Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 98/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 23 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. G. – W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 6 grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 1 lipca 2021 r. o odmowie przyznania A. G.-W. (dalej również jako "strona", "wnioskodawczyni" lub "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, J. G.-W.

Z akt sprawy wynikają następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 5 maja 2021 r. (data wpływu do organu) A. G.-W. wystąpiła do Miejsko - Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Do wniosku dołączyła m.in.:

- wydane przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. orzeczenie z dnia 23 października 2019 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności J. G.-W. (ur. [...]1937 r.), w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 24 lipca 2019 r., nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności oraz że orzeczenie wydaje się do dnia 31 października 2021 r.;

- decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 20 listopada 2020 r. przyznającą A. G.-W. specjalny zasiłek opiekuńczy, wnioskowany na matkę, na okres od 1 listopada 2020 r. do 31 października 2021 r.

- oświadczenie strony z dnia 30 kwietnia 2021 r. o rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne;

- oświadczenie strony z dnia 30 kwietnia 2021 r. o rodzaju i częstotliwości wykonywanych czynności podczas opieki nad matką (wykaz czynności w formie tabeli).

Decyzją z dnia 6 lipca 2021 r. (nr [...]) Burmistrz Miasta i Gminy P. odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na podstawę z art. 17 ust. 5 pkt 1 w zw. z ust. 17 ust. 1b i w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej jako "u.ś.r.").

Organ wskazał w pierwszej kolejności, że w sprawie było brak podstaw do przyznania świadczenia ze względu na to, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnoprawność osoby wymagającej opieki. Pomimo wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 ustawodawca nie zmienił bowiem treści art. 17 ust. 1 b cyt. ustawy, który uzależnia przyznanie świadczenia od powstania niepełnosprawności w określonych okresach czasu.

Następnie wskazano, że w sprawie kompleksowo przeanalizowano stan faktyczny, przeprowadzając w tym celu m.in. w dniu 25 maja 2021 r. wywiad środowiskowy, z którego wynika, że J. G.-W. jest osobą chodzącą, poruszającą się samodzielnie po domu i jego okolicach, w którym to zakresie samodzielnie korzysta z toalety, samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, przyjmuje leki. Wnioskodawczyni natomiast faktycznie dokonuje zakupów, przygotowuje leki, pali w piecu, a ponadto zajmuje się sprawami urzędowymi. Podczas nieobecności wnioskodawczyni jej matka nie pozostaje sama w domu, gdyż zawsze ktoś w domu przebywa - najczęściej siostrzeniec wnioskodawczyni. W wolnym czasie J. G.-W. ogląda telewizję, rozwiązuje krzyżówki, myje naczynia, wykonuje drobne prace porządkowe.

Organ przyjął, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia także z tego powodu, że z przedłożonych dokumentów (kopie świadectw pracy) wynika, że ostatnią aktywność zawodową wykazywała w 2015 r. Natomiast pierwszy wniosek o świadczenie pielęgnacyjne złożyła 21 stycznia 2020 r. W momencie składania wniosku, jak też orzekania przez organ w sprawie, pobierała w specjalny zasiłek pielęgnacyjny, co sprawia, że w ocenie organu A. G.- W. nie musiała rezygnować z pracy zawodowej, żeby zająć się opieką nad matką.

W złożonym odwołaniu pełnomocnik A. G.-W. wniósł o uchylenie decyzji i orzeczenie co do istoty sprawy, to jest przyznanie świadczenia, podnosząc zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. W ocenie pełnomocnika w sprawie naruszano także art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez stronę nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Zdaniem pełnomocnika strony organ pierwszej instancji stanął bowiem na stanowisku, ze opieka sprawowana przez stronę nie jest opieką całodobową, co pozwala na podjęcie zatrudnienia. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. - wbrew twierdzeniom organu - nie uzależnia zaś zdaniem strony otrzymania świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę.

W toku postępowania odwoławczego strona przesłała do Kolegium swoje oświadczenie złożone organowi pierwszej instancji w dniu 26 października 2021 r. o rezygnacji z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to jest od dnia 1 kwietnia 2021 r. do końca okresu zasiłkowego 2020/2021 to jest do dnia 31 października 2021 r. wskazując przepis art. 27 ust.5 u.ś.r.

Decyzją z dnia 6 grudnia 2021 r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Kolegium uznało za zasadny zarzut naruszenia art. 17 ust.1b ustawy u.ś.r. Z uwagi na to, że przedłożone orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności nie zawiera wskazania daty powstania niepełnosprawności, jak też mając na uwadze treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 Kolegium wyraziło pogląd, że brak wskazania w treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie stoi na przeszkodzie zastosowaniu przepisu art. 17 ust.1b ustawy z uwzględnieniem treści wskazanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego. W sytuacji uznania warunku przyznania przedmiotowego świadczenia, jakim jest wiek powstania niepełnosprawności wskazany w przepisie ustawy za niekonstytucyjny, opisanego wyżej zapisu orzeczenia z dnia 23 października 2019 r. nie można odnosić do treści tego przepisu ustawy, a tym samym, uznać, że nie został spełniony warunek określony w art. 17 ust. 1b ustawy.

Natomiast oceniając decyzję organu pierwszej instancji w kontekście poczynionych ustaleń faktycznych, Kolegium doszło do wniosku, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił stronie wnioskującej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując na przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. albowiem w niniejszej sprawie nie sposób zasadnie mówić o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. przewiduje bowiem, że świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane, o ile w przypadku wnioskującego o przyznanie świadczenia zaszła konieczność rezygnacji z zatrudnienia albo niemożność podjęcia zatrudnienia w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną. Innymi słowy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wówczas, gdy opiekun osoby niepełnosprawnej zmuszony jest zrezygnować z pracy zarobkowej, albo też nie podejmować jej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem, a sprawowaniem opieki.

Kolegium zgodziło się z ustaleniami organu pierwszej instancji, iż ostatnie zatrudnienie strony zostało zakończone z dniem 30 listopada 2015 r., natomiast znaczny stopień niepełnosprawności J. G.-W. datuje się od 24 lipca 2019 r. Tym samym w ocenie Kolegium nie sposób twierdzić, iż rezygnacja z tego zatrudnienia strony związana była z koniecznością sprawowania opieki nad matką.

Ponadto zebrany materiał dowodowy, w tym wywiad środowiskowy wskazuje, że matka strony choruje na miastenię, astmę, alergię, krążenie. Według zaleceń lekarskich powinna utrzymywać prawidłowy poziom cukru poprzez ruch i dietę. Jest sprawna ruchowo, samodzielnie porusza się po mieszkaniu i podwórku (bez pomocy kul i balkonika), sama korzysta z toalety - nie jest pampersowana, sama się ubiera i sama przyjmuje leki 3 razy dziennie Podczas mycia towarzyszy jej córka Matka strony nie zostaje w domu sama - ponieważ zawsze ktoś w tym domu przebywa. W ciągu dnia w tym samym domu przebywa dwóch siostrzeńców strony. Matka strony swój czas wolny spędza na oglądaniu telewizji i wykonywaniu drobnych czynności domowych (np. mycie naczyń). W tym czasie strona zajmuje się przygotowywaniem posiłków, sprzątaniem, praniem koszeniem trawy, bądź wyjazdem do miasta po zakupy i leki. Jako czynności związane z opieką nad matką strona wskazała: pobudkę i kąpiel codziennie, prowadzenie do toalety w razie potrzeby, przygotowanie ubrań i ćwiczenia codziennie, mierzenie ciśnienia codziennie, mierzenie poziomu cukru w razie potrzeby, przygotowywanie i podawanie posiłków kilka razy dziennie; sprzątanie, pranie, prasowanie codziennie, wizyty lekarskie, opłacanie rachunków, robienie zakupów i realizacja recept oraz załatwianie spraw urzędowych w razie potrzeby. Wyjścia na spacery w miarą możliwości, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenie w piecu codziennie, czynności ogrodnicze, czytanie książek i pism urzędowych, masaże, oklepywanie, czuwanie podczas snu - w razie potrzeby.

Z uwagi na fakt wspólnego zamieszkiwania strony wraz z niepełnosprawną matką, Kolegium wskazało, że nie sposób uznać wskazanych przez stronę czynności takich jak: sprzątanie, pranie, prasowanie, robienie zakupów, przygotowywanie i przynoszenie opału, palenia w piecu, czy czynności ogrodniczych za czynności związane z opieką nad matką. Są to bowiem czynności wykonywane i związane z faktem wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego i byłyby one wykonywane także w sytuacji gdyby matka strony nie posiadała przedmiotowego orzeczenia.

Z uwagi na samodzielność J. G.-W. wykazaną w toku wywiadu środowiskowego oraz zakres tej samodzielności, Kolegium nie dało wiary oświadczeniu strony o sprawowaniu opieki nad matką poprzez takie czynności jak prowadzenie jej do toalety, mierzenie poziomu cukru i ciśnienia. Zakres ewentualnej opieki strony nad niepełnosprawną, ale samodzielną matką, jest zatem tego rodzaju, że pozwala stronie - zdaniem Kolegium - na podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W konsekwencji stwierdzono, że w sprawie nie został spełniony warunek z art.17 ust.1 u.ś.r. jakim jest istnienie związku przyczynowego pomiędzy niemożnością podjęcia zatrudnienia przez stronę wnioskującą z uwagi na zakres sprawowanej opieki nad niepełnosprawną matką.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, działająca przez pełnomocnika A. G.-W. wniosła o uchylenie opisanej wyżej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2021 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z dnia 1 lipca 2021 r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o przekazanie organowi pierwszej instancji sprawy do ponownego rozpoznania. W skardze zawarto ponadto wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

Względem zaskarżonej decyzji podniesiono zarzut naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. i przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

W uzasadnieniu skargi zakwestionowano prawidłowość przyjętego przez Kolegium stanowiska, aby w przedmiotowej sprawie zachodziła przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie brak związku przyzynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki. Pełnomocnik strony podkreślił ponadto, że niewątpliwie podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia jest sprawowanie stałej i ciągłej opieki, nie musi to być jednak opieka całodobowa, wykonywana nieustannie przez 24 godziny na dobę. Ma to być bowiem opieka stała w sensie trwałości, oraz "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad osobą niepełnosprawną, której zakres jest wyznaczony samą niepełnosprawnością tej osoby, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie, to jest w warunkach godności człowieka. Istotą tej opieki jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowania, to jest zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy innych nie jest w stanie sama sobie zapewnić.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej powoływanej jako - "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że zapadłe rozstrzygnięcie odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem kontroli sądowej skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 grudnia 2021 r. (nr [...]), którą utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy P. z dnia 1 lipca 2021 r. (nr [...]) odmawiającą jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką: J. G.-W.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., z przedłożonego bowiem do akt sprawy ww. orzeczenia wynika, że nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności matki skarżącej. Zatem jej niepełnosprawność nie powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia ani też nie powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia.

Organ drugiej instancji nie podzielił jednak tego stanowiska. Odnośnie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychyliło się bowiem do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak słusznie podniósł organ odwoławczy jest zgodna z prawem albowiem w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką. Nie została zatem przez nią spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W ocenie pełnomocnika strony związek taki natomiast istnieje, w sprawie nie wzięto bowiem jego zdaniem pod uwagę, że opieka sprawowana nad osoba niepełnosprawną nie musi być całodobowa, a także że świadczenie przysługuje również w przypadku niepodejmowania pracy, a nie tylko rezygnacji z pracy.

Jak zostanie wykazane poniżej, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego argumentację pełnomocnika strony należ uznać za nietrafioną i też niewystarczającą dla stwierdzenia, że wydane w sprawie decyzje naruszają prawo.

W istocie bowiem w sprawie nie wskazywano na konieczność całodobowej opieki - takim bowiem pojęciem - w ogóle się nie posługiwały organ ani w zaskarżonej ani poprzedzającej ją decyzji. Wskazano jednak, że zakres samodzielności matki skarżącej, a tym samym stosunkowo niewielki zakres opieki jaki sprawuje ona nad matką wyklucza możliwość przyjęcia, że nie mogłaby podjąć aktualnie jakiegokolwiek zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy).

W ocenie Sądu, szczegółowe ustalenia w tym zakresie uzasadniały przyjęcie stwierdzenia o braku związku przyczynowego pomiędzy aktualnym niepodejmowaniem pracy przez skarżącą a opieką jaką sprawuje nad matką. W sprawie zasadnie przy tym ustalono, że z pewnością nie można mówić też o wariancie rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną skoro ustanie ostatniego zatrudnienia skarżącej miało miejsce w 2015 r., znaczna niepełnosprawność matki skarżącej powstała w lipcu 2019 r., a przedmiotową sprawę zainicjował wniosek złożony w maju 2021 r.

Na wstępie wskazać trzeba, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że to aby opiekun osoby niepełnosprawnej nie podejmował lub rezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zasadniczym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych związanych z niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z pracy, spowodowaną koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18).

Omawiane świadczenie, co należy podkreślić, nie jest jednak przyznawane jedynie za sam fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub rezygnację z zatrudnienia, powodowanych koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wnioskujący o świadczenie pielęgnacyjne musi zatem sprawować faktyczną i konieczną opiekę nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze, który uniemożliwia mu wykonywanie pracy zarobkowej. Z okoliczności sprawy musi więc wynikać, że sprawujący opiekę nie wykonuje aktywności zawodowej (tj. rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej) z uwagi wyłącznie na konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i to w takim wymiarze (zakresie), który w okolicznościach danej sprawy wyklucza aby opiekun miał możliwość podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej.

W tej sytuacji obowiązkiem organu administracji w prowadzonym postępowaniu było ustalenie związku pomiędzy niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Do oceny w tym zakresie konieczne było stwierdzenie, czy istotnie powodem (celem) rezygnacji - a w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy w istocie nie podejmowania - zatrudnienia przez skarżącą była konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (tutaj: matką), w tym również rozważenie tego, czy to wymiar faktycznie sprawowanej przez skarżącą i koniecznej w związku ze specyfiką niepełnosprawności jej matki opieki rzeczywiście stoi na przeszkodzie możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia (choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy).

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że pomimo stwierdzonych chorób (miastenia, astma, alergia, krążenie) J. G.-W. jest w dużej mierze samodzielna - przede wszystkim zaś samodzielnie (bez pomocy kul, balkonika, wózka, czy pomocy innych osób) się porusza tak w obrębie domu, jak i poza nim. Samodzielnie wykonuje też większość czynności dnia codziennego związanych z samoobsługą - samodzielnie się ubiera, spożywa posiłki, przyjmuje lekarstwa, samodzielnie korzysta z toalety. Zakres czynności typowo opiekuńczych wykonywanych przez skarżącą, a nie wynikających z prowadzenia domu (poza sprzątaniem, praniem, prasowaniem, paleniem w piecu, koszeniem trawy, robieniem zakupów, gotowaniem) jest w tym wypadku więc bardzo niewielki i polega przede wszystkim na towarzyszeniu podczas mycia i podawaniu posiłków. Jednocześnie jak wynika z akt sprawy wtedy gdy skarżąca wychodzi z domu, J. G.-W. nigdy nie pozostaje sama - w obrębie domu przebywają bowiem także inni członkowie rodziny skarżącej (siostrzeńcy).

Mając na uwadze powyższe ustalenia, w ocenie Sądu, podzielić należy stanowisko organów, że w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zasadne jest przyjęcie, iż za powód braku aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznany fakt sprawowania przez nią opieki nad matką.

Sąd nie neguje, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym zawarto wskazanie: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podkreślenia jednak wymaga, że nie zawsze osoba zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności będzie wymagać takiej opieki, która występować będzie w stopniu wykluczającym podjęcie przez osobę bliską zatrudnienia. Rolą organów jest ustalenie, czy okoliczności danej sprawy - w tym czy osoba, która ubiega się o przyznanie świadczenia i sprawuje opiekę w określonym wymiarze - stanowią rzeczywistą przeszkodę w podjęciu zatrudnienia (wykonywania innej pracy zarobkowej) i faktycznie uniemożliwiają wykonywanie aktywności zawodowej przez opiekuna.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd wskazuje, że ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w rozumieniu ustawy, musi ona być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez małą część doby. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy bowiem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia przez opiekuna jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyroki NSA: z dnia 23 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20; z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11 oraz z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Przyjąć zatem należy, że okoliczności sprawy, pomimo istniejącej niepełnosprawności danego członka rodziny, wskazywać muszą na takie zaabsorbowanie czasu osoby sprawującej opiekę nad osobą niepełnosprawna, by podjęcie przez nią jakiejkolwiek aktywności zawodowej było niemożliwe (niewykonalne). Tego rodzaju sytuacja niewątpliwie nie występuje zaś w przedmiotowi sprawie, co wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów, w tym zwłaszcza z ustaleń wywiadu środowiskowego.

Istotne jest też to, że wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r. prowadzi do wniosku, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna (w tym zarówno rezygnacja i jak i niepodejmowanie pracy) musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Osoby te, decydując się na sprawowanie opieki, pozbawiają się możliwości uzyskiwania jakichkolwiek dochodów związanych z zatrudnieniem lub inną pracą zarobkową, stąd w takiej sytuacji mogą liczyć na wsparcie ze strony Państwa, bowiem świadczenie pielęgnacyjne przynajmniej częściowo ma na celu zrekompensowanie utraty dochodów wskutek zaprzestania lub niepodejmowania aktywności zawodowej, jednakże powodowanych koniecznością wykonywania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (por. wyrok NSA z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). Zgodzić należy się zatem ze stanowiskiem organu odwoławczego, że brak aktywności zawodowej (lub jej zaprzestanie) jako taki (czyli będący wyborem życiowym danej osoby) nie może być automatycznie uznany za stan tożsamy z rezygnacją z bądź nie podejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Mając powyższe na uwadze nie sposób zatem - w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy - nie zgodzić się z organami, że z uwagi na kilkuletnią bierność zawodową skarżącej oraz na znaczną samodzielność matki skarżącej, trudno dać wiarę, że to w istocie sprawowana przez nią opieka nad matką stanowi rzeczywistą przyczynę niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia czy wykonywania innej pracy zarobkowej.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.