Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1622/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Miron, Sędziowie sędzia WSA Zbigniew Rudnicki (spr.), sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Protokolant Dominik Niewirowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 listopada 2005 r. sprawy ze skargi W. R. i A. H. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - skargę oddala -


UZASADNIENIE

Decyzją Nr [...] ([...]) Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r., wydaną na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945 r. Nr 3, poz. 13), w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), po rozpatrzeniu wniosku spadkobierców b. właścicieli majątku S., gmina G. - p. W. R. i p. A. H., odmówiono uznania, że część majątku S., gmina G., oznaczona w ewidencji gruntów jako działki nr nr [...],[...],[...] i część działki nr [...] (stanowiąca teren zabudowany wraz z otaczającymi gruntami i zadrzewieniem) nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu stwierdzono, że majątek ziemski S., stanowiący b. własność H. R. i T. H., obejmował ogółem pow. 953,50 ha, w tym : grunty orne 262,00 ha, sady i ogrody - 5,50 ha, łąki - 13,50 ha, pastwiska - 21,50 ha, park - 2,00 ha, wody - 0,80 ha, podwórza, budynki, drogi, rowy, nieużytki -27,20 ha (razem 332,50 ha) oraz lasy - 621,00 ha. W oparciu o przepisy art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. majątek ten został przejęty na cele reformy rolnej, a prawo własności Skarbu Państwa zostało wpisane do księgi wieczystej "Dobra Ziemskie S.".

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone nieruchomości ziemskie, stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych (z przeznaczeniem na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu). Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że powierzchnia majątku ziemskiego "S." w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej wynosiła 953,50 ha, a więc znacznie przekraczała powyższą maksymalną normę. Majątek spełniał zatem wymogi art. 2 ust. 1 lit e) dekretu. Analizy przepisów dekretu o reformie rolnej, a zwłaszcza art. 1 ust. 2 oraz art. 6 wynika, że na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości ziemskie wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Do oceny pozostaje zatem fakt, czy grunty zabudowane dworkiem wraz z parkiem, będące przedmiotem wniosku, spełniają przesłanki art. 1 ust. 2 dekretu i jako takie podlegały pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit e) dekretu.

W świetle kształtującego się orzecznictwa sądowego i administracyjnego w podobnych sprawach, w tym m.in. uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., W 3/89, oraz wyroku NSA z dnia 22 sierpnia 2000 r., sygn. akt IV SA 2582/98, należy stwierdzić, że intencją dekretu o reformie rolnej było przeznaczenie na ten cel nieruchomości, które były lub mogły być wykorzystywane do produkcji rolniczej. Przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej powinna być zatem oceniana możliwość wyłączenia spod reformy tej części, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie była przeznaczona na cele dekretu.

Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie jednoznacznie wynika, że budynek mieszkalny (dworek) znajdował się w bezpośrednim sąsiedztwie budynków gospodarczych. Ponadto położenie wszystkich gruntów zabudowanych (w tym również domu mieszkalnego wraz z najbliższym otoczeniem) w sąsiedztwie gruntów wykorzystywanych rolniczo nie wskazuje na to, że były wyodrębnione z majątku. Należy zatem uznać, że budynki gospodarcze w majątku wykorzystywane do prowadzenia gospodarstwa rolnego były funkcjonalnie związane z dworkiem, który stanowił mieszkanie właścicieli.

Fakt oddzielenia budynku mieszkalnego od budynków gospodarczych murem z kamienia nie stanowi w ocenie organu dowodu na brak funkcjonalnej łączności z gospodarstwem majątku "S.". Biorą pod uwagę powyższe należy uznać, że grunty będące przedmiotem wniosku, zabudowane dworkiem w majątku "S.", spełniają przesłanki art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli wnioskodawcy, zarzucając jej nie wyjaśnienie sprawy w stopniu umożliwiającym jej rozstrzygnięcie zgodne z prawem, a w szczególności brak wyjaśnienia faktycznego charakteru działek oznaczonych w ewidencji jako działki nr [...],[...],[...] i część działki nr [...], co spowodowało, że organ I instancji uznał, iż dwór oraz otaczający go park w majątku S. podlega przepisom dekretu o reformie rolnej i w związku z tym wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

W uzasadnieniu stwierdzono, że organ I instancji orzekając w sprawie na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), nie dokonał ustaleń i oceny faktycznego charakteru tych działek, a stwierdzenie, że ta część nieruchomości, która obejmuje wskazane przez wnioskodawców działki była nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym, jest gołosłowne. Działki gruntu będące przedmiotem rozpatrywanej sprawy były faktycznie wyodrębnione z gospodarstwa i otoczone murem z kamienia, a w granicach tych działek nie było żadnych obiektów folwarcznych, inwentarskich i gospodarczych, niezbędnych do prowadzenia działalności rolniczej. Na terenie tych działek był dwór, w którym mieszkali właściciele, stajnia, w której trzymano konie reprezentacyjne, zaprzęgane do powozów lub służące dla celów rekreacyjnych mieszkańcom dworu oraz wozownia pojazdów reprezentacyjnych. Budynki gospodarcze niezbędne do prowadzenia działalności rolniczej znajdowały się poza dworem i parkiem i nie były funkcjonalnie związane z dworem. Z budynków gospodarczych była stajnia dla koni, które pracowały w polu, chlew oraz magazyn na paszę. Po drugiej stronie drogi, w kierunku K. były mieszkania dla pracowników, tzw. czworaki. Po stronie drogi w kierunku F. było podwórze ze spichlerzem, stodołą zbudowaną w 1938 r. i ruiny spalonych w 1938 r. trzech stodół, które tworzyły zamknięty ciąg budowlany. Nie było żadnej komunikacji między dworem a częścią majątku wykorzystywaną do prowadzenia gospodarstwa rolnego. Dlatego nieprawdziwe jest ustalenie organu I instancji, że budynki gospodarcze były funkcjonalnie związane z dworem, ani nie wiadomo na jakiej podstawie dokonano takiego ustalenia. Charakter zabudowy działek wskazanych we wniosku spadkobierców b. właścicieli majątku S., przeznaczenie i sposób użytkowania nie miały związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego i nie mogą być uznane za nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym oraz nie mogły służyć realizacji któregokolwiek z celów określonych w art. 1 dekretu o reformie rolnej.

Decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r., Nr [...], po rozpatrzeniu złożonego odwołania uchylono zaskarżoną decyzję w całości oraz umorzono postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu, po przedstawieniu stanu sprawy stwierdzono, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy samego prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na cele reformy rolnej na podstawie tego przepisu podlegały przejęciu nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarbu Państwa, a przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwila wejścia w życie tego dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. Zarówno w samym dekrecie, jak i w przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomości ziemskich, od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Dekret z datą wejścia w życie w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e) wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ex lege.

Zaistnienie skutków prawnych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej (Dz.U. Nr 39, poz. 233, z późn. zm.).

Przepisy wykonawcze do tego dekretu - rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51, z późn. zm.), w § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wniosek taki, w myśl § 5 tego rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu zapadało w formie decyzji administracyjnej wydanej przez wojewódzki urząd ziemski. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie przepisu art. 1 ust. 2 lit. e) dekretu powodowało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do zmiany wpisu w księdze wieczystej.

Zgodnie z § 5 rozporządzenia na wniosek strony organ administracji orzekał o tym, czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, który to przepis statuował przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich przyjmując jako kryterium wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Brzmienie § 5 rozporządzenia mogłoby sugerować, że przepis ten pozwala na rozstrzygnięcie o tym, czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu ze względu na swój charakter i przeznaczenie. Zestawienie jednak treści tego uregulowania z § 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w § 5 dotyczyć może wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jakie ona obejmuje. Pierwszy z wymienionych przepisów nakłada na stronę składającą wniosek wszczynający postępowanie obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z uwagi na wielkość powierzchni gruntów wchodzących w skład majątku ziemskiego. Omawiany § 6 nie posługuje się określeniem "dana nieruchomość", jakim posłużono się w § 5 rozporządzenia, a zestawienie treści obu tych uregulowań w odniesieniu do treści art. . 2 ust. 1 lit. e) dekretu prowadzi do wniosku, że sformułowanie "dana nieruchomość" odnosi się do danej nieruchomości ziemskiej objętej wnioskiem o stwierdzenie, że nie podpada ona pod działanie dekretu. W związku z powyższym należy uznać, że przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, a nie jej części.

Złożony w rozpatrywanej sprawie wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Zgodnie z dyspozycją art. 2 § 1 i art. 3 K.p.c. do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne, o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów. Podkreślić bowiem należy, iż zgodnie z § 5 rozporządzenia przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych (własności) do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest jednak podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, czy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter jest wyłączona z przejęcia. Powyższy pogląd znajduje również potwierdzenie w przyjętej praktyce orzeczniczej sądownictwa administracyjnego (m.in. wyrok NSA z dnia 17 listopada 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 411/04, z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt IV SA/Wa 353/04.

Skargę na powyższą decyzję złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnioskodawcy zarzucając jej błędną wykładnię § 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51) oraz niewłaściwe zastosowanie art. 2 § 1 i art. 3 K.p.c., polegające na uznaniu, że brak jest podstaw do stosowania tych przepisów rozporządzenia w sytuacji, gdy dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie mogła być przeznaczona na cele reformy rolnej, co w rezultacie prowadzi do ustalenia czy nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, a w tego rodzaju sprawach orzeka organ administracji państwowej w drodze decyzji o charakterze deklaratoryjnym. W związku z tym zarzutem wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w części umarzającej postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podniesiono, że sąd powszechny nie jest władny do rozstrzygania kwestii, których rozstrzygnięcie należy do organu administracji państwowej orzekającego w formie decyzji. W uchwale z dnia 27 września 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91, Sąd Najwyższy - Izba Cywilna podniósł, że rozstrzygnięcie , czy dana nieruchomość rolna nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następuje w drodze decyzji administracyjnej (OSN CP 1992/5, poz. 72).

Przepisy wykonawcze do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej - rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w § 5 przekazują organowi administracji państwowej orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Z przepisów tych natomiast nie wynika, aby w jakimkolwiek zakresie do rozpoznania takiej sprawy był powołany sąd powszechny, niezależnie czy orzeka o całej nieruchomości, czy o jej części. W uzasadnieniu wyroku z dnia 22 sierpnia 2000 r. w sprawie o sygn. akt IV SA 2582/98 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej na cele reformy rolnej przeznaczał nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Stwierdzenie to uzasadnia przyjęcie, że przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. powinna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej tej części nieruchomości, która nie jest funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele dekretu.

W orzecznictwie sądowym i uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 września 1990 r., W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26) przyjęto, że pojęcie "nieruchomości ziemskie" zawarte w dekrecie o reformie rolnej ma na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy, oraz że z przepisów o reformie rolnej nie wynika natomiast, ażeby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości nie mające takiego charakteru i nie pozostające w funkcjonalnej łączności z gospodarstwem rolnym, wydzielone prawnie lub fizycznie przed dniem 1 stycznia 1939 r. Paragraf 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej przekazuje zaś orzekanie w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej organowi administracji państwowej, który orzeka w formie decyzji. Kompetencje do orzekania w tych sprawach należą obecnie do wojewodów jako terenowych organów rządowej administracji ogólnej. Wojewoda [...] wydał merytoryczną decyzję w tej sprawie, która została uchylona tylko dlatego, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że do rozpoznania wniosku czy oznaczona część nieruchomości wchodząca w skład majątku S. podpada czy nie podpada pod działanie przepisów dekretu o reformie rolnej jest właściwy sąd powszechny a nie organ administracji rządowej. W tej sytuacji, gdy rozstrzygnięcie należy do drogi administracyjnej, a Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie ustosunkował się do zarzutów podniesionych wobec decyzji Wojewody [...], nie dokonał oceny materiału zawartego w aktach sprawy i nie rozpoznał istoty sprawy, zachodzi konieczność uchylenia decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie opierając się na argumentacji użytej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że nie zasługuje ona na uwzględnienie.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r., którą uchylono w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. odmawiającą uznania, że część majątku S., gmina G., stanowiąca teren zabudowany wraz z otaczającymi gruntami i zadrzewieniem, nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz umorzono postępowanie przed organem pierwszej instancji.

W uchylonej decyzji Wojewoda [...] rozważył merytorycznie, rozpatrując argumenty dotyczące powierzchni, położenia, sposobu zagospodarowania charakteru i funkcji, czy część majątku S., gmina G., stanowiąca teren zabudowany wraz z otaczającymi gruntami i zadrzewieniem, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, dochodząc do konkluzji, iż w odpowiedzi na tak postawione pytanie trzeba stwierdzić, że grunty te podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu; ponadto wspomniane grunty, będące przedmiotem wniosku, zabudowane dworkiem w majątku "S.", spełniają przesłanki art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 6 września 1944 r.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylając zaskarżoną decyzję Wojewody [...] oraz umarzając postępowanie przed organem pierwszej instancji nie odniósł się w ogóle do argumentacji podniesionej w tej decyzji i odwołaniu. W ocenie Ministra złożony w rozpatrywanej sprawie wniosek o ustalenie, że wymieniona w nim część nieruchomości nie wchodziła w skład majątku ziemskiego, podlegającego działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i nie mogła być przejęta na własność Skarbu Państwa na podstawie przepisów tego dekretu, jest żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Do rozstrzygania tego rodzaju sporów, mających charakter spraw cywilnych, powołane są sądy powszechne (art. 2 K.p.c.) a nie organy administracji.

Uzasadniając przedstawiony wniosek Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi poniósł następujące argumenty i przedstawił następującą drogę rozumowania.

Po pierwsze, nieruchomości ziemskie wymienione w art. 2 ust. 1 lit. a), b), c), d) i e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 Nr 3, poz. 13) przechodziły na własność Skarbu Państwa z mocy prawa, beż żadnego wynagrodzenia, z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 13 września 1944 r. W rozpatrywanym przypadku przedmiotowa nieruchomość ziemska przeszła na wskazanych zasadach na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e). Na cele reformy rolnej na podstawie tego przepisu podlegały przejęciu nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Po drugie, zarówno w samym dekrecie, jak i w przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu nieruchomości ziemskich od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Dekret z datą wejścia w życie w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. e) wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ex lege. Zaistnienie skutków prawnych tego uregulowania w postaci przejścia nieruchomości ziemskich na własność państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia przez wojewódzki urząd ziemski, stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 powołanego dekretu z dnia 8 sierpnia 1946 r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej.

Po trzecie, rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, będące przepisem wykonawczym do dekretu , w § 6 przewidziało dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działania art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. Wniosek taki, w myśl § 5 tego rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym, czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu zapadało w formie decyzji administracyjnej wydanej przez wojewódzki urząd ziemski. Dopiero wydanie ostatecznej decyzji stwierdzającej, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie przepisu art. 1 ust. 2 lit. e) dekretu powodowało skutki rzeczowe wobec Skarbu Państwa i stanowiło podstawę do zmiany wpisu w księdze wieczystej. Jednakże decyzja przewidziana w § 5 dotyczyć może wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jakie ona obejmuje. Oznacza to m.in., że przewidziana w tym przepisie (§ 5powołanego rozporządzenia) decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym, czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z uwagi na wielkość jej areału, w tym użytków rolnych, a nie jej części.

W konkluzji trzeba stwierdzić brak podstaw do stosowania § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN do rozstrzygania w innych sporach dotyczących spraw rzeczowych (cywilnych), w tym do ustalania, czy dana nieruchomość ze względu na swój charakter jest wyłączona z przejęcia.

Sąd podziela przedstawioną wyżej argumentację i sposób rozumowania przedstawiony w zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi.

Ponadto oceniając zaskarżoną decyzję Sąd nie stwierdził żadnych innych uchybień, które powinien zbadać z urzędu.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.u. Nr 153, poz. 127) orzekł jak w sentencji wyroku.