Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2428/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska (spr.) Sędziowie: WSA Joanna Gierak-Podsiadły WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Małgorzata Sieczkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata M. R., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej jako "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z [...] r. złożonym w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego, J. K. zwróciła się o pomoc finansową na zakup torby na zakupy.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent W. odmówił przyznania J. K. pomocy finansowej na zakup torby na zakupy. W uzasadnieniu organ wskazał, że wnioskodawczyni jest osobą z orzeczonym na czas określony, tj. do dnia [...] r., umiarkowanym stopniem niepełnosprawności. Jednocześnie jest osobą prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe mającą stały dochód w wysokości [...] zł wynikający z przyznanego jej świadczenia emerytalnego. Powyższe oznacza, że J. K. znajduje się w kręgu osób, które mogą ubiegać się jedynie o przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Organ podniósł, że aby stwierdzić zasadność przyznania pomocy w tej formie konieczne jest wykazanie, iż sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o pomoc jest szczególnie trudna. Tym samym rolą organu jest rozważenie, czy zasadne jest przyznanie pomocy w oparciu o obiektywną analizę sytuacji życiowej. W ocenie organu fakt otrzymywania przez J. K. świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł wskazuje, że posiada ona środki finansowe na zakup torby na zakupy. Organ podniósł również, że J. K. dobrowolnie zrezygnowała z dodatku mieszkaniowego, a także, że otrzymuje pomoc zarówno od córki poprzez opłacanie rachunków za internet, telewizję kablową, telefon komórkowy i prywatne ubezpieczenie zdrowotne, jak również korzysta z pomocy organu od [...] r. Wskazując na posiadane środki finansowe organ podniósł, iż od stycznia do maja 2013 r. udzielił pomoc finansowej 1048 osobom w łącznej wysokości [...] zł, co daje średnio [...] zł miesięcznie na osobę.

Odwołanie od powyższej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] r. złożyła J. K. .

Decyzją z [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium uznając za własne ustalenia Prezydenta W. oraz pogląd tego organu, że wsparcie ze strony organów publicznych ma charakter akcesoryjny stwierdził, iż J. K. udzielono pomocy w zakresie poprawienia jej sytuacji wskazując na możliwość pozyskania dodatkowych środków oraz wskazano racjonalne sposoby korzystania z posiadanych zasobów. Kolegium stwierdziło również, że J. K. oprócz stałego dochodu w formie świadczenia emerytalnego może liczyć na pomoc córki, która partycypuje w niektórych wydatkach. Tym samym w ocenie Kolegium pomoc na zakup torby na zakupy wykracza poza treść art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Skargę na decyzję Kolegium z [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła J. K. . W uzasadnieniu wskazała, że nie zgadza się z decyzją, która jest szablonem, w którym zmienia się tylko imię i nazwisko. Wskazała, że nie ma wygórowanych żądań. Podniosła, że ma [...] lat i [...] zł zasiłku emerytalnego.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 4 sierpnia 2014 r. skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów art. 2 ust. 1, art. 3 i art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, a także przepisów art. 7, art. 77, art. 86, art. 89 i art. 107 § 3 k.p.a. Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze pomimo powoływania się na uprawnienie J. K. wynikające z przepisów Kodeksu Rodzinnego i Opiekuńczego nie przeprowadziło postępowania dowodowego w tym zakresie w szczególności nie ustaliło czy córka skarżącej rzeczywiście partycypuje w kosztach utrzymania, a jeśli tak w jakiej wysokości. Podniosła także, że w dniu [...] r. zwróciła się o przyznanie dodatku mieszkaniowego, jednakże z pisma z dnia [...] r. wynika, że jedynym rozwiązaniem jest zawarcie porozumienia z Zakładem Gospodarowania Nieruchomościami. Jednocześnie wskazała, że z informacji przez nią uzyskanych wynika, że nie kwalifikuje się do grona beneficjentów tego dodatku z uwagi na powstałe zaległości czynszowe. Podniosła również, że chwila kiedy stała się niepełnosprawna jest zdarzeniem spełniającym kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku. Skarżąca odnosząc się do kwestii uznania administracyjnego podkreśliła, że wiąże się to z odpowiednim wyważeniem interesów przeciwstawnych, tj. interesu obywatela i interesu publicznego poprzez zachowanie proporcjonalności oby interesów. Wskazała na konieczność szczególnego uzasadnienia decyzji uznaniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 39 ust 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej stronie może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może zatem, w myśl ww. przepisu, zostać przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, także kosztów pogrzebu, przy czym użycie sformułowania "w szczególności" świadczy o tym, że jest to katalog przykładowy.

