Wyrok NSA, sygn. akt IV SA 22/99
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 2000-02-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 629  Sprawy mienia przejętego z naruszeniem prawa
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 5, art. 149 par. 1, art. 151 par. 2
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: Ujawnienie nowego dowodu, w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, oznacza wprawdzie obowiązek wydania przez organ administracyjny postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 par. 1 Kpa, ale nie oznacza to, samo przez się, przystąpienie do ponownego rozpoznania sprawy.

Tylko taki dowód, który nie budzi żadnych wątpliwości oraz który bez względu na zastosowane metody badawcze prowadzi do jednoznacznego wyniku, może stanowić dowód istotny w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i uzasadniać wznowienie postępowania z konsekwencjami przewidzianymi w art. 151 par. 2 Kpa.

TEZY

Ujawnienie nowego dowodu, w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, oznacza wprawdzie obowiązek wydania przez organ administracyjny postanowienia o wznowieniu postępowania na podstawie art. 149 par. 1 Kpa, ale nie oznacza to, samo przez się, przystąpienie do ponownego rozpoznania sprawy.

Tylko taki dowód, który nie budzi żadnych wątpliwości oraz który bez względu na zastosowane metody badawcze prowadzi do jednoznacznego wyniku, może stanowić dowód istotny w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i uzasadniać wznowienie postępowania z konsekwencjami przewidzianymi w art. 151 par. 2 Kpa.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi Krystyny K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 4 grudnia 1998 r. (...) w przedmiocie przejęcia majątku ziemskiego na cele reformy rolnej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 23 września 1997 r. (...); (...).


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 4 grudnia 1998 r. wydaną w trybie art. 127 par. 3 Kpa na wniosek Krystyny K. utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 23 września 1997 r. znak (...) wydaną w postępowaniu wznowieniowym, mocą której uchylił decyzję z dnia 21 lutego 1995 r. Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w sprawie nieruchomości "Folwark R.-M." i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 kwietnia 1949 r. (...) utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody W. z dnia 29 listopada 1948 r. (...).

Orzeczeniem tym uznano, że nieruchomość ziemska "Folwark R.-M." położona w Gminie Nadarzyn podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z 6 września 1944 r. "o przeprowadzeniu reformy rolnej" /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/.

W uzasadnieniu Minister Rolnictwa podniósł, że nieruchomość ziemska "Folwark R.-M." przejęta została na cele reformy rolnej orzeczeniem Wojewody Warszawskiego z dnia 29 listopada 1948 r. utrzymanym w mocy orzeczeniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 kwietnia 1949 r. nr (...). Podstawę prawną stanowił przepis art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W decyzji o przejęciu nieruchomości przyjęto, że nieruchomość posiadała 52,81 ha.

Występując o stwierdzenie nieważności powyższych orzeczeń Krystyna K. złożyła ekspertyzę geodezyjną wykonaną przez geodetę inż. Stanisława K., który w oparciu o pomiar geodezyjny aktualnego stanu i także na podstawie mapy tego majątku z 1923 r. oraz map z 1938 r. i 1939 r. określił ogólny obszar nieruchomości ziemskiej na 70,20 ha w tym użytków rolnych 34.7462 ha.

Na podstawie, ekspertyzy inż. Stanisława K. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 21 lutego 1995 r. (...) stwierdził w części dotyczącej działek: (...) oraz oddziałów leśnych 402a i 405a - nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 20 kwietnia 1949 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody W. z dnia 29 listopada 1948 r. uznające, że nieruchomość ziemska R.-M. podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W odniesieniu do pozostałego obszaru tej nieruchomości ziemskiej stwierdzono, że wymienione orzeczenia zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, ale nie stwierdzono ich nieważności, ponieważ wywołały nieodwracalne skutki prawne.

Skarga złożona przez użytkowników nieruchomości tj. Ministerstwo Edukacji Narodowej - Stowarzyszenie Polskie Uniwersytety Ludowe oraz Nadleśnictwo Ch. została oddalona wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 1996 r. w sprawie II SA 876-878/95.

Od wyroku powyższego rewizję nadzwyczajną do Sądu Najwyższego wniósł Minister Sprawiedliwości, ale została ona oddalona przez Sąd Najwyższy.

W 1996 r. ujawniono nowe dowody w sprawie, które istniały w 1995 r. tj. w dacie wydawania decyzji przez Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej, lecz nie były mu znane. Są to zdjęcia lotnicze obejmujące nieruchomość ziemską R.-M., wykonane w 1947 r. i były w posiadaniu Sztabu Generalnego Wojska Polskiego. Pozwalają one na ustalenie sposobu użytkowania nieruchomości ziemskiej R.-M. w 1947 r. a więc w okresie najbardziej zbliżonym do wejścia w życie dekretu o reformie rolnej /6 września 1944 r./.

Pozwoliły ustalić obszar użytków rolnych oraz obszary zalesione.

Na tej podstawie Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej postanowieniem z dnia 19 listopada 1996 r. wznowił postępowanie zakończone ostateczną i prawomocną decyzją swoją z dnia 21 lutego 1995 r.

Na podstawie złożonych zdjęć lotniczych wykonana została ekspertyza przez Akademię Rolniczo-Techniczną w Olsztynie i Katedr Fotografii i Teledetekcji. Z ekspertyzy tej wynikało, że w dacie wykonania zdjęć tj. w 1947 r. powierzchnia nieruchomości "R.-M." wynosiła ogółem 70,2031 ha w tym użytków rolnych 50,3838 ha. Ponieważ brak jest dowodów, że między 1944 r. a 1947 r. dokonano zmiany przeznaczenia użytków gruntów należy uznać, że ich powierzchnia w 1947 r. była taka sama jak w 1944 r. /w dacie wejścia w życie dekretu o reformie rolnej/.

Ta ekspertyza wykazała istotną różnicę z ekspertyzą Stanisława K. który zaliczył oddziały 402a i 405a do kompleksów leśnych, a w ekspertyzie A.R.T. w Olsztynie wykonanej na podstawie zdjęć lotniczych nie ustalono zalesienia i nie zaliczono je do użytków rolnych.

Inne różnice to zaliczenie i uznanie istnienia wewnątrz nieruchomości ziemskiej polowych dróg dojazdowych oraz ich szerokości.

Kwestionując ekspertyzę Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie Krystyna K. złożyła dodatkowe ekspertyzy z zakresu gleboznawstwa i leśnictwa, które kwestionowały przydatność gruntów w kompleksach 402a i 405a do użytków rolnych i stwierdzały na podstawie zdjęć lotniczych, że były to grunty przygotowane do zalesienia w 1947 r. Nie były zaś w 1944 r. użytkami rolnymi.

Opinie te wykonane przez prof. dr hab. Danutę K. oraz przez mgr inż. Jana D., prof. dr hab. H.O., inż. C. i inż. mgr W., nie podważyły w ocenie organu ekspertyzy wykonanej na podstawie zdjęć lotniczych przez Akademię Rolniczo-Techniczną w Olsztynie.

W argumentacji podkreślono, że zdjęcia lotnicze są. najwierniejszym obrazem sposobu użytkowania gruntów, gdyż lasy lub zakrzaczenia są inaczej sfotografowane niż użytki rolne a granice poszczególnych użytków są pokazane w sposób naturalny bez koniecznej generalizacji jaka ma miejsce przy pomiarach naziemnych.

Ponadto czas wykonania zdjęć w 1947 r. zaledwie o 3 lata różni się od wejścia w życie dekretu. Ekspertyza geodezyjna Stanisława K. bazowała na pomiarach z 1995 r. i na mapie z 1923 r. oraz na mapach z 1938 i 1939 r.

Zakwalifikowanie przez inż. Stanisława K. w oddziałach 402a i 405a gruntów do nieużytków, zamiast użytków rolnych w świetle ekspertyz zdjęciowej było niezasadne.

Z oświadczeń rolników załączonych do ekspertyzy inż. Stanisława K. wynikało, że grunty te do 1939 r. były uprawiane a od 1939 r. do 1945 r. leżały odłogiem.

Odłogi zdaniem organu to grunty orne tylko czasowo wyłączone z użytkowania, nie muszą być nieużytkiem.

Według ustawy z dnia 26 marca 1935 r. o kwalifikacji gruntów dla podatku rolnego /Dz.U. nr 27 poz. 203/ obowiązującej, w dacie wejścia w życie dekretu z dnia 6 września 1944 r., do nieużytków zaliczyć należy: lotne piaski, bagna, mokradła, rojsty, strome stoki i parowy niemożliwe do użytku jako grunty orne, leśne, łąki, pastwiska, skały, szutrowiska itp. Wprawdzie w obszarze oddziałów 402a i 405a występował nieużytek o powierzchni 0,5380 ha stanowiący wyrobisko po żwirze lub piasku ale został on w ekspertyzie Akademii R.T. w Olsztynie wyłączony z użytków rolnych.

Uznając, że powierzchnia użytków rolnych przekroczyła 50 ha w R.-M. i że nieruchomość ta podpadła pod przepisy dekretu o reformie rolnej /art. 2 ust. 1 lit. "e"/ Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej decyzją z dnia 23 września 1997 r. (...) uchylił swoją decyzję z dnia 21 lutego 1995 r. dotyczącą tej nieruchomości i odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 kwietnia 1949 r. utrzymującego w mocy orzeczenie Wojewody W. z dnia 29 listopada 1948 r. uznając, że nieruchomość "R.-M." podlega działaniu przepisów o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 par. 3 Kpa złożyła Krystyna K. twierdząc, że nieruchomość nie posiadała użytków rolnych przekraczając 50 ha.

Rozpatrując sprawę na nowo Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej zlecił Wojskowej Akademii Technicznej Centrum Usługowo-Produkcyjnym wykonanie ekspertyzy ze zdjęć lotniczych z 1947 r. polegającej na określeniu powierzchni użytków rolnych w nieruchomości "Folwark R.-M.". Wykonana zgodnie ze zleceniem ekspertyza w kwietniu 1998 r. pod kierownictwem inż. Andrzeja M. ustaliła, że w dacie wykonywania zdjąć w 1947 r., powierzchnia użytków rolnych w R.-M. wynosiła 49,6731 ha.

W czerwcu 1998 r. pełnomocnik Stowarzyszenia Polskie Uniwersytety Ludowe złożył w sprawie kopię ekspertyzy Wojskowej Akademii Technicznej wykonaną wcześniej w 1997 r. w Zespole Zastosowań Teledetekcji pod kierunkiem prof. Józefa S., z której wynikało, że powierzchnia użytków rolnych w nieruchomości "Folwark R.-M." wynosiła w 1947 r. 50,6112 ha, z zaznaczeniem dokładności obliczenia powierzchni + - 0, 12 ha.

Na pytania skierowane do Centrum Usługowo-Produkcyjnego Wojskowej Akademii Technicznej Dyrektor tego Centrum dr inż. M. poinformował, że ekspertyza w 1997 r. została wykonana na zlecenie pełnomocnika Krystyny K. - metodą teledetekcyjną, co pozwala dokładnie sklasyfikować obiekty terenowe. Ekspertyza wykonana w 1998 r. przez Centrum Usługowo Produkcyjne sporządzona została metodą fotogrametryczną, która może być obciążona pewnym subiektywizmem. Z tego względu Dyrektor dr inż. M. zalecił dodatkową ekspertyzę prof. S., pod kierunkiem którego wykonano ekspertyzę w Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie.

Organ oparł się na ekspertyzie WAT z 1997 r. wykonanej obiektywną metodą teledetekcji uznając, że ekspertyza WAT inż. M. z 1998 r. obciążona jest pewnym subiektywizmem. Miał też na uwadze ustalenia wcześniejszych ekspertyz tj. Akademii Rolniczo-Technicznej w Olsztynie, według której użytki rolne z nieruchomości R.-M. wynosiły 50,3838 ha oraz ekspertyzę Politechniki Warszawskiej, według której ustalono powierzchnię użytków rolnych po pomiarach naziemnych 50,6112 ha.

Uwzględnione wyniki tych ekspertyz stanowiły podstawę uznania, że Folwark R.-M. miał w 1944 r. ponad 50 ha użytków rolnych i podlegał pod przepisy dekretu o reformie rolnej.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej złożyła Krystyna K. domagając się stwierdzenia nieważności decyzji zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 23 września 1997 r.

Skarżąca zarzuciła wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa poprzez ustalenie powierzchni użytków rolnych majątku R.-M. bez odliczenia obszarów leśnych, rowów, dróg i stawu. Przede wszystkim zarzuciła niezasadność wznowienia postępowania w niniejszej sprawie zakończonej prawomocną decyzją. Nadto skarżąca zakwestionowała zasadność zastosowania przepisów ustawy z dnia 26 marca 1935 r. "O klasyfikacji gruntów dla podatku gruntowego", podczas gdy przepisy rozporządzenia wykonawczego do dekretu o reformie rolnej z dnia 1 marca 1945 r. w par. 4 wyjaśniały jakie grunty zalicza się do użytków rolnych na cele reformy.

Skarżąca zarzuciła też tendencyjne pominięcie w ocenie dziewięciu ekspertyz naukowych, złożonych w sprawie, które jednoznacznie pozwalają ustalić powierzchnię użytków rolnych poniżej 50 ha.

Zarzuty skargi poparł także pełnomocnik skarżącej adwokat C., który wnosił o uchylenie obu decyzji Ministra Rolnictwa i umorzenie postępowania w sprawie.

W obszernym uzasadnieniu swego stanowiska zakwestionował głównie ekspertyzę Wojskowej Akademii Technicznej z sierpnia 1997 r. podważając jej wiarygodność i rzetelność. Zarzucił, iż interpretacja zdjęć lotniczych nie została poparta pomiarami na gruncie.

Podkreślił, iż do akt złożono tylko uwierzytelniony odpis, nie wiadomo kto ją zlecił i kto opłacił oraz kto odebrał oryginał.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej podtrzymując swoje stanowisko z decyzji wnosił o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga jest uzasadniona aczkolwiek nie można podzielić wszystkich podniesionych w niej zarzutów. Poza tym sąd, nie będąc związany granicami skargi - art. 51 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 68, poz. 368 ze zm./ - z urzędu wziął pod uwagę naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 149 par. 2 w związku z art. 145 par. 1 Kpa dotyczącym przeprowadzenia wznowienia postępowania /o czym niżej/.

Jeśli chodzi o zarzuty podniesione w skardze to przede wszystkim należy podnieść, że nie znajduje oparcia w przepisach prawa zgłoszony przez skarżącą wniosek o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji względnie jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Należy bowiem wyjaśnić, iż sąd administracyjny, stosownie do przepisu art. 21 i art. 22 powołanej ustawy z dnia 11 maja 1995 r., dokonuje jedynie oceny legalności /zgodności z prawem/ zaskarżonej decyzji, nie może natomiast orzekać merytorycznie w sprawie administracyjnej, gdyż nie jest uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej. Z oczywistych zatem przyczyn wniosek o umorzenie postępowania w sprawie nie mógł być uwzględniony.

Chybione są również wywody i argumentacja skarżącej o braku legitymacji czynnej i braku przymiotu strony podmiotów wnioskujących o wznowienie postępowania tj. Ministra Edukacji Narodowej oraz Stowarzyszenia Uniwersytety Ludowe. Podkreślić należy, iż podmioty te brały udział w całym postępowaniu administracyjnym zakończonym ostateczną decyzją zaś ich uprawnienia nie były kwestionowane. Wymienione strony występowały zarówno przed organami, które doręczały im decyzje jak i przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który rozpoznał skargi tych podmiotów. Również Sąd Najwyższy rozpoznawał rewizję nadzwyczajną wniesioną na wniosek zarówno Stowarzyszenia "Uniwersytety Ludowe" jak i Ministra Edukacji Narodowej.

Wreszcie, co najistotniejsze, nie może ulegać jakiejkolwiek wątpliwości, że w postępowaniu wznowieniowym uczestniczą i muszą wszystkie strony, które brały udział w postępowaniu zwykłym. Co więcej, nawet gdyby się okazało, że jedna ze stron występująca w postępowaniu zwykłym nie posiadała interesu prawnego do występowania w sprawie w rozumieniu art. 28 Kpa, to i wówczas byłaby uprawniona i zobowiązana do występowania w postępowaniu wznowieniowym.

Stanowi to zatem domniemanie przysługującej legitymacji czynnej obu ww. podmiotom. Domniemaniem tym jest związany Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w sprawie niniejszej.

Rozpoznając zatem merytorycznie sprawę przede wszystkim należało zwrócić uwagę na uchybienia procesowe i wadliwą ocenę etapów postępowania wznowieniowego.

Jak wynika z akt sprawy zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej wydana została w postępowaniu wznowieniowym postanowieniem z dnia 11 listopada 1996 r. na wniosek Ministra Edukacji Narodowej oraz Stowarzyszenia Uniwersytety Ludowe. Wydana więc została w postępowaniu nadzwyczajnym uregulowanym przepisami /art. 145-153/. Wznowienie postępowania jest instytucją procesową stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym decyzja zapadła było dotknięte wadliwością wyliczoną wyczerpująco w art. 145 par. 1 Kpa. Wznowienie postępowania w niniejszej sprawie dotyczyło postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 21 lutego 1995 r., a zgodność z prawem tej decyzji stwierdził Naczelny Sąd Administracyjny oddalając skargę wyrokiem z dnia 15 stycznia 1996 r. /II SA 876-878/95/ oraz Sąd Najwyższy oddalając rewizję nadzwyczajną, wyrokiem z dnia 4 października 1996 r. w sprawie III RN 2/96.

Wniosek o wznowienie powyższego postępowania został zgłoszony przez uczestników postępowania: Stowarzyszenie Uniwersytety Ludowe, Ministra Edukacji Narodowej oraz Nadleśnictwo Ch. na podstawie przesłanki określonej w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa.

Przepis ten stanowi, iż wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji nie znane organowi, który wydał decyzję.

Wniosek wskazywał na fakt ujawnienia nowego dowodu istniejącego w dacie wydawania decyzji przez organ a nie znanego organowi w tym czasie.

Stanowić go miały zdjęcia lotnicze wykonane w 1947 r., obejmujące obszar majątku ziemskiego "Folwark R.-M.". Według podmiotów wnioskujących wznowienie postępowania, zdjęcia te winny umożliwić ustalenie, na podstawie ich interpretacji, jaką powierzchnię użytków rolnych posiadał przedmiotowy majątek we wrześniu 1944 r.

Zgłoszenie takiego dowodu upoważniało organ administracji do wydania postanowienia o wznowieniu postępowania w trybie art. 149 par. 1 Kpa. Postanowienie o wszczęciu postępowania wznowieniowego jest jedynie aktem wyłącznie procesowym nie rozstrzygającym sprawy a otwierającym etap postępowania w nowej sprawie.

Równocześnie zauważyć należy, iż instytucja wznowienia postępowania obejmuje trzy zasadnicze etapy. W każdym z nich organ powinien rozstrzygnąć samodzielnie kwestie, warunkujące prawidłowe przeprowadzenie postępowania wznowieniowego i decydujące o wynikach tego postępowania.

I etap to etap wstępny, który zostaje spełniony z chwilą wydania postanowienia o wznowieniu postępowania. Jak już wyżej wskazano następuje, gdy strona wnosząca o wznowienie postępowania wskazała na jedną z przesłanek taksatywnie wyliczonych w art. 145 par. 1 Kpa. Dlatego postanowienie o wznowienie postępowania nie może zawierać innych treści poza wskazaniem przesłanki uzasadniającej wznowienie postępowania.

II etap postępowania wznowieniowego to etap wyjaśniający. Jego celem jest zbadanie i ocena czy przyczyna wznowienia rzeczywiście w sprawie wystąpiła i jakie z tego wynikają skutki dla rozstrzygnięcia /art. 149 par. 2 Kpa/.

III etap to rozstrzygnięcie sprawy na nowo i wydanie stosownej decyzji.

Zgodnie z treścią art. 149 par. 2 Kpa przedmiotem postępowania w sprawie wznowienia jest ustalenie, czy postępowanie w którym zapada ostateczna decyzja było dotknięte jedną z wad wyliczonych w art. 145 par. 1 Kpa. Na tym etapie badań, organ winien bardzo wnikliwie ocenić przesłankę wskazaną jako podstawę wniosku o wznowienie postępowania.

W przedmiotowej sprawie organ etap ten całkowicie pominął i nie zajął żadnego stanowiska w zakresie oceny przesłanki wznowieniowej.

Po zgłoszeniu wniosku o wznowienie postępowania oraz złożeniu nowych dowodów w postaci zdjęć lotniczych Folwarku R.-M. organ przystąpił bezpośrednio do rozpoznania sprawy na nowo celem jej merytorycznego rozstrzygnięcia.

Pominięcie w niniejszej sprawie etapu wyjaśniającego w trybie art. 149 par. 2 Kpa, w którym organ powinien najpierw ustalić czy występuje rzeczywiście podstawa do wznowienia postępowania, należy ocenić jako bardzo istotne uchybienie procedury wznowieniowej, stanowiące naruszenie wskazanego przepisu i mające wpływ na rozstrzygnięcie sprawy.

Jeśli bowiem po przeprowadzeniu postępowania rozpoznawczego organ nie ustali wystąpienia podstawy określonej w art. 145 par. 1 Kpa zobowiązany jest wydać decyzję zgodnie z art. 151 par. 1 Kpa odmawiającą uchylenia decyzji dotychczasowej - ostatecznej. Dopiero jeśli w wyniku postępowania rozpoznawczego organ ustali, że występuje w sprawie podstawa z art. 145 par. 1 Kpa powinien rozpoznać i rozstrzygnąć merytorycznie zgodnie z regulacją art. 151 par. 2 Kpa.

Dokonując oceny, czy wskazane zdjęcia lotnicze mogą stanowić rzeczywiście podstawę wznowienia postępowania - zgodnie z art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, organ winien przede wszystkim rozważyć, czy są to dowody istotne dla sprawy. Zgodnie z ustalonym dorobkiem orzecznictwa i stanowiskiem doktryny dowody istotne, to dowody dotyczące przedmiotu sprawy i mające znaczenie prawne a w konsekwencji mogące wpłynąć na zmianę decyzji w kwestiach zasadniczych.

Z powołanego dorobku orzecznictwa i wypowiedzi doktryny można i należy wyprowadzić wniosek, że ujawnienie nowego dowodu, w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa, oznacza wprawdzie obowiązek wydania przez organ administracyjny postanowienia o wznowieniu postępowania, na podstawie art. 149 par. 1 Kpa, ale nie oznacza to, samo przez się, przystąpienie do ponownego rozpoznania sprawy.

Jest to zrozumiałe zważywszy, iż nie każdy nowo ujawniony dowód "niweczy" ustalenia dokonane przez organ w postępowaniu poprzedzającym wydanie ostatecznej decyzji a także dokonaną w ostatecznej decyzji ocenę dowodów.

W przeciwnym bowiem razie ujawnienie jakiegokolwiek nowego dowodu oznaczałoby, że na organie administracyjnym spoczywa nie tylko obowiązek wydania postanowienia o wznowieniu postępowania ale równocześnie rozpoznania "na nowo" sprawy i podjęcia nowego rozstrzygnięcia zaś takie rozumienie przepisów o wznowieniu postępowania byłoby co najmniej nieporozumieniem. Jednocześnie bowiem oznaczałoby naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnych, stwarzałoby możliwość ciągłego badania sprawy na nowo tylko dlatego, że ujawniono jakikolwiek nowy dowód, nawet bez większego znaczenia dla sprawy.

Na gruncie niniejszej sprawy nie sposób nie zauważyć, że:

- po pierwsze: postępowanie administracyjne, zakończone ostateczną, decyzją toczyło się przez kilka lat, przeprowadzono dziesiątki dowodów, w sprawie kilkakrotnie orzekał Naczelny Sąd Administracyjny zaś rewizja nadzwyczajna od prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego została oddalona przez Sąd Najwyższy

- po drugie: wznowienie postępowania nastąpiło na tej podstawie, że odnaleziono nowy dowód w postaci "kopii zdjęć lotniczych majątku R. z 1947 roku" oraz

- po trzecie: że w oparciu o ww. zdjęcia lotnicze opracowane zostały przeciwstawne ekspertyzy biegłych dotyczącej powierzchni majątku ziemskiego przejętego na cele reformy rolnej.

Zestawienie tych okoliczności jednoznacznie wykazuje, w pewnym uproszczeniu rzecz ujmując, że organ po ujawnieniu nowych zdjęć lotniczych przystąpi do ponownego rozpoznania sprawy i ponownej oceny dowodów bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i jednoznacznego ustalenia czy ujawnione zdjęcia stanowią dowód na tyle istotny, że podważają ustalenia poczynione w ostatecznej decyzji i ocenione przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy /należy podkreślić, że tylko zdjęcia lotnicze stanowią nowy dowód a nie przeprowadzone na ich postawie ekspertyzy zresztą przeciwstawne/.

Takiej oceny organ nie przeprowadził w ogóle. Mając zaś na względzie powyższe kryterium "nowych dowodów istotnych" organ winien ocenić jaka jest wartość dowodowa złożonych zdjęć lotniczych i czy podważają one ustalenia poczynione w postępowaniu zwykłym.

W ocenie tej organ nie może pominąć zgłoszonych zarzutów takich jak

1/ zdjęcia wykonane zostały przez wojsko w 1947 r. do nieznanych celów, nieznaną lotniczą kamerą. Cechuje je niska jakość obrazu a skala zdjęć jest przybliżona;

2/ wszystkie wykonane na podstawie tychże zdjęć opinie i ekspertyzy zawierają różne wyniki co do powierzchni użytków rolnych w Folwarku R.-M. - a jest to zależne od zastosowanej metody badawczej bądź przyjętych zasad interpretacyjnych nie wykluczając domniemań.

Dokonując oceny zdjęć z uwzględnieniem wszystkich istotnych okoliczności organ winien zająć stanowisko, czy dowody te mogą stanowić podstawę wznowienia postępowania i w konsekwencji skutecznie podważyć ostateczną decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 12 lutego 1995 r., która jako zgodna z prawem została oceniana przez Naczelny Sąd Administracyjny oraz Sąd Najwyższy.

Mając na uwadze zasadę trwałości decyzji administracyjnych wynikającą z art. 16 Kpa oraz fakt, że postępowanie wznowieniowe należy do postępowania nadzwyczajnego, wnikliwej oceny wymaga każda przesłanka z art. 145 par. 1 Kpa.

W odniesieniu do podstaw wznowienia wskazanych w art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa zdaniem sądu orzekającego tylko taki dowód, który nie budzi żadnych wątpliwości oraz który bez względu na zastosowane metody badawcze prowadzi do jednoznacznego wyniku, może stanowić dowód istotny w rozumieniu wskazanego przepisu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa i uzasadniać wznowienie postępowania z konsekwencjami przewidzianymi art. 151 par. 2 Kpa.

W podsumowaniu powyższych rozważań należy stwierdzić, iż pominięcie przez organ drugiego etapu postępowania wznowieniowego i brak zbadania w trybie art. 149 par. 2 Kpa czy istnieją w niniejszej sprawie podstawy wznowienia postępowania w rozumieniu art. 145 par. 1 pkt 5 Kpa powoduje konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej ją.

Z tej też przyczyny rozpoznając skargę Sąd nie rozważał zarzutów związanych z oceną dowodów. W tym stadium postępowania poza kontrolą Sądu Administracyjnego pozostaje kwestia porównania wszystkich dowodów i opinii jakie przeprowadzono dotychczas w sprawie z opiniami wykonanymi po wznowieniu postępowania na podstawie zdjęć lotniczych.

Z powyższych względów na podstawie art. 22 ust. 1 pkt 1 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.