Wyrok NSA, sygn. akt II SA 3115/01
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2002-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 624  Powszechny obowiązek obrony kraju
Powołane przepisy: article: art. 19
journal: Dz.U. 1955 nr 40 poz. 247
law: Dekret z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej.
article: poz. 548
journal: Dz.U. 1999 nr 5 poz. 3
Teza: Dokonane ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Urzędu Ochrony Państwa /Dz.U. nr 53 poz. 548/ skreślenie w całości art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ pozbawiło Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uprawnień przewidzianych w dekrecie.

TEZY

Dokonane ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Urzędu Ochrony Państwa /Dz.U. nr 53 poz. 548/ skreślenie w całości art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ pozbawiło Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uprawnień przewidzianych w dekrecie.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Piotra K. na orzeczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2001 r. (...) w przedmiocie odszkodowania za szkody w mieniu Jednostki Wojskowej (...) w G.K. - stwierdza nieważność zaskarżonego orzeczenia i utrzymanego nim w mocy orzeczenia organu I instancji.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem Dowódcy - Likwidatora Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA z dnia 5 czerwca 2001 r. (...) na podstawie art. 4, art. 9 ust. 1 i 2 oraz art. 13 ust. 1 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ uznano, iż mjr Piotr K. spowodował szkodę w mieniu Jednostki Wojskowej w G.K. przez to, że jako Szef Logistyki sprawujący nadzór nad gospodarką jednostki i podległymi żołnierzami, poprzez niedopełnienie obowiązków służbowych w 1999 r. doprowadził do nieuzasadnionego zwiększenia o 200 procent opłat z tytułu wprowadzenia substancji zanieczyszczających do powietrza, za którą ponosi odpowiedzialność do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia, pobieranego w miesiącu wyrządzenia szkody, tj. w kwocie 8.106,54 zł.

Powołanym orzeczeniem odpowiedzialnością za szkodę obciążeni zostali także Dowódca Jednostki płk rez. Mirosław M. oraz Szef Wojskowej Administracji Koszar - por. Sławomir K.

Z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że mjr Piotr K. naruszył obowiązki służbowe poprzez nienależyte kierowanie przedsięwzięciem związanym z określeniem potrzeb materiałowo-finansowych, wynikających z zakresu zadań realizowanych przez podległe komórki, a nadto niewłaściwe dysponowanie środkami finansowymi /pkt 1 ppkt 3 zakresu obowiązków Szefa Logistyki/.

Dwukrotny wzrost wysokości opłat z tytułu wprowadzenia substancji zanieczyszczających do powietrza, spowodowany został tym, że Jednostka Wojskowa w G. K. nie wykonała w wyznaczonym terminie opracowania /pomimo posiadania środków finansowych/ i uzgodnienia we właściwym terenowo Wydziale Ochrony Środowiska dokumentacji, pn. "Operat emisji zanieczyszczeń do atmosfery", w celu uzyskania decyzji o dopuszczalności emisji pyłów.

W związku z tym na podstawie art. 86b ust. 9 w zw. z art. 30 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska zostały naliczone opłaty podwyższone o 200 procent, co spowodowało zwiększenie opłat za 1999 r. o 43.553,04 zł.

Poza monitami dowództwa Jednostki Wojskowej, w zbiorczych zestawieniach planowych wydatków na 1999 r. o zwiększenie wydatków w pozycji 6-379 na pokrycie kosztów wykonania operatu emisji pyłów, które kierowane były do Szefostwa Logistyki DNJW MSWiA, przez większą część roku nie poczynione zostały kroki w celu opracowania operatu, wygospodarowania środków w ramach ogólnego limitu na wydatki rzeczowe dla JW na 1999 r., ewentualnie w celu pokrycia takowego wydatku ze środków działalności pozabudżetowej.

Poza mjr Piotrem K. odpowiedzialnością za szkodę obciążono płk rez. Mirosława M. - byłego Dowódcę JW w kwocie 10.997,04 zł oraz por. Stanisława K. w kwocie 6.794,19 zł. Pozostałą kwotę stanowiącą resztę szkody w wysokości 17.655,27 zł umorzono.

W wyniku rozpoznania odwołania mjr Piotra K. od opisanego na wstępie orzeczenia Dowódcy - Likwidatora Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA, orzeczeniem z dnia 31 lipca 2001 r. (...) Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji zmienił orzeczenie tylko w zakresie odszkodowania obciążającego por. Sławomira K., ustalając jego wysokość na kwotę 6.764,19 zł /poprzednio 6.794,19 zł/ oraz kwoty podlegającej umorzeniu z 17.655,27 zł na 17.685,27 zł. W pozostałej części orzeczenie utrzymano w mocy.

Zdaniem ministra, obowiązujące w 1998 r. zarządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 20 sierpnia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad gospodarki finansowej jednostek gospodarki pozabudżetowej podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji /Dz.Urz. MSWiA nr 7 poz. 61 ze zm./, dopuszczało możliwość opracowania operatu emisji zanieczyszczeń ze środków pozabudżetowych.

Ponadto pomimo posiadania środków na wydatki rzeczowe, a także otrzymania dodatkowych środków finansowych we wrześniu 1998 r. w kwocie 6.000 zł operatu nie wykonano, a powyższa kwota nie została wydana.

Powyższe orzeczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji stało się przedmiotem skargi mjr Piotra K. do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Skarżący zarzucił rażące naruszenie prawa poprzez brak podstawy prawnej do wydania zaskarżonego orzeczenia, przedawnienie roszczenia oraz naruszenie przepisów procedury administracyjnej - art. 7, art. 9 i art. 107 Kpa.

