Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 975/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-09-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 151 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędziowie asesor WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, asesor WSA Tomasz Wykowski, Protokolant Agnieszka Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2008 r. sprawy ze skargi Gminy W. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2007roku; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz Gminy W. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, działając na zasadzie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego, po rozpatrzeniu złożonego przez Burmistrza W. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2007 roku, znak: [...].

Decyzją z dnia [...] września 2007 roku Minister, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 Kpa po rozpatrzeniu złożonego przez Starostę Powiatu W. wniosku o wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1998 roku, znak: [...] utrzymującą w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 roku, znak: [...] w przedmiocie uznania, że nieruchomość o powierzchni 26,46 ha nabyta przez J. S. od K. S. z nieruchomości ziemskiej "D." nie podpada pod działanie przepisów art. 2 ust 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1994 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 1998 roku.

Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, że Starosta Powiatu W. wniósł o wznowienie postępowania zakończonego powołaną wyżej decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1998 roku na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. podnosząc, że w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej, toczącej się przed Sądem Rejonowym w W., powołany biegły sądowy, zgłaszając prace geodezyjno - kartograficzne w Powiatowym Ośrodku Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej spowodował, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, a nie znane organowi, który ją wydał. Jak wskazał Starosta, Ministrowi Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej nie był znany fakt, że w dniu 26 sierpnia 1937 roku Starosta Powiatu P. wydał K. S. dwa zezwolenia na przeniesienie prawa własności nieruchomości na rzecz J. S. Fakt ten potwierdza świadectwo Wydziału Hipoteczno - Ziemskiego Sądu Okręgowego w W. z dnia 27 lutego 1942 roku, z którego wynika, że w dniu 9 września 1937 roku na mocy aktu nr [...] t. [...] księgi wieczystej nieruchomości "O.

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

K. S. sprzedał J. S. działkę gruntu o powierzchni 31,62 ha. Tym samym J. S. nabyła w dniu 9 września 1937 roku dwie nieruchomości - jedną o powierzchni 26,46 ha i drugą o powierzchni 31,62 ha - łącznie powierzchnia nabytych nieruchomości przekraczała 50 ha i uzasadniała przejęcie na cele reformy rolnej.

W wyniku rozpatrzenia powołanego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi postanowieniem z dnia [...] grudnia 2002 roku wznowił postępowanie, zaś decyzją z dnia [...] czerwca 2003 roku odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1998 roku.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] kwietnia 2004 roku utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2003 roku.

Wyrokiem z dnia 28 stycznia 2005 roku, sygn. akt IV SA/Wa 415/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2004 roku oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] czerwca 2003 roku, a także postanowienia z dnia [...] grudnia 2002 roku. W uzasadnieniu powołanego orzeczenia Sąd nakazał Ministrowi ustalenie, czy składając wniosek o wznowienie postępowania Starosta Powiatu W. zachował termin określony w art. 148 § 1 k.p.a.

Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] maja 2006 roku odmówił wznowienia postępowania, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 r.

Z kolei wyrokiem z dnia 5 grudnia 2006 roku sygn. akt IV SA/Wa 1843/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2006 roku oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] maja 2006 roku. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd stwierdził, iż organ wykonał zlecenie zawarte w wyroku z dnia 28 stycznia 2005 roku, to jest przeprowadził postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia daty, w której strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Ustalenia, które zostały poczynione w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, a w konsekwencji wnioski stanowiące podstawę rozstrzygnięcia Sąd uznał jednak za błędne. W jego ocenie strona dostatecznie wykazała datę, od której rozpoczął bieg termin miesięczny do złożenia wniosku.

Powołaną na wstępie decyzją z dnia [...] września 2007 roku Minister

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił uchylenia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 1998 roku.

W uzasadnieniu podniósł, że dokonane przez biegłego zgłoszenie istotnie spowodowało ujawnienie nowych okoliczności faktycznych i nowych dowodów w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] czerwca 1998 roku, z których bezspornie wynika, że J. S. nabyła w dniu 9 września 1937 roku od K. S. aktem notarialnym nr [...] rep. [...] z dóbr R. nieruchomość o pow. 26,46 ha, zaś z dóbr R. - nieruchomość o pow. 31,62 ha. Łącznie nieruchomości o powierzchni 58,08 ha. Powołując się na opinię biegłego geodety sporządzoną na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi organ wskazał, że łączny obszar nabytych przez J. S. nieruchomości według stanu na dzień 13 września 1944 roku wynosił 57,40 ha w tym 28,98 ha użytków rolnych. Różnica w ogólnej powierzchni nieruchomości podanej w akcie notarialnym i świadectwie hipotecznym wystawionym przez Wydział Hipoteczny Ziemski Sądu Okręgowego w W. wynika z faktu sprzedaży przez K. S. w 1931 roku innej osobie fizycznej działki gruntu z nieruchomości R. z konturu "[...]" nie odliczonej od powierzchni gruntu sprzedanego w 1937 roku Powierzchnia sprzedanej w 1931 roku działki gruntu wynosiła 0,69 ha.

