Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 4229/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 ze zn. 4 ust. 1 i ust. 10, art. 36 ze zn. 5 ust. 2,  art. 36 ze zn. 8 ust. 12
journal: Dz.U. 2014 poz 637
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Nowecki Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędzia WSA Magdalena Maliszewska Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi B. K. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia Nr 5 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

B. K. (dalej też jako skarżąca lub zdająca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 19 - 21 marca 2014 r. (dalej też jako Komisja II stopnia lub komisja odwoławcza) z dnia [...] października 2014 r. nr [...]. Zaskarżoną uchwałą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...] (dalej też jako Komisja I stopnia) z dnia [...] maja 2014 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Podstawę prawną zaskarżonej uchwały stanowi art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2015 r., poz. 507 ze zm.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej też jako k.p.a.).

Do wydania przedmiotowej uchwały doszło w następującym stanie faktycznym:

W dniach od [...] marca 2014 roku skarżąca przystąpiła do egzaminu radcowskiego przed Komisją Egzaminacyjną nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...].

Następnie uchwałą z dnia [...] maja 2014 roku nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego. W uzasadnieniu Komisja podkreśliła, że skarżąca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dobrą, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną zaś z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą. Komisja wskazała bowiem, że zgodnie z art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną.

Zadanie z prawa gospodarczego, z którego to skarżąca uzyskał ocenę negatywną, obejmowało zlecenie przez J. N. radcy prawnemu, sporządzenie pozwu w celu dochodzenia niezaspokojonych należności z faktur VAT. Punktem wyjścia stanu faktycznego przedstawionego w kazusie była okoliczność stawienia się wspomnianego powyżej J. N. w dniu 21 marca 2014 r. w kancelarii radcy prawnego A. K. J. N. oświadczył, iż w lutym 2011 r. zrealizował w ramach swego przedsiębiorstwa dwie transakcje sprzedaży materiałów budowlanych na rzecz P. s.c. w K. Z okazanej radcy prawnemu kopii pisemnej umowy spółki cywilnej zawartej w dniu [...].07.2007 r. w K. wynika między innymi, iż A. zawarli umowę spółki cywilnej na czas nieoznaczony, uczestniczą w zysku i stratach w częściach równych, a ich wspólny cel gospodarczy to świadczenie usług budowlanych w ramach wspólnego przedsiębiorstwa pod firmą P., z siedzibą zakładu przy ul. [...], zaś uprawnienie do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji przysługuje każdemu ze wspólników zgodnie z art. 865 – 866 k.c. Dane powyższe potwierdzają wydruki z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej.

J. N. przedstawił dokumenty wskazujące elementy przedmiotowe i podmiotowe relacjonowanych radcy prawnemu dwóch transakcji w postaci:

1) faktury VAT nr [...]. wystawionej przez J. N., przedmiot transakcji: sprzedaż cegły pełnej szt. 100.000, cena brutto z podatkiem VAT 100.000 zł, sprzedający: P.., ul. [...], kupujący: P.s.c. w [...], termin płatności [...].03.2011 r., forma płatności: przelew na rachunek bankowy sprzedającego nr [...], faktura potwierdzona pieczęcią firmową kupującego i podpisem czytelnym [...] – wspólnik, w treści której potwierdzono odbiór towaru,

2) faktury VAT nr [...].02.2011 r. wystawionej przez J. N., przedmiot transakcji: sprzedaż cementu w workach 80 ton, cena brutto z podatkiem VAT 30.000 zł, sprzedający: P. J. N., ul. [...], kupujący: P. s.c. w [...], termin płatności 7.03.2011 r., forma płatności: przelew na rachunek bankowy sprzedającego nr [...], faktura potwierdzona pieczęcią firmową kupującego i podpisem czytelnym [...]– wspólnik, w treści której potwierdzono odbiór towaru.

Według relacji J. N., w terminach płatności wskazanych w treści faktur VAT nr [...] nie uzyskał on zapłaty cen w jakiejkolwiek części, w związku z czym pisemnym wezwaniem do zapłaty z dnia [...].03.2011 r. wezwał P. s.c. w [...] jako kupującego, do zapłaty zaległych należności głównych z tych faktur wraz z ustawowymi odsetkami od dnia następnego po terminie ich płatności do dnia zapłaty, które to wezwanie przesłał listem poleconym na adres P. s.c. w [...]. J. N. okazał radcy prawnemu odpis tego wezwania i dowód jego nadania listem poleconym. W reakcji na wezwanie wspólnicy cywilni poinformowali J. N. pismem z dnia 1.06.2011 r., doręczonym mu w dniu 3.06.2011 r., iż z uwagi na opóźnienia w płatnościach ze strony ich kontrahentów i związane z tym trudności finansowe, należność z faktury nr [...] uregulują w terminie późniejszym. Dłużnicy zawiadomili wierzyciela, że aktem notarialnym z dnia [...].04.2011 r. Rep. A nr [...] ustanowili hipotekę umowną w kwocie 50.000 zł na zabezpieczenie wierzytelności na rzecz J. N. o zapłatę ceny sprzedaży z faktury VAT nr [...]., obciążającą zabudowaną nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności łącznej wspólników cywilnych [...], którą w dniu [...].04.2011 r. wpisano na ich wniosek w dziale IV księgi wieczystej [...] Sądu Rejonowego w [...], prowadzonej dla tej nieruchomości. W tym samym piśmie wspólnicy cywilni zapewnili J. N., że niezaspokojoną dotychczas należność z faktury VAT nr [...] z dnia [...].02.2011 r. zaspokoją bez zbędnej zwłoki. J. N. przedstawił radcy prawnemu odpis pisma wspólników z dnia [...].06.2011 r. i aktualny odpis ww. księgi wieczystej z wpisaną w jej dziale IV hipoteką.

W dniu [...].06.2012 r. uznano rachunek bankowy J. N.nr [...] kwotą 80.000 zł przelaną z rachunku bankowego w [...] Bank S.A. [...] prowadzonego dla P. s.c. w [...], ul. [...]. W dyspozycji przelewu oznaczono tytuł płatności w brzmieniu "Zapłata należności z faktur VAT nr [...] z dnia [...].02.2011 r." J. N. przedstawił wyciąg ze swego rachunku bankowego z dnia [...].06.2012 r. potwierdzający dokonanie przelewu, jego wysokość i tytuł płatności. J. N. sporządził w dniu [...].01.2013 r. dokument pisemny zatytułowany "Potwierdzenie salda", w treści którego wskazał, że na dzień [...].12.2012 r. P. s.c. w [...], pozostaje dłużnikiem P. J. N., w zakresie należności z faktury VAT nr [...] na kwotę 20 000 zł i z faktury VAT nr [...] na kwotę 30 000 zł.

[...] pismem z dnia [...].01.2013 r., doręczonym J. N. w dniu [...].01.2013 r., potwierdzili uzgodnienie salda zaległości jedynie co do należności z faktury VAT nr [...].

J. N. zlecił radcy prawnemu, udzielając mu pełnomocnictwa procesowego ogólnego, sporządzenie pozwu w celu dochodzenia jego dotychczas niezaspokojonych należności z faktur VAT nr [...], formułując swoje oczekiwania co do jego zakresu w następujący sposób:

1. powództwo winno być skierowane w stosunku do wszystkich osób odpowiedzialnych za zaspokojenie tych wierzytelności,

2. dochodzić należy wszystkich niezaspokojonych dotychczas wierzytelności, zarówno wierzytelności o świadczenia główne, jak i wierzytelności o świadczenia uboczne,

3. nie należy jednak dochodzić tych wierzytelności, co do których istnieje możliwość podniesienia w toku procesu skutecznego zarzutu ich przedawnienia,

4. proces winien toczyć się przed sądem właściwym rzeczowo i miejscowo, położonym najbliżej miejsca zamieszkania J. N..

Zgodnie z opisem zadania oraz przygotowanymi na potrzeby egzaminu aktami, zdający miał przygotować, jako pełnomocnik powoda radca prawny A. K., pozew albo w przypadku uznania, że brak jest podstaw do jego wniesienia, sporządzić opinię prawną, z uwzględnieniem reprezentowanego przez siebie mocodawcy.

Skarżąca sporządziła pozew, żądając kwoty 71 663,72 zł, przy czym na kwotę tę składały się kwoty 50 000 zł z faktury [...], skapitalizowane odsetki od należności wynikającej z faktury [...] oraz kwota 16 668,49 zł tytułem skapitalizowanych "odsetek od opóźnienia" w zapłacie kwoty 100 000 zł z faktury [...].

Obydwoje egzaminatorzy, którzy sprawdzali jej pracę, wystawili z niej oceny niedostateczne, zarzucając między innymi że nieprawidłowo określono żądanie pozwu (błędnie interpretując sposób rozliczenia wpłaty dokonanej przez pozwanych), czy też pominięto fakt zabezpieczenia rzeczowego i możliwości dochodzenia roszczenia z faktury [...]. Ponadto w ocenie egzaminatorów praca skarżącej była sporządzona w sposób nieczytelny.

W konsekwencji wspomnianą uchwałą z dnia [...] maja 2014 roku nr [...] Komisja I stopnia stwierdziła, że skarżąca uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

We wniesionym od powyższej uchwały odwołaniu skarżąca zakwestionowała ocenę wystawioną za rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, zarzucając wadliwe zastosowanie kryteriów oceny i przyjęcie, że praca pisemna z zakresu prawa gospodarczego nie spełnia warunków wskazanych w normie prawnej tego przepisu. W uzasadnieniu wskazała, że ocena negatywna wystawiona przez egzaminatorów jest nieadekwatna do uchybień, jakie znajdują się w jej pracy. Podkreśliła zarazem, że jej zdaniem uwzględniła szeroko rozumiany interes klienta.

Mając na uwadze powyższe zdająca wniosła o:

a. uchylenie w całości uchwały Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do przeprowadzania egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w K.;

b. zmianę oceny cząstkowej zadań z części trzeciej egzaminu radcowskiego z zakresu prawa gospodarczego na pozytywną, pozwalającą na wydanie uchwały o pozytywnym wyniku egzaminu radcowskiego;

c. podjęcie uchwały stwierdzającej pozytywny wynik egzaminu radcowskiego złożonego w 2014 r.

Uchwałą Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...] utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...]. Dokonując analizy obowiązującego stanu prawnego z punktu widzenia zakresu orzekania, Komisja stwierdziła, iż postępowanie odwoławcze przed komisją odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres strona określa w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu Kodeksu postępowania administracyjnego, tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu przede wszystkim rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie wszystkich prac egzaminacyjnych. Jednakże, mając na względzie zakres zaskarżenia (zaskarżoną część lub części egzaminu), jeżeli komisja odwoławcza rozpatrując odwołanie dostrzeże mankamenty w kwestionowanej pracy, nie podnoszone przez egzaminatorów Komisji I stopnia, to ma obowiązek brania ich pod uwagę. Powołanie się tego organu na takie uchybienie nie narusza zakazu reformationis in peius, gdy nie dochodzi do obniżenia oceny z zaskarżonej części egzaminu. Reguła ta działa także w drugą stronę, a zatem organ odwoławczy, związany jedynie zakresem zaskarżenia, winien wziąć pod uwagę te pozytywne elementy pracy, które zostały pominięte przez egzaminatorów, a co do których skarżący nie sformułował zarzutów w swoim odwołaniu.

Komisja zaznaczyła, że skarżąca wprawdzie sporządziła pozew zachowując wymogi formalne, jednakże był on sporządzony z narażeniem klienta na oddalenie jego powództwa w dużej części.

Odnosząc się do samego żądania pozwu, w ocenie Komisji II stopnia zostało ono sformułowane w sposób nieprawidłowy. Skarżąca niezgodnie z podanym w zadaniu stanem faktycznym uznała, że okoliczności niniejszej sprawy upoważniały ją do zarachowania dokonanej wpłaty na poczet faktury VAT [...] w całości, a pozostałej kwoty na poczet faktury VAT [...], w konsekwencji dochodząc kwoty 50 000 zł tytułem należności wynikającej z faktury [...]. Komisja podniosła, że skarżąca, jak się wydaje, nie zauważyła wysłanego przez powoda potwierdzenia salda, które jednocześnie stanowi pokwitowanie.

Komisja odwoławcza podkreśliła, że rolą sporządzającego pozew było uwzględnienie wszystkich roszczeń wraz z uwzględnieniem świadczeń ubocznych. W ocenie Komisji w stanie faktycznym przedstawionym w zadaniu egzaminacyjnym nie przedawniły się roszczenia z obu faktur. Jeśli chodzi o fakturę [...], termin przedawnienia rozpoczął bieg w dniu [...] marca 2011 r. i został przerwany po raz pierwszy przez (właściwe) uznanie długu w piśmie doręczonym w dniu 3 czerwca 2011 r. (oświadczenie dłużników o zamiarze zaspokojenia należności "bez zbędnej zwłoki"). Drugi raz przerwano bieg przedawnienia przez dokonanie zapłaty w dniu 30 czerwca 2012 r. (jak wskazano w dyspozycji przelewu, była to zapłata należności z obu faktur). Skoro dłużnicy wówczas wskazali, że płacą za obie faktury, to oznaczało to przyznanie okoliczności faktycznej istnienia długu (oświadczenie wiedzy) i prowadziło do uznania niewłaściwego w odniesieniu do długów wynikających z obu faktur. Nie ma znaczenia dla skuteczności uznania długu fakt, że ostatecznie wierzyciel zaliczył wpłaconą kwotę 80 000 zł na poczet innej faktury VAT. W konsekwencji, zdaniem organu odwoławczego, skarżąca powinna była dochodzić:

a. należności głównej z faktury [...] co do kwoty 20 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2011 r. do dnia zapłaty;

b. należności głównej z faktury [...] co do kwoty 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty;

c. odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do 29 czerwca 2012 r. liczonych od kwoty 80 000 zł - tj. 13 306,30 zł z dalszymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

W ocenie Komisji sformułowany przez skarżącą pozew nie odpowiadał powyższym założeniom. Komisja nie zgodziła się ze stanowiskiem skarżącej, iż nieprawidłowe ujęcie roszczeń w treści pozwu jest elementem nieistotnym. Komisja uwypukliła, że jest on nie tylko elementem istotnym, ale także takim, który stanowi o pełnej ochronie interesu reprezentowanego klienta. Skarżąca w petitum pozwu zażądała kwoty 71 663,72 zł, przy czym na kwotę tę składały się kwoty 50 000 zł z faktury [...], skapitalizowane odsetki od należności wynikającej z faktury [...] oraz kwota 16 668,49 zł tytułem skapitalizowanych "odsetek od opóźnienia" w zapłacie kwoty 100 000 zł z faktury [...]. Sposób wyliczenia tych należności skarżąca przedstawiła na str. 4 w uzasadnieniu pozwu. Z tymże sposobem wyliczenia, w ocenie organu odwoławczego, nie można się zgodzić, bo błędne (niezgodne z opisem stanu faktycznego) było przyjęcie, że kwota 80 000 zł mogła zostać zaliczona na poczet faktury późniejszej, tj. [...]. Należało ją bowiem zaliczyć na poczet częściowej i opóźnionej zapłaty faktury [...]. W tym stanie rzeczy Komisja nie podzieliła poglądu skarżącej o bagatelnym wymiarze jej błędu.

Także skierowanie sprawy do rozpoznania w postępowaniu nakazowym stanowi uchybienie świadczące o nieznajomości przepisów odnoszących się do postępowania odrębnego. Skarżąca w pracy dochodzi określonej wartości pieniężnej powiększonej o skapitalizowane odsetki. Komisja wskazała, że postępowanie nakazowe należy do fakultatywnych postępowań odrębnych, gdyż wszczynane jest wyłącznie na wniosek powoda zawarty w pozwie. Zatem uprawnieniem powoda jest dokonanie wyboru, czy zamierza dochodzić swojego roszczenia w postępowaniu zwykłym, czy też w postępowaniu nakazowym, o ile istnieją podstawy do wydania takiego nakazu zapłaty. Kodeks postępowania cywilnego taksatywnie określa podstawy umożliwiające wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Z tych też względów Komisja odwoławcza uznała, że w przypadku, gdy wniosek o wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest zasadny, to sąd powinien nakaz wydać. Przechodząc na grunt ocenianej pracy Komisja zauważyła, że w przypadku skapitalizowania odsetek niewłaściwe jest kierowanie pozwu do postępowania odrębnego. Właściwym zatem był tryb zwykły. Reasumując Komisja stwierdziła, że pozew sporządzony przez skarżącą co prawda odpowiada wymaganiom formalnym stawianym dla tego rodzaju pisma, jednakże nie uwzględnia Interesu reprezentowanej strony. Skarżąca nie określiła w należyty sposób żądania pozwu, czym pokrzywdziła swojego mocodawcę, narażając go na zasądzenie częściowego zwrotu kosztów postępowania. Ten element oceny pracy jest zaś na tyle istotny, że skłonił Komisję Odwoławczą do zdyskwalifikowania pracy skarżącej.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła:

I. naruszenie przepisów postępowania:

1. art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez brak należytego i wszechstronnego rozważenia całokształtu zebranego materiału dowodowego, dowolną jego ocenę, nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy i przez to ustalenie, że nie zachodziły podstawy do poprawienia oceny z zadaniu z zakresu prawa gospodarczego,

2. art. 107 § 3 k.p.a. poprzez całkowity brak odniesienia się do argumentów i twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu,

3. art. 8 k.p.a. w zw. z art. 32 Konstytucji RP, tj. naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie strony do władzy publicznej i równe traktowanie zdających, przez utrzymanie w mocy uchwały Komisji Egzaminacyjnej stwierdzającej negatywny wynik egzaminu radcowskiego zdającej, w sytuacji, gdy w sprawie o tożsamym sposobie rozwiązania komisje egzaminacyjne m. in. w [...] uznawały taki sposób rozwiązania za prawidłowy, skutkujący otrzymaniem pozytywnej oceny z egzaminu,

4. art. 8 i 11 k.p.a. poprzez brak dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, a w szczególności poprzez brak ustosunkowania się do twierdzeń skarżącej zawartych w odwołaniu i brak wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów skarżącej, w sytuacji, gdy sposób rozwiązania przyjęty przez skarżącą został uznany za prawidłowy m. in. przez komisje egzaminacyjne w

II. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych poprzez wadliwe zastosowanie kryteriów oceny i dokonanie niewłaściwej powtórnej oceny pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa gospodarczego przez przyjęcie, że praca ta nie spełnia warunków wskazanych w normie prawnej tego przepisu, co skutkowało negatywną oceną zadania z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji negatywnym wynikiem końcowym egzaminu radcowskiego.

