Postanowienie NSA, sygn. akt I GZ 458/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-10-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6300 Weryfikacja zgłoszeń celnych co do wartości celnej towaru, pochodzenia, klasyfikacji taryfowej; wymiar należności celny
6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Rysz po rozpoznaniu w dniu 15 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia P. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w O. z dnia 10 września 2013 r. sygn. akt I SA/Ol 417/13 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi P. P. na Decyzję Dyrektora Izby Celnej w O. z dnia [...] kwietnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie określenia daty powstania długu celnego, określenia kwoty długu celnego, podatku akcyzowego, opłaty paliwowej oraz podatku od towarów i usług. postanawia oddalić zażalenie.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 10 września 2013 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w O. (sygn. akt I SA/Ol 417/13) odmówił P. P. (zwanemu dalej także: skarżącym) przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym tj. zwolnienia od kosztów sądowych.

Sąd w uzasadnieniu wskazał, że wnioskiem z dnia [...] maja 2013 r. skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynikało, iż prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, nie uzyskuje żadnego dochodu i nie posiada jakiegokolwiek majątku.

Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, iż jego sytuacja materialna jest bardzo trudna, ponieważ jest bezrobotny, uczy się w [...], nie posiada własnego majątku ani oszczędności. Ponadto podniósł okoliczność, iż toczy się 11 spraw, w których również jest zobowiązany do wniesienia wpisu.

Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany do złożenia w terminie 7 dni dokumentów mających umożliwić ocenę jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi na to wezwanie skarżący wyjaśnił, iż ze środków finansowych otrzymywanych od rodziców ponosi wydatki na opłatę karty do telefonu w wysokości 50 zł, zakup środków czystości w wysokości 20 zł oraz zakup ubrań w wysokości 100 zł miesięcznie. Rodzice skarżącego złożyli oświadczenie o wysokości stałych miesięcznych kosztów utrzymania rodziny, które przedstawiają się następująco: energia elektryczna 304 zł, opłata za telefon 55 zł, wyżywienie, ubranie 1.000 zł, eksploatacja samochodów 400 zł, podatek rolny 85,30 zł, środki czystości 50 zł, wywóz nieczystości 28 zł, ubezpieczenie gospodarstwa 27,30 zł, eksploatacja maszyn 1000 zł. Wydatki związane z energią elektryczną, telefonem, podatkiem, wywozem nieczystości oraz ubezpieczeniem zostały udokumentowane. Wnioskodawca oświadczył, iż nie wykonuje żadnej dodatkowej pracy zarobkowej, pozostaje na utrzymaniu rodziców, którym pomaga w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, nie posiada polis ubezpieczeniowych, rachunków bankowych. Nie posiada ruchomości o wartości większej niż 1.000 zł. Ponadto rodzice wnioskodawcy oświadczyli, iż ich dochód roczny z gospodarstwa rolnego wynosi około 40.504 zł. Natomiast z płatności obszarowych za rok 2012 uzyskali kwotę w wysokości 23.432,40 zł, a z tytułu płatności rolnośrodowiskowej kwotę 17.071,61 zł. Wskazali, iż poza gospodarstwem rolnym o powierzchni 7 ha przeliczeniowych (tj. 29 ha fizycznych) nie posiadają innych nieruchomości. Z ruchomości o wartości powyżej 3.000 euro posiadają dwa ciągniki rolnicze oraz dwa samochody osobowe. Nie posiadają papierów wartościowych oraz udziałów w innych podmiotach gospodarczych. Na okoliczność przyznanych dopłat zostały przedłożone odpowiednie decyzje.

Postanowieniem z dnia 30 lipca 2013 r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w O. odmówił skarżącemu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.

Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym nie zgodził się z argumentacją, że jego sytuacja materialna jest pochodną sytuacji materialnej jego rodziców, która jest stabilna, a nawet dobra. Skarżący zarzucił że nie poczyniono jakichkolwiek starań w kierunku ustalenia, czy jest on nadal osobą uprawnioną do alimentacji, a na rodzicach skarżącego ciąży obowiązek alimentacyjny. Skarżący ponownie podkreślił, że analiza jego sytuacji pozwala przyjąć, iż pokrycie kosztów sądowych oznaczać będzie dla nich uszczerbek w zakresie kosztów ich własnego utrzymania, co związane jest z koniecznością uiszczenia wpisów w 12 sprawach (w łącznej wysokości 3.205 zł).

Po rozpatrzeniu sprzeciwu Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W pierwszej kolejności wskazał, że stosownie do pkt 2 § 1 art. 246 ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Następnie odnosząc się do stanu majątkowego skarżącego Sąd wskazał, że wnioskodawca uczy się, nie pracuje, nie posiada żadnego majątku pozostaje na wyłącznym utrzymaniu swoich rodziców. A ponieważ zamieszkuje wraz z rodzicami, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe został wezwany do przedstawienia sytuacji majątkowej swoich rodziców. Sąd powołał się na art. 255 p.p.s.a. zgodnie z którym wezwanie takie może odnosić się również do osób trzecich pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym.

Następnie odnosząc się do art. 199 p.p.s.a. Sąd wyjaśnił, że obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania, nawet jeżeli miałoby to nastąpić z uszczerbkiem koniecznego utrzymania, ponadto obowiązkiem strony jest poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Przy czym ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Sąd odwołał się także do postanowienia NSA z dnia 9 lutego 2006 r., sygn. akt I OZ 115/06, w myśl którego, jeśli osoba starająca się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga własnych dochodów, ponieważ uczy się i pozostaje na utrzymaniu rodziców lub opiekunów, o przyznaniu prawa pomocy decydują możliwości zarobkowe i majątkowe osób zobowiązanych do alimentacji. Ponadto ustawodawca w żaden sposób nie ograniczył czasu trwania tego obowiązku nałożonego na rodziców i dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał także, że status prawny dziecka w rozumieniu przepisów k.r.o. dotyczących władzy rodzicielskiej kończy się wraz z osiągnięciem przez nie pełnoletniości, natomiast w przepisach dotyczących obowiązków alimentacyjnych fakt osiągnięcia pełnoletności nie przesądza sam przez się o wygaśnięciu spoczywającego na rodzicach obowiązku łożenia na utrzymanie i wychowanie dziecka.

Powyższe oznacza, że w wypadkach uzasadnionych prowadzeniem procesu w interesie dziecka, które nie osiągnęło możliwości samodzielnego utrzymania, rodzice winni wyłożyć potrzebne na ten cel środki, jeżeli mogą to uczynić bez uszczerbku utrzymania, koniecznego dla siebie i rodziny. Zatem, to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on czy jego rodzina (w tym przypadku rodzice) w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy.

Na podstawie przesłanych przez skarżącego dokumentów Sąd przyjął, że sytuacja bytowa skarżącego i jego rodziny jest stabilna. Wnioskodawca i jego rodzina posiadają dom, gospodarstwo rolne w skład którego wchodzi ponadto stodoła, obora, garaż i magazyn, dwa samochody oraz dwa ciągniki rolnicze. Ponadto rodzice skarżącego posiadają majątek w postaci 29 ha fizycznych, tj. 7 ha przeliczeniowych w ramach gospodarstwa rolnego. Z posiadanego gospodarstwa rolnego, według oświadczenia, uzyskują dochody w wysokości 40.504,01 zł oraz z tytułu płatności za 2012 r. wypłacone w lutym 2013 r. w łącznej kwocie 40.504 zł.

W ocenie Sądu uzyskiwane dochody wystarczają na pokrycie wszystkich wykazanych wydatków, które zostały określone na kwotę 3.119 zł i pozwalają na uiszczenie kosztów postępowania w sprawie zawisłej przed tutejszym Sądem, nawet przy uwzględnieniu faktu, że skarżący zobowiązany jest do uiszczenia wpisów sądowych od skarg w 12 sprawach, a łączna wysokość tych wpisów wynosi 3.205 zł. Powyższe oznacza zdaniem WSA, że wydatki rodziny są znacznie niższe niż uzyskiwany przez nią miesięczny dochód. Z tych powodów uznano, że wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych nie zasługiwał na uwzględnienie.

Od powyższego postanowienia P. P. wniósł zażalenie, zarzucając WSA w O. naruszenie przepisów postępowania (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), poprzez dokonanie przez sąd błędnej oceny sytuacji majątkowej skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył ,co następuje.

Instytucja prawa pomocy powiązana jest z konstytucyjną gwarancją prawa do sądu. Brak środków finansowych nie może stanowić bariery uniemożliwiającej stronie dochodzenie swych praw przed sądem. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Należy zauważyć, iż P. P. nie wykazał, aby jego sytuacja osobista i majątkowa stanowiła barierę w dostępie do sądu, co uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie.

Uzasadniając swoje zażalenie skarżący w pierwszej kolejności zarzucił WSA niezbadanie czy jest on w dalszym ciągu osobą uprawnioną do alimentacji, a w związku z tym czy rodzice obowiązani są partycypować w kosztach postępowania sądowego. Warto zauważyć, iż dla oceny, czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania, istotne znaczenie mają okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej i majątkowej oraz wysokość dochodów strony i jej rodziny. Strona musi wykazać nie tylko swoją sytuację majątkową, ale również sytuację majątkową innych członków rodziny, którzy pozostają z nią we wspólnym gospodarstwie domowym bądź są zobowiązani do jej alimentacji (art. 252 p.p.s.a.). Przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (K. r. i o.) regulujące stosunki między małżonkami i między rodzicami i dziećmi nakładają na małżonków, rodziców i dzieci określone obowiązki alimentacyjne (art. 128 K.r.i o.). W orzecznictwie zarówno sądów administracyjnych, jak i sądów powszechnych do obowiązków tych zalicza się – wbrew zarzutom zażalenia – nie tylko utrzymanie, ale również pomoc w opłaceniu kosztów postępowania sądowego, toczonego przez osobę uprawnioną do alimentacji (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 1989 r., sygn. akt II CZ 80/89, opubl. w Lex pod nr 8963 i z dnia 5 maja 1967 r., sygn. akt I CZ 37/67, opubl. w Lex pod nr 6155, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, opubl. w ONSA i WSA z 2005 r., nr 1,poz. 8). Jak słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny obowiązek alimentacyjny nie został w żaden sposób ograniczony w czasie przez ustawodawcę i występuje także po uzyskaniu przez dziecko pełnoletniości. Rodzice i dzieci obowiązani są bowiem wspierać się wzajemnie na co wskazuje wyraźnie art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Także art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. W związku z powyższym należy więc zwrócić uwagę także na możliwości zarobkowe rodziców P. P., z którymi prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe.

Odnosząc się natomiast do zarzutu dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego i jego rodziny w pierwszej kolejności trzeba wskazać, że udzielenie stronie prawa pomocy dotyczy wyłącznie osób na tyle ubogich, iż ich rzeczywiste zdolności płatnicze uniemożliwiają wywiązanie się z obowiązku partycypowania w kosztach postępowania sądowo-administracyjnego. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to, sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Dlatego też może być stosowane w takich sytuacjach, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucania ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia.

W świetle powyższych rozważań oraz mając na uwadze sytuację finansową rodziców skarżącego, których dochód kształtował się w roku 2012 na poziomie 6750 zł miesięcznie a wydatki kształtowały się na poziomie 3119 zł, co wynika z dokumentów dostarczonych przez samego skarżącego, należy uznać, że WSA prawidłowo odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Natomiast w odniesieniu do podnoszonej przez skarżącego okoliczności, iż dobra sytuacja materialna rodziny dotyczyła wyłącznie roku poprzedniego, a obecnie dochody rodziny wynoszą 4000 zł należy zauważyć, że jest to twierdzenie gołosłowne i skarżący nie poparł go żadnymi dowodami. Należy wiec uznać, że P. P. nie wskazał w zażaleniu żadnych okoliczności, mogących mieć wpływ na odmienną ocenę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 10 września 2013 r.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 197 § 2 i art. 184 p.p.s.a., oddalił zażalenie, jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw.