Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 105/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2010-05-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Apollo, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Golat, Sędzia WSA Mirosław Kupiec (spr.), Protokolant St. sekr. sąd. Anna Charchuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 maja 2010 r. przy udziale - sprawy ze skargi J. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych, rozpatrując wniosek J.B., utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres: [...], od [...] do [...].

2. Dnia [...] do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. Inspektorat w D. wpłynął wniosek J.B. o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od [...] do [...] oraz od [...] do [...].

2.1. We wniosku tym J.B. wskazał, iż zadłużenie z tytułu składek nie powstało z jego winy, lecz z powodu braku dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Oświadczył, iż ze względu na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną nie ma żadnej możliwości spłaty powyższych należności. Wskazał też, że jedynym jego źródłem utrzymania jest otrzymywany z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. zasiłek okresowy w kwocie [...] zł, a także okresowe zasiłki celowe oraz środki uzyskane z wykonywania prac społecznie użytecznych. Poza tym oświadczył, iż żyje w skrajnym ubóstwie, ogranicza do minimum wszelkie wydatki, nie posiada żadnego majątku. Stwierdził też, iż mieszka w lokalu, w którym brak jest instalacji wodnokanalizacyjnej, energii elektrycznej oraz gazu. Na koniec zaznaczył, że całkowite umorzenie zaległości składkowych pozwoli mu na podjęcie pracy choćby ze skromnym wynagrodzeniem bez konieczności dożywotniego spłacania należności podatkowych i składkowych, co zapewni godziwe zakwaterowanie i wyżywienie, a więc elementarne potrzeby każdego człowieka.

2.2. Do akt postępowania zostały dołączone następujące dokumenty: oświadczenie strony o stanie majątkowym, decyzja w sprawie nadania numeru NIP, zaświadczenie o numerze REGON, zaświadczenie o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej, decyzja z dnia [...] o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej, zeznanie PIT-37 za [...] r., wyrok Sądu Okręgowego w K. z dnia [...], [...] (którym orzeczono o zmianie decyzji ZUS z dnia [...], zwolnieniu ubezpieczonego z uiszczenia opłaty dodatkowej i oddaleniu odwołania od decyzji ZUS z dnia [...]), zawiadomienie o wszczęciu postępowań egzekucyjnych względem strony, zaświadczenia ze Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]", Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. i Powiatowego Urzędu Pracy w D.

3. Pismem z dnia [...] strona została poinformowana o wszczęciu postępowania w sprawie o umorzenie oraz o możliwości przedstawienia wszelkich dowodów, które mogą przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie są sprzeczne z prawem.

4. Dnia [...] wpłynęły do organu między innymi postanowienie Sądu Rejonowego w D. z dnia [...] o ustaleniu sposobu korzystania przez stronę ze wspólnego mieszkania dzielonego z bratem L.R., aktu darowizny z dnia [...] ½ własności powyższego lokalu na rzecz strony oraz dowodów uiszczenia czynszu za ten lokal za okres od [...] do [...].

5. Pismem z dnia [...] organ poinformował stronę o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w terminie 3 dni od dnia doręczenia tej informacji.

6. Decyzją z dnia [...] nr [...], działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j.t. Dz.U. z 2007 r., Nr 11, poz. 74 z późn. zm., zwanej dalej u.s.u.s.), odmówił umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres: [...], od [...] do [...].

6.1. Na wstępie uzasadnienia organ powołał przepisy uzasadniające umorzenie należności, tj. art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, zwane dalej rozporządzeniem z 2003 r.).

6.2. Następnie powołał się na ustalenia faktyczne dokonane w sprawie, tzn. że J.B.:

- w okresie od dnia [...] do [...] prowadził działalność gospodarczą w zakresie handlu artykułami przemysłowymi i spożywczymi na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej Nr [...] prowadzonej przez Urząd Miejski w D. (z dniem [...] działalność została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej),

- zgodnie z informacją Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. z dnia [...] w zeznaniu podatkowym PIT-37 za 2007 r. wykazał dochody z umowy zlecenia oraz innych źródeł w wysokości [...] zł, natomiast za 2008 r. nie złożył zeznania podatkowego,

- zgodnie z informacją Powiatowego Urzędu Pracy w D. od dnia [...] figuruje w ewidencji osób bezrobotnych bez prawa do zasiłku, wcześniejsza rejestracja w Powiatowym Urzędzie Pracy miała miejsce w okresie od [...] do [...],

- w okresach rejestracji w Powiatowym Urzędzie Pracy podwyższał swoje kwalifikacje zawodowe korzystając od dnia [...] do dnia [...] ze szkolenia w zakresie płotkarz - glazurnik, a w dniu [...] otrzymał skierowanie do pracy w firmie A, gdzie był zatrudniony w okresie od dnia [...] do dnia [...],

- zgodnie z informacją Wydziału Przyznawania i Zmiany Uprawnień Emerytalno -Rentowych z dnia [...] nie pobiera świadczeń emerytalno - rentowych,

- zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. z dnia [...] od miesiąca [...] korzysta z pomocy w formie zasiłków celowych i okresowych,

- w okresie od [...] do [...] otrzymał miesięcznie zasiłek okresowy w kwocie [...] zł, a w [...] dodatkowo zasiłek celowy w kwocie [...] zł i [...] zł,

- zgodnie z informacją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D. uczestniczył także w programie prac społecznie użytecznych, o których mowa w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, z których osiągnął dochody: w miesiącu [...] - [...] zł, [...] - [...] zł i w [...] – [...] zł,

- jest kawalerem i właścicielem 1/2 części spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego typu [...] o powierzchni [...] m² położonego w D., ul. [...],

- zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] właścicielem drugiej połowy tego lokalu jest jego brat L.R.,

