Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 787/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2021-11-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 i art. 2 u.g.k. oraz art. 14, art. 15 i art. 16
journal: Dz.U. 2021 poz 305
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
article: art. 1a pkt 3, art. 71a, art. 71a § 9, art. 71b, art. 91, art. 90 § 2,  art. 90 § 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1427
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) Sędzia WSA Ewa Wojtysiak po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi G. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

G. K. (dalej też: "strona", "skarżąca" lub "gmina") zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w S. z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności.

Zaskarżone postanowienia zostały wydane w następującym stanie faktycznym.

Organ I instancji działając w sprawie jako organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku W. J. (dalej: "zobowiązany").

W toku postępowania zawiadomieniem z [...] grudnia 2020 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia innej wierzytelności pieniężnej z tytułu wykonywanych robót i usług przysługujących zobowiązanemu u dłużnika zajętej wierzytelności.

Powyższych należności dochodzono na rzecz [...] Urzędu Skarbowego w K. (dalej: "wierzyciel I") na podstawie tytułów wykonawczych nr [...]; nr [...]; nr [...] i nr [...] oraz na rzecz Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w W. (dalej: "wierzyciel II") na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]

W dniu [...] grudnia 2020 r. na adres Urzędu Miejskiego w K. doręczono stronie zawiadomienie o dokonaniu zajęcia. Dodatkowo organ wezwał stronę, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożyła oświadczenie dotyczące tego, czy uznaje zajętą wierzytelność i czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, oraz ewentualnie w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. Strona została pouczona, że zajęcie wierzytelności z tytułu robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia. W odpowiedzi pismem z [...] grudnia 2020 r. strona zawiadomiła organ, że nie ma zawartej jakiejkolwiek umowy o pracę i zlecenia ze zobowiązanym.

W dniu [...] lutego 2021 r. organ zawiadomił stronę o zmianie wysokości zajęcia, które zaktualizowano do kwoty [...]zł. W związku z częściowym wyegzekwowaniem należności z innej wierzytelności zobowiązanego, do pokrycia pozostały należności na rzecz wierzyciela I na podstawie tytułów wykonawczych o nr: [...] i nr [...] oraz na rzecz wierzyciela II na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]

W odpowiedzi strona poinformowała, że z informacji pochodzącej od Dyrektora Z. B. M. w K. ( dalej też "ZBM") wynika, że aktualnie ZBM nie posiada wymagalnych zobowiązań wobec zobowiązanego.

W dniu [...] lutego 2021 r. organ ponownie skierował do strony zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia, które zaktualizowano do kwoty [...]zł. Wskutek dalszego wyegzekwowania należności, do pobrania pozostały należności na rzecz wierzyciela I dochodzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] oraz wierzyciela II na podstawie tytułu wykonawczego o nr [...]

W odpowiedzi pismem z [...] lutego 2021 r. strona przedstawiła informację pochodzącą od Głównej Księgowej ZBM w K., że ZBM jako zakład budżetowy G. K. nie posiada aktualnie żadnych wymagalnych zobowiązań wobec zobowiązanego, wskutek czego realizacja zajęć nie jest możliwa. Wyjaśniła również, że ZBM zawarł umowy ze zobowiązanym na usługi sprzątania, które obowiązywały od [...] stycznia 2020 r. do [...] grudnia 2020 r. Podniosła także, że faktury wystawione [...] grudnia 2020 r. wpłynęły do ZBM [...] stycznia 2021 r. i zostały uregulowane [...] stycznia 2021 r.

Organ egzekucyjny przeprowadził wobec strony kontrolę prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, co potwierdza sporządzony [...] kwietnia 2021 r. protokół. Wynika z niego, że na fakturach w części dotyczącej transakcji wskazano G. K. jako nabywcę. Ponadto w umowie wskazano, że zamawiającym jest G. K. - ZBM w K., reprezentowany przez Dyrektora ZBM działającego na podstawie pełnomocnictwa Prezydenta [...].

Organ egzekucyjny uznał, że strona będąc dłużnikiem zajętej wierzytelności, uchylała się od przekazania kwoty w wysokości [...] zł. Wspomniana kwota została bowiem przekazana [...] stycznia 2021 r. na rachunek bankowy zobowiązanego, zamiast na rachunek organu egzekucyjnego.

Pismem z [...] maja 2021 r. ZBM złożył wyjaśnienia i zastrzeżenia do protokołu kontroli. Wskazał, że działał na podstawie uchwały Rady Miejskiej jako zakład budżetowy gminy. ZBM zaciąga zobowiązania oraz zawiera umowy korzystając osobowości prawnej Gminy, a ewidencjonowanie, rozliczanie dokumentów i realizacja płatności odzwierciedlana jest w księgach rachunkowych. W imieniu G. K. jednostka zawarła umowę ze zobowiązanym. Pomimo wskazania w umowie G. K. jako nabywcy, to ZBM regulował należne zobowiązania z własnego rachunku bankowego i ewidencjonował dokumenty w swoich księgach rachunkowych. ZBM podniósł, że zobowiązania wynikające z faktur przedłożonych w grudniu 2020 r. zostały uregulowane [...] stycznia 2021 r. Następnie wskazał, że żaden z pracowników jednostki nie miał wiedzy na temat zajęć wynagrodzenia zobowiązanego, zaś pierwsza korespondencja w tej sprawie wpłynęła dopiero [...] lutego 2021 r.

W opinii ZBM wniosek wynikający z protokołu kontroli jakoby dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania kwoty organowi egzekucyjnemu jest błędny. W oparciu o treść art. 90 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a." ZBM stwierdził, że zawiadomienie o zajęciu wierzytelności zostało skierowane i wpłynęło do niewłaściwego podmiotu, ponieważ dłużnikiem zajętej wierzytelności był dyrektor ZBM, a nie strona. Strona w dacie udzielenia odpowiedzi nie miała wiedzy o umowie zawartej pomiędzy ZBM, a zobowiązanym. Skierowanie zawiadomienia o zajęciu do niewłaściwego podmiotu spowodowało, że ZBM nie mając wiedzy o zajęciu, dokonał płatności na rzecz zobowiązanego.

Postanowieniem z [...] czerwca 2021 r. organ I instancji określił wysokość nieprzekazanej należności pieniężnej przez stronę na kwotę [...]zł. Organ powołał art. 90 § 2 u.p.e.a. i wskazał, że przepisu tego nie można interpretować w oderwaniu od § 1. Ponadto organ wyjaśnił, że samorządowy zakład budżetowy jak ZBM nie jest podmiotem prawa, bowiem nie posiada osobowości prawnej ani zdolności prawnej, wskutek czego w obrocie prawnym nie działa we własnym imieniu. W związku z tym, stroną umowy zawartej ze zobowiązanym przez Dyrektora ZBM, działającego z upoważnienia Prezydenta [...], jest strona. Strona jest zarówno wierzycielem, jak i dłużnikiem z tytułu przedmiotowej umowy. Dodatkowo organ I instancji uznał za nieuzasadniony zarzut nieprawidłowego skierowania zawiadomienia o zajęciu. Podkreślił, że niezgodnie ze stanem faktycznym wskazano, że wierzytelność nie istnieje, zamiast zwrócić się do swych jednostek i sprawdzić, czy w imieniu strony rzeczywiście została zawarta taka umowa, z której wierzytelności mogły powstać. Zdaniem organu I instancji czynności wykonywane na rachunek i z upoważnienia strony powinny być jej znane, a jeśli nie są, strona powinna była poczynić w tym zakresie ustalenia.

Po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez stronę od postanowienia organu I instancji z [...] sierpnia 2021 r., organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu wskazał na przepisy u.p.e.a., normujące egzekucję należności pieniężnych, w tym art. 89 § 1, § 2, § 3, art. 71a § 9 i art. 71b u.p.e.a.

Z przepisów tych wynika, że w razie uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od realizacji zajęcia, organ egzekucyjny wydaje najpierw postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty, a następnie w oparciu o to postanowienie, wystawia tytuł wykonawczy (przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności).

Organ II instancji wskazał, że wszystkie zarzuty strony zamieszczone w zażaleniu sprowadzają się do podstawowej kwestii, tj. uznania strony, a nie ZBM, za dłużnika zajętej wierzytelności. Zdaniem organu odwoławczego słusznie wyjaśnił organ I instancji w uzasadnieniu, że na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996 r. o gospodarce komunalnej (Dz. U. z 2021 r., poz. 679 ze zm.) – dalej: "u.g.k." oraz art. 14, art. 15i art. 16 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. .U. z 2021 r., poz. 305 ze zm.) – dalej: "u.f.p.", samorządowy zakład budżetowy jakim jest ZBM, wykonując zadania własne jednostki samorządu terytorialnego o charakterze użyteczności publicznej, jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, odrębną w stosunku do jednostki samorządu terytorialnego, która go utworzyła, czyli strony. ZBM posiada wyodrębniony zespół środków organizacyjnych, majątkowych, finansowych oraz osobowych, który pozwala w powierzonym mu zakresie gospodarki komunalnej na samodzielne działanie, posiada mienie, osiąga dochód, a także możliwość w miarę swobodnego gospodarowania nimi. Jednostka samorządu terytorialnego ma bezpośrednią kontrolę nad finansami zakładu budżetowego oraz jest dysponentem nadwyżki środków obrotowych. Zakład budżetowy ma przyznane liczne prawa i obowiązki, chociażby podatkowe, w zakresie prawa pracy czy prawa bankowego. Może zatem zawierać umowy cywilnoprawne o świadczenie usług komunalnych. Podkreślić jednak należy, że stroną zawartej umowy pozostaje określona jednostka samorządu terytorialnego, zaś reprezentujący zakład kierownik wyraża jedynie wolę tej jednostki nadrzędnej i działa w jej imieniu, z jej upoważnienia. Samorządowy zakład budżetowy nie podnosi też ryzyka z tytułu prowadzonej działalności. Ryzyko to ponosi tworząca go jednostka samorządu terytorialnego, a zatem w niniejszej sprawie, strona.

Wskazano, że w rozpatrywanej sprawie stroną umowy zawartej z ze zobowiązanym przez Dyrektora ZBM działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta jest skarżąca. W konsekwencji skarżąca jest wierzycielem i dłużnikiem z tytułu rzeczonej umowy. Tym bardziej, że dokumenty potwierdzające zawarcie umowy i powstanie wierzytelności podlegającej zajęciu, określały jako nabywcę G. K.. W tym zakresie organ II instancji odwołał się do orzeczenia sądu administracyjnego.

Zdaniem organu II instancji zawiadomienie o zajęciu zostało właściwie skierowane przez organ I instancji do strony. Organ egzekucyjny nie mógł mieć bowiem wiedzy o podmiocie upoważnionym do działania w imieniu dłużnika zajmowanej wierzytelności.

Organ II instancji stwierdził, że nieuzasadnione jest również stwierdzenie strony, jakoby żaden z podmiotów występujący w niniejszej sprawie nie miał wiedzy na temat rzeczonego zajęcia, w związku z czym żaden z nich nie stał się dłużnikiem zajętej wierzytelności. Organ zauważył, że do strony w niniejszej sprawie wpłynęło kilka pism, tj. zawiadomienie z [...] grudnia 2021 r. o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomienie z [...] lutego 2021 r. o zmianie wysokości zajęcia z [...] grudnia 2021 r., a następnie zawiadomienie z [...] lutego 2021 r. o aktualizacji wysokości zajęcia. Co więcej, zawiadomienie z [...] lutego 2021 r. oraz z [...] lutego 2021 r. zostało przez stronę przekazane do ZBM. Na pierwsze z nich odpowiedział Dyrektor ZBM wskazując, że nie posiada wymagalnych zobowiązań wobec kontrahenta, zaś na drugie z nich odpowiedziała Główna Księgowa ZBM, podnosząc ten sam argument.

W opinii organu II instancji w przypadku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z [...] grudnia 2020 r., strona powinna bezzwłocznie wystosować zapytanie do podległych jednostek budżetowych. Nawet bowiem przy zaistniałych wątpliwościach czy sprawa rzeczywiście dotyczy strony, zgodnie z zasadami rzetelności i dokładnego wyjaśnienia sprawy należało powziąć odpowiednie kroki celem powzięcia informacji w sprawie, czego strona nie zrobiła. Działając przez kilka wydzielonych organizacyjnie jednostek, to na stronie spoczywa obowiązek ustalenia niezbędnych informacji wymaganych do prawidłowego zrealizowania obowiązków wynikających z zajęcia wierzytelności dokonanego przez organ egzekucyjny.

Końcowo organ II instancji wskazał na podnoszoną przez stronę błędną interpretację art. 90 § 1 i § 2 u.p.e.a. Zauważył, że niezgodne z zasadami wykładni przepisów prawnych byłoby stosowanie § 2 w oderwaniu od § 1, dlatego też powyższa regulacja nie ma zastosowania w niniejszej sprawie, przedmiotowych wierzytelności nie zabezpieczono bowiem wpisem do księgi wieczystej.

Zebrany materiał dowodowy w toku prowadzonego przez organ egzekucyjny postępowania z wykorzystaniem instrumentu kontroli, o którym mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., jak i ustalenia faktyczne dokonane na jego podstawie, pozwoliły zdaniem organu II instancji na wyprowadzenie wniosku, że w sprawie doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

Strona złożyła skargę z [...] września 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając naruszenie:

1) art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez ustalenie, że strona jest dłużnikiem zajętej wierzytelności i bezpodstawnie uchyliła się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu i określenie w związku z tym wysokości nieprzekazanej kwoty;

2) art. 90 § 2 u.p.e.a. poprzez uznanie skarżącej za dłużnika zajętej wierzytelności;

3) art. 90 § 2 u.p.e.a. poprzez nie uznanie ZBM za dłużnika zajętej wierzytelności.

W uzasadnieniu skarżąca rozwinęła argumentacje powtarzając stwierdzenia zamieszczone wcześniej w zastrzeżeniach do protokołu oraz zażaleniu na postanowienie organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę, organ II instancji wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym, bowiem zgodnie z art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 z późn. zm.) - dalej "p.p.s.a." sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 3 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 ustawy).

Dokonana w powyższym zakresie kontrola zaskarżonego postanowienia prowadzi do wniosku, że jest ono prawidłowe.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było to, czy zasadne było w okolicznościach badanej sprawy uznanie G. K. za podmiot uchylający się od przekazania kwoty należnej organowi egzekucyjnemu

Zdaniem Sądu zgodzić należy się ze stanowiskiem organów, iż ZBM nie może zostać w niniejszej sprawie uznany za dłużnika zajętej wierzytelności.

Sąd podziela pogląd NSA wyrażony w przywołanym przez organ wyroku z dnia 8 kwietnia 2021 r. sygn. akt III FSK 2980/21, że ustalając podmiot, który jest dłużnikiem zajętej wierzytelności należy wziąć pod uwagę art. 1a pkt 3 u.p.e.a. Według tego przepisu, przez dłużnika zajętej wierzytelności rozumie się dłużnika zobowiązanego, jak również bank, pracodawcę, podmiot prowadzący działalność maklerską, trasata oraz inne podmioty realizujące, na wezwanie organu egzekucyjnego, zajęcie wierzytelności lub innego prawa majątkowego zobowiązanego. Dłużnik zobowiązanego może zostać poddany rygorom prawnym określonym m.in. w art. 71a u.p.e.a., w konsekwencji staje się stroną postępowania w rozumieniu art. 29 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Jak wskazał NSA termin "wierzytelność" wywodzi się z prawa cywilnego i oznacza prawo wierzyciela do żądania od dłużnika spełnienia określonego świadczenia. Świadczenie to może mieć różny charakter, jednakże z punktu widzenia postępowania egzekucyjnego w administracji istotne jest to, aby świadczenie to mogło być przedmiotem zajęcia egzekucyjnego. Dłużnikiem zajętej wierzytelności jest każdy, kto jest zobligowany wobec zobowiązanego do spełnienia określonego świadczenia (por. P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. IX, Warszawa 2021, art. 1(a)). Podstawowym obowiązkiem dłużnika zajętej wierzytelności jest przekazanie zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Jak ustalono w sprawie, zgodnie z § 5 ust. 1 Regulaminu Organizacyjnego ZBM, ZBM jest samorządowym zakładem budżetowym G. K. nieposiadającym osobowości prawnej, zaś zgodnie z § 4 ust. 1 statutu - ZBM jest wydzieloną jednostką organizacyjną gminy i podlega Zarządowi Miasta.

Wskazać też trzeba, że na podstawie art. 1 ust. 2 i art. 2 u.g.k. oraz art. 14, art. 15 i art. 16 u.f.p., samorządowy zakład budżetowy jakim jest ZBM, wykonując zadania własne jednostki samorządu terytorialnego o charakterze użyteczności publicznej, jest jednostką organizacyjną niemającą osobowości prawnej, odrębną w stosunku do jednostki samorządu terytorialnego, która go utworzyła. G. K. ma zaś bezpośrednią kontrolę nad finansami zakładu budżetowego oraz jest dysponentem nadwyżki środków obrotowych.

W związku z tym zgodzić należy się, że stroną zawartej z W. J. umowy pozostaje określona jednostka samorządu terytorialnego, zaś reprezentujący zakład budżetowy kierownik wyraża jedynie wolę tej jednostki nadrzędnej i działa w jej imieniu oraz z jej upoważnienia. ZBM nie ponosi ryzyka z tytułu prowadzonej działalności. Ryzyko to ponosi tworząca go jednostka samorządu terytorialnego, którą w niniejszej sprawie jest G. K..

Powyższe potwierdza analiza treści zawartych z W. J. umów. Z treści tych umów jednoznacznie wynika, iż były one zawarte pomiędzy W. J., a G. K.. ZBM był wskazany w tej umowie w drugiej kolejności jedynie jako jednostka tejże gminy, a Dyrektor ZBM działał na podstawie upoważnienia udzielonego mu przez Prezydenta Miasta K..

Bez wątpienia zatem wierzytelność, która przysługiwała zobowiązanemu należna była z budżetu jednostki samorządu terytorialnego, czyli od G. K.. Istniejący stosunek cywilnoprawny był odzwierciedlony w treści umów, jak i wystawionych przez zobowiązanego faktur, co przemawia za tym, że dłużnikiem zajętej wierzytelności jest w niniejszej sprawie G. K., a nie ZBM. ZBM został wskazany w tych dokumentach jedynie jako "odbiorca".

Zawiadomienia o zajęciu zostały zatem prawidłowo skierowane, a podmiotem odpowiedzialnym za ich realizację była G. K., jako dłużnik zajętej wierzytelności. Posiadanie przez skarżącą statusu dłużnika wierzytelności, umożliwiało organowi egzekucyjnemu nawiązanie stosunku administracyjnego, przekładającego się na ma możliwość dokonywania wobec dłużnika zajętej wierzytelności czynności władczych.

Uznać zatem należało, że organ egzekucyjny kierując się przepisami u.p.e.a. prawidłowo ustalił, kto jest dłużnikiem wierzytelności i skierował do niego zawiadomienie o zajęciu. Tym samym skarżąca stała się stroną postępowania egzekucyjnego, w stosunku do której mogły być podejmowane działania określone w art. 71a u.p.e.a.

Wyjaśnić trzeba, że przepis art. 71a u.p.e.a. określa tryb przeprowadzenia kontroli prawidłowości realizacji zastosowania środka egzekucyjnego u dłużników zajętej wierzytelności. Zgodnie z § 1 tego artykułu organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2. Według art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie. W konsekwencji wydania wskazanego postanowienia, stosownie do art. 71b u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, zajęta wierzytelność albo część wierzytelności może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności. Stosownie do art. 91 u.p.e.a. jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b.

W art. 71a § 9 u.p.e.a. określono dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia, które jest podstawą do wystawienia przeciwko dłużnikowi zajętej wierzytelności tytułu wykonawczego tj. przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. stanowi zatem konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W orzecznictwie wskazuje się, że użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 października 2016 r., II FSK 2831/14; z dnia 16 września 2016 r., II FSK 2287/14; z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06; z dnia 21 kwietna 2020 r., II FSK 34/20; z dnia 9 października 2019 r., II FSK 3436/17). Podstawą do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności, mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny - por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., I FSK 984/06).

W ocenie Sądu wbrew zarzutowi skargi, organy egzekucyjne dokonały prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. Uchylanie się dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych nie stoi na przeszkodzie wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty.

Organ egzekucyjny przeprowadził kontrolę realizacji dokonanego zajęcia, w wyniku której ustalił, że należne z tytułu zajęcia środki pieniężne nie zostały przekazane. Rację należy przyznać organowi egzekucyjnemu, że działanie (zaniechanie) skarżącej nosiło znamiona bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Nie może też zyskać akceptacji argument, iż ze względu na dużą liczbę podległych gminie jednostek, niemożliwym jest posiadanie wiedzy na temat wszystkich zawieranych przez nie umów. W takiej bowiem sytuacji, kierując się zasadami rzetelności i prawidłowego obiegu informacji, gmina winna była przesłać zapytanie w sprawie do rzeczonych jednostek celem powzięcia informacji. Tym bardziej, że organ egzekucyjny skierował do dłużnika zajętej wierzytelności kilka pism w niniejszej sprawie, tj. zawiadomienie z [...] grudnia 2021 roku o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, zawiadomienie z [...] lutego 2021 roku o zmianie wysokości zajęcia z [...] grudnia 2021 roku oraz zawiadomienie z [...] lutego 2021 roku również o aktualizacji wysokości zajęcia. Co więcej, zawiadomienie z [...] lutego 2021 roku oraz z [...] lutego 2021 roku zostało przez gminę przekazane do ZBM. Na pierwsze z nich odpowiedziała Dyrektor ZBM wskazując, że nie posiada wymagalnych zobowiązań wobec kontrahenta, zaś na drugie z nich odpowiedziała Główna Księgowa ZBM podnosząc ten sam argument. Zatem gmina była regularnie zawiadamiana w sprawie, zaś kolejne pisma były przez nią przekazywane do podległej jednostki budżetowej celem dokonania odpowiedzi. Zaniedbanie, którego dopuściła się skarżąca, nie usprawiedliwia zatem braku wiedzy i nie zwalnia jej z odpowiedzialności jako dłużnika zajętej wierzytelności.

Natomiast co do zarzutu wadliwej interpretacji art. 90 § 2 u.p.e.a Sąd w pełni podziela stanowisko organu. Wyjaśnić trzeba, że w myśl art. 90 § 1 u.p.e.a., jeżeli organowi egzekucyjnemu jest wiadomo, że zajęta wierzytelność jest zabezpieczona przez wpis w księdze wieczystej lub przez złożenie dokumentu do zbioru dokumentów, składa on do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o zajęciu wierzytelności lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Do wniosku organu egzekucyjnego dołącza się odpowiednio dalszy tytuł wykonawczy albo kolejny tytuł wykonawczy. Zgodnie zaś z § 2; jeżeli zajęta wierzytelność należy się zobowiązanemu od organów będących jednocześnie jednostkami budżetowymi lub samorządowymi zakładami budżetowymi albo od funduszy, których są dysponentami, za dłużnika zajętej wierzytelności uważa się organ właściwy do wydania polecenia wypłaty.

Zatem, aby móc zastosować powyższe przepisy należy spełnić dwie przesłanki: zajęte wierzytelności muszą być zabezpieczone wpisami do księgi wieczystej, a fakt ten znany jest organowi egzekucyjnemu. W niniejszej sprawie przesłanki te jednak nie wystąpiły. Ponadto zauważyć należy, że na podstawie analizy wpisów i ich podstaw w księgach wieczystych można uzyskać wiedzę na temat jednostki organizacyjnej gminy będącej dłużnikiem zajętej wierzytelności. Dlatego właśnie w § 2 artykułu ustawodawca pozwolił na uznanie za dłużnika zajętej wierzytelności konkretną jednostkę organizacyjną działającą na rzecz i w imieniu dłużnika zajętej wierzytelności. Również w przekonaniu Sądu nie należy jednak stosować § 2 w oderwaniu od § 1, dlatego też powyższa regulacja nie ma zastosowania w niniejszej sprawie.

Wyrażone wcześniej poglądy znajdują odzwierciedlenie także w szeregu innych wyroków sądów administracyjnych (tak np. prawomocny wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 306/20, czy wyrok NSA z dnia 29 lipca 2021 r. sygn. akt III FSK 3812/21).

Mając powyższe na uwadze, Sąd skargę oddalił, na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.