Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 995/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-11-08 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 258 par. 2 pkt 7 w zw. z art. 245 par. 3 oraz art. 246 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. K. (K.) na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych.

W jego uzasadnieniu podał, że poza ciągnikiem samochodowym SB marki DAF rocznik 1995 wykorzystywanym w prowadzonej działalności, innych składników majątku nie posiada. Ponieważ wobec jego osoby toczy się postępowanie egzekucyjne wypracowany w firmie zysk podlega zajęciu, podobnie jak zgromadzone na rachunkach bankowych środki. W chwili obecnej źródłem utrzymania skarżącego jest otrzymywana z tytułu niezdolności do pracy renta rzędu 1.321,92 zł, która w całości przeznaczana jest na koszty leczenia.

Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy nadesłano:

- dwa akty notarialne z dnia [...]r. i z dnia [...]r., na mocy których skarżący darował swojej żonie, z którą pozostaje w rozdzielności majątkowej nieruchomość o pow. [...]ha oraz nieruchomość o pow. [...]ha i [...]ha, na której znajduje się murowany budynek mieszkalny o pow. [...] m2 wybudowany w 2000 r., w którym żona posiadała już połowę udziałów;

- wydruk z rachunku bankowego prowadzonego przez A, którego saldo końcowe na dzień 14 lipca 2016 r. wynosiło 1.396,84 zł;

- zeznanie podatkowe PIT-36L za 2015 r., gdzie z tytułu prowadzonej działalności wykazano przychód rzędu 2.769.608,50 zł, który po potrąceniu o koszty jego uzyskania w kwocie 3.015.867,29 zł przyniósł stratę wynoszącą 246.258,79 zł;

- decyzję ZUS o ponownym ustaleniu prawa do renty, która od 1 marca 2016 r. wynosi 1.319,48 zł wraz z orzeczeniem lekarskim z dnia 19 stycznia 2016 r.;

- deklaracje VAT-7 za ostatni kwartał, gdzie podstawa opodatkowania dla celów podatku od towarów i usług wynosiła: 98.710,00 zł (lipiec), 50.290,00 zł (sierpień) i 49.247,00 zł (wrzesień);

- wydruk z podatkowej księgi przychodów i rozchodów B Usługi Transportowe M. K., gdzie od początku bieżącego roku wykazano przychód rzędu 896.442.89 zł oraz ponoszone wydatki w łącznej kwocie 947.794,11 zł;

- protokoły zajęcia i odbioru ruchomości w postaci samochodów osobowych, ciężarowych, ciągników siodłowych i naczep;

- umowę majątkową małżeńską zawartą 2 lipca 2004 r.

Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje.

Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 w/w ustawy) następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy w tym miejscu zauważyć, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w procedurach sądowych, w tym w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Zatem to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek należytego wykazania, tj. dowiedzenia, udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonywający, pokazania, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl), że przewidziana w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przesłanka przyznania prawa pomocy w jego przypadku wystąpiła. Inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona zamierza wywieść skutki prawne należy do wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.).

Podobnie art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron ubiegających się o zwolnienie od kosztów sądowych oczekuje się aktywnej postawy procesowej przejawiającej się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat ich stanu majątkowego oraz w dostarczaniu wszelkich żądanych dokumentów w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że wnioskodawca nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. W sytuacji zatem, gdy strona uchyla się od przedłożenia stosownych dokumentów źródłowych, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę. Użycie w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wskazuje wyraźnie, że odpowiednich dokumentów musi dostarczyć sam skarżący. Brak jest bowiem jakichkolwiek możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy.

Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące swojej żony zasłaniając się zawartą umową majątkową małżeńską, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (vide: art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 2082 ze zm.) obejmującej swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368). Dlatego też pismem z 30 września 2016 r. zobowiązano skarżącego w trybie art. 255 ustawy p.p.s.a. do uzupełnienia zawartych w treści formularza (druk PPF) danych. Z uwagi jednak na to, że M. K. uchylił się od podania, choćby w sposób przybliżony, informacji o dochodach żony (za wyjątkiem podania posiadanych przez nią składników majątku – vide: umowy darowizny z dnia [...] oraz z dnia [...]r.), jego wniosek nie zasługiwał na uwzględnienie. Tym bardziej, że za błędne uznać należało stanowisko skarżącego jakoby ustanowienie rozdzielności majątkowej zwalniało jego żonę z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego, a jemu uniemożliwiało uzyskanie i podanie informacji o sytuacji majątkowej żony, skoro instytucja ta w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się jak sama nazwa wskazuje do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego (także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych) niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie wspólne gospodarstwo domowe. A ponieważ w rozpoznawanej sprawie jak ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych małżonkowie wspólnie zamieszkują i obracają wspólnie środkami finansowymi (vide: dokonane przez żonę skarżącego na rachunek prowadzony A wpłaty na łączną kwotę 23.200,00 zł – vide: operacje z dnia 1, 9, 12 lipca 2016 r.). Dodatkowo cedują na swoją rzecz posiadany majątek (vide: umowy darowizny z dnia [...] i [...]r.). Dlatego też przyjąć należało, że skarżący nie wykazał w sposób wystarczająco przekonujący jakoby zasługiwał na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Nie można bowiem zapominać, iż w przypadku ubogiego społeczeństwa, jakim jest społeczeństwo polskie, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Ponieważ taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie ma miejsca, dlatego też przewidziana w art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. instytucja prawa pomocy nie znalazła w niej zastosowania. Nie może ona przecież chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż jej celem jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. Tadeusz Woś, Hanna Knysiak-Molczyk oraz Marta Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 628). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie - jak ustalono z przedłożonych do akt dokumentów źródłowych - skarżący poza świadczeniem rentowym wynoszącym 1.319,48 zł prowadzi jeszcze działalność gospodarczą B Usługi Transportowe M. K. Z tego tytułu uzyskał w 2015 r. przychód rzędu 2.769.608,50 zł (vide: zeznanie podatkowe PIT-36L). Natomiast od stycznia bieżącego roku obracał środkami wynoszącymi 896.442.89 zł (vide: podatkowa księga przychodów i rozchodów), podczas gdy ponoszone wydatki kształtowały się na poziomie 947.794,11 zł. W ocenie rozpoznającego wniosek nic nie stoi na przeszkodzie, aby w ramach ponoszonych kosztów prowadzonej działalności, przyjmujących dużo wyższe wartości, znalazły się wydatki dotyczące postępowania sądowego. Te bowiem należą do normalnych kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a dochodzenie roszczeń na drodze sądowej - jako element tej działalności - wymaga na równi z koniecznością zapewnienia środków na bieżącą działalność, także zapewnienia środków na ich dochodzenie (por. M. Kowalska, A. Malmuk-Cieplak, Stosowanie ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Przegląd Sądowy 2006/9/44). Tym bardziej, że prowadzone postępowanie egzekucyjne skierowane zostało do posiadanych składników majątku w postaci środków transportu (vide: protokoły zajęcia). Informacja o blokadzie konta bankowego nie została w żaden sposób potwierdzona, a z dokumentów, które nadesłano przy piśmie z dnia 21 października 2016 r. ustalono, że w okresie od 1 do 16 lipca 2016 r. na konto prowadzone w A wpłynęły środki w łącznej kwocie 82.421,92 zł, którymi obracano. W tej sytuacji przyjąć należało, że skarżący nie kwalifikuje się do osób ubogich lub mogących popaść w ubóstwo wskutek partycypowania w kosztach postępowania. Dlatego też działając, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.