Wyrok NSA oz. w Poznaniu, sygn. akt SA/Po 283/95
NSA oz. w Poznaniu
Data orzeczenia: 1995-05-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Hasła tematyczne: Opłata skarbowa
Bankowe prawo
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a", art. 3 ust. 1 pkt 8
journal: Dz.U. 1989 nr 4 poz. 23
law: Ustawa z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej.
article: art. 4, art. 11
journal: Dz.U. 1992 nr 72 poz. 359
law: Obwieszczenie Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 20 lipca 1992 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo bankowe.
Teza: Obrót wierzytelnościami nie jest umową zawartą w wykonywaniu działalności gospodarczej przez bank.

Od umowy sprzedaży wierzytelności zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ pobiera się opłatę skarbową.

TEZY

Obrót wierzytelnościami nie jest umową zawartą w wykonywaniu działalności gospodarczej przez bank.

Od umowy sprzedaży wierzytelności zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ pobiera się opłatę skarbową.


SENTENCJA

oddala skargę w przedmiocie opłaty skarbowej.


UZASADNIENIE

Urząd Skarbowy P.-G. decyzją z dnia 7 września 1994 r. (...) na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./ i par. 58 pkt 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 26 czerwca 1992 r. w sprawie opłaty skarbowej /Dz.U. nr 53 poz. 253/ Wymierzył E. N. opłatę skarbową według stawki 2 procent od kwoty 70.713.900 tj. 1.414.000, razem 1.914.000 zł z tytułu zawartej umowy pomiędzy Apteką "N." w P. i PKB SA w L. Oddział w P. o odpłatnym przeniesieniu prawa do wierzytelności wobec ZOZ w P. z tytułu niezrealizowanej odpłatności za leki wydane na recepty kredytowe.

W wyniku odwołania Pierwszego Komercyjnego Banku S.A. w L., Oddział w P., Izba Skarbowa decyzją z dnia 9 grudnia 1994 r. (...) uchyliła powyższą decyzję w części dotyczącej odsetek za zwłokę, a utrzymała ją w mocy w pozostałej części.

W uzasadnieniu tej decyzji podniesione zostało, że przedmiotowa umowa nazwana została umową o przelew wierzytelności. Organ i instancji uznał, że umowa ta w swojej istocie jest umową sprzedaży i dlatego od tej umowy ustalono opłatę skarbową.

Zgodnie z art. 510 Kc przelewu wierzytelności dokonuje się poprzez zawieranie umowy sprzedaży, zamiany darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności. Zgodnie natomiast z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej, opłacie skarbowej podlegają m. innymi umowy sprzedaży oraz zamiany rzeczy i praw majątkowych. Przelew wierzytelności łączy się z obowiązkiem uiszczenia opłaty skarbowej tylko wtedy, gdy następuje w drodze umowy sprzedaży lub zamiany. Z par. 7 zawartej umowy wynika, że przeniesienie wierzytelności następuje w wyniku sprzedaży tejże wierzytelności. Umowa wobec tego wyczerpuje znamiona umowy, o której mowa w art. 535 par. 1 Kc. W związku z tym, umowa ta podlega opłacie skarbowej na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy. Wyłączeniu z obowiązku uiszczenia opłaty skarbowej korzystają jedynie umowy sprzedaży wierzytelności dokonywane w ramach usług bankowych przez podmioty uprawnione do świadczenia tych usług jako sprzedających. Dotyczy to banków i spółek prawa handlowego posiadających zezwolenie Prezesa NBP na wykonywanie czynności bankowych. W przedmiotowej sprawie, Bank jest stroną nabywającą, a więc umowa podlega opłacie skarbowej.

Brak jest podstaw do uznania, iż przelew wierzytelności występuje na podstawie faktoringu. Umowa taka zawiera bowiem cechy umowy mieszanej i zawiera elementy różnych instytucji prawnych. Przedmiotowa umowa jest wyłącznie umową sprzedaży.

Pierwszy Komercyjny Bank w L., Oddział w P. w skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuca zaskarżonej decyzji obrazę art. 509 i następnych Kc, art. 535 i następnych Kc przez błędną ich wykładnię i wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu podnosi, że zaskarżona decyzja oparta została na błędnej interpretacji przepisów Kc o przelewaniu wierzytelności. Zdaniem skarżącego przedmiotowa umowa o przelew wierzytelności oparta jest na przepisach art. 599 i następnych Kc.

Skarżący od długiego czasu prowadzi działalność polegającą na przejmowaniu wierzytelności aptek wobec Skarbu Państwa, wynikających z umów o refinansowanie umów na recepty kredytowe. W opinii Izby Skarbowej z dnia 11 lutego 1994 r. wyjaśniono skarżącemu Bankowi, że umowa o przelew wierzytelności nie jest przedmiotem opłaty skarbowej. Obowiązek uiszczenia opłaty może jednak powstać, gdy mimo określenia przez strony umowy, jako umowy o przelew wierzytelności, umowa ta w swej istocie będzie tożsama z umową nazwaną /np. sprzedaży, zamiany/ wymienioną w art. 1 ustawy o opłacie skarbowej. Odmiennie od powyższej opinii, w zaskarżonej decyzji stwierdzono, że zgodnie z art. 510 Kc przelewu wierzytelności dokonuje się przez zawarcie umowy sprzedaży, zamiany, darowizny lub innej umowy zobowiązującej do przeniesienia wierzytelności.

Tymczasem cesja wierzytelności jest odrębną instytucją prawną. Umowa cesji jest w spornym przypadku również umową wzajemną. Cesjonariusz nabywa bowiem wierzytelność, a cedent kwotę pieniężną odpowiadającą jej wysokości. Nie jest to jednak tożsame z zapłatą ceny za nabywane prawo. Istnieje wiele przesłanek wskazujących na to, że sporna umowa prowadzona jest przez Bank jako działalność faktoringowa. Znajduje to uzasadnienie w opracowaniu Jerzego Jacyszyna pt. "Nowe formy prowadzenia działalności gospodarczej" LEX Wydawnictwo Prawnicze i Ekonomiczne, Gdańsk 1993 str. 140. Istotą faktoringu jest przelew wierzytelności przez jej właściciela na faktora w zamian za kwotę pieniężną odpowiadającą rozmiarom wierzytelności.

Gdyby ustawodawca miał zamiar objąć przedmiotowe umowy obowiązkiem podatkowym, to stwierdziłby, że opłacie skarbowej podlegają umowy cesji wierzytelności.

Izba Skarbowa w P. w odpowiedzi na skargę wnosi o jej oddalenie i wywodząc jak w zaskarżonej decyzji dodatkowo podnosi, że sporna umowa wyczerpuje znamiona umowy określonej w art. 535 Kc i jest w swojej istocie umową sprzedaży wierzytelności - par. 3 i par. 7 umowy z dnia 8 lutego 1994 r. i podlega opłacie skarbowej. Bank zajmuje się wykupem wierzytelności, a nie działalnością faktoringową. Świadczy o tym treść par. 2 i par. 4 porozumienia /k. 51 akt sprawy/. Również statut Banku nie potwierdza prowadzenia przez Bank działalności faktoringowej.

Z pisma Banku do Ministerstwa Finansów z dnia 22 kwietnia 1994 r. wynika, iż Bank dopiero zamierza podjąć działalność faktoringową.

Skarga jest nieuzasadniona i na uwzględnienie nie zasługuje. Zaskarżona tą skargą decyzja jest bowiem zgodna z prawem materialnym i została podjęta po przeprowadzeniu postępowania, w którym wyjaśniono wszystkie istotne okoliczności sprawy. Jest ona w szczególności zgodna z art. 3 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. o opłacie skarbowej /Dz.U. nr 4 poz. 23 ze zm./. Zgodnie z tym przepisem wolne są od opłaty skarbowej niektóre czynności cywilnoprawne, a w tym między innymi umowy zawierane o wykonanie działalności gospodarczej. Istotne wobec tego w sprawie jest ustalenie, czy przeniesienie wierzytelności między Apteką "N.", a PKB SA może być zaliczane do takich umów, a więc czy może być przedmiotem czynności bankowych określonych w art. 4 ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. - Prawo bankowe /Dz.U. 1992 nr 72 poz. 359/. Art. 11 tej ustawy, rozwijając treść art. 4 wymienia czynności wśród których nie występuje obrót wierzytelnościami, Statut Pierwszego Komercyjnego Banku SA w L. - Oddział w P. w par. 7 określa 25 czynności bankowych wykonywanych przez Bank. Wśród tych czynności nie wymieniono sprzedaży wierzytelności. W par. 8 ust. 1 pkt 5 statutu stwierdza się, że Bank może też prowadzić działalność, m. innymi w zakresie obrotu wierzytelnościami. Zgodnie więc ze statutem Banku obrót wierzytelnościami może być przez niego wykonywany, a więc nie należy do podstawowej działalności Banku. Obrót wierzytelnościami nie jest więc umową zawartą w wykonywaniu działalności gospodarczej. Ramy tej działalności w przypadku Banku określa bowiem art. 4, a także art. 11 Prawa bankowego.

Skoro umowa sprzedaży wierzytelności jest umową cywilnoprawną, od której, zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 lit. "a" ustawy o opłacie skarbowej, pobiera się opłaty skarbowe, zasadne jest stanowisko organu podatkowego o ustaleniu opłaty skarbowej. Biorąc pod uwagę podniesione wyżej okoliczności faktyczne i prawne, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 207 par. 5 Kpa.