Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2477/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-02-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 23, art. 27, art. 128, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.
article: art. 16a ust. 1, art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Augustyniak-Pęczkowska Sędziowie: WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lutego 2014 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2013 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania H. C., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem P. C..

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.

Burmistrz Miasta [...] decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...], działając na podstawie art. 16a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) – zwaną dalej "ustawą" odmówił H. C. przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem P. C.. Organ podał, że wnioskodawczyni spełniła przesłanki dochodowe oraz przesłankę dotyczącą rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad mężem. W ocenie organu, obowiązek alimentacyjny nie istnieje między małżonkami.

Od powyższej decyzji odwołanie, złożyła H. C. podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca.

Kolegium podało, że H. C. złożyła wniosek o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego na męża P. C., który mocą orzeczenia z dnia [...] maja 2009 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 30 marca 2009 r. Jest to okoliczność bezsporna. Organ I instancji ustalił dochód dla potrzeb specjalnego zasiłku opiekuńczego, który nie przekracza kwoty 623 zł na osobę w rodzinie.

Wnioskodawczyni była zatrudniona w okresie od [...] maja 2011 r. do [...] czerwca 2011 r. w pełnym wymiarze czasu pracy. Skarżąca utraciła status osoby bezrobotnej od dnia [...] czerwca 2011 r. Utrata statusu osoby bezrobotnej nastąpiła na wniosek strony. Z oświadczenia wnioskodawczyni wynika, że zrezygnowała z pracy ze względu na pogarszający się stan zdrowia męża i niemożność pogodzenia pracy z opieką nad niepełnosprawnym małżonkiem. Mąż skarżącej wymaga stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z ustalonym znacznym stopniem niepełnosprawności. Bezsporne jest również, że żona P. C. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem.

Kolegium zauważyło, że z treści art. 16a ustawy wynika, iż specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788) – zwanej dalej "Kro", ciąży obowiązek alimentacyjny. W świetle art. 128 Kro obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kolegium zwróciło uwagę na pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11, wskazujący, że nie ulega wątpliwości, iż pomiędzy obowiązkiem ustalonym w art. 27 Kro, a obowiązkiem alimentacyjnym (art. 128 i nast. oraz art. 60 Kro) istnieje podobieństwo, jednak o tożsamości tych obowiązków nie może być mowy; można mówić co najwyżej o "alimentacyjnym charakterze" obowiązku przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, konstatacja ta nie upoważnia jednak do formułowania tezy, że między małżonkami - w czasie trwania małżeństwa - istnieje obowiązek alimentacyjny sensu stricto.

Kolegium stwierdziło, że skoro ustawodawca ograniczył przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, to wobec braku takiego obowiązku pomiędzy małżonkami, należało utrzymać w mocy decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2013 r., o odmowie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad mężem.

Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła H. C.. W uzasadnieniu skargi wskazała, że nie zgadza się z zaskarżoną decyzją, gdyż jest dla niej krzywdząca. Została bez pracy i z chorym mężem potrzebującym opieki. Spełnia przesłankę dochodową, bowiem dochód nie przekracza 623 zł na osobę w rodzinie oraz przesłankę dotyczącą rezygnacji z zatrudnienie z uwagi na konieczność opieki nad mężem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest zasadna.

W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości to, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem P. C. legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a niepełnosprawność istnieje od sierpnia 2007 r. (orzeczenie z dnia [...] maja 2009 r., nr [...]). Opiekę taką sprawuje żona H. C., która zrezygnowała z zatrudnienia na rzecz tej opieki. Z wywiadu środowiskowego wynika, że H. C. prowadzi wspólne gospodarstwo z niepełnosprawnym mężem sprawując nad nim opiekę. Opieka ta polega na codziennych czynnościach życiowych, jak i towarzyszeniu osobie niepełnosprawnej podczas wizyt lekarskich. Z dniem [...] czerwca 2011 r. ustał stosunek pracy na wniosek skarżącej, ze względu na pogarszający się stan zdrowia męża, tym samym niemożność pogodzenia pracy zawodowej z opieką nad mężem (protokół z przesłuchania strony z dnia [...] lipca 2013 r., świadectwo pracy z dnia [...] lipca 2011 r.). Poza sporem jest także to, że łączny dochód rodziny skarżącej w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy (623 zł), ponieważ w niniejszej sprawie wyniósł on [...] zł.

W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do oceny, czy

skarżąca jako żona osoby wymagającej opieki należy do kręgu innych osób, na których zgodnie z przepisami Kro ciąży obowiązek alimentacyjny, o których mowa w art. 16a ust. 1 ustawy. Analizując to zagadnienie należało zacząć od tego, że zgodnie z art. 27 Kro oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli (...).Ponadto, w myśl art. 23 Kro są oni obowiązani do wspólnego pożycia, wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Więź, która łączy współmałżonków jest wielopłaszczyznowa i obejmuje nie tylko samych małżonków, ale i całą, założoną przez nich rodzinę. Prawa i obowiązki małżonków zostały uregulowane w sposób odrębny i szczególny. Nie zmienia to faktu, że wśród obowiązków małżeńskich istnieje obowiązek wzajemnej alimentacji (przyczynianie się do zaspokajania wzajemnych potrzeb, wzajemna pomoc i współdziałanie dla m. in. wzajemnego dobra). Obowiązek sprowadza się również do obowiązku opieki nad chorym, czy niepełnosprawnym małżonkiem. Nie można zatem przyjąć, że w sprawie o przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego kwestię obowiązku alimentacyjnego należy rozpatrywać w wąskim rozumieniu, ściśle cywilistycznym i tylko na gruncie art. 128 Kro.

Uszło uwadze organu, że przy interpretacji przesłanki podmiotowej, o której mowa w art. 16a ust. 1 ustawy nie można pominąć tego, że specjalny zasiłek opiekuńczy jest jednym ze świadczeń opiekuńczych z systemu świadczeń rodzinnych. Ustawa w zakresie podmiotowym obejmuje więc członków rodziny i do nich adresuje świadczenia rodzinne. Zgodnie z art. 3 pkt 16 ustawy rodzina obejmuje m.in. małżonków. Skoro więc małżonkowie tworzą rodzinę w rozumieniu ustawy, a zakresem

przedmiotowym ustawy objęte są świadczenia rodzinne, w tym świadczenia opiekuńcze (art. 2 pkt 2 ustawy), to innymi osobami na których, zgodnie z przepisami Kro, ciąży obowiązek alimentacyjny mogą być nie tylko krewni bądź inne osoby, o których mowa w Dziale III Kro (np. przysposabiający), ale też małżonkowie tworzący rodzinę.

Sąd zwraca uwagę, że na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy normującego krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca, wskazując podmioty legitymowane do uzyskania tegoż świadczenia także wskazał, że świadczenie to przysługuje m.in. innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kro, ciąży obowiązek alimentacyjny. W uchwale składu siedmiu sędziów NSA z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13 (opubl. CBOSA) wskazano zaś, że z mocy art. 23 i 27 Kro także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 Kro obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. NSA wskazał, że w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r., sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna, a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest zaś rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego.

Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, poglądy NSA o szerokim rozumieniu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy kręgu innych osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, o którym mowa w Kro, obejmującym także małżonków można odnieść do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548) specjalny zasiłek opiekuńczy przysługiwać będzie osobom, na których, zgodnie z przepisami Kro, ciąży obowiązek alimentacyjny. Jest to grupa podmiotów, która dotychczas otrzymywała świadczenia pielęgnacyjne, niespełniająca warunków do otrzymania tego świadczenia na warunkach określonych w nowych przepisach (druk sejmowy nr 724).

Wobec tego, że adresatami świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego są te same podmioty z kręgu osób obciążonych szeroko rozumianym obowiązkiem alimentacyjnym, to w niniejszej sprawie Sąd uznał, że organy obu instancji dokonały błędnej wykładni art. 16a ust. 1 ustawy poprzez wyłączenie małżonka z kręgu uprawnionych do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wobec tego zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] zostały wydane z naruszeniem art. 16a ust. 1 ustawy, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.

Rozpatrując ponownie sprawę Burmistrz Miasta [...] uwzględni zaprezentowaną w niniejszym wyroku wykładnię art. 16a ust. 1 ustawy, mając na uwadze ustalony w sprawie stan faktyczny.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.