Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2195/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 136 ust.3
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Borkowska, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Alina Balicka, Protokolant ref. staż. Luiza Cycling, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi E. Z., E. A., M. B., H. S., J. S., D. W., J. W., L. W., W. W., Z. W., Z. W., J. Z., B. Z., H. D. i J. W. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz E. Z., E. A., M. B., H. S., J. S., D. W., J. W., L. W., W. W., Z. W., Z. W., J. Z., B. Z., H. D. i J. W. solidarnie kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 2195/17

UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania E. Z. działającego w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik E. A., M. B., H. S., J. S., D. W., E. W., J. W., L. W., W. W., Z. W., Z. W., Z. W., J. Z. i B. Z. od decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...].03.2016r. orzekającej o odmowie zwrotu nieruchomości położonej w obrębie [...], gmina [...] (dawniej [...] gromada [...]), oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o powierzchni 1,48 ha, stanowiącej aktualnie działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 1,48 ha, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem administracyjnym Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].11.1960 r., [...] uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umarzył postępowanie organu pierwszej instancji w całości.

Decyzja była wynikiem następujących ustaleń faktycznych i oceny prawnej dokonanych przez organ.

Decyzją nr [...] z dnia [...].03.2016 r. Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości, położonej w obrębie [...], gmina [...] (dawniej [...] gromada [...]), oznaczonej uprzednio jako działka nr [...] o powierzchni 1,48 ha, stanowiącej aktualnie działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 1,48 ha, wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem administracyjnym Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...].11.1960 r., [...]. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że nie zrealizowano celu wywłaszczenia.

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu E. Z. działając w imieniu własnym oraz jako pełnomocnik spadkobierców J. W. zakwestionował prawidłowość rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji wnosząc o jej uchylenie i orzeczenie, co do istoty sprawy ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy organ odwoławczy stwierdził, co następuje.

Orzeczeniem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z dnia [...].11.1960 r. nr [...], wydanym przez Urząd Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa w zarząd i użytkowanie Zakładów [...] "[...]" w [...] nieruchomości o powierzchni 1,4800 ha, położonej we wsi [...], gromada [...] (obecnie działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 1,48 ha, która stanowi własność Skarbu Państwa i jest uregulowana w KW [...]).

Wywłaszczona nieruchomość jak wynika z treści orzeczenia była własnością J, W. i była, niezbędna pod budowę cegielni wapienno - piaskowej oraz dla potrzeb eksploatacji piasku dla tego zakładu, zgodnie z lokalizacją szczegółową nr [...] zatwierdzoną w dniu [...].08.1957 r. przez Wojewódzki Zarząd Architektoniczno - Budowlany w [...].

W wyniku złożonych w latach 1996 i 1997 wniosków domniemanych spadkobierców- J. W. i spadkobierców jego zmarłych następców prawnych –H. S., J. W., E. W., M. W., Z. W., L. W., W. W., M. W., E. A., J. P., J. S., B. Z. i E. Z., w niniejszej sprawie wszczęte zostało postępowanie o zwrot przedmiotowej nieruchomości. Ze względu jednak na nieprzedstawienie przez ww. osoby tytułów własności poprzedniego właściciela do wywłaszczonej nieruchomości oraz stosownych postanowień spadkowych, potwierdzających nabycie praw do spadku po dawnym, właścicielu, postępowanie niniejsze zostało zawieszone - postanowieniem Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...].08.1997r., nr [...], na wniosek stron z dnia [...].08.1997 r. Ponieważ w okresie trzech lat od dnia zawieszenia postępowania w sprawie, żadna ze stron postępowania nie zwróciła się o jego podjęcie, decyzją z dnia [...].10.2002 r., nr [...] Starosta [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie z wniosku E. W. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, położonej w obrębie [...], w gminie [...], ze względu na uznanie żądania o zwrot nieruchomości za wycofane, a postępowanie za bezprzedmiotowe. W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji Starosty [...], decyzją z dnia [...].03.2003r., nr [...] znak: [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości.

Kolejny wniosek o zwrot nieruchomości położonej w obrębie [...] w gminie [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o powierzchni 1,48 ha złożył E. Z. w imieniu własnym oraz w imieniu swych mocodawców – H. S., J. W., E. W., M. W., Z. W., L. W., W. W., M. W., E. A., J. P., J. S., B. Z.. Do wniosku powyższego dołączone zostało pełnomocnictwo ww. osób udzielone E. W. do działania w ich imieniu w przedmiotowym postępowaniu.

