Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 426/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-12-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.5 ust.8
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Lidia Serwiniowska ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, , Protokolant starszy sekretarz sądowy Dorota Hurman, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi I. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] lipca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi P. S. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 295,20 ( słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100 ) złotych w tym 23% podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu sądowym.


UZASADNIENIE

W dniu 28 lutego 2018 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P.wpłynął wniosek I. S (dalej: skarżąca, strona) o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych w okresie zasiłkowym 2017 /2018 na córkę J. S. ur. w dniu 2 marca 2004 r. – zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2018/2019

Decyzją z dnia [...]działający z upoważnienia Wójta Gminy Pęcław, Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. (dalej: organ I instancji) odmówił przyznania stronie wnioskowanych świadczeń rodzinnych.

W wyniku odwołania wniesionego przez skarżącą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. (dalej organ II instancji, organ odwoławczy) decyzją nr [...]r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Organ odwoławczy stwierdził naruszenie przepisów postępowania i związaną z tym konieczność wyjaśnienia zakresu sprawy mającego istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Wedle wskazań organu odwoławczego, organ I instancji winien ustalić jaka kwota dochodu została osiągnięta przez stronę za drugi miesiąc pracy z tytułu zatrudnienia na umowę zlecenie w "[...], a więc za miesiąc luty 2018 r., skoro umowa została zawarta od dnia 1 stycznia 2018 r., a następnie ponownie przeliczyć dochody rodziny, w celu ustalenia czy zostało spełnione kryterium dochodowe do uzyskania wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Ponadto stwierdzono organ I instancji nie wyjaśnił w zaskarżonej decyzji w jaki sposób dokonał wyliczeń dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego a także nie przeanalizował sprawy pod kątem możliwości skorzystania przez stronę z uprawnień wynikających z art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych z dnia 28 listopada 2003 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej ustawą, normujące zasady przyznawania zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tyt. Rozpoczęcia roku szkolnego oraz definiujące pojęcia rodziny, dochodu rodziny, dochodu, utraty dochodu, uzyskania dochodu i zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Ponadto wyjaśnił, że z informacji uzyskanych drogą elektroniczną o składkach na ubezpieczenie zdrowotne płaconych przez pracodawców wynika, że strona osiągnęła w 2016 r. łączny dochód w wysokości 3.122,95 zł, który jest jednak dochodem utraconym i nie podlega uwzględnieniu w dochodzie rodziny. Dalej organ podał, że w dniu 19 września 2017 r. skarżąca zawarła umowę zlecenie z firmą "[..]G., na okres od 20 września 2017 r. do 31 grudnia 2017 r. Następnie w dniu 29 września 2017 r. strona wniosła do pracodawcy prośbę o