Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1097/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2011-11-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: art. 3 par. 2, art.53, art. 134 par 1, art.145 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 24 par 1 pkt 5, art.107 par 1,3,4, art.112, art.127 par 3, art.129 par 1,2, art.134, art.145 par 1 pkt 3, art.156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 83 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1097/11 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 4 listopada 2011r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędziowie: WSA Stanisław Grzeszek, WSA Urszula Zięba (spr.), Protokolant: Henryka Lech, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 listopada 2011r., sprawy ze skargi M.N., na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, z dnia 9 maja 2011r. nr [...], w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, -stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji-


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 lutego 2011r. nr [...] Prezes KRUS rozpatrując wniosek z dnia 19 stycznia 2011r o umorzenie składki zdrowotnej z tytułu prowadzenia działów specjalnych odmówił M.N. umorzenia składki zdrowotnej za okres od stycznia do czerwca 2011r. w kwocie 750,00zł pouczając go w myśl art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity - Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm., powoływanej dalej jako "k.p.a."), że strona ma prawo zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem Oddziału Regionalnego KRUS w K.

Decyzję tę doręczono wnioskodawcy w dniu 7 marca 2011r.

W dniu 31 marca 2011r. wnioskodawca złożył w KRUS pismo, w którym jeszcze raz wniósł o umorzenie składki zdrowotnej z przedmiotowy okres.

Decyzją z dnia 18 kwietnia 2011r. nr [...] Prezes KRUS stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stwierdzając, że skoro odbiór decyzji strona pokwitowała w dniu 7 marca 2011r. to termin złożenia odwołania upłynął w dniu 21 marca 2011r., pouczając go w myśl art. 127 § 3 k.p.a., że strona ma prawo zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem Oddziału Regionalnego KRUS w K.

Stosując się do tego pouczenia trzy dni po otrzymaniu tej decyzji wnioskodawca ponownie wniósł o rozpatrzenie jego sprawy umorzenia składek – podnosząc, iż przekroczenie terminu nastąpiło z powodu remontów popowodziowych i zaginięcia dokumentów.

Decyzją z dnia 9 maja 2011r. nr [...] Prezes KRUS utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 18 kwietnia 2011r. stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, zaznaczając jednocześnie, że decyzja ta jest ostateczna i przysługuje od niej skarga do sądu administracyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie M.N. ponownie zwrócił uwagę, że uchybienie terminowi nastąpiło z powodu remontów popowodziowych i zaginięcia dokumentów. Wniósł o wydanie korzystnej dla niego decyzji.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu podtrzymując w całości jego dotychczasowe stanowisko w sprawie wniósł o oddalenie skargi. W jego ocenie remont budynku w związku z powodzią oraz zaginięcie dokumentacji nie są okolicznościami, które uprawdopodobniałyby przekroczenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy bez winy wnioskodawcy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), kontrola zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Kontrola zgodności z prawem dotyczy właściwości organu administracyjnego w sprawie, jego kompetencji do załatwienia spraw decyzjami administracyjnymi, poprawnego zastosowania przepisów postępowania administracyjnego oraz załatwienia sprawy na podstawie prawidłowo stosowanych, pod względem zakresu obowiązywania i treści, przepisów prawa materialnego. Z mocy art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami, wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podniosła w trakcie toczącego się postępowania sądowo-administracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Kierując się wyżej wskazanymi przesłankami i badając zaskarżoną decyzję w granicach określonych przepisami powołanych ustaw, Sąd doszedł do przekonania, że skarga M.N. zasługuje na uwzględnienie ponieważ przy wydawaniu zaskarżonego aktu zaistniały przyczyny określone w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa uzasadniające stwierdzenie jego nieważności. Przepis ten stanowi, iż organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu pod względem zgodności z prawem było rozstrzygnięcie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymujące w mocy decyzję tego organu stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia składek na ubezpieczenie zdrowotne.

Dla wykazania zaistnienia kwalifikowanego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, odwołać się należy do przepisów, które zostały wskazane przez organ jako podstawa rozstrzygnięcia oraz do tych, które winny być zastosowane a bezpodstawnie zostały pominięte.

Na wstępie zaznaczyć należy, iż w zakresie przepisów proceduralnych mających zastosowanie w sprawie, przepis art. 52 ust 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników /Dz. U. z 2008r. nr 50 poz. 291/ stanowi, iż w sprawach nieuregulowanych w ustawie – a taką jest niewątpliwie kwestia procedury odwoławczej od wydanych w sprawie decyzji – stosuje się odpowiednio przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z kolei ustawa z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych /Dz. U. 2007r. nr 11 poz. 74 ze zm./ w art. 83 ust 4 przewiduje, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Ponadto przepis art. 83b ust 1 tej ustawy precyzuje, iż w sytuacji gdy przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję.

Mające więc w sprawie odpowiednie zastosowanie, przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego w Rozdziale 10 zatytułowanym "Odwołania" określają istotne dla rozstrzygnięcia zasady. W szczególności, art. 127 § 3 Kpa stanowi, iż w przypadku gdy nie przysługuje odwołanie, strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy; do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji. Odwołanie wnosi się do właściwego organu w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie - od dnia jej ogłoszenia stronie /art. 129. § 1i 2 Kpa/. Organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania /art. 134 Kpa/.

Powołane wyżej przepisy zostały w kolejnych rozstrzygnięciach prawidłowo zastosowane.

Prezes KRUS wydał bowiem decyzję z dnia 23 lutego 2011r. rozstrzygającą merytorycznie wniosek skarżącego w przedmiocie umorzenia składki zdrowotnej za I do VI 2011r, pouczając stronę o prawie złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem Oddziału Regionalnego KRUS w K. – a następnie, w związku ze złożeniem przedmiotowego wniosku przez stronę po upływie 14 dni od daty doręczenia decyzji, prawidłowo wydał decyzję /83b ust 1ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych/ stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W sformułowanym w powyższej decyzji pouczeniu Prezes KRUS błędnie jednak poinformował stronę, iż na podstawie art. 127 § 3 Kpa ma prawo zwrócić się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. To mylne i oderwane od treści mających zastosowanie w sprawie przepisów, pouczenie zapoczątkowało serię błędów organu. M.N. korzystając bowiem z pouczenia złożył – tym razem terminowo – wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy a organ wniosek ten rozpoznał, wydając zaskarżoną decyzję z dnia 9 maja 2011r. utrzymującą w mocy decyzję z 18 kwietnia 2011r. stwierdzającą uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji z dnia 23 lutego 2011r. Tymczasem jednak, na przeszkodzie wydania takiego rozstrzygnięcia stał przepis art. 134 Kpa, stanowiący, iż organ odwoławczy stwierdza w drodze postanowienia /tu; decyzji/ uchybienie terminu do wniesienia odwołania ale też przesądza, że postanowienie w tej sprawie jest ostateczne. Niewątpliwie przepis ten w oparciu o wyżej wskazany system odesłań miał bezwzględne zastosowanie w sprawie gdyż ustanawia on zasadę obowiązującą także na gruncie innych regulacji prawnych - w tym Ordynacji podatkowej – zgodnie, z którą postanowienie organu odwoławczego stwierdzające uchybienie terminu do złożenia odwołania czy innego środka odwoławczego jest ostateczne a więc niezaskarżalne w trybie instancji. Przysługuje od niego jedynie skarga do sądu administracyjnego.