Mając na względzie powyższe skarżąca wniosła o:

- dopuszczenie i przeprowadzenie w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodu z uchwały organu odwoławczego wydanej w sprawie innego zdającego, na okoliczność nieprowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie uczestników postępowania do władzy publicznej i podejmowania różnych rozstrzygnięć w tożsamych stanach faktycznych,

- uchylenie zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia,

- zasądzenie od Komisji II stopnia na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarżąca zaznaczyła, że sporządzając projekt pozwu z części obejmującej prawo gospodarcze, przy dokonywaniu zaliczenia wpłaty dłużników brała pod uwagę tytuł przelewu, jakiego dokonali dłużnicy w dniu 30.06.2012r., w którym jednoznacznie wskazali, że jest to zapłata za obydwie faktury. Dłużnicy wyraźnie wskazali, że chcą spełnić świadczenia z obydwu faktur VAT. Dalsza treść normy z art. 451 k.c. daje uprawnienie wierzycielowi do takiego a nie innego zarachowania wpłaty, ale nie stanowi obowiązku takiego zarachowania. Skarżąca zaznaczyła, że należy mieć też na względzie, iż zgodnie z utrwalonym orzecznictwem wola dłużnika zaliczenia spełnionego przez niego świadczenia na poczet określonych długów może być wyrażona w dowolny sposób, a jej interpretacja podlega zasadom określonym w art. 65 § 1 k.c., a ponadto o zamiarze dłużnika może świadczyć także wysokość spełnionego świadczenia. Mając więc na uwadze te rozważania, należy domniemywać, że dłużnikom zależało na zapłacie w całości za mniejszą fakturę, która dodatkowo była zabezpieczona hipotecznie (aby zwolnić nieruchomość od hipoteki i nie narazić się na egzekucję z nieruchomości). Na taką wolę zarachowania wskazuje również informacja powoda o potwierdzeniu salda (jeżeli rzeczywiście istniało ), w którym dłużnicy zaprzeczyli istnieniu zobowiązania z faktury nr [...], co sugeruje, że dłużnicy uznali to zobowiązanie za spełnione.

Skarżąca zwróciła uwagę także na okoliczność, że przy potwierdzeniu salda była tylko i wyłącznie informacja, że mocodawca takie potwierdzenie sporządził i otrzymał odpowiedź o takiej treści. Wynika z tego, że było to wyłącznie oświadczenie mocodawcy a nie dokument. Skarżąca nie mogła pominąć tego faktu przy rozwiązywaniu zadania, bowiem musiała brać pod uwagę stan faktyczny w nim przedstawiony. To istotne i dalece nieprecyzyjne sformułowanie treści kazusu przez autorów w odniesieniu do potwierdzenia salda, zdaniem skarżącej, stanowi błąd autorów kazusu, który nabiera znaczenia przy ocenie przez komisje egzaminacyjne obydwu instancji sporządzonej przez skarżącą pracy również przy użyciu opisu istotnych zagadnień. Zdaniem skarżącej, niedopuszczalne jest, aby negatywne konsekwencje użycia przez autorów kazusu dalece nieprecyzyjnych zwrotów w treści zadania i opisie istotnych zagadnień obciążały skarżącą, zwłaszcza w sytuacji, gdy zwróciła na nie uwagę przy sporządzaniu pracy i wyciągnęła z treści zadania wnioski znajdujące oparcie w przepisach prawa.

Skarżąca podkreśliła, że należy mieć też na uwadze, iż przy tak złożonym stanie faktycznym, nie można odgórnie założyć, że jest tylko jedna właściwa droga postępowania dla wierzyciela i dla dłużników. Nie można zapominać, że pełnomocnik powoda ma uprawnienie i obowiązek dostosowania stanowiska reprezentowanej strony do sytuacji procesowej w ramach obowiązujących przepisów prawa. Skarżąca zwróciła nadto uwagę, że proponowane przez nią zaliczenie wpłaty dłużników było uznawane za prawidłowe m.in. przez Komisje Egzaminacyjne w [...]. Tak również stwierdziła Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] w uchwale nr [...]. Zatem skoro w tożsamym stanie faktycznym, organ dokonując oceny prac, postępuje skrajnie odmiennie - jedną uznając za prawidłową - drugą za błędną, z całą pewnością nie działa w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, a także, zdaniem skarżącej, godzi w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa.

