Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1183/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-03-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka Sędziowie: Sędzia NSA Aleksandra Łaskarzewska (spr.) Sędzia del. WSA Arkadiusz Blewązka po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 30 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Op 237/20 w sprawie ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 30 marca 2021 r., po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego - 1) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza K. z dnia [...] lutego 2020 r., nr [...] 2) zasądził od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z 12 sierpnia 2019 r. skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: J. T. i A. T. Pismem z [...] września 2019 r. Kierownik OPS w K. poinformował wnioskodawczynię o przyznaniu świadczenia wychowawczego na dziecko J. T. na okres od 1 października 2019 r. do 31 maja 2021 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, oraz na dziecko A. T. na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. w kwocie 500 zł miesięcznie, i na okres od 1 lipca 2020 r. do 9 lipca 2020 r. w kwocie 145,20 zł jednorazowo.

W dniu 14 stycznia 2020 r. T. T. zwrócił się do organu pierwszej instancji o możliwość odbioru należnego jego synowi świadczenia wychowawczego. Wskazał, że świadczenie pobiera A. T. (matka), ale nie wywiązuje się należycie z obowiązków. Przyznanego świadczenia nie wykorzystuje na potrzeby syna, ponieważ z nim nie mieszka. Oświadczył też, że syn od 10 stycznia 2019 r. przebywa pod jego osobistą opieką i mieszka wraz z nim. To w jego mieszkaniu znajdują się wszystkie rzeczy syna, natomiast żona mieszka z córką J.

Odnosząc się do twierdzeń T. T., skarżąca podała, że w styczniu 2019 r. syn wraz z mężem wyprowadzili się. Syn przychodzi się myć i pozostawia do prania bieliznę. Pokreśliła również, że dokłada się do wychowania syna, kupuje ubrania, płyny, środki czystości, jej kuchnia "nigdy nie była zamknięta dla syna". Wskazała, że świadczenie, które otrzymała za lipiec i sierpień 2019 r. oraz świadczenie "Dobry start" przekazała w łącznej wysokości 1.300 zł synowi, zaś otrzymane świadczenie wychowawcze odkłada, syn w jej miejscu zamieszkania codziennie korzysta z prysznica i na noc wraca do ojca.

W dniu [...] stycznia 2020 r. Burmistrz K. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie uchylenia ustalonego prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. T., przyznanego na okres od 1 lipca 2019 r. do 9 lipca 2020 r. Następnie, decyzją z dnia [...] lutego 2020 r., orzekł o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko A. T. Wskutek zaskarżenia tej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] maja 2020 r., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji, zaś Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wyrokiem z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt II SA/Op 213/20, oddalił skargę A. T. na decyzję Kolegium. Sąd podzielił stanowisko organów, że w okolicznościach sprawy nie mamy do czynienia z tzw. opieką naprzemienną sprawowaną przez rodziców A. T., ponieważ mieszka on wspólnie z ojcem, a w postępowaniu nie przedłożono orzeczenia sądu o takiej o opiece. Tym samym w sprawie nie miał zastosowania art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wyrok ten jest prawomocny.

Ponadto, [...] stycznia 2020 r. organ pierwszej instancji wszczął z urzędu drugie postępowanie, tym razem w sprawie wydania decyzji orzekającej o nienależnie pobranych świadczeniach wypłaconych na podstawie wniosku z 12 sierpnia 2019 r., w części dotyczącej świadczenia wychowawczego na dziecko A. T. W dalszej kolejności, organ [...] lutego 2020 r. wydał decyzję, w której uznał, na podstawie art. 4 ust. 2, art. 10 ust. 1 i ust. 2, art. 13a, art. 25 ust. 1, ust. 2 i ust. 9 oraz art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, z późn. zm.), zwanej dalej u.p.p.w.d., że kwota świadczenia wychowawczego wypłaconego A. T. na małoletniego A. T. za okres od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. w łącznej wysokości 3.500 zł jest świadczeniem nienależnie pobranym (pkt 1), a także orzekł o obowiązku zwrotu świadczenia wychowawczego w podanej wysokości wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt 2). W uzasadnieniu organ podał, że w dniu składania wniosku syn A. nie zamieszkiwał wraz z matką, czyli nie został spełniony warunek zawarty w art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d. Wypłata świadczeń nastąpiła więc w związku ze złożonym we wniosku fałszywym oświadczeniem. W konsekwencji, zdaniem organu, pobrane przez skarżącą świadczenia wychowawcze na A. T. w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi. W decyzji wyjaśniono też, że zgodnie z art. 25 ust. 1 i ust. 9 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie jest obowiązana do jego zwrotu.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., po rozpoznaniu odwołania A. T., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Kolegium stwierdziło, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajduje przesłanka wynikająca z art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., tj. świadczenie wychowawcze zostało wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia. W tym zakresie akcentowało, że A. T. zostało przyznane świadczenie wychowawcze, choć syn z nią nie zamieszkuje, tj. w sytuacji niespełnienia przesłanki z art. 4 ust. 2 ustawy. Świadczenie wypłacone w takim przypadku jest świadczeniem nienależnie pobranym. Od stycznia 2019 r. skarżąca nie sprawowała bowiem osobistej opieki nad A. T., gdyż syn mieszkał z ojcem – T. T. pod innym adresem zamieszkania. To oznacza, że skarżącej od 1 lipca 2019 r., tj. od kiedy przyznano jej świadczenie wychowawcze na A. T., do stycznia 2020 r., kiedy to wypłacono ostatnie świadczenie wychowawcze, nie przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego na to dziecko. Odnosząc się z kolei do argumentacji odwołania, Kolegium uznało, że okoliczność, iż w dacie orzekania przez organ pierwszej instancji w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego nie była ostateczna decyzja z dnia [...] lutego 2020 r. uchylająca prawo skarżącej do świadczenia wychowawczego, nie ma znaczenia w sprawie. Decyzja w tym przedmiocie została doręczona stronie 12 lutego 2020 r., od decyzji tej zostało wniesione odwołanie, a w wyniku jego rozpatrzenia Kolegium decyzją z dnia [...] maja 2020 r., utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. W tej sytuacji przyjąć należy, że w obrocie prawnym funkcjonuje ostateczna decyzja uchylająca stronie prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na A. T. Jeśli zaś chodzi o argumenty dotyczące pozostawania w związku małżeńskim z T. T. i stanowienia rodziny, w przekonaniu Kolegium, nie mogły one zostać uwzględnione, ponieważ świadczenie wychowawcze przysługuje na dzieci zamieszkujące wspólnie z rodzicami i pozostające na ich utrzymaniu.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją A. T. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Opisanym na wstępie wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że organ pierwszej instancji w tej samej dacie – [...] stycznia 2020 r. wszczął z urzędu dwa postępowania, tj. w sprawie uchylenia ustalonego skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. T. i w sprawie wydania decyzji orzekającej o nienależnie pobranych świadczeniach wypłaconych na dziecko A. T. Następnie w tym samym dniu, tj. [...] lutego 2020 r. Burmistrz K. wydał dwie decyzje w tych sprawach. WSA zwrócił uwagę, że decyzja z [...] lutego 2020 r., którą organ pierwszej instancji uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko A. T. przyznanego na podstawie wniosku skarżącej z dnia 12 sierpnia 2019 r., została doręczona skarżącej 12 lutego 2020 r. Wydając zatem decyzję z [...] lutego 2020 r. o nienależnie pobranym świadczeniu wychowawczym i jego zwrocie, Burmistrz K. orzekał w warunkach, gdy decyzja z [...] lutego 2020 r. uchylająca prawo do tego świadczenia nie była ani ostateczna, ani nie weszła jeszcze do obrotu prawnego, ponieważ nie została skutecznie doręczona skarżącej. Jeśli zaś decyzja nie jest ostateczna, to nie można wyciągać z niej negatywnych skutków dla strony w innym postępowaniu.

Z powyższych względów Sąd I instancji stwierdził, że decyzja organu pierwszej instancji została wydana przedwcześnie. Dopiero bowiem przesądzenie w sposób ostateczny o uchyleniu prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na syna A. T. mogło skutkować wszczęciem przez organ postępowania w sprawie następczej, czyli dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu oraz wydaniem decyzji w tym przedmiocie. Tę wadę decyzji organu pierwszej instancji zupełnie pominął organ odwoławczy, który utrzymał rozstrzygnięcie w mocy, pomimo że Burmistrz K. orzekał w sprawie nienależnie pobranego świadczenia od 1 lipca 2019 r. do 31 stycznia 2020 r. oraz jego zwrotu, podczas gdy jeszcze nie uchylono skarżącej prawa do tego świadczenia. W tych okolicznościach nie sposób uznać, że została spełniona przesłanka do zastosowania przez organ pierwszej instancji art. 25 u.p.p.w.d. W ocenie Sądu I instancji, wadliwości tej nie można było sanować na etapie postępowania odwoławczego poprzez odczekanie przez Kolegium na ostateczne załatwienie sprawy związanej z uchyleniem ustalonego skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na syna A. T. Konieczny bowiem element podjęcia rozstrzygnięcia na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. stanowi utrata prawa do świadczenia wychowawczego.

W konsekwencji Sąd I instancji stwierdził, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, w tym art. 16 w zw. z art. 109 § 1 i art. 110 § 1 K.p.a. oraz przepisów prawa materialnego, tj. art. 25 u.p.p.w.d. WSA uznał również, że stwierdzone wadliwości postępowania organów świadczą o naruszeniu zasady budowania zaufania obywateli do działań administracji publicznej. Natomiast Kolegium, akceptując sposób procedowania przez Burmistrza K., naruszyło też zasadę dwuinstancyjności postępowania określoną w art. 15 K.p.a. oraz błędnie zastosowało art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a.

Sąd I instancji uznał, że opisane naruszenie prawa nie było jednak jedynym, jakie zaistniało w kontrolowanej sprawie. Zauważył, że w art. 25 ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d., chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". Organy powinny zbadać i ocenić, czy strona była świadoma tego, że świadczenie jej się nie należy. Tymczasem w niniejszej sprawie nie poczyniono w tym zakresie ustaleń oraz rozważań, chociaż skarżąca podnosiła, że z uwagi na codzienne wizyty syna A. oraz zaspokajanie jego potrzeb życiowych należy przyjąć, iż jest osobą uprawnioną do pobierania świadczenia wychowawczego. Przedstawiła też własną interpretację pojęcia wspólnego zamieszkiwania. Poza tym organy nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżąca była należycie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń. Z powyższych względów, zdaniem Sądu I instancji, kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego nie została w niniejszej sprawie dokonana właściwie, co dodatkowo przemawia za koniecznością uchylenia kwestionowanych decyzji. Obowiązkiem organu jest bowiem dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i rozpatrzenie jej w całokształcie, a następnie danie temu wyrazu w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu decyzji, stosownie do wymogów art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wnosząc o jego uchylenie w całości i oddalenie skargi, ewentualnie - o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w każdym przypadku – o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu organ zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

1) art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż bezwzględną przesłanką wydania przez organ pierwszej instancji decyzji o uznaniu świadczenia wychowawczego za pobrane nienależnie i podlegające zwrotowi było uprzednie wydanie ostatecznej decyzji uchylającej prawo strony do świadczenia wychowawczego na dziecko, podczas gdy wymóg taki nie wynika wprost z treści przywołanych przepisów,

2) art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. poprzez niewłaściwe zastosowanie, sprowadzające się do przyjęcia, iż organy nie wykazały w sposób prawidłowy braku prawa strony do przedmiotowego świadczenia wychowawczego,

3) art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 6 u.p.p.w.d. poprzez błędną jego wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż przepis ten wymaga zbadania stanu świadomości osoby pobierającej świadczenie wychowawcze, co do tego, że świadczenie jej się nie należy, podczas gdy nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze w rozumieniu tego przepisu jest pojęciem obiektywnym, niezależnym od woli podmiotu korzystającego,

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 138 §1 pkt 1 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż organ II instancji nieprawidłowo zastosował przywołaną regulację K.p.a. i utrzymał w mocy decyzję organu I instancji przedwcześnie uznającą świadczenia za nienależnie pobrane oraz nakładającą na stronę obowiązek ich zwrotu, podczas gdy w świetle okoliczności faktycznych i prawnych sprawy brak było podstaw do wydania innego rozstrzygnięcia,

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż Kolegium, akceptując sposób procedowania Burmistrza K., naruszyło zasadę dwuinstancyjności postępowania, podczas gdy prawo Strony do dwukrotnego merytorycznego rozpoznania sprawy nie doznało uszczerbku, a organ II instancji całościowo i wnikliwie rozpatrzył sprawę w jej całokształcie,

3) art. 145 §1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 16 K.p.a., art. 109 § 1 K.p.a. oraz art. 110 §1 K.p.a. poprzez stwierdzenie, iż decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem ww. przepisów procedury administracyjnej, dotyczących kwestii ostateczności decyzji oraz związania organu decyzją administracyjną od chwili jej doręczenia, podczas gdy nie doszło do uchybienia powoływanym normom,

4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez przyjęcie, iż organy obu instancji nie wyjaśniły dokładnie stanu faktycznego sprawy i nie rozpatrzyły jej w całokształcie, w tym poprzez sporządzenie należytego uzasadnienia decyzji, a mianowicie nie zbadały stanu świadomości (woli) strony oraz nie wykazały, że pobrała ona świadczenie w złej wierze, jak również nie przeprowadziły postępowania wyjaśniającego w kierunku ustalenia, czy skarżąca była należycie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, podczas gdy przepis art. 25 ust. 2 pkt 6 nie nakłada na organy obowiązku czynienia ustaleń w powyższym zakresie,

5) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez udzielenie błędnych wskazówek co do dalszego postępowania w sprawie, wobec braku podstaw do wyeliminowania decyzji Kolegium oraz poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji z obrotu prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę tylko okoliczności uzasadniające nieważność postępowania, a które to okoliczności w tym przypadku nie zachodziły. Z tego powodu postępowanie kasacyjne w niniejszej sprawie polegało wyłącznie na badaniu zasadności podstaw kasacyjnych, przytoczonych w skardze kasacyjnej która zasługiwała na uwzględnienie.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawy było, czy pobrane przez A. T. świadczenie wychowawcze miało charakter nienależnie pobranego w rozumieniu art. 25 ust.1 u.p.p.w.d., a w konsekwencji, czy przeprowadzone postępowanie wyjaśniło wszystkie istotne dla sprawy kwestie. Przepis art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., posługuje się pojęciem "świadczenia nienależnie pobranego", co oznacza, że obowiązek zwrotu takiego świadczenia obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wówczas, gdy nie tylko doszło do jego wypłaty, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, ale przy zaistnieniu świadomości osoby, która świadczenie pobiera, iż świadczenie jej nie przysługuje. Nawet ustalenie przez organ, że wypłacone świadczenie w świetle dowodów ujawnionych po jego przyznaniu, okazało się świadczeniem nienależnym, nie przesądza jeszcze o tym, że było ono "świadczeniem nienależnie pobranym" i można orzec obowiązek jego zwrotu wraz z odsetkami na podstawie art. 25 cytowanej ustawy. Zatem świadczenie "nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. W przypadku rodzica, który zaprzestał wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem/dziećmi, a tym samym zaprzestał sprawowania nad nim/nimi bezpośredniej opieki nie ma możliwość przyznania mu prawa do świadczenia wychowawczego, albowiem nie spełnia on ustawowej przesłanki do uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego o której mowa w art. 4 u.p.p.w.d. Z powyższego wywieść należało, że zaprzestanie wspólnego zamieszkiwania z dziećmi powoduje ustanie prawa do świadczenia wychowawczego na te dzieci.

Okoliczność ta, jak słusznie wywiódł Sąd I instancji, winna być jednak przedmiotem szczegółowego badania w ramach postępowania administracyjnego. Przy czym prowadzone dochodzenie winno być zindywidualizowane co oznacza konieczność uwzględnienia okoliczności występujących w konkretnej sprawie.

Tymczasem działania organów nie były ukierunkowane na zbadanie wszystkich istotnych kwestii w tym zakresie. W niniejszym postępowaniu koniecznym było również wyjaśnienie, czy A. T. w sposób należyty pouczono o okolicznościach warunkujących przyznanie świadczenia. Wskazane braki uniemożliwiają przyjęcie, że sprawa została rozpatrzona w całokształcie, gdyż istotna dla sprawy okoliczność kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobrane nie została dokonana właściwie i jedynym możliwym rozwiązaniem było uchylenie kontrolowanych przez Sąd decyzji z zobowiązaniem do przeprowadzenia postępowania we wskazywanym kierunku.

Prawidłowość zastosowanie w niniejszej sprawie art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a nie budziła wątpliwości Sądu Odwoławczego.

Nie zasługiwało jednak na akceptację stanowisko Sądu I instancji, że dopiero przesądzenie w sposób ostateczny o uchyleniu prawa skarżącej do świadczenia wychowawczego na syna mogło skutkować wszczęciem postępowania w sprawie dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń i ich zwrotu

W sytuacji gdy wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne należy najpierw doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego, jednak tylko wówczas gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane i to od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii. W przypadku pobrania świadczenia, które stronie się nie należało zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest na podstawie art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu, wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną. Skoro decyzja uchylająca lub zamieniająca prawo do świadczenia wychowawczego kształtuje sytuację strony wyłącznie na przyszłość, to datą utraty prawa do świadczenia wychowawczego winna być data wydania decyzji przez organ pierwszej instancji. Wsteczne pozbawienie strony prawa do wypłaconego już świadczenia, nastąpić może jedynie przy zastosowaniu instytucji świadczenia nienależnego pobranego, podlegającego zwrotowi.

Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia tak brzmienie wskazywanego przez autora kasacji art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d., jak i treść art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d.

Wadliwa interpretacja Sądu I instancji przepisu art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. w tym zakresie nie miała jednak wpływu na ocenę poprawności wydanego rozstrzygnięcia, skoro z innych, omówionych powyżej przyczyn, należało uchylić decyzje organów obu instancji.

Kontrolowanego wyroku nie mógł podważyć zarzut sprowadzający się do zakwestionowania zawartego w art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. pojęcia "świadczenia nienależnie pobranego", które w sposób prawidłowy Sąd przyjął jako świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości. Taki pogląd był wielokrotnie wyrażany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.

Wbrew stanowisku autora kasacji uzasadnienie wyroku Sądu I instancji zgodnie z art. 141 § 4 P.p.s.a. obejmuje niezbędne wskazówki ukierunkowujące organ co do niezbędnego zakresu ustaleń okoliczności istotnych w ponownie prowadzonym postępowaniu.

Mając na względzie powyższe skargę kasacyjną na zasadzie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 182 § 2 P.p.s.a należało oddalić.