Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 568/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: par 8 ust. 1, par 5 , par 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 1367
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych - tekst jednolity
article: art. 235 (1), art. 235 (2)
journal: Dz.U. 2020 poz 1320
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.

SENTENCJA

Dnia 9 listopada 2022 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Janusz Nowacki (spr.) Sędziowie: Asesor WSA Anna Dębowska Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Protokolant starszy asystent sędziego Dominika Trella po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2022 roku sprawy ze skargi A. W. na decyzję Łódzkiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Łodzi z dnia 20 czerwca 2022 roku nr ŁPWIS.NSHŚ.9022.7.2022.MZ w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę. [pic]


UZASADNIENIE

Decyzją z 20 czerwca 2022 r., nr ŁPWIS.NSHŚ.9022.7.2022.MZ Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi, na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 195 ze zm.), art. 2351 i 2352 ustawy z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1320 ze zm.), dalej K.p., rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kutnie z 22 kwietnia 2022 r., nr 1.2022 w przedmiocie odmowy stwierdzenia u A. W. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

W sprawie ustalono następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Zgłoszeniem z 29 stycznia 2020 r. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Łodzi zawiadomił Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Kutnie o podejrzeniu u A. W. choroby zawodowej wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Zawiadomieniem z 5 lutego 2020 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kutnie wszczął postępowanie w sprawie stwierdzenia ww. choroby zawodowej.

Decyzją z 22 kwietnia 2022 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kutnie nie stwierdził u A. W. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni nadgarstka wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Od powyższej decyzji A. W. złożyła odwołanie, w którym zaskarżając decyzję w całości zarzuciła;

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na nierzetelnym i niewyczerpującym zebraniu materiału dowodowego w sprawie (w szczególności kart narażenia zawodowego dotyczących poszczególnych stanowisk zajmowanych przez skarżącą) w sytuacji, w której już tylko na obecnie zajmowanym stanowisku pracy zajmowanym na podstawie umowy o pracę (tj. co najmniej 3 września 2007 r.) skarżąca przez 6,15 h dziennie (na 8 ha pracy w dni robocze) nieprzerwanie od 3 września 2007 r. wykonuje pracę na komputerze tj. szybkie, wysoko powtarzalne ruchy obejmujące również ruchy maksymalnego zgięcia, zgięcia promieniowe i łokciowe w stawach nadgarstkowych, dużą ilość ruchów w nadgarstkach bez przerywania pracy, co wprost wynika z zakresu obowiązków skarżącej na zajmowanym stanowisku pracy (w przeważającym zakresie wprowadzania danych do bazy komputerowej). Ponadto skarżąca od 20 lat korzysta z dofinansowania pracodawcy udzielanego na podstawie rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 1 grudnia 1998 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe z uwagi na czas pracy spędzany przed ekranem komputerowym. Doprowadziło to w konsekwencji do błędnego wniosku (błędnych ustaleń faktycznych), że charakter pracy skarżącej nie spełnia kryterium monotypowości i jest zróżnicowany i że z uwagi na specyfikę pracy na zajmowanym stanowisku rozwój choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka i leczenie operacyjne (16 lipca 2019 r.) stanowiły konsekwencję wystąpienia czynników pozazawodowych (tj. choroby współistniejące);

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób nieprawidłowy (niewyczerpujący, niewszechstronny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego) poprzez wyprowadzenie błędnego wniosku, że za powstanie i rozwój choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka odpowiedzialne są czynniki pozazawodowe (stwierdzone choroby współistniejące) w sytuacji, w której zarówno medyczna jednostka diagnostyczno-orzecznicza pierwszego stopnia, jak również jednostka diagnostyczno-orzecznicza drugiego stopnia w swych opiniach opierały się na kartach oceny narażenia zawodowego, które zostały sporządzone w sposób niepełny i nierzetelny chociażby z uwagi na nieuwzględnienie, jakie ruchy i jakie czynności wykonuje skarżąca, od kiedy i przez jaki czas i w związku z tym jednostki te nie posiadały pełnego zakresu informacji na temat sytuacji zawodowej skarżącej i nie mogły wydać prawidłowych opinii;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób nieprawidłowy (niewyczerpujący, niewszechstronny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego) poprzez wyprowadzenie błędnego wniosku, że za powstanie i rozwój choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka odpowiedzialne są czynniki pozazawodowe (stwierdzone choroby współistniejące) w sytuacji, w której hipercholesterolemia nie występowała u skarżącej w okresie rozwoju choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka ani w okresie leczenia operacyjnego z powodu rozwoju choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka (tj. 16 lipca 2019 r.), wystąpiła w okresie późniejszym, a okres okołomenopauzalny w ogóle nie podlega klasyfikacji jako choroba;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a polegające na zaniechaniu dokonania ustaleń i zebrania informacji w kartach oceny narażenia zawodowego, że skarżąca wykonuje w trakcie dnia pracy w obecnym zakładzie pracy (tj. od 3 września 2007 r.) przez 6,15 h na 8 ha każdego dnia w roboczego w sposób nieprzerwany wykonuje szybkie, wysokopowtarzalne ruchy obejmujące również ruchy maksymalnego zgięcia, zgięcia promieniowego i łokciowego w stawach nadgarstkowych, dużą ilość ruchów w nadgarstkach bez przerywania pracy, co wprost wynika z zakresu obowiązków na zajmowanym stanowisku pracy, które sprowadzają się w przeważającym zakresie do pisania na komputerze;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 2351, art. 237 § 1 pkt 1-3 Kodeksu pracy w zw. z poz. 20.1. wykazu chorób zawodowych poprzez ich niewłaściwe i błędne zastosowanie skutkujące niestwierdzeniem choroby zawodowej, tj. przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy: zespół ciaśni w obrębie nadgarstka w sytuacji, w której czynniki zawodowe spowodowały powstanie i rozwój w 2017 r. choroby oraz leczenie operacyjne 16 lipca 2019 r. zaś niekompletnie zebrany materiał dowodowy (w szczególności karty oceny narażenia zawodowego) doprowadził do wskazanego uchybienia.

W oparciu o przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia (w celu uzupełnienia materiału dowodowego) lub zmianę zaskarżonej decyzji. Akcentując okoliczność, że hipercholesterolemia nie występowała w czasie, w którym skarżąca leczyła się (w tym operacyjnie 16 lipca 2019 r.) z powodu rozwoju choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka przedłożyła kserokopie dokumentacji medycznej; zakresu czynności na stanowisku zajmowanym w Starostwie Powiatowym w K. od 1 października 1999 r. do 31 sierpnia 2007 r. i zakres czynności na stanowisku zajmowanym w Urzędzie Miasta [...] od 3 września 2007 r. do 31 grudnia 2021 r. ;

Wskazaną na wstępie decyzją z 20 czerwca 2022 r. Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Łodzi utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy wskazując, że z analizy przebiegu zatrudnienia wynika, że A. W. po ukończeniu Technikum G. 13 czerwca 1983 r. podjęła pracę w Urzędzie Gminy w B., gdzie była zatrudniona z małymi przerwami do 9 kwietnia 1996 r. Przez 7 lat wykonywała obowiązki geodety, przez 5 miesięcy pracownika gospodarczego i przez 1 rok referenta ds. komunikacji przy rejestracji pojazdów. Praca miała charakter administracyjno-biurowy i obejmowała tworzenie dokumentów za pomocą maszynopisów, pisania odręcznego oraz szkicowania terenowego.

Następnie przez okres 2,5 miesiąca (tj. od 15 października 1998 r. do 31 grudnia 1998 r.) pracowała w Urzędzie Wojewódzkim w P., jako pracownik ewidencji gruntów przyuczała się do obsługi programów informatycznych: MSEG i EGB, a od 1 stycznia 1999 r. podjęła pracę w Starostwie Powiatowym w K. w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami, gdzie była zatrudniona do 31 sierpnia 2007 r., początkowo na stanowisku inspektora, a następnie podinspektora w pełnym wymiarze godzin. Praca również miała charakter administracyjno-biurowy i dotyczyła opracowywania danych przy użyciu komputera w zakresie ewidencji gruntów i budynków.

Od 3 września 2007 r. A. W. jest pracownikiem Urzędu Miasta w K. zatrudnionym w pełnym wymiarze godzin na stanowisku specjalisty ds. administracyjno-biurowych w Wydziale Geodezji. Do zakresu obowiązków na ww. stanowisku pracy należy realizacja czynności i prac związanych z obsługą administracyjno-biurową danej jednostki z wykorzystaniem urządzeń biurowych, w tym komputera oraz prowadzenie powierzonych spraw w ramach przysługujących jej kompetencji, współpraca z innymi komórkami organizacyjnymi urzędu, prowadzenie dokumentacji w formie papierowej i elektronicznej oraz archiwizowanie dokumentów. Szczegółowy opis czynności wykonywanych przez A. W. na zajmowanych przez nią poszczególnych stanowiskach pracy w całym okresie zatrudnienia zawierają karty oceny narażenia zawodowego oraz protokoły z postępowania przeprowadzonego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej sporządzone w oparciu o ustalenia poczynione w toku postępowań wyjaśniających przeprowadzonych w 28 lutego 2020 r. oraz w okresach od 21 lutego do 26 sierpnia 2020 r. oraz od 12 marca do 31 sierpnia 2020 r. w związku z podejrzeniem ww. choroby zawodowej.

W okresie całego zatrudnienia A. W. objęta była szkoleniami z zakresu BHP oraz profilaktycznymi badaniami lekarskimi, w wyniku których nie orzekano przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na zajmowanych stanowiskach. Stanowiska pracy w pomieszczeniach biurowych, gdzie pracowała A. W. wyposażone były w komputer z oprzyrządowaniem (monitor, mysz, klawiatura, drukarka), telefon, faks, kserokopiarkę, a także biurko z wysuwaną półką na klawiaturę oraz siedzisko (fotel ergonomiczny z regulacją wysokości siedziska).

A. W. została dwukrotnie poddana badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia. W wyniku przeprowadzonych badań specjalistycznych, analizy narażenia zawodowego, przebiegu i charakteru klinicznego choroby oraz dokumentacji medycznej uzyskała dwukrotnie orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Obie jednostki orzecznicze w sposób wyczerpujący i przekonywujący uzasadniły brak podstaw do rozpoznania ww. choroby zawodowej.

Z ustaleń jednostki orzeczniczej pierwszego stopnia, tj. WOMP w Łodzi zawartych w orzeczeniu z 14 stycznia 2021 r. wynika, że u A. W., jak podała w wywiadzie początek dolegliwości pod postacią bólu, drętwienia, mrowienia w obrębie prawego nadgarstka występuje od 3 lat. Podczas badania ENeG stwierdzono, że parametry przewodnictwa nerwowego we włóknach nerwowych i czuciowych nerwu łokciowego prawego oraz włóknach ruchowych nerwu pośrodkowego są prawidłowe. We włóknach czuciowych nerwu pośrodkowego prawego ujawniono nieznaczne obniżenie amplitudy odpowiedzi przy prawidłowej prędkości przewodzenia i prawidłowej latencji końcowej. Analiza czynności zawodowych badanej wykazała, że w trakcie pracy nie wykonywała długotrwale monotypowych czynności, wielokrotnie powtarzanych w czasie zmiany roboczej, pod postacią ruchów ręki w maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka, zwłaszcza połączonych z dużym naciskiem i w odpowiednio długich okresach czasu, które zaliczane byłyby do prac monotypowych o dużym stopniu uciążliwości i stwarzałyby możliwość powstania istotnego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych w obrębie kanału nadgarstka i mogły być przyczyną rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. W ocenie WOMP w Łodzi charakter pracy A. W. (tj. praca administracyjno-biurowa) nie powodował przeciążeń struktur nadgarstka, a zatem nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy, co jest warunkiem koniecznym do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Ponadto zwrócono uwagę na występujące pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, jak hipercholesterolemia i okres okołomenopauzalny, które wpływają znacząco na samoistny charakter choroby.

Jednostka orzecznicza drugiego stopnia w orzeczeniu z 10 września 2021 r., nr [...] również stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u A. W. choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Podczas przeprowadzonego wywiadu badana podała, że pierwsze dolegliwości pod postacią drętwienia i uczucia mrowienia palca I, II i III prawej ręki, stopniowo nasilające się wystąpiły w 2017 r., a w roku 2018 dołączyły się bóle nadgarstka prawego promieniujące do nadgarstka i łokcia, nocne drętwienie wybudzające ze snu, a także pogorszenie sprawności w zakresie ruchów precyzyjnych (pisanie, chwytanie monet). Na podstawie powyższych objawów klinicznych postawiono rozpoznanie zespołu cieśni nadgarstka. 16 lipca 2019 r. wykonano zabieg operacyjny odbarczenia nerwu pośrodkowego prawego. Po zabiegu nastąpiła krótkotrwała poprawa kliniczna, a następnie po około 2 miesiącach nawrót dolegliwości w trakcie wykonywania czynności manualnych (ból kłębu kciuka, nadgarstka, powierzchni dłoniowej ręki prawej z promieniowaniem, do przedramienia i ramienia prawej kończyny górnej) .

W wywiadzie A. W. podała również, że choruje na nadciśnienie tętnicze, zaburzenia lipidowe (aktualnie w trakcie leczenia statyną), histerektomię, chorobę zwyrodnieniową kręgosłupa (dyskopatia w odcinku L-S), była poddana leczeniu artroskopowym stawu biodrowego prawego (styczeń 2019 r.) i jest osobą praworęczną. Po przyjęciu na Oddział Chorób Zawodowych IMP w Ł. zgłaszała ból ręki prawej promieniujący do barku oraz osłabienie siły mięśniowej ręki. Negowała dolegliwości w lewej kończynie górnej. Badaniem neurologicznym potwierdzono stan po leczeniu operacyjnym zespołu cieśni nadgarstka po stronie prawej.

W ocenie IMP w Ł. analiza narażenia zawodowego A. W. wykazała, że w okresie narastania dolegliwości ze strony kończyn górnych nie wykonywała ruchów monotypowych zginania i prostowania nadgarstków, powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasu przez większość czasu zmiany roboczej, co mogłoby sprzyjać uciskowi na pnie nerwów pośrodkowych i wystąpieniu zespołu cieśni kanału nadgarstka. Wykonywane czynności miały zróżnicowany, zmienny w czasie charakter dostosowany pod względem tempa do możliwości pracownika. IMP w Ł. nie znalazł zatem podstaw do rozpoznania u A. W. choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka.

Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Kutnie pismem z 25 października 2021 r. zwrócił się do wszystkich pracodawców A. W. o doprecyzowanie informacji w sprawie chronometrażu pracy z wyszczególnieniem czasu pracy dotyczącego pisania na klawiaturze komputera, pisania odręcznego i wykonywania innych prac pomocniczych. W odpowiedzi na powyższe pismo tylko obecny pracodawca – Urząd Miasta w K. w piśmie z 2 listopada 2021 r. zmienił wymiar czasu pracy skarżącej związany z pisaniem na klawiaturze komputera z 4,8 h na 6,15 h. Wobec nowego dowodu w sprawie organ wystąpił do jednostki orzeczniczej drugiego stopnia o zweryfikowanie orzeczenia lekarskiego z dnia 10 września 2021 r. w świetle zmiany chronometrażu czasu pracy A. W. przy komputerze.

W odpowiedzi z 22 lutego 2022 r. IMP w Ł. podał, że ponowna szczegółowa analiza narażenia zawodowego badanej nie ma wpływu na zmianę wydanego orzeczenia z 10 września 2021 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka (poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych), ponieważ zawodowe tło tej choroby uwzględnia się przy pracach, podczas których wykonywane są monotypowe ruchy: zginania i prostowania nadgarstka, zginania łokciowego, promieniowego nadgarstka, nawracania i odwracania ręki, chwytania palcami (chwyt pęsetowy), wymagające używania dużej siły nacisku dłoni na narzędzia pracy. Na podstawie analizy czynności zawodowych wykonywanych przez badaną ustalono, że w trakcie pracy wykonywała czynności, które mogły obciążać kończyny górne, jednak nie wymagały wykonywania ruchów, które mogłyby spowodować zwiększenie ciśnienia w kanale nadgarstka, powodując długotrwały ucisk na pień nerwu pośrodkowego i przyczynić się w istotny sposób do powstania zespołu cieśni nadgarstka prawego. Według obecnego stanu wiedzy nie ma wystarczających dowodów pozwalających z przeważającym prawdopodobieństwem uznać, ze używanie klawiatury i myszy komputerowej (z uwzględnieniem czynności związanych z obsługą klawiatury numerycznej przy wprowadzaniu danych cyfrowych) jest istotnym czynnikiem predysponującym do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. W związku z powyższym ponowna szczegółowa analiza narażenia zawodowego z uwzględnieniem nowych danych dotyczących czasu pisania na komputerze z użyciem myszy komputerowej na stanowisku specjalisty w Urzędzie Miasta w Kutnie (zmiana wymiaru czasu z 60% - 4,8h na 78% - 6,15h) nie daje podstaw do merytorycznej zmiany treści wydanego orzeczenia lekarskiego.

Łódzki Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny podkreślił również, że na rozwój zespołu cieśni w obrębie nadgarstka oprócz czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy, znaczny wpływ mają również czynniki pozazawodowe, tj. otyłość (stwierdzono, że wzrost BMI o 1 stopień powyżej przyjętej normy wiekowej zwiększa ryzyko rozwoju o 8%), niedoczynność tarczycy, zaburzenia gospodarki lipidowej, hormonalna terapia zastępcza, doustna antykoncepcja hormonalna, menopauza i okres okołomenopauzalny, przebyta owariektomia, histerektomia, cukrzyca (niekwestionowany czynnik 2,5-3,5-krotnie zwiększający prawdopodobieństwo zachorowania), reumatoidalne zapalenie stawów, zapalenie tkanek miękkich nadgarstka, choroby zwyrodnieniowe kręgosłupa szyjnego i zmiany pourazowe kości nadgarstka. Różnorodność przyczyn tej choroby nakłada na lekarzy ustalających rozpoznanie obowiązek przeprowadzenia wnikliwej diagnostyki różnicowej zależnej jednocześnie od oceny warunków pracy, jak również uzyskanych wyników badań. Decydującą rolę w rozpoznaniu zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, jako choroby zawodowej, ma ocena sposobu wykonywania pracy. W każdym przypadku dla podejrzenia zawodowego podłoża stwierdzanych zmian konieczna jest dokładna analiza przebiegu pracy, uwzględniająca rodzaj czynności wykonywanych przez pracownika, przyjmowaną pozycję ciała, częstość powtórzeń ruchów oraz okres narażenia.

W świetle wiedzy medycznej zespół cieśni nadgarstka jest najczęstszą neuropatią uciskową dotyczącą nerwu pośrodkowego kończyn górnych. Występuje przeważnie u kobiet około 50 roku życia, a w związku z pracą - częściej u mężczyzn. Zespół cieśni nadgarstka głównie dotyczy ręki dominującej, co jest warunkiem rozpoznania choroby zawodowej. Powstaje w wyniku uszkodzenia nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka w przebiegu wzmożonego w nim ciśnienia. Na typowy obraz kliniczny schorzenia składają się nocne parestezje, ból ręki i palców w obszarze zaopatrywanym przez włókna nerwu pośrodkowego, wybudzające chorego ze snu, niejednokrotnie z towarzyszącym promieniowaniem dolegliwości do przedramienia, ramienia, a nawet barku. Z czasem pojawiają się zaburzenia czucia najczęściej na I, II, III palcu i (rzadziej) połowie promieniowej palca IV, a następnie deficyty ruchowe (zaburzenia chwytności, zanik mięśni kłębu kciuka, niesprawność ręki). Powyższa mononeuropatia klasyfikowana jest jako najczęstsza choroba przeciążeniowa układu mięśniowo-szkieletowego. Zawodową etiologię choroby można podejrzewać jedynie wówczas, gdy czynności wykonywane na stanowisku pracy charakteryzują się szybkimi, wielokrotnie powtarzalnymi w długich przedziałach czasowych, ruchami maksymalnego zginania i prostowania, odchylenia łokciowego i promieniowego, ruchami obrotowymi (z nawracaniem i odwracaniem przedramienia) w nadgarstku, ruchami chwytania palcami i/lub silnego ściskania całą ręką narzędzi pracy, bądź też gdy praca wymaga czynności wykonywanych w pozycji stwarzającej ryzyko przeciążenia struktur znajdujących się w kanale nadgarstka w stopniu prowadzącym do wystąpienia stanu zapalnego, co w konsekwencji prowadzi do ucisku na pień nerwu pośrodkowego w kanale nadgarstka. Ma to miejsce wówczas, gdy w trakcie całej zmiany roboczej lub przez jej znaczną część wykonywane są szybkie wysokopowtarzalne ruchy, obejmujące najczęściej ruch maksymalnego zgięcia grzbietowego i dłoniowego. To właśnie szybkość wykonywanych ruchów w stawach w przeliczeniu na jednostkę czasu, nie zaś ich obciążenie liczone w kilogramach jest zasadniczym czynnikiem sprawczym wystąpienia zawodowego zespołu cieśni nadgarstka. Szczególnie niebezpieczna jest praca, gdy w krótkim czasie trwania czynności manualnej wykonywane są szybkie ruchy nadgarstka bez możliwości zmiany pozycji ręki.

Z ustaleń jednostek orzeczniczych, które orzekały w niniejszym postępowaniu wynika, że zespół cieśni nadgarstka rozpoznany u A. W. nie jest przyczynowo związany z wykonywaną pracą zawodową. Za przyjęciem takiego stanowiska przemawia zarówno ocena warunków pracy, jak i analiza zmian w stanie zdrowia. Z opisu stanowiska pracy A. W. nie wynika, aby monotypowość ruchów, wykonywanie rutynowych powtarzających się szybkich, niezmiennych ruchów nadgarstka w długich okresach czasowych była czynnikiem dominującym, co jest warunkiem koniecznym do rozpoznania zawodowej etiologii choroby. Stanowisko pracy A. W. (tj. praca administracyjno-biurowa) cechuje zróżnicowany charakter wykonywanych prac, zmienna pozycja ciała i zmienne obciążenie kończyn górnych. Tempo i rytm pracy zależne od ilości i rodzaju dokumentów możliwe do regulacji przez samego pracownika. Tak więc sposób wykonywania pracy nie stwarzał warunków do ucisku nerwów pośrodkowych w kanale nadgarstka, co oznacza, że w środowisku pracy A. W. nie występował czynnik szkodliwy (sprawczy).

Organ odwoławczy podkreślił, że WOMP w Łodzi w orzeczeniu z 14 stycznia 2021 r. wyraźnie podkreślił, że w przypadku A. W. charakter pracy (praca biurowa) nie ma cech monotypii i nie powoduje opisanych powyżej przeciążeń struktur nadgarstków. Czynności wykonywane przez A. W. mogły obciążać kończyny górne, jednak nie wymagały wykonywania takich ruchów, które mogłyby spowodować ucisk na nerw pośrodkowy w kanale nadgarstka i przyczynić się w istotny sposób do powstania zespołu cieśni nadgarstka. IMP w Łodzi w orzeczeniu z 10 września 2021 r. wskazał natomiast, że według aktualnego stanu wiedzy medycznej ruchy w zakresie kończyn górnych związane z pisaniem na klawiaturze komputera oraz obsługą myszy komputerowej nie stanowią wspomnianego ryzyka rozwoju zespołu cieśni nadgarstka i nie prowadzą do przeciążenia struktur mięśniowo-ścięgnistych kończyn górnych. Schorzenie to jest najczęściej występującą mononeuropatią w populacji ogólnej, częściej występuje u kobiet, zwłaszcza w okresie okołomenopauzalnym lub po menopauzie, a ponadto istnieje szereg istotnych czynników pozazawodowych mających wpływ na rozwój tej choroby jak np. zaburzenia gospodarki lipidowej, które wykazano u badanej.

Tak więc pomimo rozpoznania u A. W. choroby zawodowej ujętej w wykazie chorób zawodowych, to brak jest drugiego elementu niezbędnego do jej stwierdzenia, jakim jest czynnik sprawczy występujący w środowisku pracy, który spowodowałby to schorzenie. Zdaniem organu brak jest zatem przesłanek wskazujących na istnienie związku o wysokim lub przeważającym prawdopodobieństwie pomiędzy rozpoznaną chorobą a narażeniem zawodowym, co jest niezbędnym warunkiem do orzekania o etiologii zawodowej choroby.

Organ podkreślił również, że uprawnione jednostki orzecznicze nie są zobowiązane do ustalania pozazawodowej przyczyny rozpoznanego schorzenia, ich zadaniem jest ustalenie, czy rozpoznane schorzenie ma cechy kliniczne charakteryzujące daną chorobę zawodową oraz czy mogły tę chorobę spowodować warunki pracy (tj. narażenie zawodowe). Choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, ale jest także pojęciem medycznym oznaczającym, że określone w wykazie chorób zawodowych schorzenie, z co najmniej wysokim prawdopodobieństwem zostało spowodowane przez czynnik szkodliwy występujący w środowisku pracy. Biorąc zatem pod uwagę, że o rozpoznaniu choroby zawodowej decydują względy medyczne organy inspekcji sanitarnej nie mogą kwestionować rozpoznania zawartego w orzeczeniu lekarskim, jeśli nie budzi ono wątpliwości. Organ wydający decyzję związany jest treścią orzeczenia lekarskiego, które ocenia stan zdrowia pracownika i określa, czy rozpoznane schorzenie odpowiada wymienionemu w wykazie chorób zawodowych i czy warunki pracy miały wpływ na jego powstanie

Reasumując organ podkreślił, że w niniejszej sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 2351 Kodeksu pracy, co jest warunkiem niezbędnym do rozpoznania choroby zawodowej. Obowiązujące przepisy wymagają dla stwierdzenia choroby zawodowej wystąpienia łącznie trzech przesłanek; choroba rozpoznana u badanego musi być ujęta w wykazie chorób zawodowych, w środowisku pracy muszą występować czynniki szkodliwe dla zdrowia i musi istnieć, co najmniej wysokie prawdopodobieństwo, że choroba została spowodowana tymi czynnikami szkodliwymi. Brak któregokolwiek z powyższych kryteriów nie pozwala uznać, że stwierdzone schorzenie jest chorobą zawodową.

W ocenie organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim treść orzeczeń lekarskich, w których w sposób przekonywujący wyjaśniono z jakich przyczyn zaistniałego schorzenia nie można uznać za chorobę zawodową, wskazuje bez żadnych wątpliwości, że brak jest podstaw do stwierdzenia u A. W. choroby zawodowej pod postacią choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni nadgarstka.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

-art. 138 § 2 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji i nieprzekazanie sprawy do ponownego rozpoznania pomimo istnienia szeregu istotnych naruszeń przepisów postępowania, co przesądzało o wadliwości decyzji i konieczności ponownego rozpoznania sprawy przez organ pierwszej instancji;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób nieprawidłowy (niewyczerpujący, niewszechstronny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego) poprzez wyprowadzenie błędnego wniosku, że za powstanie i rozwój choroby odpowiedzialne są czynniki pozazawodowe (stwierdzone choroby współistniejące) w sytuacji, w której zarówno jednostka diagnostyczno-orzecznicza pierwszego stopnia, jak i drugiego stopnia opierały się na nierzetelnych kartach oceny narażenia zawodowego, które zostały sporządzone w sposób niepełny i nierzetelny (chociażby z uwagi na nieuwzględnienie, jakie ruchy i jakie czynności wykonuje skarżąca, od kiedy i przez jaki czas) i w związku z tym jednostki orzecznicze nie posiadały pełnego zakresu informacji na temat sytuacji zawodowej skarżącej i nie mogły wydać prawidłowych opinii;

- art. 7, art. 77 § 1 i 107 § 3 zw. z art. 140 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy i nierozpatrzenie we właściwy sposób materiału dowodowego, w tym w szczególności nieodniesienie się do materiału dowodowego i zarzutów skarżącej złożonych wraz z odwołaniem i wskazujących na sprzeczności pomiędzy złożonym materiałem dowodowym a nierzetelnie sporządzonymi kartami narażenia zawodowego na podstawie których wydane zostały orzeczenia lekarskie;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1. i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokonania ustaleń i zebrania informacji w kartach oceny narażenia zawodowego, że skarżąca wykonuje w trakcie dnia pracy w obecnym zakładzie pracy (tj. od 3 września 2007 r. przez 6,15 h na 8 ha każdego dnia w roboczego w sposób nieprzerwany) szybkie, wysokopowtarzalne ruchy obejmujące również ruchy maksymalnego zgięcia promieniowego i łokciowego w stawach nadgarstkowych, dużą ilość ruchów w nadgarstkach bez przerywania pracy. Powyższe wprost wynika z zakresu obowiązków na zajmowanym stanowisku pracy, sprowadzających się w przeważającym zakresie do pisania na komputerze;

- art. 7 zw. z art. 77 § 1 i art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. polegające na zaniechaniu dokonania ustaleń i zebrania jakichkolwiek informacji w treści kart oceny narażenia zawodowego ile czasu w trakcie dnia pracy w poprzednich zakładach pracy skarżąca wykonywała szybkie, wysokopowtarzalne ruchy obejmujące również ruchy maksymalnego zgięcia, zgięcia promieniowego i łokciowego w stawach nadgarstkowych, dużą ilość ruchów w nadgarstkach bez przerywania pracy w sytuacji, w której fakt, że skarżąca tego rodzaju ruchy wykonywała w ramach obowiązków zawodowych wprost wynika z zakresu obowiązków na zajmowanych stanowiskach pracy sprawdzających się w przeważającej mierze do pisania na komputerze;

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez nierzetelne i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego w sprawie (w szczególności nierzetelne sporządzanie protokołów kart narażenia zawodowego dotyczących poszczególnych stanowisk zajmowanych przez skarżącą) w sytuacji, gdy na obecnie zajmowanym stanowisku (nie licząc uprzednio zajmowanych stanowisk pracy) skarżąca jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę (tj. co najmniej od 3 września 2007 r. ) i przez 6,15 h dziennie na 8 ha pracy w dni robocze nieprzerwanie wykonuje pracę na komputerze, tj. wykonuje szybkie, wysokopowtarzalne ruchy obejmujące również ruchy maksymalnego zgięcia, zgięcia promieniowe i łokciowe w stawach nadgarstkowych, dużą ilość ruchów w nadgarstkach bez przerywania pracy, co wprost wynika z zakresu obowiązków na zajmowanym stanowisku pracy (w przeważającym zakresie pisanie na klawiaturze komputera); niezależnie od powyższego, skarżąca wykonuje również inne czynności które również mogą wiązać się z wykonywaniem ruchów o których mowa powyżej. Ponadto od 20 lat korzysta z dofinansowania pracodawcy udzielanego na podstawie rozporządzenia w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy na stanowiskach wyposażonych w monitory ekranowe z uwagi na czas pracy spędzany przed ekranem komputerowym;

-art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na dokonaniu oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego w sposób nieprawidłowy (niewyczerpujący, niewszechstronny, z pominięciem zasad logiki i doświadczenia życiowego) poprzez wyprowadzenie błędnego wniosku, że za powstanie i rozwój choroby odpowiedzialne są czynniki pozazawodowe (stwierdzone choroby współistniejące) w sytuacji, w której hipercholesterolemia nie występowała w okresie rozwoju choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka ani w okresie leczenia operacyjnego z powodu rozwoju choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka (tj. 16 lipca 2019 r.), wystąpiła w okresie późniejszym, a okres okołomenopauzalny w ogóle nie podlega klasyfikacji jako choroba;

naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 2351, art. 237 § 1 pkt 1-3 Kodeksu pracy w zw. z poz. 20.1. wykazu chorób zawodowych poprzez ich niewłaściwe i błędne zastosowanie skutkujące niestwierdzeniem choroby zawodowej w sytuacji, w której czynniki zawodowe spowodowały powstanie i rozwój (2017 r.) choroby obwodowego układu nerwowego pod postacią zespołu cieśni nadgarstka i leczenie operacyjne 16 lipca 2019 r., zaś niekompletne zebranie materiału dowodowego (w szczególności nierzetelne sporządzenie kart oceny narażenia zawodowego) doprowadziło do wskazanego uchybienia.

W oparciu o postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów, które załączyła do odwołania.

W odpowiedzi na skargę Łódzki Wojewódzki Państwowy Inspektor Sanitarny w Łodzi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej p.p.s.a., który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Oceniając skargę przy zastosowaniu powyższych kryteriów oceny sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji w przedmiocie odmowy stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy, tj. zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, nie zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz prawa procesowego w stopniu obligującym sąd do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na wstępie należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 235¹ K.p., za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Dla stwierdzenia choroby zawodowej muszą zatem zostać spełnione łącznie dwie przesłanki: rozpoznanie schorzenia zamieszczonego w wykazie chorób zawodowych, którego to rozpoznania dokonuje lekarz orzecznik właściwej medycznej jednostki orzeczniczej oraz ustalenie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a oddziaływaniem czynników szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. W orzecznictwie sądów administracyjnych nie ma wątpliwości, że na gruncie art. 2351 K.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (por. wyroki NSA: z 5 lutego 2020 r., sygn. akt II OSK 1111/19, z 21 stycznia 2021 r., sygn. akt II OSK 1408/18, z 22 lutego 2022 r. II OSK 567/19).

Rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych - art. 2352 K.p. Wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 1367). Podkreślenia wymaga przy tym, że przepisy tego rozporządzenia mają charakter szczególny w stosunku do przepisów k.p.a.

Zgodnie z § 8 ust. 1 powyższego rozporządzenia, decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika. Z powyższej regulacji wynika związanie organów inspekcji sanitarnej treścią opisanego wyżej orzeczenia w zakresie poczynionych w nim ustaleń dotyczących stwierdzonego u strony schorzenia i jego przyczyn. Organ nie ma zatem prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do zaprzeczenia wynikom badań lub zdiagnozowania odmiennego schorzenia. Jest bowiem niesporne, że orzeczenia jednostek organizacyjnych służby zdrowia w kwestii rozpoznania choroby zawodowej lub braku podstaw do tego rozpoznania są wiążące dla organów inspekcji sanitarnej, jeżeli zostały wydane z zachowaniem norm określonych w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych (por. wyroki NSA: z dnia 3 marca 2015 r., sygn. akt II OSK 1872/13 i z 28 stycznia 2015 r., sygn. akt II OSK 1567/13). Organ inspekcji sanitarnej nie powinien zatem wypowiadać się na temat diagnozy wynikającej z orzeczenia lekarskiego, weryfikować zawartych nim konkluzji, np. poprzez własną interpretację wyników badań, czy zgromadzonej w sprawie dokumentacji medycznej. Wkraczałby przez to w dziedzinę wiedzy specjalistycznej i w istocie podważał fachowość lekarza, którego rola procesowa polega właśnie na pomocy w dokonaniu ustaleń faktycznych, jakie tej wiedzy wymagają. Zaznaczyć przy tym należy, że związanie organu inspekcji sanitarnej orzeczeniem kompetentnej placówki medycznej nie jest oczywiście tożsame z bezkrytyczną akceptacją zawartych w nim informacji, jako że podlega ono ocenie, jak każdy dowód w postępowaniu. Jeżeli zatem taki dowód w postaci opinii właściwej jednostki orzeczniczej (uznawany za opinię biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a.) nie został należycie uzasadniony i zawiera sprzeczne ze sobą informacje, bądź gdy organ dostrzeże, że opinia ta została wydana w stanie faktycznym, który nie został należycie wyjaśniony, to wówczas powinien zwrócić się do tej jednostki (w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia) o uzupełnienie wydanej opinii, wskazując, jakie jej elementy budzą wątpliwości, bądź jakie jeszcze elementy stanu faktycznego powinny zostać przez tę jednostkę uwzględnione przy wydawaniu orzeczenia.

Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy, zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych, o których mowa w § 5 ust. 2 i 3 rozporządzenia (§ 5 ust. 1 cyt. rozporządzenia). Jednostkami orzeczniczymi I stopnia są: 1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy; 2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych); 3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych; 4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby (§ 5 ust. 2 rozporządzenia). Jednostkami orzeczniczymi II stopnia od orzeczeń wydanych przez lekarzy zatrudnionych w jednostkach orzeczniczych I stopnia są instytuty badawcze w dziedzinie medycyny pracy (§ 5 ust. 3 rozporządzenia).

Zgodnie z § 6 ust. 1 cyt. rozporządzenia, lekarz, o którym mowa w § 5 ust. 1, wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.

Przedmiotem analizy przy rozpoznawaniu choroby zawodowej powinny być warunki pracy. W myśl § 6 ust. 2 pkt 5 cyt. rozporządzenia, narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do sposobu wykonywania pracy – określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego. Przepis ten wskazuje, co należy uwzględnić przy ocenie sposobu wykonywania pracy, ale nie wymaga od organu przeprowadzania szczegółowych pomiarów co do stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym lub chronometrażu czynności danego pracownika. Czas, w jakim realizowane są czynności powtarzalne, czy ocena stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym, mogą zostać ustalone w oparciu o różne źródła dowodowe.

Istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia ma stwierdzenie występowania czynników szkodliwych w środowisku pracy albo sposób wykonywania pracy. W przypadku potwierdzenia ekspozycji na narażenie z uwzględnieniem specyfiki schorzenia, można przyjąć wysokie prawdopodobieństwo zawodowego podłoża choroby. Występowanie czynnika narażającego na powstanie schorzenia także poza środowiskiem zawodowym nie przesądza o tym, że rozpoznana choroba zawodowa nie może być stwierdzona. W wyroku z 21 listopada 2017 r., sygn. akt II OSK 138/17 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że występowanie warunków szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, które powodują określone schorzenie, stwarza domniemanie istnienia związku między warunkami pracy, a chorobą. Jest to domniemanie zwykłe wzruszalne, które nie wyłącza wykazania, że pomimo pracy w warunkach narażających na chorobę, jej powstanie w konkretnym przypadku nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych z zatrudnieniem. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że nie oznacza to jednak obowiązku poszukiwania takich przyczyn przez organ administracji publicznej. Takie działanie organu wykraczałoby bowiem poza zakres postępowania prowadzonego w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej, którego celem – w przypadku rozpoznania choroby wymienionej w wykazie chorób zawodowych – jest ustalenie istnienia lub nieistnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy zdiagnozowanym schorzeniem, a wykonywaniem pracy w warunkach narażenia zawodowego.

W rozpoznawanej sprawie, jak wynika z zebranego materiału dowodowego skarżąca po ukończeniu Technikum G. 13 czerwca 1983 r. podjęła pracę w Urzędzie Gminy w Bedlnie, gdzie przez 7 lat, tj. do 9 kwietnia 1996 r. wykonywała obowiązki geodety, przez 5 miesięcy pracownika gospodarczego i przez 1 rok referenta ds. komunikacji przy rejestracji pojazdów. Praca miała charakter administracyjno-biurowy i obejmowała tworzenie dokumentów za pomocą maszynopisów, pisania odręcznego oraz szkicowania terenowego. Od 15 października 1998 r. do 31 grudnia 1998 r., (okres 2,5 miesiąca) skarżąca była zatrudniona w Urzędzie Wojewódzkim w P., gdzie jako pracownik ewidencji gruntów przyuczała się do obsługi programów informatycznych: MSEG i EGB. Od 1 stycznia 1999 r. skarżąca podjęła pracę w Starostwie Powiatowym w Kutnie w Wydziale Geodezji i Gospodarki Nieruchomościami, gdzie do 31 sierpnia 2007 r. była zatrudniona na stanowisku inspektora, a następnie podinspektora w pełnym wymiarze godzin. Podobnie jak na poprzednio zajmowanych stanowiskach praca miała charakter administracyjno-biurowy i dotyczyła opracowywania danych przy użyciu komputera w zakresie ewidencji gruntów i budynków.

Od 3 września 2007 r. do chwili obecnej skarżąca jest zatrudniona w Urzędzie Miasta w Kutnie w pełnym wymiarze godzin na stanowisku specjalisty ds. administracyjno-biurowych w Wydziale Geodezji. Do zakresu obowiązków skarżącej należy m.in. realizacja czynności i prac związanych z obsługą administracyjno-biurową z wykorzystaniem urządzeń biurowych, prowadzenie dokumentacji w formie papierowej i elektronicznej oraz archiwizowanie dokumentów.

Jak ustaliły organy stanowiska pracy w pomieszczeniach biurowych, gdzie pracowała skarżąca wyposażone były w komputer z oprzyrządowaniem (monitor, mysz, klawiatura, drukarka), telefon, faks, kserokopiarkę, a także biurko z wysuwaną półką na klawiaturę oraz siedzisko (fotel ergonomiczny z regulacją wysokości siedziska).

W toku postępowania diagnostyczno – orzeczniczego skarżąca została dwukrotnie poddana badaniom specjalistycznym w uprawnionych do orzekania o chorobach zawodowych jednostkach orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia. W wyniku przeprowadzonych badań specjalistycznych, analizy narażenia zawodowego, przebiegu i charakteru klinicznego choroby oraz dokumentacji medycznej jednostki orzecznicze wydały dwa orzeczenie lekarskie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy pod postacią zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych.

Z treści orzeczenia Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Ł. z 14 stycznia 2021 r. wynika, jak podała sama skarżąca w wywiadzie, że początek dolegliwości pod postacią bólu, drętwienia, mrowienia w obrębie prawego nadgarstka występuje od 3 lat. Podczas badania ENeG stwierdzono, że parametry przewodnictwa nerwowego we włóknach nerwowych i czuciowych nerwu łokciowego prawego oraz włóknach ruchowych nerwu pośrodkowego są prawidłowe. We włóknach czuciowych nerwu pośrodkowego prawego ujawniono nieznaczne obniżenie amplitudy odpowiedzi przy prawidłowej prędkości przewodzenia i prawidłowej latencji końcowej. Analiza czynności zawodowych badanej wykazała, że w trakcie pracy nie wykonywała długotrwale monotypowych czynności, wielokrotnie powtarzanych w czasie zmiany roboczej, pod postacią ruchów ręki w maksymalnym zginaniu i prostowaniu nadgarstka połączonych z dużym naciskiem i w odpowiednio długich okresach czasu, które zaliczane byłyby do prac monotypowych o dużym stopniu uciążliwości i stwarzałyby możliwość powstania istotnego ucisku na pnie nerwów pośrodkowych w obrębie kanału nadgarstka i mogły być przyczyną rozwoju choroby. Wskazano, że charakter pracy skarżącej (tj. praca o charakterze administracyjno-biurowym) nie powodował przeciążeń struktur nadgarstka, a zatem nie można bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem stwierdzić, że choroba powstała w związku ze sposobem wykonywania pracy, co jest warunkiem koniecznym do uznania zawodowej etiologii schorzenia. Ponadto zwrócono uwagę na występujące u skarżącej pozazawodowe czynniki ryzyka rozwoju zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, jak hipercholesterolemia i okres okołomenopauzalny, które wpływają znacząco na samoistny charakter choroby.

Jednostka orzecznicza drugiego stopnia, tj. Instytut Medycyny Pracy im. [...] w Ł. w orzeczeniu z 10 września 2021 r. również stwierdziła brak podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Na podstawie objawów klinicznych rozpoznano u skarżącej zespół cieśni nadgarstka, 16 lipca 2019 r. skarżąca została poddana zabiegowi operacyjnemu odbarczenia nerwu pośrodkowego prawego, po którym nastąpiła krótkotrwała poprawa kliniczna, a następnie po około 2 miesiącach nawrót dolegliwości w trakcie wykonywania czynności manualnych (ból kłębu kciuka, nadgarstka, powierzchni dłoniowej ręki prawej z promieniowaniem, do przedramienia i ramienia prawej kończyny górnej). Podkreślono jednak, że analiza narażenia zawodowego wykazała, że w okresie narastania dolegliwości ze strony kończyn górnych skarżąca nie wykonywała ruchów monotypowych zginania i prostowania nadgarstków, powtarzanych wielokrotnie w krótkich odstępach czasu przez większość czasu zmiany roboczej, co mogłoby sprzyjać uciskowi na pnie nerwów pośrodkowych i wystąpieniu zespołu cieśni kanału nadgarstka. Wykonywane przez skarżącą czynności miały zróżnicowany, zmienny w czasie charakter dostosowany pod względem tempa do możliwości pracownika.

W toku postępowania na skutek zastrzeżeń zgłoszonych przez skarżącą organ pierwszej instancji zwrócił się do wszystkich pracodawców skarżącej o sprecyzowanie informacji dotyczących chronometrażu pracy z wyszczególnieniem czasu pracy pisania na klawiaturze komputera, pisania odręcznego i wykonywania innych prac pomocniczych. Tylko obecny pracodawca skarżącej, tj. Urząd Miasta w Kutnie w piśmie z 2 listopada 2021 r. zmienił wymiar czasu pracy skarżącej związany z pisaniem na klawiaturze komputera z 4,8 h na 6,15 h.

W wyniku ponownej, szczegółowej analizy narażenia zawodowego skarżącej w piśmie z 22 lutego 2022 r. IMP w Łodzi stwierdził, że ujawniony nowy dowód w sprawie (tj. zmiana wymiaru czasu pracy pisania na klawiaturze komputera z 60% - 4,8h na 78% - 6,15h) nie ma wpływu na zmianę treści orzeczenia z 10 września 2021 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej pod postacią zespołu cieśni nadgarstka, ponieważ zawodowe tło tej choroby uwzględnia się przy pracach, podczas których wykonywane są monotypowe ruchy: zginania i prostowania nadgarstka, zginania łokciowego, promieniowego nadgarstka, nawracania i odwracania ręki, chwytania palcami (chwyt pęsetowy), wymagające używania dużej siły nacisku dłoni na narzędzia pracy. Na podstawie analizy czynności zawodowych wykonywanych przez skarżącą ustalono natomiast jednoznacznie, że w trakcie pracy wykonywała ona czynności, które mogły obciążać kończyny górne, jednak nie wymagały wykonywania ruchów, które mogłyby spowodować zwiększenie ciśnienia w kanale nadgarstka, powodując długotrwały ucisk na pień nerwu pośrodkowego i przyczynić się w istotny sposób do powstania zespołu cieśni nadgarstka prawego. Podkreślono, że według obecnego stanu wiedzy nie ma wystarczających dowodów pozwalających z przeważającym prawdopodobieństwem stwierdzić, że używanie klawiatury i myszy komputerowej (z uwzględnieniem czynności związanych z obsługą klawiatury numerycznej przy wprowadzaniu danych cyfrowych) jest istotnym czynnikiem predysponującym do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego.

Zdaniem sądu przedstawione powyżej orzeczenia jednostek orzeczniczych (jak również ich uzupełnienie zawarte w piśmie IMP w Łodzi z 22 lutego 2022 r.) są spójne, logiczne, zostały należycie umotywowane i odnoszą się do wszystkich uwag zgłaszanych przez stronę w toku prowadzanego postępowania. W sposób zgodny i jednoznaczny wynika z nich przede wszystkim, że analiza narażenia zawodowego skarżącej nie pozwala na wykazanie związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy pracą wykonywaną na stanowiskach pracownika administracyjno – biurowego a stwierdzoną jednostką chorobową. W opiniach (orzeczeniach) sporządzonych zarówno na podstawie analizy narażenia zawodowego jak i na podstawie wywiadu, kart oceny narażenia zawodowego, przebiegu klinicznego choroby, dokumentacji medycznej oraz wyników badań i konsultacji specjalistycznych nie stwierdzono aby sposób wykonywania pracy przez skarżącą mógł doprowadzić do powstania schorzenia. Nie potwierdzono aby zakres czynności zawodowych skarżącej wiązał się z obciążeniem nadgarstków, wykonywaniem długotrwale ruchów monotypowych (tj. zginania i prostowania nadgarstków, zginania łokciowego, promieniowego nadgarstka, nawracania i odwracania ręki, chwytania palcami, tzw. chwyt pęsetowy) skutkujących zwiększeniem ciśnienia w kanale nadgarstka i w konsekwencji długotrwałym uciskiem na pień nerwu pośrodkowego, stwarzających ryzyko rozwoju choroby o zawodowej etiologii. Sąd nie dopatrzył się żadnych niespójności w treści ww. orzeczeń, a skarżąca skutecznie ich nie podważyła.

Zaznaczyć należy, iż A. W. była badana przez dwie jednostki orzecznicze i obie jednostki w swoich orzeczeniach są zgodne co do tego, że brak jest podstaw do rozpoznania u skarżącej choroby zawodowej w postaci zespołu cieśni w obrębie nadgarstka. Obie jednostki w sposób logiczny i przekonujący uzasadniły swoje stanowisko.

Należy w tym miejscu również podkreślić, że według aktualnego stanu wiedzy medycznej nie ma wystarczających dowodów pozwalających z przeważającym prawdopodobieństwem uznać, że używanie klawiatury i myszy komputerowej (z uwzględnieniem czynności związanych z obsługą klawiatury numerycznej przy wprowadzaniu danych cyfrowych) jest istotnym czynnikiem predysponującym do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka pochodzenia zawodowego. Zespół cieśni nadgarstka jest najczęściej występującą neuropatią kończyn górnych. Około 50% przypadków to zespół idiopatyczny, czyli powstający spontanicznie albo mający nieznane podłoże, w pozostałych przypadkach ma charakter polietiologiczny (czyli wieloczynnikowy). Czynnikami zwiększonego ryzyka choroby u kobiet są zmiany dystrybucji płynów ustrojowych w przebiegu ciąży, hormonalnej antykoncepcji i menopauzy.

W niniejszej sprawie, wbrew zarzutom postawionym w skardze karty oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby zawodowej zostały sporządzone w sposób rzetelny i prawidłowy. Przy ocenie warunków pracy uwzględniono specyfikę (rodzaj) wykonywanych przez skarżącą czynności. Każda z kart oceny narażenia zawodowego zawiera szczegółową charakterystykę wykonywanej pracy (rodzaj wykonywanych czynności), przeanalizowano czynniki, które wskazuje się jako przyczynę choroby zawodowej oraz sposób wykonywania pracy, uwzględniając przy tym chronometraż poszczególnych czynności wykonywanych przez skarżącą, pozycję ciała, ergonomiczność stanowiska pracy i organizację czasu pracy. Przedstawione zatem w powyższym zakresie zarzuty są niezasadne, a załączone do odwołania dokumenty w postaci zakresów czynności na stanowiskach zajmowanych w Starostwie Powiatowym w K. i Urzędzie Miasta K. pokrywają się ze znajdującymi się w aktach sprawy – kartą oceny narażenia zawodowego w związku z podejrzeniem choroby z 28 lutego 2020 r. sporządzoną przez Wojewódzką Stację Sanitarną–Epidemiologiczną w Ł. (k nr 8 akt administracyjnych) oraz zakresem czynności, uprawnień i odpowiedzialności skarżącej jako specjalisty w Wydziale Geodezji i Katastru w Urzędzie Miasta K. (k nr 17 akt administracyjnych).

Nie ma natomiast żadnego wpływu na wynik sprawy okoliczność, że protokół z postępowania przeprowadzonego w Urzędzie Gminy B. w związku z podejrzeniem choroby zawodowej podpisał obecny Wójt Gminy – J. I., który pełni funkcję od 2018 r., podczas gdy skarżąca świadczyła pracę w latach 1983-1996. Obecny wójt gminy, jako organ gminy reprezentuje Urząd Gminy B. i był uprawniony do podpisania protokołu. Ponadto należy zauważyć, że kwestionowany przez skarżącą protokół został również podpisany przez Kierownika Oddziału Higieny Pracy PSSE w K. i Inspektora ds. kadr Urzędzie Gminy B.

Sąd nie podzielił poglądu wyrażonego w skardze, że A. W. pracując przy komputerze wykonywała monotypowe ruchy maksymalnego zginania stawów nadgarstkowych. Twierdzenie to nie jest zgodne z prawdą. Jak już była o tym mowa we wcześniejszych rozważaniach pisanie na klawiaturze oraz używanie myszy komputerowej nie wymagają maksymalnego zginania nadgarstków i nie niosą ryzyka zwiększenia ciśnienia w kanale nadgarstka. Wynika to z treści orzeczeń obu jednostek medycznych. Nadto obie jednostki zgodnie stwierdziły, że pisanie na klawiaturze i używanie myszy komputerowej nie są czynnikami predysponującymi do rozwoju zespołu cieśni nadgarstka. Skarżąca utożsamia pracę polegającą na pisaniu na komputerze z maksymalnym zginaniem stawów nadgarstkowych co nie jest zgodne z prawdą gdyż nie znajduje to oparcia w zebranym materiale dowodowym.

Wbrew zarzutowi skargi organy obu instancji zebrały kompletny materiał dowodowy, który poddały następnie wnikliwej i rzetelnej analizie. Wynika z niego jasno w jakich okresach, gdzie, na jakich stanowiskach pracowała skarżąca i jakie czynności wykonywała. Ocena tych dowodów została dokonana przez organy z poszanowaniem zasad prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów zdefiniowanych w art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. Ustalony na tej podstawie stan faktyczny sprawy nie budzi zastrzeżeń. Sam natomiast fakt, że wydane przez organy rozstrzygnięcia są niezgodne z oczekiwaniami skarżącej, czy też nie uwzględniają podnoszonych w toku postępowania argumentów dotyczących kwestii organizacji czasu pracy, zakresu czynności wykonywanych przez skarżącą na poszczególnych zajmowanych stanowiskach, sporządzenia kart oceny narażenia zawodowego w oparciu o niepełny materiał dowodowy oraz że hipercholesterolemia nie występowała u skarżącej w okresie rozwoju choroby nie oznacza, że w toku postępowania wyjaśniającego, miały miejsce istotne uchybienia procesowe, które mogły rzutować na wynik sprawy i winny skutkować uchyleniem przez sąd zaskarżonych decyzji.

Na gruncie rozpatrywanej sprawy zasadnicze znaczenie dowodowe miały orzeczenia lekarskie jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia o braku podstaw do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej pod postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Orzeczenie lekarskie właściwej jednostki orzeczniczej posiada walor dowodu z opinii biegłego w rozumieniu art. 84 k.p.a., który organ powinien poddać rzetelnej i wnikliwej ocenie z punktu widzenia jego wiarygodności i wartości dowodowej, a zatem ustalić zgodnie z regułami art. 80 k.p.a., czy jest ono sporządzone w sposób jasny, logiczny i spójny, co jak wskazano powyżej, organy orzekające w sprawie uczyniły. Organy inspekcji sanitarnej podobnie, jak sąd administracyjny nie są uprawnione do kwestionowania treści orzeczeń z medycznego punktu widzenia, ponieważ nie dysponują wymaganą w tym zakresie wiedzą specjalistyczną. Zatem w sytuacji, gdy orzeczenia lekarskie, tak jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie, są prawidłowe pod względem formalnym, zawierają wyczerpujące uzasadnienie i są zgodne z prawem, organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany. Bez tego orzeczenia, ani też wbrew jego treści, organ nie może we własnym zakresie rozpoznać choroby zawodowej. Stąd nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, brak jest podstaw do przyjęcia tezy, że rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich.

W świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych sąd podzielił stanowisko organów, że w niniejszej sprawie nie zaistniały podstawy do stwierdzenia u skarżącej choroby zawodowej postacią przewlekłej choroby obwodowego układu nerwowego wywołanej sposobem wykonywania pracy - zespołu cieśni w obrębie nadgarstka, wymienionej w poz. 20.1 wykazu chorób zawodowych. Nie zostały bowiem spełnione łącznie dwie przesłanki prawne warunkujące stwierdzenie choroby zawodowej, gdyż pomimo, że u skarżącej rozpoznano schorzenie wymienione w wykazie chorób zawodowych to jednak wykazano jednoznacznie brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a sposobem wykonywania pracy, co wskazuje na pozazawodową etiologię choroby.

Z przedstawionych powyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.