Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Ka 3550/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2004-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz (spr.) Sędzia NSA Wiesław Morys Asesor WSA Beata Kalaga - Gajewska Protokolant stażysta Agnieszka Janecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2004 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) pozbawił W. R. uprawnień kombatanckich.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ orzekający stwierdził, że W. R. otrzymał uprawnienia kombatanckie decyzją ZW ZBoWiD w C. z [...] r. z tytułu działalności w Ruchu Oporu w latach [...] oraz utrwalania władzy ludowej [...]. Następnie organ wywiódł, że w toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, iż skarżący w okresie od [...] do [...]r. pełnił służbę w Milicji Obywatelskiej zaliczonej przez Sąd Najwyższy do aparatu bezpieczeństwa ( uchwała SN z dnia 7.05.1992 r. sygn. akt III UZP 7/91 ). Z akt sprawy wynika, że podczas pełnienia tej służby brał czynny udział w zwalczaniu Narodowych Sił Zbrojnych. Oznacza to, że podczas pełnienia służby w aparacie bezpieczeństwa poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski.

Organ stwierdził, że w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. "a" w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "c" cyt. ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które pełniły służbę w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami UB, a zatem i w MO i podczas służby wykonywały zadania śledcze i operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji lub osób walczących o suwerenność i niepodległość RP. Osobom tym uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy W. R. wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i zarzucił, że do organów MO wstąpił z polecenia ówczesnych władz C [...] Batalionów Chłopskich, podobnie jak ówczesny dowódca oddziału AK wyjaśnił, że związał się też konspiracyjne z A.K.

Nadto służył w Wojsku Polskim w czasie działań wojennych, a tej okoliczności organ nie uwzględnił.

W związku z prowadzoną przez niego działalnością konspiracyjną w czasie wojny jego rodzina była prześladowana i wywieziona do P. L..

Zaskarżoną decyzją Kierownik Urzędu na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 i 129 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. ustawy o kombatantach utrzymał w mocy decyzję własną o pozbawieniu uprawnień kombatanckich W. R.

Organ orzekający podtrzymał dotychczasowe stanowisko co do ustaleń faktycznych i przyjętej oceny prawnej podjętego rozstrzygnięcia. Podkreślił, że odwołujący się otrzymał uprawnienia kombatanckie na podstawie oświadczeń potwierdzających pełnienie służby w Batalionach Chłopskich w latach [...] oraz odpisu zaświadczenia Kom. MO z dn. [...]r. stwierdzającego pełnienie służby w org. MO w okresie od [...] do [...] i udział w walkach z reakcyjnym podziemiem w latach od [...] do [...]r.

Aczkolwiek w piśmie Ś. KWP w K. z dnia [...] r. potwierdzono fakt zatrudnienia odwołującego się w organach MO, a jednocześnie wskazano, iż na podstawie zachowanej dokumentacji nie można jednoznacznie stwierdzić czy wykonywał on zadania związane ze zwalczaniem formacji zbrojnego podziemia, to jednakże organ wskazał, że w oświadczeniu świadka z dnia [...] r. dołączonym do deklaracji członkowskiej ZBoWiD stwierdzono, że po wyzwoleniu ww brał czynny udział w likwidacji band reakcyjnych spod znaku NSZ będąc w szeregach MO. Oznacza to, że odwołujący się w trakcie służby w organach MO wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

W skardze wniesionej do Naczelnego Sądu Wojewódzkiego W. R. domagał się uchylenia zaskarżonej decyzji jako niezgodnej z prawem.

Zarzucił naruszenie art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa poprzez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy i przyjęcie niewystarczających dowodów za podstawę uzasadnienia negatywnej decyzji. Podkreślił, że organ nie wskazał danych personalnych świadka na oświadczeniach którego się oparł. Nadto oświadczenie to nie zostało zweryfikowane przez złożenie zeznań na okoliczności, o której mowa w oświadczeniu. Bezzasadnie odmówił mocy dowodowej dokumentowi przesłanemu przez Ś. KWP z dnia [...] r. oraz pozostałym dowodom przedstawionym przez skarżącego w piśmie z dnia [...]r. Wyjaśnił, że w rejonie miejscowości P., gdzie pełnił służbę w MO nie działały WSZ, odwołując się przy tym do pracy historycznej A.W. Gały "Niepodległościowe podziemie zbrojne Częstochowy i okolicy ( 1941 – 1956 )".

Kierownik Urzędu ... w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie prezentując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga w niniejszej sprawie została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało w niej zakończone. Zatem stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Przepisy wprowadzające – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 , poz. 1271 ze zm.) sprawa ta podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny na podstawie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) zwanej dalej p.s.a. Zgodnie z art. 3 § 1 p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) Sąd Administracyjny powołany jest do kontroli legalności poddanych jego kognicji decyzji, postanowień czynności i innych aktów.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa.

Zarówno zachowanie jak i pozbawienie uprawnień kombatanckich regulują przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( tj. z 2002 r., Dz. U. Nr 42, poz. 371 ). Stosownie do art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, tej ustawy uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobie, która była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej, jeżeli podczas i w związku z tą działalnością wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Przepis ten pozostaje w związku z regulacją zawartą w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a cyt. ustawy. Dotyczą one bowiem zatrudnienia albo pełnienia służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego. Między przepisami tymi zachodzi jednak istotna różnica. O ile bowiem zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, w zasadzie powoduje pozbawienie uprawnień kombatanckich, to zatrudnienie albo pełnienie służby lub funkcji w aparacie bezpieczeństwa publicznego poza strukturami Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej samo w sobie nie powoduje pozbawienia uprawnień kombatanckich. Do pozbawienia tych uprawnień konieczne jest ponadto udowodnienie, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Wobec regulacji zawartych w przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, oraz art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, omawianej ustawy należało wpierw rozważyć, który z tych przepisów może stanowić materialnoprawną podstawę pozbawienia uprawnień kombatanckich osobę zatrudnioną w organach Milicji Obywatelskiej w latach 1944 – 1956.

Wyjaśnienie powyższej kwestii w ocenie Sądu jest konieczne wobec faktu, że organ orzekający w motywach przyjętego rozstrzygnięcia odwoływał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 1992 r. ( II UZP 7/91, opubl. OSNC 10/92, poz. 174 ) a ponadto, że w późniejszym orzecznictwie Sądu Najwyższego został wyrażony pogląd, iż Milicja Obywatelska podlega dyspozycji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a. ustawy o kombatantach ( por. wyrok SN z dnia 11 stycznia 2002 r. III RN 177/00, opubl. OSNP 2002/9/201, czy z dn. 20 lutego 2002 r., III RN 216/00, opubl. "Wokanda 2002/10/26 ).

Sąd orzekający w niniejszym składzie poglądu tego nie podziela. Przede wszystkim należy zauważyć, że powoływana przez organ orzekający uchwała 7 sędziów SN jest częściowo zdeaktualizowana, gdyż odnosiła się do wykładni przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, ustawy o kombatantach w brzmieniu obowiązującym przed jego nowelizacją, a wprowadzoną dopiero przez art. 1 pkt 13 lit. a, ustawy z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. Nr 68, poz. 436 ).

Z tych samych przyczyn Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie podziela poglądu wyrażonego przez Sąd Najwyższy w przywołanych powyżej wyrokach. Oczywiście z treści art. 1 dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. ( Dz. U. RP Nr 7, poz. 33 ) wynika, że Milicja Obywatelska była prawno-publiczną formacją Służby Bezpieczeństwa Publicznego. Jednakże do zakresu jej działania należały ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw ( art. 2 lit. a i b tego Dekretu ). Na te okoliczności zwrócił m.in. uwagę Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 15 lutego 1994 r. ( sygn. K 15/03, OTK 1994/1/4 ) uznał za niekonstytucyjny przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a , ustawy o kombatantach, w części w jakiej nie przyznawał uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur UB, SB i JW, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Do takich jednostek Trybunał Konstytucyjny zaliczył służbę MO.

Właśnie w związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. nastąpiła nowelizacja ustawy o kombatantach, dokonana powołaną powyżej ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r., którą został zmieniony przepis art. 2 ust. 2 pkt 4 lit. a, oraz dodany został w art. 21 ust. 2 pkt 4 ustęp "lit. c".

Na poparcie powyższej argumentacji należy też przywołać wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 maja 1996 r. ( sygn. III ARN 88/95, opubl. OSNAP 1996/23/348 ) w którym stwierdzono, że osobom pełniącym służbę w Milicji Obywatelskiej , które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów także z innych tytułów, niż działalność w latach 1944 – 1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", należy w toku postępowania weryfikacyjnego wykazać, że wykonywały zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości. Rzeczypospolitej Polskiej, aby pozbawić te osoby uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a, ustawy o kombatantach.

Z akt sprawy wynika, że skarżący w okresie od dnia [...]r. do dnia [...]r. pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej ( zaśw. KWMO w K. z dn. [...]r., L.dz. [...] ). Nadto z akt tych wynika, że w okresie od [...] do [...] r. był członkiem ruchu oporu w formacji Batalionów Chłopskich i brał udział w kampanii wrześniowej 1939 r.

Zatem materialnoprawną podstawą pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich stanowi przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, ustawy o kombatantach, który wymaga udowodnienia, że osoba, której uprawnienia kombatanckie przyznano, podczas i w związku z działalnością w tym aparacie wykonywała zadania śledcze i operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Podkreślić należy, że ciężar dowodu wykazania okoliczności wskazanych w omawianym przepisie spoczywa na organie orzekającym.

W ocenie Sądu skarżący trafnie zarzuca, że w powyższym zakresie sprawa nie została dostatecznie wyjaśniona, czym organ orzekający naruszył art. 77 § 1 kpa. Nadto, że uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów z art. 107 § 3 Kpa.

