Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1694/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 78e ust. 2, art. 78d ust. 10
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 1 § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 635
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. WSA Piotr Pietrasz Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 11 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 520/12 w sprawie ze skargi A. E. G. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia 11 stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1) oddala skargę kasacyjną; 2) zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego na rzecz A. E. G. 120 (sto dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z 11 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 520/12, uwzględnił skargę A. E. G. i uchylił uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z [...] stycznia 2012 r., nr [...], w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Komisja Egzaminacyjna Nr 2 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2011 r. z siedzibą w W. ustaliła, że A. E. G. (dalej: skarżąca) uzyskała z egzaminu adwokackiego następujące oceny: z części pierwszej (zestaw pytań testowych) ocenę bardzo dobrą, z części drugiej (prawo karne) – ocenę dobrą (po sprostowaniu postanowieniem z 8 września 2011 r.), z części trzeciej (prawo cywilne) – ocenę niedostateczną, z części czwartej (prawo gospodarcze) – ocenę dostateczną, z części piątej (prawo administracyjne) – ocenę dobrą. W związku z tym Komisja Egzaminacyjna stwierdziła, że skarżąca uzyskała z egzaminu adwokackiego ocenę negatywną.

Oceniająca pracę z prawa cywilnego egzaminator sędzia E. K. uznała podniesiony w apelacji zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. za wadliwie skonstruowany, gdyż sąd pierwszej instancji nie negował istnienia powołanego przez skarżącą dokumentu z 26 października 2010 r., ani jego treści. Również błędnie został podniesiony zarzut naruszenia art. 229 k.p.c., gdyż przepis ten nie został naruszony, a w tym miejscu należało zarzucić naruszenie art. 61 § 1 k.c. W ocenie egzaminatora częściowo prawidłowy był zarzut postawiony w pkt 5 apelacji, gdyż w sprawie nie miał zastosowania art. 491 k.c., lecz art. 635 k.c., który stanowi lex specialis. Zdająca nie podniosła zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c. i art. 636 § 1 k.c. nie wyjaśniając dlaczego miał zastosowanie art. 635 k.c. Za doniosły błąd, decydujący o ocenie negatywnej uznano pogląd, że w sprawie miał zastosowanie art. 491 k.c. Zdaniem egzaminatora, zdająca nie wie, jaka jest materialnoprawna podstawa roszczenia, ponadto nie rozumie treści art. 77 § 2 k.c., a zwłaszcza co oznacza, że odstąpienie od umowy "powinno być stwierdzone pismem".

Drugi egzaminator adwokat M. Z. stwierdził, że kluczowe znaczenie dla negatywnej oceny pracy egzaminacyjnej miał nieprawidłowy zarzut naruszenia art. 635 k.c. w związku z art. 491 § 1 k.c. (pkt 5 apelacji). Przesłanki odstąpienia od umowy z art. 491 § 1 k.c., jako zbliżone do przesłanek z art. 636 § 1 k.c., na którym to przepisie oparł wyrok sąd nie miały podstaw. Zdaniem egzaminatora w apelacji zabrakło zarzutu błędnej wykładni i nieprawidłowego zastosowania art. 636 § 1 k.c. oraz naruszenia art. 65 § 1 k.c. Zarzut naruszenia art. 229 k.p.c. egzaminator uznał za chybiony, gdyż zmierzał do udowodnienia faktu niespornego pomiędzy stronami i prawidłowo ustalonego przez sąd. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. egzaminator podniósł, że jest on wadliwy, gdyż wadliwość całego uzasadnienia wyroku jest nie do obrony. W zaistniałej sytuacji konieczne było podniesienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.c. i szczegółowe opisanie go.

W ocenie obojga egzaminatorów apelacja została sporządzona z zachowaniem wymogów formalnych.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego (dalej: Komisja Egzaminacyjna II Stopnia lub Komisja), orzekając na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą, uchwałą z [...] stycznia 2012 r. podjętą na podstawie art. 78h ust. 1, ust. 9 i ust. 12 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm., dalej: Prawo o adwokaturze) utrzymała zaskarżoną uchwałę w mocy. W uzasadnieniu Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że zachowanie wymogów formalnych apelacji określonych w art. 368 § 1 i 2 k.p.c. i zawarcie właściwego wniosku apelacyjnego nie jest wystarczające, aby uzyskać ocenę pozytywną z egzaminu adwokackiego. Przedmiotem oceny jest również sposób sformułowania zarzutów apelacyjnych oraz właściwość zastosowanych przepisów prawa, sposób uzasadnienia zarzutów oraz kwestia, czy zarzuty i ich uzasadnienie trafiają w istotę wadliwości wyroku oraz, czy apelacja należycie uwzględnia interes reprezentowanej strony.

Komisja ponownie oceniła pracę egzaminacyjną skarżącej z zakresu prawa cywilnego. Odnosząc się do podniesionego w apelacji zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. zauważyła, że co do zasady można go uznać za prawidłowy, jednak jego ujęcie budzi wątpliwości, gdyż skarżąca zauważyła tylko jeden element wadliwych ustaleń faktycznych sądu w zakresie niedokonania ustaleń co do złożonego przez powodów oświadczenia o odstąpieniu od umowy, zaś nie dostrzegła konieczności kwestionowania ustaleń dotyczących opóźnienia pozwanego w wykonaniu dzieła. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uznała za błędny zarzut naruszenia art. 229 k.p.c., gdyż okoliczności objęte tym zarzutem były między stronami niesporne.

W ocenie Komisji, zarzut naruszenia art. 328 § 2 k.p.c. nie mógł być uznany za zbędny, jednakże istota wadliwości wyroku nie polegała na naruszeniu tego przepisu. Ujęcie zarzutu poprzez przytoczenie części przepisu, bez odwołania do stanu sprawy i wykazania możliwości wpływu omawianego naruszenia na treść orzeczenia nie może zostać zaakceptowane.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia odnosząc się do zarzutu z pkt 5 apelacji stwierdziła, że w jego redakcji wystąpiły uchybienia. Komisja uwzględniła wniosek skarżącej o przeprowadzenie dowodów z odczytania zapisów na pendrive i odebrania od niej oświadczenia na okoliczność sporządzenia zarzutu naruszenia art. 491 k.c., który jej zdaniem stanowił oczywistą omyłkę pisarską wynikającą ze zmęczenia i braku czasu, gdyż zarzut ten sporządzała jako ostatni. Komisja stwierdziła, że z uwagi na lakoniczne uzasadnienie zarzutu w apelacji trudno prześledzić tok rozumowania skarżącej i jednoznacznie stwierdzić, czy powołanie art. 491 k.c. było omyłką pisarską, gdyż chodziło o art. 494 k.c., czy błędem. Wobec istniejących wątpliwości co do powołania w zarzucie art. 491 k.c. zamiast 494 k.c. Komisja uznała to za omyłkę pisarską. Zdaniem Komisji, apelacja w zakresie, w jakim zarzuca sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 635 k.c. nie mogła jednak zostać oceniona pozytywnie z uwagi na wadliwe uzasadnienie i ujęcie problemu, nawet przy przyjęciu, że intencją skarżącej było wskazanie art. 494 k.c. Wprawdzie kluczowy dla rozstrzygnięcia sprawy art. 635 k.c. został powołany w zarzucie, ale jego ujęcie, jak również uzasadnienie nie precyzowało jakie okoliczności stanu faktycznego sprawy dawały powodom podstawę do odstąpienia od umowy. W żadnym fragmencie apelacji nie wskazano na wadliwość zastosowania w wyroku art. 636 § 1 k.c. (odstąpienie od umowy ze względu na wadliwość dzieła) z jednoczesnym podkreśleniem, że odstąpienie nastąpiło na skutek opóźniania się pozwanego z wykonaniem dzieła. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia zauważyła, że uzasadnienie apelacji koncentruje się tylko na omówieniu formy w jakiej powinno zostać złożone oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy. Skarżąca nie zawarła w apelacji wywodów co do wykładni oświadczenia woli dokonanej przez sąd, czego konsekwencją był brak zarzutu naruszenia art. 65 § 1 k.c. Z kolei wywód zawarty w apelacji wskazuje, że skarżąca nie zrozumiała problemu zawartego w zadaniu egzaminacyjnym. Sporządzona apelacja, a zwłaszcza jej uzasadnienie nie trafia w istotę wadliwości wyroku. Zdaniem Komisji, praca egzaminacyjna nie została sporządzona poprawnie, gdyż brak jest powiązania pomiędzy zarzutami a uzasadnieniem apelacji a występujące w niej liczne uchybienia powodują, że nie może zostać oceniona pozytywnie.

A. E. G. wniosła skargę na opisaną uchwałę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że za kluczową kwestię zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego uznano zarzuty odnoszące się do art. 635 k.c. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynika, że zdająca co prawda w zarzutach apelacji powołała ten przepis, ale jego ujęcie i uzasadnienie nie precyzowało jakie okoliczności stanu faktycznego sprawy dawały powodom podstawę do odstąpienia od umowy. Sąd zauważył, że Komisja uznała za uzasadnione stwierdzenie skarżącej o omyłkowym powołaniu art. 491 § 1 k.c. zamiast art. 494 k.c., co niejako osłabiało zarzuty stawiane w tym zakresie przez egzaminatorów, jako uzasadniające niedostateczną ocenę pracy skarżącej. W zadaniu egzaminacyjnym za najistotniejszą uznano kwestię nieprawidłowego zastosowania w wyroku art. 636 § 1 k.c., co uzasadniało postawienie zarzutu niezastosowania art. 635 k.c. W tym przypadku nie chodziło bowiem o wadliwość dzieła (art. 636 § 1 k.c.) lecz o to, że pozwany tak dalece opóźniał się z jego wykonaniem, że niemożliwe było ukończenie dzieła w ustalonym terminie (art. 635 k.c.). Skarżąca zarzuciła w apelacji naruszenie art. 635 k.c., lecz nie sprecyzowała jakie okoliczności stanu faktycznego dawały powodom podstawę do odstąpienia od umowy zgodnie z przesłankami z art. 635 k.c. Zgodnie z art. 635 k.c. jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. Wskazując w apelacji na pismo powodów z 26 października 2010 r. skarżąca omówiła je w kontekście braku podpisu, przyznając temu pismu także znaczenie wezwania do zapłaty. Zdaniem Sądu pierwszej instancji nie sposób pominąć tego, że w uzasadnieniu apelacji skarżąca zwróciła uwagę, także w kontekście wyjaśnień powodów na rozprawie 15 kwietnia 2011 r., na nieodniesienie się przez sąd do tego pisma, wskazując co było powodem jego sporządzenia. W uzasadnieniu zdająca podniosła, że powodowie traktowali wspomniane pismo jako odstąpienie od umowy z powodów zarówno wskazanych w tym piśmie, jak i podnoszonych na rozprawie. Powody te jednoznacznie zostały sprecyzowane zarówno w piśmie, jak i w obszernych zeznaniach powodów złożonych na rozprawie – opóźnianie się przez pozwanego z ukończeniem dzieła w warunkach określonych w art. 635 k.c. Skarżąca odniosła się do skuteczności pisma z 26 października 2010 r. stanowiącego odstąpienie od umowy, jednocześnie wskazując na brak dokonania przez sąd oceny oświadczenia powodów w zakresie odstąpienia od umowy. W dalszych wywodach zawarte jest jednoznaczne stwierdzenie o odstąpieniu przez powodów od umowy ze wskazaniem m.in. na przepis art. 635 k.c.

Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że skarżąca nie opisała okoliczności faktycznych ustalonych w toku postępowania, które były powodem uzasadniającym podniesienia w apelacji zarzutu naruszenia art. 635 k.c. Jednakże uzasadniając zarzut naruszenia art. 635 k.c. odwołała się do treści pisma powodów z 26 października 2010 r. oraz na ich zeznania złożone na rozprawie dotyczące zachowania pozwanego. Zdaniem Sądu pierwszej instancji te elementy apelacji, jednoznacznie nawiązujące do przesłanek wymienionych w art. 635 k.c., powinny podlegać ocenie Komisji wyrażonej w uzasadnieniu uchwały. WSA stwierdził, że przy przyjęciu, iż dla zadania kluczowa była kwestia odniesienia się do art. 635 k.c. w kontekście jego niezastosowania przez sąd i zasadności uwzględnienia powołanego przepisu w zarzutach apelacji, uzasadnienie uchwały Komisji stosownie do art. 78h ust. 12 Prawa o adwokaturze powinno spełniać wymogi określone w art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (j.t. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: k.p.a.). Uzasadnienie faktyczne uchwały odnosi się do treści zawartej w sporządzonej pracy pisemnej. Natomiast jej uzasadnienie prawne odnosi się do wskazania, czy praca spełniała oraz w jakim zakresie kryteria określone w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Konkluzja będąca wynikiem tych ustaleń powinna znaleźć stosowne przełożenie na przesłanki określone w art. 78d ust. 1 Prawa o adwokaturze oceniające poziom pracy sporządzonej przez skarżącą według skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Zgodnie z ustaleniami Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, skarżąca w zarzutach apelacji podniosła błędne niezastosowanie przez sąd art. 635 k.c. omawiając w kilku fragmentach uzasadnienia stanowisko powodów dotyczące umowy przez wskazanie, że powodowie skutecznie odstąpili od umowy i podanie powodów odstąpienia (powołanie się na pismo z 26 października 2010 r. i zeznania na rozprawie). Przy skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze Komisja powinna jednoznacznie i w sposób niebudzący wątpliwości uzasadnić dlaczego pracy egzaminacyjnej skarżącej nie można było zakwalifikować w przedziale ocen pozytywnych. Zdaniem Sądu, uzasadnienie uchwały Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia nie zawierało jednoznacznych motywów rozstrzygnięcia w tej kwestii, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia złożyła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W. oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej p.p.s.a.) Komisja zarzuciła wyrokowi naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że uzasadnienie uchylonej przez Sąd uchwały nie zawiera jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącej z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych;

• art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., dalej: p.u.s.a.) poprzez wykroczenie poza granice kontroli sądowoadministracyjnej działalności Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, przejawiające się w dokonaniu przez Sąd pierwszej instancji merytorycznej oceny pracy skarżącej z prawa cywilnego.

W uzasadnieniu Komisja podniosła, że WSA postąpił jak "trzecia instancja" egzaminacyjna oceniając prawidłowość apelacji sporządzonej przez zdającą. Zdaniem organu Sąd powinien był ocenić zgodność uchwały z prawem, która jest wydawana w warunkach tzw. luzu decyzyjnego. Swoboda oceny konkretnej pracy egzaminacyjnej wpływa na zakres kontroli, gdyż sąd może badać tylko czy nie zostały przekroczone jej granice i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. W sytuacji, gdy sporządzana przez praca egzaminacyjna zawierała uchybienia, to ich ocena należała wyłącznie do organu administracyjnego. Jeżeli ta ocena została dokonana zgodnie z regułami postępowania dowodowego to nie można mówić o przekroczeniu granic uznania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną A. E. G. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a. poprzez wykroczenie poza granice kontroli sądowoadministracyjnej działalności Komisji, przejawiające się w dokonaniu merytorycznej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego.

W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy. W sprawach, w których przedmiotem skargi jest uchwała ustalająca wynik egzaminu adwokackiego, akta sprawy stanowią między innymi prace egzaminacyjne sporządzone przez zdających. Sąd pierwszej instancji kontrolując zgodność z prawem zaskarżonej uchwały miał zatem obowiązek skonfrontowania jej z materiałem zgromadzonym w aktach administracyjnych. Praca egzaminacyjna z zakresu prawa cywilnego miała, zdaniem Komisji, pewne mankamenty, które ją dyskwalifikowały. Sądowa kontrola zaskarżonej uchwały musiała zatem obejmować także zbadanie, czy występujące uchybienia zostały właściwie ocenione w ramach przysługującego Komisji tzw. "luzu decyzyjnego". Przeprowadzona przez Sąd pierwszej instancji analiza pracy egzaminacyjnej z zakresu prawa cywilnego nie stanowiła zatem jej ponownej oceny, lecz miała na celu zbadanie, czy Komisja trafnie uznała, że nie spełnia ona warunków określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Podkreślenia wymaga, że Sąd nie wypowiedział się w sposób wiążący w kwestii oceny jaką powinna uzyskać skarżąca za zadanie z zakresu prawa cywilnego, a jedynie wskazał na konkretne elementy tej pracy, które nie zostały uwzględnione przez Komisję, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (ustalenie wyniku egzaminu adwokackiego). Należy przy tym zauważyć, że Sąd sformułował powyższe stanowisko mając na uwadze przyjęty przez Komisję sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego, w szczególności kwestię dotyczącą podniesienia w apelacji kluczowego zarzutu naruszenia art. 635 k.c. i jego uzasadnienia. Innymi słowy Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę zgodności z prawem zaskarżonej decyzji i uznał, że zebrany materiał dowodowy (praca z zakresu prawa cywilnego) oraz dokonane na jego podstawie ustalenia faktyczne, a w konsekwencji zastosowanie przepisów prawa materialnego nie było prawidłowe. Dodać należy, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie zostały wyrażone żadne oceny, które mogłyby być uznane za wykraczające poza ustawowe kompetencje sądu administracyjnego (kontrola działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nietrafny jest także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie zawiera jednoznacznego wyjaśnienia, dlaczego praca skarżącej z zakresu prawa cywilnego nie mogła zostać zakwalifikowana w przedziale ocen pozytywnych.

Przystępując do oceny przytoczonego zarzutu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Powołany przepis ma także zastosowanie w postępowaniu odwoławczym.

We wnioskach zaskarżonej uchwały stwierdzono: "Mając na uwadze całokształt elementów podlegających ocenie i dokonując analizy wszystkich elementów pracy skarżącej, stwierdzić należy, że postawione w apelacji zarzuty nie są wyczerpujące. Brak jest powiązania pomiędzy zarzutami a uzasadnieniem apelacji. Skarżąca nie dostrzegła istoty wadliwości wyroku. Praca egzaminacyjna skarżącej zawiera na tyle istotne uchybienia, że nie zasługuje na ocenę pozytywną, gdyż świadczą one o niewystarczającym stopniu przygotowania skarżącej do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Występujące w pracy mankamenty nie pozwalają ocenić pracy na ocenę wyższą niż niedostateczna."

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawione w uchwale wnioski zostały sformułowane w sposób bardzo ogólnikowy bez odniesienia się do konkretnych uchybień i oceny ich znaczenia w kontekście kryteriów określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Uchwała w sprawie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego, w części dotyczącej oceny rozwiązania zadań z części drugiej do piątej powinna nawiązywać do wspomnianych kryteriów. Ocena ta powinna uwzględniać nie tylko uchybienia, ale także te elementy, które zostały ocenione pozytywnie. Dopiero pełne zestawienie wyników oceny pracy z punktu widzenia warunków jakie powinna ona spełniać, określonych w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze, pozwala na sformułowanie końcowych wniosków wyrażających się w ocenie, o której mowa w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. W zaskarżonej uchwale takiej kompleksowej oceny zabrakło, a z uzasadnienia można wyprowadzić wniosek, że praca egzaminacyjna skarżącej z zakresu prawa cywilnego w żadnym aspekcie nie mogła zostać oceniona pozytywnie. W związku z tym należy zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że uzasadnienie zaskarżonej uchwały nie odpowiada warunkom określonym w art. 107 § 3 k.p.a.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia uzasadniając zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. powołała się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11. W powołanym wyroku został sformułowany pogląd, że określone w art. 365 ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2010 r., Nr 10, poz. 65 ze zm.) kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Ponadto stwierdzono, że poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, które jednak nie uwzględnia interesu strony, którą zgodnie z zadaniem zdający reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Taka sama sytuacja zachodzi wówczas, gdy zaproponowane rozwiązanie nie spełnia kryterium poprawności formalnej czy materialnoprawnej. Ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Zróżnicowanie ocen pozytywnych nie oznacza, że błędy popełnione w rozwiązaniu zadania, świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej.

Według strony wnoszącej skargę kasacyjną praca skarżącej nie spełnia wszystkich ustawowych kryteriów umożliwiających zastosowanie skali ocen pozytywnych, przy czym nie wskazuje o jakie konkretne kryteria tu chodzi.

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie nie podziela stanowiska zajętego w powołanym wyroku z 14 grudnia 2011 r. Należy bowiem zauważyć, że ani z art. w art. 365 ust. 2 o radcach prawnych, ani odpowiadającego mu art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze nie wynika by jako poprawna mogła być oceniona tylko taka praca egzaminacyjna, która spełnia wszystkie kryteria wymienione w powołanych przepisach. Przyjęcie takiego stanowiska jak w wyroku z 14 grudnia 2011 r. prowadzi do wniosku, że prace egzaminacyjne mogą być oceniane w zasadzie w skali dwustopniowej, gdyż w przypadku gdy nie spełniają łącznie kryteriów ustawowych nie mogą być ocenione pozytywnie, zaś spełnienie wspomnianych kryteriów oznacza pracę, która zasługuje na najwyższą ocenę. Przy takich założeniach praca, która nie spełnia wszystkich warunków formalnych, nawet gdy uchybienia nie są wielkiej wagi, a poza tym jest bezbłędna, nie mogłaby zostać oceniona pozytywnie. Podobnie pominięcie choćby jednego elementu składającego się na rozwiązanie zadania pod względem materialnoprawnym, przy spełnieniu pozostałych kryteriów wykluczałoby uzyskanie przez zdającego oceny pozytywnej. W podanych przykładach nie byłoby więc miejsca na różnicowanie ocen pozytywnych. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyby zamiarem ustawodawcy było wprowadzenie takich właśnie zasad oceny rozwiązania zadań egzaminacyjnych to zbędne byłoby określanie skali ocen określonej w art. 78d ust. 10 Prawa o adwokaturze. Określenie skali ocen, przy jednoczesnym sformułowaniu kryteriów oceny rozwiązań zadań z części drugiej do piątej egzaminu adwokackiego przemawia za przyjęciem, że ocenę pozytywną zdający może uzyskać także wówczas, gdy jego praca nie w pełni odpowiada kryteriom wymienionym w art. 78e ust. 2 Prawa o adwokaturze. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na ocenę jego pracy.

W rozpoznawanej sprawie, jak trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, Komisja tego obowiązku nie wykonała. Podkreślenia przy tym wymaga, że wbrew twierdzeniom strony wnoszącej skargę kasacyjną, Sąd nie stwierdził przekroczenia granic uznania administracyjnego, lecz uznał za konieczne przeprowadzenie ponownej wnikliwej oceny pracy skarżącej i jej prawidłowe uzasadnienie, uwzględniające te elementy stanu faktycznego, na które zwrócił uwagę w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponowna ocena pracy egzaminacyjnej skarżącej powinna uwzględniać także i tę okoliczność, że egzaminatorzy sędzia E. K. i adwokat M. Z. za dyskwalifikujące pracę skarżącej i przesądzające o ocenie negatywnej uznali postawienie w apelacji zarzutu naruszenia art. 635 k.c. w związku z art. 491 § 1 k.c. Komisja Egzaminacyjna II Stopnia stwierdziła, że powołanie art. 491 § 1 k.c. zamiast art. 494 k.c. stanowiło omyłkę pisarską. W związku z tym, w sytuacji gdy najistotniejsze, zdaniem egzaminatorów, uchybienie zostało wyeliminowane utrzymanie negatywnej oceny pracy skarżącej z zakresu prawa cywilnego wymagało szczególnie starannego uzasadnienia. Dodać także należy, że inne zarzuty podniesione przez skarżącą (opisane w pkt 1, 3 i 4 apelacji) zostały ocenione przez Komisję w pewnym stopniu odmiennie niż uczynili to egzaminatorzy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także ta okoliczność nie może pozostać bez wpływu na ocenę rozwiązania zadania z zakresu prawa cywilnego.

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w związku z § 18 ust. 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).