Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 1773/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 55
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.

SENTENCJA

II SA/Wa 1773/07 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 19 grudnia 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Marek Pietras, Sędzia WSA Joanna Kube, Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Protokolant Michał Sułkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2007 r. sprawy ze skargi J. W. przedstawicielki ustawowej małoletniego P. W. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. nr [...] 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej J. W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lutego 2007 r. J. W. wniosła do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS) o przyznanie jej dziecku, małoletniemu P. W., renty rodzinnej w drodze wyjątku po zmarłym w dniu [...] lipca 2006 r. ojcu dziecka, M. W. Wskazała ona we wniosku, że dziecku odmówiono prawa do renty rodzinnej w trybie zwykłym, gdyż zmarły w wieku 25 lat ojciec dziecka na wymagane 12 kwartałów ubezpieczenia rolniczego wykazał jedynie 9 kwartałów. Wskazała też na swoją trudną sytuację materialną.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2007 r. organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia uznając, że nie zaszły przesłanki określone w art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.). Organ ustalił, że źródłem utrzymania J. W. i jej małoletniego dziecka jest dochód z dzierżawionego gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha. Gospodarstwo odziedziczone po zmarłym mężu ([...] ha) jest faktycznie uprawiane przez jej teściów, którzy uniemożliwiają uprawianie go przez właścicielkę. Zmarły M. W. był objęty ubezpieczeniem rolniczym dopiero od [...], natomiast od [...] do [...] zmarły, w różnych okresach, przez okres kilku miesięcy, był zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny bez prawa do zasiłku. Jedynie w okresie od [...] do [...] pobrał świadczenie (stypendium – szkolenie) w kwocie [...] zł miesięcznie. W [...] r. i [...] r. skarżąca wraz z mężem otrzymała dopłatę bezpośrednią do uprawianych użytków rolnych, ale w roku [...] z [...] zł tej dopłaty, [...] zł zwróciła teściom. Koszty utrzymania skarżącej i jej syna wynoszą ok. [...] zł miesięcznie, mieszka ona wraz z synem u swoich rodziców, którzy nie pomagają jej, nie korzysta też ona z pomocy opieki społecznej, nie jest płatnikiem podatku PIT. Organ zauważył ponadto, że J. W. nie jest niezdolna do pracy, zarówno ona jak i jej rodzice posiadają gospodarstwo rolne, stanowiące źródło utrzymania, syn skarżącej posiada ponadto osoby zobowiązane do alimentacji.

W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wyraziła swoje niezadowolenie oraz oceniła ją jako krzywdzącą jej dziecko. Do odwołania dołączyła m.in. dwa "zeznania" świadków potwierdzających, że zmarły M. W. pracował w gospodarstwie swoich rodziców już od [...]

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2007 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy swoją decyzję z [...] czerwca 2007 r. i powtórzył zaprezentowaną tam argumentację. Ponadto organ ocenił, iż zmarły pracował okresowo poza rolnictwem i nie podlegał innemu ubezpieczeniu społecznemu. Nie było więc przeszkód, aby został zgłoszony do ubezpieczenia rolniczego jako domownik. Nie zaszły, w ocenie organu, szczególne okoliczności, o których mowa w art. 55 ustawy ubezpieczeniowej. Niskie dochody skarżącej nie są, w ocenie organu, wystarczającą przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia. Skarżąca nie ma też orzeczonej niezdolności do pracy, jest też w młodym wieku. Zarówno ona, jak i jej rodzice mają źródło utrzymania w postaci gospodarstw rolnych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję z dnia [...] sierpnia 2007 r. skarżąca oceniła, że jej zmarły mąż pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców już od [...], co, według niej, potwierdzają "zeznania" załączone do odwołania. Był więc domownikiem w rozumieniu ustawy ubezpieczeniowej i ta jego praca przed [...] powinna być uwzględniona przy określaniu stażu ubezpieczeniowego. Przyznała jednak, że zmarły nie został ubezpieczony przez swojego ojca, gdyż poszukiwał pracy poza rolnictwem. Ponadto, odnośnie wykładni art. 55 ustawy ubezpieczeniowej, zauważyła, że ważny jest nie tyle staż ubezpieczeniowy zmarłego, ile powody, dla których ubezpieczony nie nabył prawa do świadczenia zwykłego. Ta okoliczność powinna być zbadana w odniesieniu do zmarłego, natomiast brak niezbędnych środków utrzymania i niemożność ich otrzymania ze względu na wiek lub stan zdrowia powinna być zbadana w odniesieniu do dziecka. Organ, w ocenie skarżącej, naruszył też zasady proceduralne - art. 7, 77 § 1, 80 i 103 Kpa, powołała się też na wyrok WSA w Warszawie o sygn. II SA/Wa 1953/05. Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji oraz o "przyznanie prawa do renty", a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł najpierw o jej odrzucenie, powołał się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. W końcowej części tej odpowiedzi organ uznał jednak, że skarga powinna zostać oddalona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty Sąd uznał za zasadne.

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego prowadzonego przez Prezesa KRUS był wniosek o świadczenie przyznawane na podstawie art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 ze zm.), zwanej też dalej "ustawą". Przepis ten wyraźnie w swojej treści stanowi, że świadczenie takie może być przyznane tylko temu, kto nie spełnia warunków do uzyskania świadczenia w "normalnym", ustawowym trybie. Ustawa używa przecież formuły "...pomimo niespełnienia, wskutek szczególnych okoliczności, warunków określonych w ustawie...". Mając na uwadze tę okoliczność ocenić należy, że argumentacja skarżącej, zawarta w skardze, że zmarły M. W. jako domownik podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników już od [...], wynika z niezrozumienia istoty przepisu art. 55 ust. 1 ustawy. Gdyby bowiem przyjąć, że M. W. rzeczywiście podlegał temu ubezpieczeniu z mocy prawa, gdyż jako domownik pracował w gospodarstwie rolnym swoich rodziców już od [...], to wówczas nabyłby on prawo do renty w trybie zwykłym – w chwili śmierci legitymowałby się bowiem co najmniej 12 kwartałami ubezpieczenia społecznego. Gdyby natomiast nabył prawo do renty w trybie zwykłym, to wykluczone byłoby przyznanie mu (po jego śmierci członkowi jego rodziny) świadczenia w wyjątkowym trybie określonym w art. 55 ust. 1 ustawy.

Po drugie zauważyć należy, że argumentacja skarżącej zmierzająca do wykazania, iż jej zmarły mąż podlegał ubezpieczeniu społecznemu już od [...] i dlatego jego synowi powinna być przyznana renta rodzinna w trybie art. 29 ustawy, ignoruje istniejący wyrok sądu powszechnego oddalający odwołanie skarżącej od decyzji odmawiającej przyznania jej synowi renty z trybie zwykłym (wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. z dnia [...] kwietnia 2007 r., sygn. [...]). Taki wyrok wiąże natomiast nie tylko strony, ale także inne sądy, w tym sądy administracyjne (art. 365 Kodeksu postępowania cywilnego).

Argumenty zawarte w skardze, a dotyczące wadliwej interpretacji art. 55 ust. 1 ustawy, są jednak zasadne. Jako zasadne ocenić ponadto należy zarzuty dotyczące braku odpowiednich ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę wydanych w sprawie decyzji.

Przede wszystkim słusznie podnosi skarżąca, że w sprawach o świadczenia w trybie wyjątkowym istotny jest nie tyle staż ubezpieczeniowy strony, ile powody, dla których nie nabyła ona uprawnień do świadczenia zwykłego. Odrzucając więc argumentację skarżącej, że jej zmarły mąż pracował w gospodarstwie swoich rodziców jako domownik już od [...] organ powinien podjąć wszelkie środki w celu wyjaśnienia przyczyny, dla której przed [...] zmarły nie wykonywał pracy objętej ubezpieczeniem społecznym. Stwierdzić należy, że w toku całego postępowania administracyjnego skarżącej nie zadano pytania o powody bezczynności zawodowej zmarłego przed tą datą. Z oświadczenia skarżącej z dnia [...] maja 2007 r. wynika, że jej mąż po ukończeniu nauki pracował przez krótki czas w Niemczech, a z dokumentacji zgromadzonej w aktach (formularz [...]) wywnioskować można, że nie było to formalne zatrudnienie połączone z odprowadzaniem składek ubezpieczenia społecznego. Nadal zatem otwarte pozostaje pytanie o przyczyny bezczynności zawodowej zmarłego od ukończenia przez niego nauki w [...] aż do [...]. Tylko stanowcze, pewne ustalenie tej przyczyny pozwoli na podjęcie właściwej decyzji odnośnie świadczenia w trybie art. 55 ust. 1 ustawy, gdyż wykazanie ewentualnych "...szczególnych okoliczności..." usprawiedliwiających brak uprawnień do świadczenia zwykłego pozwoli przyznać świadczenie w trybie wyjątkowym.

Jak wynika z akt postępowania administracyjnego M. W. zmarł w wieku 25 lat, w czasie, gdy podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników z racji prowadzenia gospodarstwa rolnego. Orzecznictwo sądowe dotyczące świadczeń w trybie wyjątkowym pozwala w niektórych przypadkach uznać śmierć ubezpieczonego w tak młodym wieku, w czasie, gdy ubezpieczony wykonywał działalność podlegającą ubezpieczeniu społecznemu, za szczególną okoliczność usprawiedliwiającą brak uprawnień do świadczenia zwykłego (vide np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 marca 2005 r., sygn. II SA/Wa 1891/04, LEX Nr 164761). Nie przesądzając, czy w niniejszej sprawie śmierć M. W. stanowi taką "szczególną okoliczność" w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy, organ powinien rozważyć tę kwestię w dalszym postępowaniu.

Zasadnie ponadto wskazuje skarżąca, że organ powinien zbadać w trakcie postępowania administracyjnego sytuację materialną małoletniego P. W., a nie jego dziadków lub nawet matki. J. W. jest co prawda przedstawicielem ustawowym P. W., na rzecz którego wystąpiła o świadczenie w trybie wyjątkowym i jej dochody w oczywisty sposób rzutują na sytuację materialną dziecka, ale przedmiotem zainteresowania organu powinno być to, czy niezbędnych środków utrzymania nie ma małoletni P. W. W tym kontekście zauważyć należy, że organ nie ustalił rzeczywistych dochodów J. W., co uniemożliwiło jednoznaczną ocenę sytuacji materialnej jej małoletniego syna. Organ wskazał co prawda, że miesięczne koszty utrzymania gospodarstwa domowego J. W. wynoszą [...] zł, jednak nie ustalił, jakie osiąga ona dochody. Nie wystarczy jedynie skonstatować, że nie jest ona płatnikiem podatku PIT – konieczne było ustalenie, jakie dochody osiąga z prowadzonego, dzierżawionego gospodarstwa rolnego, czy i jakie bezpośrednie dopłaty do tego gospodarstwa otrzymuje, czy i w jaki sposób pomagają jej rodzice (z akt wynika, że w jakiś sposób pomoc taka jest udzielana, choć nie jest ona systematyczna), czy w jakikolwiek sposób korzysta ona z dopłat bezpośrednich do gospodarstwa faktycznie prowadzonego przez jej teściów (J. W., jak wynika z akt, jest właścicielką tego gospodarstwa, a jej teściowie nie mają do niego żadnych praw).

Zasadnie ponadto wskazano w skardze, iż wiek lub stan zdrowia, ze względu na które nie istnieje możliwość uzyskania niezbędnych środków utrzymania, dotyczyć ma małoletniego P. W. Nie ma zatem znaczenia, że J. W. nie jest osobą, wobec której orzeczono całkowitą niezdolność do pracy, nie ma też znaczenia, iż P. W. posiada osoby zobowiązane do alimentacji. Istotne jest bowiem jedynie to, czy posiada on niezbędne środki utrzymania, a nie to, czy mógłby je uzyskać, gdyby osoby zobowiązane do alimentacji z tego obowiązku się wywiązywały.

W dalszym postępowaniu, jak wyżej wyjaśniono, organ ustali, dlaczego przed [...] M. W. nie wykazał okresów ubezpieczenia społecznego, przeanalizuje, czy jego przedwczesna śmierć stanowi okoliczność szczególną w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy, ustali rzeczywistą sytuację materialną P. W., a za podstawę dalszego postępowania przyjmie prawidłową wykładnię tego przepisu, tzn. uwzględni jedynie te okoliczności, które dotyczą małoletniego.

Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Korzystając z uprawnień przyznanych w art. 134 tej ustawy Sąd uchylił także poprzedzającą decyzję z dnia [...] czerwca 2007 r. Sąd nie mógł przy tym, jak zawnioskowano w skardze, przyznać na rzecz P. W. wnioskowanego świadczenia, gdyż orzeczenia sądu administracyjnego mogą mieć jedynie kasatoryjny charakter. Odnośnie wstrzymania wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152, a w zakresie kosztów postępowania – na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.