W odpowiedzi na skargę Komisja Egzaminacyjna II stopnia wnosząc o jej oddalenie podtrzymała dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Na rozprawie w dniu [...] czerwca 2015 roku Sąd nie uwzględnił zawartego w skardze wniosku skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r., numer sprawy [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2014 roku, poz. 1647), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Istotnym jest, że ocena dokonywana jest przez sąd administracyjny według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania decyzji, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.– Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity Dz. U z 2012 roku, poz. 270, z późn. zm.; zwaną dalej p.p.s.a.).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli sądu jest uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2014 r. z dnia [...] października 2014 r. nr [...], utrzymująca w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2014 r. z siedzibą w [...] z dnia [...] maja 2014 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia negatywnego wyniku z egzaminu radcowskiego.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w art. od 36 do 369 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. Z 2014 r. poz. 267) oraz w rozporządzeniu wykonawczym Ministra Sprawiedliwości z dnia 10 grudnia 2013 r. w sprawie zespołu do przygotowania zadań na egzamin radcowski (Dz. U. z 2014 poz. 1930), wydanym na podstawie art. 36 ust. 12 w/w ustawy.

Przede wszystkim podkreślić należy, że postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Zgodnie z art. 364 ust. 1 ustawy o radcach prawnych celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. Egzamin taki w roku 2014 składał się z czterech części pisemnych, polegających na rozwiązaniu zadania z zakresu prawa karnego, cywilnego, gospodarczego i administracyjnego. Każda ze wspomnianych czterech części egzaminu radcowskiego była - stosownie do treści art. 364 ust. 10 ustawy o radcach prawnych - oceniana przez dwóch egzaminatorów przy zastosowaniu następującej skali ocen: 1) oceny pozytywne (celująca, bardzo dobra, dobra, dostateczna); 2) ocena negatywna (niedostateczna). Podstawowe kryteria oceny dokonywanej przez egzaminatorów zostały wskazane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych, z którego wynika, że pod uwagę bierze się w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. W zależności od stopnia przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego przez osobę przystępującą do egzaminu, wynik ten powinien być jeden: pozytywny albo negatywny, przy czym tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do skali ocen pozytywnych (od celującej do dostatecznej). Z kolei art. 366 ust. 1 ustawy o radcach prawnych stanowi, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną (a więc - a contrario - negatywna ocena z którejkolwiek części skutkuje negatywnym wynikiem całego egzaminu radcowskiego). Podkreślić należy, że nie wszystkie błędy pracy egzaminacyjnej z poszczególnych części egzaminu radcowskiego popełnione przez osobę zdającą mogą dopuszczać wartościowanie tej pracy w ramach skali określonej w art. 364 ust. 10 pkt 1) lit. a) – d) ustawy o radcach prawnych, bowiem stwierdzenie błędu, którego ciężar gatunkowy dyskwalifikuje pracę, skutkować będzie wyłącznie oceną negatywną.

Taki przypadek miał miejsce w przypadku pracy egzaminacyjnej skarżącej z zakresu prawa gospodarczego. Zaproponowane przez skarżącą rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

W ocenie Sądu zasadnym jest stanowisko Komisji, że do najistotniejszych braków sporządzonego przez skarżącą pozwu należy zaliczyć błędne oznaczenie żądania pozwu w kontekście wyliczenia należności wynikających z obu faktur VAT. Skarżąca w petitum pozwu zażądała kwoty 71 663,72 zł, przy czym na kwotę tę składały się kwoty 50 000 zł z faktury [...], skapitalizowane odsetki od należności wynikającej z faktury [...] oraz kwota 16 668,49 zł tytułem skapitalizowanych "odsetek od opóźnienia" w zapłacie kwoty 100 000 zł z faktury [...].

Tymczasem słusznie wskazał organ odwoławczy, że skarżąca winna była dochodzić:

a. należności głównej z faktury [...] co do kwoty 20 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 4 marca 2011 r. do dnia zapłaty;

b. należności głównej z faktury [...] co do kwoty 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 8 marca 2011 r. do dnia zapłaty;

c. odsetek ustawowych za okres od 21 marca 2011 r. do 29 czerwca 2012 r. liczonych od kwoty 80 000 zł - tj. 13 306,30 zł z dalszymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty.

