Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2408/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e
journal: Dz.U. 2015 poz 581
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r.o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Frąckiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Protokolant ref. staż. Anna Owczarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. sprawy ze skarg [...] we W. i A. K. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia we W. z dnia [...] czerwca 2004r.; 2. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz skarżącej [...] we W. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) oraz na rzecz skarżącego A. K. kwotę 457 zł (słownie: czterysta pięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2015 r. na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 i art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 581), zwanej dalej "ustawą o świadczeniach", oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 z późń. zm.), zwanej dalej "k.p.a.", utrzymał w mocy decyzję nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdzającą, że A. K. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kodeksu Cywilnego dotyczące zlecenia, zawartych z płatnikiem składek w okresach:

• od [...] października 2004 r. do [...] września 2005 r.,

• od [...] października 2007 r. do [...] września 2008 r. ,

• od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r.

• od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r.

• od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r.

Do wydania niniejszej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], pismem z [...] kwietnia 2013 r. zwrócił się do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o ustalenie obowiązku podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu A. K. z tytułu wykonywania umów cywilnoprawnych zawartych z W. w [...] w okresach:

• od [...] października 2004 r. do [...] września 2005 r.,

• od [...] października 2007 r. do [...] września 2008 r. ,

• od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r.

• od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r.

• od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r.

Po rozpozaniu niniejszego wniosku Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. stwierdził istnienie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A. K. z tytułu wykonywania umów o świadczenie usług, do których zgodnie z Kodeksem Cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia w okresach:

• od [...] października 2004 r. do [...] września 2005 r.,

• od [...] października 2007 r. do [...] września 2008 r. ,

• od [...] października 2008 r. do [...] września 2009 r.

• od [...] października 2009 r. do [...] września 2010 r.

• od [...] października 2010 r. do [...] września 2011 r.

Od decyzji odwołanie wniósł A. K., jak i W. w [...].

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia rozpatrując przedmiotowe odwołanie wskazał na ustalenia poczynione przez organ I instancji, przywołał stanowiska stron oraz materiał dowodowy zebrany w sprawie. W oparciu o nie wskazał, że A. K. wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Przy tego rodzaju wykonywanych czynnościach tzn. zmierzających do wdrożenia i realizacji programu z zakresu pedagogiki na który składało się m.in. "przeprowadzenie cyklu wykładów" w ocenie organu odwoławczego trudno uznać, że umowy te polegały "na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła". Organ przyjął za stanowiskiem orzecznictwa sądowego, że dzieło powinno mieć byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy oraz cechować się możliwością uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Nawet jeżeli by uznać, że zgodnie z podnoszonymi przez uczelnię argumentami zawartymi m.in. w zastrzeżeniach do protokołu kontroli – "wykładowcy samodzielnie dokonują wyboru treści programowych, metod, technik, środków i narzędzi przekazywania wiedzy w toku każdego przygotowanego cyklu wykładów (kursów)", trudno wskazać w ww. umowach indywidualnie oznaczony, samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła (rezultatu). Podobnie wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy oraz ich dobór, nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła. Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy bądź studenta. Potwierdzają to szczególnie materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy zawarte na płycie CD, w treści których A. K. wskazał, że celem prowadzonych zajęć było m.in.: "Poznanie podstawowych koncepcji pedagogicznych oraz kategorii analitycznych dla analizy szkoły jako środowiska wychowawczego oraz systemu wpływów edukacyjnych uczniów".

Zdaniem organu odwoławczego, w niniejszej sytuacji przyjęcie, iż strony łączyły umowy o dzieło podczas gdy z ich treści i sposobu wykonania wynikają cechy właściwe dla umów o świadczenie usług, byłoby niezgodne z właściwością stosunku prawnego. O kwalifikacji prawnej danego stosunku prawnego decydują bowiem jego elementy przedmiotowo istotne. Organ stwierdził, że w przypadku spornych umów żadne konkretne dzieło w myśl przepisów regulujących umowę o dzieło nie zostało oznaczone. Umowy zawarte z ubezpieczonym nie miały charakteru umów o dzieło albowiem dziełem w myśl przepisów Kodeksu Cywilnego nie może być świadczenie usług dydaktycznych. Przedmiotem działania A. K. był bowiem cały proces zmierzający do wdrożenia i realizacji programu nauczania z zakresu pedagogiki, na który składało się m.in. przygotowanie i prowadzenie cyklu wykładów a ewentualne przygotowane materiały dydaktyczne czy koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów, sylabusy oraz ich dobór, stanowiły jedynie pomoc naukową, dydaktyczną mającą na celu prawidłowe zrealizowanie wykładu.

Organ po analizie opracowanych przez A. K. materiałów dydaktycznych oraz autorskich sylabusów, zawartych na płycie CD stwierdził, że powyższe materiały jakkolwiek urzeczywisnione, stanowiły jedynie środek przekazu pozwalający "lepiej", "efektywniej" urzeczywistnić cel zawartej umowy poprzez przeprowadzenie zajęć i trudno je uznać za samoistny rezultat (dzieło). Również zdobyta przez odbiorców "wiedza, czy informacje pozyskane przez słuchaczy wykładu" trudno uznać za rezultaty niematerialne bowiem nie są określone i pewne w momencie zawierania umowy.

Również w ocenie organu odwoławczego opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów wiedzy i egzaminów oraz ich przeprowadzenie i sprawdzenie, a także składanie comiesięcznego sprawozdania z wykonania części dzieła, nie sposób uznać za samoistny rezultat umowy (dzieło) a jedynie za środek, który ma zapewnić przeprowadzenie nauczania na określonym poziomie. Czynność te mogą również służyć ocenie prowadzącego zajęcia, do czego zatrudniający jest zobowiązany. Mając na względzie zadania szkoły wyższej, organ uznał, że celem zawartych umów było przekazanie wiedzy słuchaczom i ich wyedukowanie w zakresie pedagogiki. Samo "przeprowadzenie cyklu wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja słuchaczy. Wiedza zdobyta przez niech oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być jednak utożsamione z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowie rezultatem.

Odnosząc się do argumentów obydwu stron postępowania w zakresie rozmienia przepisów art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. z 2006 r.,vNr 90, poz. 631 z późn. zm.), zwanej dalej "ustawą o prawie autorskim organ uznał je za chybione. Organ wskazał, że na gruncie przepisów ustawy o prawie autorskim wygłoszenie i prowadzenie wykładów bywa zakwalifikowane jako dzieło o charakterze niematerialnym. Umowy o dzieło autorskie nie są jednak tożsame z umowami o dzieło w ujęciu przepisów prawa cywilnego. Przedmiotem umów o dzieło autorskie jest dzieło oznaczone jako utwór w rozumieniu prawa autorskiego, które zawiera inne uregulowania np. w przedmiocie odpowiedzialności, zawarte w art. 55 ust. 1 ustawy o prawie autorskim, który zawiera regulacje dotyczące usterek utworu, a nie wad, jak przy umowie o dzieło.

Zdaniem organu, umowa o świadczenie usług jak i zlecenie są przykładem umów starannego działania, podczas gdy umowa o dzieło jest umową rezultatu. Stąd też odpowiedzialność osoby wykonującej umowę o dzieło jest na zasadzie ryzyka, a o umowę o świadczenie usług/zlecenia na zasadzie winy. A. K. jako prowadzący zajęcia w rzeczywistości nie mógł podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 637 k.c. i-nast.), ale zobowiązany był wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy. Tymczasem możliwość stosowania przepisów o odpowiedzialności za wady jest elementem konstytutywnym umowy o dzieło. Zatem wykonywanie przez A. K. pracy na podstawie zawartych z płatnikiem składek umów było ciągiem określonych czynności starannego działania zmierzającego do osiągnięcia rezultatu w postaci nauczenia/wytłumaczenia zagadnień związanych z wykładaną materią. Innymi słowy zawarte umowy były umowami o świadczenie usług dydaktycznych polegających na wdrożeniu i realizacji programu z zakresu pedagogiki oraz psychopedagogiki, na które składało się m.in. przeprowadzenie cyklu wykładów, zrealizowanie warsztatów i dodatkowych konsultacji.

Organ odnosząc się do argumentu odwołujących dotyczącego konieczności osobistego wykonania spornych umów przez A. K. uznali, że nie znajduje on w pełni pokrycia w treści poszczególnych umów, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą zamawiającego. Świadczyło to w ocenie organu o fakcie, że obok zobowiązania A. K. do osobistego wykonania dzieła, płatnik składek dopuszczał ewentualność wykonania umowy przez inną osobę.

Odnosząc się do zarzutów stron dotyczących naruszenia art. 7 oraz 77 k.p.a. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia uznał, że organ I instancji podjął odpowiednie czynności zmierzające do zebrania pełnego materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie zostało wydane na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o mające w sprawie zastosowanie przepisy prawa materialnego i procesowego. Strony były na bieżąco informowane o przysługujących im uprawnieniach, oraz o przedłużającym się terminie wydania rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Z kolei odnosząc się do wniosków odwołujących o przeprowadzenie dodatkowych dowodów z przesłuchań oraz dołączonych dokumentów, organ odwoławczy wskazał, że dokumenty, o które odwołujący wnioskują jako konieczne do włączenia do materiału dowodowego zostały dołączone do akt sprawy i ich treść jest znana organowi rozpatrującemu odwołanie lecz organ orzekający nie podziela przedstawionego w nich poglądu.

Ustosunkowując się natomiast do wniosku stron o przeprowadzenie dowodu z ich przesłuchania, Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że w niniejszym postępowaniu organ I instancji zgromadził pełny materiał dowodowy aby wyjaśnić okoliczności istotne dla sprawy i wydać decyzję w zakresie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartych przez A. K. z uczelnią umów.

Ponadto odnosząc się do zarzutu odwołujących, iż dokonując interpretacji umowy zaniechano ustalenia jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy o dzieło, poprzez co naruszono art. 65 § 2 k.c. organ uznał, że zgodny zamiar stron i ceł umów jest mu znany na podstawie zgromadzonej dokumentacji. Poza tym organ nie kwestionuje zgodnego zamiaru stron podpisania umów o dzieło. Ewentualne przesłuchanie stron potwierdziłoby jedynie ten fakt, iż A. K. oraz uczelnia świadomie i zgodnie zawarli umowy o dzieło, czego konsekwencją było niezgłoszenie A. K. do ubezpieczenia zdrowotnego oraz nieopłacanie składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia stanął na stanowisku, że elementy określone w treści umów, które zobowiązywały A. K. do przygotowania i zaprezentowania słuchaczom wykładów z zakresu pedagogiki i psychopedagogiki, opracowania sylabusów, tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie nie mogą być uznane za wykonanie umów o dzieło, bowiem nie dochodzi tu do wytworzenia konkretnego zindywidualizowanego rezultatu.

