Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2515/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1 pkt 2 w zw. z  art. 158
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1974 nr 21 poz 118
law: Ustawa z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska, Sędziowie Sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, , po rozpoznaniu w dniu 2 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części i odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z 24 sierpnia 2021 r. znak GZ.gn.624.128.2015 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "organ ", "Minister") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) oraz w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), po rozpatrzeniu wniosku H. S. (dalej: "skarżąca", "strona") o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z 2 czerwca 2015 r., znak: GZsp-057-624-256/13 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji w części i odmowy stwierdzenia nieważności decyzji.

Wskazane rozstrzygnięcie zostało wydane w następującym stanie faktycznym

i prawnym sprawy.

Naczelnik Gminy w S. decyzją z dnia 8 października 1977 r. nr 7019/3/77 orzekł o przejęciu od G. S. na własność państwa gospodarstwa rolnego (bez budynków) o pow. 15,84 ha, położonego w miejscowości K.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji wystąpiła była właścicielka gospodarstwa G. S.. Podniosła, że decyzja Naczelnika Gminy w S.u została wydana:

- bez podstawy prawnej, gdyż G. S. nie spełnia przesłanek niezbędnych do przejęcia gospodarstwa;

- z rażącym naruszeniem art. 4-7 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji;

- z rażącym naruszeniem art. 99 § 1 k.p.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, poprzez nieoznaczenie strony postępowania i niejednoznaczne określenie gospodarstwa rolnego przejętego ww. decyzją oraz brak konkretnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, Minister decyzją z 2 czerwca 2015 r., znak GZsp-057-624-256/13, działając na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 w związku z art. 158 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm.) orzekł o:

– stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S.u z dnia 8 października 1977 r. nr 7019/3/77 w części dotyczącej przejęcia na własność państwa udziału w wysokości ½ części w nieruchomości oznaczonej numerem

ewidencyjnym 75 oraz

– odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia 8 października 1977 r. w pozostałej jej części.

Z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją Ministra z 2 czerwca 2015 r. (sprecyzowanym w dniu 5 listopada 2015r.) wystąpiła wnioskodawczyni. Podniosła ona m.in., iż decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia 8 października 1977 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, ponieważ nie została w niej szczegółowo określona podstawa prawna przejęcia, nie zawiera oznaczenia strony, do której była kierowana, a ponadto w dniu przejęcia G. S. nie osiągnęła wymaganego w przepisach wieku, jak również nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W trakcie toczącego się przed Ministrem postępowania G. S. zmarła, zaś w ogół praw, które jej przysługiwały, wstąpiła (w myśl art. 30 § 4 Kpa) jej następczyni prawna - H. S., na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w S. z dnia 28 maja 2018 r. sygn. akt I Ns 656/17 o stwierdzeniu nabycia spadku po G. S..

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Minister, wskazaną na wstępie decyzją z 24 sierpnia 2021 r., utrzymał w mocy decyzję własną z 2 czerwca 2015 r. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia 8 października 1977 r. została wydana na podstawie art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz.U. Nr 21, poz. 118; dalej: "ustawa z 1974r."). Minister przytoczył brzmienie ww. art. 9 ust. 1 i ust. 2. Wskazał na dwie przesłanki, które dawały możliwość przejęcia gospodarstwa rolnego na własność państwa za rentę tj. w sytuacji, gdy wszczęcia postępowania w sprawie przejęcia domagał się właściciel gospodarstwa oraz z urzędu, z uwagi na wykazywanie przez gospodarstwo niskiego poziomu produkcji rolnej.

Dalej Minister zauważył, iż z treści decyzji Naczelnika z 8 października 1977r. wynika, iż została wydana "po rozpatrzeniu wniosku", co pozwala stwierdzić w sposób jednoznaczny, że podstawę prawną badanej decyzji stanowił art. 9 ust. 1 ustawy z 1974 r. Wyjaśnił, iż przepis ten przewidywał możliwość przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego, w przypadku gdy;

1) właściciel gospodarstwa (albo jeden z właścicieli) złożył stosowny wniosek o przejęcie;

2) przedmiotem przejęcia były wszystkie nieruchomości wchodzące w skład gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;

3) właściciel ten osiągnął określony wiek wynoszący w przypadku mężczyzn 60 lat, zaś w przypadku kobiet 55 lat, albo został zakwalifikowany do jednej z grup inwalidów.

Dodatkowe przesłanki w zakresie przekazywania nieruchomości na własność państwa zostały sformułowane w przepisach ogólnych ustawy z dnia 29 maja 1974 r., przewidywały one m.in.: konieczność wyrażenia zgody przez: obydwoje małżonków - w sytuacji, gdy nieruchomości (wchodzące w skład gospodarstwa) stanowiły współwłasność małżonków, były objęte wspólnością ustawową albo stanowiły odrębną własność małżonka (art. 3 ust. 1); tych zstępnych, którzy gospodarowali na nieruchomościach, które podlegały przekazaniu (art. 4 ust. 1), oraz dożywotnika - w sytuacji, gdy nieruchomości były obciążone prawem dożywocia (art. 7).

Spełnienie tych dodatkowych przesłanek nie było jednak wymagane w sytuacji, gdy gospodarstwo rolne wykazywało niski poziom produkcji rolnej albo było zagrożone spadkiem produkcji rolnej (art. 6), a w przypadku wyrażenia zgody przez małżonka oraz zstępnych także wówczas, gdy praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowiła dla nich głównego źródła utrzymania (art. 3 ust. 2 i art. 4 ust. 2).

Odnosząc się do decyzji Naczelnika Gminy w S. z 8 października 1977r., Minister wskazał, iż z pisma Wojewódzkiego Biura Geodezji i Terenów Rolnych w S. znak: RGN 1/76 z dnia 3 grudnia 1976 r. wynika, że w miejscowości K. było przeprowadzane postępowanie scaleniowo-wymienne zatwierdzone decyzją Wojewody S. z dnia 22 września 1975 r. znak: GSC-471/34/75, na skutek którego ukształtował się nowy podział działek. Okoliczność ta spowodowała, że działki ujęte w księdze wieczystej nr 10161 zostały wykreślone, zaś w to miejsce wpisane zostały działki o numerach 4,9, 17, 20, 50, 76, 195, 46, 48, 49, 111, 47 o łącznej pow. 14,65 ha (przy czym działki nr 46, 48, 49 i 111 zostały dopisane do KW nr 10161 nie w wyniku postępowania scaleniowo-wymiennego, tylko na skutek zawarcia przez strony umowy cywilnoprawnej w przedmiocie sprzedaży).

Minister za nieprawidłowe uznał ustalenie Naczelnika, który ustalając stan prawny przejmowanego gospodarstwa stwierdził, że stanowi ono własność G. S.. Zauważył, że w aktach sprawy znajdują się dwa orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w S. z dnia 15 maja 1964 r. nr 39 i nr 41 o wykonaniu aktów nadania, które wskazują, że pierwotnie to J. S. (mąż G. S.) był właścicielem większej części gruntów, które wchodziły w skład przejętego gospodarstwa. Potwierdzają to również postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia 30 października 1964 r. Dane zawarte w tych postanowieniach wskazują, że to właśnie J. S. figurował w księgach wieczystych nr [...], jako właściciel działek nr [...] oraz współwłaściciel (w udziałach 1/10 części) działek nr [...]. G. S. była natomiast właścicielką działek nr [...] o łącznej pow. ok. 3,44 ha oraz współwłaścicielką (w udziale ½ części) działki nr [...]. Z kolei z postanowienia Sądu Powiatowego w S. z dnia 23 lutego 1970 r. sygn. akt Ns 39/70 wynika, że J. S. zmarł 14 stycznia 1961 r., zaś spadek po nim nabyła żona - G. S. oraz dzieci M. S., T. S. i J. S.1 w udziałach po ¼ części. W aktach sprawy znajduje się ponadto umowa notarialna z dnia 8 czerwca 1970 r. rep [...], z której wynika, że M. S., T. S. i J. S.1 darowali G. S. swoje udziały w działkach ujawnionych w księdze wieczystej nr [...], które nabyli w spadku po J. S..

Zdaniem Ministra, ustalenia te pozwalają stwierdzić, że w dniu wydania badanej decyzji (tj. w dniu 8 października 1977 r.), G. S. była właścicielką działek nr [...] i udziału w działce nr [...], natomiast nabyty pierwotnie przez J. S. udział w działkach nr [...] (wynoszący 1/10 części tych działek, tj. ok. 0,05 ha), stanowił przedmiot współwłasności G. S., M. S., T. S. i J. S..

Dalej Minister przedstawił sytuację dotyczącą stanu prawnego niewydzielonego udziału w działce nr [...]. W konkluzji stwierdził, że dniu 8 października 1977 r. cała działka nr [...] stanowiła własność J. M., a zatem ani G. S., ani jej zstępni (tj. M. S., T. S. i J. S.1) nie mogli przekazać udziału w tejże działce na własność państwa - wskazany udział nie wchodził bowiem w skład ich gospodarstwa. Dlatego też uznał, iż decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia 8 października 1977 r. w części dotyczącej przejęcia tego udziału została więc wydana z rażącym naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Odnosząc się do wskazywanego wcześniej błędnego ustalenia stanu prawnego przejmowanych na własność działek organ uznał, że stwierdzona wada nie może jednak sama w sobie zostać potraktowana jako naruszenie rażące. O charakterze tego naruszenia decyduje bowiem to, jaki miało ono wpływ na kwestie materialnoprawne. Minister podniósł, iż zgromadzona dokumentacja pozwala stwierdzić, że w odniesieniu do G. S. kwestia istnienia zgody jest bezsporna. Nie ulega bowiem wątpliwości, że osoba ta chciała przekazać gospodarstwo na własność państwa oraz że występowała o to do Naczelnika Gminy w S.. Organ zauważył, iż wprawdzie pośród zachowanej dokumentacji archiwalnej nie znajduje się złożony przez nią w tym zakresie wniosek, istnienie tego wniosku potwierdzają jednak inne zgromadzone w sprawie dowody tj. wniosek G. S. z 18 sierpnia 1977r. oraz jej wyjaśnienia zawarte w podaniu z 14 listopada 2013r., jak oświadczenie T. S. z dnia 29 lutego 2016r.

Minister uznał, iż w świetle przepisów ustawy z 1974r. wniosek złożony wyłącznie przez G. S. mógł więc wywoływać skutki prawne w postaci wszczęcia żądanego przez nią postępowania. Jego zdaniem, zgromadzona dokumentacja pozwala stwierdzić, że pozostali współwłaściciele, tj. M. S., T. S. i J. S.1, nie musieli nawet wyrażać zgody na to przejęcie. Jak uznał bowiem organ, praca w przejmowanym gospodarstwie nie stanowiła dla zstępnych G. S. głównego źródła utrzymania, a więc ich zgoda (w myśl art. 2 ust. 2 ustawy z 1974 r.) na przekazanie na własność państwa udziału w działkach 97 i 99 nie była wymagana. W jego ocenie, nawet w przypadku uznania, że zstępni G. S. mieli obowiązek wyrażenia zgody na przekazanie udziału w działkach 97 i 99 Skarbowi Państwa, to brak byłoby dostatecznych podstaw do uznania, że zgoda taka nie została przez nich udzielona. Wola osoby (wobec braku wymagań szczególnych) może być bowiem wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Biorąc pod uwagę, że na gruncie ustawy z 1974 r. dla wyrażenia zgody przez współwłaściciela nie była przewidziana żadna szczególna forma, Minister uznał, że samo postępowanie M. S., T. S. i J. S.1, którzy nigdy nie kwestionowali faktu przekazania przez matkę omawianego gospodarstwa rolnego na własność państwa, świadczy w sposób pośredni o tym, że popierali oni wniosek G. S. i zgadzali się na to przekazanie.

Organ, odnosząc się do spełnienia przesłanki osiągnięcia przez właściciela określonego wieku albo zakwalifikowania do jednej z grup inwalidów, zwrócił uwagę, że G. S. nie spełniała przewidzianej w ustawie przesłanki wieku. Dawna właścicielka w dacie przejęcia miała ukończone jedynie 54 lata, tymczasem art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1974 r. stanowił, że renta przysługuje rolnikowi, który osiągnął (w przypadku kobiet) 60 lat. Minister zauważył jednak, że z uzasadnienia decyzji z dnia 8 października 1977 r. wynika, że Obwodowa Komisja do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia zaliczyła G. S. do trzeciej grupy inwalidzkiej - co oznacza, że w sprawie została spełniona alternatywna przesłanka przejęcia, o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1974r.

Jak zauważył Minister, wystąpienie tej przesłanki zostało obecnie zakwestionowane przez wnioskodawczynię, która powołując się na orzeczenia Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia znak 03-27232 z dnia 20 lutego 1976 r. wskazała, że w dacie przejęcia było ono nieaktualne, ponieważ Komisja (we wskazanym orzeczeniu) określała, że inwalidztwo G. S. jest czasowe i wyznaczyła termin badania kontrolnego na luty 1977 r. Zdaniem organu, podniesiona okoliczność nie mogła mieć jednak wpływu na rozstrzygnięcie - nie dowodzi ona bowiem, że ustalony w orzeczeniu z dnia 20 lutego 1976 r. stan inwalidztwa nie istniał w okresie późniejszym (w tym w szczególności w dniu 8 października 1977 r.). Podkreślił, że w aktach sprawy znajduje się decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 listopada 1977 r. znak: Rp. 122778/GPI/30, z której wynika, że inwalidztwo trwało także w dacie jej wydania. Dlatego też organ uznał, że jeśli Komisja Lekarska nie zdecydowała się na zmianę swojej wcześniejszej kwalifikacji (określonej w orzeczeniu z dnia 20 lutego 1976 r.) w zakresie przyznania G. S. trzeciej grupy inwalidzkiej, to uzasadnione staje się stwierdzenie, że kwalifikacja ta pozostawała aktualna także w dniu 8 października 1977 r. (tj. w dacie przejęcia).

Minister zwrócił także uwagę, iż decyzja Naczelnika z dnia 8 października 1977 r. nie zawiera informacji o ustaleniu spłat zstępnym G. S. (co stanowiło niejako konsekwencję wadliwie ustalonego stanu właścicielskiego). Powyższa wada, jego zdaniem, nie może zostać potraktowana jako naruszenie rażące. Skutki tego uchybienia zostały bowiem złagodzone poprzez przyznanie G. S. renty w wysokości odpowiadającej przejęciu całego gospodarstwa, a nie tylko za działki, których była właścicielką. Niezależnie od powyższego zauważył, że kwestia przyznania omawianych spłat mogła być przez M. S., T. S. i J. S.1 odrębnie skarżona, ponieważ co najmniej od 1970 r., tj. od wydania przez Sąd Powiatowy w S. postanowienia o nabyciu spadku po J. S., mieli oni świadomość, że są jego spadkobiercami. Zdaniem organu oznacza to, że synowie G. S. wiedzieli, że są współwłaścicielami udziału w działkach nr [...], który został przejęty przez Skarb Państwa. Pomimo tego M. S., T. S. i J. S.1 nie zdecydowali się wnieść skargi (w zakresie braku otrzymania należnych spłat) do Naczelnika Gminy w S. lub organu wyższego stopnia.

Konkludując Minister stwierdził, że decyzja Naczelnika z dnia 8 października 1977 r. (z wyjątkiem przejęcia udziału w działce nr [...]) nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Analiza akt sprawy nie daje równocześnie podstaw do stwierdzenia, że decyzja ta zawiera inne wady wymienione w art. 156 § 1 Kpa, które uzasadniałyby stwierdzenie jej nieważności.

Z kolei dostrzeżenie wady rażącego naruszenia prawa w zakresie przekazania na własność państwa udziału J. M. w gospodarstwie rolnym stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności tej części decyzji z dnia 8 października 1977 r., która dotyczyła owego przekazania, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Zdaniem Ministra, decyzja Naczelnika z dnia 8 października 1977 r. - w zakresie przejęcia tego udziału - nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, dlatego też Minister, w punkcie pierwszym swojego rozstrzygnięcia z dnia 2 czerwca 2015 r., zasadnie stwierdził w tym zakresie nieważność decyzji z dnia 8 października 1977 r.

Na powyższą decyzję Ministra 24 sierpnia 2021 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca. W jej uzasadnieniu powtórzyła, iż w aktach sprawy nie ma wniosku G. S.. Błędnie stwierdzono także, iż dowodem na dobrowolne przekazanie gospodarstwa rolnego za rentę jest sama decyzja Naczelnika Gminy S. z dnia 08 października 1977r. w szczególności zapis " po rozpatrzeniu wniosku". Skarżąca podniosła, że takiego wniosku w aktach sprawy nie ma. Ponadto zauważyła, iż G. S. w dniu przejęcia nie osiągnęła wymaganego w przepisach wieku, jak również nie legitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jednocześnie wskazała część gospodarstwa rolnego stanowiła współwłasność pełnoletnich synów, a mimo to przejęto całość gospodarstwa rolnego, bez zgody współwłaścicieli pozbywając ich źródła utrzymania.

Strona zauważyła, iż zgodnie z zapisem decyzji o przyjęciu gospodarstwa z dnia 08 października 1977r. G. S. po zdanym gospodarstwie rolnym pozostawiono na własność budynek mieszkalny i budynki gospodarcze. Naczelnik Urzędu Gminy ograniczył się jedynie do zapisu "budynek mieszkalny i obora" nie wskazując konkretnych działek na których znajdował się budynek mieszkalny i budynki gospodarcze, ograniczając się jedynie do wskazania numerów Ksiąg Wieczystych w których znajdują się wyjęte spod przejęcia budynki gospodarcze i budynek mieszkalny. Zdaniem skarżącej, w tym przypadku trudno było wykazać na których działkach znajdują się budynki stanowiące własność G. S..

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, albowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja nie naruszają obowiązujących przepisów prawa.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w trybie nieważnościowym na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie jest nadzwyczajnym trybem postępowania i stanowi wyłom od zasady stabilności decyzji wyrażonej w art. 16 k.p.a., stąd też ustalenie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji musi być niewątpliwe. Celem postępowania nieważnościowego nie jest merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, lecz przeprowadzenie weryfikacji ostatecznej decyzji z jednego tylko punktu widzenia - a mianowicie, czy decyzja jest dotknięta jedną z wad kwalifikowanych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. Organ prowadzący postępowanie w sprawie nieważności decyzji nie jest kompetentny do rozstrzygania sprawy co do meritum, lecz ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych przez ten przepis. Organ orzeka wyłączenie kasacyjnie, stwierdzając nieważność decyzji albo jej niezgodność z prawem, a w przypadku braku przesłanek takiego orzeczenia - odmawia stwierdzenia nieważności decyzji.

Wśród przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - ustawodawca wskazał także "rażące naruszenie prawa" (pkt 2 ww. § 1). W doktrynie i orzecznictwie utrwalił się pogląd, że naruszenie może być uznane za rażące, gdy jest ono oczywiste i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej w demokratycznym państwie prawnym urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. W wyniku tego naruszenia powstają zatem skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować.

Obowiązkiem organu stwierdzającego nieważność decyzji, jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest wyraźne wskazanie, jaki konkretny przepis został naruszony, przy czym nie wystarczy samo tylko stwierdzenie o tym, iż doszło do takiego naruszenia prawa. Organ zobowiązany jest do wykazania, że uchybienie jakim dotknięta jest kontrolowana w postępowaniu nieważnościowym decyzja, ma charakter kwalifikowany i stanowi rażące naruszenie prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji możliwe jest wtedy, gdy decyzja została wydana wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu przez przepis prawa. Przy czym nie chodzi o błędy w wykładni prawa, ale o jego przekroczenie w sposób jasny i niedwuznaczny. Tylko wówczas treść wadliwej decyzji i czynności ją poprzedzające stanowią zaprzeczenie stanu prawnego.

Reasumując, z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde naruszenie prawa, a jedynie dyskwalifikujące decyzję w takim stopniu, iż niezbędne jest zniweczenie wszelkich jej następstw, w taki sposób, jakby gdyby od początku nie została wydana.

W postępowaniu nieważnościowym organ ogranicza się do poszukiwania uchybień i wadliwości, tak proceduralnych, jak i dotyczących prawa materialnego, poczynionych w toku i na gruncie zwykłego postępowania. Oznacza to badanie ostatecznie zakończonej sprawy, na gruncie wyłącznie zgromadzonego tam materiału dowodowego, pod kątem naruszenia norm materialnych oraz procedury uregulowanej w k.p..a, a także przepisów o charakterze procesowym zawartych w regulacjach obejmujących prawo materialne.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 24 sierpnia 2021r. utrzymująca własną decyzję z dn. 2 czerwca 2015r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dn. 8 października 1977r. w części dotyczącej przejęcia na własność państwa udziału w wysokości ½ części w działce o nr ewidencyjnym 75 oraz o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji z dn. 8 października 1977r. w pozostałej części.

Podstawę prawną kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w S. z dn. 8 października 1977r. stanowiły przepisy ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. z 1974 r., Nr 21, poz. 118), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 i 2 ustawy nieruchomości stanowiące współwłasność małżonków lub objęte wspólnością ustawową albo stanowiące odrębną własność małżonka mogą być przekazane na własność Państwa tylko za zgodą obojga małżonków (ust. 1) Nie jest jednak wymagana zgoda małżonka, dla którego praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania (ust. 2).

Zaś w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy nieruchomość, na której gospodarują zstępni rolnika, może być przez niego przekazana na własność Państwa tylko za ich zgodą (ust. 1). Zgoda zstępnych nie jest wymagana, jeżeli praca w przekazywanym gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła ich utrzymania (ust. 2).

Natomiast stosownie do art. 9 ust. 1 ustawy Państwo na wniosek rolnika przejmie na własność gospodarstwo rolne za rentę, jeżeli przekaże on wszystkie nieruchomości wchodzące w skład tego gospodarstwa, obejmujące co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych, a ponadto: osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin.

Zatem przejęcie gospodarstwa rolnego na własność Państwa było możliwe po spełnieniu następujących przesłanek:

1) wniosek o przejęcie gospodarstwa rolnego złożył rolnik będący właścicielem tego gospodarstwa;

2) przekazanie musiało dotyczyć wszystkich nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa, obejmujących co najmniej 2 ha gruntów rolnych i leśnych;

3) rolnik osiągnął wiek 65 lat mężczyzna, a 60 lat kobieta albo zaliczony został do jednej z grup inwalidów, w myśl przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin;

4) zgodę na przekazanie przez rolnika nieruchomości wchodzącej w skład gospodarstwa na własność Państwa wyraził jego małżonek, jak również zstępni rolnika, gospodarujący na tej nieruchomości.

Przechodząc do oceny pierwszej przesłanki przejęcia gospodarstwa rolnego, tj. wniosku o przejęcie gospodarstwa, stwierdzić należy, że co prawda stosowny wniosek G. S. nie został odnaleziony, jednakże w ustalonych okolicznościach sprawy nie może to zostać zakwalifikowane jako nie spełnienie ww. przesłanki i w rezultacie ocenione jako rażące naruszenie prawa. Należy zgodzić się z organem, że kontrolowane rozstrzygnięcie było wydane ponad 40 lat temu ( w 1977r.) i dokumentacja, którą udało się odnaleźć była niekompletna, co zostało uprawdopodobnione stosownymi pismami organów do których zwracał się Minister prowadząc postępowanie kontrolne, przekazującymi ujawnione dokumenty oraz wskazującymi na powody braku innych dokumentów. Tak jak podniósł to Minister, sam brak zachowania konkretnego pisma z wnioskiem G. S. o przejęcie gospodarstwa, nie może być w kontekście ustalonego w sprawie stanu faktycznego utożsamiony z jego nieistnieniem. Fakt zwrócenia się strony z ww. wnioskiem z sposób pośredni został potwierdzony przez inne dowody wskazane przez Ministra, tj. pismo G. S. z dn. 28 sierpnia 1977r. o przyznanie renty, podjęcie przez ww. działań następczych zmierzających do uzyskania świadczenia rentowego, zachowanie G. S., która po przejęciu gospodarstwa rolnego przez Państwo i otrzymaniu stosownego świadczenia rentowego, nie kwestionowała kontrolowanej decyzji (przez ponad trzydzieści lat do daty złożenia wniosku o stwierdzenie jej nieważności), co pozwala na przyjęcie stanowiska, że powyższa decyzja z 1977r. była zgodna z jej wolą.

Zatem, wbrew zarzutom skargi, została spełniona pierwsza przesłanka przejęcia gospodarstwa rolnego.

Nie jest zasadny także zarzut skargi dotyczący braku spełniania przez stronę kryterium wieku oraz zaliczenia do właściwej grupy inwalidzkiej, tj. niespełniania przesłanek określonych w art. 9 ust.1 pkt. 1i2 ustawy. Sąd podziela stanowisko Ministra, że na podstawie dokonanych ustaleń przyjął, że G. S. w dacie przekazania gospodarstwa rolnego nie osiągnęła wieku przewidzianego ww. przepisie ustawy, jednakże spełniała alternatywną przesłankę przekazania, tj. zaliczenia do trzeciej grupy inwalidzkiej. Niezasadne są przy tym twierdzenia skargi, że orzeczenie o inwalidztwie było nieaktualne w dacie wydania kwestionowanej decyzji. Jak zasadnie podniósł Minister, z decyzji ZUS w sprawie przyznania renty wydanej bezpośrednio po przekazaniu gospodarstwa w dn. 24 listopada 1977r. wynikało, że inwalidztwo G. S. trwało także w dacie jej wydania ( ww. decyzji potwierdzono, że strona legitymuje się stosownym orzeczeniem inwalidzkim wydanym na podstawie przepisów o powszechnym zaopatrzeniu emerytalnym pracowników i ich rodzin). Okoliczność powyższa stanowi przesłankę do przyjęcia jako zgodnego z prawem stanowiska, że G. S. legitymowała się statusem inwalidzkim także w dacie wydawania decyzji o przekazaniu gospodarstwa w dn. 8 października 1977r.

Jako niezasadny Sąd potraktował zarzut skargi przejęcia gospodarstwa bez uzyskania zgody synów G. S. jako współwłaścicieli części gospodarstwa rolnego.

Z ustaleń wynikających z akt administracyjnych wynika, że dla M. S., T. S., J. S.1 w dacie przekazywania gospodarstwa rolnego, praca w tym gospodarstwie nie stanowiła głównego źródła utrzymania. Oznacza to, że stosownie do art. 4 ust. 2 ustawy zgoda ww. na przejęcie przedmiotowego gospodarstwa rolnego nie była konieczna i wymagana.

Również Minister prawidłowo uznał, iż kwestionowana decyzja Naczelnika Gminy w S. nie jest dotknięta innymi kwalifikowanymi wadami uzasadniającymi stwierdzenie jej nieważności, w szczególności polegającymi na braku wskazania w jej treści numerów działek na których były usytuowane budynek mieszkalny i budynki gospodarcze i które nie podlegały przejęciu. Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że mające w sprawie zastosowanie przepisy ustawy o przekazywaniu gospodarstw rolnych z 1974r., jak i przepisy wykonawcze do ww. ustawy, nie przewidywały obowiązku określania w tego rodzaju decyzjach powyższych danych odnoszących się do tzw. działek siedliskowych pozostawianych rolnikowi.

Sąd nie dopatrzył się także ewentualnie innych uchybień i wadliwości kontrolowanej decyzji, które był zobowiązany wziąć pod uwagę w zakresie kontroli sądowej dokonywanej z urzędu. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, wydając decyzje obu instancji, zgromadził wyczerpujący materiał dowodowy, dokonał wszechstronnej, wnikliwej i rzetelnej analizy stanu faktycznego sprawy oraz szczegółowo wyjaśnił motywy, jakimi się kierował przy rozstrzyganiu sprawy. Przekonująco uzasadnił swoje decyzje zgodnie z wymogami określonym w art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.