Uchwała Sądu Najwyższego, sygn. akt III ZP 4/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2001-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 619  Stosunki pracy i stosunki służbowe, sprawy z zakresu inspekcji pracy
Powołane przepisy: article: art. 12
journal: Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19
law: Ustawa z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw.
article: ze zm.
journal: Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej
Teza: Nie jest wyłączone stosowanie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./ do nawiązania umowy o pracę na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej /Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483 ze zm./.

TEZY

Nie jest wyłączone stosowanie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./ do nawiązania umowy o pracę na podstawie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej /Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483 ze zm./.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu poniższego zagadnienia prawnego

1. Czy pracownikowi zatrudnionemu na czas nieokreślony w Urzędzie Skarbowym, z którym rozwiązano umowę o pracę z dniem 31 maja 1999 r., w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./ przysługuje roszczenie o nawiązanie stosunku pracy na podstawie art. 12 tej ustawy, w związku z obowiązującym od dnia 1 lipca 1999 r., szczególnym trybem naboru pracowników wynikającym z ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej /Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483/?

2. W przypadku odpowiedzi twierdzącej na pytanie pierwsze, czy zgłoszenie przez powódkę oferty powrotu do pracy, winno nastąpić zgodnie z zasadami określonymi w ustawie o służbie cywilnej?

podjął następującą uchwałę:


UZASADNIENIE

Powódka Maria K. wniosła przeciwko Urzędowi Pracy w E. pozew o nawiązanie stosunku pracy. W uzasadnieniu podała, iż pozwany urząd rozwiązał z nią stosunek pracy z dniem 31 maja 1999 r. w trybie art. 1 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. 1990 nr 4 poz. 19 ze zm./. Gdy dowiedziała się o tym, że pozwany ponownie zatrudnia pracowników, pismem z 14 stycznia 2000 r. zgłosiła zamiar powrotu do pracy. Urząd odmówił jej jednak ponownego zatrudnienia. Swoje roszczenie powódka wywodziła z art. 12 wskazanej ustawy.

Pozwany Urząd Pracy w E. wniósł o oddalenie powództwa, gdyż od 1 lipca 1999 r., to jest od dnia wejścia w życie ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej /Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483 ze zm./, może zatrudniać pracowników jedynie zgodnie z procedurą w niej określoną.

Wyrokiem z dnia 4 października 2000 r. Sąd Rejonowy - Sąd Pracy w Elblągu oddalił powództwo. Sąd Rejonowy uznał, że ustawa o służbie cywilnej, która weszła w życie 1 lipca 1999 r., wprowadziła określoną procedurę zatrudniania w korpusie służby cywilnej. Ustawa ta nałożyła na dyrektora generalnego urzędu obowiązek upowszechniania informacji o wolnych stanowiskach pracy w służbie cywilnej. W ogłoszeniu takim powinny być podane informacje o wymaganiach związanych ze stanowiskiem pracy, a także wskazane wymagane dokumenty i termin ich składania. Osoba ubiegająca się o nawiązanie stosunku pracy musi spełnić określone w ogłoszeniu wymagania oraz terminowo odpowiedzieć na ofertę zatrudnienia. Taki tryb postępowania obowiązuje wszystkie osoby ubiegające się o zatrudnienie w służbie cywilnej, poza wyjątkami szczegółowo określonymi w ustawie. W ocenie Sądu Rejonowego brak jest podstaw, aby przyjąć, że od zachowania tego trybu zwalnia powódkę art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Uznanie roszczenia powódki prowadziłoby do błędnego wniosku, iż art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. jest przepisem szczególnym w stosunku do unormowań ustawy o służbie cywilnej, co nie ma uzasadnienia w obowiązującym prawie. W ocenie Sądu Rejonowego przepisy ustawy o służbie cywilnej mają charakter szczególny w stosunku do art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., gdyż w sposób szczegółowy uregulowały materię dotyczącą zatrudnienia w wyodrębnionej i specyficznej grupie zawodowej, jaką jest korpus służby cywilnej. Ustawa o służbie cywilnej nie przewiduje żadnych odstępstw od procedury zatrudniania w stosunku do osób, które, jak powódka, zostały zwolnione z pracy w urzędach państwowych z przyczyn dotyczących pracodawcy i dlatego osoby te obowiązuje taka sama procedura zatrudniania. Powódka, by mieć szansę zatrudnienia w służbie cywilnej, powinna znaleźć odpowiednią dla siebie ofertę zatrudnienia, spełnić określone w ogłoszeniu wymagania i terminowo odpowiedzieć na ofertę.

Maria K. złożyła apelację od tego wyroku. Twierdziła, że należy do niej wprost zastosować przepis art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., poprzez art. 7 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej, który stanowi, że w sprawach nie uregulowanych w ustawie stosuje się przepisy Kodeksu pracy i inne przepisy prawa pracy.

