Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2916/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2018-01-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę o wznowienie postępowania
Powołane przepisy: article: art. 273 par. 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: Sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Protokolant: asystent sędziego Aleksander Jakubowski po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi E. T. i L. T. o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 1575/14 w sprawie ze skargi kasacyjnej E. T.i L.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r. o sygn. akt II SA/Sz 1232/13 w sprawie ze skargi E. T. i L.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość oddala skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2016 r. o sygn. akt I OSK 1575/14.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. I OSK 1575/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 1232/13 w sprawie ze skargi E.T. i L.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

Powyższy wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych;

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] zezwolił na realizację inwestycji drogowej - budowa [...] na odcinku od [...] do [...] - Etap I - przebudowa ul. [...] dla potrzeb budowy [...] wraz z niezbędną przebudową uzbrojenia podziemnego. Przedmiotowa decyzja została utrzymana w mocy ostateczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2012r.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] działając na podstawie art. 12 ust. 4a, 4f w zw. z 4 pkt 2 ust. 5, art. 18 ust. 1, art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 193, poz. 1194 ze zm., dalej, jako: "specustawa") oraz art. 130 ust. 2, art. 132 ust. 1a i 2, art. 135 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm., dalej, jako: "u.g.n."), ustalił odszkodowanie na rzecz E. i L.T. z tytułu utraty prawa własności nieruchomości oznaczonej numerem działki [...] z obrębu [...] o powierzchni 469 m², powstałej z działki nr [...] z obrębu [...], w wysokości 160.000 zł. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że w toku postępowania sporządzony został na zlecenie organu operat szacunkowy z dnia 8 czerwca 2012 r., który określił stan szacowanej nieruchomości na dzień wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej, tj. na dzień [...] grudnia 2011 r. oraz wartość prawa własności na dzień ustalenia odszkodowania, zgodnie z art. 18 ust.1 ustawy o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. W związku z faktem, iż rzeczoznawca majątkowy nie znalazł na rynku lokalnym i regionalnym dostatecznej ilości transakcji nieruchomościami podobnymi, oszacowano jej wartość odtworzeniową w podejściu kosztowym, na którą złożyła się wartość rynkowa gruntu oszacowana w podejściu porównawczym i wartość zabudowy oparta na rynkowym koszcie budowy, z uwzględnieniem aktualnego stopnia zużycia oraz określona została wartość zieleni. Wartość rynkową gruntu oszacowano zgodnie z § 36 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r. Nr 207, poz. 2109 ze zm.).

W dniu wydania decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej na terenie, gdzie znajduje się szacowana nieruchomość obowiązywał Miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego "[...] "- uchwała Nr [...] Rady Miasta [...] z dnia [...] grudnia 2004 r., a przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w terenie elementarnym [...] z przeznaczeniem terenu na drogę publiczną - ulicę główną.

Do oszacowania wartości gruntu rzeczoznawca do porównania przyjął 15 nieruchomości z rynku lokalnego, niezabudowanych, sprzedanych na cele drogowe i wziął pod uwagę okres monitorowania cen od II połowy 2009 r. do dnia wyceny. Autor operatu przeprowadził przegląd cen transakcyjnych na podstawie zawartych aktów notarialnych, uznając na podstawie zanotowanych transakcji, iż w badanym czasie wystąpiło zahamowanie wzrostu cen, wobec czego nie skorygował ich o upływ czasu. Uwzględniając cechy rynkowe, takie jak: lokalizacja, sąsiedztwo, dostępność infrastruktury technicznej, kształt i warunki gruntowe, dogodność dojazdu oraz występowanie ograniczeń, ich charakterystykę i wagę, rzeczoznawca majątkowy określił wartość rynkową gruntu na kwotę 101.886,00 zł. Natomiast oszacowania wartości budowli znajdujących się na terenie działki nr [...] z obrębu [...] w postaci ogrodzenia z siatki na słupkach stalowych, bramy wjazdowej stalowej, furtki stalowej na słupkach stalowych, terenu wjazdowego, osłony śmietnika - murku ceglanego, instalacji nawadniającej, rzeczoznawca dokonał przy zastosowaniu podejścia kosztowego, metody kosztów odtworzenia, techniką wskaźnikową w oparciu o Katalog cen jednostkowych robót i obiektów drogowych - Bistyp Consulting II kwartał 2012r. Rzeczoznawca uwzględnił stopień zużycia w/w budowli i oszacował, iż łączna ich wartość wynosi 15.111,00 zł.

L.T. w piśmie z dnia 10 lipca 2012 r. wniósł o dokonanie oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych oraz zgłosił szereg uwag do operatu szacunkowego, w tym - zaniżenie wartości odtworzeniowej nieruchomości, objęcie badania cen okresem 2009 - 2012 r.- co znacznie ograniczyło wartość nieruchomości, poprzez pominięcie okresu 2006 - 2008, kiedy nieruchomości w S. osiągały największe ceny, przyjęcie małej ilości transakcji będących podstawą do sporządzenia operatu szacunkowego, dokonanie wyceny i oszacowanie wartości odtworzeniowej nieruchomości z powodu braku na rynku transakcji nieruchomościami podobnymi, przyjęcie stopnia zużycia budowli na poziomie 70 % oraz brak wskazania przez rzeczoznawcę z czego wynika przyjęty stopień zużycia.

Organ I instancji po uzyskaniu stanowiska rzeczoznawcy majątkowego szczegółowo odniósł się do uwag strony, wskazując, że w związku z faktem, iż działka nr [...] przeznaczona jest w Miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego pod drogę publiczną, została ona oszacowana zgodnie z § 36 ust. 4 rozporządzenia w sprawie wyceny i sporządzania operatu szacunkowego, tj. przy uwzględnieniu cen transakcyjnych nieruchomości drogowych. Dodatkowo wyjaśniono, iż określenie wartości odtworzeniowej w podejściu kosztowym zostało podyktowane tym, iż nie znaleziono na rynku lokalnym i regionalnym dostatecznej ilości transakcji nieruchomościami podobnymi (tj. zabudowanymi ogrodzeniem, drogą dojazdową, obudową śmietnika itp.). Odnosząc się zaś do przyjętej do porównania zbyt małej ilości nieruchomości, wyjaśniono, iż zgodnie z rozporządzeniem w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego przy zastosowaniu metody korygowania ceny średniej do porównania przyjmuje się co najmniej kilkanaście nieruchomości podobnych, które były przedmiotem obrotu rynkowego i dla których znane są ceny transakcyjne, warunki zawarcia transakcji oraz cechy tych nieruchomości, zatem wybór do porównania 15 transakcji jest prawidłowy. Organ wyjaśnił również, że zgodnie z wymogami stawianymi przez standardy zawodowe rzeczoznawców majątkowych, do okresu badania cen przyjęto ceny transakcyjne z okresu najbliższego dacie wyceny. Organ wyjaśnił, iż określenie stopnia zużycia poszczególnych budowli uzależnione jest od wieku obiektów (45 lat), ich stanu technicznego i oceny wizualnej przeprowadzonej podczas oględzin nieruchomości oraz podkreślił, że zgodnie z zasadami ustalania zużycia obiektów budowlanych typowy okres trwałości takich ogrodzeń wynosi 25-35 lat. Organ wskazał, iż w przypadku gdy strona postępowania nie przedstawiła innego operatu szacunkowego sporządzonego dla przedmiotowej nieruchomości, rozbieżnego w swych wynikach od operatu, który został sporządzony w toku postępowania o ustaleniu odszkodowania, to organ nie ma obowiązku wystąpienia do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Zwrócenie się przez organ do tej organizacji z wnioskiem o ocenę prawidłowości operatu mogłoby nastąpić, gdyby operat ten, a zwłaszcza wynikająca z jego ustaleń i konkluzji wartość nieruchomości w sposób rażący odbiegałaby od wartości innych, podobnych nieruchomości na danym terenie.

W toku postępowania E.T. i L.T. pismami z dnia 14 sierpnia 2012 r., 12 kwietnia 2013 r., 25 kwietnia 2013 r., 16 maja 2013 r. zakwestionowali prawo organu do oceny operatu szacunkowego wnosząc, aby takiej oceny, zgodnie z art. 157 ustawy o gospodarce nieruchomościami, dokonała organizacja zawodowa rzeczoznawców majątkowych. Natomiast w odwołaniu od decyzji organu I instancji, E. i L. T. zarzucili organowi I instancji naruszenie: art. 6, art. 7, art. 8, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 157 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. W ocenie odwołujących się, organ I instancji nie miał podstaw prawnych do oceny operatu szacunkowego oraz do sugerowania stronom, że zakwestionowanie operatu szacunkowego sporządzonego na zlecenie organu, może się odbyć jedynie w oparciu o inny operat sporządzony na zlecenie strony.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] po rozpoznaniu odwołania E. i L. T., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji, organ odnosząc się do zarzutów odwołania wskazał powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, że organ rozpoznający sprawę ma obowiązek dokonać oceny operatu szacunkowego, a strona jeżeli operat kwestionuje, powinna przedstawić dowody na tę okoliczność np. kontroperat. Wojewoda stwierdził, że organ I instancji przeprowadził postępowanie w sposób wnikliwy oraz prawidłowo dokonał merytorycznej oceny wartości dowodowej operatu, odnosząc się do jego najważniejszych składników tj. podstawy prawnej określającej sposób wyceny, charakterystyki uwarunkowań determinujących dobór cen transakcyjnych nieruchomości porównawczych i ustalenia wartości nieruchomości. Organ II instancji po przytoczeniu treści przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, odnoszących się do ustalania wartości nieruchomości i zasad jej szacowania (art. 4 pkt 16, pkt 17, art. 134, art. 154) również dokonał szczegółowej oceny operatu szacunkowego, uznając go za prawidłowy.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie od powyższej decyzji wywiedli E.T. i L.T.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalanie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę. Wskazał, że tej sprawie, rzeczoznawca w sporządzonym dla potrzeb niniejszego postępowania operacie majątkowym, uwzględniając przepisy u.g.n. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. z 2004 r., Nr 207poz. 2109 ze zm., dalej, jako: "rozporządzenie"), prawidłowo określił wartość rynkową nieruchomości, a stan wywłaszczanej nieruchomości został określony jako nieruchomość gruntowa zabudowana, przeznaczona pod budowę dróg publicznych. Sąd meriti wskazał, że w postępowaniu o ustalenie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, operat szacunkowy jest dowodem z opinii biegłego posiadającego wiadomości specjalne (art. 84 k.p.a.), który z mocy prawa podlega cenie organu administracji, z zastosowaniem zasady swobodnej oceny dowodów wyrażonej w art. 80 k.p.a. Po dokonaniu takiej kontroli na podstawie art. 80 k.p.a., organ ocenia wartość dowodową złożonego operatu szacunkowego. W uzasadnieniu decyzji winien należycie wyjaśnić motywy zajętego stanowiska i przedstawić argumenty, którymi kierował się przy ocenie materiału dowodowego.

Sąd I instancji ocenił, że organy dokonały właściwej oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez rzeczoznawcę majątkowego. W swoich decyzjach przedstawiły, dlaczego uznały wartość dowodową tej opinii i zweryfikowały ją w sposób bardzo szczegółowy. Sąd dodał, że wobec treści art. 157 ust. 1 u.g.n. o potrzebie zewnętrznej weryfikacji operatu nie decyduje żądanie strony, lecz powstanie po stronie organu uzasadnionych wątpliwości, co do prawidłowości jego sporządzenia. Natomiast gdy strona w toku postępowania wyjaśniającego, mimo wyjaśnienia biegłego odnośnie jej wątpliwości co do prawidłowości operatu, nadal kwestionuje omawiany dowód, powinna sama wykazać się inicjatywą dowodową i przedstawić na tę okoliczność dowody znajdujące się w jej posiadaniu. Jeden z takich środków dowodowych może zdaniem Sądu stanowić operat szacunkowy wykonany przez innego rzeczoznawcę majątkowego, określający wartość tej samej nieruchomości, który podlega takiej samej ocenie organu administracji, jak każdy inny dowód zgromadzony w sprawie. Sąd I instancji podniósł, że strona może również przedstawić przeciwdowód z opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych co do kwestionowanego przez nią operatu szacunkowego. Tym niemniej w przedmiotowej sprawie, w ocenie Sądu I instancji organ nie był zobowiązany do przekazania operatu szacunkowego organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych, skoro opinia, którą dysponował odpowiadała prawu, natomiast subiektywne niezadowolenie strony z treści opinii nie uzasadniało przeprowadzania przez organ kolejnego dowodu, celem weryfikacji tego dowodu, który strona kwestionowała.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli L.T. i E.T. domagając się na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej, jako: "P.p.s.a.") uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i zasądzenia solidarnie na ich rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa pełnomocnika według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj.;

- art. 134 i art. 135 w zw. z art. 154 u.g.n. oraz w zw. z § 36 ust. 1 rozporządzenia - poprzez ich błędną interpretację i przyjęcie, że operat szacunkowy sporządzony dla potrzeb postępowania w sprawie odszkodowania za nieruchomości przeznaczone pod inwestycję drogową sporządzony przy zastosowaniu podejścia porównawczego powinien się opierać o ceny transakcyjne sprzedaży gruntów na te cele,

- art. 157 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i niezastosowanie w odniesieniu do oceny prawidłowości sporządzenia operatu szacunkowego przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych, a także;

2) naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 P.p.s.a. tj.;

- art. 141 § 4 P.p.s.a., polegające na przedstawieniu stanu sprawy niezgodnie ze stanem rzeczywistym (błąd w ustaleniach faktycznych) oraz

a) błędnego ustalenia przez Sąd stanu faktycznego w zakresie dotyczącym określenia stanu wywłaszczonej nieruchomości, polegającego na przyjęciu (str. 9 uzasadnienia), że wywłaszczania nieruchomość była nieruchomością zabudowaną,

b) braku odniesienia się Sądu I instancji do wszystkich twierdzeń i zarzutów skarżących poniesionych w skardze, tj. zarzutów dotyczących przyjęcia w operacie szacunkowym, a następnie przez organy obu instancji wartości odtworzeniowej nieruchomości zamiast wartości rynkowej (nieruchomości o podobnej wartości), rozszerzenia okresu monitorowania nieruchomości na okres od II połowy 2009 r. do dnia wyceny przy jednoczesnym pominięciu wniosku skarżących o dokonanie wyceny z uwzględnieniem okresu od 2006 r., przyjęcia do porównania cen dla działek sprzedawanych na cele drogowe - podczas, gdy działka skarżących jest działką budowlaną (a jedynie wywłaszczający zadecydował o jej przeznaczeniu pod inwestycję drogową), jak również pozostałych zarzutów podniesionych w skardze na decyzję wojewody,

c) brak w uzasadnieniu wyroku odniesienia do przyjęcia w operacie szacunkowym wartości odtworzeniowej nieruchomości zamiast wartości rynkowej (nieruchomości o podobnej wartości), rozszerzenia okresu monitorowania nieruchomości na okres od II połowy 2009 r. do dnia wyceny, przy jednoczesnym pominięciu wniosku skarżących o dokonanie wyceny z uwzględnieniem okresu od 2006 r., przyjęcia do porównania cen dla działek sprzedawanych na cele drogowe - podczas, gdy działka skarżących jest działką budowlaną (a jedynie wywłaszczający zadecydował o jej przeznaczeniu pod inwestycję drogową), jak również pozostałych zarzutów podniesionych w skardze na decyzję wojewody, które to naruszenia zarówno prawa materialnego jak i procesowego miały zdaniem skarżącego kasacyjnie istotny wpływ na wynik postępowania, błędne (niepełne) ustalenie przez Sąd Wojewódzki stanu faktycznego, pominięcie przez ten Sąd w rozpoznaniu i rozstrzygnięciu sprawy istotnych okoliczności faktycznych i prawnych, brak odniesienia się do wszystkich stawianych zarzutów, co nie pozwala skarżącym w pełni poznać przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji, wydając zaskarżony wyrok.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej rozwinięte zostały argumenty na poparcie zarzutów wskazanych w petitum skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. I OSK 1575/14 oddalił skargę kasacyjną. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew wywodom skarżących kasacyjnie, sporządzona w sprawie opinia rzeczoznawcy majątkowego odpowiada prawu, a zatem ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jest prawidłowa, co ma przełożenie na legalność kontrolowanych decyzji. W sprawie nie doszło do przekroczenia przez biegłego rzeczoznawcy swobody, którą przyznał mu ustawodawca. Znajdująca się bowiem w aktach opinia sporządzona została zgodnie z wymogami obowiązujących w tej materii przepisów. W tym kontekście zarzuty skarżących mają walor jedynie polemiczny. Należy bowiem spostrzec w szczególności, że żaden przepis nie wskazuje, aby rzeczoznawca majątkowy przy sporządzaniu opinii miał obowiązek zbadać wszystkie lub większość transakcji podobnych zawartych w tym samym czasie na określonym rynku. Rzeczoznawca korzysta we wskazanym zakresie ze swobody, jakkolwiek wybrana próba musi odpowiadać prawu i być relewantna, co w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego miało miejsce w realiach niniejszej sprawy, w granicach swobody mieści się również dokonany wybór działek do zastosowania metody porównawczej.

NSA dodał, że w toku niniejszego postępowania wątpliwości skarżących dotyczące operatu były wyjaśniane przez biegłą, które to wyjaśnienia słusznie, również zdaniem Sądu I instancji organy oceniły jako wystarczające do zaaprobowania prawidłowości sporządzonej opinii.

NSA podkreślił, że do oceny operatu przez organizację zawodową może dojść dopiero po wyczerpaniu przez organ etapu wyjaśnień biegłego w odniesieniu do zastrzeżeń strony zgłoszonych do sporządzonego przez biegłego operatu. Jeżeli zatem organ rozstrzygający sprawę uzna w ramach art. 80 k.p.a. za wystarczające wyjaśnienia biegłego, to wówczas dopiero może oczekiwać od strony postępowania, która nadal kwestionuje operat poparcia swoich zarzutów dodatkowymi dowodami np. poprzez wykorzystanie trybu wskazanego w art. 157 ust.1 i 1a u.g.n. Innymi słowy, co słusznie podniósł Sąd, organ orzekający nie może wymagać od strony postępowania poparcia zarzutów zgłoszonych wobec operatu dodatkowymi kwalifikowanymi dowodami, takimi jak ocena organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych – bez wcześniejszego wyczerpania przez ten organ możliwości wartości dowodowej operatu szacunkowego we własnym zakresie na podstawie art. 7 i 80 k.p.a. Wszakże, jeżeli strona nie zgadza się z opinią biegłego to ma prawo zarówno do złożenia kontroperatu, który jak każdy dowód w sprawie będzie podlegał ocenie organu, jak też może zlecić jego ocenę organizacji zawodowej. W ocenie NSA, Sąd I instancji prawidłowo zatem wskazał, że ocena wartości dowodowej opinii rzeczoznawcy, jej wiarygodność i przydatność dla rozstrzygnięcia sprawy należy do obowiązków organu orzekającego w sprawie a niedopełnienie tego obowiązku prowadziłoby do naruszenia przepisów procedury administracyjnej.

Odnosząc się natomiast do zarzutu naruszenia przepisu procedury administracyjnej tj. art. 141 § 4 P.p.s.a., w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, NSA nie stwierdził wadliwości uzasadnienia zaskarżonego wyroku, a jego sformułowania i wszystkie niezbędne elementy treści – zgodnie z przepisem art. 141 § 4 P.p.s.a. pozwoliły na ocenę w toku kontroli instancyjnej, jakie znaczenie norm prawnych wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przyjął Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie i co zatem stanowiło podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny prawidłowo oddalił skargę, a zatem nie naruszył art. 151 P.p.s.a., zarazem uzasadniając swoje rozstrzygnięcie zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a., w sposób przekonujący i zawierający wszystkie wymagane wskazanym przepisem elementy.

L.T. i E.T. reprezentowani przez pełnomocnika, działając na podstawie art. 273 § 2 w związku z art. 275 P.p.s.a., złożyli skargę o wznowienie postępowania zakończonego wyrokiem NSA z dnia 8 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 1575/14. W przypadku wznowienia postępowania, wnieśli o uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 marca 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 1232/13 oraz zasądzenie solidarnie na rzecz skarżących kosztów procesów, w tym kosztów zastępstwa pełnomocnika według norm przepisanych.

W uzasadnieniu podniesiono, że WSA w Szczecinie i NSA oparły się o materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym w szczególności o treść informacji dotyczących wartości nieruchomości wskazanych w operacie szacunkowym sporządzonym w toku postępowania administracyjnego na zlecenie Prezydenta Miasta [...]. Zdaniem skarżących Sądy w chwili orzekania nie dysponowały wszystkimi dowodami pozwalającymi na prawidłowe rozpoznanie sprawy i wydanie orzeczenia zgodnie ze stanem faktycznym.

Niezależnie bowiem od niniejszego postępowania, toczyło się postępowanie przez Sądem Rejonowym [...] w [...] o zasiedzenie nieruchomości, wskutek którego skarżący nabyli w drodze zasiedzenia część działki nr [...] z obrębu [...] , o pow. 0,0144 ha, oznaczonej jako działka [...] z obrębu [...] (postanowienie z dnia [...] listopada 2014 r.). Ponadto w wyniku orzeczenia Sądu, działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...] i [...] w związku z czym decyzja [...] objęła w miejsce pojedynczej działki nr [...] - dwie nowopowstałe nieruchomości, zaś skarżący "weszli" w krąg osób uprawnionych do otrzymania odszkodowania z tytułu wywłaszczenia działki nr [...] z obrębu [...]. Z uwagi na powyższe, organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za utracone prawo własności działki nr [...]. Organ zlecił rzeczoznawcy sporządzenie operatu szacunkowego dotyczącego działki nr [...]. Rzeczoznawca sporządził operat w dniu 9 czerwca 2016 r., a więc już po wyroku NSA. W operacie tym rzeczoznawca, tak jak wcześniej w operacie dotyczącym działki nr [...] z obrębu [...], zastosował metodę korygowania ceny średniej. Jednakże inaczej niż jego poprzednik przyjął, iż wartość rynkowa 1 m² działki nr [...] wynosi 309, 40 zł. Na tej podstawie organ ustalił odszkodowanie w wysokości 64 770 zł. Skarżący wskazali, że różnica w cenie obu nieruchomości (działki nr [...] oraz działki [...] ) wynosi aż 92, 16 zł. Wskazana dysproporcja uzasadnia zarzuty skarżący, że wysokość odszkodowania w sprawie dotyczącej działki nr [...] z obrębu [...] została obliczona w sposób nieprawidłowy, nie odpowiadający wartości wywłaszczonej nieruchomości. Sądy obu instancji orzekając w tej sprawie, nie dysponowały dowodami, w tym zestawieniem wartości nieruchomości sąsiednich wskazanymi w operacie z dnia 8 czerwca 2016 r., a istniejącymi w chwili orzekania i nie mogły prawidłowo rozpoznać zarzutów skarżących dotyczących nieprawidłowego określenia przez organ wartości nieruchomości stanowiącej podstawę określenia odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości - działki nr [...] powstałej z działki nr [...] z obrębu [...]. W tym stanie faktycznym i prawnym istnieją, zdaniem skarżących, przesłanki pozwalające na wznowienie postępowania w niniejszej sprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga o wznowienie postępowania sądowego nie zasługuje na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należy podkreślić, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania ma charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego - art. 270 P.p.s.a.

Wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego stanowi instytucję obalania prawomocnych orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego i wojewódzkich sądów administracyjnych. Dopuszczalność wznowienia postępowania sądowego uwarunkowana jest od spełnienia dwóch przesłanek: po pierwsze, skarga o wznowienie musi opierać się na ustawowej podstawie wznowienia, a po drugie, powinna być wniesiona w terminie (art. 280 P.p.s.a.). Przy czym stosownie do treści art. 277 P.p.s.a. regułą jest, że skargę o wznowienie postępowania strona może wnieść w terminie trzymiesięcznym, liczonym od dnia, w którym dowiedziała się o podstawie wznowienia.

Zgodnie z art. 280 § 1 P.p.s.a. sąd bada na posiedzeniu niejawnym, czy skarga jest wniesiona w terminie i czy opiera się na ustawowej podstawie wznowienia. W niniejszej sprawie skarga o wznowienie postępowania spełniała powyższe wymogi formalne, stąd też skierowana została na rozprawę.

W skardze o wznowienie postępowania sądowego jako przesłankę uzasadniającą wznowienie postępowania wskazano na treść art. 273 § 2 P.p.s.a. który stanowi, że można żądać wznowienia postępowania sądowego w razie późniejszego wykrycia takich okoliczności faktycznych lub środków dowodowych, które mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a z których strona nie mogła skorzystać w poprzednim postępowaniu.

Wymienione w art. 273 § 2 P.p.s.a. przesłanki należy zatem rozumieć w ten sposób, że dowody, na które powołuje się strona, istniały przez zakończeniem sprawy, której dotyczy wniosek. Po drugie zostały wykryte po prawomocnym zakończeniu postępowania. Po trzecie mogłyby mieć wpływ na wynik sprawy, a więc niezbędne jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy okolicznościami faktycznymi lub środkami dowodowymi a treścią prawomocnego orzeczenia sądu. Po czwarte, strona nie mogła z tych okoliczności faktycznych lub środków dowodowych skorzystać w poprzednim postępowaniu, ponieważ nie były one znane stronie. Pogląd taki utrwalony jest zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z: 22 lutego 2017 r., I FSK 1121/16; 19 maja 2014 r., II FSK 962/14; 28 stycznia 2014 r., I FSK 368/13; 25 kwietnia 2013 r., II FSK 1776/11; 24 kwietnia 2013 r., I OSK 2068/11; 20 listopada 2012 r., II OSK 1853/12; 8 luty 2011 r., II OSK 2355/10), jak i w doktrynie (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa, 2016, s. 1183).

Dołączony do skargi o wznowienie operat szacunkowy wyceny nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. 144 m² położoną w S. przy ul. [...], nie spełnia opisanych powyżej przesłanek. Przede wszystkim został on sporządzony w dniu 9 czerwca 2016 r. czyli po wydaniu w dniu 8 kwietnia 2016 r. przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku kończącego postępowanie, którego wznowienia domaga się strona. Nie mógł on zatem zostać powołany przez skarżących w toku tego postępowania. Ponadto, skoro dowód ten nie istniał w dacie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny nie mógł mieć on wpływu na wynik sprawy.

Dodatkowo w kontekście zaproponowanej przez skarżących przesłanki wznowienia postępowania, wskazać należy na stanowisko sądów administracyjnych co do kompetencji sądu w zakresie oceny dowodu, jakim jest operat szacunkowy. Na zakres dokonywanej przez sąd administracyjny weryfikacji tego rodzaju dowodu w istotny sposób wpływa kwalifikacja tego dokumentu jako dowodu z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., co z jednej strony pozwala sądowi oceniać działania organów posługujących się takim dowodem z perspektywy zastosowania ogólnych reguł postępowania dowodowego przyjętych m.in. w art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a., zaś z drugiej strony wymaga uwzględnienia, że operat szacunkowy jest dokumentem pochodzącym od osoby wykonującej zawód zaufania publicznego i zawierającym oceny oraz informacje oparte na wiedzy specjalistycznej, a ponadto podlegającym weryfikacji w trybie przewidzianym w art. 157 ust. 1 u.g.n. Ostatnio powołany przepis – jak się wskazuje w orzecznictwie – modyfikuje zasadę swobodnej oceny dowodów przez organ, umożliwiając mu w przypadku powzięcia wątpliwości merytorycznych co do prawidłowości ocen specjalistycznych zawartych w operacie szacunkowym, zwrócenie się o dokonanie weryfikacji operatu szacunkowego do organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych. Uprawnienie do skorzystania z możliwości zweryfikowania operatu przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych w celu usunięcia wątpliwości co do metodyki szacowania nieruchomości posiada również strona.

Wskazane powyżej, wielokrotnie akcentowane z orzecznictwie sądowym cechy formalne tego rodzaju dowodu w postępowaniu administracyjnym jakim jest operat szacunkowy oraz przewidziany prawem szczególny, dodatkowy względem innych środków dowodowych wykorzystywanych w postępowaniu administracyjnym tryb jego weryfikacji sprawiają, że do zakwestionowania wartości dowodowej tego środka dowodowego może dojść zasadniczo wyłącznie w wypadku wykazania, że operat zawiera ewidentne błędy, które w sposób nie budzący wątpliwości dyskwalifikują jego walory dowodowe. Podważenie takiego dowodu jest generalnie możliwe poprzez sformułowanie racjonalnych, uzasadnionych zasadami wiedzy merytorycznych argumentów, bądź poprzez przedłożenie innej opinii - dotyczącej tej samej nieruchomości - sporządzonej przez osobę dysponującą stosownymi kwalifikacjami. Szczegółowe kwestie dotyczące merytorycznej prawidłowości operatu w aspekcie metodologicznym, oceny w świetle wiedzy specjalistycznej – zwłaszcza standardów wyceny nieruchomości, jakimi posługują się rzeczoznawcy – nie podlegają bezpośredniej kontroli organów czy sądów administracyjnych (zob. wyrok NSA z dnia 18 czerwca 2013 r., sygn. I OSK 291/12). Przypisany sądowi administracyjnemu ustawowy zakres kontroli legalności rozstrzygnięć administracyjnych nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych rzeczoznawcy majątkowego, jakie składają się na sporządzony w danej sprawie operat szacunkowy (wyrok NSA z dnia 23 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2600/14).

Mając na względzie powyższe wywody, wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny w postępowaniu zakończonym wyrokiem z dnia 8 kwietnia 2016 r. dokonał oceny zaskarżonego wyroku Sądu I instancji w świetle przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów, w tym zarzutów dotyczących sporządzonego operatu szacunkowego z dnia 8 czerwca 2012 r. dotyczącego działki nr [...], będącej przedmiotem postępowania toczącego się pod sygn. akt I OSK 1575/14. Wyrok ten jest prawomocny, a ocena w nim zawarta wiążąca. Operat szacunkowy z dnia 9 czerwca 2016 r., na który powołują się skarżący żądając wznowienia postępowania, zakończonego wyrokiem o sygn. akt I OSK 1575/14, sporządzony został w innym postępowaniu i dotyczy innej nieruchomości, a mianowicie działki nr [...] z obrębu [...] o pow. 144 m² położonej w S. Dlatego ewentualne przedstawienie takiego dowodu przed wydaniem przez Naczelny Sąd Administracyjny wyroku objętego skargą o wznowienie postępowania i tak nie mogło mieć wpływu na treść podjętego rozstrzygnięcia.

W sprawie zatem nie wystąpiła w istocie przesłanka wznowienia postępowania sądowego, o której mowa w art. 273 § 2 P.p.s.a., a więc Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę o wznowienie postępowania sądowego na podstawie art. 282 § 2 P.p.s.a.