Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 723/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2009-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 2, par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2007 nr 68 poz 448
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 kwietnia 2007 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013
journal: Dz.U.UE.L 2003 nr 270 poz 1 art. 2 lit. a
law: Rozporządzenie Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w  ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr  1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr  2358/71 i (WE) nr 2529/2001
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 14 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 16 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Sędziowie Sędzia NSA Józef Kremis,, Sędzia WSA Marcin Miemiec (sprawozdawca), , Protokolant Paweł Czyszkowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 24 września 2009 r. sprawy ze skargi J Ś , M G -F U H [...] s.c. w N R na decyzję D O R A R i M R we W z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności obszarowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Po rozpoznaniu odwołania J Ś od decyzji K B P A R i M R w K z dnia [...] nr [...] w sprawie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW na [...] r., D O R A R i M R we W decyzją z dnia [...]. r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję I instancji.

W uzasadnieniu decyzji II instancji organ przedstawił przebieg postępowania w sprawie. Dnia 26 kwietnia J Ś złożył w B P A R i M R (dalej także jako ARiMR) w K wniosek o przyznanie pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania ONW na [...] r. (dalej jako płatność ONW). Zadeklarował w tabeli nr VI (oświadczenie o powierzchni działek ewidencyjnych, na których zadeklarowano działki rolne) i nr VII (oświadczenie o sposobie wykorzystywania działek rolnych) działki ewidencyjne, położone w województwie [...] powiecie [...] gminie N R , obrębie ewidencyjnym S o nr [...] [...] [...] o powierzchni działek rolnych, zadeklarowanych do uzyskania płatności ONW [...] ha.

Kontrola administracyjna krzyżowa wniosku J Ś wykazała między innymi, że na część działki rolnej [...] o powierzchni [...] ha, położonej na działce ewidencyjnej nr[...] , wniosek o przyznanie płatności ONW złożył także inny producent rolny – J S . Po wezwaniu J Ś jako stronę konfliktu krzyżowego do złożenia wyjaśnień, do organu I instancji wpłynęło oświadczenie E Ś i M G, że zgodnie z aktem notarialnym Rep. A nr [...] oraz zawiadomieniem z ksiąg wieczystych są oni właścicielami działki ewidencyjnej nr[...] , a A S wykosił nieznaczną część łąki i zbierał siano dla bydła. Następnie wezwano J S działającego przez pełnomocnika A S do złożenia wyjaśnień w sprawie. Złożył on w organie I instancji oświadczenie, w którym stwierdził, że teren zgłoszony we wniosku obszarowym J S użytkuje zgodnie z aktem notarialnym z dnia [...] r., który został dołączony do oświadczenia.

Po powiadomieniu stron o możliwości zapoznania się z zebraną dokumentacją w sprawie przed wydaniem decyzji, E Ś i M G w dniu [...] r. złożyli oświadczenie, że podtrzymują w całości wcześniej złożone wyjaśnienia. Stwierdzili, że są prawowitymi właścicielami działki nr[...] , gdzie A i S nieprawnie zaorał część działki, tj. ok.[...] m2. Następnie sąsiad W P złożył oświadczenie, że w [...] r. A S wykaszał część działki nr [...] tj. ok. [...] arów.

W dniu [...] r. organ I instancji decyzją nr [...] odmówił J Ś, reprezentującemu F U –H "J " S C J Ś – R G, przyznania płatności ONW i nałożył sankcję wieloletnią w wysokości [...] zł, z uwagi na wielkość zawyżenia między powierzchnią wnioskowaną a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej krzyżowej wniosku w związku ze stwierdzeniem, że sporna działka nie była użytkowane przez F U –H "J " S C J Ś – R G.

Od tej decyzji odwołał się J Ś, zarzucając organowi I instancji, że w decyzji ze spornej powierzchni [...] ha nie przyznano stronie płatności choćby do powierzchni [...] ha, po odjęciu powierzchni [...] ha, którą użytkował A S . Odwołujący się zarzucił organowi I instancji niezbadanie zapisów w akcie notarialnym Rep. A nr[...] . Ponadto podniósł, że ARiMR nie podjęła żadnej interwencji w związku ze zmianą przez A S przeznaczenia gruntu z łąki na grunty orne.

Organ II instancji rozpatrując odwołanie powołał się na art. 22 Rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniające rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (Dz. U. WE nr L 270 z 21.10.2003 r., str. 1 ze zm.), według którego każdego roku rolnik składa wniosek o płatności bezpośrednie podlegające zintegrowanemu systemowi, wyszczególniając, stosownie do sytuacji: wszystkie działki rolne gospodarstwa, liczbę i kwotę uprawnień do płatności, wszelkie inne informacje przewidziane na mocy niniejszego rozporządzenia lub przez odnośne Państwo Członkowskie (ust. 1).

Zgodnie z art. 23 tego rozporządzenia, Państwa Członkowskie przeprowadzają kontrole administracyjne wniosków o pomoc, obejmujące weryfikację kwalifikujących się powierzchni oraz odpowiadających im uprawnień do płatności (ust. 1). Kontrole te uzupełniane są przez system kontroli na miejscu w celu zweryfikowania kwalifikowania się do pomocy (ust. 2). Zgodnie z tym przepisem, kontrole administracyjne i kontrole na miejscu mają na celu zweryfikować zgodność z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc, oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności.

Warunki przyznawania płatności ONW zostały uregulowano w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448).

Zgodnie z § 2 rozporządzenia, płatności ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 roku ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) 1454/2001, (WE) 1868/94, (WE) 1251/1999, (WE) 1254/1999, (WE) 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3 t. 40, str. 269, ze zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, str. 80, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3. t. 25, str. 391);

jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż [...] ha;

jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym".

Na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na hektar gruntu rolnego i powierzchni deklarowanej przez rolnika do płatności ONW na działkach rolnych.

Według art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, str. 80, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3. t. 25, str. 391), rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy: prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony; podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej pięć lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego oraz stosują dobrą praktykę gospodarki rolnej, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Normy te wynikają z rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 46, poz. 306 ze zm.).

Z uzasadnienia decyzji wynika, iż organ I instancji odmówił F U –H "J " S C J Ś – R G przyznania płatności ONW i nałożył sankcję wieloletnią w wysokości [...] zł, ze względu na wielkość zawyżenia między powierzchnią wnioskowaną a stwierdzoną w wyniku kontroli administracyjnej krzyżowej wniosku. Stwierdzono bowiem, że sporna działka nie była użytkowana przez F U –H "J " S C J Ś – R G. W ocenie organu II instancji, podjęte w decyzji I instancji rozstrzygnięcie w sprawie płatności ONW na rok [...] na rzecz odwołujących się ma odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Płatności przyznaje się zgodnie z powołanym § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448).

Zgodnie z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny (Dz.U. Nr 16, poz. 93, ze zm.) posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny) jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Organ podkreślił, że posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny władztwa nad rzeczą. W przypadku posiadania zgodnego z prawem stanowi ono element treści określonego prawa podmiotowego. W doktrynie przyjęty jest pogląd, iż posiadanie występuje przy równoczesnym istnieniu fizycznego elementu władania rzeczą oraz zamiaru władania rzeczą dla siebie.

W nauce prawa cywilnego wyróżniamy różne podziały posiadania. Można wskazać m. in.: posiadanie samoistne i zależne, posiadanie w dobrej wierze i w złej wierze, posiadanie wadliwe i niewadliwe, posiadanie zgodne z prawem i niezgodne z prawem. Jedynie osoba, która faktycznie prowadzi działalność rolniczą na określonych działkach rolnych może łącznie spełnić przesłanki do uzyskania płatności. W takiej sytuacji sam tytuł prawny do gruntu (własność, dzierżawa) nie może stanowić podstawy do uzyskania płatności, gdyż nie musi się wiązać z posiadaniem danej działki rolnej, którą użytkuje zgodnie z normami. W takiej sytuacji poza sferą zainteresowania ARiMR powinna pozostawać podstawa prawna wykonywania faktycznego władztwa nad rzeczą (np. umowa dzierżawy, użyczenia, bezumowne korzystanie z rzeczy), czy jej brak. Wszystkie kwestie związane z wzajemnymi roszczeniami stron konfliktu kontroli krzyżowej winny być rozstrzygane pomiędzy zainteresowanymi i nie powinny wpływać na obiektywne wskazanie podmiotu prowadzącego działalność rolniczą na określonych gruntach.

Organ stwierdził, że z dokumentacji wynika, że właścicielem działki nr [,,,] jest F U-H "J" s C J Ś - R G. Oświadczenia złożone przez strony konfliktu krzyżowego wskazują, że użytkownikiem spornych gruntów w roku gospodarczym [...] był J S, niezależnie od tego, czy działał w złej czy w dobrej wierze. Oświadczenie składane przez E Ś i M G wskazują jedynie, że F U-H "J" S C J Ś – R G jest właścicielem spornego gruntu, a nie jego faktycznym użytkownikiem. W żadnym momencie, oprócz deklaracji we wniosku, Strona nie wskazuje, że dokonywała wymaganych zabiegów agrotechnicznych na działce ewidencyjnej nr [..] w celu utrzymywania gruntu w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami. Tym bardziej, że Strona potwierdziła, że A S dokonywał na tym gruncie bezprawnych zabiegów agrotechnicznych.

Postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez organ I instancji celem ustalenia faktycznego użytkownika działki rolnej położonej na działce ewidencyjnej nr[...] , zmierzały nie do ustalenia właściciela, ale do ustalenia, kto i w jakim okresie był faktycznym użytkownikiem spornych gruntów. Sens płatności polega na rekompensowaniu faktycznie poniesionych kosztów w związku z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami. Stąd istotą płatności ONW jest przyznanie ich osobie, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów, która rzeczywiście je uprawia, tzn. decyduje, co uprawiać i dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony.

Zasadniczym kryterium dla organu administracji przy rozstrzygnięciu jest ustalenie, czy wnioskodawca w roku gospodarczym [...] faktycznie władał przedmiotową nieruchomością nie tylko w sposób fizyczny, ale również, czy miał swobodę podejmowania decyzji, co i kiedy uprawiać na danej działce. Bez znaczenia jest natomiast badanie przez organ aktu własności gruntów rolnych.

Zarzut braku oceny i ustosunkowania się do zapisów w przedłożonych organowi aktach notarialnych jest bezpodstawny i bezcelowy, gdyż ARiMR jedynie weryfikuje fakt użytkowania gruntu. Nie bada, na jakiej podstawie wnioskodawca grunt użytkuje i tytułu prawnego użytkowania gruntu. Ponadto ARiMR nie miało podstawy do weryfikacji uprawnień osób sporządzających powołane akty notarialne, gdyż w sprawie istotny dla organu był jedynie fakt użytkowania gruntu, tj. utrzymywania go w dobrej kulturze rolnej.

Brak interwencji ze strony ARiMR co do zmiany przeznaczenia gruntu z łąk na grunty orne nie może być kierowany do ARiMR. Płatności są bowiem przyznawane do gruntu według faktycznego sposobu użytkowania, a nie w zależności do przeznaczenia w ewidencji gruntów.

Organ II instancji uznał zatem, że przedstawione dowody i wyjaśnienia odwołujących się są wystarczające, natomiast wyjaśnienia drugiej strony konfliktu krzyżowego są spójne i potwierdzają fakt użytkowania spornych gruntów.

Odmowa przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oraz nałożenie sankcji nastąpiło na podstawie art. 16 ust. 3 akapit 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006 r.). Przepis ten stanowi, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowana a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50 %, rolnik jest wykluczany z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym. Taką kwotę odejmuje się z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę. Ustęp 6 tego przepisu rozporządzenia stanowi, że kwota wynikająca z wykluczeń przewidzianych w ust. 3 akapit drugi podlega odliczeniu od płatności pomocowych w ramach wszystkich środków wsparcia ustanowionych na mocy rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, do których dany beneficjent jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono rozbieżność. Jeżeli ta kwota nie może zostać w pełni odliczona od tych płatności pomocowych, pozostające saldo zostaje anulowane.

Następnie, według organu II instancji, organ I instancji prawidłowo wyliczył kwotę sankcji, dotyczącej płatności ONW, na podstawie następujących danych:

Powierzchnia zadeklarowana do płatności ONW: [...] ha

Powierzchnia stwierdzona w wyniku kontroli administracyjnej wniosku: [...] ha

Różnica pomiędzy powierzchnią zadeklarowaną a powierzchnią stwierdzoną: [...] ha

Procentowe zawyżenie powierzchni: [...] ha * 100%) / [...] ha = [...] %

Wysokość naliczonej sankcji: [...] ha * [...] zł (stawka za 1 ha dla ONW G w roku [...] ) = [...] zł

Z tego obliczenia wynika, że organ I instancji właściwie ustalił w zaskarżonej decyzji wysokość nałożonych na Stronę sankcji finansowych.

Organ II instancji podkreślił, że A R i M R zobowiązana jest do wyjaśnienia w postępowaniu, kto użytkuje działki rolne objęte dwoma lub większą ilością wniosków. Nie rozstrzyga natomiast sporu o bezprawne użytkowanie działek ewidencyjnych. Prawo własności działek rolnych, któremu towarzyszy ich posiadanie w rozumieniu przepisów o płatnościach ONW nie stanowi przesłanki do ubiegania się o przyznanie płatności ONW. Dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, którzy dysponując jedynie tytułem własności nie zajmują się produkcją rolną. Należy jednak podkreślić, iż istotą płatności do gruntów jest przyznawanie ich osobie, która rzeczywiście uprawia grunty, tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje te grunty zgodnie z normami.

Sprawa bezprawnego użytkowania spornych działek może być wyłącznie przedmiotem rozstrzygnięć o charakterze cywilnoprawnym, dochodzonych przed sądami powszechnymi. Nie może to mieć natomiast wpływu na ocenę uprawnienia do uzyskania płatności do gruntów rolnych. Organy ARiMR nie mogą brać udziału w sporze cywilnym prowadzonym pomiędzy właścicielami czy użytkownikami gruntów rolnych. Rolą Agencji jest ustalenie faktycznego użytkownika gruntów. Stąd zarzut strony, że ARiMR nie zweryfikowała z tego punktu widzenia uprawnienia do płatności jest bezpodstawny. Ponad wszelką wątpliwość ustalono bowiem, że F U –H "J " S C J Ś – R G w [...] roku nie użytkowała rolniczo spornych działek.

Ponieważ płatności ONW stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Odstępstwa na korzyść i niekorzyść producenta rolnego stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności ONW.

W skardze do W S A na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W wniesiono o jej uchylenie, a także o uchylenie poprzedzającej jej decyzji I instancji. Decyzjom zarzucono niezgodność z przepisami prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Według skarżących, obydwie decyzje dotknięte są wadą w ustaleniach faktycznych, dotyczących stanu sprawy. Narusza to art. 7 k.p.a., wyrażającym między innymi zasadę prawdy obiektywnej, zgodnie z którą obydwa organy winny podjąć wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy. W tym celu, zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., organy zobowiązane były w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć materiał dowodowy, o co wnosili skarżący. Ocena tak zebranego materiału dowodowego powinna być dokonana w granicach prawem przewidzianej swobody. Organy I i II instancji postąpiły niezgodnie z tymi przepisami i zasadami prawa, gdyż firma "J " jest prawowitym właścicielem nieruchomości w postaci gruntów na działce [...] położonej w Rz (Akt Notarialny[...] ), a nie osoba która pod osłoną nocy wjeżdża na grunty i kosi, co jej się podoba. Wykasza około [...] ha, a w nagrodę dostaje dopłatę za cały areał, mimo że to F "J " wykosiła [...] ha. Potwierdził to w "Oświadczeniu" do ARiMR w K P Wł , który jako sąsiad graniczy z działkami skarżących. Z chwilą kupna działek w [...] r., kiedy skarżący dostarczyli A S , pełnomocnikowi synów J i R S , Akt Notarialny zakupu działki[...] , nie podjął on żadnych czynności prawnych co do zasadności zapisów w tym akcie. Błędem jest również stwierdzenie, że Firma "J " w piśmie odwoławczym z dnia [...] r. do ARiMR w K zarzuca "rzetelność Notariusza...", sporządzającego Akt Notarialny Rep. A nr [...] Skarżący wykazali, że ARiMR nie dołożyła staranności co do zapisu w tym Akcie Notarialnym, gdzie w § 6 pisze się dalej "...szczegółowe warunki użytkowania zostaną objęte odrębną umową ...". Tej odrębnej umowy skarżącym nie okazano.

Skarżący zarzucili, że zmianę przeznaczenia gruntu z łąk na "orny", której dokonał A S , uznano za wykaszanie łąki. Była to zmiana bez zgody skarżących, stanowiąca naruszenie prawa. Czynem tym w sposób jaskrawy i oczywisty naruszył on art.140 k.c., według którego "w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno - gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności musi pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą ...". Nieprawdą jest, że jako Firma "J " skarżący stwierdzili, to A S dokonywał na tym gruncie "zabiegów agrotechnicznych". Było odwrotnie. Po kupnie od dawnego właściciela, wspólnie z sąsiadem działek, skarżący dokonali rekultywacji działki polegającej na sprzątnięciu i wywiezieniu ogromnych ilości kamieni i pniaków drzew po wyciętym bezprawnie lesie, jaki był na tej działce. Sprawa wycięcia drzew zgłoszona była do P w W , gdzie umorzono postępowanie ze względów "małej szkodliwości społecznej". Firma "J " była i jest faktycznym użytkownikiem i dokonywała czynności dbania o dobrą kulturę rolną. Dla przykładu skarżący mogą podać, że A S tak dba o "kulturę rolną" i przestrzeganie przepisów koszenia, że w tym roku działki kosił w miesiącu wrześniu. Skarżący wykonywali także prace odwadniające na części działki[...] . Z powyższego wynika, że organy I i II instancji naruszyły przepisy prawa procesowego. Z oczywistych względów miało to istotny wpływ na wynik sprawy.

Biorąc powyższe pod uwagę skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji podtrzymał argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a.").

Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) u.p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. b), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Sąd nie stwierdził powołanych przez skarżących naruszeń prawa. Skarga nie zasługuje zatem na uwzględnienie.

Podstawą materialnoprawną rozpatrywanej sprawy jest rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 kwietnia 2007 roku w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)", objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U. Nr 68, poz. 448).

Zgodnie z § 2 tego rozporządzenia, płatności ONW przyznaje się rolnikowi w rozumieniu przepisów art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) 1454/2001, (WE) 1868/94, (WE) 1251/1999, (WE) 1254/1999, (WE) 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001 (dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3 t. 40, str. 269, ze zm.), zwanemu dalej "rolnikiem":

1) który zobowiąże się do przestrzegania wymagań, o których mowa w art. 14 ust. 2 tiret drugie rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, str. 80, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3. t. 25, str. 391);

2) jeżeli łączna powierzchnia posiadanych przez tego rolnika działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności lub ich części, położonych na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, zwanych dalej "obszarami ONW", na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c rozporządzenia wymienionego we wprowadzeniu do wyliczenia, zgodnie z minimalnymi wymaganiami utrzymywania gruntów rolnych w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (normami), określonymi w przepisach o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej, wynosi co najmniej 1 ha;

3) do położonej na obszarach ONW powierzchni działek rolnych lub ich części, wynoszącej nie więcej niż 300 ha;

4) jeżeli został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym".

Na podstawie § 3 ust. 1 rozporządzenia wysokość płatności ONW w danym roku kalendarzowym ustala się jako iloczyn stawek płatności na hektar gruntu rolnego i powierzchni deklarowanej przez rolnika do płatności ONW na działkach rolnych.

Według art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOiGR) oraz zmieniającego i uchylającego niektóre rozporządzenia (Dz. Urz. WE L 160, z 26.06.1999, str. 80, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3. t. 25, str. 391), rolnicy na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania mogą uzyskać wsparcie w postaci dodatków wyrównawczych. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu dodatki wyrównawcze są przyznawane na każdy hektar gruntów użytkowanych rolniczo przez rolników, którzy: prowadzą działalność rolniczą na minimalnym areale, który zostanie określony; podejmują się prowadzić działalność rolniczą na obszarze o mniej korzystnych warunkach gospodarowania, przez przynajmniej [...] lat od pierwszej wypłaty dodatku wyrównawczego oraz stosują dobrą praktykę gospodarki rolnej, zgodną z potrzebą ochrony środowiska naturalnego i utrzymania terenów wiejskich, w szczególności poprzez zrównoważoną gospodarkę rolną.

Normy te wynikają z rozporządzenia ministra rolnictwa i rozwoju wsi z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie minimalnych norm (Dz. U. Nr 46, poz. 306 ze zm.).

W rozpoznawanej sprawie należało rozstrzygnąć, czy skarżący spełniali warunki określone w powołanym przepisie w roku gospodarczym [...], odnośnie części działki [...] o powierzchni [...] ha, położonej na działce ewidencyjnej [...] będącej przedmiotem pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania na [...] r. Uprawę tej działki w roku gospodarczym [...] zadeklarował bowiem także J S . Z uwagi na to, w postępowaniu I instancji, zgodnie z art. 23 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, przeprowadzono kontrole administracyjne i kontrole na miejscu, w celu zweryfikowania zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc oraz przestrzeganie wymogów i norm istotnych dla wzajemnej zgodności. Czynności te, zgodnie z art. 24 ust. 1 rozporządzenia, doprowadziły do wykrycie nieprawidłowości, także w trybie kontroli krzyżowej oraz pozwoliły uniknąć nienależnego wielokrotnego przyznania tej samej pomocy w odniesieniu do roku gospodarczego [...]

Organ stwierdził, że z dokumentacji wynika, że właścicielem działki nr [...] jest F U –H "J " S C J Ś – R G. Sąd podkreśla, że niesporne w sprawie kwestie własnościowe działki nr [...] eksponowane przez skarżących nie mają w rozpatrywanej sprawie znaczenia. Istotne jest ustalenie, dokonane na podstawie postępowania dowodowego przeprowadzonego w sprawie, kto użytkował rolniczo tę działkę w roku gospodarczym[...] . Organ stwierdził, że takim użytkownikiem był J S . Według powołanych przepisów nie ma przy tym znaczenia, czy działał w złej czy w dobrej wierze.

Oświadczenie składane przez E Ś i M G wskazują na bezsporną okoliczność, że F U –H "J " S C J Ś – Ro G jest właścicielem tego gruntu. Nie wynika z nich jednak, że spółka jest jego faktycznym użytkownikiem. Oprócz deklaracji we wniosku, skarżący nie wykazali, że spółka dokonywała wymaganych zabiegów agrotechnicznych na działce ewidencyjnej nr [...] w celu utrzymywania gruntu w dobrej kulturze rolnej zgodnie z normami. Skarżący potwierdzili natomiast, że A S dokonywał na tym gruncie bezprawnych zabiegów agrotechnicznych. Z oświadczenia świadka wskazanego przez skarżących także nie wynika, że skarżący użytkowali rolniczo tę działkę. Jej częściowej rekultywacji w formie karczowania i usuwania kamieni dokonali natomiast na potrzeby działalności gospodarczej prowadzonej na tej działce przez bedącą ich własnością F U –H "J " S C J Ś – R G.

Postępowanie wyjaśniające, przeprowadzone przez organ I instancji celem ustalenia faktycznego użytkownika działki rolnej położonej na działce ewidencyjnej nr [...], zmierzały zatem nie do ustalenia właściciela czy do rozstrzygnięcia sporów o charakterze majątkowym, ale do ustalenia, kto i w jakim okresie był faktycznym użytkownikiem spornych gruntów. Jak słusznie stwierdził organ II instancji, sens płatności ONW polega na rekompensowaniu faktycznie poniesionych kosztów w związku z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami, a istotą tych płatności jest przyznanie ich osobie będącą faktycznym użytkownikiem gruntów, rzeczywiście je uprawiającej, decydującej, co uprawiać i dokonującej swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbierającej plony.

Według Sądu, organ I instancji uznał, że przedstawione dowody i wyjaśnienia skarżących nie są wystarczające dla przyznania im wnioskowanej pomocy. Sąd nie stwierdził zarzucanego przez skarżących naruszenia prawa materialnego.

Odmowa przyznania pomocy finansowej z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW) oraz nałożenie sankcji nastąpiło na podstawie art. 16 ust. 3 akapit 2 Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady zastosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368, z 23.12.2006 r.). Przepis ten stanowi, że jeżeli różnica między powierzchnią zadeklarowana a powierzchnią stwierdzoną przekracza 50 %, rolnik jest wykluczany z otrzymania pomocy do wysokości równej kwocie odpowiadającej różnicy między obszarem zadeklarowanym a zatwierdzonym. Taka kwota jest odejmowana z wypłat pomocy, do której rolnik jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych po upływie roku kalendarzowego, w którym wykryto tę różnicę. Ustęp 6 tego przepisu rozporządzenia stanowi, że kwota wynikająca z wykluczeń przewidzianych w ust. 3 akapit drugi podlega odliczeniu od płatności pomocowych w ramach wszystkich środków wsparcia ustanowionych na mocy rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 lub rozporządzenia (WE) nr 1782/2003, do których dany beneficjent jest uprawniony na podstawie wniosków składanych przez niego w ciągu trzech lat kalendarzowych następujących po roku kalendarzowym, w którym stwierdzono rozbieżność. Jeżeli ta kwota nie może zostać w pełni odliczona od tych płatności pomocowych, pozostające saldo zostaje anulowane. Kwotę sankcji obliczono w sposób prawidłowy. Sam sposób obliczenia nie był przez skarżących kwestionowany.

Kwestionowane decyzje, wbrew twierdzeniom skarżących, nie są dotknięte wadą w ustaleniach faktycznych, dotyczących stanu sprawy. Nie naruszyły przepisu art. 7 k.p.a., wyrażającego między innymi zasadę prawdy obiektywnej. Organy podjęły bowiem wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a., zebrały i oceniły materiał dowodowy. Organy te nie mogły wziąć pod uwagę jako podstawowych dla rozstrzygnięcia sprawy niespornych kwestii własnościowych, jak tego domagali się skarżący, z uwagi na to, że powołane przepisy prawa materialnego za podstawę rozstrzygnięcia o przyznaniu płatności ONW przewidują kryterium faktycznego rolniczego użytkowania gruntu przez beneficjenta takiej płatności.

Sąd oceniając postępowanie administracyjne w rozpatrywanej sprawie stwierdza zatem, że było ono prowadzone zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Wyjaśniono stan faktyczny sprawy. Organy orzekające oceniły na podstawie całokształtu materiału dowodowego, że okoliczności faktyczne będące podstawą do wydania decyzji zostały udowodnione. Skarżący wzięli czynny udział w postępowaniu. Zarówno decyzja I instancji, jak i zaskarżona decyzja II instancji zawierały uzasadnienie faktyczne oraz prawne. Biorąc to pod uwagę, Sąd uznał zarzuty skargi odnośnie naruszenia w szczególności art. 7 oraz art. 77 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego za bezzasadne. Zaskarżona decyzja została także wydana w oparciu o obowiązujące w sprawie przepisy prawa materialnego.

Mając na uwadze przedstawione okoliczności sprawy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.