Dalej Minister wyjaśnił, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 z póżn. zm.) na cele reformy rolnej podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych i prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nabyte przez J. S. nieruchomości nie spełniają więc niewątpliwie określonych norm obszarowych uzasadniających ich przejęcie na cele reformy rolnej. Powierzchnia użytków rolnych wynosi bowiem 28,89 ha, a zatem nie przekracza 50 ha.

Ponadto organ wskazał, że postępowanie, którego wznowienia żąda Starosta zakończyło się wydaniem ostatecznej decyzji z dnia [...] czerwca 1998 roku, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

roku w przedmiocie uznania, że nieruchomość o pow. 26,46 ha nabyta przez J. S. od K. S. z nieruchomości ziemskiej "D." aktem notarialnym nr [...] rep. [...] z dnia 9 września 1937 roku, nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. W postępowaniu w sprawie o wznowienie postępowania dopuszczalne jest wyłącznie rozstrzygnięcie przez organ tożsamej pod względem podmiotowym, przedmiotowym i podstawy prawnej sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej. Organ administracji jest tym samym związany granicami rozpoznawczymi wznowionego postępowania.

W obecnym stanie sprawy, w wyniku wznowienia postępowania organ administracji nie może zatem rozszerzać zakresu wniosku, który dotyczył uznania, że nabyta przez J. S. nieruchomość o pow. 26,46 ha nie podpada pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie jest również uprawniony by orzekać w tej kwestii z urzędu.

W konkluzji Minister stwierdził, że choć istotnie wyszły na jaw nowe okoliczności faktyczne, a nie znane organowi, który wydał decyzję ostateczną - nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Organ administracji związany jest bowiem w postępowaniu treścią wniosku będącego podstawą wszczęcia postępowania zwykłego. Poza tym w niniejszym postępowaniu musi mieć na uwadze treść art. 146 § 1 kpa, zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3 - 8 kpa nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.

We wniosku z dnia 16 października 2007 roku o ponowne rozpatrzenie sprawy Gmina W. zakwestionowała ustalenia Ministra w zakresie wielkości użytków rolnych jakie wchodziły w skład nabytych przez J. S. od K. S. nieruchomości. Podniosła, że za podstawę ustaleń w zakresie wielkości nabytych nieruchomości oraz wielkości wchodzących w ich skład użytków rolnych biegły, na którego opinię powołał się Minister, przyjął rejestr pomiarów jednostki hipotecznej O., plan parcelacyjny N. z 1935 roku oraz szkic S. z 1929 roku, a także mapę pokazującą stan zagospodarowania rzeki [...]. Ponieważ brak jest źródłowej dokumentacji w niniejszej sprawie, biegły wywiódł swoje twierdzenia z dokumentów pośrednich i dokonał porównań tych dokumentów (pomiary N.) z nieistniejącą dokumentacją S. Nadał dokumentom mierniczego N. walor dowodu,

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

chociaż jak sam stwierdził jego opinia opiera się na domniemaniu.

W ocenie Gminy W., ponieważ dokumentacja w niniejszej sprawie jest szczątkowa, nie można jednoznacznie ustalić granic położenia gruntów, a tym samym musi budzić wątpliwości ustalenie przez biegłego wielkości użytków rolnych, zwłaszcza, że w opinii sporządzonej na zlecenie Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi sam biegły stwierdza, że na podstawie dostępnych dokumentów nie można jednoznacznie stwierdzić granicy pomiędzy majątkami R. i R.

Skarżąca nie zgodziła się też z argumentacją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazującą, że zakres wniosku spadkobierców J. S. dotyczył uznania, że pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie podpadała nieruchomość o pow. 26,46 ha, natomiast nie odnosił się do powierzchni 31,6298 ha, w związku z czym postępowania wznowieniowego nie można rozszerzać ponad granice postępowania głównego wyznaczone wspomnianym wnioskiem. W ocenie Gminy, stanowisko organu jest w tym zakresie błędne, gdyż w trybie dekretu zostały przejęte obie nieruchomości - obie stanowiące część majątku należącego uprzednio do K. S. i przekazanego w tym samym dniu. Gdyby ta okoliczność była znana organowi pierwszej instancji, przedmiotem postępowania byłyby obie nieruchomości, stanowiące jeden obszar traktowany łącznie jako jeden majątek. Wznowienie postępowania powinno zmierzać do oceny decyzji pierwszoinstancyjnej będącej zwieńczeniem postępowania z uwzględnieniem całokształtu okoliczności i dowodów. W tym przypadku ocenie powinien podlegać fakt posiadania przez J. S. całego majątku, a nie jego wyodrębnionych części (wyodrębnionych tylko poprzez sporządzenie dwóch aktów notarialnych).

Gmina W. zarzuciła też naruszenie art. 10 kpa wskazując, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte postanowieniem w dniu [...] września 2007 roku, a decyzja odmawiająca uchylenia decyzji ostatecznej Ministra z [...] czerwca 1998 roku została wydana w dniu [...] września 2007 roku, czyli po dwóch dniach. Gmina nie została w stosownym czasie zawiadomiona ani o wszczęciu postępowania, ani o zgromadzeniu dokumentów niezbędnych do wydania decyzji i możliwości wypowiedzenia się przez strony, co do całości dowodów.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 roku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] września 2007 roku.

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

W uzasadnieniu podniósł, że wbrew podnoszonym przez Gminę W. twierdzeniom, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wziął pod uwagę całokształt nowych okoliczności istniejących w dniu wydania decyzji w postępowaniu zwykłym, a nieznanych organowi, który ją wydał.

Podobnie jak w decyzji z dnia [...] września 2007 roku wyjaśnił, że w postępowaniu wznowieniowym dopuszczalne jest wyłącznie rozstrzygnięcie przez organ tożsamej pod względem podmiotowym, przedmiotowym i podstawy prawnej sprawy administracyjnej zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej. Zatem, ponieważ, w niniejszej sprawie w postępowaniu zwykłym wniosek dotyczył uznania, że nabyta przez J. S. nieruchomość o pow. 26,46 ha nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to w konsekwencji, w wyniku wznowienia postępowania organ administracji nie może rozszerzać zakresu wniosku. Nie może również orzekać w tej kwestii z urzędu.

W konsekwencji ujawnienie nowych okoliczności faktycznych nieznanych organowi, który wydał decyzję ostateczną, tj. faktu iż J. S. na dzień 13 września 1944 roku, tj. wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 roku była właścicielką nieruchomości o pow. 57,40 ha w tym 28,98 ha użytków rolnych - może stanowić dla stron postępowania podstawę do złożenia wniosku, iż pozostała część nabytych przez J. S. nieruchomości (nie będąca przedmiotem niniejszego postępowania zwykłego i wznowieńiowego) nie podlegała przejęciu.

Powtórzył też, jak w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] września 2007 roku, że organ administracji jest związany treścią art. 146 §1 kpa, zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3 - 8 kpa nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat.

Gmina W. zaskarżyła decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] kwietnia 2008 roku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni i niewłaściwym zastosowaniu przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niewyjaśnienie stanu prawnego nieruchomości stanowiących własność lub współwłasność J. S. na dzień 1 września 1939 roku i 13 września 1944 roku, co miało wpływ na wynik sprawy,

2. naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest:

3. Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

* art. 145 § 1 pkt 5 Kpa, poprzez przyjęcie, że ujawnienie nowej okoliczności faktycznej i nowego dowodu, że J. S. w dniu 9 września 1937 roku nabyła jednocześnie dwie nieruchomości o łącznej powierzchni 58,08 ha, nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy,

* art. 151 § 1 pkt 1 Kpa, poprzez uznanie, że sprawa nie jest tożsama pod względem podmiotowym, przedmiotowym i podstawy prawnej, a organ jest związany granicami rozpoznawczymi wznowionego postępowania,

* art. 10 Kpa poprzez uznanie, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozstrzygając w pierwszej instancji nie naruszył zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, nie zapewniając stronom możliwości wypowiedzenia się przed wydaniem decyzji, co do całości postępowania dowodowego, wszelkich zebranych dokumentów i materiałów dowodowych oraz zgłoszonych żądań.

Powołując powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasadzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie powołując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca, zdaniem Sądu, zapadły z naruszeniem art. 10 § 1 kpa, art. 81 kpa oraz art. 77 § 1 kpa.

Zgodnie z treścią art. 10 § 1 kpa organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z kolei zgodnie z treścią art. 81 kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów.

Od wymienionych wyżej wymogów można odstąpić jedynie wówczas, gdy zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kpa, to jest gdy załatwienie

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną.

Akta sprawy zwierają szereg różnorodnych dowodów i strony postępowania mają prawo od zapoznania się z nimi oraz prawo do wypowiedzenia się co do nich. Organ administracji prowadzący postępowanie powinien zapewnić stronom uczestniczącym w tym postępowaniu możliwość skorzystania z tych praw. Powinien więc zawiadomić strony postępowania, że zamierza wydać decyzję oraz, że strony postępowania mogą zapoznać się z dowodami i wypowiedzieć się co do nich w określonym terminie. Dopiero po upływie tego terminu organ administracji powinien wydać decyzję. Nie zaistniały bowiem przesłanki do odstąpienia od tych wymogów określone wart. 10 § 2 kpa.

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że związany jest treścią art.146 § 1 kpa, zgodnie z którym uchylenie decyzji z przyczyn określonych w art. 145 § 1 pkt 3 - 8 kpa nie może nastąpić jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Powoływanie się przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na treść art. 146 § 1 kpa jest, zdaniem Sądu niezrozumiałe. Powołanie się na treść tego przepisu jest uzasadnione wówczas, gdy w postępowaniu wznowieniowym organ administracji stwierdzi, że decyzja, którą kontroluje, wydana została z naruszeniem prawa, ale upłynęło już 5 lat od jej doręczenia lub ogłoszenia. Wówczas organ administracji wydaje rozstrzygnięcie, w którym stwierdza, że decyzja wydana została z naruszeniem prawa jednak jej uchylnie nie jest możliwe z uwagi na upływ wymienionego wyżej okresu 5 lat. Jeśli natomiast organ administracji uważa, że kontrolowana w postępowaniu wznowieniowym decyzja nie narusza prawa, to odmawia jej uchylenia. Powoływanie się w takiej sytuacji na treść art. 146 § 1 kpa jest bezprzedmiotowe.

Niejasne, zdaniem Sądu, są twierdzenia Ministra, iż w wyniku wznowienia postępowania nie mógł on rozszerzać zakresu wniosku oraz, że wniosek dotyczył uznania czy nabyta przez J. S. nieruchomość o powierzchni 26,36 ha podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. a dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. W związku z tym stwierdzić należy co następuje:

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo - administracyjnym § 5 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej stanowi podstawę

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

do orzekania przez organy administracji publicznej w sprawach, czy dana nieruchomość spełnia wymogi niezbędne do przejęcia jej na cele reformy rolnej określone w art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (DZ. U. RP Nr 10, poz. 51). W oparciu o ten przepis możliwe jest stwierdzenie, że nieruchomość niepodległa przejęciu na cele reformy rolnej z tego powodu, że jej powierzchnia była mniejsza od tej, która wskazana została w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej. Możliwe jest również w oparciu o wyżej wymieniony przepis stwierdzenie, że nieruchomość nie podległa przejęciu, w całości lub w części, na cele reformy rolnej z tego powodu, że nie miała charakteru nieruchomości ziemskiej.

Wniosek o stwierdzenie, że nieruchomość przejęta na cele reformy rolnej nie powinna podlegać przejęciu na cele reformy rolnej dotyczył nieruchomości ziemskiej "D." o powierzchni 26, 46 ha stanowiącej byłą własność J. S. Podstawą stwierdzenia przez organy administracji, iż nieruchomość ta nie powinna zostać przejęta na cele reformy rolnej była okoliczność, iż nie spełniała ona tzw. norm obszarowych. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1944 roku, Nr 4, poz. 17, Dz. U. z 1945 roku, Nr 3, poz. 90) na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e), dokonane po dniu 1 września 1939 roku były nieważne (art. 2 ust. 2). Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 roku. Na obliczenia powierzchni nieruchomości przeznaczonych na cele reformy rolnej nie miały wpływu wszelkie zdarzenia zaistniałe po tej dacie.

Organy administracji rozpoznając wniosek w postępowaniu zwykłym dysponowały dowodami, z których wynikało, że J. S. była właścicielką nieruchomości o powierzchni jedynie 26,46 ha. Taki stan wiedzy organów administracji był jednak wynikiem braku informacji, że J. S. była też

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

właścicielką także drugiej nieruchomości, która miała powierzchnię 31,62 ha. Organ administracji rozpoznając wniosek o stwierdzenie, iż nieruchomość nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej orzekał oczywiście o tym, czy przejęciu podległa nieruchomość o powierzchni 26,46 ha. Należy jednak zauważyć, że gdyby organ administracji posiadał pełną wiedzą na temat powierzchni nieruchomości nabytych przez J. S., wówczas oceniałby zasadność wniosku skarżącej mając świadomość, że nieruchomość o powierzchni 26,46 ha była częścią majątku ziemskiego o łącznej powierzchni ponad 58 ha. Wznowienie postępowania z powodu wykrycia nowych istotnych dla sprawy okoliczności skutkuje rozpoznaniem przez organ administracji sprawy na nowo z uwzględnieniem tych okoliczności. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając w wyniku wznowienia postępowania sprawę o stwierdzenie, iż nieruchomość ziemska "D." o powierzchni 26, 46 ha stanowiąca byłą własność J. S., powinien dokonywać oceny tego wniosku, z uwzględnieniem faktu, iż nieruchomość ta była częścią majątku ziemskiego o łącznej powierzchni ponad 58 ha. Oceniając prawidłowość decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 roku utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1998 roku, Minister Rolnictwa powinien dokonywać tej oceny z uwzględnieniem faktu, iż nieruchomość ziemska "D." o powierzchni 26, 46 ha stanowiąca byłą własność J. S., była częścią majątku ziemskiego o łącznej powierzchni ponad 58 ha. Uwzględnienie tego faktu nie oznacza wcale, że Minister wyjdzie poza granicę wniosku. Jak wynika z treści uzasadnienia Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi tak właśnie uczynił stwierdzając, że brak jest podstaw do uchylenia decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 1997 roku utrzymanej w mocy decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] czerwca 1998 roku, gdyż mimo tego, że nieruchomości stanowiące byłą własność J. S. miały powierzchnię 58,08 ha, to i tak nie podlegałyby one przejęciu na cele reformy rolnej, gdyż użytki rolne miały powierzchnię jedynie 28,98 ha.

Zgodnie z treścią art. 146 § 2 kpa nie uchyla się decyzji także w przypadku, jeżeli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Twierdzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, iż taka sytuacja zaistniała w przedmiotowej sprawie jest jednak zdaniem Sądu przedwczesne. Nie zostały bowiem zdaniem Sądu wyjaśnione wszystkie istotne okoliczności niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że nieruchomości stanowiące byłą własność J. S. miały powierzchnię 58,08 ha, zaś wchodzące w jej skład użytki rolne miały powierzchnię jedynie 28,98 ha. Zdaniem Ministra oznacza to, że nieruchomość i tak nie podlegałaby przejęciu na cele reformy rolnej. Tym samym zdaniem Ministra brak jest podstaw do uchylenia kontrolowanej w postępowaniu wznowieniowym decyzji, gdyż mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Za podstawę ustaleń faktycznych w tym przedmiocie Minister przyjął opinię sporządzoną przez uprawnionego geodetę E. H.

Zdaniem Sądu formułowanie takiego poglądu jest przedwczesne. Analiza treści wymienionej wyżej opinii pozwala stwierdzić, iż ogranicza się ona do ogólnych stwierdzeń biegłego, bez wskazania charakteru konkretnych działek wchodzących w skład majątku. Taki sposób sformułowania opinii uniemożliwia odtworzenie przesłanek, którymi biegły kierował się przy wydawaniu opinii, a tym samym oceny jej przydatności dowodowej. Nadto stwierdzić należy, iż biegły w swej opinii mówi o tym, że w skład majątku wchodziło 26,4600 ha gruntów ornych oraz 2,5278 ha pastwisk. Łącznie powierzchnia tych gruntów wynosiła 28,9878 ha. Pozostałe nieruchomości to, zdaniem biegłego, drogi, lasy, plantacje wikliny i nieużytki. W ocenie Sądu, pojęcia użytki rolne nie można sprowadzać wyłącznie do gruntów rolnych i pastwisk. Produkcja roślinna i zwierzęca nie może być utożsamiana z typowym wyobrażeniem o takiej produkcji, to jest np. z hodowlą koni, owiec, świń, krów lub uprawą zbóż, ziemniaków, warzyw. Działalność wytwórcza w rolnictwie, to również działalność mniej typowa np. hodowla pszczół i produkcja miodu, uprawa roślin energetycznych. Niezrozumiałe jest więc pominięcie przy określaniu powierzchni użytków rolnych plantacji wikliny. Wprawdzie nie jest to typowa produkcja rolnicza niemniej jednak, zdaniem Sądu, nie można uprawy wikliny traktować jako produkcji nierolniczej. Grunty wykorzystywane do uprawy wikliny powinny być więc traktowane jako użytki rolne.

Zauważyć należy, iż w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] grudnia 1997 roku Wojewoda [...] stwierdził, że Majątek "R." miał powierzchnię 85,70 ha, w tym użytków rolnych 76,46 ha zaś Majątek "R." miał powierzchnię 201,42 ha, w tym użytków rolnych 196,04 ha. Łącznie obydwa majątki miały powierzchnię 287,12 ha z tego tylko 14,62 ha nie było użytkami rolnymi. Tymczasem w skład majątku ziemskiego należącego do J. S., który został wydzielony

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

z wymienionych wyżej majątków, według biegłego, wchodziłoby ponad 28 ha gruntów, które nie mają charakteru użytków rolnych. Jest to zatem więcej niż to miało miejsce w całym majątku ziemskim "R." i "R.". Okoliczność ta wskazuje na konieczność precyzyjnego określenia charakteru nieruchomości należących do byłego majątku J. S.

Dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia niezbędne jest również, zdaniem Sądu, określenie granic całego majątku ziemskiego, który stanowił własność J. S. Dla rozstrzygnięcia sprawy znaczenie ma bowiem charakter gruntów wchodzących w skład tego właśnie majątku. W aktach sprawy znajduje się opinia sporządzona przez uprawnionego geodetę E. H. dla potrzeb postępowania przed sądem cywilnym w sprawie o sygn. akt [...]. W opinii tej biegły wypowiedział się jedynie co do granic gruntów nabytych przez J. S. na podstawie aktu notarialnego z dnia 9 września 1937 roku, nr rep. [...], to jest nieruchomości o powierzchni 26, 46 ha. Zauważyć należy, iż dokument ten jest dowodem w sprawie, który winien podlegać ocenie przez organ administracji pod kątem przydatności dla dokonania ustaleń faktycznych w sprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji powinien:

a) ustalić granice majątku ziemskiego, który należał do J. S.,

b) ustalić jaką powierzchnię w tym majątku zajmowały użytki rolne mając przy tym na względzie, że użytki rolne to nie tylko grunty orne i pastwiska,

c) dokonać oceny czy w świetle poczynionych wyżej ustaleń nieruchomość o powierzchni 26,46 ha należąca do J. S. podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, a tym samym czy decyzja Wojewody [...]

z dnia [...] grudnia 1997 roku, Nr [...] oraz utrzymująca

ją w mocy decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia

[...] czerwca 1998 roku, Nr [...] wydane zostały zgodnie

z prawem.

Ustaleń faktycznych należy dokonać przy pomocy wszystkich dostępnych prawem środków dowodowych, to jest w oparciu o dokumenty, zeznania świadków, oponie biegłych, zeznania stron postępowania. Zdaniem Sądu przy ustalaniu granic majątku ziemskiego oraz rodzaju gruntów wchodzących w skład tego majątku należy podjąć próbę odszukania i przesłuchania świadków, którzy posiadają wiedzę w tym przedmiocie.

Sygn. akt IV SA/Wa 975/08

Odnosząc się do zawartego w skardze stwierdzenia, że wniosek o wznowienie postępowania złożony został przed upływem terminu określonego w art. 146 § 1 kpa stwierdzić należy, iż okoliczność ta nie przerywa biegu tego terminu. Odmowa uchylenia w postępowaniu wznowieniowym ma miejsce wówczas, gdy od daty doręczenia lub ogłoszenia ocenianej w tym postępowaniu decyzji minęło pięć, a zostanie stwierdzone, że wydana została ona z naruszeniem prawa. W takiej sytuacji zgodnie z treścią art. 151 § 2 kpa organ administracji publicznej ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji.

Z powyższych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 200 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 roku Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.