Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 449/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 963
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki, Sędziowie WSA Beata Machcińska, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Arkadiusz Kmiotek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2018 r. sprawy ze skargi J. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg – odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] nr [...] w sprawie [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako organ, ZUS), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 i art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257, dalej jako K.p.a.), w związku z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r, poz. 1778 ze zm., dalej jako u.s.u.s.), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] nr [...] odmawiającą J. G. (dalej jako strona, wnioskodawca, skarżący) umorzenia należności z tytułu składek.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Skarżący w dnia 9 lutego 2017 r. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek.

Decyzją z dnia [...] ZUS odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika (z wyłączeniem należności za osobę prowadzącą działalność) na

- ubezpieczenia społeczne - za 03/2007, za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 10.221,49 zł, w tym z tytułu: składek - 4.649,49 zł oraz odsetek liczonych na dzień 9 lutego 2017 r. - 5.572 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne - za 12/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 1.788,00 zł, w tym z tytułu: odsetek liczonych na dzień 9 lutego 2017 r. - 1.788,00 zł;

- Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za 03/2007, za 12/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 1.203,16 zł, w tym z tytułu: składek - 650,16 zł i odsetek liczonych na dzień 9 lutego 2017 r. – 553 zł.

Organ I instancji nie stwierdził bowiem zaistnienia wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. przesłanek całkowitej nieściągalności tych zaległości.

Pismem z dnia 9 maja 2017 r. skarżący, powołując się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, wniósł o ponowne rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek.

Rozpoznając ponownie sprawę organ podał, że wnioskodawca pobiera emeryturę w kwocie 888,23 zł netto po potrąceniu kwoty 377,73 zł tytułem zajęcia egzekucyjnego dokonanego przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B.. Dalej wskazał, że ze względu na specyfikę zadłużenia, które dotyczy nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników, wniosek o umorzenie może zostać rozpoznany tylko w kontekście przesłanek całkowitej nieściągalności długu, wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Jednocześnie wyjaśniono, że stwierdzenie przesłanek uzasadniających pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje organu do wydania decyzji uwzględniającej żądanie strony. Decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są bowiem w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organ nie jest zobligowany do umorzenia należności.

Odnosząc się do powyższego wskazano, że Komornik Sądu Rejonowego stwierdził w 2011 r. brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Jednakże organ w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że aktualnie możliwe jest wdrożenie postępowania egzekucyjnego, mającego na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia poprzez zajęcie pobieranego przez skarżącego świadczenia rentowego. Zdaniem organu, dopóki istnieje możliwość podjęcia działań egzekucyjnych, wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Jednocześnie organ zaznaczył, że nie neguje wystąpienia u skarżącego problemów zdrowotnych i podchodzi do nich ze zrozumieniem, jednakże w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia należności, tj. ich całkowita nieściągalność, określona przy użyciu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ponadto organ podkreślił, że uznając trudną sytuację osobistą skarżącego, decyzją z dnia [...] umorzono jego zadłużenie w części obejmującej zaległe składki opłacane przez skarżącego na własne ubezpieczenia, a więc w części, w której umorzenie długu pomimo braku całkowitej nieściągalności umożliwiają przepisy prawa.

W konkluzji organ wskazał, że poczynione obecnie ustalenia pokrywają się z wcześniejszymi, a postępowanie wyjaśniające przeprowadzone w ramach ponownego rozpoznania wniosku o umorzenie długu nie doprowadziło do ustalenia innych, istotnych okoliczności, mogących mieć wpływ na wcześniejsze ustalenia. Zdaniem organu dług wymagalny może być bowiem przez skarżącego bądź to spłacony, bądź ściągnięty w drodze egzekucyjnej.

W skardze na powyższą decyzję, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o uchylenie, zmianę lub korektę ww. decyzji poprzez:

- udzielenie ulgi w postaci umorzenia należności w całości,

a z ostrożności procesowej:

- o udzielenie ulgi w postaci częściowego umorzenia należności,

- rozłożenie na raty dostosowane do sytuacji wnioskodawcy.