Zdaniem skarżącego powołane w orzeczeniu Likwidatora Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA przepisy dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ nie mają zastosowania do żołnierzy pełniących służbę w jednostkach wojskowych podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Art. 19 dekretu dający podstawę do stosowania przepisów dekretu do żołnierzy został uchylony poprzez art. 16 ustawy z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Urzędu Ochrony Państwa /Dz.U. nr 53 poz. 548 ze zm./.

Powołana ustawa nie posiada przepisów przejściowych i z tego powodu, zdaniem skarżącego, po upływie trzech miesięcy od jej ogłoszenia nie można stosować przepisów dekretu do żołnierzy podporządkowanych Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Według skarżącego, nie do przyjęcia jest argument, że Dowódca Jednostki Wojskowej mógł sporządzić operat za przyznaną mu kwotę 6.000 zł, która to kwota została wydana na inne cele.

Do sporządzenia operatu jednostka potrzebowała ok. 17.000 zł, podczas gdy na dzień 31 grudnia 1999 r. niedobór finansowy wyniósł ponad 600.000 zł.

W ocenie skarżącego roszczenie o odszkodowanie uległo przedawnieniu w rozumieniu art. 14 dekretu.

Powołując się na powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz poprzedzającego je orzeczenia z dnia 5 czerwca 2001 r. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie.

W uzasadnieniu odpowiedzi minister podniósł, że mimo uchylenia art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ przepisy dekretu zachowały moc aż do dnia wejścia w życie ustawy z dnia 25 maja 2001 r. o odpowiedzialności majątkowej żołnierzy /Dz.U. nr 89 poz. 967/.

Nadto, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, roszczenie nie jest przedawnione, ponieważ do ujawnienia szkody w majątku Jednostki Wojskowej doszło w dniu 8 czerwca 2000 r., co oznacza, że orzeczenie w przedmiocie obciążenia skarżącego obowiązkiem naprawienia szkody wydane zostało przed upływem roku od dnia ujawnienia szkody - art. 14 dekretu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Do dnia 20 września 1999 r. obowiązywał art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./.

W ust. 1 pkt 2 stanowi on, że przepisy dekretu stosuje się odpowiednio do materialnej odpowiedzialności żołnierzy pełniących służbę w jednostkach wojsk wewnętrznych i w innych jednostkach podległych Ministrowi Spraw Wewnętrznych.

Zgodnie z ust. 2 art. 19 przewidziane w dekrecie uprawnienia Ministra Obrony Narodowej przysługiwały Ministrowi Spraw Wewnętrznych - w zakresie szkód wyrządzonych przez żołnierzy, funkcjonariuszy i pracowników wymienionych w ust. 1 pkt 2 i pkt 3.

Powyższy przepis, będący przepisem kompetencyjnym, upoważniał z mocy dekretu ówczesnego Ministra Spraw Wewnętrznych, a następnie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do prowadzenia postępowania w celu wyjaśnienia przyczyny i wysokości szkody, osoby odpowiedzialnej za szkodę oraz wydania orzeczenia o odszkodowaniu.

Dokonane ustawą z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Urzędu Ochrony Państwa /Dz.U. nr 53 poz. 548/ skreślenie w całości art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. o odpowiedzialności materialnej żołnierzy za szkody wyrządzone jednostce wojskowej /Dz.U. nr 40 poz. 247 ze zm./ pozbawiło Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji uprawnień przewidzianych w dekrecie.

Upoważnienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do wydawania orzeczeń o odszkodowaniu za szkody wyrządzone przez żołnierzy pełniących służbę w podległych mu jednostkach nie zostało też zawarte w jakiejkolwiek innej ustawie.

Przepisy kompetencyjne znajdują się zwykle w ustawach zaliczonych do prawa materialnego i wskazują w jakiej formie prawnej organ może działać w powierzonej mu sprawie.

Przykładowo można wskazać art. 108 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 1970 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych /t.j. Dz.U. 1997 nr 10 poz. 55 ze zm./, zgodnie z którym uprawnienia Ministra Obrony Narodowej przysługują Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji w stosunku do żołnierzy zawodowych pełniących służbę w podporządkowanych mu jednostkach wojskowych oraz do kandydatów na żołnierzy zawodowych kształconych w nadzorowanych przez niego szkołach.

W chwili wydania zaskarżonego orzeczenia nie obowiązywał już art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r., brak było jednocześnie przepisów kompetencyjnych dających Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji uprawnienia do jego stosowania wobec żołnierzy pełniących służbę w podległych mu jednostkach. Upoważnienie takie nie zostało zawarte ani w ustawie z dnia 7 maja 1999 r. o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy Policji, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Urzędu Ochrony Państwa /Dz.U. nr 53 poz. 548/, ani też w żadnym innym akcie prawnym.

Mając na uwadze powyższe należało uznać, że zaskarżone orzeczenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 31 lipca 2001 r. zostało wydane przez niewłaściwy organ.

Także Dowódca - Likwidator Nadwiślańskich Jednostek Wojskowych MSWiA nie był właściwy do orzekania w sprawie jako organ I instancji.

Nawet na gruncie poprzednio obowiązującego art. 19 dekretu z dnia 5 października 1955 r. uprawnienia w nim określone przysługiwały wyłącznie ministrowi.

Uznając, iż zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie z dnia 5 czerwca 2001 r. wydane zostały z naruszeniem przepisów o właściwości, na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 2 i art. 22 ust. 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.