- Sąd Rejonowy w D. postanowieniem z dnia [...] ustalił sposób korzystania z zajmowanego wspólnie lokalu, na podstawie którego Sąd przyznał stronie prawo do korzystania z pokoju z balkonem o powierzchni [...] m² i przylegającego do niego pokoju o powierzchni [...] m² z możliwością dokonania, po uzyskaniu wymaganych prawem zezwoleń właściwych organów, przyłączy instalacji wodnokanalizacyjnych oraz licznika energii elektrycznej, a L.R. przyznał prawo do korzystania z pokoju o powierzchni [...] m², kuchni, łazienki z ubikacją oraz z przynależnej do lokalu piwnicy,

- oświadczył, iż w części lokalu brak jest instalacji wodnokanalizacyjnej, nie ma też energii elektrycznej oraz gazu; miesięcznie przeznacza [...] zł na opłacenie swojej części czynszu za mieszkanie, jednakże w związku z tym, iż brat nie płaci przypadającego na niego czynszu, spowodowało to powstanie zaległości czynszowych w wysokości około [...] zł, które to zadłużenie zostało skierowane do egzekucji komorniczej,

- zgodnie z Komputerowym Systemem Informatycznym L.R. uzyskuje stały miesięczny dochód z tytułu zatrudnienia,

- posiada zadłużenie z tytułu niespłaconego kredytu w B S.A. w wysokości [...] zł (należność główna) oraz zadłużenie wobec firmy C Sp. Jawna w wysokości [...] zł (należność główna) - egzekucję tych należności prowadzi Komornik Sądowy w D.,

- zgodnie z informacją Centralnej Ewidencji Pojazdów w Warszawie z dnia [...] posiada samochód osobowy marki [...], rok produkcji [...] o wartości rynkowej wynoszącej około [...] zł (według miesięcznika "Pojazdy samochodowe- wartości rynkowe" wydawnictwa INFO-EXPERT),

- zgodnie z informacją Urzędu Miejskiego w S. oraz J. nie figuruje w operacie ewidencji gruntów i budynków jako właściciel, współwłaściciel lub wieczysty użytkownik,

- zgodnie z informacją Urzędu Miejskiego w D. Wydział Wymiaru, Ewidencji i Egzekucji Podatków z dnia [...] nie figuruje w ewidencji podatników podatku od nieruchomości, rolnego, leśnego.

6.3. Od strony procesowej zaznaczono, że przed wydaniem decyzji pismem z dnia [...] strona została poinformowana o prawie do wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów.

6.4. Na koniec zauważono, że odmawiając na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. umorzenia odsetek za zwłokę naliczanych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych wzięto przede wszystkim pod uwagę fakt, iż strona posiada samochód osobowy marki [...], który może stanowić źródło pozyskania środków na zaspokojenie zaległych składek oraz fakty, że względem strony prowadzone jest wobec postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., który do dnia wydania decyzji nie stwierdził braku możliwości skutecznego dochodzenia należności. Natomiast przy podstawach umorzenia z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 2003 r. stwierdzono, że nie będą miały one zastosowania, ponieważ dotyczą tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za osoby ubezpieczone będące równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, inaczej niż w niniejszej sprawie, gdzie chodzi o odsetki od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych.

7. W piśmie z dnia [...] pełnomocnik strony złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzucając naruszenie prawa materialnego i procesowego, tj.:

1/ art. 6, art. 8, art. 9 zdanie drugie, art. 75 § 2, art. 83 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanego dalej k.p.a.), nadużycie hipotezy przepisu art. 233 § 1, 2 i 6 k.k. oraz art. 7, art. 51 ust. 1 Konstytucji RP,

2/ art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. oraz przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 - art. 12 § 1, art. 33 § 2, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80, art. 81, art. 107 § 1 i 3 k.p.a.,

3/ art. 30 u.s.u.s. poprzez wyłączenie możliwości umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych i nie zastosowanie art. 42 ustawy o finansach publicznych.

7.1. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik zauważył, że wymaganie od wnioskodawcy składającego wniosek o umorzenie zadłużenia wypełnienia formularzy: "oświadczenie płatnika o sytuacji rodzinnej i możliwościach finansowych - uzupełnienie wniosku o umorzenie" oraz "oświadczenie dłużnika o stanie majątkowym" nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach, które nie określają jak winny wyglądać formularze do składania wniosków o umorzenie lub jego uzupełnienia. Pełnomocnik zaznaczył, iż ZUS w ten sposób wymusił złożenie przez stronę dwóch formularzy, zawierających szczegółowe pytania o jego dane osobowe, stan rodzinny, majątkowy, zobowiązania i inne, a zgodnie z art. 51 ust. 1 Konstytucji RP nikt nie może być obowiązany inaczej niż na podstawie ustawy do ujawnienia informacji dotyczących jego osoby. Wskazał też, iż bezprawne było odbieranie od wnioskodawcy oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 233 § 1 k.k. Stwierdził również, że odbierając oświadczenie od strony w formie formularza nie pouczono jej o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania, a zatem naruszono tym przepis art. 83 § 3 w związku z art. 75 § 2 k.p.a. Na okoliczność złożenia dokumentów pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, ewentualnie z przesłuchania w charakterze świadków pracowników organu pierwszej instancji, przyjmujących i załatwiających wniosek strony. Pełnomocnik wskazał także, iż ZUS w toku postępowania podjął szereg czynności procesowych służących pozyskiwaniu koniecznego materiału dowodowego mogącego stanowić podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Uzyskał, w ten sposób szczegółowe informacje dotyczące strony, w tym odnośnie: danych osobowych; stanu rodzinnego i majątkowego, w tym finansowego; prowadzonej działalności gospodarczej, w tym wpis do ewidencji działalności gospodarczej oraz wykreślenie z ewidencji działalności gospodarczej; posiadania udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego; zadłużenia z tytułu czynszu wywołanego działaniem L.R., który także posiada udział w tym prawie i prowadzącego odrębne gospodarstwo domowe; nie posiadania żadnego majątku; ponoszonych wydatkach na podstawowe środki do życia; korzystania z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w D.; braku pracy, z uwagi na bezskuteczne jej poszukiwanie (brak doświadczenia w wyuczonym zawodzie); stanu innych zaległości, zarówno publicznoprawnych (wobec ZUS), jak i cywilnoprawnych, a także o prowadzonych z tego tytułu egzekucjach; zeznania podatkowego za 2007 r.; posiadania samochodu osobowego marki [...].

7.2. Według pełnomocnika organ podejmując negatywną decyzję naruszył przepisy prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., gdyż uznał, że zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec strony nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz że w razie podjęcia egzekucji z udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, uzyskane kwoty stanowiłyby ułamek wartości tego prawa, nie mający nic wspólnego z jego wartością rynkową i co nie przekraczałyby poniesionych kosztów egzekucyjnych.

7.3. Pełnomocnik stwierdził też, iż uzyskane przez ZUS informacje, dowody i materiały potwierdzają w sposób wykluczający jakiekolwiek wątpliwość fatalną, wręcz tragiczną sytuację osobistą i majątkową strony, która powstała i utrzymuje się bez jej winy. Powołując się na art. 28 ust. 3a u.s.u.s. uznał, że organ nie stosując tego przepisu wykazuje się bezdusznością, która przejawia się w niechęci do zauważenia, że zobowiązany ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to dla niego zbyt ciężkie skutki. Oświadczył przy tym, iż zobowiązany ze względu na trudną sytuację (niemożliwe do spłacenia zobowiązania, brak jakichkolwiek perspektyw) do dnia dzisiejszego nie założył rodziny i pozostaje kawalerem, mieszkając w urągających godności ludzkiej warunkach. Zdaniem pełnomocnika także niskie i dość wąskie wykształcenie zobowiązanego, czyli zasadnicze zawodowo - budowlane (monter wewnętrznych instalacji budowlanych), predysponuje go raczej do ciężkiej pracy fizycznej, a zważywszy na jego wiek - [...] lat, a także mając na uwadze brak doświadczenia, to nie może zapewnić mu realnej nadziei na uzyskanie pracy. Zaznaczył, że pozbawienie zobowiązanego udziału w prawie do lokalu spółdzielczego prowadziłoby bezpośrednio do jego bezdomności, albowiem nie ma on możliwości mieszkać w jakimkolwiek innym miejscu. Odnośnie posiadania samochodu osobowego oświadczył, iż organ zadowolił się tylko informacją z CEPiK, pomimo ewidentnego oświadczenia strony zawartego na formularzach, uzyskanych z naruszeniem prawa, o braku majątku oraz wbrew informacji Naczelnika Urzędu Skarbowego w D., który w piśmie z dnia [...] stwierdził, że zobowiązany nie posiada ruchomości kwalifikujących się do zajęcia. Pełnomocnik zarzucił, że organ nie przeprowadził dodatkowych dowodów wyjaśniających tę sprzeczność. Zauważył przy tym, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w D. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego w dniu [...] dokonał sprzedaży tego pojazdu za kwotę [...] zł, a na potwierdzenie tego przedłożył fakturę VAT z dnia [...] dokumentującą sprzedaż samochodu oraz potwierdzenie opłacenia kosztów egzekucyjnych. Pełnomocnik podkreślił, iż nie można dopatrzyć się w żadnym razie złej wiary czy choćby niefrasobliwości w zachowaniu zobowiązanego przy powstawaniu przedmiotowych zaległości, ponieważ wynikły one w sposób niezawiniony przez niego, lecz z powodu nie osiągania dochodu z działalności gospodarczej, co według pełnomocnika wynika z wyroku Sąd Okręgowego w K. z dnia [...]. Poza tym, zdaniem pełnomocnika, o braku lekceważenia obowiązku zapłaty składek świadczyły podjęte przez ubezpieczonego działania polegające na złożeniu wniosku o restrukturyzację i uiszczeniu opłaty restrukturyzacyjnej oraz podjęciu wpłaty bieżących składek. Podkreślił również, że organ podatkowy właściwy dla zobowiązanego, który otrzymał analogiczny wniosek o umorzenie wszystkich zaległości z tytułu podatków wraz z odsetkami za zwłokę mając do zbadania identyczny stan faktyczny i przeprowadzając również kompleksowe postępowanie dowodowe, dokonał całkowitego umorzenia wszystkich wnioskowanych zaległości. Na potwierdzenie powyższego pełnomocnik zobowiązanego przedłożył do akt sprawy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. nr [...] z dnia [...].

7.4. Dalej pełnomocnik stron wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania organ naruszył przepisy art. 10 § 1 k.p.a., ponieważ nie poinformował strony o tym, w jaki praktyczny sposób może ona wziąć czynny udział w tym postępowaniu i wskutek tego strona poniosła ewidentną szkodę.

7.5. Pełnomocnik zobowiązanego zarzucił także organowi niewłaściwe zastosowanie art. 30 u.s.u.s., który powołując się na ten przepis umorzył postępowanie administracyjne w zakresie dotyczącym umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek. Zdaniem pełnomocnika przepis ten jedynie wyłącza w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych zastosowanie przepisów regulujących zasady i tryb, m.in. umarzania (art.28), jednakże nie stanowi wprost, iż nie podlegają one umorzeniu. Zatem, według pełnomocnika, zastosowanie winny znaleźć przepisy ustawy o finansach publicznych, które w art. 42 w sposób ogólny regulują umarzanie należności pieniężnych przypadających, m.in. państwowym funduszom celowym, do których zalicza się Fundusz Ubezpieczeń Społecznych zarządzany przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności pełnomocnik zobowiązanego wniósł także o zawiadomienie prokuratora o toczącym się postępowaniu zgodnie z art. 183 § 2 k.p.a. celem zapewnienia aby postępowanie i rozstrzygnięcie było zgodne z prawem.

8. Pismem z dnia [...] organ poinformował pełnomocnika o treści przepisu art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. oraz o prawie do czynnego udziału w postępowaniu, o którym mowa w art. 10 § 1 k.p.a.

9. W piśmie z dnia [...] pełnomocnik stwierdził, że strona udokumentowała wszystkie okoliczności powoływane przez nią w toku postępowania i że złożyła do organu egzekucyjnego wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o stwierdzenie jego bezskuteczności, którego kserokopię dołączyła do akt postępowania.

10. Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

10.1. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie powołał treść przepisów art. 28 u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 2003 r., a dokonując analizy zgromadzonego materiału dowodowego ustalił okoliczności faktyczne sprawy, które zostały wymienione przez organ pierwszej.

10.2. Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy uznał, iż nie zasługują one na uwzględnienie.

10.2.1. W kwestii naruszenia art. 6, art. 8, art. 9 zdanie drugie, art. 75 § 2, art. 83 § 3 k.p.a. organ stwierdził, iż powoływanie się przez pełnomocnika na ogólne zasady postępowania administracyjnego nie jest wystarczające, gdyż powinno zostać wskazane poprzez złamanie jakiego przepisu prawa organ naruszył powołaną zasadę. W jego ocenie "żądanie" wypełnienia przez wnioskodawcę formularzy: "oświadczenie płatnika o sytuacji rodzinnej i możliwościach finansowych- uzupełnienie wniosku o umorzenie" oraz "oświadczenie dłużnika o stanie majątkowym" nie odnosiło się do konkretnego formularza, ale do informacji w nim zawartych, których posiadanie przez organ jest niezbędne dla szczegółowego rozpoznania sprawy i podjęcia decyzji. Odnosząc się do kwestii ujawnienia danych wnioskodawcy organ wskazał, iż w niniejszej sprawie jest ono dobrowolne, a decyzja w tej sprawie należy do strony, która jednak musi być świadoma, że są one niezbędne celem rozpoznania wniosku. Według organu w sytuacji ubiegania się o umorzenie należności składkowych strona wnioskująca zobowiązana jest przedstawić wszelkie dowody potwierdzające, że nie jest w stanie spłacić powstałych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i jej rodziny. Powołał się przy tym na to, że ciężar udowodnienia tego faktu spoczywa na zobowiązanym (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2007 r., II GSK 321/07). Podkreślił, że złożone przez stronę oświadczenia oraz przedłożona w sprawie dokumentacja podlegały wnikliwej ocenie przez organ orzekający i że w świetle powyższego uzasadnione było odbieranie od strony oświadczenia w formie formularza pod rygorem odpowiedzialności karnej zgodnie z przepisem art. 233 § 6 k.k. Natomiast za nieuzasadnione uznał powoływanie się pełnomocnika na art. 83 § 3 k.p.a., ponieważ wnioskodawca występował w sprawie w charakterze strony a nie świadka. W związku z wnioskiem pełnomocnika o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania strony, ewentualnie z przesłuchania w charakterze świadków pracowników organu pierwszej instancji, przyjmujących i załatwiających wniosek strony, organ stwierdził, że odmawia dopuszczenia tych dowodów jako zbędnych przy wyjaśnianiu sprawy o umorzenie.

10.2.2. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 28 ust. 1 - 3a u.s.u.s. wskazał, że zgodnie z tymi przepisami należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tegoż artykułu. Poza tym, że wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Według organu dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności, tzn. organ ma jedynie możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia ("mogą być one umorzone"). Podkreślono przy tym, że przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Takiej też sytuacji nie doszukał się organ w niniejszej sprawie. Zaznaczono, że odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i FGŚP, w części finansowanej przez płatnika za okres wskazany w decyzji organu pierwszej instancji, wzięto pod uwagę fakt, iż zobowiązany posiada udział w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu, który zgodnie z art. 26 ust. 2 i 3a u.s.u.s. może stanowić przedmiot zabezpieczenia należności poprzez dokonanie wpisu hipoteki. Ponadto wskazano, że wobec zobowiązanego prowadzone jest przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w D. postępowanie egzekucyjne i że organ egzekucyjny nie wydał do dnia wydania decyzji wiążącego postanowienia o umorzeniu prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Zaznaczono, że wprawdzie tytuły wykonawcze nie zostały zrealizowane, jednakże nie można przekreślać szansy na ich realizację w przyszłości. W efekcie uznano, że w niniejszej sprawie nie zaistniał żaden z przypadków stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec zobowiązanego.

10.2.3. W zakresie podstaw do umorzenia należności wynikających z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z 2003 r. zwrócono uwagę, że umorzenie to może nastąpić w sytuacjach szczególnie drastycznych i wyjątkowych spowodowanych działaniem czynników niezależnych od sposobu postępowania zobowiązanego oraz że decyzja wydana na tej podstawie ma również uznaniowy charakter. Odnosząc się do tego organ stwierdził, że argumenty i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową i rodzinną zobowiązanego nie mogą być uwzględnione w tej sprawie jako przesłanki przemawiające za umorzeniem odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych, gdyż do tych należności nie mają zastosowania przepisy art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003 r. Według organu odsetki za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł są należnościami naliczonymi od nieopłaconych składek za osoby zgłoszone przez stronę do ubezpieczeń w okresie za [...] oraz od [...] do [...], a więc za ubezpieczonych nie będących równocześnie płatnikami składek.

10.2.4. Ustosunkowując się do zarzutu pełnomocnika odnośnie naruszenia przepisu art. 10 § 1 k.p.a., organ wskazał, iż zarzut ten może odnieść skutek tylko wówczas, gdy stawiająca go strona wykaże, że zarzucane uchybienie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych. Powołał się przy tym na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 5 grudnia 2007 r., IV SA/ Wa 1966/07. Według organu w każdym stadium prowadzonego postępowania zobowiązany był informowany o tym, że ma prawo do czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu a przed wydaniem decyzji miał zapewnioną możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów w sprawie (pisma ZUS z dnia [...], [...] oraz [...]).

10.2.5. W zakresie podnoszonej przez pełnomocnika kwestii dotyczącej niewłaściwego zastosowania przez organ przepisu art. 30 u.s.u.s. wskazał, iż w świetle tego artykułu do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 powołanej wyżej ustawy. Tym samym, że została całkowicie wyłączona możliwość umorzenia składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, niezależnie od wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 28 u.s.u.s.

10.2.6. Za nieuzasadnione uznano także twierdzenie pełnomocnika, iż organ umarzając postępowanie administracyjne w stosunku do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek dopuścił się naruszenia art. 42 ustawy o finansach publicznych, ponieważ przepis ten nie stanowił podstawy prawnej do rozstrzygania w niniejszej sprawie.

10.3. W końcowej części uzasadnienia organ stwierdził, że mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, ważny interes strony oraz uznaniowy charakter decyzji podjętej w przedmiocie umorzenia należności, w sprawie nie zachodzą przesłanki do pozytywnego rozpatrzenia wniosku pełnomocnika strony o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek w części finansowanej przez ubezpieczonych. Tym bardziej, że, jak zaznaczono, pełnomocnik we wniosku z dnia [...] ograniczył się tylko do kwestionowania i interpretacji przepisów, natomiast nie przedstawił żadnych argumentów uzasadniających zmianę stanowiska.

11. W skardze z dnia [...] skarżący wnosząc o uchylenie powyższej decyzji podniósł co do zasady te same zarzuty, co we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

11.1. Dodatkowo powołał się na następujące zarzuty:

1/ brak podstawy prawnej do odbierania od strony oświadczenia w formie formularza pod rygorem odpowiedzialności karnej zgodnie z art. 233 § 6 k.k. oraz że organ nie zwrócił uwagi na to, iż zarzut naruszenia art. 83 § 3 k.p.a. został zgłoszony w kontekście art. 75 § 2 k.p.a. jako jedynej ewentualnie możliwej w postępowaniu administracyjnym podstawy prawnej do odbierania oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej,

2/ nie rozstrzygnięcia o całości żądania wniosku strony z dnia [...] poprzez nie odniesienie się do żądania umorzenia opłat dodatkowych wymienionych w załączniku do tego wniosku.

12. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosił o jej oddalenie uznając, że skarga nie zawiera żadnego uzasadnienia stanowiska skarżącego, a jedynie ogólne stwierdzenia, które nie wnoszą do sprawy żadnych argumentów prawnych ani faktycznych uzasadniających zmianę zaskarżonej decyzji.

13. Na rozprawie dnia 5 maja 2010 r. skarżący wnosił i wywodził, jak w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14. Skarga nie jest zasadna.

15. Właściwość tutejszego Sądu do rozpoznania skargi na decyzję wydaną przez Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiotowej sprawie wynika z obowiązującego od dnia 11 października 2008 r. przepisu § 1 pkt 2 i § 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 28 sierpnia 2008 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania ministra właściwego do spraw finansów publicznych, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. Nr 163, poz. 1016) wydanego na podstawie delegacji wynikającej z 13 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z poźn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.) oraz faktu, że miejsce zamieszkania strony znajduje się na terenie działania tutejszego Sądu.

16. Przed podaniem powodów rozstrzygnięcia sądowego w niniejszej sprawie należy wskazać, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę między innymi działań organów administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, jak stanowi art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.). Dlatego Sąd może dokonać kontroli zaskarżonej decyzji wyłącznie pod względem zgodności z prawem, a nie przy zastosowaniu innych kryteriów.

16.1. Aby stwierdzić, że wystąpiło naruszenie prawa, czy to materialnego, czy procesowego prowadzące do uchylenia zaskarżonego aktu lub stwierdzenia jego nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), Sąd musi w pierwszej kolejności ustalić treść obowiązujących norm prawnych mających zastosowanie w sprawie, aby wywieść z nich określone prawa i obowiązki, następnie ustalić zakres niezbędnych okoliczności faktycznych, które należy wykazać w ramach postępowania dowodowego i w końcu ocenić prawidłowość dokonanej przez organy subsumcji ustalonych faktów do hipotetycznego stanu prawnego.

17. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, wydanej w sprawie odmowy udzielenia ulgi w postaci umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres: [...], od [...] do [...], i ustalając materialny stan prawny, na gruncie którego sprawa będzie oceniana, należy mieć na uwadze następujące regulacje prawne oraz prawa i obowiązki z nich wynikające zarówno dla wnioskodawcy występującego o przyznanie danej ulgi, jak i organu administracji, który rozpatruje taki wniosek.

17.1. Przepis art. 28 u.s.u.s. stanowi, że (podkreślenia i pogrubienia Sądu):

1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

5. W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy.

17.2. Natomiast zgodnie z § 3 rozporządzenia z 2003 r., wydanego w oparciu o art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s.:

1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.

3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

17.3. Poza tym stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

18. Na gruncie tych przepisów należy zwrócić uwagę na kilka następujących ogólnych wniosków z nich wynikających, a istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy.

18.1. Zakresem przedmiotowym instytucji umorzenia zostały objęte nie tylko należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ale również z tytułu składek zdrowotnych oraz składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wówczas do tych należności przepisy dotyczące należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne stosuje się "odpowiednio".

18.2. W przepisach art. 28 ust. 2, 3, 3a i 3b u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. określony został zamknięty katalog przypadków, których wystąpienie w konkretnej sytuacji uprawnia organ do umorzenia należności z tytułu składek. Z tym, że z przepisy art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s., a więc i przepisy wykonawcze wydane na ich podstawie, tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., mogą być stosowane jedynie do przypadków należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, co wynika wyraźnie z treści art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

18.3. Wystąpienie tych warunków w konkretnej sprawie nie oznacza, że organ jest już zobowiązany umorzyć dane należności. Organ ma w tej sytuacji jedynie uprawnienie, a nie obowiązek umorzenia zaległości, ponieważ wszystkie te normy prawne, jak i sama istota ulgi, oparta jest na konstrukcji, tzw. uznania administracyjnego (zob. wyrok NSA z dnia 17 października 2008 r., II GSK 396/08 i z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08 publikowane na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl oraz uchwała Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2004 r., II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285). Językowo wyraża się to w użyciu przez ustawodawcę określenia "może". W orzecznictwie podkreśla się, że charakter uznaniowy decyzji w sprawie umorzenia ma również wpływ na sposób dokonywania przez sąd administracyjny kontroli konkretnych postępowań prowadzonych przez organ w tym zakresie. Zauważa się przy tym, że sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, np. umorzenia składek lub odsetek, o co strona wnosiła na rozprawie, bowiem jest to wyłączna kompetencja samego organu, a rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Tym samym kontrolowane winno być postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje, czyli sąd winien zbadać, czy organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, czy zebrał w sprawie wyczerpujący materiał dowodowy oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (zob. wyrok NSA z dnia 14 października 2008 r., II GSK 379/08, publikowany na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

19. Biorąc to wszystko pod uwagę i badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji i decyzji organu pierwszej instancji, które mają charakter uznaniowy, w sytuacji prawnej i faktycznej zaistniałej w przedmiotowej sprawie, Sąd nie doszukał się po stronie organów naruszenia ani prawa materialnego, ani prawa procesowego uzasadniającego uchylenie tych decyzji lub stwierdzenie ich nieważności.

19.1. Zasadnie organ drugiej instancji przyjął, że w świetle zebranego materiału dowodowego, ocenianego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji, brak było podstaw do uznania, że w sprawie zaistniały przesłanki "całkowitej nieściągalności" należności wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który to przepis ma zastosowania w sprawie, a także że nie było podstaw do stosowania w sprawie przepisu art. 28 ust. 3a i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r.

19.2. Od strony procesowej organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały dowody istotne dla sprawy w wyniku wzywania do tego strony i jej pełnomocnika (dnia 26 czerwca i 11 września 2009 r.), a także działań z urzędu, czyli nie naruszono przepisów art. 9, art. 11, art. 12 i art. 81 k.p.a. Z tych przepisów wynika obowiązek organu administracji do informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale tylko takich, które mogą mieć istotny wpływ na ustalenie praw i obowiązków strony będących przedmiotem postępowania. Poza tym organ ten, jak i organ drugiej instancji, prawidłowo rozpatrzył cały materiał dowodowy dając temu wyraz w uzasadnieniu faktycznym i prawnym decyzji. Oba organy wyjaśniły na jakiej podstawie prawnej orzekały, wskazując na poszczególne przepisy prawne mające zastosowanie w sprawie, a także wymieniły fakty, które uznały za udowodnione z powołaniem się na określone dokumenty. Tym samym zachowane zostały warunki wynikające z art. 7, art. 11, art. 12, art. 77 § 1 i art. 107 k.p.a. Wydając w sprawie decyzje uznaniowe organy nie przekroczyły też granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 k.p.a.

19.2.1. Słusznie organ odwoławczy podkreśla, że w sytuacji ubiegania się o umorzenie zaległości strona wnioskująca zobowiązana jest przedstawić wszelkie dowody potwierdzające wystąpienia przesłanek uprawniających organ do podjęcia takiej decyzji w ramach uznania administracyjnego. W interesie strony jest więc złożenie oświadczenia o stanie majątkowym, ponieważ te elementy pozwalają ocenić ogólną kondycję finansową strony, co ma wpływ na ocenę wystąpienia określonych przesłanek uzasadniających umorzenie należności i istnienia interesu strony. Strona nie ma prawnego obowiązku składania takich oświadczeń, jednak winna liczyć się z tym, że organ będzie prowadził w niezbędnym zakresie postępowanie z urzędu, co wydłuży czas załatwienia sprawy i oceni tak zebrany materiał dowodowy, gdzie skutki nie wykazania wystąpienia pewnych okoliczności obciążą stronę. Nie występują urzędowe formularze takich oświadczeń. Druk "oświadczenia dłużnika o stanie majątkowym" i "oświadczenia płatnika o sytuacji rodzinnej i możliwościach finansowych", przedstawiony stronie w niniejszej sprawie, należy uznać jedynie za propozycję organu co do tego z jakich elementów takie oświadczenia winny się składać. Odbierając oświadczenie od strony organ ma podstawę do pouczenia jej o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń stosownie do art. 75 § 2 i art. 83 § 3 k.p.a. w zw. z art. 233 § 1, 2 i 6 k.k. Pojęcie użyte w art. 75 § 2 zd. 2 k.p.a., że przepis art. 83 § 3 k.p.a. stosuje się "odpowiednio", oznacza w tej sytuacji, że organ jest zobowiązany zastosować ten przepis tylko w części dotyczącej obowiązku pouczenia strony o odpowiedzialności za składanie fałszywych oświadczeń, o czym mowa w końcowej części tego przepisu. W związku z tym, że strona nie ma obowiązku składania takich oświadczeń - w przeciwieństwie świadka, który ma obowiązek składania zeznań, a w związku z tym i do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania - organ nie ma podstaw pouczania jej o prawie odmowy składania takich oświadczeń. Tym samym organy w niniejszej sprawie działały na podstawie i w granicach prawa nie naruszając art. 6, art. 8, art. 9 zd. 2, art. 75 § 2, art. 83 § 3 k.p.a., art. 233 § 1 i 2 k.k. oraz art. 7 i art. 51 ust. 1 Konstytucji RP. Nawet przyjmując za stroną, że pracownicy organu pierwszej instancji warunkowali złożenie wniosku o umorzenie od wypełnienia przestawionych formularzy, a tym samym, że działali sprzecznie z zasadami pogłębiania zaufania do organu oraz udzielania niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, które zostały wyrażone w art. 8 i art. 9 k.p.a., to naruszenie tych przepisów procesowych nie uzasadnia uchylenia zaskarżonej decyzji przez Sąd. Podstawą uchylenia decyzji z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. jest nie każde naruszenie przepisów postępowania tylko takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wniosek strony został przez organ przyjęty i rozpatrzony. Poza tym treści złożonych oświadczeń na danych drukach strona nie kwestionuje, zaznaczając w skardze, że one w pełni potwierdzają jej stanowisko, chociaż druki uznaje za zebrane z rażącym naruszeniem prawa. W tej sytuacji ewentualne żądanie składania oświadczeń na przedłożonych przez organ drukach nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż organ mógł przeanalizować treść samych oświadczeń, a faktycznie postępowanie zostało przeprowadzone.

19.2.2. Zarzut nie rozstrzygnięcia o całości żądania poprzez nie odniesienie się do żądania umorzenia opłat dodatkowych wymienionych w załączniku do wniosku z dnia [...] jest bezprzedmiotowy. Niniejsza sprawa dotyczy odmowy umorzenia odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...] zł należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych za okres: [...], od [...] do [...], a nie dodatkowych opłat, które to opłaty objęte zostały decyzją organu pierwszej instancji z dnia [...] nr [...] (sygn. akt III SA/Gl 106/10).

19.3. Od strony materialnej brak podstaw do uznania, że wystąpiły w sprawie przesłanki z art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. w ramach pojęcia "całkowitej nieściągalności". Trudna sytuacja osobista i majątkowa wnioskodawcy jeszcze nie oznacza spełnienia tych przesłanek. Posiadanie majątku w postaci udziału w spółdzielczym własnościowym prawie do lokalu mieszkalnego oznacza, że istnieje składnik majątkowy nadający się do egzekucji, bez względu na ocenę, czy w rzeczywistości znalazłby się na niego nabywca i czy w związku z tym zobowiązany otrzymałby lokal zastępczy. Przy podstawie umorzenia z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., to właściwy organ egzekucyjny, po przeprowadzeniu stosownego postępowania, winien stwierdzić, czy istnieje majątek, z którego można prowadzić egzekucję. Pisma dokumentującego taki fakt brak jest w aktach postępowania. Za takie pismo nie może być uznana informacja organu egzekucyjnego z dnia [...] o stanie egzekucji zgłoszonych należności. W piśmie tym organ wskazał wprawdzie, że zobowiązany jest osobą bezrobotną, nie posiadającą ruchomości, rachunków bankowych, akacji i obligacji oraz że nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków, ale nie odniósł się do bezskuteczności egzekucji z prawa, jakim jest udział w lokalu mieszkalnym. Egzekucja taka nie była prowadzona.

19.4. Poza tym słusznie organy przyjęły, na co Sąd zwrócił uwagę w pkt 18.2. niniejszego uzasadnienia dokonując wykładni językowej przepisu art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ten przepisy, a więc i przepisy wykonawcze wydane na ich podstawie, tj. § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r., mogą być stosowane jedynie do przypadków należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, a nie z tytułu odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne w części finansowanej przez ubezpieczonych, jak w niniejszej sprawie. W związku z tym miały podstawy do odmowy umorzenia w tym zakresie. Nie stosując tych przepisów organy nie mogły naruszyć w tej części przepisów procesowych, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 12 § 1, art. 75 § 1, art. 76 § 1, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1 i 3 k.p.a., których naruszenie zarzucił pełnomocnik w pkt 3 uzasadnienia skargi.

19.5. Prowadząc postępowanie organy nie naruszyły też innych przepisów procesowych regulujących prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu w świetle zasady informowania strony o jej prawach i pogłębiania zaufania do organów administracji (art. 8, art. 9, art. 10 § 1, art. 12 § 1 k.p.a. w zw. z art. 33 § 2 i art. 81 k.p.a.).

19.5.1. Organ prowadzący postępowanie, działając na podstawie art. 10 § 1 k.p.a., pismem z dnia [...], jeśli chodzi o organ pierwszej instancji, i z dnia [...], w zakresie postępowania po wniesieniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zapewniał stronie czynny udział w postępowaniu informując ją o treści przepisów art. 28 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003 r. ze wskazaniem obowiązku ciążącego na stronie polegającego na udokumentowaniu okoliczności uzasadniających umorzenie należności. Natomiast przed wydaniem decyzji w danej instancji odpowiednio pismami z dnia [...] i [...] strona, a później jej pełnomocnik byli pouczani o prawie wypowiedzenia się w zakresie zebranych dowodów. Wprawdzie po doręczeniu pisma z dnia [...] organ pierwszej instancji otrzymał pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] opisujące na dany moment stan prowadzonego postępowania egzekucyjnego, o którym nie poinformował strony przed wydaniem decyzji, ale już na etapie sporządzania wniosku dnia [...] pełnomocnik zapoznał się z całością zebranego materiału dowodowego, w tym poznał treści tego pisma, gdyż odwołał się do niego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W związku z tym naruszenie przepisów postępowania nie pozbawiło strony możliwości obrony swojego stanowiska, czyli nie wystąpiło istotne naruszenie przepisów procesowych mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.).

19.5.2. Złożenie pełnomocnictwa w formie odrębnego pisma zamiast do protokołu nie stanowi naruszenia przepisu art. 33 § 2 k.p.a. Przeszkody jakie powstały po stronie organu w momencie udokumentowania umocowania, a które zostały opisane w skardze, nie wpłynęły na prawo pełnomocnika do reprezentowania strony tym postępowaniu. Tym samym naruszenie to nie można także uznać za istotne dla rozstrzygnięcia sprawy.

19.5.3. Pismo z dnia [...], które opisuje pełnomocnik w skardze - a którego brak w aktach postępowania administracyjnego - ze względu na swoją treść nie może być uznane za zawierające ocenę prawną przedmiotu postępowania poprzedzającą wydanie decyzji w sprawie. Takie pismo jest tylko analizą stanu faktycznego i prawnego sprawy dokonaną przez określonego pracownika organu, w tym przypadku Zastępcę Kierownika Wydziału B.G. Nie jest to jakikolwiek akt władczy organu. Pismo to nie było podpisane przez osobę reprezentującą właściwy organ w ramach upoważnienia, tak jak sama decyzja, czyli Zastępcę Dyrektora B.J. W związku z tym nie naruszono przepisu art. 8 k.p.a., jak wskazywał pełnomocnik w skardze.

19.5.4. Sąd nie dopatrzył się też naruszenia przepisu art. 12 § 1 k.p.a. poprzez załatwienie jednego wniosku o umorzenie zaległości w formie kilku decyzji, które miały inny przedmiot i podstawy załatwienia wszczętego postępowania w określonej części. Rozbicie to wynikało z konieczności zastosowania innych przepisów w stosunku do poszczególnych rodzajów zaległości z tytułu składek finansowanych przez ubezpieczonych będących i nie będących płatnikami składek stosownie do art. 30 u.s.u.s., a tym samym wydania różnych rozstrzygnięć. Nie prowadziło to do przedłużenia postępowania i powstania kosztów, które nie mogłyby być zaakceptowane.

19.6. Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 30 u.s.u.s. poprzez niewłaściwe zastosowanie, to w niniejszej sprawie, w ramach której organ odmówiły umorzenia określonych zaległości, jest on bezprzedmiotowy, ponieważ przepis ten nie był stosowany przez organy. Takie same teksty skarg złożonych w trzech różnych sprawach wskazują, że zarzut ten odnosi się do sprawy, która zakończyła się na etapie pierwszej instancji decyzją z dnia [...] nr [...] o umorzeniu postępowania. W związku z tym Sąd odniesie się merytorycznie do tego zarzutu w uzasadnieniu stosownego wyroku (sygn. akt III SA/Gl 104/10). Zaznaczyć należy, że przepis art. 30 u.s.u.s. określający, że nie stosuje się między innymi przepisu art. 28 u.s.u.s. stanowi wyraźnie, że dotyczy to przypadku "składek" finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, a nie "odsetek" od takich składek. Nie można dokonywać wykładni rozszerzającej tego przepisu. Poza tym z przepisu art. 28 ust. 4 u.s.u.s., stanowiącego, że umorzenie składek powoduje z mocy prawa umorzenie także odsetek od tych składek, nie można wyciągać wniosku na zasadzie przeciwności, że ograniczenia umorzenia określonych składek z art. 30 u.s.u.s. dotyczą również odsetek związanych z tymi składkami. W orzecznictwie przyjmuje się, że niemożność umorzenia składek na podstawie art. 30 u.s.u.s. nie stanowi przeszkody przy umarzaniu pozostałych elementów należności z tytułu składek (zob. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2001 r., II GSK 679/08, LEX nr 484061.

19.7. W przedmiotowej sprawie nie może być również zastosowany przepis art. 42 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz. U. Nr 249, poz. 2104 z późn. zm.) obowiązującej na dzień wydawania decyzji przez organy pierwszej i drugiej instancji. Wynika to wyraźnie z treści jego ust. 7, który stanowi: przepisów ust. 1- 6 nie stosuje się do należności, których umarzanie spłaty, odraczanie spłaty oraz rozkładania na raty określają odrębne przepisy. Takimi odrębnymi przepisami dotyczącymi poszczególnych ulg w ramach należności z tytułu ubezpieczenia społecznego, zdrowotnego i innych są przepisy stosowne przez organy w niniejszej sprawie. Jeśli hipoteza tej normy został wypełniona, to jej dyspozycja nakazuje "nie stosować" przepisów ust. 1 – 6 w całości. Na gruncie niniejszej sprawy i przy nie stosowaniu art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie można zgodzić się z tezą strony skarżącej, że w przypadku powstania luki prawnej, czyli gdy dane należności z mocy danego przepisu nie podlegają umorzeniu, należy ją wypełnić poprzez wskazanie na regulacje wynikające z przepisu art. 42 cytowanej wyżej ustawy o finansach publicznych. Jeśli ustawodawca ograniczył stosowanie pewnych przepisów, tj. art. 28 ust. 3a u.s.u.s., do określonych należności, to w sposób negatywny wypowiedział się w tym zakresie w "odrębnych przepisach", o których mowa w art. 42 ust. 7 w/w ustawy o finansach publicznych. Tym samym w takim przypadku przepisy art. 42 ust. 1 – 6 tej ustawy nie będzie miał zastosowanie także w części wyłączonej przepisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

20. W związku z powyższym Sąd nie znajdując podstaw do uchylenia lub stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji skargę oddalił stosownie do art. 151 P.p.s.a.