Zaskarżonej decyzji zarzucił:

1. naruszenie przepisów postępowania polegające na odmowie umorzenia należności z tytułu składek, w sytuacji, gdy ZUS nie dokonał wnikliwej analizy sytuacji finansowej i majątkowej skarżącego w związku z nowymi faktami, jakie zaistniały po złożeniu przez wnioskodawcę dokumentów, a jeszcze przed wydaniem decyzji;

2. popełnienie błędów przy ustalaniu stanu faktycznego;

3. błędną wycenę korzyści i strat z punktu widzenia interesu społecznego.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia wszystkich faktów zaistniałych w trakcie postępowania wyjaśniającego. W sprawie zaszły nowe okoliczności mające zasadniczy wpływ na podjęcie decyzji w sprawie, których organ nie badał, gdyż nastąpiły po złożeniu dokumentów przez wnioskodawcę i uprawomocniły się w styczniu 2018 r. W dniu [...] Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. wydał decyzję o umorzeniu należności skarżącego z tytułu zaległych zobowiązań podatkowych, uwzględniając okoliczności ich powstania, sytuację finansowo-majątkową skarżącego oraz możliwości uregulowania należności. W decyzji tej organ zauważył, że pojęcia "ważnego interesu podatnika" oraz "interesu publicznego" są kryteriami ustawowymi, których wystąpienie w konkretnej sprawie umożliwia (nie zobowiązuje) organowi podatkowemu przyznanie wnioskowanej ulgi, a do których zbadania organ został zobligowany przepisami prawa. Organ dokonując oceny sytuacji finansowej skarżącego sam stwierdził, że zgromadzone w sprawie dowody wskazują, iż sytuacja finansowa, w której się znalazł jest trudna, a okoliczności na które się powołał, dotyczą w głównej mierze problemów zdrowotnych oraz związanej z tym sytuacji osobistej i finansowej. Ponadto wskazał, że organ ten ustalił, iż skarżący utrzymuje się z renty inwalidzkiej i zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej, jego dochody stanowią niewielką kwotę, która musi wystarczyć na utrzymanie mieszkania, wyżywienie, środki czystości i leki. Nadto organ ten uznał, że stan zdrowia strony wymaga niewspółmiernie wysokich wydatków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych w stosunku do osób zdrowych, przy czym nie ma żadnych przesłanek, by przypuszczać, że stan zdrowia strony polepszy się. Jednocześnie stwierdzono, że skarżący oprócz zaległości podatkowych posiada liczne zobowiązania z innych tytułów, a jego zdolność płatnicza nie wzrośnie.

Okoliczności te potwierdzają, że w sprawie wystąpiła przesłanka ważnego interesu podatnika. W odniesieniu do drugiej przesłanki, tj. interesu publicznego, skarżący podał, że organ podatkowy przyznał, iż w przypadku pobytu skarżącego w szpitalu, koszty utrzymania strony przejdą na państwo, a dotychczas ponosi je rodzina. W tych okolicznościach, z punktu widzenia społecznego, niewątpliwie korzystniejsze jest umorzenie zaległości podatkowych.

W dalszych wywodach skargi skarżący stwierdził, że spełnione zostały przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 2, 3 i 4 u.s.u.s. Zauważył, że Komornik Sądu Rejonowego w 2011 r. stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nadto ZUS został zawiadomiony, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w B. umorzył zaległości strony, w związku z czym pismem z dnia 9 stycznia 2018 r. uchylił dokonane we wrześniu 2017 r. zajęcie świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Dalej, wskazując na błędy popełnione przez ZUS przy ustalaniu stanu faktycznego, skarżący zarzucił:

1. przyjęcie, że pobiera on emeryturę, a więc świadczenie, które daje inne perspektywy odzyskania należności w przyszłości od faktycznie otrzymywanej przez stronę okresowej renty inwalidzkiej przyznanej tylko do dnia 31 marca 2018 r.,

2. przyjęcie nieadekwatnego do możliwości strony harmonogramu spłaty rat oraz wysokości kolejnych rat oraz naliczenie dodatkowych kosztów w wysokości 1.129 zł, tj. w wysokości 50% stawki odsetek z groźbą skierowania zadłużenia na drogę przymusowego dochodzenia w przypadku niepodpisana umowy o układ ratalny w przedstawionej formie,

3. nieuwzględnienie, że na skutek obowiązujących nowych uregulowań prawnych w dochodzeniu i ściąganiu alimentów organ potrąca z renty inwalidzkiej skarżącego kwotę 600 zł miesięcznie na zaspokojenie bieżącego obowiązku alimentacyjnego oraz kwotę 165 zł tytułem zaległego obowiązku alimentacyjnego na rzecz jego córki, która nadal się uczy, jest osobą z orzeczoną niepełnosprawnością, w związku z czym po zakończeniu nauki obowiązek alimentacyjny może nie wygasnąć.

Ponadto, zdaniem strony, organ wydając zaskarżoną decyzję nie dokonał analizy strat społecznych, jakimi rozstrzygnięcie to może skutkować. Zauważył zatem, że do tej pory generuje koszty (otrzymuje) 1.265 zł renty inwalidzkiej i 153 zł zasiłku opiekuńczego, a kosztami leczenia, opieki i rehabilitacji zajmuje się rodzina. Gdyby obowiązki te spadły na społeczeństwo, to koszty te, byłyby dużo wyższe niż obecna renta i zasiłek pielęgnacyjny, zważywszy, że sam pobyt w szpitalu, to kilka tysięcy zł miesięcznie. Wskazał również, że wobec stwierdzenia przez organ, że jego dług może być spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucyjnej wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej o ustalenie stanu faktycznego i wsparcie finansowe na częściowe pokrycie kosztów zakupu leków, utrzymania mieszkania i żywności. W wyniku wywiadów środowiskowych przeprowadzonych przez pracowników MOPS w styczniu i lutym 2018 r. oraz kilku kontroli skarżący otrzymał wsparcie finansowe w kwotach: na styczeń 2018 r. - 300 zł, a na luty 2018 r. - 700 zł, co szczegółowo opisano w załączonych do skargi decyzjach. Wynika z nich, zdaniem skarżącego, że ZUS odmawiając umorzenia zaległości składkowych błędnie obliczył bilans zysków i strat, ściągając bowiem przymusowo dług, uzyska 377 zł miesięcznie, oddając równocześnie skarżącego na utrzymanie społeczeństwu. Tymczasem każde pół roku pozostawania skarżącego pod opieką rodziny przynosi Państwu wymierny brak kosztów, a zatem skarżący wniósł o pozostawienie go pod opieką rodziny.

W konkluzji skarżący stwierdził, że zachodzą przesłanki do uznania całkowitej nieściągalności długu, albowiem nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu egzekucyjnym, naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję a nadto jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Końcowo oświadczył, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, niesamodzielną, z orzeczoną [...], wymaga stałej opieki i pomocy innych osób, choruje [...], [...] i [...], stale przyjmuje silne leki.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy ZUS podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, zważył co następuje.

Skarga okazała się uzasadniona.

Kontroli Sądu – na podstawie art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) podlegała decyzja z dnia [...], którą ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] odmawiającą umorzenia zaległości skarżącego wraz z odsetkami liczonymi na dzień 9 lutego 2017 r. na: ubezpieczenia społeczne - za 03/2007 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 10.221,49 zł, ubezpieczenie zdrowotne - za 12/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 1.788,00 zł, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - za 03/2007, za 12/2008 oraz za okres od 03/2009 do 06/2009 w łącznej kwocie 1.203,16 zł.

Kontrolę tę rozpocząć należy od wskazania, że – jak wynika z akt sprawy - wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie został złożony przez pełnomocnika skarżącego na rozprawie przed Sądem Okręgowym w B. [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Postanowieniem tego Sądu z dnia [...], sygn. akt [...] do oddzielnego rozpoznania wyłączono wniosek odwołującego o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie 8.923,70 zł z odsetkami za zwłokę, składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 3.307,62 zł z odsetkami za zwłokę, składek na Fundusz Pracy w wysokości 890,61 zł z odsetkami za zwłokę i w tym zakresie żądanie to przekazano do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w B. jako organowi właściwemu. Wspomniane postanowienie wpłynęło do ZUS Oddział w B. w dniu 9 lutego 2017 r.

Zauważyć w tym miejscu należy, że nie jest to pierwszy wniosek skarżącego o umorzenie zaległości strony wobec ZUS. Poprzedni został rozstrzygnięty odmownie decyzją ZUS z dnia [...], utrzymaną w mocy decyzją z dnia [...]. Prawomocnym wyrokiem WSA w Gliwicach z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16 wspomniana decyzja ZUS z dnia [...] została uchylona. Jak wynika z adnotacji zawartych we "Wniosku wewnętrznym w sprawie umorzenia należności z tytułu składek" wypełnionym w dniu 7 kwietnia 2017 r. (k. 14 akt administracyjnych) na skutek tego orzeczenia wydano w dniu 23 marca 2017 r. kolejną decyzję, którą ponownie odmówiono umorzenia zaległości. Rozstrzygnięcie to zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, jednakże postępowanie zostało umorzone prawomocnym postanowieniem z dnia 15 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 642/17, gdyż skarżący w piśmie z dnia 30 października 2017 r. cofnął skargę. Przypuszczać można, że była to jego reakcja na postanowienie ZUS z dnia [...] o zawieszeniu postępowania w niniejszej sprawie w związku z faktem, iż trwa postępowanie sądowe zainicjowane skargą na wspomnianą wyżej decyzję ZUS z dnia [...].

