Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 273/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2011-05-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 3 ust. 1a, art. 5 ust. 1, ust. 4, ust. 4a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: § 14, § 16, § 17
journal: Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne
article: art. 135, art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Magdalena Józefczyk Sędziowie SO del. Anna Bembenek WSA Ewa Partyka /spr./ Protokolant Sylwia Pacześniak po rozpoznaniu w Wydziale II Ogólnoadministracyjnym na rozprawie w dniu 24 maja 2011 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie uznania zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku za świadczenie nienależnie pobrane I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2010r., nr [...] ; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

II SA/Rz 273/11

U Z A S A D N I E N I E

Przedmiotem skargi B. G. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej jako SKO) z dnia [...] grudnia 2010 r., nr utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] uznającą za świadczenie nienależnie pobrane zasiłek rodzinny oraz jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacony B. G. na syna P. w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 października 2009 r. W podstawie prawnej decyzji organ odwoławczy powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm., określanej dalej w skrócie jako k.p.a.) oraz art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 139, poz. 992 z 2006 r. ze zm. – zwana dalej także ustawą bądź u.ś.r.).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że B. G. w dniu 28 lipca 2008 r. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o zasiłek rodzinny i dodatek do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na syna P. G. Decyzją z dnia [...] września 2008 r., nr [...] Prezydenta Miasta [...], zmienioną decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 2009 r., nr [...] ustalono dla B. G. prawo do pobierania zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r. oraz do dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego jednorazowo na P. G. W dniu 22 września 2010 r. Prezydent Miasta [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie weryfikacji uprawnień do pobierania przez B. G. świadczeń rodzinnych w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 grudnia 2009 r. oraz w okresie od 1 września 2010 r. do 30 września 2010 r.

Prezydent Miasta [...] decyzją z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] uznał za świadczenie nienależnie pobrane zasiłek rodzinny oraz jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacony B. G. na syna P. w okresie od 1 marca 2009 r. do 31 października 2009 r.

W uzasadnieniu organ wskazał, że w trakcie ubiegania się o świadczenia rodzinne na okres zasiłkowy od 1 listopada 2010 r. do 31 października 2011 r. B. G. była zatrudniona na podstawie umów-zleceń w okresach od 1 lutego 2002 r. do 6 lipca 2010 r. W trakcie postępowania weryfikacyjnego B. G. doręczyła zaświadczenia o wysokości dochodów netto za pierwsze pełne miesiące z poszczególnych umów zleceń. Do umowy z dnia 2 lutego 2009 r. zawartej na okres od 2 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2009 r., dołączone zostało zaświadczenie z dnia 14 września 2010 r. z którego wynika, że za luty 2009 r. B. G. uzyskała dochód netto w wysokości 1420,79 zł. Organ naprowadził, że w przypadku B. G. ma zastosowanie kryterium wynikające z art. 5 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. kwota 504,00 zł na osobę w rodzinie. Stwierdził, że miesięczny dochód netto w przypadku B. G. ustalony w przeliczeniu na osobę na podstawie zaświadczenia z Urzędu Skarbowego z uwzględnieniem dochodu utraconego i uzyskanego na miesiąc marzec 2009 r. wynosi 872,89 zł, a więc przekracza kwotę 504,00 zł. Jednocześnie podał, że B. G. utraciła zatrudnienie w dniu 31 grudnia 2009 r. Podniósł, że od dnia 1 marca 2009 r. do 31 października 2009 r. nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 5 ust. 3 w/w ustawy. Reasumując organ podał, że B. G. była informowana o konieczności zgłaszania każdej zmiany w sytuacji dochodowej i rodzinnej.

Odwołanie od tej decyzji wniosła B. G. wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona nie zgodziła się z zaskarżoną decyzją, zarzucając, że jej dochód obliczony został w sposób nieprawidłowy. Podniosła, że dochód jaki uzyskała z tytułu umowy zlecenia wyniósł 1400 zł, jednakże po potrąceniu podatku i składek emerytalnych, rentowych i dochodowych był on znacznie niższy.

SKO decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., opisaną na wstępie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium przychyliło się do stanowiska organu I instancji sprowadzającego się do stwierdzenia, że dochód skarżącej przekroczył kryterium dochodowe uzasadniające przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych - stosownie do ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kolegium naprowadziło, że zgodnie z art. 30 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 w/w ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Konkludując organ wskazał, że odwołująca została pouczona o konieczności poinformowania organu o okolicznościach powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych i mimo zaistnienia takiego stanu rzeczy nie poinformowała o tym fakcie.

B. G. zaskarżyła tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, wnosząc o uznanie, że świadczenia rodzinne pobrała zgodnie z prawem. Skarżąca zarzuciła, że organy wydając decyzję błędnie przyjęły wysokość jej dochodu netto. Podniosła, że musiała ponosić koszty zakupu środków czystości i dojazdów do pracy, tak więc ostatecznie otrzymywała 1019,33 zł. W ocenie skarżącej biorąc pod uwagę wysokość miesięcznego dochodu netto w takiej wysokości – spełnia ona kryteria ustawowe.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, z przyczyn, które stanowiły podstawę wydania zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył co następuje;

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej w skrócie P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu Sądu rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności

z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.

