Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 439/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2004-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie Sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus Sędzia WSA Maciej Dybowski Protokolant referent-stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 09 września 2004 r. sprawy ze skargi Z. J. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]. stycznia 2002 r. Nr [...] w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich ; I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]. października 2000 r. nr [...]., II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę 10 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. /-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz /-/ E.Makosz-Frymus JFS


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]. października 2000 r. nr [...].Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.22 ust. 1 w zw. z art. 21 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.- dalej ustawa) odmówił Z. J. przyznania uprawnień określonych w ww ustawie.

W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, iż Z. J. wystąpił z wnioskiem o przyznanie uprawnień wynikających z ustawy, uzasadniając to deportowaniem w 1944 r. do pracy przymusowej w III Rzeszy oraz osadzeniem w obozie przejściowym w Dachau. Wnioskodawca nie udokumentował osadzenia Go w obozie w Dachau. Przedstawione w sprawie dowody świadczą jedynie o fakcie deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy, co nie stanowi represji w rozumieniu ustawy.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. J. podniósł, że złożył oświadczenia dwu świadków, którzy od [...]..5.1944 do powrotu do Polski dnia [...]. sierpnia 1945 r. odbyli taką sama drogę, jak Wnioskodawca i Jego nieżyjąca Mama.

Decyzją z dnia [...]. stycznia 2002 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na podstawie art.127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t.Dz.U.142/97/950 ze zm.) utrzymał w mocy swą decyzję z dnia [...]. października 2000 r. o odmowie przyznania uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu podniósł, że w świetle rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1153 [ winno być 1154 ] - dalej rozporządzenie ), obozy przejściowe, w których przebywał Zainteresowany, nie spełniają warunków ustawy.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Z. J. zarzucił decyzji naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 1 "ppkt" b ustawy i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu Skarżący podniósł, że obóz, w którym przebywał wraz z Matką, znajdował się w odległości 2-3 km od Dachau. W obozie panowały fatalne warunki sanitarne i bytowe. Obóz miał charakter zamknięty i nie wolno go było opuszczać. Jedynie dorosłe osoby w wieku produkcyjnym, były zatrudniane w obozie, bądź na zewnątrz, w pobliżu obozu. Każde wyjście z baraku mogło się odbyć wyłącznie za ówczesnym zezwoleniem strażników obozowych, którymi byli Ukraińcy; komenda obozu składała się z gestapowców. W obozie odbywały się egzekucje a często strzelanina- w dzień i w nocy. Z obozu koło Dachau rodzina Skarżącego przewieziona została do Monachium i tam pracowali do końca wojny w fabryce konserw. Po zakończeniu wojny rodzina Wnioskodawcy została przewieziona do obozu w Karlsfeldzie, gdzie warunki bytowe i sanitarne były dużo lepsze, niż w obozie pod Dachau. Skoro podobóz w Karlsfeldzie zaliczono do grupy podobozów, w których panowały warunki pobytu podobne do warunków w obozach koncentracyjnych, mimo że warunki te przewyższały pod wszelkimi względami warunki w obozie pod Dachau, a do tego w tym obozie obozowicze pozostawali w pełnej dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, to zakwalifikowanie obozu pod Dachau do obozów nie spełniających warunków określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 "ppkt" b ustawy jest chybione.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu wniósł o jej oddalenie, wskazując, że Wnioskodawca zwracał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach hitlerowskich w Dachau, "Karlsbergu i w Coburgu", które to obozy nie są wymienione w rozporządzeniu (k.9).

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2004 r. Skarżący wskazał, że nie ubiegał się o przyznanie uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozach w "Karlsbergu i w Coburgu", bowiem wniosek był zdeterminowany Jego pobytem wraz z Matką przez dwa tygodnie w podobozie obozu koncentracyjnego w Dachau, wymienionym w § 2 ust. 4 pkt 14 rozporządzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadną.

Zgodnie z art. 4 ust.1 p.1lit.a , b i c ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.), przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego; represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych- w szczególności- w hitlerowskich obozach koncentracyjnych lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa.

Istotnie zeznania świadków Z. N. i Z. D. (k.12-8 akt administracyjnych) pozwalały na dokonanie ustaleń, że Świadkowie wraz z rodzinami zostali przewiezieni "na przymusowe roboty do Niemiec". Jednakże takie ustalenia - jedynie na podstawie tych dowodów - nie mogły być wystarczające dla realizacji zasady prawdy obiektywnej w rozumieniu art. 7 kpa.

Trafnie Skarżący wskazuje, że w § 2 ust. 4 pkt 14 rozporządzenia normodawca wskazał podobóz Dachau obozu Dachau jako obozu koncentracyjnego określonego w art. 3 pkt 2 ustawy. Skoro Skarżący wskazywał jednoznacznie, że przebywał w podobozie Dachau obozu koncentracyjnego Dachau, koniecznym było przeprowadzenie dowodu z uzupełniających zeznań świadków Z. N. i Z. D. oraz z zeznań Z. J. w charakterze strony, by ustalić precyzyjnie, czy z uwagi na dopełnienie (bądź brak dopełnienia) aktów rejestracji przez administrację obozową, z uwagi na przeprowadzenie dezynfekcji, nadanie bądź nie nadanie numerów obozowych, Skarżący wraz z rodziną w istocie został osadzony w podobozie obozu koncentracyjnego Dachau, czy jedynie przeszedł pewną procedurę, której poddawani byli Polacy w przypadku deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. 87/96/395 ze zm. ).

Przy dokonywaniu ustaleń w tej materii, jak i przy ocenie dowodów, koniecznym może okazać się sięgnięcie do dorobku nauki w zakresie funkcjonowania obozu koncentracyjnego Dachau, jak i deportacji do pracy przymusowej w III Rzeszy ( przykładowo można wymienić prace T. Musioła "Dachau 1933-45" Katowice 1968, dorobek Cz. Łuczaka bądź nowsze publikacje). W istocie bowiem błędnym może okazać się przeświadczenie Skarżącego, że komenda obozu składała się z gestapowców, skoro Gestapo było formacją nieliczną ( w całej okupowanej Europie 40.000 funkcjonariuszy), a obozami koncentracyjnymi- po krótkim okresie w początkach hitleryzmu, a każdym razie w całym okresie okupacji- kierowało SS (przykładowo B. Behning "Z badań nad strukturą grup w obozie koncentracyjnym Dachau 1933-38"- Instytut Śląski w Opolu 1988 s. 22 i n.).

Kierownik Urzędu winien też rozważyć, czy dla dokonania ustaleń w zakresie charakteru miejsca pobytu Wnioskodawcy w okolicach Dachau, jak i charakteru, w jakim Wnioskodawca był tam przetrzymywany, koniecznym może okazać się dowód z opinii biegłego ( art. 84 § 1 kpa).

Nie ulega wątpliwości, że wniosek Skarżącego nie obejmował pobytu w obozach w Karsfeldzie ( omyłkowo nazwanym przez Kierownika Urzędu "Karlsbergiem"- k. 9) czy w Coburgu, skoro pobyt w tych obozach dotyczył okresu po wyzwoleniu i miał na celu zapewnienie opieki nad Wyzwolonymi ze strony władz okupacyjnych w Niemczech ( k. 30, 28, 3, 2 akt administracyjnych). Oba te obozy przejściowe nie były obozami hitlerowskimi w rozumieniu art.3 pkt 2 ustawy i powołanego rozporządzenia, zatem zaliczenie Karsfeldu do podobozów obozu koncentracyjnego Dahau ( § 2 ust.1 pkt 5 i ust.4 pkt 40 ) dotyczy wyłącznie okresu do wyzwolenia spod władzy hitlerowskiej, nie zaś pobytu na całkowicie odmiennych zasadach po wojnie, co dokumentuje zaświadczenie zgłoszenia się dnia 7 lipca 1945 r.,wystawione przez Zarząd Komitetu Polskiego w Karsfeld ( k.4 - akt sądowych ; k.30 akt administracyjnych ).

Jedynie na marginesie należy zauważyć, że sprostowaniu - po zbadaniu skróconego odpisu aktu urodzenia Zainteresowanego - na podstawie art. 113 § 1 kpa podlegały oczywiste omyłki w dacie urodzenia Skarżącego, zawarte w obu decyzjach ( wskazano "[...]..11.1935" gdy z odpisu dowodu osobistego, życiorysu i z wniosku zdaje się wynikać, że Z. J. urodził się [...] listopada 1935 r. - k.16, 15, 13 akt admin. ).

Skoro zatem doszło do naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 81 i art. 107 § 1 i 3 kpa, przeto na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270- dalej upsa w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę- Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1271 ze zm., obie decyzje należało uchylić i orzec o kosztach postępowania. Nie zachodziła potrzeba orzekania na podstawie art. 152 upsa, wobec treści art. 26 ustawy.

/-/ M.Dybowski /-/ R.Batorowicz /-/ E.Makosz-Frymus

JFS