Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 93/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2 i 3, 3a
journal: Dz.U. 2021 poz 423
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Dziel, Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 21 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za okresy od marca 2018 r. do czerwca 2021 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 3 listopada 2021 r. (data wpływu) S. S. (dalej: "Wnioskodawca", "Skarżący") wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział

w Szczecinie o rozłożenie na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2018 r. do czerwca 2021 r. lub o umorzenie tej należności.

W uzasadnieniu wniosku wskazał na swój wiek (ur. [...] rok) oraz brak możliwości podjęcia zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia. Podał, że otrzymuje emeryturę w wysokości 1547,20 zł; z żoną – emerytką – pozostaje w rozdzielności majątkowej od 2007 roku. Z uwagi na brak dochodów, prowadzoną uprzednio działalność gospodarczą zakończył 29 czerwca 2021 r. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątki, a po opłaceniu mieszkania i mediów pozostaje niewielka kwota "na życie".

Wraz z wnioskiem złożył m.in.:

- oświadczenie z 30.10.2021 r. o nieotrzymaniu pomocy publicznej de minimis,

- oświadczenie z 30.10.2021 r. o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej,

- kopię pierwszej strony decyzji z dnia 1 marca 2021 r. o waloryzacji emerytury wojskowej Wnioskodawcy,

- kopię decyzji z dnia 1 marca 2021 r. o waloryzacji emerytury żony Wnioskodawcy,

- kopię pisma Wojskowego Biura Emerytalnego z dnia 21 czerwca 2021 r. o wysokości emerytury Wnioskodawcy i dokonywanych potrąceniach egzekucyjnych (stan na lipiec i sierpień 2021 r.),

- kopię aktu notarialnego z 25 lipca 2007 r. – umowy majątkowej małżeńskiej

o ustanowieniu rozdzielności majątkowej w małżeństwie Wnioskodawcy,

- dokumenty potwierdzające zadłużenie Wnioskodawcy (wobec banku i spółdzielni mieszkaniowej) oraz wysokość bieżących opłat związanych z utrzymaniem mieszkania,

- dokumentację medyczną o stanie zdrowia Wnioskodawcy.

W piśmie z dnia 5 listopada 2021 r. ZUS Oddział w Szczecinie poinformował Wnioskodawcę, że wniosek o rozłożenie na raty zostanie rozpatrzony dopiero po rozpoznaniu wniosku o umorzenie zaległości.

Decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. nr 390000/71/801505/2021 Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi odmówił Wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 15.877,18 zł, w tym na ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2018 r. - 06/2021 r. w kwocie 15 877,18 zł, tym z tytułu: składek - 13 946,18 zł i odsetek na 3 listopada 2021 r. - 1 931,00 zł.

Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał na przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2, 3, 3a i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 423), zwanej dalej: "u.s.u.s." oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365); zwanego dalej "rozporządzeniem".

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie, w pierwszej kolejności organ wskazał na dane wynikające ze złożonego przez Wnioskodawcę 3 listopada 2021 r. oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej, a także z pozostałych ww. pism, a mianowicie, że zobowiązany:

- pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 2.980,31 zł brutto, tj. 2.480,08 zł netto. – z ww. świadczenia dokonywane są potrącenia w wysokości 932,88 zł; do wypłaty pozostaje 1.547,20 zł; w lipcu 2021 r. dokonano potrąceń w łącznej wysokości 950,90 zł, od sierpnia 2021r. potrąceniu podlega kwota 938,80 zł;

- prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.422,99 zł brutto, tj. 1.206,92 zł netto;

- ma stałe wydatki związane z utrzymaniem (czynsz, opłaty eksploatacyjne, koszty leczenia) w wysokości łącznie 740,67 zł;

- posiada zobowiązania pieniężne wobec spółdzielni mieszkaniowej z tytułu opłaty za parking w wysokości 6.310 zł (stan na 24 sierpnia 2021 r.); wobec banku: z tytułu zaciągniętych kredytów w łącznej wysokości 14.553,40 zł, z miesięczną kwotą spłaty 1.093,82 zł; z tytułu karty kredytowej w wysokości 4.825,76 zł, z miesięczną kwotą spłaty 200,00 zł; z tytułu alimentów - potrącanych ze świadczenia emerytalnego - w wysokości 932,88 zł;

- oświadczył, że nie posiada dochodów z innych źródeł, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ani nie posiada żadnego majątku.

Dalej, organ wskazał, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, iż w przypadku Wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki określone w:

– art. 28 ust. 3 pkt 1, pkt 4 i 4a u.s.u.s., gdyż przesłanka ta nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

– art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b, 4c u.s.u.s., ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że Wnioskodawca składał wniosek o ogłoszenie upadłości lub by prowadzone postępowanie upadłościowe zostało umorzone.

– art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż nie wystąpiła równocześnie przesłanka braku majątku, albowiem naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

– art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

– art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., gdyż naczelnik urzędu skarbowego bądź komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

– art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., albowiem nie można jednoznacznie stwierdzić, że

w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W związku z tym, organ stwierdził, że brak jest przesłanek pozwalających na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co uniemożliwia pozytywne rozpatrzenie wniosku, na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Organ nie znalazł również podstaw do umorzenia obciążających stronę należności, na podstawie przepisów art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Analizując sytuację materialną Wnioskodawcy organ stwierdził, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną, która również pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1 206,92 zł netto. Odnosząc się do rozdzielności majątkowej w małżeństwie Wnioskodawcy, organ wyjaśnił, że nie ma ona wpływu na sytuację finansową rodziny, jako że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Ustrój rozdzielności majątkowej zabezpiecza jedynie jedną ze stron przed odpowiedzialnością za długi współmałżonka w przypadku prowadzonych postępowań egzekucyjnych do majątku.

Organ wyliczył, że łączna kwota dochodów wynosi ok. 2.754,12 zł, przedstawił zestawienie wydatków i stwierdził, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem nie stanowi podstawy do umorzenia należności. W ocenie organu, nie można uznać, że opłaty za gaz i energię są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki. Organ zwrócił uwagę, że w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających, iż Wnioskodawca nie może skorzystać z koniecznych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych. ZUS stwierdził, że nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem oraz leczeniem.

Organ zwrócił nadto uwagę, że Wnioskodawca spłaca w systemie ratalnym zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w wysokości 1.293,82 zł miesięcznie. Podkreślił, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym. Stwierdził, że w aktach sprawy brak jest informacji, jakoby zaciągnięcie kredytu było spowodowane koniecznością zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Wnioskodawcy. W ocenie ZUS, umorzenie w takiej sytuacji zaległości z tytułu składek byłoby sprzeczne z interesem społecznym.

Organ wyliczył, że po opłaceniu wskazanych przez Wnioskodawcę wydatków w łącznej kwocie 2.128,72 zł, pozostaje do dyspozycji małżonków kwota 625,40 zł, z której dwuosobowe gospodarstwo domowe zaspokaja "pozostałe potrzeby życiowe". W ocenie organu, sytuacja finansowa Wnioskodawcy nie nosi znamion ubóstwa. W związku z tym, że Wnioskodawca równocześnie z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek wystąpił z wnioskiem o udzielenie układu ratalnego, organ wywiódł, że Wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć środki na ten cel.

Odnosząc się do podnoszonych okoliczności związanych ze stanem zdrowia Wnioskodawcy i jego żony, organ stwierdził, że taka okoliczność mogłaby być uwzględniona, gdyby choroba osoby zobowiązanej lub członków jej rodziny uniemożliwiła całkowicie uzyskanie dochodu niezbędnego do opłacenia należności.

Organ dodał, że zgromadzone dowody nie wskazują na to, iż zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych, lecz wynika z nich, że było to wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie składek na ubezpieczenia społeczne w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. ZUS wyjaśnił dalej, że w takich okolicznościach nie mógł stwierdzić zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia.

W skierowanej do Sądu skardze na przedstawioną wyżej decyzje, Skarżący, reprezentowany przez radcę prawnego, zarzucił naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności, pomimo wystąpienia pozytywnych przesłanek co do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek przez Skarżącego, wydania negatywnej decyzji w sprawie.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie od organu na rzecz Skarżącego kosztów postępowania w sprawie.

W uzasadnieniu ponownie przedstawił swoją sytuację osobistą i materialną, akcentując swój wiek, stan zdrowia, otrzymywane świadczenia oraz ponoszone wydatki na utrzymanie i spłatę zaległości. Podkreślił, że jest ona trudna i w najbliższym czasie nie rokuje żadnej poprawy. Wskazał, że mimo iż wykazuje chęć spłaty przedmiotowych zaległości, to ich uregulowanie znacząco pogorszyłoby jego sytuację życiową i w dużym stopniu utrudniłoby powrót do jakiejkolwiek stabilizacji, która jest już w znacznym stopniu zakłócona.

Skarżący przywołał tezy orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych odwołujących się do ustawowych przesłanek umorzenia składek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Pełnomocnik Skarżącego w piśmie z dnia 17 lutego 2022 r. nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym ani nie wyraził zgody na rozpoznanie sprawy na rozprawie przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość.

Z kolei pełnomocnik organu nie złożył oświadczenia w tym zakresie.

Zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału I z dnia 16 marca 2022r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.), sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów ze względu na brak zgody wszystkich stron postępowania sądowoadministracyjnego na przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. O terminie posiedzenia niejawnego, wyznaczonego na dzień 21 kwietnia 2022 r. oraz o możliwości przedłożenia Sądowi dodatkowego stanowiska w sprawie poinformowano strony w dniach – 17.03.2022 r. (organ), 18.03.2022 r. (strona skarżąca).

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem przeprowadzone badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że jest ona zgodna z prawem a organom nie można zarzucić naruszenia przepisów prawa.

Na wstępie zaznaczyć należy, że w myśl art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 roku, poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2).

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych kryteriów a nadto mając na uwadze brak związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.), Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Na wstępie wskazać należy, że nie jest sporne, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia nastąpiło w związku z wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Przystępując do oceny legalności zaskarżonej decyzji przede wszystkim podkreślić należy, że organ we właściwy sposób przeprowadził postępowanie dowodowe, ustalił stan majątkowy Skarżącego, a ustalenia te Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne. W kontekście powyższego wyjaśnić trzeba, że organ był zobowiązany tak prowadzić postępowanie, aby jak najwszechstronniej wyjaśnić wszystkie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności sprawy oraz jak najstaranniej wyjaśnić podstawy faktyczne i prawne rozstrzygnięcia. Z tego obowiązku organ wywiązał się prawidłowo. Podjął działania zmierzające do ustalenia sytuacji majątkowej Skarżącego, a wydając rozstrzygnięcie szczegółowo omówił te wszystkie okoliczności faktyczne, które miały znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Ustalenia faktyczne organu Sąd w pełni podziela i przyjmuje za własne.

Sformułowane w skardze zarzuty pod adresem ustaleń faktycznych są nieuzasadnione.

Organ oparł swoje rozstrzygnięcie nie tylko o dokumenty przedłożone przez Skarżącego takie jak m.in. oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 3.11.2021 r.; potwierdzenie przyjęcia wniosku CEIDG-1; decyzja o waloryzacji emerytury /wojskowej dotycząca S. S. z 1.03.2021 r.; pismo z Wojskowego Biura Emerytalnego w szczecinie z 21.06.2021 r.; decyzja o waloryzacji emerytury z FUS i okresowej emerytury kapitałowej dotycząca L. S. z 1.03.2021 r.; Akt notarialny-Repertorium A nr [...]; pismo ze Spółdzielni Mieszkaniowej S. z [...]; zawiadomienie o wysokości rat z [...] SA; wypowiedzenie umowy rachunku o wydanie o używanie kart kredytowej [...] SA; potwierdzenia dokonywanych wpłat--[...], [...]; zawiadomienie o zmianie wysokości opłat z 31.08.2021 r.; dokumentacja medyczna : zaświadczenie lekarskie z 11.05.2020 r.; karta informacyjna leczenia szpitalnego z 27.03.2019 r.; opis badana - [...]; karta informacyjna z 17.11.2006 r.; Faktury VAT nr [...]/2021, [...]/2021, [...]/2021, [...]/2021, [...]/2021, [...]/2021, [...]/2021,[...], [...], [...]/2021, ale także w celu rozpatrzenia sprawy organ skorzystał z danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Ponadto 5 listopada 2021 r. Zakład zawiadomił Skarżącego o możliwości złożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających okoliczności, które uzasadniałyby umorzenie należności z tytułu składek oraz, że w czasie postępowania może Skarżący skorzystać z prawa do czynnego w nim udziału.

Skarżący nie złożył dodatkowych dokumentów.

Prawidłowe jest również rozstrzygnięcie organu co do zastosowanych podstaw prawnych. Podkreślenia bowiem wymaga, że w sprawach dotyczących umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyposażony został w kompetencję do umorzenia należności z tytułu tych składek w przypadku stwierdzenia wystąpienia ustawowych przesłanek umorzenia. Obowiązujące przepisy przewidują mianowicie, że umorzenie należności jest możliwe w przypadku całkowitej ich nieściągalności, o której mowa w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., bądź istnienia uzasadnionego przypadku, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W granicach prowadzonej na podstawie art. 28 u.s.u.s sprawy, a więc sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek ubezpieczenia społecznego, pozostaje ustalenie przesłanek, od których ustawa uzależnia umorzenie tych składek. Przedmiotem postępowania o umorzenie należności jest wyjaśnienie kwestii dotyczących istnienia materialnoprawnej podstawy umorzenia, jaką jest całkowita nieściągalność, a w przypadku jej braku - zaistnienie uzasadnionego przypadku w stosunku do płatnika składek. Poza zakresem sprawy dotyczącej umorzenia należności pozostaje zatem, co do zasady, ustalenie okoliczności związanych z wymagalnością tych należności. Jeżeli więc, tak jak w rozpoznawanej sprawie, kwestia wysokości należności objętych wnioskiem o umorzenie i ich wymagalności nie jest sporna, a spór koncentrował się wyłącznie na ustawowych przesłankach umorzenia należności, organ administracyjny rozstrzygając w sprawie dotyczącej umorzenia winien przeprowadzić postępowanie w zakresie ustalenia przesłanek ustawowych umorzenia i w zależności od jego wyniku orzec o umorzeniu lub o odmowie umorzenia należności.

Podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie ww. należności stanowiły przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie ze stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia przepisem art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub części, z zastrzeżeniem ust. 2 - 4. W ust. 2 tego przepisu wskazano, że należności z tytułu składek mogą być umarzane w przypadku ich całkowitej nieściągalności, które to przypadki zostały enumeratywnie wymienione w art. 28 ust. 3 w punktach od 1 do 6. Całkowita nieściągalność, o której mowa w tym przepisie zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r., poz. 498, ze zm.).;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w powyższym przepisie jest wyczerpujące, a zatem stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Regulując bowiem kwestię umorzenia należności z tytułu składek ustawodawca przesądził, że decyzja Zakładu ma charakter uznaniowy (na co wskazuje zwrot "należności mogą być umarzane"), a to oznacza, że organ ten, nawet w przypadku ustalenia, że spełniona jest którakolwiek z przesłanek z ust. 3 art. 28 u.s.u.s. nie ma obowiązku umorzenia zadłużenia.

W przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa wyżej.

Analizując ustalony w sprawie stan faktyczny przez pryzmat powołanego wyżej przepisu organ zajął prawidłowe stanowisko co do braku podstaw do umorzenia należności. W sprawie nie wystąpiła bowiem przesłanka całkowitej niewypłacalności. Skarżący dysponuje stałym dochodem, który może zaspokoić roszczenie ZUS. Owszem, Sąd zdaje sobie sprawę ze stanu zdrowia Skarżącego i niemożności podjęcia zatrudnienia, której to okoliczności również organ nie kwestionował. Niemniej jednak Skarżący osiąga stały comiesięczny dochód.

W tych okolicznościach nie zaszła przesłanka całkowitej nieściągalności należności. Nie jest dopuszczalna sytuacja, w której umarza się należności wobec Skarbu Państwa strony, która dysponuje stałym dochodem.

Jednocześnie podkreślić należy, że możliwość umorzenia składek mimo braku całkowitej nieściągalności została przewidziana w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. stanowiącym, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe zasady umarzania składek na tej podstawie określone zostały w przywołanym już rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. W myśl § 3 ust. 1 rozporządzenia, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Z powyższego przepisu wynika, że obowiązkiem płatnika jest wykazanie, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący powołał się w tym zakresie na swój stan zdrowia, ciążące na nim zobowiązania alimentacyjne oraz konieczność spłaty innych zobowiązań publicznoprawnych.

Wskazać zatem należy, że umorzenie należności nie służy uwolnieniu majątku płatnika z obciążeń finansowych, lecz zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, w których płatnik nie ma żadnej możliwości uregulowania zobowiązań. Takie ukształtowanie instytucji umorzenia oznaczałoby bezpodstawne finansowanie działalności gospodarczej jednych podmiotów kosztem drugich. Nieuiszczone składki przez jednego przedsiębiorcę obciążają bowiem pozostałą część społeczeństwa, a zatem również tych, którzy rzetelnie wywiązują się z ciążących na nich obowiązków wobec Skarbu Państwa.

Skarżący zaś uzyskuje stały miesięczny dochód, który według organu przekracza kwotę minimum socjalnego. Jakkolwiek pomiędzy stroną i jego małżonką nie istniał ustrój wspólnoty majątkowej, nie oznacza to jednak, że jej dochód nie mógł być brany pod uwagę przy ustalaniu sytuacji majątkowej strony w kontekście prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Na dzień wydania decyzji bowiem małżonka Skarżącego uzyskiwała dochody podlegające zaliczeniu do wspólnego dochodu gospodarstwa domowego z którego pokrywane były wydatki gospodarstwa domowego.

W tym samym kontekście należy ocenić prawidłowość stanowiska organu co do tego, że co prawda choroba płatnika uniemożliwia mu podjęcie zarobkowania, jednak nie powoduje, że pozostaje on pozbawiony dochodu umożliwiającego opłacenie należności wobec organu. Prawidłowa wykładnia § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie polega na tym, że organ winien brać pod uwagę wyłącznie chorobę strony i spowodowaną nią niemożność uiszczenia należności. Oceny tej należy dokonywać w kontekście stanu majątkowego zobowiązanego jako całości, co wynika ze zdania pierwszego tego przepisu. Jeżeli zatem strona posiada majątek/dochody a jednocześnie uzyskuje emeryturę, z którego może zaspokoić należność wobec ZUS, to omawiana przesłanka zwolnienia nie została spełniona.

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać należy, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy na podstawie uprzednio zgromadzonego wskazanego wyżej materiału dowodowego, a następnie dokonały w sposób obiektywny i wszechstronny jego analizy oraz oceny pod kątem przesłanek wynikających z art. 28 ust. 3 i ust. 3 a u.s.u.s., biorąc pod uwagę podnoszone w sprawie okoliczności i argumenty, jak i przesłanki "ważnego interesu ubezpieczonego" i "interesu publicznego", co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, która spełnia wymogi – wbrew zarzutom skargi - określone między innymi w art. 107 § 3 k.p.a. Zaskarżone rozstrzygnięcie zawiera bowiem zarówno uzasadnienie faktyczne, tj. w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, którym dał wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności, jak i uzasadnienie prawne, czyli wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Zauważyć należy, że jeżeli strona zarzuca obrazę art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a. konieczne pozostaje wykazanie błędów w rozumowaniu organu, nieuwzględnienie doświadczenia życiowego lub niespójności jego argumentacji, przy czym wykazanie takowych błędów nie może polegać jedynie na przedstawieniu własnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego ani zwykłym negowaniu stanowiska przedstawionego przez organ. Zarzut wskazanych naruszeń przepisów k.p.a. w zakresie dokonanej oceny materiału dowodowego i poczynionych czynności dowodowych jest tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i wniosków wyprowadzonych przez organ wydający rozstrzygnięcie nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania. Zarzut taki nie może sprowadzać się wyłącznie do polemiki z ustaleniami poczynionymi w sprawie czy też do odmiennej oceny materiału dowodowego lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy.

W ocenie Sądu organy poczyniły prawidłowe ustalenia co do sytuacji finansowej Skarżącego. Z dowodów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że Skarżący osiąga stałe dochody z tytułu emerytury w wysokości 2 980,31 zł brutto, tj. 2 480,08 zł netto, po dokonaniu potracenia w wysokości 932,88 zł do wypłaty pozostaje 1 547,20 zł. Ponadto świadczenie emerytalne żony wynosi 1 422,99 zł brutto, tj. 1 206,92 zł netto z którą prowadzi Skarżący wspólne gospodarstwo domowe. Wykazane przez Skarżącego stałe wydatki związane z utrzymaniem wynoszą zaś 740,67 zł.

Sąd podziela stanowisko organu, że w świetle powołanych wyżej dokumentów iż sytuację ekonomiczną, finansową można uznać za trudną, jeśli zważyć na pozostałe zaległości Skarżącego - jednakże zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć charakteru priorytetowego wobec obowiązku zapłaty zaległości ubezpieczeniowych. Wierzyciel z tytułu należności z tytułu składek ubezpieczeniowych ma prawo do dochodzenia swoich roszczeń, jak inni wierzyciele, i trudno oczekiwać, by zrezygnował ze swoich praw, tym bardziej, że wpływy te stanowią ważne źródło finansowania ustawowych zadań. W rezultacie, konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie może uzasadniać udzielenia ulgi w spłacie składek na ubezpieczenie. Nie może być bowiem tak, że wskutek konieczności zaspokojenia innych roszczeń, ZUS (Skarb Państwa) będzie traktowany gorzej niż inni wierzyciele.

Z prawidłowo poczynionych w sprawie ustaleń wynika zatem jednoznacznie, że sytuacja ekonomiczno-finansowa Skarżącego ustalona na podstawie przedłożonych dowodów jest stabilna i strona nie wykazała, iż aby zapłata przedmiotowej zaległości, skutkowała znacznemu jej pogorszeniu. Strona nie wykazała, że opłacenie objętych wniosek o umorzenie zaległości zagrażałoby egzystencji Skarżącego.

Zaznaczyć też należy, że fakt, iż Spółdzielnia Mieszkaniowa S. rozłożyła na raty Skarżącemu zaległości z opłat nie przesądza automatycznie o konieczności wydania decyzji o umorzeniu zaległości z tytułu składek ZUS.

Podkreślenia wymaga, że fakt, iż działalność gospodarcza Skarżącego nie przynosiła dochodów nie może być rekompensowany poprzez umarzanie zaległości z tytułu składek ZUS. Ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej obciąża wyłącznie podatnika i nie można go przerzucać na Skarb Państwa czy też jednostkę samorządu terytorialnego, w interesie których leży zapewnienie dopływu do budżetu należności podatkowych w odpowiedniej wysokości (por. wyrok NSA z 18 stycznia 2007 r., I FSK 421/06). Trudna sytuacja finansowa nie jest wystarczającą podstawą umorzenia zaległości podatkowej. W przeciwnym razie wyjątek, o którym mowa w art. 28 ust. 3 i 3 a u.s.s.u. stałby się regułą, albowiem niewątpliwie ulga w spłacie należnych składek będzie zawsze w interesie ubezpieczonego. W konsekwencji, gdy podmiot znajdzie się w trudnej sytuacji, zawsze spełniałby przesłankę do zastosowania ulgi (por. wyrok WSA w Krakowie z 7 listopada 2013 r., I SA/Kr 689/13). Nie można pominąć w ocenie działania organu i tego, że umorzenie stanowi ostateczną formę rezygnacji Skarbu Państwa z przysługujących budżetowi należności. Każdy ubezpieczony powinien natomiast w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, aby pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim zobowiązań, w tym publicznoprawnych. Udzielenie ulgi w spłacie zaległości w składkach nie może być traktowane - bez ważnych powodów, o których mowa w ww. przepisie - jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa.

Odnosząc się do oceny przesłanki interesu publicznego wskazać należy, że w tym aspekcie, o czym była mowa, wskazać trzeba, że ustalenie przez organ kwestii istnienia przesłanki "interesu publicznego" wiąże się z koniecznością ważenia wartości w dwóch płaszczyznach: jedną płaszczyznę tworzy zasada, jaką jest terminowe płacenie składek w pełnej wysokości, drugą - wyjątek od zasady, polegający na zastosowaniu indywidualnej ulgi. Organ w danym przypadku winien ustalić, co jest korzystniejsze z punktu widzenia interesu publicznego (dochodzenie należności czy też zastosowanie ulgi). Oczywiście bywają sytuacje, w których sam rachunek ekonomiczny przemawia za zastosowaniem ulgi podatkowej (np. nie ma możliwości ściągnięcia składek w pełnej wysokości, a sytuacja ekonomiczna ubezpieczonego wyklucza możliwość radykalnej poprawy jego sytuacji finansowej w dającym się przewidzieć okresie). Dokonując "ważenia" obu wartości organ uwzględnia rzecz jasna także inne dyrektywy, wspólne dla całego społeczeństwa, jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zasady etyki, zaufanie do organów państwa, korekta ich błędnych decyzji itp. (zob. wyrok NSA z dnia 3.03.2021 r., sygn. akt III FSK 2350/21).

Tym samym organy przy podejmowaniu rozstrzygnięcia w sprawach o udzielenie ulgi muszą mieć również na uwadze interes publiczny, rozumiany przez pryzmat względów sprawiedliwości i powszechności obowiązku opodatkowania, ale także przez potrzeby finansowe budżetu. Jednocześnie należy podzielić pogląd reprezentowany przez organ z którego wynika, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym oraz przedwczesne.

W tym stanie rzeczy, nie znajdując podstaw do uznania za uzasadnione zarzuty skargi, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji.