Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 422/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6198 Inspekcja pracy
Hasła tematyczne: Inspekcja pracy
Skarżony organ: Inspektor Pracy
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji i nakaz organu I instancji
Powołane przepisy: article: art.41 ust.4 pkt 2 w zw. z art.3 ust.3 i art.5 oraz art.41 ust.4 pkt 2 w zw. z art.35 ust.1 pkt 2
journal: Dz.U. 2008 nr 237 poz 1656
law: Ustawa z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych
Teza: " Za pracownika wykonujacego pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu art.3 ust.5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( Dz.U. Nr 237,poz.1656 ze zm.)należy traktować tylko tego pracownika, który w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje prace na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 do ustawy"

TEZY

" Za pracownika wykonujacego pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu art.3 ust.5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych ( Dz.U. Nr 237,poz.1656 ze zm.)należy traktować tylko tego pracownika, który w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje prace na stanowisku wymienionym w załączniku nr 2 do ustawy"


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek (spr.) Sędziowie NSA Joanna Banasiewicz del. WSA Ewa Kwiecińska Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 7 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...]" Spółka Akcyjna w [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 236/10 w sprawie ze skargi Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...]" Spółka Akcyjna w [...] na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję i utrzymany nią w mocy nakaz Inspektora Pracy z dnia [...]marca 2010r. nr [...], 2. zasądza od Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie na rzecz Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...]" Spółka Akcyjna w [...]kwotę 380 (trzysta osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 18 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 236/10 oddalił skargę Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego [...]S.A. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Lublinie z dnia [...]kwietnia 2010 r. nr [...]w przedmiocie nakazu umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że decyzją z dnia [...]kwietnia 2010 r., znak: [...], Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie, po rozpatrzeniu odwołania Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...]" S.A., utrzymał w mocy nakaz inspektora pracy z dnia [...]marca 2010 r., nr rej. [...], w sprawie umieszczenia pracownika W. O. w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze.

W uzasadnieniu organ podał, że w związku z kontrolą przeprowadzoną w Wytwórni Sprzętu Komunikacyjnego "[...]" S.A. w [...]inspektor pracy skierował do pracodawcy nakaz z dnia 15 marca 2010 r. w sprawie umieszczenia w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, pracownika W. O. zatrudnionego w ramach umowy o pracę na czas nieokreślony na stanowisku mechanik lotniczy.

Na podstawie Kart Służby Pracownika, zawierającej zapis obowiązków i wykonywanych czynności ustalono, że pracownik zatrudniony na stanowisku mechanik lotniczy wykonuje następujące czynności:

- wykonuje i poświadcza w Pokładowym Dzienniku Technicznym Śmigłowca wykonania liniowej obsługi technicznej śmigłowców, rejestracji usterek i sposobu ich usunięcia,

- wypełnia Kartę Ewidencji Niesprawności Śmigłowca w obsłudze liniowej i hangarowej,

- wypełnia Kartę Gotowości Technicznej do Lotów Próbnych Doświadczalnych,

- wykonuje czynności obsługowe zgodnie ze standardami zawartymi w danych obsługowych śmigłowców,

- bierze udział w przygotowaniach śmigłowców do lotów próbnych doświadczalnych w zakresie czujników i aparatury pomiarowej.

W. O. zatrudniony na stanowisku mechanik lotniczy ma uprawnienia do poświadczania obsługi statków powietrznych. Z dodatkowych ustaleń wynika, że mechanik lotniczy wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotniska. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

W związku z powyższym inspektor pracy ocenił, że pracownik wykonuje prace o szczególnym charakterze wymienione w Załączniku Nr 2 pkt 3 do ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz. 1656), tj. prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska i na tej podstawie skierował do pracodawcy przedmiotową decyzję.

Od powyższej decyzji Spółka wniosła odwołanie, zarzucając decyzji naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 41 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust.1 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr 237, poz.1656).

Po rozpatrzeniu odwołania Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że zakres przedmiotowy sprawy dotyczy ustalenia, czy pracownik WSK "[...]" S.A. W. O. zatrudniony na stanowisku mechanik lotniczy wykonuje prace o szczególnym charakterze odpowiadające pracom wymienionym w pozycji 3 Załącznika Nr 2 ustawy o emeryturach pomostowych. Z akt sprawy wynika, że pracownik W. O. jest zatrudniony na stanowisku mechanik lotniczy w pełnym wymiarze czasu pracy. Poza sporem jest okoliczność, że mechanicy lotniczy zatrudnieni w Wydziale Prób w Locie ponoszą bezpośrednią odpowiedzialność za bezpieczeństwo publiczne potwierdzając i poświadczając własnym podpisem czynności obsługi technicznej kwalifikowane, jako obsługa liniowa (na płycie lotniska). W tym zakresie wykonywane prace stanowią prace ujęte w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych.

Organ odwoławczy nie zgodził się z argumentacją odwołania, że decyzja inspektora pracy nakazuje umieszczenie w ewidencji pracownika, który wykonuje prace o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wykonywanie pracy w niepełnym wymiarze czasu pracy, według twierdzenia strony wynika z tego, że do obowiązków mechanika lotniczego należy w znacznym rozmiarze wykonywanie czynności kwalifikowanych, jako obsługa hangarowa.

Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie podniósł, że w sprawie rozstrzygniętej nakazem inspektora pracy nie zachodzi okoliczność wykonywania pracy w szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kryterium pracy "w pełnym wymiarze czasu" oznacza zatrudnienie w wymiarze odpowiadającym normom czasu pracy wynikającym z art. 129 Kodeksu pracy lub skróconym na podstawie art. 145 Kodeksu pracy lub innych przepisów szczególnych. Nie oznacza to, że praca ma być wykonywana stale i bez przerwy przez dobowy wymiar czasu pracy. Rozstrzygające jest, że pracownik został zatrudniony do wykonywania danej pracy, a jej wykonywanie stanowi podstawowe obowiązki danego pracownika. Ponadto organ odwoławczy podkreślił, że z istoty większości prac uznanych za prace o szczególnym charakterze wynika pozostawanie pracownika w gotowości do świadczenia pracy wymagającej pełnej zdolności psychofizycznej w rozmiarze odpowiadającym każdorazowym potrzebom pracodawcy. Tym samym nie może pozbawiać przymiotu pracy o szczególnym charakterze okoliczność wykonywania również innych czynności na podstawie polecenia służbowego lub wynikających z zakresu obowiązków danego pracownika.

W skardze do sądu administracyjnego Spółka wniosła o uchylenie decyzji z dnia 16 kwietnia 2010 r. i nakazu z dnia 15 marca 2010 r., zarzucając organom błędną wykładnię art. 41 ust. 4 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 3 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik Spółki wywiódł, iż z regulacji ustawy o emeryturach pomostowych wynika, że aby mechanik lotniczy mógł być uznany za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze, jego praca związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska powinna być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy. W. O. jest pracownikiem zatrudnionym na stanowisku mechanika lotniczego w Wydziale Prób w Locie, jednakże nie wykonuje on w pełnym wymiarze czasu pracy, pracy mechanika lotniczego związanej z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Bowiem praca pracownika polega zarówno na obsłudze potwierdzającej bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, tzw. obsługa liniowa, jak i na obsłudze statków powietrznych, która ma miejsce w hangarze, tzw. obsługa hangarowa. Ta ostatnia nie jest zaliczana do prac o szczególnym charakterze. Wykładnia art. 3 ust. 3 w związku z art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych musi polegać na przyjęciu, że w przepisach tych chodzi o faktyczne wykonywanie określonej pracy, a nie o sam fakt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Ten kierunek rozumienia przedmiotowego przepisu potwierdza pośrednio art. 12 ustawy, zgodnie z którym przy ustalaniu okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze nie uwzględnia się okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. To konkretna praca wskazana w załączniku nr 2 do przedmiotowej ustawy ma być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie praca ta ma być jedną z prac wykonywanych w ramach podstawowych obowiązków pracownika, zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy. Zaprezentowaną wykładnię potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego wydane w związku z poprzednimi przepisami dotyczącymi pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze. Na gruncie tych przepisów SN stwierdził, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, przez co tak zatrudniony nie spełniał koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jakim było stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku pracy. Powyższe wnioski potwierdza także wykładnia przepisu art. 35 ust. 1 pkt 2 ustawy, dotyczącego odprowadzania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych (dalej: FEP). Wbrew stanowisku prezentowanemu przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz ZUS, wykładnia systemowa i celowościowa prowadzi do wnioski, że składki na FEP powinno się opłacać tylko za pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach oraz o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy. W przeciwnym bowiem razie wystąpi sytuacja, w której składki na FEP będą opłacane za pracownika wykonującego przedmiotowe prace w niepełnym wymiarze czasu pracy, który to pracownik nie nabędzie z tytułu opłacania tych składek prawa do emerytury pomostowej. Taka sytuacja byłaby sprzeczna z istotą i celem ustawy o emeryturach pomostowych, którym jest właśnie określenie zasad i warunków nabycia prawa do emerytury pomostowej. Jeśli opłacaniu składek na FEP za pracownika nie będzie towarzyszyć prawo do nabycia przez tego pracownika emerytury pomostowej, to w takim przypadku składka na FEP będzie miała charakter podatku, a nie charakter obciążenia związanego z ubezpieczeniem społecznym, któremu powinno odpowiadać adekwatne świadczenie z tego ubezpieczenia społecznego. Tak rozumiane przepisy ustawy o emeryturach pomostowych byłyby niezgodne z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W konkluzji pełnomocnik skarżącej stwierdził, że skoro za w/w pracownika nie ma obowiązku opłacania składek na FEP, to tym samym nie podlega on umieszczeniu w ewidencji pracowników wykonujących pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP.

W odpowiedzi na skargę Okręgowy Inspektor Pracy w Lublinie wniósł o jej oddalenie i powtórzył argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) stwierdził, że zaskarżona decyzja nie jest dotknięta uchybieniami, które skutkowałyby koniecznością jej uchylenia.

Sąd na wstępie odniósł się do kwestii zawartego w odwołaniu od nakazu Inspektora Pracy z dnia 15 marca 2010 r. wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania wskazując, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności procesowej zobowiązuje organ administracji do jego rozpoznania w przewidzianej przepisami formie. W świetle przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego rozpatrzenie takiego wniosku powinno nastąpić w formie postanowienia, niezależnie od tego, czy został on uwzględniony, czy odmówiono przywrócenia terminu (art. 59 KPA). Organ nie odniósł się w żaden sposób do złożonego wniosku, przystępując od razu do merytorycznego rozpoznawania sprawy. Również w uzasadnieniu decyzji zabrakło rozważań w tej kwestii. W ocenie Sądu stanowiło to uchybienie proceduralne, ale z pewnością nie było to naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko takie mogłoby skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). Organ odwoławczy rozpoznał sprawę, a zatem prawa strony nie zostały w żaden sposób naruszone wskutek braku formalnego odniesienia się do wniosku. Ponadto wniosek w warunkach badanej sprawy był bezprzedmiotowy. Strona wywodziła, iż zgodnie z treścią przepisów ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (Dz. U. Nr 89, poz. 589, ze zm.) odwołanie od decyzji Inspektora Pracy powinno być wniesione w terminie 7 dni, a nie jak poinformowano w pouczeniu – w terminie 14 dni. Zgodnie z treścią art. 34 ust. 5 ustawy od decyzji inspektora pracy wydanej w formie pisemnej lub stanowiącej wpis do dziennika budowy podmiotowi kontrolowanemu przysługuje odwołanie, które należy wnieść w terminie 7 dni od otrzymania decyzji. Jednak jak wynika z ust. 1 cyt. przepisu, odnosi się on do decyzji wydanych na podstawie art. 11 pkt 1-7 ustawy. Podstawą prawną nakazu inspektora pracy z dnia 15 marca 2010 r. był zaś art. 11a ustawy. Skoro regulacja szczególna zawarta w art. 34 ust. 5 ustawy nie ma zastosowania do decyzji wydanych na podstawie art. 11a, to odwołanie od niej należy wnieść w terminie wyznaczonym przez lex generalis, czyli art. 129 § 2 KPA. W tej sytuacji odwołanie strony zostało wniesione w terminie i bezzasadne było występowanie z wnioskiem o przywrócenie terminu.

Przechodząc do oceny prawidłowości merytorycznej rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że stan faktyczny sprawy jest bezsporny, źródłem zaś sporu jest interpretacja przepisów ustawy o emeryturach pomostowych w kontekście kwalifikacji pracy pracownika W. O. z punktu widzenia definicji pracy o szczególnym charakterze.

W ocenie Sądu wykładnia systemowa i celowościowa ustawy o emeryturach pomostowych wskazuje, że stanowisko skarżącej jest błędne. Ratio legis ustawy o emeryturach pomostowych z 2008 r. było wprowadzenie rozwiązań godzących z jednej strony konieczność ochrony interesów pracowników, z drugiej – bezpieczeństwo finansów publicznych państwa, w szczególności stabilności systemu świadczeń emerytalno-rentowych, zagrożonej niekorzystnymi zjawiskami demograficznymi. Regulacje dotyczące pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze istniały jednak już wcześniej. Ich ratio legis był fakt konieczności zapewnienia szczególnych warunków nabywania uprawnień emerytalno-rentowych pracownikom, których charakter pracy wiąże się ze szczególnymi obciążeniami negatywnymi czynnikami, uniemożliwiającymi pozostawanie aktywnymi zawodowo w tak długim okresie czasu, jak pozostałe grupy, względnie których praca wiąże się ze szczególnymi obowiązkami, wymagającymi większej sprawności psychofizycznej, podlegającej naturalnemu osłabieniu z wiekiem, co również powoduje konieczność skrócenia okresu aktywności zawodowej.

Sąd wskazał, że tak jak we wcześniejszych regulacjach prawnych ustawodawca celem określenia grup pracowników podlegających szczególnym regulacjom w tym zakresie, posłużył się złożoną techniką prawodawczą: z jednej strony w art. 3 ustawy zawarto definicje ustawowe prac w szczególnych warunkach i prac o szczególnym charakterze, z drugiej strony do ustawy zostały dołączone dwa załączniki zawierające wykazy omawianych prac. W załączniku nr 2 w pozycji 3 jako prace o szczególnym charakterze zostały wskazane prace mechaników lotniczych związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska.

Skarżąca opierając się na literalnym brzmieniu cytowanego przepisu wywodzi, że tylko w przypadku gdy prace na płycie lotniska zajmują cały wymiar obowiązków pracownika, jego praca może być uznana za pracę o szczególnym charakterze. Wzmocnieniem tej argumentacji mają być wnioski płynące z wykazania relacji pomiędzy wpisem do ewidencji pracowników wykonujących tego typu pracę, obowiązkiem opłacania składek na Fundusz Emerytur Pomostowych oraz uprawnieniami emerytalnymi pracownika.

Dokonując rozróżnienia pomiędzy pracą w szczególnych warunkach, a pracą o szczególnym charakterze Sąd podał, że zgodnie z definicją zawartą w art. 3 ust. 1 ustawy prace w szczególnych warunkach to prace związane z czynnikami ryzyka, które z wiekiem mogą z dużym prawdopodobieństwem spowodować trwałe uszkodzenie zdrowia, wykonywane w szczególnych warunkach środowiska pracy, determinowanych siłami natury lub procesami technologicznymi, które mimo zastosowania środków profilaktyki technicznej, organizacyjnej i medycznej stawiają przed pracownikami wymagania przekraczające poziom ich możliwości, ograniczony w wyniku procesu starzenia się jeszcze przed osiągnięciem wieku emerytalnego, w stopniu utrudniającym ich pracę na dotychczasowym stanowisku; wykaz prac w szczególnych warunkach określa załącznik nr 1 do ustawy. Z kolei pod pojęciem prac o szczególnym charakterze ustawodawca rozumie, zgodnie z art. 3 ust. 3, prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy. Porównanie definicji ustawowych, jak również katalogów prac zaliczanych do poszczególnych kategorii, pozwala na stwierdzenie, że o ile w pierwszym przypadku możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę uzasadniona jest bardziej względami interesu indywidualnego pracownika, który wykonuje pracę w warunkach szczególnie negatywnie wpływających na stan jego zdrowia, o tyle w przypadku prac o szczególnym charakterze definicja kładzie nacisk na szczególną odpowiedzialność pracownika, związaną z wykonywanymi czynnościami. W tym zatem przypadku dominującą rolę odgrywa raczej czynnik interesu publicznego – ochrony innych osób przed niebezpieczeństwem związanym z faktem, że pracownik, który wykonuje te szczególnie odpowiedzialne czynności może nie mieć już należytej sprawności psychofizycznej, ze względu na jej naturalne obniżenie podyktowane wiekiem. W związku z tym decydujące znaczenie ma fakt, aby taki pracownik nie podejmował czynności wymagających wyższej sprawności, niż dysponuje. W interesie publicznym leży więc odsunięcie takiego pracownika od wykonywania czynności obarczonych szczególnym ryzykiem, a w interesie pracownika umożliwienie mu nabycia "przejściowych" świadczeń, przed uzyskaniem pełnych praw emerytalnych.

Z powyższych względów, w ocenie Sądu, uzasadnione jest aby za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet tylko w ramach części obowiązków takich czynności niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną.

Sąd wojewódzki podkreślił, iż z bezspornych ustaleń przyjętych za podstawę decyzji wynika, że co najmniej znaczna część obowiązków pracownika W. O. jest związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Pracownik ma uprawnienia do· poświadczania obsługi statków powietrznych. Wykonuje prace związane z naziemnym przygotowaniem statków powietrznych do lotu i prace te wykonuje zarówno w budynku, jak i na płycie lotnisku. Prace mechaników na lotnisku, w tym związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo śmigłowców należą do ich podstawowych obowiązków. Praca na płycie lotniska odbywa się w ramach codziennych zadań i często jest związana z poświadczaniem przygotowania śmigłowców do eksploatacji.

Zdaniem Sądu, obowiązujące przepisy nie zawierają legalnej definicji pojęcia płyta lotniska. W ustawie z 3 lipca 2002 r. – Prawo lotnicze (Dz. U. z 2006 r., Nr 100, poz. 696, z późn. zm.) znajdują się jedynie definicje lotniska oraz części lotniczej lotniska. Pierwsze z pojęć jest niewątpliwie szersze od użytego w załączniku do ustawy o emeryturach pomostowych terminu "płyta lotniska". Z kolei pojęcie część lotnicza lotniska ustawa definiuje jako obszar trwale przeznaczony do startów i lądowań statków powietrznych oraz do związanego z tym ruchu statków powietrznych, wraz z urządzeniami służącymi do obsługi tego ruchu, do którego dostęp jest kontrolowany (art. 2 pkt 6 Prawa lotniczego).

W tej sytuacji, skoro użyte w załączniku sformułowanie "płyta lotniska" nie ma pełnego odpowiednika w normatywnych definicjach z zakresu prawa lotniczego, konieczne jest zastosowanie wykładni celowościowej, uwzględniającej ratio legis rozwiązań przyjętych w ustawie o emeryturach pomostowych. Wykładnia ta prowadzi zaś do wyżej wskazanych wniosków, przeciwnych do twierdzeń skarżącej.

Podobnie w ocenie sądu należy ocenić argumenty związane z czasookresem czynności wykonywanych przy obsłudze statków powietrznych. W ocenie sądu relacja czasowa pomiędzy zakresem prac wykonywanych na płycie lotniska i związanych bezpośrednio z przygotowaniem statku powietrznego do lotu, a zakresem prac w ramach tzw. obsługi hangarowej jest niemożliwa do ustalenia, ale relacja ta nie wpływa na ocenę sprawy.

Użyte w art. 3 ust. 4 i 5 ustawy o emeryturach pomostowych pojęcia "pełnego wymiaru czasu pracy", stanowiące doprecyzowanie ustawowych definicji prac w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, same w sobie nie są przez ustawodawcę definiowane czy wyjaśniane. W takiej sytuacji w ocenie sądu należy zastosować wykładnię systemową i odwołać się do przepisów z zakresu prawa pracy. W związku z tym w ocenie sądu przepis ten należy traktować jako odwołanie się do wymiaru czasu pracy w umowie o pracę. W konsekwencji "pełny wymiar czasu pracy" należy w załączniku rozumieć tak jak w przepisach prawa pracy, jako zatrudnienie na pełny etat.

W ocenie Sądu, argumentacja użyta przez stronę skarżącą jest chybiona, jeżeli dokona się analizy prac wyszczególnionych w Załączniku Nr 2. Aczkolwiek rodzaje tych prac nie mają ze sobą związku, to na użytek niniejszej sprawy można je podzielić na dwie kategorie.

Pierwsza kategoria obejmuje wszystkie prace wykonywane przez przedstawicieli danej grupy zawodowej (poz. wykazu 1, 2, 4, 5, 7, 8, 9, 11, 18, 20, 21). Przy czym bez znaczenia jest rodzaj wykonywanej pracy. Przykładowo, jeśli chodzi o poz. 1 wykazu (prace pilotów statków powietrznych), to chociaż pilotaż jest istotą pracy pilota, czynność ta stanowi jedynie część dziennego wymiaru czasu pracy (uśrednionego w pewnym przedziale czasowym – np. tydzień, miesiąc). Mimo tego ustawodawca nakazuje traktować wszystkie prace pilotów statków powietrznych, wykonywane w ramach dziennego wymiaru czasu pracy, do prac o szczególnym charakterze.

Druga kategoria obejmuje tylko niektóre rodzaje prac wykonywanych przez przedstawicieli danej grupy zawodowej (pozostałe pozycje wykazu, które nie zostały wymienione w pierwszej kategorii).

Sąd stwierdził, że gdyby zatem przyjąć tok rozumowania zaprezentowany przez stronę skarżącą, to prace zaliczone przez skład orzekający do drugiej kategorii (w tym poz. 3) mogłyby zostać uznane jako prace o szczególnym charakterze jedynie wówczas, gdyby pracownik w ramach pełnego, 'dziennego wymiaru czasu pracy, wykonywał wyłącznie prace wyspecyfikowane w Złączniku Nr 2. Przy takiej koncepcji, w praktyce niemożliwe byłoby zaliczenie tych prac, do prac o szczególnym charakterze.

Teoretycznie natomiast można byłoby pokusić się o dokonanie chronometrażu czynności wykonywanych przez pracownika i zaliczenie do prac o szczególnym charakterze, jedynie części prac realizowanych w ramach dziennego wymiaru czasu pracy. Rzecz jednak w tym, że ustawodawca nie przewidział podstaw normatywnych do takiego działania.

Z powyższych względów, uzasadnione jest aby za pracownika wykonującego pracę w warunkach szczególnych traktować już takiego pracownika, którego znaczna część czynności wykonywanych w ramach zakresu obowiązków, wiąże się ze szczególnym charakterem. Wykonywanie nawet części takich czynności, w ramach dziennego wymiaru czasu pracy niesie bowiem ze sobą niebezpieczeństwa związane z obniżoną sprawnością psychofizyczną.

Należy zwrócić uwagę, że co najmniej znaczna część (jeśli nie nawet podstawowa) obowiązków pracowniczych W. O. jest pracą mechanika lotniczego związaną z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska, a zatem mieści się w katalogu prac o szczególnym charakterze. Względy interesu publicznego – bezpieczeństwa w ruchu lotniczym – wymagają, aby czynności związane z bezpośrednim przygotowaniem maszyn do lotu wykonywały osoby o wysokiej sprawności psychofizycznej, która ulega naturalnemu obniżeniu wraz z wiekiem. Nie ma zatem znaczenia, czy w zakresie obowiązków pracownika mieszczą się jeszcze czynności nie związane z bezpośrednią obsługą statków na płycie lotniska.

Sąd wskazał ponadto, że nie ma podstaw do kwestionowania zgodności przepisów ustawy z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej w zakresie mającym znaczenie w rozpoznawanej sprawie. Nie jest też trafne powoływanie się na wykładnię dokonaną przez Sąd Najwyższy na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów w sprawie o innym przedmiocie.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 16 listopada 2010 r. sygn. akt III SA/Lu 236/10 wniosła Wytwórnia Sprzętu Komunikacyjnego [...]S.A. zaskarżając w całości powyższy wyrok i zarzucając naruszanie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 41 ust 4 pkt 2 w związku z art. 3 ust 3 i 5 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz.1656) oraz art. 41 ust 4 pkt 2 w związku z art. 35 ust 1 pkt 2 tej ustawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż w świetle pkt 3 załącznika nr 2 do w/w ustawy pracą o szczególnym charakterze jest praca mechaników lotniczych związana z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Jak wynika z art. 3 ust 3 w związku z art. 3 ust 5 ustawy o emeryturach pomostowych za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace wymienione w załączniku nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy. Przepisy te nie mówią, że za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących prace wymienione w załączniku nr 2, zatrudnionych w pełnym wymiarze czasu pracy, lecz wyraźnie kładą akcent na fakt wykonywania prac o szczególnym charakterze w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie na fakt zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy pracownika, który wykonuje prace o szczególnym charakterze. Stąd też pozbawiona podstawy prawnej w literalnym brzmieniu w/w przepisów, a tym samym nieuprawniona jest wykładnia której dokonał Sąd, w świetle tej wykładni decydującą okolicznością jest wynikające z umowy o pracę zatrudnienie mechanika lotniczego w pełnym wymiarze czasu pracy, jeśli jednocześnie znaczna część jego obowiązków polega na bezpośredniej obsłudze potwierdzającej bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. W ocenie Skarżącego nie jest uzasadniony w kontekście art. 3 ust 3 i 5 ustawy ostateczny wniosek jaki wyprowadził Sąd z zastosowania wykładni systemowej i odwołania się do przepisów z zakresu prawa pracy, a mianowicie taki, że pojęcie "pełny wymiar czasu pracy" odnosi się jedynie do czasu pracy określonego w umowie o pracę, ponieważ Sąd pominął w swoich rozważaniach to, że pojęcia tego nie można analizować w oderwaniu od wykonywania prac o szczególnym charakterze wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy, a tym samym należy je czytać łącznie jako "wykonywanie prac o szczególnym charakterze wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy". Innymi słowy zdaniem Skarżącego w świetle przedmiotowych przepisów zatrudnienie mechanika lotniczego zgodnie z umową o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy jest tylko jednym z elementów wymaganych przez te przepisy drugim elementem jest bowiem rzeczywiste wykonywanie pracy o szczególnym charakterze wymienionej w załączniku nr 2 do ustawy w pełnym wymiarze czasu pracy wynikającym z umowy o pracę. Tak więc w przepisach tych chodzi o faktyczne wykonywanie określonej pracy w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie o sam fakt zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy. Mając na uwadze powyższe pozbawiona podstawy prawnej w literalnym brzmieniu w/w przepisów jest taka wykładnia Sądu, zgodnie z którą wystarczy aby tylko przez część (znaczną część) pełnego wymiaru czasu pracy pracownik zatrudniony na stanowisku mechanika lotniczego wykonywał prace o szczególnym charakterze. Podkreślić należy, że to konkretna praca wskazana w załączniku nr 2 do przedmiotowej ustawy ma być wykonywana w pełnym wymiarze czasu pracy, a nie że praca ta ma być jedną z prac wykonywanych w ramach podstawowych obowiązków pracownika, zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wykładnię art. 3 ust 5 ustawy, zgodnie z którą za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze, może być uznany pracownik, który pracę taką wykonuje w pełnym wymiarze czasu pracy, czyli w przypadku mechanika lotniczego przez 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo w przyjętym okresie rozliczeniowym, potwierdza orzecznictwo Sądu Najwyższego wydane w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (D.U. nr 8 poz. 43 z późn. zm.), które w ocenie Skarżącego zachowuje swoją aktualność także na użytek wykładni ustawy o emeryturach pomostowych. I tak w wyroku z dnia 4 czerwca 2008r, IIUK 306/07 (OSNP 2009/21-22/290) Sąd Najwyższy stwierdził, że nie jest dopuszczalne uwzględnianie do okresów pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, wymaganych do nabycia prawa do emerytury w niższym wieku emerytalnym, innych równocześnie wykonywanych prac w ramach dobowej miary czasu pracy, które nie oddziaływały szkodliwie na organizm pracownika, przez co tak zatrudniony nie spełniał koniecznego warunku dla uzyskania wcześniejszych uprawnień emerytalnych, jakim było stałe wykonywanie pracy szkodliwej w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na zajmowanym stanowisku pracy. Skarżący nie zgadza się z Sądem, że powoływanie się na wykładnię dokonaną przez Sąd Najwyższy na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów nie jest trafne, skoro Sąd Najwyższy dokonywał wykładni zbliżonego do treści art. 3 ust 5 ustawy, przepisu § 2 ust 1 rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r, w świetle którego okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach "lub w szczególnym charakterze" jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

W konkluzji skargi kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna w całości jest uzasadniona, albowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie dokonał błędnej wykładni znajdujących zastosowanie w sprawie przepisów ustawy z dnia 19 grudnia 2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. Nr. 237, poz. 1656 ze zm. ).

Dokonując wykładni art. 3 ust. 5 ustawy, zgodnie z którym za pracowników wykonujących prace o szczególnym charakterze uważa się pracowników wykonujących po dniu wejścia w życie ustawy, w pełnym wymiarze czasu pracy, prace, o których mowa w ust. 3, należy mieć przede wszystkim na uwadze brzmienie ust. 3 , do którego wprost odsyła przepis art. 3 ust. 5 ustawy.

Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy o emeryturach pomostowych prace o szczególnym charakterze to prace wymagające szczególnej odpowiedzialności oraz szczególnej sprawności psychofizycznej, których możliwość należytego wykonywania w sposób niezagrażający bezpieczeństwu publicznemu, w tym zdrowiu lub życiu innych osób, zmniejsza się przed osiągnięciem wieku emerytalnego na skutek pogorszenia sprawności psychofizycznej, związanego z procesem starzenia się; wykaz prac o szczególnym charakterze określa załącznik nr 2 do ustawy.

Właśnie dla tej grupy pracowników ( wykonujących prace o szczególnym charakterze) , którzy z uwagi na rodzaj pracy narażeni są na szybszą utratę zdrowia i zdolności do zarobkowania, ustawodawca w ustawie o emeryturach pomostowych przewidział możliwość ubiegania się o określone świadczenia z ubezpieczenia społecznego, pomimo iż pracownicy ci nie osiągnęli wymaganego wieku emerytalnego. Praca w szczególnym charakterze przyczynia się bowiem do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba ją wykonująca ma prawo do wcześniejszej emerytury, niż inni ubezpieczeni.

Prawo do wcześniejszej emerytury stanowi przywilej i wyjątek od zasady wyrażonej w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych ( Dz. U z 2009r. Nr. 53, poz. 1227 ze zm. ), co nakazuje wszelkie regulacje w tym zakresie wykładać w sposób gwarantujący zachowanie celu uzasadniającego ten wyjątek.

Aby zapewnić pełną kontrolę w zakresie przyznawania świadczeń dla pracowników, którzy nie osiągnęli wieku emerytalnego na pracodawcę nałożone zostały obowiązki określone w art. 41 ust. 4 pkt. 1 i 2 ustawy, zgodnie z którym jest on obowiązany prowadzić:

1) wykaz stanowisk pracy, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze;

2) ewidencję pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, za których jest przewidziany obowiązek opłacania składek na FEP, zawierającą dane, o których mowa w ust. 3 pkt 2.

Dane te w myśl art. 41 ust. 7 i 8 pracodawca przekazuje Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych.

Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego za pracownika wykonującego pracę o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 5 ustawy o emeryturach pomostowych należy traktować tylko tego pracownika, który w pełnym wymiarze czasu pracy wykonuje prace na stanowisku wymienionym w załączniku Nr. 2 do ustawy. Określone w umowie o pracę zatrudnienie pracownika w pełnym wymiarze czasu pracy musi zatem faktycznie oznaczać, iż w takim właśnie wymiarze pracownik jest zatrudniony na stanowisku zakwalifikowanym do stanowisk pracy o szczególnym charakterze.

W wykazie prac o szczególnym charakterze stanowiącym załącznik Nr. 2 do ustawy o emeryturach pomostowych do tej kategorii prac wykonywanych przez mechaników lotniczych zaliczone zostały prace związane z bezpośrednią obsługą potwierdzającą bezpieczeństwo statków powietrznych na płycie lotniska. Skutkiem takiej regulacji dla uznania, iż mechanik lotniczy wykonuje prace o szczególnym charakterze konieczne jest ustalenie , że w pełnym wymiarze czasu pracy swoje obowiązki wykonuje on na płycie lotniska. W przeciwnym bowiem razie niemożliwe staje się spełnienie warunku koniecznego do uznania pracy za pracę o szczególnym charakterze , jakim jest jej wykonywanie w pełnym wymiarze czasu.

W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego zatrudnienie mechanika lotniczego, które nie ogranicza się wyłącznie do pracy na płycie lotniska, zakwalifikowanej jako praca o szczególnym charakterze, ale polega także na wykonywaniu innych prac ( w hangarze ), które przez ustawę o emeryturach pomostowych nie są traktowane jako prace o szczególnym charakterze, nie może być uznane za tego rodzaju pracę i tym samym stwarzać po stronie pracodawcy obowiązek o jakim mowa w art.41 ust.4 pkt. 2.

Jeszcze raz bowiem wymaga podkreślenia, że podstawowym kryterium ustalania charakteru pracy jest zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu i wykonywanie w takim wymiarze czasu pracy, pracy opisanej w wykazie prac o szczególnym charakterze, na stanowisku tam wymienionym.

Wykonywanie pracy o szczególnym charakterze w niepełnym wymiarze czasu pracy, czy periodycznie wyklucza dopuszczalność uznania pracy jako pracy o szczególnym charakterze z uwagi na niespełnienie warunku stałego i znacznego stopnia uciążliwości wykonywanego zatrudnienia.

Tak więc realizując uprawnienie przewidziane w art. 11a ustawy z dnia 13 kwietnia 2007r. o Państwowej Inspekcji Pracy ( Dz. U. Nr.89, poz. 589 ze zm. ), zgodnie z którym właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione do nakazania pracodawcy umieszczenia pracownika w ewidencji pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, o której mowa w art. 41 ust. 4 pkt 2 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych, wykreślenia go z ewidencji oraz do sporządzenia korekty dokonanego wpisu w tej ewidencji, inspektorzy pracy związani są wykazami prac określającymi które z nich, pod warunkiem wykonywania ich w pełnym wymiarze czasu pracy, uznawane są za prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Nieuwzględnienie celu jakiemu służy ewidencja przewidziana w art. 41 ust.4 pkt. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, a także charakteru tych szczególnych świadczeń z ubezpieczenia społecznego doprowadziło Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie do naruszenia przepisów prawa materialnego, uzasadniającego uwzględnienie skargi kasacyjnej na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr. 153, poz. 1270 ze zm. )

O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na mocy § 14 ust. 2 pkt. 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu ( Dz. U. Nr. 163, poz. 1349 ze zm. ).