Rozpoznając apelację Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Elblągu powziął poważną wątpliwość prawną. Sąd Okręgowy zwrócił uwagę, że przepisy ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. miały na celu ułatwienie pracodawcom dostosowania się do nowych warunków ekonomicznych i dokonania niezbędnych dla prawidłowego funkcjonowania zakładów zmian organizacyjnych oraz racjonalizacji zatrudnienia. Ustawa ta zapewniała również prawo powrotu do pracy zwolnionym pracownikom, gdy odpadły przyczyny rozwiązania z nimi stosunku pracy, stanowiąc w art. 12, że pracodawca powinien ponownie zatrudnić pracownika, z którym rozwiązał stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 tej ustawy, w razie ponownego zatrudniania pracowników w tej samej grupie zawodowej, jeżeli pracownik zgłosi zamiar powrotu do pracy w ciągu roku od rozwiązania stosunku pracy. Przepisów ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie stosuje się do pracowników mianowanych /art. 17/.

Stosowanie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. nie stwarza, zdaniem Sądu Okręgowego, problemów w przypadku "zwykłych" pracowników i "zwykłych" zakładów pracy.

Problem w rozstrzygnięciu sprawy wynika z wejścia w życie przepisów, w sposób szczególny regulujących zasady zatrudniania pracowników w danym zakładzie, a za takie należy uznać przepisy ustawy o służbie cywilnej. Nie ulega wątpliwości, że ta ustawa wprowadziła szczególny tryb zatrudniania pracowników. Nałożyła na dyrektora urzędu obowiązek umieszczenia ogłoszenia w miejscu powszechnie dostępnym, w siedzibie urzędu, a także opublikowania ogłoszenia w Biuletynie Służby Cywilnej. Zobowiązała dyrektora urzędu do określenia wymagań dotyczących danego stanowiska, niezbędnych i dodatkowych, wskazania koniecznych dokumentów oraz terminu ich składania. Osoba ubiegająca się o zatrudnienie w służbie cywilnej powinna spełnić określone w ogłoszeniu wymagania i w określonym terminie zgłosić ofertę zatrudnienia. Przepisy ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. nie przewidują innego trybu zatrudniania pracowników uprzednio zwolnionych z urzędów państwowych w trybie ustawy z 28 grudnia 1989 r.

Można uznać, że tak szczegółowo uregulowany tryb zatrudniania pracowników w korpusie służby cywilnej uniemożliwia zatrudnienie powódki na podstawie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., z pominięciem przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej. Sąd Okręgowy skłonił się do uznania tego poglądu. Przemawia za nim również celowość uregulowań dotyczących naboru do służby cywilnej.

Ustawodawca, normując szczegółowo w art. 21-40 ustawy o służbie cywilnej zasady naboru do tej służby, dążył do zapewnienia możliwości naboru kadr o najwyższych kwalifikacjach. Jednakże, zdaniem Sądu Okręgowego, powstają wątpliwości, czy intencją ustawodawcy było, by uregulowania ustawy o służbie cywilnej odbierały osobom zwolnionym z urzędów państwowych na podstawie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. roszczenie o nawiązanie stosunku pracy na podstawie jej art. 12. Wątpliwości te spowodowane są brakiem szczególnej regulacji dotyczącej zatrudniania pracowników uprzednio zwolnionych z urzędów państwowych w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

Sąd Najwyższy rozpoznając zagadnienie prawne podkreślił, że ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o służbie cywilnej /Dz.U. 1999 nr 49 poz. 483 ze zm./ jest aktem prawnym szczególnym względem Kodeksu pracy i innych przepisów prawa pracy, o czym dobitnie świadczy jej art. 7 ust. 1, według którego w sprawach wynikających ze stosunku pracy członka korpusu służby cywilnej, Kodeks pracy i inne przepisy prawa pracy stosuje się tylko w sprawach nie uregulowanych w tej ustawie. Inaczej mówiąc, jeżeli określona kwestia jest uregulowana w ustawie o służbie cywilnej, to nie można w tym zakresie stosować przepisów Kodeksu pracy i innych przepisów prawa pracy, w tym ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn dotyczących zakładu pracy oraz o zmianie niektórych ustaw.

Nie oznacza to jednak wyeliminowania stosowania tej ustawy do pracowników służb cywilnej innych niż pracownicy mianowani. Ustawa o służbie cywilnej nie reguluje bowiem rozwiązywania stosunków pracy z przyczyn dotyczących pracodawcy, a więc w ogólności ustawa z 28 grudnia 1989 r. ma zastosowanie do pracowników korpusu służby cywilnej. Poza ogólną regułą z art. 7 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej brak jest bowiem szczególnego wyłączenia stosowania do jej pracowników ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Oczywiście obowiązuje wyłączenie zawarte w art. 17 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. odnoszące się do pracowników zatrudnionych na podstawie mianowania /z określonymi wyjątkami/. Potwierdza to wniosek, że stosowanie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. do innych pracowników korpusu służby cywilnej nie jest wyłączone. Tak więc w zakresie zasad rozwiązywania stosunków pracy ustawa ta będzie miała zastosowanie do niemianowanych pracowników służby cywilnej.

Przepis art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. ma zastosowanie tylko w przypadku rozwiązania stosunku pracy z przyczyn określonych w jej art. 1 ust. 1. W tym znaczeniu art. 12 tej ustawy jest normą wtórną i uzupełniającą podstawowe regulacje ustawy. Przemawia to oczywiście za wnioskiem, że jeżeli ma do pracowników korpusu służby cywilnej /niemianowanych/ zastosowanie cała ustawa, to także ma do nich zastosowanie jej art. 12, chyba żeby uznać, iż ustawa o służbie cywilnej samodzielnie /odmiennie/ uregulowała tę kwestię. Takie stwierdzenie nie byłoby prawidłowe. Ustawa o służbie cywilnej uregulowała bowiem tryb zatrudniania pracowników służby cywilnej, ale w ogólności, a nie w przypadku gdy uprzednio rozwiązano z nimi stosunek pracy w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Inaczej mówiąc, ustawa o służbie cywilnej nie uregulowała szczególnej sytuacji, gdy po dokonaniu zwolnień w trybie ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. następuje ponowne zatrudnianie w tej samej grupie zawodowej w warunkach określonych w art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Skoro więc takiej sytuacji nie reguluje ustawa o służbie cywilnej, to zgodnie z jej art. 7 ust. 1 powinien być zastosowany art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r.

Ustawa o służbie cywilnej określiła szczególny tryb postępowania w zakresie zatrudniania pracowników służby cywilnej i wymagania stawiane kandydatom do tej służby.

Osoby podejmujące po raz pierwszy pracę w służbie cywilnej obowiązane są do odbycia służby przygotowawczej kończącej się oceną komisji egzaminacyjnej /art. 25 ustawy/. Zatrudnianie na podstawie zgłoszenia się kandydata na ofertę zatrudnienia zawierającą określone warunki nie jest aż tak szczególnym trybem, aby przypisywać mu wyjątkowo doniosłe znaczenie i twierdzić, że jest to regulacja szczególna względem art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Zwłaszcza że tryb postępowania przy zatrudnianiu uregulowany w ustawie o służbie cywilnej ma charakter ogólny, a nie szczególny, w przypadku gdy uprzednio rozwiązano stosunek pracy z przyczyn określonych w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. Nie powinno budzić wątpliwości stosowanie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. do osób, które już zostały zatrudnione po wejściu w życie ustawy o służbie cywilnej, a więc przeszły tryb postępowania nią określony i odbyły służbę przygotowawczą, albo były od niej zwolnione /art. 27 tej ustawy/. Zgodnie z art. 143 ust. 1 ustawy o służbie cywilnej do pracowników, którzy w dniu jej wejścia w życie mają co najmniej dwuletni staż pracy w administracji publicznej, nie stosuje się art. 28 pkt 2, a więc odbycie służby przygotowawczej nie jest warunkiem uzyskania mianowania, a tym bardziej zawarcia umowy o pracę.

Wszystkie argumenty przemawiające przeciwko stosowaniu art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. do pracowników umownych służby cywilnej tracą więc na znaczeniu w sytuacji, gdyby do rozwiązania stosunku pracy w trybie tej ustawy doszło z pracownikiem już zatrudnionym w służbie cywilnej /po przejściu określonego postępowania zatrudnieniowego/. Wątpliwości biorą się raczej ze szczególnej sytuacji prawnej powódki, która nigdy nie była pracownikiem służby cywilnej, gdyż stosunek pracy rozwiązano z nią 31 maja 1999 r., a ustawa weszła w życie 1 lipca 1999 r. Nie można jednak tej sytuacji przypisywać znacznej doniosłości prawnej, jeżeli zważy się, że z dniem wejścia w życie ustawy o służbie cywilnej pracownicy zatrudnieni na stanowiskach określonych w jej art. 2 stali się z mocy prawa pracownikami służby cywilnej /art. 136 tej ustawy/. A więc gdyby stosunek pracy powódki trwał w dniu 1 lipca 1999 r., to stałaby się ona pracownikiem służby cywilnej i gdyby wówczas rozwiązano z nią stosunek pracy z przyczyn z art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r., to art. 12 tej ustawy miałby do niej zastosowanie.

W tej sytuacji powstaje problem podniesiony przez Sąd Okręgowy w zakończeniu uzasadnienia przedstawiającego zagadnienie, czy stosowanie art. 12 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. do pracowników służby cywilnej powinno następować z uwzględnieniem szczególnego trybu zatrudniania tych pracowników. Odpowiedzi na to pytanie należy poszukiwać w przesłance stosowania tego przepisu, polegającej na zatrudnianiu pracowników w tej samej grupie zawodowej. Pojęcie to należy analizować w odniesieniu do szczególnych kwalifikacji określanych w trybie zatrudniania pracowników służby cywilnej. Z tych względów podjęto uchwałę jak w sentencji.