rozwiązanie tej umowy zlecenia z dniem 30 września 2017 r. Prośba ta wynikała z możliwości zmiany formy zatrudnienia z umowy zlecenia na umowę o pracę. W dniu 29 września 2018 r. podpisana została umowa o pracę na okres próbny od dnia 1 października 2017 r. do 29 grudnia 2017 r. W dniu 20 grudnia 2017 r. skarżąca podpisała kolejną umowę zlecenie z tą firmą na okres od 1 stycznia 2018 r. do 31 grudnia 2018 r. Organ wskazał, że zgodnie z definicją zawartą w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci zatrudnieniem lub pracą zarobkową jest zarówno wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, jak i wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy zlecenia (art. 3 pkt 22). Z kolei zgodnie z art. 5ust. 4c ustawy przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny, osoba ucząca się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy, lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą. Mając na względzie powyższe organ zastosował w sprawie art. 5 ust. 4c cyt. ustawy, powiększając dochód rodziny strony o dochód w wysokości 1.325,42 zł netto osiągnięty za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, tj. za październik 2017 r., osiągnięty na podstawie pierwszej umowy zlecenia zawartej z "[...] Następnie organ I instancji podał, powołując się na regulacje art. 5 ust. 8 ustawy, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się miesięczny dochód w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz.U. z 2016 r., poz. 617 i 1579 oraz z 2017 r., poz. 624, 1282 i 1529). Z oświadczenia skarżącej wynika, że posiada ona gospodarstwo rolne o powierzchni 9,5426 ha przeliczeniowych. Zgodnie z obwieszczeniem z dnia 22 września 2017 r. Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, w 2016 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił 2.577,00 zł, tj. 214,75 zł miesięcznie. Na podstawie tych danych do dochodu rodziny doliczony został dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego w wysokości 24.591,28 zł (2.577,00 zł/ha x 9,5426 ha). W celu uzyskania wartości miesięcznej dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego kwotę 24.591,28 zł należało podzielić przez 12. Wobec tego wartość miesięcznego dochodu uzyskanego z gospodarstwa rolnego wyniosła 2.049,27 zł. Po analizie zgormadzonych dokumentów stwierdzono, że do sumy miesięcznych dochodów należało wliczyć kwotę 600,00 zł (alimenty na rzecz córki skarżącej) oraz kwotę 2.049,27 zł (miesięczny dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego), a także dochód uzyskany z pracy zarobkowej skarżącej w wysokości 1.325,42 zł. Łączny dochód rodziny skarżącej wyniósł 3.974,69 zł miesięcznie, co w przeliczeniu na 3 osoby w rodzinie stanowi kwotę 1.324,90 zł miesięcznie na osobę, która przekracza kryterium dochodowe, tj. 674,00 zł. Jednocześnie organ I instancji przeanalizował sprawę pod kątem zastosowania w sprawie art. 5 ust. 3 ustawy wskazując końcowo, że skoro kwota przekroczenia kryterium dochodowego dla całej rodziny skarżącej wynosi 1.952,69 zł , a łączna kwota zasiłków rodzinnych, o które ubiega się strona wynosi 132,33 zł co daje -1.820,36 miesięcznej kwoty zasiłku rodzinnego przysługującej rodzinie zgodnie z art. 5 ust.3 ustawy w zw. z art. 5 ust.3a. Biorąc pod uwagę powyższe, organ I instancji odmówił przyznania stronie wnioskowanych świadczeń rodzinnych na córkę J.

Skarżąca w ustawowym terminie złożyła odwołanie od wskazanej decyzji, w którym nie zgodziła się z wydanym rozstrzygnięciem.

Decyzją z dnia[...] , organ odwoławczy nie znajdując podstaw do uwzględnienia odwołania na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję organu I instancji

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczeń rodzinnych oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych Następnie przywołano w pełnym brzmieniu regulacje tej ustawy znajdujące zastosowanie w tej sprawie tj. art. 2 ust. 1 , art. 8 pkt 1-7 , art. 5 ust.1 , art. 4 ust. 2 , art. 5 ust 3 i 3a , 3b, 3 c , art. 3 pkt 1 pkt 2 , pkt 2a, art. 5 ust. 4-4c, art. 5 ust. 4a, 4b, 4c, art. 3 pkt. 24 lit.c , pkt .22 , art. 5 ust. 8 , art. 6 , art. 8 pkt 1-

Dalej organ II instancji wskazał, że z treści złożonego przez skarżącą wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych wynika, że w skład rodziny wchodzą 3 osoby - strona, córka [..]oraz syn [...]. Zatem aby stwierdzić w niniejszej sprawie, czy została spełniona przesłanka dochodowa, warunkująca przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, należało ustalić wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, uzyskanego w roku kalendarzowym 2016, z uwzględnieniem występujących po tym roku zmian dochodu polegających na utracie, bądź uzyskaniu dochodu, stosownie do cytowanych wyżej przepisów ustawy regulujących to zagadnienie.

Jednocześnie wskazano, że rozpatrując ponownie sprawę i dokonując ponownej analizy przepisów ustawy, mających zastosowanie w przedmiotowej sprawie, organ odwoławczy odstępuje od stanowiska zaprezentowanego w poprzedniej decyzji z dnia 14 maja 2018 r. We skazanym rozstrzygnięciu organ błędnie ocenił, że przy interpretowaniu art. 3 pkt 22 ustawy należy odróżnić zatrudnienie od innej pracy zarobkowej, gdyż ma to przełożenie na ustalenie dochodów osiągniętych w przypadku, kiedy osoba ubiegająca się o dane świadczenie zawierała u tego samego pracodawcy różne rodzaje umów. Dlatego też organ I instancji został zobowiązany do ustalenia kwoty dochodu uzyskanego przez stronę za miesiąc luty 2018 r., a więc za drugi miesiąc pracy z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenia z dnia 20 grudnia 2017 r. w firmie "[...]. ponownego przeliczenia dochodu rodziny skarżącej, w celu ustalenia czy zostało spełnione kryterium dochodowe do uzyskania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko. Kolegium wywiodło, że skoro strona w okresie od 19 września 2017 r. do 20 grudnia 2017 r. zawierała różne rodzaje umów z [...] w G., to dochody z nich uzyskiwane były osiągane z innych tytułów - z umowy zlecenia (tj. innej pracy zarobkowej) oraz z umowy o pracę (tj. z zatrudnienia), a więc dochody osiągnięte z tytułu pierwszej umowy zlecenia (z dnia 19 września 2017 r.) oraz z tytułu umowy o pracę (z dnia 29 września 2017 r.) należało potraktować jako utracone. Obecnie organ odwoławczy stanął na stanowisku, że art. 3 pkt 22 ustawy należy interpretować w ścisłym powiązaniu z brzmieniem art. 5 ust. 4c ustawy, który stanowi, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się do dochodu z tytułu zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i dochodu z tytułu wyrejestrowania lub rozpoczęcia pozarolniczej działalności gospodarczej, jeżeli członek rodziny lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego utracili dochód z tych tytułów i w okresie 3 miesięcy, licząc od dnia utraty dochodu, uzyskali dochód u tego samego pracodawcy lub zleceniodawcy lub zamawiającego dzieło lub ponownie rozpoczęli pozarolniczą działalność gospodarczą Przepis ten ma na celu zapobieganie zjawisku dopasowywania przez wnioskodawców i członków ich rodzin osiąganego dochodu do kryterium dochodowego uprawniającego do świadczenia wychowawczego przez np. rozwiązywanie stosunku pracy, a następnie ponowne jego nawiązywanie z tym samym pracodawcą na innych warunkach, co pozwalało skorzystać z instytucji utraty dochodu. Zdaniem organu II instancji bez znaczenia pozostaje fakt, że dana osoba zawiera z tym samym pracodawcą lub zleceniodawcą różne rodzaje umów. Najważniejszym jest to, aby w przypadku rozwiązania jednej umowy (np. o pracę), kolejna (np. zlecenia) została zawarta w okresie 3 miesięcy od rozwiązania tej pierwszej. Wówczas zachodzi przesłanka do powiększenia dochodu rodziny z roku bazowego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego, stosownie do art. 5 ust. 4b ustawy.

Ponadto organ wskazał, że syn skarżącej w 2016 r. osiągnął dochód w wysokości 8.892,66 zł z tytułu pobierania renty z ZUS, który jest dochodem utraconym z racji utraty uprawnienia do tego świadczenia, a więc nie należy brać go pod uwagę przy ustalaniu kryterium dochodowego.

Kolegium przyjęło, że obliczając miesięczny dochód skarżącej należało wskazać, że w 2016 r. osiągnęła ona dochód w wysokości 3.122,95 zł, który stosownie do art. 3 pkt 22 ustawy podlega utracie, z racji rozwiązania stosunków pracy. Ponadto strona w dniu składania wniosku oświadczyła, iż w 2016 r. uzyskała dochód w wysokości 7.200,00 zł z tytułu alimentów płaconych na rzecz córki J., wobec tego należy go wliczyć do dochodu rodziny. Po podzieleniu tej kwoty przez 12 miesięcy, miesięczny dochód skarżącej z tego tytułu wyniósł 600,00 zł. Ponadto z akt niniejszej sprawy wynika, że skarżąca jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni 9,5426 ha przeliczeniowych. Wyliczając dochód uzyskany z gospodarstwa rolnego organ wskazał, że stosownie do cyt. wcześniej art. 5 ust. 8 ustawy, przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. W 2016 r. przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił 2.577,00 zł, tj. 214,75 zł miesięcznie (por. obwieszczenie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 22 września 2017 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2016 r. - opubl. w M.P. z 2017 r., poz. 884). Stąd też miesięczny dochód rodziny skarżącej z gospodarstwa rolnego w 2016 r. wyniósł 2.049,27 zł (9,5426 ha przel. x 214,75 zł). Wobec tego miesięczny dochód rodziny skarżącej w 2016 r. wyniósł 2.649,27 zł (600,00 zł + 2.049,27 zł).

