Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 1553/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2006-12-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Irena Kudiura (spr.), Sędzia WSA - Joanna Zabłocka, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - Tomasz Zawiślak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi W. L. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia [...] lipca 2006 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia represji; Oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2004 r. skarżący W. L. zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o potwierdzenie dla celów kombatanckich pobytów w areszcie bez wyroku w L. od [...] sierpnia 1948r. do [...] sierpnia 1948r. oraz w październiku 1948r. w więzieniu w B.

W wyniku przeprowadzonego postępowania Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006r. odmówił W. L. potwierdzenia przebywania bez wyroków w areszcie w L. od [...] sierpnia do [...] sierpnia 1948r. oraz w więzieniu w B. w październiku 1948r. za działalność polityczną i religijną związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż ustalony stan faktyczny sprawy nie wypełnia dyspozycji art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz.U. z 2002r. Nr 42 poz. 371), zwanej dalej ustawą o kombatantach, w związku z powyższym nie było żadnych podstaw do przyjęcia, że wnioskodawca był więziony za działalność związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski.

Pismem z dnia [...] maja 2006 r. (data nadania), skarżący zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Zdaniem skarżącego jego czyny oraz dwukrotne aresztowanie i przetrzymywanie bez wyroku wypełniają dyspozycję przepisu i obligują do nadania uprawnień kombatanckich.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu decyzją z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał, iż dla uznania określonej osoby za represjonowaną w myśl ustawy o kombatantach konieczne jest spełnienie łącznie dwóch ustawowych przesłanek. Po pierwsze osadzenie bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski w latach 1944-1956; po drugie, osadzenie na skutek działalności politycznej lub religijnej, związanej z walką o suwerenność i niepodległość. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej uznał, iż spełnienie przez wnioskodawcę pierwszej przesłanki nie budzi żadnej wątpliwości. Fakt przebywania skarżącego w areszcie w okresie od [...] sierpnia 1948 r. do [...] sierpnia 1948r. w Wojewódzkiej [...] w L. został potwierdzony dokumentami urzędowymi i zeznaniami świadków (H. O., Z. O. oraz M. L.). Ww. świadkowie potwierdzili również fakt drugiego aresztowania w październiku 1948 r. w B..

Natomiast odnośnie drugiej przesłanki tj. osadzenia na skutek działalności politycznej lub religijnej, związanej z walką o suwerenność i niepodległość, organ powziął wątpliwości i uznał, że zawarcie małżeństwa (ślub kościelny z kobietą która należała do W.) bez zgody przełożonego i z tego tytułu ukaranie skarżącego, nie stanowiło działalności niepodległościowej, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wskazał, iż działalność niepodległościowa wymaga aktywności, zorganizowania, podjęcia szeregu działań w przeciągu dłuższego czasu oraz motywu niepodległościowego, czyli świadomości, że swoim postępowaniem umacnia się działania prowadzące do odzyskania niepodległości. Podniósł, że ani z twierdzeń wnioskodawcy, ani z treści zgromadzonych dokumentów nie wynika, że skarżący podejmował działania zmierzające do obalenia ustroju, wręcz przeciwnie – jak widać z dokumentów – podczas służby w M. brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa lubelskiego. Działalności religijnej bądź niepodległościowej nie potwierdzili również przesłuchani świadkowie.

Prezes Instytutu Pamięci Narodowej odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazał, iż nigdy nie negował faktu dwukrotnego aresztowania i przetrzymywania go w areszcie, a powodem wydania decyzji odmownej, był jedynie brak dowodów na to, że wnioskodawca prowadził działalność niepodległościową lub religijną, która mogłaby być rzeczywistą przyczyną uwięzienia.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2006r. (data nadania) W. L. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej, wnosząc o jej uchylenie jako sprzecznej z prawem i przedkładanymi przez siebie od roku 1993 dokumentami. W skardze wskazał, iż od daty zawarcia związku małżeńskiego tj. od 1948 r. do końca służby w M. był prześladowany i padały wobec niego ciągle zarzuty o współpracę z członkami A. i W.. Oświadczył, iż z pracy w Urzędzie Gminy za działalność religijną został zwolniony, a za publiczne przyjmowanie obrazu Matki Bożej i Różańca był prześladowany w każdej pracy przez UB. i PZPR. i ostatecznie został zmuszony do podjęcia pracy fizycznej. Dodatkowo podniósł, że organ nie odniósł się do zeznań M. C. , która zdaniem skarżącego potwierdziła, iż skarżący był prześladowany za działalność religijną.

W odpowiedzi na skargę Prezes Instytutu Pamięci Narodowej wniósł o oddalenie skargi, powtarzając argumentację przedstawioną w uzasadnieniach obu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej legalności, to znaczy zgodności z przepisami postępowania administracyjnego oraz z przepisami prawa materialnego, na podstawie których została wydana, Sąd nie stwierdził, aby wydana została ona z naruszeniem prawa, które uzasadniałoby jej uchylenie.

Ustalenia dokonane przez organ są prawidłowe, a oparte na nich wnioski są spójne i logiczne.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r. Nr 42, poz. 371 ze zm.) przepisy ustawy stosuje się również do osób, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego. Represjami w rozumieniu ustawy m.in. są okresy przebywania w więzieniach lub innych miejscach odosobnienia na terytorium Polski na mocy skazania w latach 1944-1956, na podstawie przepisów wydanych przez władze polskie, przez sądy powszechne, wojskowe i specjalne albo w latach 1944-1956 bez wyroku – za działalność polityczną bądź religijną, związaną z walką o suwerenność i niepodległość.

Natomiast zgodnie z art. 8 ust. 2 pkt 2 lit. a powołanej ustawy na wniosek osoby zainteresowanej Prezes Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu potwierdza okoliczność, o której mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy, w przypadku osadzenia bez wyroku w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski.

Przepis art. 4 ust. 1 pkt 4 cytowanej ustawy wymaga, aby aresztowanie nastąpiło za działalność polityczną (bądź religijną) związaną z walką o suwerenność i niepodległość Polski, a nie z jakichkolwiek innych powodów. Użycie przez ustawodawcę terminu "działalność polityczna bądź religijna" oznacza, iż chodzi tu nie o czyny o charakterze politycznym, czy religijnym lecz, że chodzi tu o "działalność" czyli szereg czynności tworzących zorganizowaną i trwającą określony czas aktywność polityczną, bądź religijną.

Wynika to z wykładni gramatycznej przepisu będącego przepisem o charakterze szczególnym. Potwierdza to orzecznictwo (uchwała SN 7.05.1992 r. II UZP 1/92, wyrok NSA z 10.10.1995 r. SA/Kr 2831/94).

W orzecznictwie sądów administracyjnych istotną wagę przykłada się do prawidłowego wykazania działalności na rzecz suwerenności i niepodległości Polski. Wyłącznie świadome, zorganizowane, a także osobiste prowadzenie działalności na rzecz suwerenności i niepodległości, której skutkiem było aresztowanie osoby taką działalność prowadzącą, może być podstawą spełnienia wymogów art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy. Zatem będzie to działalność, która ma na celu przeciwstawienie się narzucanemu przez ówczesne władze ustrojowi politycznemu oraz instytucjom i formacjom mającym za zadanie jego utrwalenie. Osoba tak działająca musiała mieć świadomość tego, że swoim zachowaniem wzmacnia działania prowadzące do odzyskania niepodległości.

Sam fakt poddania represji, z pominięciem bezpośredniego zaangażowania się danej osoby w taką działalność nie powodował objęcia tej represji ochroną art. 4 ust.1 pkt 4 ustawy o kombatantach.

Należy podkreślić, że organ nigdy nie kwestionował faktu dwukrotnego aresztowania i przetrzymywania skarżącego bez wyroku w L. i B.. Nie kwestionuje tego także w żadnym razie Sąd. Jednakże należy przyjąć, że represje te nie były wynikiem prowadzenia przez skarżącego działalności politycznej bądź religijnej.

Słusznie organ wskazał w zaskarżonej decyzji, iż z akt sprawy nie wynika aby skarżący podejmował działania zmierzające do obalenia ustroju. Za takie działanie nie można uznać, nie kwestionowanego zawarcia związku małżeńskiego bez zezwolenia przełożonego i nałożenia na wnioskodawcę z tego tytułu kary (areszt oraz wydalenie ze służby). Należy wskazać, iż niewątpliwie skarżący nie posiadał pisemnego zezwolenia na zawarcie związku małżeńskiego, ale sam skarżący podaje różne wersje. W jednej stwierdza, iż takowe zezwolenie na zawarcie związku małżeńskiego posiadał i było to zezwolenie ustne (pismo z dnia [...] grudnia 1956 r. karta 64 akta IPN [...] ). W innym miejscu stwierdza, iż o zezwolenie nie ubiegał się, gdyż decyzja była by negatywna ze względu na to, że żona współpracowała z W. (karta 64 akt administracyjnych). Natomiast podczas przesłuchania wskazał, iż złożył podanie o zezwolenie na zawarcie związku małżeńskiego, ale nie otrzymał na nie odpowiedzi (karta 22 akt administracyjnych). Przedstawiony powyżej fakt, niezależnie od tego czy skarżący ubiegał się o takie zezwolenie i je otrzymał (ustnie) lub nie otrzymał odpowiedzi na swoje podanie, czy też nie ubiegał się o nie, nie miał charakteru działalności określonej w art. 4 ust. 1 ustawy. Zawarcie związku małżeńskiego było wynikiem wyznawanej przez skarżącego wiary, a nie świadomą, celowo prowadzoną działalnością. Ślub kościelny był zatem zewnętrznym aktem wiary, a nie działalności religijnej skarżącego. Zwłaszcza, że w zbliżonym czasie skarżący wykonując obowiązki służbowe, brał czynny udział w walkach z bandami reakcyjnego podziemia na terenie województwa lubelskiego w okresie od [...] sierpnia 1947r. do [...] grudnia 1947r. (zaświadczenia z dnia [...] stycznia 1973 r. oraz [...] kwietnia 1976r. – akta sygn. IPN Lu [...] , karty nr 76 i 78).

W tym miejscu oceniając oświadczenie skarżącego, iż nie brał on udziału w walkach przeciwko bandom reakcyjnym, a zaświadczenie uzyskał tylko po to aby otrzymać uprawnienia kombatanckie Sąd stwierdza, że jest ono gołosłowne nie poparte żadnymi innymi dowodami. Ponadto w przedmiotowej sprawie powyższa kwestia ma marginalne znaczenie, gdyż istotne jest to, że z akt sprawy nie wynika, iż skarżący podejmował działania zmierzające do obalenia ustroju, o czym szerzej wyżej.

Właściwie również organ przyjął, iż drugie aresztowanie wnioskodawcy (w październiku 1948r.) miało związek z zawartym ślubem, a nie z działalnością niepodległościową skarżącego. Potwierdził to zarówno świadek Z. O. jak i H. O.. Zeznania świadków są spójne i nie budzą żadnych wątpliwości, dlatego prawidłowo organ wskazał, że nie było podstaw do ponownego przesłuchania świadka Z. O. na okoliczność przyczyn drugiego aresztowania skarżącego w październiku 1948r. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek wzmianki, iż skarżący współpracował z organizacją W. i z tego tytułu poddawany był represjom. Sam skarżący podał, że do organizacji W. nie należał. W związku z powyższym należy przyjąć, iż Prezes Instytutu Pamięci Narodowej prawidłowo ocenił materiał dowodowy.

Późniejsze czyny skarżącego, tj. przyjmowanie obrazu Matki Boskiej oraz odmowa zdjęcia krzyża nie mogą stanowić represji, o której mowa w przepisie art. 4 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach, gdyż miały miejsce po roku 1956. Przyznanie uprawnień kombatanckich z wnioskowanego tytułu ograniczone jest granicami czasowymi 1944 – 1956, dlatego też organ słusznie nie odniósł się w tym zakresie do zeznań M. C..

W konkluzji stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Organ nie oparł swoich ustaleń wyłącznie na swoich zasobach archiwalnych. Przeprowadził postępowanie dowodowe kierując prośby o informację do innych podmiotów i archiwów, przesłuchał skarżącego i jego żonę i wnioskowanych świadków. Wzywał skarżącego do przedstawienia dowodów represji.

Z tych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało oddalić skargę jako niezasadną