Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 96/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji
Powołane przepisy: article: Art..200a w zw. z art.94 b ust.1 pkt 5
journal: Dz.U. 2012 poz 572
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity.
article: art. 145 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Maciej Busz (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Monika Zaporowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2014 r. sprawy ze skargi M.Z. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego 1. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. zasądza od Rektora [...] na rzecz skarżącego M.Z. kwotę [...] ([...]) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 96/14

Uzasadnienie

Działający w imieniu Rektora [...] w P. (zwanego dalej UAM) Prorektor ds. kształcenia prof.dr hab. K.K. decyzją z dnia [...].10.2013r. nr [...] na podstawie m.in. art.200a w zw. z art.94 (powinno być 94b) ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 27.07.2005r. Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej także p.s.w.), a także §§ 22-25 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 255 poz. 1351), §§ 1, 2, 3 ust.1 i 3 oraz §§ 5 i 7 regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na Uniwersytecie, stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora UAM w P. z dnia [...] .05.2012 r. w sprawie określania regulaminu przyznawania zwiększania stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej § 60 ust. 1-3 Statutu UAM, stanowiącego załącznik do Obwieszczenia Senatu UAM nr [...] z dnia [...].01.2012 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego Statutu UAM, § 1 zarządzenia Rektora UAM nr [...] z dnia [...].09.2012r. w sprawie obowiązków prorektorów w kadencji 2012/2016 i art. 104 Kpa w zw. z art. 207 ust. 1 i 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. prawo o szkolnictwie wyższym nie przyznał M.Z. zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2013/2014.

W lakonicznym uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art.200a ustawy p.s.w. zwiększenie stypendium doktoranckiego może otrzymać doktorant na drugim i kolejnych latach stacjonarnych studiów doktoranckich, który wyróżniał się osiągnięciami w pracy naukowej i dydaktycznej w poprzednim roku studiów doktoranckich. W myśl art.200 a p.s.w. oraz § 2 i 3 ust.1 Regulaminu zwiększenie stypendium może otrzymać nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich wyłonionych na podstawie rankingu sporządzonego przez komisję doktorancką według kryteriów oraz punktacji załączonej do w/w Regulaminu, jednak w ramach środków budżetowych otrzymanych przez UAM na ten cel. Wnioskodawca uzyskał 5 pkt i nie znalazł się w grupie 30% najlepszych doktorantów na IV roku stacjonarnych studiów doktoranckich UAM.

Skarżący M.Z. w ustawowym terminie złożył wniosek do Rektora UAM w P. o ponowne rozpatrzenie sprawy w przedmiocie przyznania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2013/2014 i przeprowadzenie dowodu z załączonych dokumentów.

W uzasadnieniu wskazał, że na mocy art.207 ust.1 p.s.w. do zaskarżonej decyzji zastosowanie znajdował art.107 § 1 i 3 Kpa. Zarzucił, że w uzasadnieniu decyzji nie odniesiono się do jego pozycji na liście rankingowej, ani ilości doktorantów na IV roku Wydziału Prawa i Administracji. Prorektor nie wskazał też dowodów na których się oparł oraz przyczyn dla których innym dowodom odmówił wiarygodności.

Dalej skarżący wskazał, że zarówno p.s.w., jak i § 3 Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na UAM stanowią, że liczbę 30% najlepszych doktorantów ustala się w odniesieniu do ogólnej liczby doktorantów na poszczególnych latach studiów doktoranckich. Brak jest więc podstaw do zawężania tej liczby tylko do uczestników studiów stacjonarnych, jak to przyjęto wadliwie w zaskarżonej decyzji. Tym samym sposób ustalenia liczby 30% najlepszych doktorantów należy uznać za wadliwy. W literaturze przyjmuje się, że kryteria uznawania doktorantów za najlepszych powinny być wspólne dla wszystkich doktorantów. Tymczasem z przedmiotowego regulaminu wynika, że są one różne dla poszczególnych wydziałów.

Następnie skarżący przedstawił swoje osiągnięcia naukowe i wskazał, że organ II instancji rozpoznając ponownie sprawę zobligowany jest ponownie rozstrzygnąć ją merytorycznie. Podsumowując swoje osiągnięcia naukowe skarżący wskazał, że w jego ocenie powinien on otrzymać za nie 13 punktów, co w istotny sposób powinno wpływać na ocenę zajętego przez niego miejsca na liście rankingowej najlepszych doktorantów.