Wskazania wymaga, że na mocy art. 170 P.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Jak powszechnie przyjmuje się w orzecznictwie zasada związania organu i sądu ponownie rozpoznającego sprawę dotyczy zarówno sentencji orzeczenia jak i jego uzasadnienia, w którym sąd wyraża ocenę prawną zaskarżonego aktu oraz udziela organom wskazań co do dalszego postępowania. Związanie organów administracji publicznej oraz sądów oceną prawną oznacza, że w tym zakresie nie mogą one formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w orzeczeniu sądowym, i zobowiązane są do podporządkowania się jej w pełnym zakresie. Wspomniana ocena prawna, którą związane są organy i sąd dotyczyć może w szczególności stanu faktycznego sprawy, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, kwestii zastosowania określonego przepisu do wydania danego rozstrzygnięcia (por. m.in. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt III SA/Po 515/17, powoływane w niniejszym uzasadnieniu wyroki dostępne także w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu, jeżeli w konkretnym postępowaniu uczestniczą te same podmioty i znajdują w niej zastosowanie te same przepisy prawa co w sprawie wcześniej zakończonej prawomocnym wyrokiem (por. wyrok NSA z dnia 25 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2322/11). Art. 170 P.p.s.a. wprowadza związanie organów i sądów ustaleniami wyrażonymi w prawomocnych orzeczeniach nie tylko w stosunku do organów i sądów w konkretnej sprawie, ale również w innych sprawach, w których te same lub analogiczne fakty są przedmiotem postępowania oraz te same przepisy prawne stanowią podstawę rozstrzygania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 705/17).

Podstawę prawną kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 ust. 3 u.s.u.s., który zawiera zamknięty katalog przesłanek uzasadniających stwierdzenie całkowitej nieściągalności. Przepis ten określa, że całkowita nieściągalność zachodzi gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 1112 ze zm.),

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm.),

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, oznacza dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

W niniejszej sprawie organ I instancji stwierdził, że po dokonaniu oceny zaistnienia przesłanki nieściągalności, zgodnie z wyrokiem WSA w Gliwicach, organ w dalszym ciągu stoi na stanowisku, że możliwe jest wdrożenie postępowania egzekucyjnego, mającego na ceku wyegzekwowanie zadłużenia. Wynika to z faktu, że Dyrektor ZUS, działając jako organ egzekucyjny, może dokonać zajęcia pobieranego przez stronę świadczenia rentowego. Organ I instancji wskazał także, iż dopóki istnieje możliwość podjęcia działań egzekucyjnych organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, iż zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób wyegzekwowania zadłużenia. Co więcej, w przypadku stwierdzenia przez organ rentowy całkowitej nieściągalności, konieczne jest również ustalenie, że ma ona charakter trwały i nieodwracalny, co w niniejszym przypadku nie nastąpiło. Jednocześnie organ I instancji stwierdził, że wniosek skarżącego stoi w sprzeczności z interesem publicznym, rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Nadto organ ten wskazał, że umorzenie należności powodujące rezygnację Zakładu z całości lub części zobowiązań może jedynie uzasadniać wystąpienie całkowitej nieściągalności, co w sprawie skarżącego nie zostało wykazane.

Z kolei, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, wskazano że wprawdzie Komornik Sądowy w 2011 r. stwierdził brak majątku z którego można by prowadzić egzekucję, jednakże ZUS stoi na dal na stanowisku, że aktualnie możliwe jest wdrożenie wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, mającego na celu skuteczne wyegzekwowanie zadłużenia. Dyrektor ZUS, działając jako organ egzekucyjny, może bowiem dokonać zajęcia pobieranego przez stronę świadczenia rentowego.

W niniejszej sprawie organ II instancji wskazał jedynie enigmatycznie na fakt, iż Komornik Sądowy w 2011 r. stwierdził brak majątku, z którego można by skutecznie prowadzić egzekucję. Wprawdzie organ zaniechał przekazania Sądowi akt sprawy obejmującej dokumentację zgromadzoną w ramach rozpatrywania wcześniejszego wniosku o umorzenie zaległości, niemniej posiłkując się uzasadnieniem prawomocnego wyroku tut. Sądu z dnia 19 października 2017 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16 zauważyć należy, że nie jest to jedyne postanowienie Komornika wydane wobec skarżącego. Bezskuteczność egzekucji stwierdził bowiem także Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w B. w postanowieniu z dnia [...], podając, że egzekucja okazała się bezskuteczna, ponieważ w toku czynności Komornik nie ustalił majątku dłużnika pozwalającego na zaspokojenie należności.

Wypełniona zatem została przesłanka nieściągalności określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zaznaczyć trzeba, że jest to samodzielna przesłanka, której zaistnienie otwiera możliwość umorzenia zaległości.

Nie ulega także wątpliwości, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności, a organ nie wskazał majątku, z którego realnie można by egzekwować należności. (art. 28 ust. 3 pkt u.s.u.s.),

ZUS jako jedyne źródło zaspokojenia należności wskazuje świadczenie rentowe otrzymywane przez skarżącego w kwocie netto 888, 23 zł miesięcznie, co do którego – jak wynika z treści skargi – w styczniu 2018 r. uchylono (dokonane we wrześniu 2017 r.) zajęcie na rzecz zaległości podatkowych (z oświadczenia strony wynika, że zostały one umorzone). Nadto z akt sprawy wynika, że na skarżącym ciąży bieżący obowiązek alimentacyjny w kwocie 600 zł miesięcznie. Konieczne jest zatem rozważenie kwoty przyznanego stronie świadczenia rentowego w kontekście reguł wynikających z art. 139 – art. 141 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2017 r., nr 1383 ze zm.), co organ przeprowadził, aczkolwiek nie dał temu wyrazu w uzasadnieniach decyzji i nie wziął pod uwagę przy rozstrzygnięciu. We wniosku wewnętrznym opatrzonym datą 7 kwietnia 2017 r. (k. 14 akt administracyjnych) podano bowiem, że świadczenie jest wolne od potrąceń.

Ustalenia te są także przydatne ze względu na przesłankę całkowitej nieściągalności określoną w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Nawiązując w tym miejscu do (słusznego skądinąd) twierdzenia organu I instancji, że stan uzasadniający umorzenie zaległości musi być trwały i nieodwracalny, wskazać należy, że (jak wynika z danych zawartych na k. 14 i k. 56 akt administracyjnych) egzekucja wobec skarżącego nie doprowadziła do wyegzekwowania jakiejkolwiek kwoty. Adnotacja na k. 56 wskazuje, że bezskuteczna egzekucja była prowadzona od 2003 r. – 2009 r., a w lipcu 2011 r. Komornik Sądowy (działający w związku ze zbiegiem egzekucji) stwierdził jej nieskuteczność. W aktach sprawy brak precyzyjnych danych, co do tego, czy wspomniane postępowanie egzekucyjne dotyczyło należności objętych niniejszą sprawą. Najwcześniejsze uwidocznione w aktach sprawy zaległości skarżącego sięgają 2007 r., z czym nie koreluje podjęcie egzekucji w 2003 r. (nie można wykluczyć, że strona posiadała już w 2003 r. lub wcześniej inne zaległości wobec ZUS), niemniej jednak niewyegzekwowanie przez okres tylu lat żadnej kwoty z tytułu zaległych składek, niewątpliwie wskazuje na długotrwałą bezskuteczność egzekucji.

Trudno także zasadnie twierdzić, że jest to – jak sugeruje organ I instancji – sytuacja odwracalna. Skarżący jest osobą bardzo poważnie chorą z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, niezdolną do pracy, wymagającą stałej opieki innej osoby w związku ze znacznie organiczną możliwością samodzielnej egzystencji, a także zaopatrzenia w środki ułatwiające funkcjonowanie. Jak podaje w skardze - jest osobą całkowicie [...[, choruje [...], [...] i [...], co udokumentował przed organem.

Wyrażone w konkluzji zaskarżonej decyzji przekonanie organu, że dług wymagalny może być spłacony lub ściągnięty w drodze egzekucji jest zatem gołosłowne i pomija całkowicie dane dotyczące stanu zdrowia skarżącego.

Tymczasem w sprawach zainicjowanych wnioskiem o umorzenie zaległości wobec ZUS "nie chodzi o wykazanie potencjalnej możliwości uzyskania dochodu, ale o uprawdopodobnienie, że z danego źródła, w konkretnym okresie, osoba ta uzyska realnie środki pozwalające jej na spłatę zadłużenia. (por. m.in. wyrok WSA w Łodzi z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt III SA/Łd 588/16, LEX nr 2154997). W każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 lutego 2018 r., sygn. akt III SA/Łd 1168/17, LEX nr 2452074), czego w niniejszej sprawie nie dopełniono. W tym zakresie oceny wymaga, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym, gdzie zwraca się uwagę na to, że przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika (por. wyroki: WSA w Olsztynie z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Ol 707/11; WSA w Krakowie z dnia 18 września 2014 r., sygn. akt I SA/Kr 1176/14; WSA w Opolu z 24 października 2012 r., sygn. akt I SA/Op 251/12; z dnia 14 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Op 572). Nie ulega przy tym wątpliwości, że potrzeby te oceniać należy z uwzględnieniem stanu zdrowia zobowiązanego.

Organ musi mieć także na uwadze, że "sytuacja, w której spłata zaległości spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa (korzystanie z pomocy społecznej) nie jest zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest zgodna również z interesem publicznym" (por. m.in. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 28 października 2014 r., sygn. akt I SA/Gl 379/14).

Tymczasem, jak wynika z załączonych do skargi decyzji, skarżący (po wydaniu zaskarżonej decyzji), otrzymał już dwukrotnie zasiłek celowy, co potwierdza, że bez środków pomocy państwa, nie jest w stanie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb życiowych.

Jak więc wykazano powyżej oceniając zasadność wniosku skarżącego o umorzenie zaległości naruszono szereg przepisów zarówno prawa materialnego i procesowego .t.j. art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. oraz art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i 107 § 3 k.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy.

Nadto wskazać należy, że skarżący we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy podniósł zarzut przedawnienia. Odnośnie tego zagadnienia Sąd w wyroku z dnia 19 października 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 358/16 wskazał na konieczność precyzyjnego i właściwie udokumentowanego odniesienia się do tej kwestii. Wskazał bowiem, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane w art. 28 u.s.u.s. dotyczyć może tylko i wyłącznie należności istniejących, do których uiszczenia płatnik jest zobowiązany. Niedopuszczalne jest natomiast objęcie postępowaniem należności, które wygasły na skutek przedawnienia. Tymczasem w uzasadnieniach decyzji z dnia [...] oraz z dnia [...] nie ma nawet żadnej wzmianki w tej kwestii, a w aktach sprawy brak jakichkolwiek dokumentów dotyczących przedawnienia objętych niniejszą sprawą zaległości. Co więcej, w obu tych decyzjach jest mowa o możliwości wdrożenia postępowania egzekucyjnego mającego na celu wyegzekwowanie zadłużenia, co zdaje się sugerować, że dotychczas (w odniesieniu do przedmiotowych zaległości) nie podjęto żadnej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, co rzutowałoby na bieg terminu przedawnienia tych zobowiązań. Jedyna adnotacja dotycząca omawianego zagadnienia zawarta jest na k. 14 akt administracyjnych, gdzie podano jedynie, że "zgodnie z zaleceniem WSA ustalono, że należności na koncie zobowiązanego nie przedawniły się", co jednak, jak już była mowa, wymaga udokumentowania. Zaniechanie tego obowiązku także świadczy o naruszeniu art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien bowiem wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność.

Ponownie rozstrzygając sprawę właściwy organ w sposób precyzyjny wskaże które zaległości skarżącego, objęte niniejszą sprawą nie uległy przedawnieniu, co właściwe udokumentuje w aktach sprawy. Następnie dokona, zgodnego z wyrażonym wyżej stanowiskiem Sądu, ustalenia przesłanek całkowitej nieściągalności nieprzedawnionych składek. Wydając rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym wszechstronnie rozważy zebrany materiał dowodowy, realnie oceniając możliwości płatnicze skarżącego. Będzie miał przy tym na uwadze, determinowane stanem zdrowia, potrzeby skarżącego, które oszacuje w świetle realiów życiowych i przysługującego stronie konstytucyjnego prawa do poszanowania i ochrony godności (art. 30 Konstytucji RP).

Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, zobowiązując właściwy organ, aby wydając ponownie rostrzygnięcie uwzględnił powyższą argumentację i wskazane w niej zalecenia, dając temu wyraz w decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 K.p.a.