W konsekwencji błędne było przyjęcie przez skarżącą, że kwota 80 000 zł mogła zostać zaliczona na poczet faktury późniejszej, tj. [...]. Właściwym jest stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym przedmiotową kwotę należało zaliczyć na poczet częściowej i opóźnionej zapłaty faktury [...].

Nie można zarazem podzielić stanowiska skarżącej zmierzającego do wykazania, iż przyjęte przez nią rozwiązanie winno skutkować przyznaniem jej oceny pozytywnej, z uwagi na uwzględnienie przez nią, przy dokonywaniu zaliczenia wpłaty dłużników tytułu przelewu, w którym dłużnicy jednoznacznie wskazali, że jest to zapłata za obydwie faktury. Przyjęcie powyższego toku rozumowania, zmierzającego do prób wykazania prawidłowości zaproponowanego rozstrzygnięcia nie uwzględnia bowiem jednej z kluczowych przesłanek pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej a więc zabezpieczenia interesu strony reprezentowanej przez osobę zdającą. Wyraźnie podkreślić należy, że rozwiązanie zadania nawet poprawne pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (p. wyrok NSA z 8 sierpnia 2012 r. II GSK 1037/12, wyrok NSA z 27.02.2014 r. II GSK 1987/12 niepublikowane).

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych. Jak już zostało powiedziane, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem szczególnym i - w ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego - dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uzyskanie uprawnień radcy prawnego. Nie można przecież tracić z pola uwagi przyjętego w art. 2 ustawy o radcach prawnych zasadniczego celu świadczonej przez radców prawnych pomocy prawnej, to jest ochrony prawnej interesów podmiotów, na których rzecz pomoc jest świadczona. W świetle wskazanego przepisu, zrozumiałe i wręcz oczywiste wydaje się umieszczenie w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych - jako jednego z kryteriów oceny rozwiązania zadania egzaminu radcowskiego - rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony reprezentowanej przez zdającego.

Sporządzenie przez osobę zdającą egzamin radcowski pozwu, w którym błędnie sformułowano żądania wskutek nieprawidłowego zaliczenia wpłaty dłużników na poczet faktury późniejszej, pozostaje na tyle w kolizji z obowiązkiem zabezpieczenia interesu strony zlecającej sporządzenie takiej umowy, że nie można przyjąć, iż zostało spełnione kryterium przewidziane w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Niezrozumiałe są przy tym wywody skarżącej, że opis zadania wskazywał na niemożność uwzględnienia okoliczności potwierdzenia salda z uwagi na to, że było to wyłącznie oświadczenie mocodawcy a nie dokument. Wyraźnie bowiem w informacji dla zdającego wskazano, że należy przyjąć, iż wszystkie dokumenty opisane w zadaniu zostały prawidłowo sporządzone i podpisane. Niedopuszczalna jest zatem podejmowana przez skarżącą próba wybiórczej oceny prawidłowości jednego z dokumentów, gdyż wprost prowadziłaby do modyfikacji samego charakteru zadania egzaminacyjnego umożliwiając dowolne kształtowanie stanu faktycznego przez zdających. Tymczasem jasny zapis informacji dla skarżących ma wręcz na celu wyeliminowanie takich sytuacji, a skarżąca zobowiązana była przy przygotowaniu rozwiązania uwzględniać treść poleceń.

W konsekwencji wadliwość sporządzonego przez skarżącą pozwu uzasadniała otrzymaną przez nią ocenę niedostateczną z tej części egzaminu radcowskiego. W rozpatrywanej sprawie ocena konkretnego pisma została uzasadniona w sposób wystarczający przez egzaminatorów i nie narusza ona zasad swobodnej oceny, w którą Sąd nie może ingerować.

W ocenie Sądu bezzasadnym jest nadto zawarty w skardze zarzut naruszenia art. 8 k.p.a. i art. 32 Konstytucji poprzez złamanie zasady zaufania strony do władzy publicznej i równego traktowanie zdających. Skarżąca zarzut swój opiera na utrzymaniu w mocy uchwały stwierdzającej w stosunku do niej negatywny wynik egzaminu radcowskiego, w sytuacji, gdy w sprawie o tożsamym sposobie rozwiązania inne komisje egzaminacyjne uznawały taki sposób rozwiązania za prawidłowy, skutkujący otrzymaniem pozytywnej oceny z egzaminu. Odnosząc się do stanowiska skarżącej dotyczącego różnorodnych rozstrzygnięć w przedmiocie oceny prac z zakresu prawa gospodarczego, należy zauważyć, iż każda sprawa dotycząca ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego rozstrzygana uchwałami komisji egzaminacyjnych jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 ust. 1 Kpa. Indywidualizm takiej sprawy powoduje, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego - ustawy o radcach prawnych - wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Okoliczności, które zdecydowały o przyznaniu ocen pozytywnych w innych postępowaniach dotyczących wyników z egzaminu radcowskiego innym osobom nie są okolicznościami, które powinny czy też mogły być badane w konkretnej sprawie. Kontrola działalności administracji publicznej może być sprawowana jedynie w granicach danej sprawy ze skargi na konkretny indywidualny akt administracyjny. Uwzględnienie przez sąd administracyjny przy tego rodzaju kontroli legalności rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach, nawet o zbliżonym stanie faktycznym ze wskazaniem identycznej podstawy prawnej oznaczałoby, że sąd dokonałby oceny działalności administracji publicznej w szerszym zakresie aniżeli ta do jakiej był upoważniony.

Komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny. Ograniczony jest on przez przepisy prawa materialnego (w tym wypadku przez przepisy ustawy o radcach prawnych, zwłaszcza art. 364 ust. 1 oraz art. 365 ust. 2) oraz przepisy proceduralne (zgodnie z art. 368 ust. 12 ustawy o radcach prawnych odpowiednio stosowane przez Komisję II stopnia przepisy k.p.a.). Sama jednakże okoliczność różnicowania ocen wystawionych przez egzaminatorów oraz poszczególne komisje egzaminacyjne, jak również siły przedstawianej przez nich argumentacji, jest rzeczą naturalną, gdyż nie jest możliwe ustalenie idealnych kryteriów ocen. Te naturalne różnice uwzględnił zresztą ustawodawca w art. 36 4 ust. 10 ustawy o radcach prawnych przyjmując stosowny system dokonywania tych ocen. Przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen.

Z uwagi na potencjalną możliwość różnego aczkolwiek prawidłowego rozwiązania tych samych zadań prac pisemnych, ustawodawca nie wprowadził wzorca ocen a jedynie kryteria oceny tych prac, które zostały określone w art. 36 5 ust. 2 ustawy o radcach prawnych i które muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Egzaminatorzy dokonując oceny pracy z poszczególnych części egzaminu kierują się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy natomiast tzw. opis istotnych zagadnień jest jedynie pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym. Opisowi temu nie został jednakże przyznany przez ustawodawcę żaden walor normatywny.

Uwzględniając powyższe należało więc oddalić wniosek skarżącej o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z kopii uchwały Komisji egzaminacyjnej podjętej w stosunku do innej osoby niż skarżąca. Zgodnie bowiem z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Cel powołanej regulacji wyraża się w tym, że uzupełniające postępowania dowodowego z dokumentu, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a. będzie dopuszczalne tylko w sytuacji, gdy wnioskowany (bądź dopuszczony z urzędu) dowód będzie pozostawał w związku z oceną legalności zaskarżonego aktu. Tymczasem wniosek skarżącej o przeprowadzenie uzupełniającego postępowania z dokumentów w istocie zmierzał do włączenia do akt sprawy uchwały Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dotyczącej innej osoby zdającej, a w konsekwencji do przeprowadzenia kontroli legalności zaskarżonej uchwały w konfrontacji z wynikami innego postępowania w tego rodzaju sprawach. Taki sposób oceny zaskarżonej uchwały jest jednak niedopuszczalny, gdyż zadaniem Sądu jest kontrola uchwały podjętej na skutek odwołania skarżącej, w jej indywidualnej sprawie. W związku z tym powinno być oczywiste, że tylko walory i wady zaproponowanych przez skarżącą rozwiązań zadań egzaminacyjnych mogły być przedmiotem badania przez Komisję, a następnie kontroli sądowej. Wynik egzaminu radcowskiego uzyskany przez innych egzaminowanych nie może mieć żadnego wpływu na ocenę zgodności z prawem uchwały podjętej w sprawie skarżącej. Podkreślenia wymaga, że zakres sądowej kontroli wyznacza przedmiot danej sprawy administracyjnej określony prawnymi podstawami wydanego w niej rozstrzygnięcia, poza którymi sąd orzekający w sprawie nie jest uprawniony do podejmowania żadnych działań. Granice orzekania wojewódzkiego sądu administracyjnego wyznacza sprawa administracyjna w znaczeniu materialnym (a nie procesowym), a skoro skarżący przedmiotem skargi może uczynić określony akt lub czynność z zakresu administracji publicznej w całości lub tylko w części, to tak określony w skardze przedmiot zaskarżenia wyznacza jednocześnie wiążące granice sprawy rozpoznawanej przez sąd (por. wyrok NSA z 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 73/10; wyrok NSA z 18 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 854/09).

Reasumując Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu radcowskiego.

Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które Sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić.