Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 599/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 par. 1 pkt 9, art. 33 par. 1 pkt 8 i 10
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz (spr.), asesor sądowy WSA Marcin Kojło, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 października 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania za niezasadne zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone w stosunku do majątku osobistego skarżącego i wspólnego z małżonką w celu przymusowego wyegzekwowania należności oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec majątku K. M. (dalej powoływanego jako: "skarżący" bądź "strona") na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] obejmujących należności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług oraz podatku dochodowego pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej.

W toku prowadzonego postępowania dokonano zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych zawiadomieniami z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...].

Powyższe zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych nr [...] doręczono zobowiązanemu w dniu [...] stycznia 2020 r.

Strona wniosła do organu egzekucyjnego zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne, wskazując naruszenie przepisów:

• art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 oraz art. 26 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438, dalej: "u.p.e.a.") poprzez zajęcie rachunków bankowych zobowiązanego na podstawie tytułów wykonawczych, które nigdy nie zostały doręczone zobowiązanemu;

• art. 33 § 1 pkt 8 w zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób nadmiernie uciążliwy dla zobowiązanego;

• art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 u.p.e.a. poprzez brak wskazania w tytułach wykonawczych organu egzekucyjnego..

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...], Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego uznał wniesione zarzuty za niezasadne. W zakresie zarzutu sformułowanego na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 w zw. z art. 32 oraz art. 26 § 1 u.p.e.a, organ egzekucyjny poinformował, że zostanie on rozpatrzony w odrębnym postępowaniu.

Strona wniosła zażalenie na ww. postanowienie organu egzekucyjnego, wnosząc o jego uchylenie, uchylenie tytułów wykonawczych z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na ich podstawie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B. (dalej: "DIAS") postanowieniem z dnia [...] maja 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozważenie przez Sąd uchylenia poprzedzającego postanowienia Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w B.. K. M.w skardze zarzucił naruszenie:

1) art. 33 § 1 pkt 8 zw. z art. 7 § 2 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia tytułów oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wniesionych zarzutów, mimo wskazania na uciążliwość postępowania prowadzonego przez Organ, która polega w szczególności na:

- braku dążenia Organu I instancji do zakończenia postępowania i prowadzenia postępowania egzekucyjnego mimo wskazania przez Skarżącego w ramach pisma z dnia [...] lutego 2020 roku rachunku bankowego, na którym znajdują się środki pozwalające na wyegzekwowanie całej kwoty dochodzonej w toku przedmiotowego postępowania,

- przedwczesnym wszczęciu postępowania egzekucyjnego,

- utrudnieniu w prowadzeniu działalności gospodarczej,

2) art. 33 § 1 pkt 10 w zw. art. 27 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia tytułów oraz umorzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie wniesionych zarzutów, mimo wskazania na braki formalne tytułów doręczonych Skarżącemu, tj. brak wskazania w treści tytułów nazwy i adresu organu egzekucyjnego, prowadzącego przedmiotowe postępowanie egzekucyjne.

W uzasadnieniu strona wskazała, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przedwcześnie z uwagi na wniesienie skarg do WSA na decyzje wymiarowe będące podstawą wystawienia tytułów wykonawczych, które w jej ocenie były obarczone licznymi wadami i istniało wysokie prawdopodobieństwo ich uchylenia. Stąd też kontynuowanie przez organ egzekucji jest znaczną uciążliwością dla zobowiązanego.

W dalszej części skargi wskazano, że organ odmówił przesłania drogą mailową wyliczenia na podstawie którego wskazano, że do zapłaty pozostała kwota 352.054.11 zł. Informacja ta została przekazana telefonicznie przez pracownika urzędu. Ponadto skarżący pismem z dnia [...] lutego 2020 r. wskazał, że na jego rachunek wpłacono kwotę 360.000 zł, która powinna jego zdaniem zaspokoić dochodzoną w drodze egzekucji zaległość. Zdaniem skarżącego, organ powinien zabezpieczyć ww. kwotę znajdująca się na rachunku zobowiązanego i zaprzestać dalszej egzekucji, gdyż brak jest podstaw do dalszego jej prowadzenia. Przeciwne działania organu powodują wzrost zadłużenia i tym samym stanowią o uciążliwości prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Następnie w skardze wskazano, że blokada rachunków i zajęcia pociągają za sobą niemożność dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Brak wyegzekwowania należności przez organ ze wskazanego rachunku bankowego przyczynia się do zwiększenia zaległości podatkowych oraz generuje zaległości w bieżących podatkach. Zdaniem strony, zajęcia egzekucyjne mogą spowodować utratę zaufania kontrahentów, czego konsekwencją może być zakończenie dalszej współpracy.

Strona zarzuciła także, że tytuły wykonawcze na podstawie których prowadzono egzekucję zawierały braki formalne w postaci niewyraźnej pieczątki oraz braku informacji identyfikującej organ egzekucyjny. Zdaniem skarżącego, niecelowe było przedstawienie odpisów tytułów wykonawczych na wezwanie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., gdyż takowe powinny znajdować się w aktach sprawy, co jest wystarczające do dokonania weryfikacji ich prawidłowości. W związku z tym, w ocenie skarżącego, postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone.

DIAS wywiódł odpowiedź na skargę, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz wnosząc o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Przedmiotem kontroli w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Istota niniejszej sprawy koncentruje się więc wyłącznie na kwestii istnienia podstaw do uwzględnienia zarzutów dotyczących postępowania egzekucyjnego.

Zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego są podstawowym środkiem służącym ochronie interesów zobowiązanego w postępowaniu egzekucyjnym. Zarzuty te, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., zobowiązany może zgłosić do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od daty doręczenia mu odpisu tytułu wykonawczego. Przesłanki, które stanowią podstawę wniesienia zarzutów enumeratywnie wymienia art. 33 u.p.e.a.

Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: (1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; (2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; (3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; (4) błąd co do osoby zobowiązanego; (5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; (6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; (7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; (8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; (9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; (10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27.

Ponieważ w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny był wierzycielem - w sprawie nie znajdował zastosowania wymóg wyprzedzającego uzyskania stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów - podlegały one bezpośredniemu rozpatrzeniu przez organ egzekucyjny.

Wskazać także należy, że stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego (art. 26 § 4). Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. (art. 26 § 5 u.p.e.a.).

Przepis powyższy stwarza alternatywę rozłączną i oznacza, że spełnienie jednego tylko warunku prowadzi do wszczęcia postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2013 r. II FSK 1043/11, wszystkie orzeczenia powoływane w niniejszym uzasadnieniu są dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Przedmiotem zaskarżonego rozstrzygnięcia są zarzuty wniesione przez Skarżącego, dotyczące tytułów wykonawczych w dniu [...] grudnia 2019 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego, które wskazują na: zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8) oraz niespełnienie w tytułach wykonawczych wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a. (art. 33 pkt 10).

Powyższe zarzuty wyznaczają granice rozpoznawanej sprawy. Istota sporu sprowadzała się zatem do ustalenia, czy zasadnie organy uznały zarzuty wniesione przez skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione.

Na początek Sąd uznał, że stan faktyczny przyjęty w zaskarżonym postanowieniu jest prawidłowy i nie budził wątpliwości Sądu.

Odnosząc się kolejno do podniesionych w skardze zarzutów należy wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja co do przedwczesnego wszczęcia egzekucji jako prowadzenie postępowania egzekucyjnego w sposób nadmiernie uciążliwy dla zobowiązanego. Tytuły wykonawcze obejmujące należności z tytułu podatku od towarów i usług za okres od lipca do grudnia 2014 r. oraz podatku pochodowego w wysokości 19% pobieranego od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej za 2014 r., zostały wystawione w oparciu o ostateczne decyzje DIAS z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...]. Z treści art. 239e ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r., poz. 800 ze zm.) wynika bowiem, że decyzja ostateczna podlega wykonaniu, chyba że wstrzymano jej wykonanie, co w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło. Ponadto, wyrokami z dnia 11 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Bk 76/20 oraz sygn. akt I SA/Bk 77/20 tut. sąd oddalił skargi strony na powyższe rozstrzygnięcia organu podatkowego. Skarga kasacyjna od wyroku WSA sygn. akt I SA/Bk 76/20 została oddalona prawomocnym wyrokiem NSA z dnia 16 czerwca 2020 r. sygn. akt I FSK 616/20.

Dalej należy wskazać, odnosząc się do zarzutu prowadzenia postępowania w sposób nadmiernie uciążliwy, że organ na podstawie art. 164 § 1 pkt 1 u.p.e.a. dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych oraz zajęcia innych wierzytelności pieniężnych z tytułu zawartych umów - zajęcia dokonane w S. S.A. oraz B. S.A. doprowadziły do częściowej spłaty zaległości, natomiast zajęcia w B. S.A. i Banku P. okazały się nieskuteczne tak jak i zajęcia innych wierzytelności pieniężnych - a zatem zastosował jeden z najmniej uciążliwych środków. Co do zasady przyjmuje się, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (zob. wyrok NSA z 17 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3577/15). "Uciążliwość" w świetle art. 33 u.p.e.a. oznacza dokuczliwość zastosowanego środka dla codziennego życia czy prowadzonej działalności, powodującą niemożność czy utrudnienia codziennego funkcjonowania dłużnika. W świetle przepisów komentowanej ustawy zajęcie rachunku bankowego stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Istotne jest to, że rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z 21 marca 2018 r., sygn. akt III SA/Wr 52/18).

Dokonując zajęcia rachunków bankowych skarżącego, organ nie naruszył w tym zakresie prawa. Wybór i zastosowanie środka zabezpieczającego przyjmowanego jako najmniej uciążliwy, wbrew gołosłownym zarzutom skargi, nie mogło doprowadzić do utraty zaufania kontrahentów. Należy bowiem zwrócić uwagę na instytucje prawne, którą zmniejszają jego dolegliwość. Jedna z nich zawarta jest w art. 80 § 1 u.p.e.a., z którego wynika, że rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązany może swobodnie dysponować nadwyżką ponad zajętą kwotę. Oceniając zastosowany w sprawie środek zabezpieczający jako najmniej uciążliwy, sądy administracyjne podkreślają właśnie to uprawnienie korzystne dla zobowiązanego, by nie "zablokować" całkowicie jego działalności gospodarczej.

Kolejną instytucję łagodzącą dolegliwość zastosowanego środka egzekucyjnego, przewidziano w art. 81 § 4 i § 5 u.p.e.a. Przepis art. 81 § 4 u.p.e.a. stanowi, że wynikający z zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zakaz wypłat z tego rachunku bez zgody organu egzekucyjnego nie dotyczy wypłat na bieżące wynagrodzenia za pracę oraz na zasądzone alimenty i renty o charakterze alimentacyjnym zasądzone tytułem odszkodowania. Wypłata na wynagrodzenia za pracę może nastąpić po złożeniu bankowi odpisu listy płac lub innego wiarygodnego dowodu, a wypłata alimentów lub renty o charakterze alimentacyjnym - tytułu stwierdzającego obowiązek zobowiązanego do płacenia alimentów lub renty. Bank dokonuje wypłat alimentów lub renty do rąk osoby uprawnionej do tych świadczeń. Zgodnie z art. 81 § 5 u.p.e.a., przepis § 4 stosuje się również do podatku dochodowego od osób fizycznych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, należnych od dokonywanych wypłat na bieżące wynagrodzenia.

Odnosząc się do zarzutu braku umorzenia postępowania egzekucyjnego mimo wskazania rachunku bankowego, na którym znajduje się kwota pokrywająca dochodzoną należność, należy zgodzić się z organem, że zarzut ten został zgłoszony dopiero na etapie wnoszenia skargi do WSA. Jak zostało już wskazane powyżej, z treści art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. wynika, że tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zobowiązany nie może, po upływie terminu do wniesienia zarzutów, ich uzupełniać, powołując nowe podstawy, gdyż zarzuty takie są spóźnione i nie podlegają rozpatrzeniu. Należy jednak zauważyć, że wskazany w skardze rachunek bankowy w B. SA został zajęty przez organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...]. Wobec złożenia przez zobowiązanego zarzutów postępowanie egzekucyjne uległo zawieszeniu i organ egzekucyjny pismem z dnia 17 stycznia 2020 r. poinformował bank o wstrzymaniu realizacji zajęcia. Skoro wierzytelność z rachunku bankowego została zajęta w postępowaniu egzekucyjnym, nie można było, wbrew twierdzeniom skarżącego, dokonać zabezpieczenia znajdującej się na tym rachunku kwoty wpłaconej przez jego kontrahenta. Po wydaniu ostatecznego postanowienia w sprawie zarzutów, organ egzekucyjny, pismem z dnia [...] lipca 2020 r., poinformował bank o podjęciu postępowania egzekucyjnego, w wyniku czego bank jeszcze tego samego dnia przekazał na konto organu kwotę 242.338,99 zł, co doprowadziło do uregulowania w całości należności objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi. Należy zauważyć ponadto, że kwestie dotyczące zaliczenia wpłat dokonywanych przez skarżącego nie mogą być przedmiotem postępowania w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne, ponieważ podlegają rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu. Postępowania takie były lub są prowadzone przez DIAS wskutek zażaleń wniesionych na postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. w sprawie zaliczenia wpłat podatnika.

Jak wskazuje DIAS w odpowiedzi na skargę, z dokumentacji zgromadzonej w innych sprawach prowadzonych wobec skarżącego wynika, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. pismem z dnia [...] marca 2020 r. nr [...] udzielił odpowiedzi na pismo strony z dnia [...] lutego 2020 r. przedstawiając szczegółowe wyliczenie rozliczonych kwot wpłaconych bezpośrednio na rachunek wierzyciela oraz wyegzekwowanych przez organ egzekucyjny.

Na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Przedmiotowe tytuły wykonawcze zostały wystawione na druku TW-1, stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Finansów z 8 sierpnia 2016 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 850). We wszystkich omawianych tytułach wykonawczych widnieje pieczęć nagłówkowa organu egzekucyjnego o treści: "Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., ul. [...]" zawierająca: nazwę organu egzekucyjnego z podaniem siedziby, datę nadania klauzuli oraz imię, nazwisko, stanowisko służbowe i podpis osoby upoważnionej do działania w imieniu organu egzekucyjnego. W rubryce sąsiedniej znajduje się natomiast klauzula organu egzekucyjnego wraz z podstawą prawną klauzuli. Jak słusznie wskazuje organ odwoławczy, przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wskazują miejsca, w którym w tytule wykonawczym ma się znajdować oznaczenie organu egzekucyjnego. Okoliczność, że na jednej pieczęci zostało zawarte zarówno oznaczenie organu egzekucyjnego, jak i dane osoby upoważnionej do działania w imieniu organu oraz data nadania klauzuli, nie może był odczytywana jako brak formalny wystawionego tytułu, gdyż, wbrew twierdzeniom skarżącego, zawiera on wszelkie wymagane informacje. Powyższe oznacza, że przedmiotowe tytuły posiadają prawidłowo sporządzoną klauzulę skierowania do egzekucji. Skarżący podważa wprawdzie czytelność postawionych pieczęci, jednak Sąd nie miał żadnych trudności z odczytaniem zawartych na nich danych.

Zarówno organ egzekucyjny jak i odwoławczy oceniły znajdujące się w aktach przedmiotowej sprawy tytuły wykonawcze jako prawidłowo wystawione i to stanowisko podzielił także tut. Sąd, a zatem zarzut naruszenia art. 33 § 1 pkt 10 w związku z art. 27 u.p.e.a. również nie zasługuje na uwzględnienie.

W świetle powyższego, zarzuty skargi uznać należy za nieuzasadnione, a jednocześnie tut. sąd nie stwierdził po stronie organu uchybień naruszających prawo, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę.

Mając powyższe na uwadze, jako że skarga okazała się niezasadna, Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.