W konsekwencji, wydanie zaskarżonej decyzji z dnia 9 maja 2011r. było niedopuszczalne, co pozwala uznać, że została ona wydana bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Powyższa okoliczność obligowała więc sąd administracyjny do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w oparciu o treść art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stanowiącego, iż sąd uwzględniając skargę stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Na marginesie trzeba też zaznaczyć, iż zaskarżona decyzja – jakkolwiek wydana bez podstawy prawnej – obarczona też była innego rodzaju wadami. W szczególności, wbrew obowiązkowi z art. 107 § 1,3 i 4 Kpa nie zawierała w ogóle uzasadnienia, co niewątpliwie było naruszeniem przepisów procedury mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nadto zaskarżona decyzja – gdyby były podstawy do jej wydania – naruszałaby prawo dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego w trybie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Decyzję z dnia 18 kwietnia 2011r. podpisał bowiem z upoważnienia Prezesa KRUS zastępca dyrektora oddziału KRUS w K., K.K.. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia 9 maja 2011r., wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. Doszło więc do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., gdyż w ocenie Sądu I instancji, ma on również zastosowanie przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w trybie art. 127 § 3 k.p.a. w przypadku, gdy funkcję organu wykonuje upoważniony pracownik tego organu, który wydał decyzję objętą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tylko Prezes KRUS jako piastun funkcji organu nie podlega wyłączeniu przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, nie dotyczy to jednak pracownika organu administracji publicznej, tak jak w rozpoznawanej sprawie. Instytucja wyłączenia pracownika organu administracji publicznej jest jednym z elementów gwarancji prawa do obiektywnego, bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, a wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wykazuje wiele podobieństw do odwołania i powinny mu towarzyszyć te same proceduralne gwarancje bezstronności, które charakteryzują dwuinstancyjne postępowanie. Zatem wydanie decyzji po złożeniu wniosku o ponowne jej rozpatrzenie przez tę samą osobę, świadczy o uchybieniu tej gwarancji. Wydanie decyzji przez pracownika, który podlegał wyłączeniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi przesłankę do wznowienia postępowania, określoną w art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a.

Pogląd powyższy, sformułowany jedynie na użytek eliminowania błędów w innych prowadzonych przez KRUS postępowaniach, został zaaprobowany w wielu orzeczeniach sądów administracyjnych w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, ostatnio w wyroku z dnia 15 września 2011r. sygn. akt II GSK 831/10.

Powracając ponownie do sposobu rozstrzygnięcia skargi M.N., wyjaśnić należy skarżącemu, iż wobec zaistnienia przesłanek stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji z dnia 9 maja 2011r. Sąd nie badał prawidłowości rozstrzygnięcia o stwierdzeniu uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Podstawą do rozstrzygnięcia tej kwestii mogłaby być tylko złożona przez M.N. skarga do sądu administracyjnego od decyzji z dnia 18 kwietnia 2011r. Prawidłowe bowiem pouczenie w tej decyzji winno brzmieć tak; stronie służy prawo zaskarżenia decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie [...] K. ul. R., za pośrednictwem Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w terminie 30 dni od dnia doręczenia decyzji. Skargę należy złożyć w siedzibie Oddziału Regionalnego KRUS w K. ul. B. ,[...] K".

Stosownie do treści art. 112 Kpa błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub wniesienia skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która się do niego zastosowała. Mimo więc, że w rozpoznawanej sprawie upłynął 30-dniowy termin na wniesienia skargi do sądu administracyjnego, liczony od daty doręczenia decyzji, błędne pouczenie stanowić może podstawę przywrócenia terminu, o ile strona złoży stosowny wniosek (por. wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 271/05, wyrok NSA z 21 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 1896/06, postanowienie NSA z dnia 9 lipca 1999 r., sygn. akt I SA 1600/98, postanowienie NSA z dnia 27 października 1998 r., sygn. akt III SA 6382/97). Sytuacja taka nie powoduje bowiem przedłużenia lub zmiany biegu terminu do wniesienia skargi przewidzianego w art. 53 § 1 p.p.s.a. ponieważ termin ten ma charakter ustawowy i nie podlega przedłużeniu.

Gdy więc organ administracji wadliwie pouczy stronę o przysługujących jej środkach zaskarżenia to nie może z urzędu w dowolnym terminie dokonać sprostowania wydanego aktu lecz pozostaje mu jedynie pisemnie poinformować stronę o prawidłowym toku zaskarżenia (tak; WSA w Warszawie w wyroku z dnia 03.08.2007 sygn. akt III SA/Wa 1036/07 oraz WSA w Opolu w postanowieniu z dnia 8 marca 2010r. sygn. akt I SA/Op 42/10) a następnie przekazać skargę wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu, który z kolei winien orzec o przywróceniu terminu do złożenia skargi, oczywiście w sytuacji gdy wniosek odpowiadać będzie wszelkim warunkom formalnym..

Biorąc powyższe pod uwagę orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie powołanych wyżej przepisów, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach postępowania nie orzeczono ponieważ strona skarżąca nie złożyła wniosku w tym zakresie a nadto nie wykazała poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania.