Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 1964/98
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-11-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 112 ust. 2, art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
Teza: Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Zatem zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy może domagać się nie tylko poprzedni właściciel, lecz także użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości.

TEZY

Zgodnie z art. 112 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu prawa własności, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Zatem zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 tej ustawy może domagać się nie tylko poprzedni właściciel, lecz także użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Anny S., Jana S. i Barbary P. na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 27 lipca 1998 r. (...) w przedmiocie zwrotu użytkowania wieczystego nieruchomości - skargę oddala.


UZASADNIENIE

Wojewoda T. decyzją z 17 lutego 1998 r. na podstawie art. 229, art. 216 i art. 142 ustawy z 21 sierpnia 1998 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741/ odmówił Annie S., Janowi S. i Barbarze P. zwrotu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej nr ew. 2046/1 położonej w T. o pow. 575 m2. Nieruchomość ta została nabyta przez Skarb Państwa aktem notarialnym z 7 listopada 1978 r. na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. pod budowę ulicy KN-III W.R.P. w T. /obecnie P./.

W dniu 19 października 1987 r. Skarb Państwa - Urząd Miasta w T. zawarł ze Spółdzielnią Mieszkaniową "S.-M." umowę o ustanowieniu użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego w ewidencji gruntów nr 2046/5 o pow. 644 m2 powstałej w wyniku podziału dz.nr 2046/1. Umowę zawarto na 99 lat z przeznaczeniem pod realizację budynku użytkowego. Pozostała część wywłaszczonej nieruchomości oznaczona obecnie nr 2046/3 i 2046/4 o łącznej pow. 109 m2 stanowi zagospodarowaną część ciągu pieszego /chodnika/ ulicy P.

Zgodnie z wpisem w dziale II księgi wieczystej nr 27206 w Sądzie Rejonowym w T. użytkownikiem wieczystym działki nr 2046/5 o pow. 466 m2 jest Spółdzielnia Mieszkaniowa "S.-M.".

Natomiast właścicielem działek 2046/3, 2046/4, wpisanym do księgi wieczystej KW-5313 jest Skarb Państwa - Wojewódzka Dyrekcja Rozbudowy Miasta i Osiedli w T.

Zgodnie z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy tzn. 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana, albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Pozostała część działki została zagospodarowana zgodnie z przeznaczeniem na chodnik stanowiący część ulicy.

Poza tym w świetle art. 136 ust. 3 ustawy zwrotu nieruchomości może żądać wyłącznie właściciel lub jego następca prawny.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli Anna S., Jan S. oraz Barbara P. podnosząc, iż 4/5 wywłaszczonej nieruchomości nie zostało wykorzystane zgodnie z celem wywłaszczenia.

Tylko 1/5 przedmiotowej nieruchomości została wykorzystana na budowę ciągu pieszego wzdłuż ulicy. Natomiast 4/5 wywłaszczonej działki przekazana w użytkowanie wieczyste Spółdzielni Mieszkaniowej "S.-M.". Zatem cel wywłaszczenia nie został zrealizowany.

Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z 27 lipca 1998 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W ocenie organu odwoławczego, zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może żądać poprzedni właściciel lub jego następca prawny. Za poprzedniego właściciela uznaje się osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie innych tytułów.

Z tego względu roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługujące użytkownikowi wieczystemu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego Anna S., Jan S. i Barbara P. zarzucili tej decyzji niezgodność z prawem poprzez zawężenie kręgu osób mogących żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości wyłącznie do właściciela i jego następców prawnych. W ocenie skarżących zachodzi tożsamość pojęcia właściciel i użytkownik wieczysty.

Wnieśli o zmianę tej decyzji i zwrot przedmiotowej nieruchomości lub uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Pojęcie "poprzedni właściciel" zostało zdefiniowane w art. 4 pkt 4 cyt. ustawy o gospodarce nieruchomościami a zatem brak jest podstaw do rozszerzenia zakresu tego pojęcia na użytkowników wieczystych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Trafne są, zarzuty skargi w zakresie błędnej interpretacji pojęcia "poprzedni właściciel" z art. 136 par. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomości /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ dokonanej przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w zaskarżonej decyzji. Sformułowanie użyte w tym przepisie jest bowiem pewnym skrótem. Zgodnie z art. 112 ust. 2 tej ustawy wywłaszczenie nieruchomości polega na pozbawieniu albo ograniczeniu w drodze decyzji, prawa użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego na nieruchomości.

Jest to ustawowa definicja wywłaszczenia. Zatem zwrotu może domagać się nie tylko poprzedni właściciel, lecz także użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługiwało ograniczone prawo rzeczowe w zależności od tego jakiego prawa została pozbawiona.

Takie stanowisko zostało już wykształcone na gruncie art. 69 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości /Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127 ze zm./ zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego a także w literaturze.

W wyroku z dnia 25 stycznia 1996 r. III ARN 59/95, Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, iż przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości określone w art. 69 ust. 1 tej ustawy mają również zastosowanie do zwrotu wywłaszczonego prawa użytkowania wieczystego. Celem bowiem tej regulacji jest restytucja odjętego w drodze wywłaszczenia prawa. Jeżeli zatem odjęte zostało prawo wieczystego użytkowania to zwrotu może się również domagać poprzedni użytkownik wieczysty lub jego następcy prawni.

Te poglądy nadal zachowały swoją aktualność na gruncie art. 136 ust. 3 ustawy /Komentarz do ustawy o gospodarce nieruchomościami - Gerard Bieniek, Andrzej Hopfer, Zenon Marmaj, Eugeniusz Mzyk, Ryszard Źróbek; Warszawa Zielona Góra 1998 t. II str. 145-150/.

Oznacza to, że skarżący mogli wystąpić o zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy.

Jednak przepisy przejściowej tej ustawy a zwłaszcza art. 229 wprowadził pewne wyłączenie zwrotu nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3. Zgodnie z przepisem art. 229 roszczenie z art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 1 stycznia 1998 r. przedmiotowa nieruchomość została sprzedana albo oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej /obecnie albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej/, a prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej. Celem takiej regulacji jest zapewnienie nieruchomości stabilności stanu prawnego zaistniałego na wywłaszczonej nieruchomości przed 1 stycznia 1998 r., pomimo nie wykorzystania jej na cel wywłaszczenia.

W niniejszej sprawie na wywłaszczonej nieruchomości w części niewykorzystanej na cel wywłaszczenia, ustanowiono wieczyste użytkowanie na podstawie umowy z 19 października 1987 r. na rzecz Spółdzielni Mieszkaniowej "S.-M." w T.

Również prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej KW-27206 co potwierdza dołączone zaświadczenie Sądu Rejonowego VI Wydział Ksiąg Wieczystych w T. z 21 października 1997 r.

Zatem spełnione zostały wszystkie przesłanki o których mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ustanowienie wieczystego użytkowania, jak i ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej nastąpiło przed 1 stycznia 1998 r. Oznacza to, że skarżącym roszczenie o zwrot nieruchomości nie przysługuje.

Z tego względu odmowa zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie narusza prawa. Trafnie zatem organ I instancji uzasadnił swoją decyzję.

W zaskarżonej decyzji organ odwoławczy odmiennie uzasadnił odmowę zwrotu. Jednak mimo błędnego uzasadnienia organu odwoławczego, zaskarżona decyzja odpowiada prawu albowiem odmowa zwrotu wynika z art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Błędne uzasadnienie nie miało wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzekł jak w sentencji.