Tym samym z brzmienia powołanych unormowań i użytego w nich zwrotu "może", wynika, że decyzja wydana w tym trybie przez organ administracji, ma charakter uznaniowy, co oznacza, że zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Oczywistym jest przy tym, że owo uznanie administracyjne doznaje ograniczeń. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznania zasiłku celowego wynika bowiem, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 i 4 cytowanej ustawy). Jednocześnie z treści art. 2 ust. 1 i 2 i art. 3 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości poprzez zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.

Reasumując powyższe należy wskazać, iż pomoc społeczna realizowana jest w stosunku do osób, które nie potrafią same w sposób obiektywny przezwyciężyć trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazły. Jednocześnie udzielenie tej pomocy zmierzać ma do usamodzielnienia się tychże osób. Przyznanie zasiłku celowego, jako pomocy udzielanej na konkretny cel, podlega uznaniu administracyjnemu, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w odniesieniu do konkretnej osoby, jak i w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej.

Należy podkreślić, że ustawodawca wprowadził ograniczenie w możliwości przyznawania zasiłku dla osób, które przekraczają kryterium dochodowe wprowadzając przepis art. 41 do ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z tym przepisem "W szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany:

1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi;

2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową".

Podkreślić zatem trzeba, że przyznanie pomocy osobom i rodzinom, które przekraczają kryterium dochodowe, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i ogromnej liczby beneficjentów oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga absolutnie wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej powinien rozważyć sytuację życiową osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego" w znaczeniu konieczności dokonania oceny, która powinna abstrahować od kwestii wysokości uzyskiwanego przez tę osobę dochodu. Świadczenia unormowane w art. 41 powinny być traktowane jako szczególna pomoc doraźna ukierunkowana na konkretny cel bytowy.

Należy przypomnieć, że szczególnie uzasadnionym przypadkiem jest taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych pozwala stwierdzić, że są to zdarzenia drastyczne w skutkach i daleko ingerujące w plany życiowe. Są to te zdarzenia, które występują całkowicie wyjątkowo, incydentalnie, są zbiegiem wielu niefortunnych zdarzeń, niemożliwych do przewidzenia i przeciwdziałania (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2014 r., sygn. akt I OSK 814/13, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2014 r., sygn. akt I OSK 1388/12).

Skarżąca jest osobą samodzielnie prowadzącą gospodarstwo domowe z dochodem miesięcznym przekraczającym kryterium dochodowe wskazane w § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823), tj. kwotę 542 zł. Skarżąca uzyskuje bowiem miesięczny dochód wynikający ze świadczenia emerytalnego w wysokości [...] zł. Powyższe oznacza, że wniosek inicjujący postępowanie w niniejszej sprawie o przyznanie pomocy na torbę na zakupy mógł być oceniany jedynie w kontekście przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie Sądu zarówno sytuacja skarżącej, jak i sam wniosek nie spełniają kryterium "przypadku szczególnie uzasadnionego" (art. 41 ww. ustawy). Skarżąca poza wskazanym miesięcznym dochodem otrzymuje pomoc od córki, która reguluje za skarżącą rachunki za internet, telewizję kablową, telefon komórkowy i prywatne ubezpieczenie zdrowotne. Nadto skarżąca, jak wynika z akt administracyjnych sprawy, otrzymuje comiesięczną pomoc ze środków budżetowych tj. w [...] r. otrzymała zasiłek celowy na leki, opłacenie rachunku za gaz i energię elektryczną, zaś w [...] r. zasiłek celowy na bilet, odzież i serwis pieca gazowego. Tym samym skarżąca posiada możliwość zakupu ww. torby ze środków własnych.

Ponadto należy zwrócić uwagę, że torba na zakupy nie jest artykułem pierwszej potrzeby i nie stanowi wydatku, który jest wynikiem szczególnego zdarzenia skutkującego tak wyjątkowymi konsekwencjami, które stanowią zagrożenie dla zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych. Należy przy tym zauważyć, że w piśmie z [...] r. skierowanym do Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wyraźnie wskazuje, że jako osoba niepełnosprawna poruszająca się przy pomocy dwóch kul może mieć problem z korzystaniem z torby na zakupy, oraz że być może właściwszym byłby zakup plecaka (k. 12 akt sprawy sądowej).

Całokształt sprawy wskazuje zatem, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki do udzielenia pomocy w postaci specjalnego zasiłku celowego.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy organy orzekające nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, tym bardziej, że ośrodek pomocy ma ograniczone możliwości finansowe. Organy nie naruszyły bowiem przepisów prawa materialnego i procesowego. Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń (v. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 czerwca 2007 r., sygn. akt l OSK 1464/06, Lex nr 299415; z dnia 25 stycznia 2008 r., sygn. akt l OSK 624/07, Lex nr 500091; z dnia 14 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1498/10).

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w punkcie1 sentencji wyroku. O kosztach pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł jak w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 powołanej ustawy