W ramach kontroli legalności Sąd stosuje przewidziane prawem środki

w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.).

Po dokonaniu badania sprawy w powyższych aspektach Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na jej niedostateczne wyjaśnienie.

Poza sporem pozostawało, że decyzją Prezydenta Miasta [...] z dnia [...] września 2008 r. zmienioną decyzją tego organu z [...] kwietnia 2008 r. B. G. przyznane zostały: zasiłek rodzinny na dziecko P. G. w kwocie 64 zł miesięcznie na okres od 1 września 2008 r. do 31 października 2009 r., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2008/2009 przez syna w kwocie 100 zł oraz taki sam dodatek z tytułu rozpoczęcia szkolnego na rok 2009/2010.

W aktach sprawy administracyjnej znajduje się zaświadczenie z Urzędu Miejskiego z dnia 14 września 2010 r. nr [...], z którego wynika, że skarżąca była zatrudniona na podstawie umów zlecenia w okresie od 1.02.2002 r. 6.07.2010 r. i z tego tytułu osiągnęła dochód /netto/ w kwocie:

- za styczeń 2006 r. – 641,53 zł

- za styczeń 2007 r. – 706,04 zł

- za styczeń 2008 r. – 676,86 zł

- za lipiec 2008 r. – 775,13 zł

- za luty 2009 r. – 1420,76 zł

- za styczeń 2010 r. – 582,19 zł

Z PIT-11 wystawionego przez Urząd Miejski za okres od 4 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. wynika, że skarżąca w tym okresie osiągnęła przychód w kwocie 13 330,02 zł przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 2 188,82 zł, dochód w wysokości 11 141,20 zł, przy czym wysokość składek na ubezpieczenie społeczne wyniosła kwotę 2 255,96 zł, zaś na ubezpieczenie zdrowotne 848,19 zł. Wśród umów zlecenia w aktach znajduje się umowa z dnia 2 stycznia 2009 r. na okres do 31 grudnia 2009 r. zawarta pomiędzy Gminą Miejską [...] a B. G., na mocy której skarżąca miała wykonywać następujące usługi:

1) obsługę szaletów miejskich przy ul. S., P. i L. przez codzienną, minimum dwukrotną obsługę szaletów, polegającą na uzupełnianiu papieru toaletowego, mydła, ręczników oraz utrzymaniu szaletów w czystości, w tym zmyciu na mokro pomieszczeń;

2) zapewnienie i dostarczenie potrzebnej do wykonania umowy ilości środków higienicznych, sanitarnych i czyszczących.

Zgodnie z § 4 tejże umowy za wykonane czynności określone w § 1 skarżąca miała otrzymać wynagrodzenie w wysokości 1 952 zł brutto w tym:

a) wynagrodzenie za wykonaną usługę – 1 400zł

b) wejścia do toalet: 3x (2x27) = 162zł

c) środki czystości (np. płyn do mycia rąk, środki do dezynfekcji, papier toaletowy, ręczniki papierowe) – 330 zł

d) dojazdy karta miejska MKS – 60 zł.

Od kwoty wynagrodzenia miała zostać potrącona zaliczka na podatek dochodowy zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz na ubezpieczanie społeczne /emerytalne, rentowe, chorobowe/.

Zaskarżoną decyzją za świadczenie nienależne pobrane przez B. G. uznane zostały zasiłek rodzinny i jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego wypłacony na syna P. G. w oparciu o w/w decyzje Prezydenta Miasta [...] w okresie od 1 marca 2009 r. od 31 października 2009 r.

Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. mającym w niniejszej sprawie zastosowanie, zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. W przypadku gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę do zasiłku rodzinnego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przypadającemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym (art. 5 ust. 3 u.ś.r.). W przypadku utraty dochodu prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek osoby, o której mowa, w art. 4 ust. 2, na podstawie dochodu rodziny pomniejszonego o utracony dochód (art. 5 ust. 4 u.ś.r.). W przypadku uzyskania dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 24, prawo do zasiłku rodzinnego ustala się na podstawie dochodu rodziny powiększonego o uzyskany dochód (art. 5 ust. 4 a u.ś.r.)

Według art. 3 pkt 22 u.ś.r. wykonywanie pracy na podstawie umowy zlecenia mieści się w pojęciu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej używanym w ustawie, utrata dochodu na gruncie ustawy oznacza także utratę dochodu spowodowaną utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (art. 3 pkt 23 lit.c u.ś.r.) zaś uzyskanie dochodu oznacza m.in. uzyskanie dochodu spowodowane uzyskaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło (art. 3 pkt 24 lit.c u.ś.r.)

Najistotniejsze jednak jest, że zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 3 pkt 1 lit.a u.ś.r. pojęcie dochód na gruncie tej ustawy (ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie) oznacza, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób, przychody polegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne. Zgodnie z powyższym przepisem takie znaczenie pojęcia "dochód" musi mieć więc zastosowanie wówczas, gdy ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się nim, także w połączeniu z innymi pojęciami, jeśli ustawa nie zawiera innej definicji tych połączonych pojęć. W przepisach art. 3 pkt 23 lit.c i pkt 24 lit.c u.ś.r. nie ma innej definicji dochodu.

Według art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Przepis art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W świetle powyższego dla ustalenia, że określone świadczenie zostało pobrane nienależnie istotne jest przede wszystkim wykazanie przez organy, że skarżąca została pouczona o kryteriach, które decydują o przyznaniu zasiłku rodzinnego i dodatku do niego oraz, że mimo powyższego pouczenia i zaistnienia okoliczności powodujących utratę prawa do świadczeń (np. uzyskania dochodu w znaczeniu określonym art. 3 pkt. 1 u.ś.r. w wysokości przekraczającej poziom uprawniający do uzyskania świadczenia) nie zawiadomiła o tym organu i pobierała świadczenia.

Na gruncie niniejszej sprawy z uwagi na treść umowy zlecenia z dnia 2 stycznia 2010 r. organy nie wyjaśniły wszystkich okoliczności mających znaczenie dla rozstrzygnięcia.

Nieprzypadkowo Sąd przytoczył brzmienie art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz dokładną treść w/w umowy zlecenia w zakresie jej przedmiotu i wynagrodzenia. Zgodnie z § 4 umowy zleceniodawca miał potrącać z wynagrodzenia jedynie zaliczkę na podatek dochodowy zgodnie z obowiązującymi przepisami oraz składki na ubezpieczenie społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe). W art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca wyraźnie nakazuje pomniejszyć uzyskane przychody m.in. o koszty uzyskania przychodu i należny podatek dochodowy od osób fizycznych. Analiza przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tj. Dz.U. z 2010 r. Nr 51 poz. 307 z późn, zm. – zwanej dalej u.p.d.f.) w tym zwłaszcza art. 13 pkt 8 w powiązaniu z art. 22 ust. 1, ust. 9 pkt 4 oraz ust. 10 w kontekście przepisu art. 3 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie pozwala zdaniem Sądu na przyjęcie do wyliczenia wysokości dochodu kwot podanych w zaświadczeniu z Urzędu Miasta z dnia 14.09.2010 r. choćby z tego powodu, że zleceniodawca może nie posiadać i zapewne nie posiada dokładnych danych choćby w zakresie ostatecznej wysokości podatku należnego i uiszcza tylko zaliczkę. Ponadto zgodnie bowiem wyżej wskazanymi unormowaniami u.p.d.f. przy umowie zlecenia koszty uzyskania przychodu określono na 20% (art. 22 ust. 9 pkt 4) a jeśli podatnik udowodni, że koszty uzyskania przychodów były wyższe niż wynikające z zastosowania normy procentowej określonej w ust. 9 pkt 1-4, koszty uzyskania przyjmuje się w wysokości kosztów faktycznie poniesionych (art. 22 ust. 10). Ustalenie powyższych danych może mieć istotny wpływ na określenie wysokości uzyskanego dochodu w rozumieniu wyżej wskazanych przepisów u.ś.r.

Biorąc pod uwagę datę wszczęcia postępowania weryfikacyjnego możliwe i niezbędne więc było dla wyjaśnienia wszystkich okoliczności stosownie do zasady prawdy obiektywnej – uzyskanie w oparciu o art. 25 ust. 3 u.ś.r. i § 14 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. nr 105, poz. 881 z późn. zm. dalej zwanego Rozporządzeniem) zaświadczenia z urzędu skarbowego dotyczącego wysokości dochodu uzyskanego przez B. G. w okresie 2009 roku. Nie można bowiem pominąć zapisów § 4 lit. c i d umowy zlecenia, które wyraźnie wskazują na możliwość udowodnienia przez zleceniobiorcę wyższych niż 20 % kosztów uzyskania przychodu i przełożenia powyższego na wysokość podatku należnego. Podatek należny nie w każdym przypadku jest równy uiszczonej zaliczce. Konieczne więc było ustalenie wysokości dochodu skarżącej uzyskanego w 2009 r., dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit.a u.ś.r. (także wysokości uiszczonych składek na ubezpieczenia społeczne oraz składek na ubezpieczenie zdrowotne według wzoru określonego w § 15 ust. 2 Rozporządzenia.

W ocenie Sądu ze względu na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności zgodnie z art. 7, art. 77 k.p.a. co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy Sąd uchylił decyzje organów obydwu instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a.

W pkt II wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a.

W ponownym postępowaniu organy uzupełniają materiał dowodowy w wyżej wskazanym zakresie w pierwszej kolejności wzywając skarżącą do przedstawienia zaświadczenia z urzędu skarbowego dotyczącego wysokości dochodu, kosztów uzyskania przychodów i podatku należnego skarżącej za 2009 r. i pozostałych niezbędnych danych, w oparciu o przeprowadzone dowody ustalą czy B. G. w istocie pobrała nienależnie świadczenia rodzinne w postaci zasiłku rodzinnego i dodatku do tego zasiłku i wydadzą decyzję uzasadniając ją stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. i w sposób zrozumiały zwłaszcza dla strony postępowania.