Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 360/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-11-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 41 ust. 4 pkt 2, ust. 6
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
article: art. 11a
journal: Dz.U. 2012 poz 404
law: Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Sachanbińska – spr. Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Krupiński Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 r. sprawy ze skargi A. A. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Opolu z dnia 25 lipca 2013 r., nr [...] w przedmiocie umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 czerwca 2013 r., nr rej. [...], Inspektor Pracy Okręgowego Inspektoratu Pracy w Opolu nakazał A. S.A. w [...] umieszczenie funkcjonariusza A. A., świadczącego pracę w Komendzie Regionalnej Straży Ochrony Kolei (dalej w skrócie: SOK) w [...], na stanowisku dyżurnego zmiany SOK, w Posterunku SOK w [...], w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. nr 237, poz. 1656, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o emeryturach pomostowych. Rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 33 ust. 1 pkt 1 i art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. z 2012 r., poz. 404, z późn. zm.), zwanej dalej ustawą o PIP, w związku z art. 41 ust. 4 pkt 2, art. 3 ust. 3 i pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z ww. punktem 7 załącznika nr 2 do prac o szczególnym charakterze zaliczono prace wszystkich funkcjonariuszy SOK, bez względu na pełnioną funkcję. Uchwałą z dnia 24 maja 2010 r. nr [...] pracodawca - Zarząd Spółki A. S.A., przyjął wykaz prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze i zaprowadził ewidencję pracowników wykonujących te prace. W wykazie tym do prac o szczególnym charakterze zaliczono prace funkcjonariuszy SOK, zatrudnionych na stanowiskach operacyjnych, nie administracyjnych. Zdaniem organu, podział funkcjonariuszy SOK na funkcjonariuszy operacyjnych i funkcjonariuszy administracyjnych jest niezgodny z obowiązującym w Spółce Zakładowym Układem Zbiorowym Pracy oraz z Regulaminem Organizacyjnym Komendy Regionalnej SOK w [...]. W ocenie organu, praca funkcjonariusza SOK zatrudnionego na stanowisku dyżurnego zmiany spełnia kryteria określone w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych z uwagi na opisane w decyzji sprawności i zdolności jakie powinien posiadać dyżurny zmiany, a także wobec zakresu wykonywanych przez A. A. czynności.

W odwołaniu od powyższej decyzji A. S.A. w [...] wniosły o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia i wydanie decyzji odmawiającej umieszczenia pracownika A. A. w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Alternatywnie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w całości. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 11a ustawy o PIP przez uznanie, że organy Inspekcji Pracy są upoważnione do wydawania przedmiotowej decyzji;

- art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych przez uznanie, że praca na stanowisku dyżurnego zmiany jest pracą wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

- art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych przez uznanie, że przyznanie pracownikowi uprawnienia do złożenia skargi dotyczącej niewpisania go do ewidencji pracowników wykonujących prace szczególne lub o szczególnym charakterze oznacza uprawnienie do żądania wydania przez organy Inspekcji Pracy rozstrzygnięcia, czy dane stanowisko pracy (które zajmuje pracownik) spełnia wymogi ustawy o emeryturach pomostowych;

- art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267), zwanej dalej K.p.a., przez wydawanie odmiennych rozstrzygnięć niż inni inspektorzy pracy w identycznym stanie faktycznym.

W motywach odwołania wskazano, że pracodawca decyzją z dnia 24 kwietnia 2007 r., nr [...], wprowadził podział funkcjonariuszy SOK na administracyjnych oraz operacyjnych i do tych ostatnio wymienionych nie zalicza się dyżurnego zmiany. Zakwalifikowanie tego stanowiska do stanowisk administracyjnych wynika z zakresu obowiązków i miejsca wykonywania pracy tego funkcjonariusza. Zdaniem Spółki, kierowanie pracą podległych funkcjonariuszy SOK, przebywając w pomieszczeniach biurowych, nie stanowi przesłanki do stwierdzenia, że pogorszenie sprawności psychofizycznej (np. wzrok, słuch) przed osiągnięciem wieku emerytalnego uniemożliwi dalsze wykonywanie pracy na zajmowanym stanowisku. Dalej odwołująca Spółka dowodziła, że wykaz stanowisk pracy, na których w danym zakładzie pracy wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze określa pracodawca. Prawidłowość zaliczania faktycznie istniejących stanowisk do wyżej wymienionego wykazu nie jest objęta kontrolą Państwowej Inspekcji Pracy. Prowadzone przez inspektorów pracy postępowanie kontrolne może zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o PIP tylko wtedy, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo tego pracownik nie został wpisany do ewidencji. Natomiast merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą w kwestii oceny charakteru wykonywanej na danym stanowisku pracy jest sporem, do którego rozwiązania właściwy jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Z kolei naruszenia przepisów postępowania, tj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej, odwołująca Spółka upatrywała w sytuacji, w której ten sam organ, rozpatrując w krótkim odstępie czasu sprawy tej samej strony, w odmienny sposób ocenia ten sam stan faktyczny.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w Opolu, decyzją z dnia 25 lipca 2013 r., nr rej. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i umorzył postępowanie pierwszej instancji w całości. Uzasadniając swoje stanowisko organ zrelacjonował stan faktyczny sprawy, a następnie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu, ponieważ została wydana z uchybieniem przepisów prawa materialnego. Organ wywodził, że tylko w następstwie zasadnej skargi pracownika, wniesionej na podstawie art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych, właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki unormowane w art. 11a ustawy o PIP. Natomiast zakres przedmiotowy stosowania nakazów określonych we wskazanym art. 11a wyznacza regulacja ustawy o emeryturach pomostowych. Przyjęta regulacja zakresu właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w ustawie o emeryturach pomostowych oraz właściwość sądów powszechnych w sprawach ubezpieczeń społecznych, w tym i emerytur pomostowych, ogranicza zakres właściwości organów Państwowej Inspekcji Pracy do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W niniejszej sprawie spór taki istnieje, dlatego uprawnionym do kwalifikacji - zdaniem organu - jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny. W konsekwencji Okręgowy Inspektor Pracy uznał, że organ pierwszej instancji naruszył kompetencje organów Państwowej Inspekcji Pracy wynikające z art. 11a ustawy o PIP w związku z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a to powoduje, że decyzja z dnia 10 czerwca 2013 r. nie mogła się ostać. Inspektor pracy nie mógł bowiem nakazać wpisu do ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze pracownika, którego stanowisko nie widnieje w stosownych wykazach stanowisk sporządzonych przez pracodawcę. Umarzając postępowanie organ odwołał się do wyrażonego w tej mierze stanowiska WSA w Gliwicach, wedle którego, w sytuacji gdy stanowisko, na jakim zatrudniony jest pracownik nie zostało zaliczone przez pracodawcę albo uprawniony organ do stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, organ Państwowej Inspekcji Pracy powinien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu A. A. wniósł o stwierdzenie nieważności lub uchylenie decyzji Okręgowego Inspektora Pracy w Opolu oraz domagał się zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 41 ust. 4 pkt 1 i 2 w zw. z art. 6 ustawy o emeryturach pomostowych przez uznanie, że pracodawca w sposób zgodny z prawem prowadzi wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

- art. 107 § 1 K.p.a. przez niewyjaśnianie, na czym polega zarzucana bezprzedmiotowość postępowania;

- art. 11a ustawy o PIP przez uznanie, że inspektor pracy - wydając nakaz - naruszył swoje kompetencje.