Na decyzję Prezesa narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. zarówno W. w [...] jak i A. K. wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Uczelnia zarzuciła naruszenie:

1) naruszenie przepisów art. 8 pkt 1 lit. e), art. 11 oraz art. 1a pkt 1 ustawy z dnia 6 lutego 1997 r. o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28, poz. 153 z późń. zm.) (dalej: u.p.u.z.), jak również przepisów z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 137, poz. 887 z późń. zm.) (dalej: ustawa systemowa), jak również przepisów z art.. 102 ust. 5 pkt 24, 107 ust. 5 pkt 16, art. 109 oraz art. 66 ust. 1 lit. c) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. 2008 r., nr 164, poz. 1027 z późń. zm.) (dalej: ustawy o świadczeniach) w związku z art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) (dalej: "k.p.a.") oraz art. 66 k.p.a. polegające na wydaniu przez organ I oraz organ II instancji decyzji o stwierdzeniu podlegania przez A. K. ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresach w nich wskazanych bez materialnoprawnej podstawy umożliwiającej ich wydanie, w sytuacji, gdy podleganie lub nie temu ubezpieczeniu wynika wprost z przepisów prawa, a ani organ I ani organ II instancji nie są ustawowo uprawnione do wydawania takich decyzji, co stanowi przesłanki nieważności decyzji określone w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W przypadku nieuwzględnienia przez Sąd powyższego zarzutu, Szkoła zaskarżonej decyzji zarzuciła:

2) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.)

a) art. 109 ust. 4 zd. 1 ustawy o świadczeniach w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu i utrzymaniu w mocy decyzji wydanej po upływie ustawowego i nie podlegającego przedłużeniu terminu 30 dni od dnia wniesienia wniosku przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...],

b) art. 7, 77 § 1, 78 § 2 i 80 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na nie wyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w szczególności poprzez odmowę dopuszczenia dowodu z umów o dzieło Pani E. A. i decyzji ZUS w sprawie Pani E. A., protokołu kontroli ZUS z 2008 r., z przesłuchania świadka Pana N. M., Pani K. P. oraz przesłuchania stron,

c) art. 8 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów administracji publicznej poprzez wydanie decyzji z pominięciem ustaleń protokołu kontroli ZUS przeprowadzonego w okresie od [...].03.2008 r. do [...].04.2008 r. w konfrontacji z protokołem kontroli ZUS z okresu [...].04.2011 r. do [...].09.2011 r. prezentujących odmienne stanowiska organu przy tożsamych stanach faktycznych i prawnych zwłaszcza w zakresie treści i charakteru prawnego umów zawieranych przez płatnika z innymi ubezpieczonymi oraz z ubezpieczonym A. K.,

d) art. 10 § 1 w zw. z art. 78 § 2 oraz 86 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie z uwagi na pominięcie dowodu z przesłuchania stron czym naruszył jej prawo do czynnego uczestnictwa w każdym stadium postępowania i wypowiedzenia się co do zgromadzonego materiału dowodowego,

e) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2014 r. dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia w sprawie ustalenia że Pan A. K. podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w sytuacji gdy prawidłowe winno być uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie co do istoty W sposób odmienny i umorzenie postępowania,

3) naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), tj.:

a) art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 - dalej jako: "k.c.") poprzez jego niezastosowanie przy stwierdzaniu przez organ administracji rodzaju umowy cywilnoprawnej, z tytułu zawarcia której płatnik dokonuje zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło;

b) art:. 65 § 2 k.c. w związku z art 3531 k.c. przez błędną wykładnię woli stron zawartej w umowie o dzieło, polegającą na niedostatecznym rozważeniu woli stron wyrażonej w treści umowy, a mianowicie w postaci rezultatu umowy polegającego na stworzeniu koncepcji cyklu wykładów i jej zaprezentowaniu studentom, jak również stworzeniu materiałów dydaktycznych, sylabusów do wykładów, przeprowadzeniu zaliczeń i egzaminów, opracowaniu recenzji i przygotowaniu studentów do obrony prac dyplomowych,

c) art. 734 k.c. oraz 750 k.c. przez ich zastosowanie i błędne uznanie, że umowa zawarta między W. a A. K. była umową o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy o zleceniu,

d) art. 66 ust. 1 pkt e, art. 69 ust. 1 oraz art. 107 ust. 5 pkt 16 i art. 109 ustawy o świadczeniach poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że osoba wykonująca czynności w ramach umowy o dzieło podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu, tak jak osoba wykonująca pracę w oparciu o umowę zlecenia,

e) art. 6 ust. 1 pkt 4 i art. 12 ust. 1 w zw. z art. 13 pkt 2 ustawy systemowej poprzez błędną ich wykładnię i w konsekwencji przyjęcie, iż zgodnie z przepisami ustawy systemowej należałoby stwierdzić obowiązek płatnika w zakresie zgłoszenia i obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego osób wykonujących realizację procesu dydaktycznego w oparciu o umowę o dzieło, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów skutkowałaby wnioskiem przeciwnym.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. skarżąca szkoła wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonych decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] oraz decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] , ewentualnie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie decyzji organów I i II instancji w całości.

Wniosła ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z wyroków Wojewódzkiego Sąd Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn.. akt VISA/Wa 4084/14 z dnia 1 czerwca 2015 r. oraz w sprawie o sygn. akt VISA/Wa 2438/14 z dnia 10 kwietnia 2015 r. – na okoliczność uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że wydanie decyzji o podleganiu przez wykładowców W. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia dokonane zostało z tak wyraźnym naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, że decyzje te nie mogły ostać się w obrocie prawnym.

Na podstawie art. 200 p.p.s.a. skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania i kosztów zastępstwa przez pełnomocnika według norm przypisanych.

A. K. zaskarżonej decyzji zarzucił:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego, a to art. 65 § 2 k.c. polegające na jego błędnym zastosowaniu poprzez dokonanie oceny rodzaju umów łączących skarżącego z W. w [...] w pierwszej kolejności na dosłownym brzmieniu umowy z pominięciem zgodnego zamiaru stron i celu umowy;

2) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7, 75, 77 § i 80 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całokształtu materiału dowodowego w sprawie i nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy niezastosowanie i nie dopuszczenie następujących dowodów zawnioskowanych przez strony:

a) dowodu z przesłuchania skarżącego,

b) dowodu z przesłuchania świadka K. P. – księgowej W. w [...],

c) dowodu z dokumentu – protokołu kontroli z dnia [...] kwietnia 2008 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...], która odbyła się w Wyższej Szkole Filologicznej w [...],

d) dowodu z dokumentu – umowy Pani E. A.,

e) dowodu z dokumentu – decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] z dnia [...] maja 2013 r. wydanej w sprawie Pani E. A., na okoliczności obszernie opisane przez skarżącego w treści pisma z dnia [...] grudnia 2013 r.

3) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 10 § 1 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez uniemożliwienie skarżącemu i jego pełnomocnikowi końcowe wypowiedzenie się co do materiału zgromadzonego w sprawie na skutek nie poinformowania A. K. o zakończeniu postępowania i zamiarze wydania decyzji w sytuacji gdy ubezpieczony jeszcze podczas przesłuchania świadka – prof. dr hab. N. M. oraz wyjaśnień R. O.– Kanclerza płatnika poprzedzających wydanie decyzji w sprawie ponawiał swoje wnioski przeprowadzenie dowodów i trwał w przekonaniu, że postępowanie dowodowe jeszcze się nie zakończyło;

4) naruszenie przepisów postępowania, a art. 80 k.p.a. w związku z art. 6, 7, 8, 77 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez błędne zastosowanie polegające na dokonaniu wybiórczej oraz dowolnej ocenie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, prowadzące w konsekwencji do błędnych ustaleń faktycznych, a wyrażające się w szczególności w

a) błędnym ustaleniu, że w odniesieniu do umów objętych kontrolą brak jest ściśle określonego wytworu, a celem zawartych umów było jedynie wykonywanie określonej czynności,

b) błędnym ustaleniu, że W. w [...] zajmuje się nauką języka, a cykl wykładów skarżącej obejmował "wykłady z języka", podczas gdy W. w [...] prowadzi studia filologiczne (o języku), a warunkiem umożliwiającym odbywanie ich jest już posiadana znajomość danego języka obcego, co doprowadziło do błędnego utożsamienia wyższej uczelni filologicznej ze szkołą prowadzącą kursy języków obcych,

c) błędnym ustaleniu, że to skarżący świadczył usługi edukacyjne, podczas gdy to W. w [...] jako instytucja świadczy usługi edukacyjne stanowiące "proces prowadzący do uzyskania dyplomu oparty na organizacji nauki, jej metodologii wobec studenta",

d) błędnym ustaleniu, że celem zawartych umów było wykonywanie czynności edukacyjnych i nauczenie (wyedukowanie) studentów określone) problematyki, podczas gdy skarżący nie ponosił (i obiektywnie nie mógł ponosić) odpowiedzialności za tak określony cel, zaś celem była wina autorska, naukowa i niepowtarzalna koncepcja cyklu zajęć jako taka i jej zaprezentowanie studentom, co pozwalało studentom na kształtowanie już posiadanych przez nich: wiedzy, umiejętności i kompetencji,

e) błędnym ustaleniu, że wykonując umowy cywilnoprawne skarżący miał wdrożyć i realizować program nauczania języka polskiego, podczas gdy nie istnieją jakiekolwiek programy nauczania czy choćby wytyczne naukowe dla studiów wyższych formułowane rpzez jakikolwiek podmiot zewnętrzny czy przez W. w [...], a zadaniem skarżącej było właśnie stworzyć koncepcję cyklu wykładów i zaprezentować je studentom, przy czym materia ich nie dotyczyła języka polskiego jako takiego, ale językoznawstwa co jest sklasyfikowane jako dyscyplina naukowa,

f) błędnym ustaleniu, że materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskich cyklów wykładów, sylabusy, tematy, ćwiczenia i zadania egzaminacyjne i ich dobór mają jedynie charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują jako pomoc naukowa dla wykładowcy, podczas gdy mają byt samoistny i niezależny, odzwierciedlają koncepcje stworzone przez skarżącą,

g) błędnym ustaleniu, że stawka godzinowa stanowiła podstawę ustalania wynagrodzenia skarżącej, podczas gdy zawierając umowę strony porozumiały się co do całej kwoty za realizację całego dzieła, a stawkę godzinową (ustaloną jako iloraz tej kwoty i przewidywanego czasu niezbędnego na realizację umowy) wykorzystywały do rozliczania wynagrodzenia tak, aby wypłacane było w stosunku do tej części dzieła, która już została zrealizowana przez skarżącą

h) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, iż skarżący mógł liczyć na daleko idącą swobodę, wykonując zawarte umowy samodzielnie decydowała o doborze treści, metodologii, formie zaprezentowania dobranych treści, miejscu i czasie realizacji umowy, i) pominięciu przy wydawaniu decyzji faktu, że skarżący nie był odpowiedzialny z tytułu rękojmi za wady dzieła w sytuacji gdy brak było jakichkolwiek ustaleń organu I i II instancji w tym zakresie, a skarżący w istocie odpowiedzialność taką ponosił, zaś W. w [...] korzystała z narzędzi kontroli jakości takich jak między innymi wizytacje, hospitacje, ankiety które umożliwiały dochodzenie uprawnień z rękojmi za wady,

i) błędnym ustaleniu, że celem zawartej umowy było obejście przepisów prawa w zakresie ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podczas gdy tak sformułowany cel jest sprzeczny ze stanowiskami stron przedstawionymi w toku sprawy, nie jest poparty jakimikolwiek dowodami, a w istocie strony kierując się zasadą swobody umów zawarły umowę o dzieło która odpowiada naturze nawiązanego stosunku cywilnoprawnego, skoro w jego ramach skarżący miał zrealizować niematerialne, aczkolwiek dzieło wyrażające się w stworzeniu koncepcji cyklu wykładów (ucieleśnionej w formie sylabusa) i jej zaprezentowaniu studentom (prawidłowość tej oceny potwierdził zresztą Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] w protokole swej kontroli z 2008 r.).

j) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. art. 8 i 11 k.p.a., w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez jego niezastosowanie i pomięcie w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji wskazania faktów, które organy uznały za udowodnione, dowodów na których się oparły oraz przyczyn z powodu których innym dowodom odmówiły wiarygodności i mocy dowodowej,

k) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 8 k.p.a. w związku z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych poprzez wy danie rozstrzygnięcia niekorzystnego dla skarżącego, mimo że strony (skarżący i W. w [...]) działały w zaufaniu do stanowiska Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] wyrażonemu w protokole kontroli z 2008 r. co do rodzaju stosowanej umowy cywilnoprawnej i skutków z tym związanych w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu,

l) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 750 k.c. w związku z art. 734 - 749 k.c. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na ich zastosowaniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidenlalia negolti objęte umową stron są umowami o dzieło,

m) naruszenia przepisów prawa materialnego, a to art. 627 - 646 k.c. poprzez ich niezastosowanie w odniesieniu do umów będących przedmiotem niniejszej sprawy, które ze względu na swoje essentialia negotti jak i accidentalia negotti objęte umową stron są umowami o dzieło,

n) naruszenie przepisów art. 66 ust. 1 pkt. 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych, jak i art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanej ze środków publicznych w związku z art. 13 pkt. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu że w realiach niniejszej sprawy zaistniały przesłanki do objęcia skarżącego obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym z tytułu umów cywilnoprawnych zawartych z W. w [...] a będących przedmiotem niniejszej sprawy.

Mając powyższe zarzuty na względzie A. K. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wniósł o uchylenie w całości decyzji organu II instancji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w motywach zaskarżonej decyzji.

Sprawa ze skargi W. w [...] została zarejestrowana pod sygn. akt VISA/Wa 2408/15, natomiast sprawa ze skargi A. K. pod sygn. akt VISA/Wa 2409/15. Na rozprawie w dniu 4 lutego 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 lipca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zarządził o połączeniu obu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz zarządził o dalszym ich prowadzeniu pod sygn. akt VISA/Wa 2408/15.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Sprawy należące do właściwości sądów administracyjnych rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne - art. 3 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (j.t. Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm.).

Zgodnie z art. 1 § 1 wymienionej ustawy, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zatem kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej nie jest sprawowana przez sąd według kryteriów słuszności, lecz dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi.

W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, iż skarga ma uzasadnione podstawy dla jej uwzględnienia.

Zdaniem Sądu, wydając przedmiotowe decyzje Prezes NtFZ oraz Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ dopuścili się przede wszystkim - mogącej mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy - obrazy przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. - polegającej na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonaniu dowolnej oceny dowodów, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów stron skarżących.

Powyższe uchybienia proceduralne polegały przede wszystkim na tym, że organy, rozstrzygając w niniejszej sprawie, nie wyjaśniły w sposób dostatecznie jasny, dlaczego przyjęły, iż sporne umowy zawarte pomiędzy W. w [...], a także skarżącym A. K. stanowiły umowy o świadczenie usług, do których stosuje się przepisy kodeksu cywilnego dotyczące zlecenia (art. 750 k.c.), a w konsekwencji - dlaczego, pomimo nieprzeprowadzenia jednoznacznych ustaleń - przyjęły, że w sprawie niniejszej zachodzą podstawy do uznania, iż A. K. podlegał, w okresach szczegółowo wskazanych w decyzji, obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Nie bez znaczenia było także naruszenie przepisu art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów praworządnego Państwa i stosowanego przez nie prawa.

Naruszenie wspomnianych przepisów procedury administracyjnej mogło mieć - w ocenie Sądu - istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do uchylenia przez sąd administracyjny ww. decyzji.

Należy wskazać, iż podstawę prawną zaskarżonej decyzji Prezesa NFZ oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ, jako organu pierwszej instancji, stanowił przede wszystkim przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) cyt. ustawy, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, lub osobami z nimi współpracującymi.

Z kolei, w świetle przepisu art. 69 ust. 1 ustawy o świadczeniach, obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego powstaje i wygasa w terminach określonych w przepisach o ubezpieczeniach społecznych.

Zgodnie z brzmieniem art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, obowiązkowemu ubezpieczeniu podlegają osoby wykonujące pracę nakładczą oraz zleceniobiorcy od dnia oznaczonego w umowie, jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania lub wygaśnięcia tej umowy.

Ustalając obowiązek podlegania przez skarżącego A. K. wykładowcę na W. w [...] ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu wykonywanych umów cywilnoprawnych zawartych ze skarżącą Uczelnią, zarówno Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia – jak i Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia, mając na względzie przepisy art. 627-646 k.c. oraz art. 734-750 k.c. - uznali, że przedmiotowe umowy, były umowami zlecenia, nie zaś - jak twierdzą obie strony tych kontraktów - umowami o dzieło.

Należy zauważyć, iż w decyzji I instancji podniesiono, że przedmiotem omawianych umów było wykonanie określonej czynności - przygotowanie i zaprezentowanie słuchaczom W. wykładów z zakresu pedagogiki i psychopedagogiki, opracowanie tematów, zadań i testów do sprawdzianów oraz ich przeprowadzenie według wskazówek i zaleceń zamawiającego, przeprowadzenie zaliczeń i egzaminów zgodnie z harmonogramem roku akademickiego, z którymi autor zapoznał się w momencie podpisania umowy. W ocenie organu były to umowy oświadczenie usług, do której na podstawie art. 750 k.c. będą stosowane odpowiednio przepisy dotyczące zlecenia. Nie wskazano, bowiem w umowach konkretnego, w przyszłości indywidualnie oznaczonego rezultatu wyrażonego w jakiejkolwiek postaci- materialnej lub niematerialnej. Realizacja umów nastąpiła na rzecz podmiotu, który stale i w zakresie prowadzonej działalności zajmuje się czynnościami danego rodzaju, w tym przypadku kształcenie studentów w celu zdobywania i uzupełniania wiedzy oraz umiejętności niezbędnych w pracy zawodowej, prowadzenia studiów podyplomowych, kursów i szkoleń. Czynności realizowanych przez uczestnika postępowania w ramach przedmiotowego zobowiązania nie można określić jako czynności twórczych.