Dalej organ odwoławczy wskazał, że w dniu 19 września 2017 r. skarżąca zawarła z firmą "[...]w G. umowę zlecenia na wykonanie dorywczo usług opiekuńczo-gospodarczych. W miesiącu październiku 2017 r. osiągnęła z tego tytułu dochód w wysokości 1.325,42 zł, wobec czego w rodzinie nastąpiło uzyskanie dochodu w rozumieniu art. 3 pkt 24 lit. c ustawy w związku z art. 5 ust. 4b ustawy. Po doliczeniu tej kwoty do miesięcznego dochodu rodziny z 2016 r., tj. 2.649,27 zł, miesięczny dochód rodziny wyniósł 3.974,69 zł i w przeliczeniu na osobę w rodzinie wyniósł 1.324,90 zł (3.974,69 zł : 3 osoby). Stwierdzono zatem, że dochód rodziny za 2016 r. w przeliczeniu na osobę w rodzinie, stanowiący podstawę do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na obecny okres zasiłkowy 2017/2018, powiększony o dochód uzyskany po tym roku (cyt. art. 5 ust. 4b ustawy), przekroczył ustawowe kryterium dochodowe, tj. kwotę 674,00 zł.

Wobec powyższego, organ odwoławczy, nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonej decyzji. Biorąc pod uwagę okoliczności sprawy, organ I instancji w prawidłowy sposób ocenił bowiem, że skarżąca nie spełnia kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, ustalonego na podstawie art. 5 ust. 3 ustawy. Dochód rodziny skarżącej bowiem przekroczył ustawowe kryterium o 1.952,69 zł, a więc o kwotę wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych z dodatkami ( 132,22 zł miesięcznie). Na tle przedstawionych okoliczności faktycznych wskazano, że przepisy normujące zasady i tryb przyznawania świadczenia wychowawczego mają charakter bezwzględnie obowiązujący (ius cogens), co oznacza, że decyzja wydana na ich podstawie jest decyzją związaną, a jej treść wyznacza przepis prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia sprawy. Z tych też względów organ nie ma możliwości orzekania w oparciu o uznanie administracyjne i niewypełnienie jednej ze wskazanych powyżej przesłanek, a w szczególności - jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - przekroczenie kryterium dochodowego określonego w przepisach, obliguje organ do wydania decyzji odmawiającej przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Inne działanie organu I instancji naruszałoby podstawowe zasady funkcjonowania organów administracji, które działają na podstawie przepisów prawa.

Skarżąca złożyła w ustawowym terminie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu powyższą decyzję organu odwoławczego. Podniosła, że nie jest rolnikiem, nie ma rolniczego wykształcenia, nie jest producentem rolnym i od 2015 r. jest rozwiedziona. W jej ocenie rozwód jest dokumentem, który jasno pokazuje, że nie jest możliwe, aby mogła mieć jakiekolwiek korzyści finansowe z ziemi. Wyjaśniła, że to były mąż czerpie korzyści z upraw i to on jest rolnikiem. Wskazała również, że przy ustalaniu kryterium dochodowego uwzględnia się dochód za dwa lata wstecz, a wtedy nie pracowała w firmie[...]. Końcowo podała, że jest samotną matką z trójką dzieci i wydana decyzja jest dla nich krzywdząca. Dlatego też wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej wnioskowanego świadczenia.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wnosząc o oddalenie skargi podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

W odniesieniu do zarzutów skargi wskazano, że z punktu widzenia art. 5 ust. 8 ustawy bez znaczenia jest okoliczność, czy gospodarstwo rolne jest uprawiane przez daną osobę, czy też nie i z jakiego powodu oraz czy rzeczywiście przynosi ono dochody. W świetle powołanych wyżej przepisów dla ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych należy przyjąć, że każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego w wysokości wskazanej we właściwym rozporządzeniu, niezależnie od tego czy i w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stąd też, mimo że skarżąca w istocie podnosi, że nie prowadzi osobiście działalności rolniczej, to sam fakt posiadania przez nią tytułu własności do gruntów rolnych (gospodarstwa rolnego) uprawniał organ I instancji do ryczałtowego wyliczenia jej dochodu, co potwierdza to ugruntowane orzecznictwo sądowoadministracyjne.

Organ wyjaśnił, że w tym zakresie nie ma znaczenia fakt rozwiązania w dniu 10 listopada 2015 r. małżeństwa skarżącej i P. S. (zob. wyrok Sądu Okręgowego w Legnicy, I Wydziału Cywilnego z dnia 10 listopada 2015 r., sygn. akt I RC 1089/13). Orzeczony rozwód małżonków spowodował ustanie majątkowej wspólności ustawowej i powstanie współwłasności w częściach ułamkowych - przy czym istnieje domniemanie, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz.U. z 2015 r., poz. 2082 z późn. zm. dalej k.r.o.). Podobną regulację zawiera art. 501 k.r.o., który stanowi, że w razie ustania wspólności, udziały małżonków są równe, chyba że umowa majątkowa małżeńska stanowi inaczej. Przepisy te korespondują z art. 197 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 z późn. zm.), który wprost ustanawia domniemanie, że udziały współwłaścicieli są równe. Biorąc zatem pod uwagę powyższe przepisy, przy obliczaniu powierzchni użytków rolnych stanowiących współwłasność rozwiedzionych małżonków, należy przyjąć, że na każdego z byłych małżonków przypada równa część własności tych użytków (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 marca 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 114/16, LEX nr 2016161; wyrok WSA w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., sygn. akt I SA/Wa 533/10, LEX nr 737591, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 87/12, LEX nr 1138677).

Na gruncie niniejszej sprawy oznacza to, że organ I instancji prawidłowo przyjął, że w 2016 r. skarżąca uzyskiwała dochód z połowy gospodarstwa rolnego, a więc z 9,5426 ha przeliczeniowych. Sama skarżąca również potwierdziła fakt posiadania takiej powierzchni gospodarstwa rolnego w oświadczeniu z dnia 20 marca 2018 r., jak również w odwołaniu z dnia 5 kwietnia 2018 r.

W piśmie procesowym z dnia 7 listopada 2018 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącej wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj. art. 7,art. 77§ 1, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez nieustalenie przez organ wielkości gospodarstwa rolnego skarżącej mimo istnienia wątpliwości w tym zakresie, które wynikają z dokumentów dołączonych do postępowania. Ponadto wywiedziono zarzut naruszenia art. 5 ust. 8 ustawy poprzez jego zastosowanie w sytuacji gdy skarżąca nie jest właścicielką gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na pismo strony skarżącej organ odwoławczy w piśmie z dnia 29 listopada 2018 r. wskazał, że zarzuty w nim zawarte nie zasługują na uwzględnienie. Odwołując sią do treści odpowiedzi na skargę ponownie wskazano, że fakt rozwiązania małżeństwa skarżącej 10 listopada 2015 r. nie ma znaczenia w kontekście ujęcia w dochodzie wyliczanym na potrzeby przyznania wnioskowanych świadczeń – dochodów z gospodarstwa rolnego, którego współwłaścicielką jest skarżąca. Za nietrafiony uznano również zarzut pominięcia przez organ faktu, że skarżąca nie jest w posiadaniu gospodarstwa rolnego, a tym samym nie uzyskuje z niego dochodu, który powinien być uwzględniony przy wyliczeniu kryterium dochodowego dla potrzeb zasiłku rodzinnego. Podkreślono, że w zaskarżonej decyzji organ odwoławczy szczegółowo wyjaśnił zasady obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego i ujmowania go w dochodzie rodziny. Zarówno w oświadczeniu z dnia 20 marca 2018 r. (k. 28 akt administracyjnych) jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji nr [...]z dnia [...]r. znajdującym się w aktach administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę złożoną w tej sprawie, strona jednoznacznie oświadczyła, że jest właścicielką 9,5426 ha przeliczeniowych. Oświadczenia te korespondują za znajdującą się w aktach sprawy decyzją z dnia [...]Wójta Gminy P. ( k. 32 akt administracyjnych ) w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2016. Z decyzji tej jednoznacznie wynika, że skarżąca i jej były mąż byli w 2016 r. współwłaścicielami 19,0851 ha przeliczeniowych gruntów rolnych położonych w miejscowości P..

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje:

Zakres sądowo-administracyjnej kontroli administracji publicznej obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej p.p.s.a.), w tym także na decyzje wydawane przez organy państwowej inspekcji sanitarnej. Przewidziane w art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2188 ze zm.) kryterium legalności umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a.), jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkującą wznowienie postępowania administracyjnego (lit. "b"), a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c"). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 p.p.s.a., co oznacza, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany wyartykułowanymi zarzutami i sformułowanymi wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, lecz ocenia sprawę w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji, oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przesłanki uzyskania prawa do świadczeń rodzinnych do których należą min. zasiłek rodzinny oraz dodatki do zasiłku rodzinnego zostały unormowane w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W myśl jej przepisów prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 674,00 zł (art. 5 ust. 1 ustawy)przy czym: "dochód" oznacza tu dochód w rozumieniu przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 3 pkt 1 ustawy) "dochód członka rodziny" – przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c (art. 3 pkt 2 a ustawy.), a "dochód rodziny" – sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy) Zgodnie z ustawową definicją "dochodu" zawartą w art. 3 pkt 1 ustawy pod tym pojęciem należy rozumieć, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: (a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c, 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2016 r. poz. 2032, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu i składki na ubezpieczenie zdrowotne, (b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, a także (c) inne, wyszczególnione dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym m.in. dochody uzyskane z gospodarstwa rolnego. W kontrolowanej sprawie podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń – a tym samym kwestię sporną – stanowiło ustalenie przez organy obu instancji, że dochód rodziny skarżącej, w przeliczeniu na osobę, w 2016 r. wyniósł 1.324,90 zł i przekracza kwotę wymienioną w art. 5 ust. 1 ustawy., m.in. z uwagi na doliczenie do dochodów uzyskiwanych przez rodzinę, dochodu z posiadanego przez skarżącą gospodarstwa rolnego oraz dochodów uzyskiwanych z tytułu zatrudnienia w firmie [..] . w G.. W zakresie dochodu osiąganego w firmie Gwarant należy wyjaśnić, że dochodem członka rodziny, zgodnie z powołanym już art. 3 pkt 2a ustawy, jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c ustawy. W niniejszej sprawie skarżąca wnioskowała o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na okres zasiłkowy 2017/2018. Zatem aby stwierdzić czy została spełniona przesłanka dochodowa, warunkująca przyznanie prawa do tych świadczeń, organy orzekające zobowiązane były ustalić wysokość dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę, uzyskanego w roku kalendarzowym 2016, z uwzględnieniem występujących po tym roku zmian dochodu polegających na utracie, bądź uzyskaniu dochodu. Wyjaśnić należy, że wprowadzone w ustawie zasady uwzględniania utraty i uzyskania dochodów przy ustalaniu wysokości dochodu rodziny w przeliczeniu na osobę służą przede wszystkim ustaleniu rzeczywistej wysokości tego dochodu. Ma to na celu możliwie najbardziej obiektywne określenie sytuacji dochodowej osoby (i jej rodziny) starającej się o przyznanie zasiłku rodzinnego. Z powołanego już art. 3 pkt 2a ustawy wynika, że rokiem kalendarzowym, z którego dochody stanowią podstawę ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego w tej sprawie, jest rok kalendarzowy 2016. Jednakże zgodnie z art. 5 ust. 4b ustawy w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny (...) po roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na jaki ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, dochód ich ustala się na podstawie dochodu członka rodziny (...), powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Przepis ten stanowi wyjątek od zasady brania pod uwagę przy wyliczaniu kryterium dochodowego dochodów osiągniętych w roku bazowym (w niniejszej sprawie 2016). Zatem wobec faktu, że skarżąca we wrześniu 2017 r. podjęła zatrudnienie w firmie [...]w G., a więc po roku kalendarzowym 2016, to bezwzględnie należało doliczyć do dochodu rodziny za 2016 r. dochód uzyskany za miesiąc następujący (tj. październik 2017 r.) po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tj. wrzesień 2017 r.), gdyż dochód ten był uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane było prawo do świadczeń rodzinych(z zaświadczenia z dnia 1 marca 2018 r. wystawionego przez "Gwarant" Tomczyk Sp.j. w Głogowie wynika, że strona została zatrudniona na umowę zlecenie do dnia 31 grudnia 2018 r.). Z kolei w zakresie kwestionowanego przez stronę wliczenia połowy dochodu z gospodarstwa rolnego, należy wskazać, że w treści skargi strona podnosiła, że nie uzyskuje z gospodarstwa rolnego żadnego dochodu, ponieważ gospodarstwo jest w posiadaniu jej byłego męża, z którym ma rozwód od 2015 r. Były mąż jest rolnikiem i to on czerpie korzyści z upraw i dopłat. W związku z tym należy wyjaśnić, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się – stosownie do art. art. 5 ust. 8 ustawy– że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 1/12 dochodu ogłaszanego corocznie, w drodze obwieszczenia, przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym. Z brzmienia cytowanego przepisu wynika, że ustawodawca przyjął domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, czy też zostało ono np. oddane w posiadanie zależne innej osobie. W tym kontekście należy za prawidłowe uznać przyjęcie przez organy orzekające przy wyliczeniu dochodu rodziny za rok poprzedzający wnioskowany okres zasiłkowy, dochodów z posiadanego gospodarstwa rolnego ustalonych na podstawie przeciętnego dochodu z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego, ogłoszone przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego stosownie do powołanych przez organy przepisów. Okoliczność czy skarżąca osiągnęła faktycznie z tego tytułu jakiekolwiek dochody nie może mieć żadnego znaczenia. Takie stanowisko zostało już utrwalone w orzecznictwie sądów administracyjnych. W przypadku bowiem ustalenia dochodu z gospodarstwa rolnego, na gruncie wszystkich ustaw przewidujących pomoc socjalną Państwa, ustawodawca przyjął założenie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy się w tym gospodarstwie pracuje, tzn. czerpie z niego korzyści materialne, jednocześnie przyjmując, że kwota wynikająca z przewidzianego w danych przepisach wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa.

Zatem w rozumieniu ustawy utrzymuje się, że osiąga dochody z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub w użytkowanie. Omawiany przepis nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej, lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego (por. wyroki NSA z 14.12.2007 r., I OSK 321/07; z 15.12.2008 r., I OSK 50/08; z 03.12.2009 r., I OSK 3/09 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). Na marginesie trzeba podkreślić, że w przypadku obliczania dochodu osób będących właścicielami gospodarstw rolnych jest zasadą, że przy ustalaniu wielkości gospodarstwa uwzględnia się także grunty oddane w dzierżawę, za wyjątkiem trzech sytuacji. Zgodnie bowiem z art. 5 ust. 8a ustawy. ustalając dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę, z wyjątkiem: (1) oddanej w dzierżawę, na podstawie umowy dzierżawy zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, części lub całości znajdującego się w posiadaniu rodziny gospodarstwa rolnego; (2) gospodarstwa rolnego wniesionego do użytkowania przez rolniczą spółdzielnię produkcyjną; (3) gospodarstwa rolnego oddanego w dzierżawę w związku z pobieraniem renty określonej w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej oraz w przepisach o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich. Z akt sprawy wynika, że gospodarstwo rolne skarżącej nie zostało oddane w dzierżawę, a prowadzi je współwłaściciel – były mąż skarżącej, nie było zatem potrzeby sprawdzania czy w rozpatrywanej sprawie doszło spełnienia jakiejkolwiek przesłanki wskazanej w tym przepisie (art. 5 ust. 8a ustawy) . Końcowo, ustosunkowując się do zarzutów pisma procesowego strony skarżącej z dnia 28 listopada 2018 r. ,dotyczących naruszenia art. 7,art. 77, art. 80 i art. 107 k.p.a. poprzez brak ustalenia przez organy orzekające w sprawie wielkości posiadanego przez stronę gospodarstwa rolnego, należy uznać je za bezpodstawne. W niniejszej sprawie bezspornym jest bowiem fakt, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wchodziło w skład małżeńskiej współwłasności majątkowej. Następnie został orzeczony rozwód małżonków ( wyrok z dnia 10 listopada 2015 r. sygn. akt I RC 1089/13 ), który spowodował ustanie majątkowej wspólności ustawowej i powstanie współwłasności w częściach ułamkowych- przy czym istnieje domniemanie, że małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym ( art. 43 §1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego). W związku z tym wobec nie dokonania podziału majątku dorobkowego skarżąca ma udział w wysokości ½ tego gospodarstwa domowego. Zarówno w oświadczeniu z dnia 20 marca 2018 r. (k. 28 akt administracyjnych) jak i w odwołaniu od decyzji organu I instancji nr r. znajdującym się w aktach administracyjnych nadesłanych wraz z odpowiedzią na skargę złożoną w tej sprawie, strona jednoznacznie oświadczyła, że jest właścicielką 9,5426 ha przeliczeniowych. Oświadczenia te korespondują za znajdującą się w aktach sprawy decyzją z [...]( k. 32 akt administracyjnych ) w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego za rok 2016. Z decyzji tej jednoznacznie wynika, że skarżąca i jej były mąż byli w 2016 r. współwłaścicielami 19,0851 ha przeliczeniowych gruntów rolnych położonych w miejscowości[...]. W konsekwencji, zdaniem składu orzekającego w tej sprawie nie było wątpliwości, że skarżąca w 2016 r. była właścicielką 9,5426 ha przeliczeniowych gospodarstwa rolnego, nie było zatem podstaw do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. W pozostałym zakresie należy wskazać, że kwestia tego kto był w 2016 r. i nadal jest faktycznym posiadaczem tego gospodarstwa, podobnie jak brak po stronie skarżącej faktycznych dochodów z działalności rolniczej pozostaje bez wpływu na wysokość dochodu przyjmowanego dla celów przyznania stronie prawa do świadczeń rodzinnych, bowiem w tym przypadku zasadą jest przyjmowanie kwoty ryczałtowej zależnej od powierzchni gospodarstwa. Z powyższych względów, ustalając dochód rodziny skarżącej, organy obu instancji zasadnie uznały, że istnieją podstawy do uwzględnienia w nim także dochodu z gospodarstwa rolnego, o którym mowa w art. 7 ust. 5 ustawy w części tj w zakresie owych 9,5426 ha przeliczeniowych, których właścicielką była w 2016 r. i nadal jest skarżąca. Mając na względzie przedstawione powyżej okoliczności sprawy oraz fakt, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku właściwej oceny materiałów sprawy i prawidłowych rozważań prawnych Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu orzekając w pkt I wyroku na podstawie art.151 p.p.s.a. oddalił skargę w całości. Orzeczenie w pkt II sentencji wyroku o wynagrodzeniu przyznanym pełnomocnikowi ustanowionemu z urzędu znajduje wsparcie w art. 250 § 1 p.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c w zw. z § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U z 2016, poz.1714 ze zm)