Uzasadniając stawiane zarzuty skarżący argumentował, że pracodawca bez przeprowadzenia właściwej oceny i kwalifikacji stanowisk pracy w SOK, kierując się jedynie poradnikiem Centralnego Instytutu Pracy oraz chęcią uniknięcia płacenia podwyższonych składek, a także postanowieniami decyzji nr [...] Komendy Głównej SOK z dnia 24 kwietnia 2007 r., dokonał wadliwego podziału funkcjonariuszy SOK na administracyjnych i operacyjnych, a tym samym bezzasadnie pominął stanowisko dyżurnego zmiany w wykazie, o jakim mowa w art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Zdaniem skarżącego, dyżurny zmiany wykonuje prace o szczególnym charakterze, pełniąc służbę w umundurowaniu i uzbrojeniu, będąc gotowym do użycia broni palnej. Z uwagi na stałe napięcie i stres poddawany jest badaniom psychiatrycznym i psychologicznym, wymaga się od niego szczególnej odpowiedzialności i sprawności psychofizycznej, zatem nie można mówić, że jest on pracownikiem administracji w SOK. Dokonując charakterystyki pracy funkcjonariuszy SOK, których podstawowym zadaniem jest ochrona bezpieczeństwa publicznego, skarżący wywodził, że do wszystkich takich funkcjonariuszy odnoszą się przepisy ustawy o transporcie kolejowym oraz definicja prac o szczególnym charakterze. Dlatego pracodawca, ustalając wykaz uchwałą Zarządu A. B. S.A. z dnia 24 maja 2010 r., nr [...], naruszył postanowienia załącznika do ustawy o emeryturach pomostowych, gdzie bez żadnych podziałów na stanowiska mówi się o "pracach funkcjonariuszy straży ochrony kolei". Ponadto, w ocenie skarżącego, organ odwoławczy nie uzasadnił rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania, a poza tym nie wystąpiły przesłanki bezprzedmiotowości postępowania, skoro wyjaśnienie kwestii wpisu do ewidencji wymagało merytorycznej oceny, czy praca konkretnego pracownika stanowi pracę o szczególnym charakterze. Dalej skarżący wywodził, odwołując się do brzmienia przepisów ustawy o emeryturach pomostowych i ustawy o PIP, że w obowiązującym porządku prawnym istnieje szczególnego rodzaju norma prawna, tj. art. 41 ust. 1 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, która w powiązaniu z art. 11a ustawy o PIP, przyznaje pracownikowi nieumieszczonemu w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze możliwość inicjowania odpowiednich działań nadzorczych organów Inspekcji pracy.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Opolu wniósł o oddalenie skargi, nie godząc się ze sformułowanymi w niej zarzutami. Podkreślił, że kwestionowana decyzja zawiera wszystkie wymogi określone w art. 107 K.p.a. Ponadto nie jest rolą organów Inspekcji badanie, czy wykaz stanowisk, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze odpowiada rodzajom prac wymienionych w załączniku nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Akcentował również organ, powołując się na stanowisko NSA wyrażone w uchwale z dnia 13 listopada 2013 r., sygn. I OPS 4/12, że ocena, czy pracownik wykonuje lub nie wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy należy do organów rentowych i sądów powszechnych, ponieważ są to okoliczności dotyczące obowiązku opłacania składek na FEP oraz spełnienia warunku nabycia prawa do emerytury pomostowej, a nie okoliczności, od których zależy umieszczenie lub nieumieszczenie pracownika w ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych.

W piśmie procesowym z dnia 21 października 2013 r. uczestnik postępowania - A. S.A. powielił stanowisko organu odwoławczego co do tego, że z art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych wynika, iż podmiotem uprawnionym do zakwalifikowania danego rodzaju pracy do pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze jest płatnik składek, a więc pracodawca. Natomiast prowadzone przez inspektorów pracy postępowanie kontrolne może zakończyć się wydaniem nakazu wpisu do ewidencji na podstawie art. 11a ustawy o PIP tylko wtedy, gdy dane stanowisko pracy zostało przez samego pracodawcę zaliczone do wykazu stanowisk pracy, na których wykonywane są prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, a pomimo tego pracownik nie został wpisany do ewidencji. Z kolei merytoryczny spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą w kwestii oceny charakteru wykonywanej na danym stanowisku pracy jest sporem, do którego rozwiązania właściwym jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Wobec tego uchylenie przez organ drugiej instancji nakazu z dnia 10 czerwca 2013 r. i umorzenie postępowania prowadzonego przed organem w pierwszej instancji było w pełni uzasadnione, gdyż postępowanie to stało się bezprzedmiotowe. Ponadto uczestnik postępowania, odnosząc się do kwestii prowadzenia przedmiotowego wykazu stanowisk akcentował, że do wykazu zostali wpisani pracownicy, którzy wykonują pracę w terenie - tzw. pracę "w torach czynnych" w pełnym wymiarze czasu pracy (funkcjonariusze operacyjni). Natomiast osoba tylko dodatkowo wykonująca pracę w "torach czynnych" lub w ogóle ich nie wykonująca (tak jak to jest w przypadku dyżurnego zmiany) nie może być uznana za pracującą w warunkach szczególnych. Wyjaśniono również, że podział na funkcjonariuszy operacyjnych i administracyjnych nie wynika jedynie z opracowanych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej przy współpracy z Centralnym Instytutem Ochrony Pracy "Zasad kwalifikacji pracy w szczególnych warunkach i o szczególnym charakterze", lecz także z rozporządzenia Ministra Infrastruktury (w sprawie szczególnych warunków, jakim powinni odpowiadać funkcjonariusze SOK, zasad oceny zdolności fizycznej i psychicznej do służby oraz trybu i jednostek uprawnionych do orzekania o tej zdolności, z dnia 6 października 2004 r.). Rozporządzenie dzieli funkcjonariuszy na operacyjnych i administracyjnych m.in. w § 9, regulującym kwestie częstotliwości przeprowadzania badań okresowych.

Pismem z dnia 18 listopada 2013 r. Ogólnopolski Związek Zawodowy [...] zwrócił się o dopuszczenie do udziału w sprawie. Jednocześnie przedstawił stanowisko w sprawie, żądając stwierdzenia nieważności lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Odwołując się do trzech zakończonych spraw sądowych, Związek wywodził, że organ odwoławczy przedstawił nietrafną interpretację prawa, gdyż w wyniku tych spraw doszło do wydania nakazu o umieszczeniu dwóch pracowników w ewidencji. Związek odwołał się także do stanowiska Głównego Inspektora Pracy, który stwierdził, po pierwsze, że realizacja uprawnienia organów PIP wynikająca z art. 11a ustawy o PIP nie narusza właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozstrzygania o obowiązku opłacania składek na FEP, ani właściwości sądów ubezpieczeń społecznych do weryfikacji w tym przedmiocie na drodze postępowania sądowego, a po drugie argumentował, że zgodnie z pkt 7 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych, pracami o szczególnym charakterze są "prace funkcjonariuszy straży ochrony kolei" bez bliższego określenia z wykonywaniem jakich czynności miałyby się wiązać, co uprawnia do stwierdzenia, iż chodzi o prace wykonywane przez każdego z funkcjonariuszy, niezależnie od zajmowanego stanowiska i nie jest przy tym konieczne - jak uznał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale 7 sędziów z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12 - aby pracując w pełnym wymiarze czasu pracy, oprócz prac o szczególnym charakterze, wykonywał także inne czynności. Zdaniem Związku, sądy uznają właściwość organów PIP. Natomiast stanowisko w kwestii art. 11a potwierdza również Rząd RP. Dalej Związek dowodził, oceniając charakter pracy, że praca komendanta zmiany (dyżurnego zmiany) jest pracą wyczerpującą definicję prac o szczególnym charakterze.

Na rozprawie w dniu 26 listopada 2013 r. Sąd dopuścił Ogólnopolski Związek Zawodowy [...] w charakterze uczestnika postępowania. Skarżący podtrzymał skargę i wnioski w niej zawarte wraz z argumentacją. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania - A. S.A. podtrzymał w całości dotychczasowe stanowisko w sprawie, dodatkowo wyjaśniając, że sprawy wskazane przez Związek nie zostały jeszcze zakończone w trybie administracyjnym, a jedna ze spraw toczy się przed WSA w [...]. Pełnomocnik Związku Zawodowego podtrzymał stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 18 listopada 2013 r. i oświadczył, że uczestniczył w pracach nad ustawą o emeryturach pomostowych i intencją ustawodawcy nie było dzielenie funkcjonariuszy SOK na lepszych i gorszych, czyli na operacyjnych i administracyjnych, w rozumieniu pracodawcy. Uznawano, że wszyscy pracownicy SOK wyczerpują definicję z art. 3 ustawy o emeryturach pomostowych. Poza tym brak jest ekspertyzy medycznej i nie dostarcza jej pracodawca, która przemawiałaby za niewłączaniem funkcjonariuszy SOK do definicji pracy o szczególnym charakterze. Zdaniem Związku, charakter pracy i czynności jakie podejmują dyżurni zmiany przemawiają za uznaniem szczególnego charakteru ich pracy. Za stanowiskiem takim przemawia i to, że w celu uzyskania informacji na temat uprawnienia do przejścia na emeryturę pomostową pracownik musiałby się zwolnić, by uzyskać świadectwo pracy, a dopiero wówczas mógłby dowiedzieć się, czy przysługują mu oczekiwane przez niego uprawnienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa proceduralnego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów, jednakże w zakresie oceny legalności nie może wykraczać poza sprawę, która była lub winna być przedmiotem postępowania przed organami administracji publicznej i której dotyczy zaskarżone rozstrzygnięcie.