Natomiast Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia wydając zaskarżoną decyzję, powołując się na przepis art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) oraz na unormowania zawarte w przepisach art. 627-646 k.c. i art. 734-750 k.c. - stwierdził m.in., iż ubezpieczony wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych. Potwierdzają to szczególnie materiały dydaktyczne oraz autorskie sylabusy, w treści których wskazano, że celem zajęć jest nauczenie studentów podstaw języka angielskiego. W ocenie organu Funduszu przy tego rodzaju czynnościach wykonywanych przez ubezpieczonego trudno uznać, że umowy te polegały na dostarczeniu określonych wyników swojej pracy w postaci dzieła. Wypracowane materiały dydaktyczne, koncepcje przeprowadzenia autorskiego cyklu wykładów czy sylabusy i ich dobór nie spełniają kryterium uznania ich za samoistny i niezależny wynik w postaci dzieła . Mają one charakter techniczny, przygotowawczy i funkcjonują, jako pomoc naukowa dla wykładowcy bądź studenta. Samo "przeprowadzenie cyklu wykładów" stanowiło jedynie "środek do celu" jakim była edukacja słuchaczy. Wiedza zdobyta przez nich oraz ewentualne wyniki w postaci zaliczonych ćwiczeń czy egzaminów nie mogą być utożsamiane z wymaganym samoistnym i z góry określonym w umowach rezultatem. Ubezpieczony jako prowadzący zajęcia w rzeczywistości nie mógł podlegać odpowiedzialności za wady dzieła (art. 673 k.c. ), gdyż zobowiązany był wykonać swoją pracę sumiennie według swojej najlepszej wiedzy, ze starannością, jakiej wymaga zakres i charakter pracy.

Argument skarżących, dotyczący konieczności osobistego wykonania umów nie znalazł, zdaniem organu Funduszu, w pełni pokrycia w treści umów, gdzie wyraźnie zaznaczono, że istnieje możliwość powierzenia wykonania dzieła innej osobie za wcześniejszą zgodą zamawiającego

Dokonując oceny legalności wydanego przez Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia rozstrzygnięcia - należy przypomnieć, że postępowaniem dowodowym w ramach postępowania administracyjnego rządzi zasada prawdy obiektywnej, głosząca, iż w toku postępowania organy zobowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Z powyższego wynika, że organ ma obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich działań, które doprowadzą do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów. W judykaturze podkreśla się również, że obowiązek organów gromadzenia materiału dowodowego nie jest nieograniczony i bezwzględny.

Obciąża on organy jedynie do momentu uzyskania pewności w zakresie stanu faktycznego sprawy (zob. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 9 maja 2012r., sygn. akt I SA/Gd 156/12, publ. http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dokonując oceny legalności wydanego przez Dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia rozstrzygnięcia - należy już na wstępie wyraźnie zauważyć, iż organ I instancji, poza przytoczeniem poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia, nie wskazał wyraźnie żadnych konkretnych argumentów, na podstawie których doszedł w ustalonym stanie faktycznym do wniosku, że sporne umowy stanowiły o świadczenie usług, do których stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu, a nie przepisy dotyczące dzieła. W ten sposób, zdaniem Sądu, organ I instancji znacznie utrudnił możliwość poznania procesu myślowego organu, popartego konkretnymi dowodami, na podstawie którego organ ten zakwalifikował stosunek cywilnoprawny w sposób, który - zdaniem stron skarżących - nie tylko narusza ich interes prawny, ale także ingeruje w zasadę swobody umów. Przy czym, jak podkreślano w toku postępowania odwoławczego, nie ma urzędowo określonego toku i procedur nauczania w zakresie działalności wykonywanej przez Uczelnię.

Także organ odwoławczy, poza przytoczeniem ogólnych poglądów na temat doktrynalnych różnic pomiędzy umową o dzieło a umową zlecenia, oparł się głównie na przedmiocie zawartych umów oraz treści materiałów dydaktycznych i autorskich sylabusów, arbitralnie stwierdzając, że skarżący wykonywał obowiązki, które mieszczą się w ramach prac edukacyjnych, a przeprowadzenie wykładów nie stanowi samoistnego materialnego lub niematerialnego rezultatu dzieła.

W konsekwencji Sąd stwierdził brak szczegółowej analizy w odniesieniu do poszczególnych zapisów przedmiotowych umów łączących obie strony stosunku prawnego, a także brak wskazania konkretnych argumentów faktyczno-prawnych, przemawiających za prawidłowością spornego rozstrzygnięcia Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia co czyni znacznie utrudnionym, a wręcz niemożliwym, przeprowadzenie przez Sąd pełnej oceny legalności zaskarżonej decyzji pod względem stricte materialnoprawnym.

Zarówno w judykaturze, jak i w literaturze przyjmuje się, że kwestia prawidłowej kwalifikacji umowy może być w praktyce znacznie utrudniona, albowiem, o ile w odniesieniu do prostych sytuacji faktycznych i prawnych, nazwanie faktycznej umowy o dzieło w inny sposób nie powoduje wielkich trudności w ustaleniu rzeczywistej umowy, o tyle w przypadku umów bardziej złożonych zasadne jest rozważenie, czy wola stron w tym zakresie (nazwanie umowy w określony sposób, odesłanie do określonych przepisów) nie powinna być podstawą rozstrzygnięcia wątpliwości (tak m in. G. Kozieł/w:/A. Kidyba (red.), Z. Gawlik, A. Janiak, K. Kopaczyńska-Pieczniak, G. Kozieł, E. Niezbecka, T. Sokołowski, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania - część szczególna, LEX 2010, komentarz do art. 627 kc, t. 36).

Zgodnie z art. 627 k.c., przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło są określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w związku z art. 627 k.c., wynagrodzenie, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu, lecz samo osiągnięcie tego rezultatu, pozostające poza zakresem obowiązków świadczącego. Przy umowie o dzieło chodzi o coś więcej, o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kodeksu cywilnego, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck - Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami, pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 kc, a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż sama subsumpcja zawartej umowy pod przepis art. 750 k.c. nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 k.c. (vide: L. Ogiegło /w:/ System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań - część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).

Należy przy tym wyraźnie zaznaczyć, że bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług, nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Innymi słowy, umowy o osiągnięcie rezultatu stanowiącego dzieło, w rozumieniu przepisów art. 627 k.c. i następne, dotyczących umowy o dzieło, nie mogą zostać zakwalifikowane, jako umowy o świadczenie usług. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są nie tylko umowy o dzieło, ale także inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową, niezawierającą takiego odesłania. Ponadto, należy zauważyć, że wyłączone spod dyspozycji art. 750 k.c. są również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 k.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych (por. m.in. M. Nesterowicz /w:/ J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 692), jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

W niniejszej sprawie skarżący, kwestionując stanowisko Prezesa NFZ wyrażone w zaskarżonej decyzji, zarzucili, że nie sposób się zgodzić z tezą, iż do rozstrzygnięcia kwalifikacji prawnej zawartych umów i ustalenia rzeczywistego zamiaru ich stron nie był wymagany dowód z przesłuchania stron, gdyż - w ocenie organu - przedmiotowe umowy należało zakwalifikować tak jak uczynił to organ. W ocenie skarżących, takie stanowisko jest nieprawidłowe i prowadzi do oceny oraz kwalifikacji umów w oparciu jedynie o literalną ich treść, z pominięciem zbadania rzeczywistego zamiaru stron w tym zakresie.

Warto zauważyć, jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 4 czerwca 2014 r. o sygn. akt II UK 420/13, że możliwa jest umowa o dzieło, nieobjęta obowiązkiem ubezpieczenia społecznego, której przedmiotem jest wygłoszenie wykładu, pod warunkiem jednak, że wykładowi można przypisać cechy utworu. Te warunki spełnia tylko wykład naukowy (cykl wykładów) o charakterze niestandardowym, niepowtarzalnym, wypełniający kryteria twórczego i indywidualnego dzieła naukowego (por. także art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych -1. j.: Dz. U. z 2006 r. Nr 90, poz. 631 ze zm. i wyrok Sądu Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2013 r. o sygn. akt II UK 26/13, Monitor Prawa Pracy z 2014 nr 1, s. 2).

Ponadto podkreślenia wymaga także fakt, iż w decyzji I instancji organ podniósł, że przychylił się do żądań stron w zakresie przesłuchania podanych świadków, jednakże, zdaniem Sądu, ocena tych dowodów przez organ była niewystarczająca.

W ocenie Sądu, w przypadku rozpatrywanej sprawy właściwa (pełna) ocena charakteru przedmiotowej umowy byłaby możliwa wtedy, gdy organy przeprowadzą postępowanie, o których mowa we wniosku stron skarżących, celem ustalenia intencji stron zawarcia spornej umowy. Dlatego rację mają strony skarżące, podnosząc w skargach do Sądu, że materiał dowodowy w sprawie był zgromadzony w sposób niewystarczający i z naruszeniem prawa. Z tego też powodu Sąd nie może przejść do merytorycznej oceny legalności podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, bowiem to na organie II instancji spoczywa w pierwszej kolejności obowiązek skontrolowania prawidłowości oceny charakteru spornych umów.

W ocenie Sądu nader istotne jest, że W. w [...] podnosiła, iż w 2008 r. u płatnika odbyła się kontrola ZUS, w wyniku której sporządzono protokół kontroli. W protokole tym stwierdzono, że do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego zostały zgłoszone wszystkie osoby, które powinny być do tego ubezpieczenia zgłoszone, przy czym podkreślenia wymaga, że już wówczas Uczelnia posługiwała się umowami analogicznymi jak umowy w przedmiotowej sprawie. Również treść tych umów, ich rodzaj i sposób wykonywania również były analogiczne jak w niniejszej sprawie.

Po ww. kontroli ZUS w 2008 r. nie uległy zmianie przepisy prawa regulujące obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego jak też przepisy odnoszące się do charakteru umów o dzieło i umów zlecenia. Strona skarżąca działała w zaufaniu do stanowiska ZUS Oddział w [...], wyrażonego w protokole kontroli z 2008 r., co do rodzaju zawartych umów cywilnoprawnych i skutków z tym związanych, zwłaszcza w sferze podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym i ubezpieczeniu zdrowotnemu, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym. Trafnie zatem strona skarżąca wywodzi, że bez wyjaśnienia, dlaczego dochodzi do zmiany stanowiska organów administracji w powyższym zakresie, wydane w sprawie rozstrzygnięcie narusza istotnie zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej, o której mowa w art. 8. k.p.a.

Zgodnie z art. 8 k.p.a., organy administracji państwowej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Przywołana zasada nie jest postulatem, lecz obowiązującą normą prawną. Zmienność poglądów prawnych wyrażonych w decyzjach organów administracji, w odniesieniu do tego samego adresata decyzji, wydanych na tle takich samych stanów faktycznych, bez bliższego uzasadnienia takiej zmiany stanowi niewątpliwe naruszenie art. 8 k.p.a., gdyż może spowodować uzasadnione podważenie zaufania obywateli do organów Państwa oraz wpłynąć ujemnie na świadomość i kulturę prawną obywateli.

Zmienność rozstrzygnięć podejmowanych przez organy administracji państwowej przy tym samym stanie faktycznym i prawnym, bez szczegółowego uzasadnienia zmiany poglądów - od pozytywnego do negatywnego dla skarżącej - w ocenie Sądu narusza wynikającą z art. 8 k.p.a. zasadę prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli.

Organ II instancji nie odniósł się w sposób wszechstronny do podniesionych zarzutów skarżących. Prezes NFZ, orzekając ponownie w sprawie, w razie utrzymania dotychczasowej oceny co do charakteru umów łączących płatnika z ubezpieczonym i zakwalifikowania ich jako umowy zlecenia, powinien więc odnieść się do powyższej kwestii w uzasadnieniu podejmowanej decyzji. W literaturze przedmiotu przyjmuje się, iż rzeczywista wola stron stanowi priorytetową regułę wykładni oświadczeń składanych innej osobie, a ma to tym większe znaczenie, że istnieje stanowisko ZUS Oddział w [...], wyrażone w ww. protokole kontroli z 2008 r., dotyczące kwalifikacji umowy. Tymczasem organ odwoławczy uznał za właściwe odmówienie przez organ pierwszej instancji dopuszczenia dowodu z kontroli wykonanej przez ZUS w 2008 r. i wniosków, jakie ZUS z tej kontroli wyprowadził. Zdaniem Sądu nie można uznać takiego stanowiska organu Funduszu za prawidłowe i niemające wpływu na ocenę dokonaną w niniejszej sprawie.

Warto zauważyć, że wielokrotnie w orzecznictwie sądów powszechnych wyraźnie przyjmowano, iż w sytuacji, kiedy organ administracji publicznej (a więc zarówno ZUS, jak i organy Funduszu obu instancji), kwestionując rodzaj wykonywanych umów, nie wskazują na cechy tych umów, które powodują, że nie można ich zakwalifikować tak, jak strony zawierające umowy je nazwały, ma zastosowanie zasada swobody umów. Sądy uznawały jednocześnie, iż tego typu ingerencja byłaby możliwa, gdyby charakter wykonywanej pracy stał w sprzeczności z cechami umowy, jaką oznaczyły strony. Skoro zatem sporne staje się, na podstawie jakiego stosunku prawnego następowały wzajemne świadczenia stron, to zgodnie z treścią art. 65 § 2 k.c. i ugruntowanym w doktrynie i orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, w takiej sytuacji kwalifikacji prawnej umów łączących strony należy dokonać za pomocą metody typologicznej, tj. poprzez rozpoznanie i wskazanie ich cech dominujących (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia [...] czerwca 1998 r. o sygn. akt I PKN 191/98, publ. OSNAPiUS 1999 nr 14, poz. 449). Wykładnia umowy nie może bowiem pomijać treści zwerbalizowanej na piśmie. Użyte (napisane) sformułowania i pojęcia, a także sama systematyka i struktura umowy, są jednym z istotnych wykładników woli stron, pozwalają ją poznać i ocenić. Przez zgodny zamiar stron, w świetle art. 65 § 2 k.c., trzeba więc rozumieć uzgodnienie istotnych okoliczności bądź w samej umowie, bądź poza nią (por. m.in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 grudnia 2008 r. o sygn. akt I CSK 250/08). Przy takiej ocenie istotne są nie tylko okoliczności zawarcia umowy, lecz również zachowanie stron już po jej zawarciu oraz sposób wykonania przez nie umowy, który może jednoznacznie przesądzać, co było wolą stron.

Związanie organu wydającego decyzję w przedmiocie stwierdzenia objęcia obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego wynika z art. 109 ust. 6 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, stanowiącego, że w sprawach, o których mowa w ust. 1, w zakresie nieregulowanym niniejszą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem to na organie Narodowego Funduszu Zdrowia spoczywał obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, przy współudziale ZUS Oddział w [...] oraz stron skarżących.

W rozpoznawanej sprawie organy nie ustaliły zatem stanu faktycznego sprawy w sposób pełny i wnikliwy oraz nie ustosunkował się do podnoszonych przez strony skarżące okoliczności związanych z rodzajem wykonywanych przez A. K. czynności. Uzasadnienia zaskarżonych decyzji nie spełniają przez to wymogów stawianych przez normę prawną wyrażoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a., albowiem nie zawiera pełnych wyjaśnień co do okoliczności mających istotne znaczenie przy wydawaniu decyzji w przedmiocie ustalenia faktu podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu Funduszu pierwszej instancji. Na obecnym etapie sprawy rozpoznanie pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał za przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze należy wskazać, iż w toku ponownie przeprowadzonego postępowania Dyrektor Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia powinien dokonać wszechstronnej oceny całości zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego oraz ustosunkować się szczegółowo do wszystkich argumentów stron skarżących. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ zbierze w sposób wyczerpujący materiał dowodowy, po czym dokładnie wyjaśni, jaki był zgodny zamiar stron przy zawieraniu przedmiotowych umów, mając przy tym na uwadze zarówno wskazane przez Sąd przepisy ustawy o świadczeniach, jak również uwzględniając przedstawioną wykładnię przepisów Kodeksu cywilnego odnoszących się do umów o świadczenie usług z art. 750 k.c. oraz umów o dzieło.

Z tych względów, uznając skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku, postanawiając o kosztach postępowania w oparciu o art. 200 wymienionej ustawy.