Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2430/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia NSA - Marzenna Zielińska, Sędzia WSA - Beata Krajewska, Protokolant - Magdalena Tołwińska, po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi W. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz W. W. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2004 r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając na podstawie art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 127 §3 k.p.a. oraz art. 2 pkt 2 lit. "a" i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR ( Dz. U. Nr 87 poz. 395 ze zm. ) utrzymał w mocy decyzję własną z [...] lutego 2004 r. nr [...] o odmowie przyznania zainteresowanemu W. W. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej w W. ( obecnie W.) w okresie od 10. 1941r. do 01. 1945r.

W uzasadnieniu decyzji podano, że W. W. wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996r. W uzasadnieniu swego wniosku zainteresowany podał, że urodził się [...] października 1941r. w miejscowości W. ( obecnie W. pow. szczycieński), w miejscu deportacji swoich rodziców i przebywał tam wraz z nimi aż do wyzwolenia. Jako dziecko był poddany prześladowaniom i represjom ze strony niemieckich rówieśników. Dlatego ubiega się o rekompensatę za doznane krzywdy.

W dniu [...] lutego 2004r r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podjął decyzję o odmowie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87 poz. 385 ze zm.), mając na względzie, treść przepisów ustawy, która w art. 2 określa pojęcie " represji". W ocenie organu administracyjnego zainteresowany we wnioskowanym okresie doznał prześladowań nie objętych przepisami powołanej ustawy.

Na skutek wniosku W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Kierownik Urzędu podtrzymał uprzednio zajęte stanowisko. Wyjaśnił, że zgodnie z art. 2 pkt 2 lit "a" ustawy z dnia 31 maja 1996r. "represją w rozumieniu ustawy jest deportacja ( wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium II Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939- 1945." Z zebranych w sprawie dowodów jednoznacznie wynika, że wnioskodawca urodził się podczas pobytu rodziców na robotach przymusowych w latach 1939-1945. Urodzenie się i pobyt wraz z rodzicami na robotach przymusowych, w ocenie Kierownika Urzędu nie jest represją w rozumieniu w/w ustawy, a więc świadczenie z tego tytułu nie może być przyznane.

Powyższą decyzję wnioskodawca zaskarżył w dniu [...] sierpnia 2004r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie . W skardze żądającej jej uchylenia i przyznania uprawnień do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji – zarzucił, że wydana decyzja jest niezgodna z prawem. Zakwestionował wykładnię przepisu art. 2 pkt 2 lit "a" powołanej ustawy, dokonaną przez organ administracyjny.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte

w uzasadnieniu decyzji. W piśmie procesowym złożonym na rozprawie w dniu [...] listopada 2004r.( k 16 akt), stanowiącym uzupełnienie odpowiedzi na skargę, Kierownik Urzędu dla poparcia uprzednio zajętego stanowiska sięgnął do innych , aniżeli powołana ustawa przepisów prawa regulujących sytuację osób represjonowanych i oraz zaprezentował orzecznictwo powstałe na tle tych regulacji.

W zakresie rozumienia pojęcia " deportacja " na tle ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym.....( Dz.U. nr 87 poz. 395 ze zm.) organ administracyjny powołał uchwałę 7 sędziów NSA z 12 .10. 1999r. OPS5/98 ( ONSA 1/1999), który przyjął, iż brak jest podstaw do uznania, że praca przymusowa obywatela polskiego uprawniała do przewidzianego w ustawie świadczenia pieniężnego, jeżeli nie była związana z deportacją, a przymusowe zatrudnienie wykonywane było w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. , a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę.

W ocenie organu administracyjnego, co wynika z prezentowanych orzeczeń NSA warunkiem uznania deportacji za represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit"a" powołanej ustawy jest wywiezienie do pracy przymusowej z terytorium Polski ( wyrok NSA z 7 czerwca 2004r. OSK 299/04 , II SA /Wr 2687/2000 , II SA /Ka725/01). Tym samym w przypadku skarżącego nie może być mowy o uznaniu go za osobę deportowaną, skoro urodził się w czasie i miejscu pobytu rodziców na robotach przymusowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie podnieść należy, iż w związku z wejściem w życie z dniem 1 stycznia 2004 r. ustaw inicjujących dwuinstancyjne sądownictwo administracyjne – ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz. 1269) i ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zwanej dalej p.s.a. (Dz. U. Nr 153 poz. 1270), sądową kontrolę działalności administracji publicznej sprawują sądy administracyjne. Sądami administracyjnymi są Naczelny Sąd Administracyjny oraz wojewódzkie sądy administracyjne. Wszystkie sprawy sądowoadministracyjne z wyjątkiem spraw, dla których zastrzeżona jest właściwość Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznają w pierwszej instancji wojewódzkie sądy administracyjne (art. 13 §1 ustawy p.s.a.). Mając powyższe na uwadze, a także kierując się treścią przepisów o właściwości miejscowej - art. 13 §3 ustawy p.s.a. w zw. z §1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 25 kwietnia 2003 r.

w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. 03 nr 72 poz. 653), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy.

W kontekście zarzutów skargi stwierdzić należy, że jest ona uzasadniona.

Jak słusznie podnosi Kierownik Urzędu ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich ( Dz.U. Nr87, poz. 395 ze zm.) nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i nie dotyczy wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie zostali poddani obywatele polscy.

Jednym z rodzajów represji, których doznanie uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, jest określona w art. 2 pkt 2 lit."a" powołanej ustawy, represja, polegająca na deportacji( wywiezieniu)do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terytorium przez nią okupowanych w okresie wojny 1939-1945. Wykładnia powyższego przepisu dokonana przez organ administracyjny w przypadku sytuacji dzieci sprowadza się do przyjęcia uprawnień do świadczenia pieniężnego dla dzieci, które były wywożone wraz z rodzicami, odmawiając uprawnień osobom, które urodziły się w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez matkę. Orzecznictwo sądowe w tym zakresie nie jest jednolite. Organ administracyjny dla uzasadnienia swego stanowiska powołuje się na te orzeczenia sądowe, które kwestionują warunek deportacji ,o jakim mowa w cyt. wyżej przepisie w przypadku urodzenia dziecka w czasie pracy przymusowej matki (II SA /Wr 2687/00, II SA/ Ka725/01 niepublikowane).

Sąd orzekający w sprawie niniejszej nie podziela jednakże argumentacji zaprezentowanej przez organ administracyjny z powołaniem się na powyższe orzecznictwo. W ocenie Sądu zgodzić się należy z taką wykładnią przepisu art. 2 pkt 2 lit"a" ustawy, która przyjmuje że o deportacji można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione na roboty przymusowe wraz z rodzicami, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Powyższy pogląd zaprezentowany został w wyroku NSA z dnia 19 sierpnia 2004r. (OSK 135/04).

Sąd orzekający w sprawie niniejszej podziela w całości zaprezentowane przez NSA w powyższym rozstrzygnięciu stanowisko, iż " nie sposób racjonalnie uzasadnić, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest inna od sytuacji dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Jeżeli przyjmie się , że o represji nie decyduje wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało, to nie powinno budzić wątpliwości, że osobą represjonowaną jest także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez matkę." Powyższą argumentację wspiera powołany w powyższym rozstrzygnięciu wyrok SN z 24 października 2003r( III RN 120/02), według którego nie można zakładać, że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców.

W sprawie niniejszej, skarżący, jak wynika z przedstawionych dokumentów urodził się [...] października 1941r. w miejscowości W. (obecnie W.Q). Kierownik Urzędu przyjął bezspornie fakt urodzenia wnioskodawcy w miejscu deportacji rodziców. Jednakże ustalenia organu o wywiezieniu rodziców skarżącego na roboty przymusowe w świetle przedstawionych we wniosku relacji zainteresowanego ( k- 2v akt adm.) budzą wątpliwości i wymagają dokładnych ustaleń. Ustalenie faktu deportacji matki skarżącego ma bowiem rozstrzygające znaczenie dla przyjęcia jego uprawnień do świadczenia pieniężnego określonego w art. 3 ust 1 powołanej ustawy z 31 maja 1996r. Zgodnie z art. 77 k.p.a. obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia oraz winien gromadzić także dowody wskazane lub przedstawione przez strony. Uchybienie przepisom prawa materialnego i postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy uzasadnia na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit "a" i"c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 02 Nr 153 poz. 1270) uchylenie zaskarżonej decyzji.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. Uznając, że wykonanie zaskarżonej decyzji spowodowałoby negatywne skutki dla wnioskodawcy, na zasadzie art. 152 cyt. ustawy rozstrzygnął jak w pkt II wyroku stwierdzając, że nie podlega ona wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku Orzeczenie o zwrocie na rzecz skarżącego uiszczonego wpisu od skargi, wydał w oparciu o art. 200 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.