Kontrola legalności zaskarżonej decyzji pod wskazanym wyżej kątem wykazała, że decyzja ta nie jest obarczona takimi wadami, które skutkują koniecznością wyeliminowania jej z porządku prawnego. W świetle postanowień art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., sąd zobowiązany jest bowiem do uwzględnienia skargi i w efekcie do uchylenia kwestionowanego aktu tylko w przypadku, gdy doszło do naruszenia przepisów postępowania i gdy jednocześnie naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co w kontrolowanej sprawie nie miało miejsca.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest ocena zakresu kompetencji, jakie przysługują organom Państwowej Inspekcji Pracy w związku z rozpoznawaniem spraw o umieszczenie pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. W związku z tym w pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie z art. 41 ust. 4 ustawy o emeryturach pomostowych płatnik składek jest obowiązany prowadzić: 1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze; 2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2. W przypadku nieumieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, pracownikowi przysługuje skarga do Państwowej Inspekcji Pracy (art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych). W następstwie zasadnej skargi właściwy organ Państwowej Inspekcji Pracy stosuje środki określone w art. 11a ustawy o PIP, w tym uprawniony jest do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się pogląd, że kompetencja organów Inspekcji Pracy do wydania nakazu na podstawie art. 11a ustawy o PIP ogranicza się do spraw, w których kwalifikacja pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie jest sporna. W razie sporu, właściwym do kwalifikacji jest natomiast Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a następnie sąd powszechny. Takie wyznaczenie granic rozdzielenia właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i właściwości Państwowej Inspekcji Pracy wynika z regulacji zawartej w ustawie z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2013 r., poz. 672, z późn. zm.). W myśl art. 10 ust. 1 tej ustawy, przedsiębiorca może złożyć do właściwego organu administracji publicznej lub państwowej jednostki organizacyjnej wniosek o wydanie pisemnej interpretacji co do zakresu i sposobu zastosowania przepisów, z których wynika obowiązek świadczenia przez przedsiębiorcę daniny publicznej oraz składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, w jego indywidualnej sprawie. Udzielenie interpretacji następuje w drodze decyzji, od której przysługuje odwołanie (art. 10 ust. 5 ww. ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych służy do właściwego sądu pracy i ubezpieczeń społecznych (tak NSA w wyrokach: z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 908/12; z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12; z dnia 28 grudnia 2012 r., I OSK 650/12, zamieszczonych na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Powyższy pogląd, wyrażony także przez Okręgowego Inspektora Pracy w Opolu w zaskarżonej decyzji, w pełni podziela Sąd rozpoznający niniejszą sprawę.

Przyjdzie również zauważyć, że w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OPS 4/12 (opubl. w ONSAiwsa z 2013 r. nr 2, poz. 24) wyraźnie stwierdzono, iż "Sprawy o emerytury pomostowe oraz sprawy dotyczące obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych są sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych (...). O spełnieniu warunków wymaganych do nabycia prawa do emerytury pomostowej, w tym warunku w postaci okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wynoszącego co najmniej 15 lat (art. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych), rozstrzyga organ rentowy, a w razie wniesienia odwołania sąd powszechny (art. 25 ustawy o emeryturach pomostowych). W ramach tego postępowania ustala się, czy został spełniony przez pracownika warunek wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez co najmniej 15 lat. (...) Prawo do emerytury pomostowej zależy więc od tego, czy pracownik wykonywał prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze przez okres co najmniej 15 lat, a nie od tego czy był umieszczony w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. O tym, że pracownik spełnia lub nie spełnia ten warunek nabycia prawa do emerytury pomostowej nie może zatem rozstrzygać wpis do ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych, ani decyzja administracyjna organów Państwowej Inspekcji Pracy wydana na podstawie art. 11a i art. 12 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy". Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że prowadzenie przedmiotowej ewidencji oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Konsekwencją przyjęcia poglądu o wyłącznie porządkującym charakterze wpisu do komentowanej ewidencji jest przyjęcie, że decyzja wydawana przez organy Inspekcji Pracy ma również tylko i wyłącznie charakter porządkujący i dlatego nie może w sposób władczy przesądzać o obowiązku opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych przez pracodawcę, a także nie może wiązać organu ubezpieczeniowego w zakresie obowiązku uznania wykonywanej przez konkretnego pracownika pracy jako pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz w konsekwencji w zakresie przyznania takiemu pracownikowi emerytury pomostowej.

W świetle takiej konstatacji należało przyjąć, że prowadzenie ewidencji, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy o emeryturach pomostowych oraz wydawanie decyzji administracyjnych przez organy Państwowej Inspekcji Pracy w sprawach związanych z prowadzeniem tej ewidencji, ma służyć jedynie dokumentowaniu tego, że pracownik wykonuje prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w sytuacji, gdy nie istnieje spór pomiędzy pracownikiem a pracodawcą co do kwalifikacji konkretnego stanowiska do tej kategorii stanowisk pracowniczych. W powołanym wyżej wyroku z dnia 4 stycznia 2013 r. NSA trafnie argumentował, że rolą organu Państwowej Inspekcji Pracy w takim postępowaniu jest jedynie nakazanie pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w oparciu o stan faktyczny, w którym zakwalifikowanie pracy danego pracownika do tego rodzaju prac nie jest sporne, ewentualnie, gdy spór został już rozstrzygnięty, a dane pracownika nie figurują w ewidencji. Istnienie sporu w tym względzie uniemożliwia natomiast władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy, co uzasadnia wydanie decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w przedmiotowej ewidencji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy za trafny uznać należało pogląd organu odwoławczego o braku podstaw do nakazania przez Inspektora Pracy umieszczenia pracownika - A. A. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, którego stanowisko nie widnieje w stosownych wykazach stanowisk sporządzonych przez pracodawcę. Zaistniały w rozpoznawanej sprawie spór dotyczący zakwalifikowania wykonywanych przez A. A. prac na stanowisku dyżurnego zmiany SOK, w Posterunku Straży w [...], do prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, niewątpliwie wykluczał możliwość wydania rozstrzygnięcia przez organ Inspekcji Pracy w ramach ustawowej kompetencji wynikającej z art. 11a ustawy o PIP. W sytuacji zatem, gdy pracodawca nie uznał stanowiska pracy zajmowanego przez skarżącego, jako wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub o szczególnym charakterze i w związku z tym stanowisko dyżurnego zmiany nie widnieje w wykazie takich stanowisk, organy Inspekcji Pracy nie były uprawnione do merytorycznego orzekania, czy rzeczywiście stanowisko to winno zostać umieszczone w ewidencji, ponieważ sprawa ta wykraczała poza granice sprawy administracyjnej prowadzonej przez te organy.

W świetle powyższego należy stwierdzić, że istnienie sporu w omówionym zakresie uniemożliwiało władczą ingerencję organu Państwowej Inspekcji Pracy, a zatem słusznie Okręgowy Inspektor Pracy w Opolu uchylił decyzję organu pierwszej instancji, bo w przeciwnym razie naruszyłby właściwość rzeczową w tej sprawie. W ocenie Sądu, przedmiotowe postępowanie winno się jednak zakończyć wydaniem decyzji o odmowie nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze (por. wyroki NSA: z dnia 13 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 1121/12; z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt I OSK 866/12; z dnia 4 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 908/12 - zamieszczone na stronie internetowej - http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Dlatego uchylając zaskarżone rozstrzygnięcie, organ odwoławczy powinien był jednocześnie odmówić nakazania umieszczenia A. A. w ewidencji, a nie orzekać o umorzeniu postępowania pierwszej instancji, jako bezprzedmiotowego. Stwierdzenie bowiem w konkretnych okolicznościach braku podstaw do wydania nakazu umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, które jest wynikiem oceny merytorycznej sprawy, przy jednoczesnym posiadaniu przez organ kompetencji do wydawania nakazów, o jakich mowa w art. 11a ustawy o PIP, czyni koniecznym wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, czyli pozytywnie lub negatywnie załatwiającego skargę określoną w art. 41 ust. 6 ustawy o emeryturach pomostowych. Z tych przyczyn Sąd stwierdził, że rozstrzygnięcie Okręgowego Inspektora Pracy w Opolu w zakresie, w jakim orzeczono o umorzeniu postępowania, wydano z naruszeniem przepisów postępowania (art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a.), lecz naruszenie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy, ponieważ pomimo częściowo wadliwej formy załatwienia sprawy organ odwoławczy dokonał wnikliwej oceny stanu faktycznego i prawnego, a w uzasadnieniu decyzji - stosownie do wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. - przedstawił wyczerpujące oraz prawidłowe stanowisko, poparte trafną argumentacją o braku podstaw do zastosowania art. 11a ustawy o PIP. Oceniając dalej stwierdzoną wadliwość pod kątem przesłanek z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., Sąd miał na uwadze również to, że uchylenie podjętych przez organy aktów doprowadziłoby w konsekwencji do wydania w ponownym postępowaniu decyzji, która jeśli chodzi o meritum sprawy byłaby taka sama, jak decyzja zaskarżona. Innymi słowy, kasacyjne orzeczenie Sądu w istocie nie wpłynęłoby na zmianę dokonanych przez Okręgowego Inspektora Pracy w Opolu ustaleń faktycznych i prawnych w zakresie wykazanego powyżej braku możliwości wydania przedmiotowego nakazu.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.