Strony postępowania udowodniły prawo spadkowe po osobie wywłaszczonej przedkładając stosowne postanowienia spadkowe a mianowicie:

- postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].11.1998 r., sygn. akt [...];

- postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].10.2007 r., sygn. akt [...];

- postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2008 r., sygn. akt [...];

- postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r., sygn. akt [...].

Decyzją z dnia [...].09.2008r., nr [...] Starosta [...] odmówił zwrotu nieruchomości położonej w obrębie [...], stanowiącej działkę nr [...] o powierzchni 1,48 ha. Decyzją z dnia [...].06.2009 r., nr [...] znak [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Starosty [...] z dnia [...].06.2009r., stwierdzając, iż nieruchomość została wykorzystana na cel, dla którego dokonano wywłaszczenia tj. pod budowę cegielni wapienno - piaskowej oraz eksploatacji piasku dla potrzeb tego zakładu, a co za tym idzie, organ pierwszej instancji podjął decyzję zgodną z treścią art. 137 ugn.

Wyrokiem z dnia 25.02.2010 r. sygn. akt I SA/Wa 1202/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyniku rozpoznania skargi na decyzję Wojewody [...] z dnia [...].06.2009r., utrzymującą w mocy decyzję Starosty [...] z dnia [...].09.2008r. o odmowie zwrotu nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], uchylił decyzje obu instancji. W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, iż organy obu instancji nie dokonały w toku postępowania administracyjnego, wyczerpujących ustaleń w zakresie zbadania przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości, w szczególności ustaleń dotyczących okresu rozpoczęcia prac związanych z realizacją inwestycji. Sąd nakazał organowi pierwszej instancji precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia oraz czy realizacja tego celu nastąpiła zgodnie z terminami określonymi w art. 137 ust. 1 ugn.

Po ponownym rozpoznaniu wniosku o zwrot nieruchomości, decyzją z dnia [...].04.201 lr., nr [...] Starosta [...] ponownie odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda [...] po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, decyzją z dnia [...].09.2011 r. nr [...] znak [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W ocenie organu odwoławczego organ pierwszej instancji nie zgromadził dokumentacji, na podstawie której możliwe jest precyzyjne ustalenie celu wywłaszczenia dawnej działki ewidencyjnej nr [...], a także dokumentacji, wskazującej na fakt, iż rozpoczęcie prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia nastąpiło w ciągu 7 lat od dnia uzyskania przez decyzję wywłaszczeniową waloru ostateczności lub realizacja tego celu nastąpiła w ciągu 10 lat od dnia uzyskania przez tę decyzję ostateczności. Ponadto w aktach sprawy brak jest szkicu sytuacyjnego, wymienionego w zaświadczeniu lokalizacyjnym z dnia [...].08.1957 r., nr [...] oraz decyzji Komitetu ds. Urbanistyki i Architektury z dnia [...].07.1957 r., [...], o którym mowa w tymże zaświadczeniu. Ponadto, organ pierwszej instancji nie pozyskał protokołu zdawczo - odbiorczego przedmiotowego terenu, protokołów z przeprowadzonych prac, sprawozdań z ich wykonania itp., które mogłyby wskazywać na termin rozpoczęcia i zakończenia inwestycji. Następnie po ponownym przeprowadzeniu przepisanego prawem postępowania Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...].03.2013r. odmówił zwrotu przedmiotowej nieruchomości. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że niewykazanie się uprawnieniem do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości i niezłożenie dokumentu potwierdzającego tytuł własności do tej nieruchomości na dzień wydania orzeczenia o wywłaszczeniu na rzecz osoby od której wywłaszczono tę nieruchomość – J. W. stanowi przesłankę do wydania decyzji odmownej.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] maja 2014r. Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia zobowiązując Starostę do ustalenia przesłanek zwrotu nieruchomości i orzeczenie merytoryczne.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2014r. Starosta [...] ponownie odmówił zwrotu nieruchomości, wskazując na niezrealizowanie celu wywłaszczenia.

Decyzją Nr [...] z dnia [...] stycznia 2015r. znak: [...] Wojewoda [...] uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Powiatu w [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 2014r. znak: [...] wskazując na fakt nie ustalenia terminu realizacji celu wywłaszczenia.

Wojewoda [...] wyjaśnił, że po dokonaniu szczegółowej analizy sprawy oraz ukształtowanego jednoznacznie orzecznictwa w kwestii dotyczącej podmiotu, który może ubiegać się o zwrot nieruchomości - doszedł do przekonania, że zaskarżoną decyzję organu I instancji należało uchylić, a postępowanie przed organem I instancji umorzyć jako bezprzedmiotowe.

Organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Definicję poprzedniego właściciela podaje art. 4 pkt 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, stanowiąc, iż należy przez to rozumieć osobę, która została pozbawiona prawa własności nieruchomości. Z przepisów tych wynika, że uprawnioną do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może być osoba, której prawo własności zostało odjęte lub spadkobierca takiej osoby – (wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r. sygn. akt SK 26/14).

O zwrot wywłaszczonej nieruchomości ubiegać się może tylko i wyłącznie jej właściciel lub jego spadkobierca (a nie posiadacz; por. wyrok NSA z dnia 12 kwietnia 200lr., I SA 1789/99, LEX nr 54437). Posiadacz nieruchomości nie jest też uprawniony do wniesienia skargi w sprawie zwrotu nieruchomości tylko na podstawie faktu posiadania nieruchomości objętej żądaniem zwrotu (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 12 sierpnia 2008 r., II SA/Kr 431/08, LEX).

Organ odwoławczy podkreślił, że skoro podmiot nie posiadał prawa własności do nieruchomości, a jedynie nią władał, to nie można dziś rozporządzać prawem, które nie należało nigdy do niego i orzekać o przekazaniu lub odmowie przekazania /zwrocie, odmowie zwrotu/ własności nieruchomości na rzecz spadkobierców jej posiadacza. Zdaniem organu roszczenie o zwrot prawa własności można uznać za skuteczne - tylko wtedy, kiedy podmiot, który je wnosi jest uprawniony do żądania, gdyż dysponuje dokumentem własności nieruchomości (tytułem własności), nawet wtedy, kiedy w decyzji wywłaszczeniowej jest określany jako właściciel.

Punktem wyjścia dla ustalenia osoby spadkobiercy poprzedniego właściciela lub następcy prawnego poprzedniego właściciela jest ustalenie najpierw osoby poprzedniego właściciela (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2014 r. IOSK 518/13).

Organ odwoławczy wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy organ pierwszej instancji pismem z dnia [...].02.2012r. wezwał wnioskodawców do doręczenia w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania wezwania dokumentu potwierdzającego tytuł własności do przedmiotowej nieruchomości na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu tj. na dzień [...].11.1960r. J. W.. Jednak taki dokument potwierdzający tytuł własności do tej nieruchomości na dzień wydania orzeczenia o wywłaszczeniu na rzecz osoby od której wywłaszczono tę nieruchomość nie został przedłożony przez spadkobierców i nie został dołączony do akt sprawy. Organ odwoławczy wskazał, że nie kwestionuje faktu, że J. W. posiadał wywłaszczoną nieruchomość i władał nią jak właściciel, jednakże nie dołączono dokumentu, który by potwierdzał, że był on jednocześnie właścicielem nieruchomości wywłaszczonej. Tym samym wnioskujący o zwrot w rozpatrywanej sprawie nie udowodnili, że przysługuje im roszczenie z art. 136 ust. 3 ugn.

Z uwagi na brak legitymacji osób składających wniosek do żądania zwrotu ze względu na nieposiadanie tytułu prawnego do nieruchomości przez spadkobierców J. W., Wojewoda [...] dokonując kontroli zaskarżonej decyzji uznał, że powinna ona zostać uchylona, a postępowanie organu I instancji umorzone - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył E. Z. działający w imieniu własnym oraz pozostałych spadkobierców J. W. zaskarżając decyzję Wojewody [...] w części dotyczącej umorzenia postępowania przed organem pierwszej instancji. Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji we wskazanej powyżej części i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpatrzenia.

W uzasadnieniu skargi wskazano, że przy wydaniu po raz piąty już zaskarżonej, a następnie uchylanej decyzji o odmowie zwrotu nieruchomości organ I instancji, a za nim również Wojewoda [...] po raz kolejny oparł się na tych samych argumentach, które były przedmiotem uprzedniej krytyki zarówno Wojewody [...] jak również tutejszego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w sprawie rozpoznawanej pod sygnaturą I SA/Wa 1202/09. Kwestionowanie przez organy administracji publicznej faktu przysługiwania prawa własności adresatowi decyzji wywłaszczeniowej stanowi istotną zmianę stanowiska Wojewody [...], który trzykrotnie już nie zgadzając się z tym poglądem Starosty [...], właśnie z tego względu uchylał jego decyzje o odmowie zwrotu nieruchomości i przekazywał mu tę sprawę do ponownego rozpatrzenia. Postępowanie to również należy oceniać w kategoriach naruszenia wiążących zaleceń wynikających z zapadłych w niniejszej sprawie orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego jak i uprzednio samego Wojewody [...]. W postępowaniu o zwrot wywłaszczanej nieruchomości organy administracji nie są uprawnione do weryfikacji prawidłowości wydania decyzji wywłaszczeniowej, więc tego typu stwierdzenia w ocenie skarżących wykraczają poza zakres kognicji organów.

Skoro decyzja wywłaszczeniowa została skierowana do właściciela wywłaszczanej nieruchomości, to udowadnianie że jemu przysługuje prawo własności do wywłaszczanej nieruchomości jest całkowicie zbędne, a nawet jeśli przyjąć wątpliwą konieczność udowodnienia tej okoliczności, to ciąży ona na organie a nie na stronie. Skarżący wskazali, iż z innych dokumentów które zostały zgromadzone w aktach niniejszej sprawy (jak chociażby Rejestr pomiarowy nr [...] z [...].03.1959r.) wprost wynika, że prawo własności przysługiwało J. W., a nie jak chcą organy administracji - komuś innemu.

Zadaniem Starosty [...] i Wojewody [...] jest badanie dopuszczalności zwrotu nieruchomości, a nie dopuszczalności jej uprzedniego wywłaszczenia. Skarżący w toku postępowania administracyjnego przedstawili szereg dokumentów, w tym w szczególności nomenklaturę gruntu, pismo [...] Okręgowego Przedsiębiorstwa Mierniczego, operat szacunkowy, zestawienie, zaświadczenie z dnia [...].04.1959r., zaświadczenie o terminie rozprawy wywłaszczeniowej, orzeczenie o wywłaszczeniu, zaświadczenie wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego jak również zawiadomienie o terminie rozprawy wywłaszczeniowej, które jednoznacznie przemawiają za uznaniem, że J. W. spadkodawca wnioskodawców był właścicielem wywłaszczanej nieruchomości. W związku z powyższym należy jednoznacznie przyjąć że skoro decyzja wywłaczeniowa została skierowana do J. W, przedstawiono szereg dokumentów urzędowych z których również wynika, że J. W. był właścicielem wy włączonej nieruchomości, a brak jedynie dokumentu który odrębnie potwierdzałby przysługujące mu prawo własności, to na organie administacji ciąży obowiązek wskazania przeciwdowodu, a nie na spadkobiercach właściciela. Podkreślić przy tym należy, że skarżący nie ponoszą odpowiedzialności na utratę dokumentu przez archiwa państwowe, czy też niedopełnienie obowiązków przez organy administracji publicznej czy sądy wieczystoksięgowe kilkadziesiąt lat temu. Skarżący podnieśli także, że właściciele sąsiednich nieruchomości których stan prawny był identyczny ze stanem prawnym nieruchomości, którego zwrotu domagają się skarżący, już wiele lat temu ten zwrot uzyskali, tymczasem w niniejszej sprawie organ I instancji wydał szósty raz błędną, następnie uchyloną decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości, zaś tym razem do absurdalnej argumentacji przyłączył się również organ II instancji - Wojewoda [...], pomimo że wcześniej prezentował pogląd całkowicie odmienny.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W ocenie Sądu skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 2017 r. została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego oraz prawa materialnego.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy nieprawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie zachodzi przeszkoda uniemożliwiająca merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy o zwrot nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa orzeczeniem administracyjnym Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...]z dnia [...] listopada 1960 r.

Organ odwoławczy ocenił, że wniosek inicjujący postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości złożony w dniu [...] sierpnia 2008 r. przez E. Z. działającego w imieniu własnym i pozostałych wnioskodawców (k. [...] t. [...] akt administracyjnych) pochodzi od podmiotów, którzy nie posiadają legitymacji do żądania zwrotu nieruchomości, a tym samym żądania podjęcia działania przez organ. Podstawą takiej oceny organu jest okoliczność, że wnioskodawcy nie wykazali, że spadkodawca tj. J. W. posiadał tytuł własności do nieruchomości wywłaszczonej na rzecz Skarbu Państwa na dzień wydania decyzji o wywłaszczeniu ([...] listopada 1960 r.).

Należy zauważyć, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (Dz.U. z 2016 r., poz. 2147 j.t.). Niewątpliwie więc osobami legitymowanymi do zainicjowania postepowania administracyjnego w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości są poprzedni właściciel lub jego spadkobiercy.

W sprawie kluczowe znaczenie ma jednak ta okoliczność, pominięta przez organ odwoławczy, że w toczącym się od 2008 r. postępowaniu w przedmiocie zwrotu nieruchomości, kwestia legitymacji wnioskodawców nie może być obecnie oceniana, a zwłaszcza ocena ta nie może podważać dokonanej już wcześniej oceny przez sąd administracyjny.

Otóż Starosta [...] w decyzji z dnia [...] września 2008 r. rozstrzygając odmowie kwestię zwrotu przedmiotowej nieruchomości uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania tytułu własności byłych właścicieli, skoro kwestia ta była rozstrzygnięta w postępowaniu wywłaszczeniowym, co zostało uwzględnione w decyzji o wywłaszczeniu z dnia [...] listopada 1960 r. Ocena ta została zaakceptowana przez Wojewodę [...] tj. organ odwoławczy, który decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Choć w uzasadnieniu własnej decyzji organ ograniczył się do lakonicznej oceny, że brak jest ustawowej przesłanki do zwrotu nieruchomości, gdyż została ona wykorzystana na cel wywłaszczenia, to jednak ta merytoryczna ocena wniosku i wskazanie w uzasadnieniu wnioskodawców jako spadkobierców byłego właściciela nieruchomości, są potwierdzeniem akceptacji stanowiska organu I instancji również co do legitymacji wnioskodawców.

Wyrokiem z dnia 25 lutego 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1202/09 uchylił decyzje wydane przez organy obu instancji. Jednak powodem uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania nie była ocena sądu o braku legitymacji po stronie wnioskodawców do żądania zwrotu nieruchomości, a niedokonanie przez organy administracji publicznej w tym postępowaniu wyczerpujących ustaleń w zakresie zbadania przesłanek zbędności wywłaszczonej nieruchomości. W zaleceniach, które organy powinny uwzględnić w ponownie prowadzonym postępowaniu sąd wskazał wyłącznie na kwestie związane z precyzyjnym ustaleniem celu wywłaszczenia oraz jego realizacji w odniesieniu do terminów określonych w art. 137 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomości, jak też konieczność zgromadzenia dodatkowej dokumentacji, ale również wyłącznie w celu wyjaśnienia czy spełniona jest określona przesłanka zwrotu nieruchomości tj. brak realizacji celu wywłaszczenia.

Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2017 r., poz. 1369 j.t.) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Dlatego też w ocenie sądu w przedmiotowej sprawie zarówno organy administracji publicznej, jak też sąd związani są oceną prawną wyrażoną uprzednio przez sąd administracyjny.

W tej sprawie mimo, że sąd nie wypowiedział się wprost w kwestii legitymacji wnioskodawców do żądania zwrotu nieruchomości, to jednak wskazane przez sąd powody dla których uznał, że decyzja o odmowie zwrotu nieruchomości była przedwczesna, a zatem wyłącznie brak wyczerpujących ustaleń co do realizacji celu wywłaszczenia wskazują, że sąd nie kwestionował braku legitymacji wnioskodawców. Sąd nie zalecił dokonywania ustaleń w tym zakresie i nie zakwestionował prawidłowości rozstrzygnięcia przez organ odwoławczy odwołania złożonego przez wnioskodawcę. Nie zachodzą więc żadne względy wskazujące na brak wiedzy sądu co do okoliczności tak istotnych dla tej sprawy, jak kwestia legitymacji do żądania zwrotu nieruchomości po stronie wnioskodawców. Zakresem kontroli sądowej objęta więc była również kwestia legitymacji wnioskodawców do żądania rozstrzygnięcia sprawy, co wyklucza obecnie możliwość dokonania innej oceny zarówno przez organ administracji publicznej, jak też sąd.

W tej sytuacji organ odwoławczy nie był uprawniony do oceny, że zainicjowane postępowanie zostało wszczęte na wniosek nieuprawnionych podmiotów, co skutkowało koniecznością uchylenia merytorycznej decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego.

W konsekwencji nieprawidłowego stanowiska organ odwoławczy nie dokonał merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy do czego był zobowiązany ze względu na treść art. 15 kpa gwarantującego stronie ponowne rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy.

Z powyższych względów skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego tj. art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 105 § 1 kpa, art. 15 kpa, a także z naruszeniem przepisu prawa materialnego tj. art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy dokona merytorycznej oceny sprawy do czego jest zobowiązany ze względu na zasadę wynikającą z art. 15 kpa.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a.