Działający w imieniu Rektora Prorektor ds. kształcenia Uniwersytetu im. [...] w P. prof.dr hab. K.K. jako organ II instancji decyzją z dnia [...].11.2013r. nr [...] na podstawie art.200a w zw. z art.94 (powinno być art.94b) ust.1 pkt 5 p.s.w., a także § 5 i 7 Regulaminu przyznawania zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej na UAM, ponownie nie przyznał M.Z. zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2013/2014.

Organ II instancji w istocie rzeczy powtórzył uzasadnienie organu I instancji. Dodano, że załączone do wniosku artykuły (publikacje) ukazały się po terminie przewidzianym do złożenia wniosku, tj.08-09/2013r. Nie wpłynęły one na zmianę punktacji. Skarżący nie znalazł się w grupie 30% najlepszych doktorantów na IV roku stacjonarnych studiów doktoranckich. W ramach otrzymanych środków możliwe było zwiększenie stypendium doktorantom zajmującym miejsce od 1 do 5, tymczasem skarżący zajął 9 miejsce.

Skargę na powyższą decyzję w ustawowym terminie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł M.Z. wnosząc o stwierdzenie jej nieważności na podstawie art.145 § 1 pkt 2 Ppsa w zw. z art.156 § 1 pkt 2 Kpa.

Skarżący zarzucił:

1/ rażące naruszenie przepisu art.138 § 1 Kpa w zw. z art.127 § 3 Kpa oraz art.207 ust.1 p.s.w. wskutek wydania na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy rozstrzygnięcia nieodpowiadającego żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art.138 § 1 Kpa,

2/ rażące naruszenie przepisu art.24 § 1 pkt 5 Kpa w zw. z art.127 § 3 Kpa oraz art.207 ust.1 p.s.w. poprzez wydanie na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy decyzji przez tego samego pracownika uczelni, tj. Prorektora ds. kształcenia prof. R.K.,

3/ naruszenie § 24 ust.2 rozporządzenia poprzez uznanie, że w toku postępowania o zwiększenie stypendium doktoranckiego bierze się pod uwagę osiągnięcia w pracy badawczej zaistniałe jedynie do daty składania wniosku o przyznanie tego świadczenia, a nie osiągnięcia z całego poprzedniego roku studiów,

4/ naruszenie art.7 oraz art.77 § 1 Kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego,

5/ naruszenie art.107 § 3 Kpa w zw. z art.207 ust.1 p.s.w. poprzez zaniechanie wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn z powodu których organ odmówił wiarygodności dowodom wskazującym, że skarżący powinien był otrzymać więcej niż 5 punktów

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący szeroko uargumentował poszczególne zarzuty.

Rektor UAM w obszernej odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie wskazując, że do p.s.w. przepisy Kpa stosuje się tylko odpowiednio. Odnośnie sformułowania zaskarżonej decyzji wskazano powołując się na orzecznictwo, że istotny jest sens decyzji, a nie jej sformułowanie. Z treści zaskarżonej decyzji niewątpliwie wynika, że de facto utrzymała ona w mocy poprzednią decyzję. Nadto organ wskazał, że prorektor nie może być traktowany jako pracownik, lecz jako quasi organ. Ponieważ przepisy Kpa stosuje się do p.s.w. jedynie odpowiednio, nie powinny one być stosowane rygorystycznie.

Skarżący – reprezentowany już przez fachowego pełnomocnika – w piśmie procesowym z dnia 24.03.2014r. przedstawił dodatkową argumentację swoich zarzutów dotyczących skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Kontrola sądu administracyjnego, zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - dalej Ppsa) polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Sąd administracyjny jest sądem kasacyjnym. W razie stwierdzenia istotnych uchybień sąd administracyjny nie ma więc kompetencji do merytorycznego rozstrzygnięcia danego postępowania, lecz jest upoważniony jedynie do uchylenia bądź stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji lub aktu. Na podstawie art. 134 § 1 Ppsa, w postępowaniu sądowoadministracyjnym obowiązuje zasada oficjalności. Zgodnie z jej treścią, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Rektora UAM z dnia [...] listopada 2013 r. stwierdzić należy, iż została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa a zatem dotknięta jest wadą wymienioną w art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Wyjaśnić należy, iż stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa następuje wówczas, gdy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Ograniczając dalsze uwagi do kwalifikowanej formy naruszenia prawa, jaką jest rażące naruszenie prawa należy wskazać, że z tą przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej mamy do czynienia wówczas, gdy treść takiej decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią norm prawnych i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 1988 r., sygn. akt II SA 981/88, ONSA 1988/2/96 i z dnia 21 października 1992 r., sygn. akt V SA 86/92, ONSA 1993/1/23). Co istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, rażące naruszenie prawa może dotyczyć zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.

Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym (j.t., Dz. U. z 2012r.,poz. 572 ze zm., zwanej dalej Prawem o szkolnictwie wyższym lub p.s.w.). Ustawa ta w art. 207 ust. 1 poddała kontroli pod względem zgodności z prawem decyzje, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz w art. 196 ust. 3 podjęte przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego, nakazując odpowiednie stosowanie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 267, zwanej dalej w skrócie - Kpa) oraz przepisów o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego.

Możliwość przyznawania stypendiów doktoranckich przewiduje art. 200a ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z art. 173 ust. 1 pkt 3 Prawa o szkolnictwie wyższym także student może ubiegać się o pomoc materialną ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa w formie m. in. stypendium rektora dla najlepszych studentów.

Do decyzji podejmowanej w powyższym przedmiocie, zgodnie z art. 207 ust. 1 Prawa o szkolnictwie wyższym, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżaniu decyzji do sądu administracyjnego. Przy czym decyzja ta, jako wydana w pierwszej instancji przez rektora, jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 Kpa, o czym stanowi art. 207 ust. 2 Prawa o szkolnictwie wyższym. Ostatnie oznacza w szczególności, że od decyzji w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego wydanej w pierwszej instancji przez rektora nie służy odwołanie. Jednakże strona niezadowolona z tej decyzji może zwrócić się do rektora z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji.

Powyższe twierdzenia prowadzą do wniosku, zgodnie z którym rektor uczelni rozpatrując ponownie sprawę w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego zobowiązany jest do wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 Kpa. Przepis ten ściśle określa kompetencje decyzyjne tego organu, co oznacza że podjęte przez niego rozstrzygnięcie musi przyjąć postać jednej z decyzji wskazanych w tym przepisie. Rektor uczelni wydaje zatem decyzję, w której:

1) utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję albo

2) uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części, albo

3) umarza postępowanie odwoławcze.

Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego odwołania, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 Kpa jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy jako nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 Kpa narusza prawo. Podkreślić także należy, iż podjęte przez organ odwoławczy rozstrzygnięcie musi być sformułowane w sposób jasny i precyzyjny, gdyż jako element istotny decyzji nie powinno budzić wątpliwości interpretacyjnych.

Na marginesie tylko warto zauważyć, że w rozpatrywanym przypadku organ nie może wydać rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 138 § 2 Kpa. Rektor uczelni nie może przekazać sam sobie sprawy do ponownego rozpoznania, bowiem na podstawie ostatnio przywołanego przepisu sprawę można przekazać wyłącznie innemu organowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lipca 2006 r., sygn. akt II OSK 940/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). Rektor uczelni jest zatem zobowiązany do oceny – w drodze samokontroli – czy wydał prawidłowe rozstrzygnięcie, czego wyraz powinien dać w decyzji zawierającej jedno z rozstrzygnięć, o których mowa w przywołanym już art. 138 § 1 Kpa.

Dalej zaznaczyć należy, iż decyzja administracyjna jest aktem, który składa się z dwóch istotnych elementów: rozstrzygnięcia, zwanego również osnową lub sentencją, oraz uzasadnienia. Obie te części stanowią jedność w znaczeniu materialnym oraz formalnym i żadna z nich nie może istnieć oddzielnie w obrocie prawnym. Rozstrzygnięcie zawarte w decyzji jest przy tym jednym z najistotniejszych elementów decyzji administracyjnej, stanowi bowiem jej kwintesencję, jako że wyraża rezultat stosowania normy prawa materialnego do konkretnego przypadku, w kontekście okoliczności faktycznych i materiału dowodowego. Rozstrzygnięcie przesądza o istocie sprawy. Rozstrzygnięcia nie można zatem ani domniemywać, ani wyprowadzać z treści uzasadnienia, winno ono być wyrażone wprost w sentencji decyzji w sposób precyzyjny, bez niedomówień i możliwości różnej interpretacji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2006 r., sygn. akt II OSK 646/05; z dnia 10 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1440/07; z dnia 22 stycznia 2009 r., sygn. akt II OSK 1923/07 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Powyższe uwagi nabierają szczególnie istotnego znaczenia w odniesieniu do decyzji wydanej na etapie postępowania odwoławczego (w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy), bowiem rozstrzygnięcie zawarte w takiej decyzji powinno przede wszystkim w sposób niebudzący jakiejkolwiek wątpliwości wskazywać na merytoryczną ocenę zaskarżonej decyzji, stanowiąc jednocześnie o istocie sprawy. Tak też wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyrokach z dnia 29 sierpnia 2013 r., sygn. akt II SA/Po 657/13 i z dnia 25 września 2013r. o sygn. akt II SA/Po 656/13, na gruncie sprawy o zbliżonym stanie faktycznym (orzeczenie dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, iż określone w art. 138 § 1 i 2 Kpa rodzaje rozstrzygnięć są bezwzględnie wiążące dla organu w tym znaczeniu, że decyzja która nie mieści się w ramach tego przepisu stanowi rażące naruszenie prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 1993 r., sygn. akt IV SA 1245/92, niepubl.; wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w Gliwicach z dnia 16 maja 2013 r., sygn. akt IV SA/GL 612/12; w Poznaniu z dnia 8 sierpnia 2012 r., sygn. akt IV SA/Po 408/12; w Warszawie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 454/11; i z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt V SA/Wa 196/09; w Lublinie z dnia 25 listopada 2008 r., sygn. akt II SA/Lu 536/08; w Rzeszowie z dnia 19 września 2007 r., sygn. akt II SA/Rz 410/07; w Białymstoku z dnia 14 listopada 2006 r., sygn. akt II SA/Bk 464/06 - dostępne pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

W tym miejscu należy wskazać, że problematyka rażącego naruszenia prawa była wielokrotnie przedmiotem orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz nauki prawa administracyjnego. Niewątpliwie nie stanowi rażącego naruszenia prawa błędna interpretacja przepisów składających się na podstawę prawną rozstrzygnięcia (vide wyrok NSA z dnia 18 czerwca 1997 r., III SA 422-427/96, wyrok NSA z dnia 28 listopada 1997 r., III SA 1134/96, ONSA 1998, nr 3, poz. 101, wyrok NSA z dnia 6 lutego 2006 r., I FSK 439/05, OSP 2007 r. nr 9, poz. 100). Rażące naruszenie prawa jest bowiem z reguły wyrazem ewidentnego i jasno uchwytnego błędu w stosowaniu prawa. Dalej w orzecznictwie wyrażono pogląd, że o "rażącym" naruszeniu prawa można mówić jedynie wtedy, gdy stwierdzone naruszenie ma znacznie większą wagę aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej. Jak zaznaczono w wyroku NSA z dnia 9 września 1998 r., II SA 1249/97, Lex nr 41819: "Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamiane każde, nawet oczywiste, naruszenie prawa. Nie każde bowiem naruszenie prawa dyskwalifikuje decyzję w takim stopniu, że niezbędna jest jej eliminacja tak, jak gdyby od początku nie została wydana. W orzecznictwie powszechnie przyjmuje się zatem, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności decyzji może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać ani tolerować".

Przenosząc powyższe uwagi o charakterze ogólnym na grunt niniejszej sprawy należy zauważyć, że poddana kontroli Sądu decyzja Rektora UAM, jako decyzja wydana na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy zawiera rozstrzygnięcie, w którym organ "nie przyznał zwiększenia stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2013/2014". Nie może więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, że decyzja ta nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 Kpa. Sąd w tym zakresie nie podziela poglądów i rozważań prawnych organu zawartych w odpowiedzi na skargę. W związku z powyższym uznać należy, że zaskarżona decyzja Rektora UAM została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 Kpa, co oznacza konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 Kpa.

Należy również zauważyć, iż z zaskarżonej decyzji - przy uwzględnieniu nie tylko treści jej sentencji, lecz również treści jej uzasadnienia - nie wynika, aby została ona wydana w konsekwencji ponownego rozpatrzenia sprawy. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie wskazuje przy tym na dokonanie przez organ jakiejkolwiek merytorycznej oceny uprzednio wydanej przez niego decyzji lub na dokonanie jakiejkolwiek formalnej oceny dotychczasowego postępowania administracyjnego toczącego się w przedmiotowej sprawie. Rektor uczelni chcąc pozostać przy stanowisku wyrażonym w decyzji z dnia [...] października 2013r. powinien utrzymać tę decyzję w mocy, natomiast chcąc zmienić to stanowisko powinien uchylić zaskarżoną decyzję w całości i orzec co do istoty sprawy. Nieodniesienie się przez organ do poprzednio wydanej decyzji i niewykazanie ponownego rozpatrzenia sprawy budzi poważne zastrzeżenia nie tylko na tle analizowanego art. 138 § 1 Kpa, lecz również na gruncie zasady dwuinstancyjności, wyrażonej w art. 15 Kpa. (Zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 17.01.2014r., sygn. II SA/Po 658/13)

Wobec stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji Sąd był zwolniony z merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji, bowiem dokonanie takiej oceny na obecnym etapie postępowania wobec decyzji nieważnej byłoby przedwczesne. (patrz Jan P. Tarno w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, teza 12 do art.145).

Jednakże dodatkowo Sąd orzekający w niniejszym składzie - podzielając zasadniczo argumentację skarżącego – dostrzegł, że w niniejszej sprawie decyzję w I i II instancji wydała ta sama osoba. Uwzględniając więc treść art. 207 § 2 p.s.w. należy wskazać, iż z treści art. 127 § 3 Kpa wynika, że do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, które z kolei na mocy art. 140 Kpa odsyłają w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Przywołane uregulowania prowadzą do wniosku, że organy drugiej instancji zobligowane są do stosowania wszystkich przepisów zawartych w Dziale I zatytułowanym "Przepisy ogólne", w tym art. 24 § 1 pkt 5 Kpa, według którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W takim brzmieniu przepis ten obowiązuje z dniem 11 kwietnia 2011 r., co nastąpiło na skutek nowelizacji jego treści wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn. zm.)

Sąd chce podkreślić, że we wskazanym wyżej zakresie nie podziela poglądu organu przedstawionego w odpowiedzi na skargę. W tym miejscu odnotować należy, że uprzednio zagadnienie dotyczące stosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 Kpa wywoływało w orzecznictwie rozbieżności. Na tym tle wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06,w wyroku z dnia 03.02.2009r. o sygn. II GSK 696/08, w wyroku z dnia 07.04.2010r. o sygn. II OSK 717/09, w wyroku z dnia 05.05.2009r. o sygn. I OSK 531/08 II OSK 717/09, a także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07 (publ. CBOSA). Wreszcie Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w uchwale z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09 (ONSAiWSA 2009, Nr 4, poz. 60). W myśl opisanej wyżej uchwały, przepisy o wyłączeniu pracownika powinny mieć zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego, jak również do osoby piastującej funkcję organu, gdyż w sytuacji, gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ, trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika. Celem nowelizacji, było zatem usunięcie rozbieżności w tym zakresie poprzez jednoznaczne "wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych, wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy". W ocenie Sądu, zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy wskutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie w sprawach dotyczących stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, ponieważ omówiona nowelizacja, wobec odesłania w art. 207 ust. 2 ustawy do odpowiedniego stosowania art. 127 § 3 Kpa, dotyczy również pracowników działających z upoważnienia rektora (w tym prorektorów). Powyższa interpretacja jest jednolita w orzecznictwie sądów administracyjnych na co wskazują wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w sprawach o sygnaturach: II SA/Ol 344/12, II SA/Bk180/12, III SA/Lu 152/13, II SA/Op 192/12 dostępne w bazie danych na stronach internetowych www.cbois.nsa.gov.pl.

Powyższe stanowisko podzielane jest również w doktrynie. (patrz uwaga 5 w Komentarzu do art.207 p.s.w. w programie Lex autorstwa Huberta Izdebskiego i Jana Zielińskiego)

Odnosząc powyższe wywody prawne natury ogólnej na grunt kontrolowanej sprawy, Sąd zauważa, że działając na podstawie udzielonego mu upoważnienia, obie decyzje w imieniu Rektora UAM wydał Prorektor ds. kształcenia. Skoro zatem nie jest on osobą piastującą funkcję organu (Rektora), lecz pracownikiem tego organu, to w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, miał do niego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 Kpa. Nieuprawnione było więc w niniejszej sprawie wydanie zaskarżonej decyzji w drugiej instancji przez tego samego pracownika uczelni. (zob. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 lipca 2013 r. II SA/Po 310/13 (LEX nr 1348590)

Reasumując powyższy wątek stwierdzić należy, że w rozpatrywanym przypadku wadliwie Prorektor ds. kształcenia prof. dr hab. K. K. wydał decyzję zarówno jako organ I instancji, jak również jako organ II instancji. Jednakże Sąd nie podziela stanowiska skarżącego, że stanowiło to rażące naruszenie prawa w rozumieniu art.156 § 1 pkt 2 Kpa. Tym samym uchybienie to nie stanowiło podstawy wydanego orzeczenia. W ocenie Sądu wspomniane uchybienie stanowi bowiem jedynie "inne uchybienie przepisów postępowania" mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit.c Ppsa).

Odnosząc się jedynie dodatkowo do meritum sprawy należy również wskazać, iż podstawą prawną zaskarżonej decyzji było również rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U. nr 255, poz. 1351). Z nadesłanych przez uczelnię akt w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego wynika, że komisja powołana do opiniowania wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w celu rozpatrzenia podań o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wniosku skarżącego nie opiniowała, co może stanowić naruszenia § 23 rozporządzenia. Także jedynie dodatkowo Sąd wskazuje, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza również ogólne zasady postępowania. Przedmiotowa decyzja jest decyzja uznaniową. Tak więc wymaga szczególnie wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego i jednoznacznego wyjaśnienia motywów decyzji. Tymczasem zarówno zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca nie spełniają kryteriów określonych w art.107 § 3 Kpa. Ponadto w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się w uzasadnieniu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy.

W tym stanie rzeczy z przyczyn wskazanych wyżej Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Ppsa, w punkcie I. sentencji stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji Rektora z dnia [...].11.2013 r. nr [...].

Ponownie rozpoznając sprawę Rektor zobligowany jest rozpoznać wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją własną z dnia [...].10.2013r., zawarty przez skarżącego w piśmie z dnia 29.10.2013r., uwzględniając przy tym uwagi Sądu, co do konstrukcji rozstrzygnięcia – i w konsekwencji podejmie decyzję w ramach uprawnień przysługujących mu na mocy art. 138 § 1 Kpa. Decyzja ta winna nadto zostać uzasadniona zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 Kpa, a więc między innymi powinna zawierać ustosunkowanie się organu do wszelkich zarzutów, żądań i argumentów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Ostatnie nabierze szczególnie istotnego znaczenia, jeżeli organ ponownie uzna że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z decyzją o charakterze uznaniowym, bowiem uzasadnienie tego rodzaju decyzji winno zawierać wszechstronną analizę zgromadzonego materiału dowodowego i wyczerpująco uargumentowane stanowisko organu. Z uzasadnienia takiej decyzji powinno wynikać, że wszelkie okoliczności istotne dla sprawy zostały rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2009 r. o sygn. akt I OSK 649/09 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 listopada 2008 r. o sygn. akt I SA/Wa 890/08 – oba dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl ).

O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego ustanowionego w sprawie orzeczono na podstawie art. 250 Ppsa oraz § 19 w związku z § 18 ust. 1 pkt 1 lit c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 461) O pozostałych kosztach postępowania orzeczono na podstawie art.200 Ppsa.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 Ppsa prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie Sąd stwierdził nieważność decyzji Rektora odmawiającej zwiększenia stypendium doktoranckiego. Z uwagi zatem na charakter wyeliminowanego z obrotu prawnego aktu, który ma charakter wyłącznie odmowny i nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku bądź przyznaniem uprawnienia, uznać należy, iż jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności). Stąd też nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie jego wykonania, w trybie art.152 Ppsa.