Kierownik Urzędu uznając, że skarżący w okresie służby w MO wykonywał zadania operacyjne związane ze zwalczaniem organizacji i osób walczących o niepodległość Polski ustalił, iż podczas pełnienia tej służby brał on czynny udział w likwidacji – Narodowych Sił Zbrojnych, co stwierdził na podstawie dołączonego do deklaracji członkowskiej ZBoWiD oświadczenia świadka z dn. [...] r. Organ orzekający nie wskazał bliżej żadnych danych personalnych tego świadka. Nie wyjaśnił też dlaczego ten dowód uznał za wiarygodny. W aktach b. ZBoWiD znajdują się oświadczenia dwóch świadków potwierdzające udział skarżącego w ruchu oporu tj. w oddziałach Batalionów Chłopskich. Jednocześnie w bardzo lakonicznym oświadczeniu jednego z tych świadków E. M. z dn. [...] r. znajduje się stwierdzenie, na którą prawdopodobnie powołuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W aktach sprawy znajduje się też informacja pisemna Ś. KWP w K. z dnia [...]r. o przebiegu służby skarżącego w organach MO ze stwierdzeniem, iż na podstawie posiadanych dokumentacji nie można jednoznacznie stwierdzić, czy skarżący w okresie zatrudnienia wykonywał zadania związane ze zwalczaniem formacji zbrojnego podziemia.

W piśmie tym zawarta jest też sugestia o możliwości wypożyczenia organowi do wglądu akt osobowych skarżącego.

Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że z tej możliwości organ orzekający nie skorzystał, czym naruszył art. 7 kap.

Przy tak zgromadzonym materiale dowodowym wszechstronne wyjaśnienie sprawy wymagało jego uzupełnienia o przeprowadzenie ww dowodu, a także przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka na okoliczność złożonego przez niego oświadczenia z dnia [...] r. Ponadto organ powinien w tym stanie sprawy skorzystać z możliwości przewidzianej w art. 86 kpa nie tylko z uwagi na treść oświadczenia świadka z dn. [...]r. na które się powoływał, ale i okoliczności podnoszone przez skarżącego w piśmie z dnia [...]r., a dotyczące przyczyn wstąpienia do służby w organach MO.

Oczywiście w przypadku regulacji zawartej w przepisie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c. ustawy o kombatantach nie ma zastosowania ust. 3 tego przepisu. Jednakże złożenie przez skarżącego wyjaśnień w trybie art. 86 kpa umożliwi organowi dokonanie oceny wszystkich zgromadzonych w sprawie dowodów zgodnie z dyspozycją zawartą w art. 80 kpa.

Stosownie do art. 107 § 3 kpa uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Zaskarżona decyzja tych wymogów nie spełnia.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ orzekający winien zatem poczynić wnikliwe i wszechstronne ustalenia czy po stronie skarżącego istnieją przesłanki negatywne, przewidziane w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. c, ustawy o kombatantach, których istnienie ma ten skutek, że nie może on zachować przyznanych mu uprawnień kombatanckich nawet przy ustaleniu, że nabył też uprawnienia z innych tytułów znanych obecnie obowiązującej ustawie o kombatantach.

Przy czym Sąd w składzie niniejszym reprezentuje pogląd, że na podstawie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit, c, tej ustawy pozbawia się uprawnień kombatanckich nie tylko osoby wykonujące zadania śledcze, ale i zadania operacyjne związane bezpośrednio ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej ( por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 29 listopada 2000 r. sygn. akt V SA 519/00).

Takiej interpretacji omawianego przepisu nie stoi na przeszkodzie wykładnia językowa, której reguły nie nakazują dokonywać wykładni tylko i jedynie jakichś poszczególnych, wypreparowanych z całości tekstu prawnego przepisów prawnych. Dla dokonania wykładni językowej konieczne jest uwzględnienie całości relewentnego dla rozstrzygnięcia danego problemu tekstu prawnego. Odtworzenie zaś normy prawnej z tekstu prawnego zwykle wymaga nie tylko odwołania się do znacznie większej niż tylko jeden – zrębowy – przepis, przepisów prawnych, ale i do pewnych twierdzeń o systemie prawnym, w tym twierdzeń o regułach jego konstrukcji.

Dokonując zatem interpretacji art. 21 ust. 2 pkt 4 lit c, ustawy o kombatantach w omawianym zakresie należy odnieść się do preambuły tejże ustawy, gdzie ustawodawca podkreślił – jako szczególną zasługę dla Polski – walkę o suwerenność i niepodległość. Oznacza to, w ocenie Sądu, że uprawnienia określone ustawą o kombatantach nie mogą przysługiwać osobom, które w jakikolwiek sposób związane były ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Wykonywanie więc, czy to zadań śledczych, czy też operacyjnych skierowanych przeciwko organizacjom niepodległościowym albo osobom działającym na rzecz suwerenności i niepodległości nie może być uznane jako zasługa.

Z tych zatem przyczyn uwzględniając treść art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, i c p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. Sąd Administracyjny uwzględniając charakter prawny zaskarżonej decyzji w oparciu o art. 152 p.s.a. stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu wobec nieprawomocności wyroku.

O kosztach postępowania nie orzeczono z uwagi na treść art. 210 § 1 p.s.a.

su.