Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 213/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2019-05-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2015 poz 349
law: Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz  Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
article: par. 16 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 415
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
journal: Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1  art. 4 ust. 3
law: Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 60
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Strumiłło, Sędziowie sędzia WSA Renata Kantecka (sprawozdawca),, asesor WSA Katarzyna Górska, Protokolant specjalista Paweł Guziur, po rozpoznaniu w Olsztynie na rozprawie w dniu 23 maja 2019r. sprawy ze skargi spółki A na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 oddala skargę


UZASADNIENIE

I SA/Ol 213/19

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "ARiMR") po rozpatrzeniu odwołania M. Sp. z o.o. (zwana dalej: "Spółką", "stroną", "skarżącą") utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", którą umorzono postępowanie w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 w części dotyczącej działki rolnej A1 oraz odmówiono przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016.

Jak wynika z akt sprawy, w dniu 7 czerwca 2016r., do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej "BP") Spółka wniosła o przyznanie płatności na rok 2016, w tym m.in. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, deklarując do niej grunty rolne o łącznej powierzchni 66,54 ha. W dniu 14 kwietnia 2017r. Spółka wycofała z płatności działkę rolną A1 o pow. 16,74 ha.

Podczas weryfikacji wniosku, Kierownik BP ustalił, że C. C. - pierwotny Prezes Spółki, reprezentuje jako pełnomocnik także dziewięć innych podmiotów, które również wystąpiły z wnioskami o przyznanie płatności na rok 2016. Stwierdzono także, że adres siedziby Spółki był wspólny dla kilku producentów. Jednocześnie analiza wszystkich wniosków o przyznanie płatności na rok 2016 wykazała powiązania osobowe Spółki z innymi podmiotami, będącymi beneficjentami płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016.

W celu ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie mogły wystąpić sztucznie stworzone warunki do otrzymania płatności, sprzeczne z celami płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, organ I instancji wezwał stronę do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie gruntów zadeklarowanych we wniosku i dokumentów potwierdzających odrębne prowadzenie działalności rolniczej. Stosowne dokumenty Spółka złożyła.

W dniu "[...]" organ I instancji, wydał decyzję na podstawie której umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 w części dotyczącej działki rolnej A1 o powierzchni 16,74 ha oraz odmówił przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 w ramach realizacji wariantu 4.8 - Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki, uznając, że w sprawie zostały sztucznie stworzone warunki do otrzymania korzyści niezgodnych z celami pomocy.

W wyniku rozpatrzenia odwołania Spółki, decyzją z dnia "[...]", organ odwoławczy uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Kierownika BP.

Z zeznań C. C. wynika m.in., że zaczynał od uprawy zbóż, jednak ze względu na duże koszty uprawy, zajął się uprawą łąk i hodowlą bydła mięsnego. W chwili obecnej Spółka posiada 50 krów i 40 cieląt, zaś użytkowane przez nią grunty wystarczają na utrzymanie ww. zwierząt. W gospodarstwach wydzierżawionych dzierżawcy korzystają z programów rolnośrodowiskowych i ponoszą wszystkie opłaty z tego tytułu. Ponadto dzierżawcy posiadają swoje konta i na nie wpływały od początku dopłaty. Wyjątkiem jest M. C., który nie ma PESEL-u i bank nie otworzył mu rachunku, dlatego też zostało podane konto pełnomocnika. Również w przypadku G.Ł. jest wskazane na jej prośbę konto pełnomocnika. Świadek podał, że dzierżawcami są osoby z rodziny zarówno jego, jak i jego żony.

Z kolei J. C. reprezentująca Spółkę oświadczyła, że celem oddania w dzierżawę gruntów będących własnością Spółki w latach 2016, 2015 i latach wcześniejszych było zmniejszenie powierzchni posiadanych gruntów by zmniejszyć ilość i czas pracy potrzebny na uprawę gruntów. Ponadto wydzierżawienie gruntów dawało dodatkowe pieniądze z tego tytułu. Podała, że jako dzierżawców wybierano członków rodziny jej i jej męża, a także współwłaściciela Spółki – H. M. Dla dzierżawców było to korzystne, gdyż osoby te, mogły się ubezpieczyć w KRUS. Od roku 2016 Spółka nie świadczyła usług dzierżawcom. Opłaty za usługi doradcze, ekspertyzy przyrodnicze dokonywał każdy z dzierżawców. Podała, że pieniądze z dopłat w większości przypadków wpływały na konta dzierżawców, którzy następnie opłacali faktury za dzierżawę (za wyjątkiem M. C. oraz matki J. C.).

W celu weryfikacji powyższego Kierownik BP wniósł do organu odwoławczego o przygotowanie zestawień dotyczących ruchu zwierząt oraz migracji działek między Spółką, a powiązanymi producentami.

Decyzją z dnia "[...]" Kierownik BP umorzył postępowanie w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej PROW 2014-2020 w części dotyczącej działki rolnej A1 o powierzchni 16,74 ha oraz odmówił przyznania Spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2016 w ramach realizacji wariantu 4.8. Zdaniem organu, Spółka znalazła się w łańcuchu wzajemnych powiązań osobowych, organizacyjnych, biznesowych i własnościowych świadczących o stworzeniu sztucznych warunków w celu osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań przepisów prawnych Unii Europejskiej, które to działania są traktowane jako obejście prawa.

Po rozpatrzeniu odwołania, zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Organ przytoczył treść § 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. poz. 415, ze zm., dalej "rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne"), art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE,EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. L 312 z 23.12.1995r., s.1-4, dalej: "rozporządzenie 2988/95" oraz art.60 rozporządzenia nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.U. L 347 z 20.12.2013, s. 549).

Organ odwoławczy wskazał, że na podstawie danych znajdujących się w ewidencji producentów oraz w oparciu o dane ZSZiK (Zintegrowanego Systemu Zarządzania i Kontroli) ustalono, że C. C. - pierwotny Prezes Spółki, jest pełnomocnikiem 11 producentów, którzy również wnioskowali o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej i rolnośrodowiskowej lub złożyli wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania ww. płatności z tytułu przeniesienia posiadania gruntów. Są nimi: M. C., J. C., B. M., K. M., T. R., G. Ł., M. Ł. z domu S., W. S., W. O., N. N., S. B..

Z przeprowadzonej analizy wynikało, że J. C., będąca reprezentantem Spółki, jest żoną C. C. G. Ł. jest matką J. C. M. Ł. z domu S. jest żoną K. Ł. Również zbieżność nazwisk B. M., K. M. oraz H. M. - widniejącego w Krajowym Rejestrze Sądowym jako jeden ze wspólników, wskazuje na łączącą ich więź rodzinną.

Na podstawie danych zawartych w systemie ewidencji producentów ustalono także, iż adres siedziby Spółki jest wspólny dla producentów: J. C., B. M., M. C., przy czym B. M. w umowie dzierżawy z dnia 1 kwietnia 2015r. posługiwał się innym adresem zamieszkania.

Z analizy dokumentów zgromadzonych w ramach wniosków o wpis do ewidencji producentów składanych w latach 2009-2015 wynikało, że dla większości analizowanych podmiotów, poza B. M. i K. M., wskazano konto bankowe którego właścicielem był C. C.

Powołując się na orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 12 września 2013r., w sprawie C-432/12 oraz orzeczenia sądów administracyjnych organ wywiódł, że aby można było mówić o sztucznych warunkach, niezbędne jest istnienie dwóch przesłanek - obiektywnej i subiektywnej. Przesłanka obiektywna dotyczy ustalenia, że nie może zostać osiągnięty cel danego wsparcia, subiektywna zaś - że przez stworzenie takich sztucznych warunków wnioskodawca zamierzał uzyskać wyłącznie korzyść sprzeczną z tym celem.

Zdaniem organu, za tworzenie sztucznych warunków należy traktować sztuczny podział gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, dokonany w celu zawyżenia przysługującej pojedynczemu rolnikowi kwoty płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych, z ominięciem limitu powierzchni i degresywności stawek płatności. Podejrzenie stworzenia sztucznych warunków może zachodzić m.in. w przypadku podziału gospodarstwa rolnego na kilka mniejszych, w szczególności poprzez przekazanie posiadanych gruntów rolnych innym osobom, w tym spokrewnionym lub spowinowaconym dla uzyskania wyższych płatności.

Organ ustalił, że Spółka w 1999r. nabyła działki: "[...]" (położone w miejscowości "[...]"), a w kolejnych latach działki ewidencyjne nr: "[...]" (położone w obrębie "[...]"), które zostały podzielone w obrębie kręgu producentów powiązanych ze sobą osobowo oraz ekonomicznie, w celu uniknięcia modulacji płatności.

Grunty deklarowane do płatności zostały podzielone w taki sposób pomiędzy Spółką i pozostałymi podmiotami, aby ominąć degresywne stawki płatności stosowane w gospodarstwach z powierzchnią gruntów rolnych powyżej 50 ha. Sporządzone zestawienie wyraźnie wskazywało według jakiego schematu zmniejszano powierzchnię istniejących gospodarstw, tj. każde gospodarstwo oscylowało w granicach 50 ha (zestawienie na s.16-20 decyzji organu I instancji). Ponadto, każde z tych gospodarstw rozpoczęło uczestnictwo w ramach tego samego pakietu i wariantu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Widoczny jest również cel dokonanego podziału - wielkości płatności dla poszczególnych gospodarstw została zwiększona, w stosunku do kwoty płatności jak była możliwa do osiągnięcia przez Spółkę przy zadeklarowaniu gruntów sprzed podziału gospodarstwa.

Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 16 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1, 2 i 4-6 płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna jest przyznawana w wysokości:

1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha;

2) 75% stawki płatności za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha;

3) 60% stawki płatności za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.

W ocenie organu odwoławczego, Spółka zmniejszyła swoje gospodarstwo rolne, aby obejść niekorzystne przepisy. Z tych też względów przekazała fikcyjnie część swojego gospodarstwa rolnego ww. podmiotom. W ten sposób obejście obowiązujących przepisów umożliwiło otrzymanie przez Spółkę dodatkowych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych na rok 2016 w wysokości 129.643,20 zł z wniosków: M. C., J. C., B. M., M. S., T. R., W. S., W. O., K. M.

Zdaniem organu, dowodem sztucznego podziału gospodarstwa oraz pozorowania zdarzeń były wnioski transferowe i umowy dzierżaw zawierane na czas oznaczony pomiędzy Spółką i przywołanymi producentami. W szczególności organ zwrócił uwagę na umowy dzierżawy zawierane w kwietniu 2015r., w których Spółka wydzierżawia działki ewidencyjne B. M., K. M., M.C., W. S., M. S. Umowy dzierżawy nie były rejestrowane w Urzędzie Gminy, ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego ani potwierdzane notarialnie. Okres zawarcia umów pokrywał się z terminem składania wniosków o przyznanie płatności na rok 2015. Organ zwrócił uwagę, że ww. producenci jednocześnie rozpoczęli uczestnictwo w ramach tego samego pakietu i wariantu (4.8.) działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Zobowiązanie to w związku z zawarciem lub wypowiedzeniem umów dzierżaw jest przekazywane między producentami. Przedmiotowe umowy dzierżawy były wypowiadane bez podania przyczyn ani przywołania okoliczności uzasadniających rozwiązanie umowy przed upływem określonego czasu. Również korzyści uzyskiwane z tytułu dopłat przez producentów były niewspółmiernie wyższe niż zysk jaki Spółka uzyskuje z tytułu czynszu dzierżawnego.

W decyzji wskazano, że prowadzenie działalności gospodarczej, w tym również rolniczej ma na celu osiągnięcie najwyższego możliwego zysku. Zatem każda czynność zarządu lub uchwała zgromadzenia wspólników spółki powinna zmierzać do optymalizacji wyniku finansowego. Kierownik BP nie kwestionował prowadzenia przez Spółkę działalności rolniczej, ale poddał w wątpliwość działania Zarządu Spółki. W ocenie organu, zmniejszenie areału gospodarstwa poprzez wydzierżawienie gruntów na przedstawionych w umowach dzierżawy warunkach nie mogło prowadzić do poprawy sytuacji finansowej Spółki. Świadczy o tym analiza umów dzierżaw z lat 2010 i 2015, z których wynikało, że czynsz dzierżawny za 1 ha fizyczny wynosił 120 zł. Z dostarczonej przez stronę deklaracji na podatek rolny na rok 2016, wynikało, że stawka podatku rolnego za 1 ha przeliczeniowy w 2016r. wynosiła 134,37 zł. Zatem korzyści uzyskiwane z tytułu czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować koszty ustalonego podatku rolnego, który był opłacany za wydzierżawione grunty przez Spółkę. Zdaniem organu, korzyści finansowe, jakie mogłaby uzyskać Spółka z tytułu dopłat są niewspółmiernie wyższe niż zysk z tytułu czynszu dzierżawnego.

Organ zwrócił uwagę, że do BP nie wpłynęły żadne dokumenty potwierdzające uiszczanie płatności na rzecz Spółki z tytułu czynszu dzierżawnego przez osoby wydzierżawiające działki na podstawie umów dzierżaw.

Z zeznań złożonych przez J. C. wynikało, iż efektem wydzierżawienia gruntów rolnych była możliwość ubezpieczenia się dzierżawców w KRUS. Z ustaleń organu wynikało natomiast, że spośród wszystkich podmiotów wskazanych w decyzji ubezpieczeniem tym byli objęci jedynie B. M. i K. M.

Zdaniem organu odwoławczego, ujawnione przez Kierownika BP działania Spółki miały na celu obejście prawa. Rozumie się przez nie takie czynności, które jakkolwiek nie są prawnie zakazane, lecz podejmowane są dla osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. W niniejszej sprawie, takim skutkiem było uniknięcie - przy realizacji pakietu 4.8 - degresywnego systemu udzielania spornej płatności po to, by być traktowanym tak, jak producent rolny nie mający więcej niż 50 ha.

Dodatkowo organ wskazał, że istnienie sieci wzajemnych powiązań pomiędzy Spółką i ww. osobami fizycznymi, która w kontekście uzyskiwanych dochodów, ubiegania się o te same płatności, posiadania wspólnego pełnomocnika, wspólnych rachunków bankowych pozwala na uznanie, że Spółka, jak i wymienieni producenci w istocie stanowią jeden podmiot gospodarczy - sztucznie rozczłonkowany. O sztucznym podziale gospodarstwa świadczyć może również to, że działki ewidencyjne stanowiące własność Spółki zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie i stanowić mogą zorganizowaną całość, zaś ich podział pomiędzy poszczególnymi podmiotami został dokonany w ten sposób, aby każdy z nich uzyskał maksymalną płatność w ramach działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Spółka - mimo, że formalnie stanowi odrębny podmiot - jest jednak faktycznie ściśle powiązana z pozostałymi osobami fizycznymi, które łączy osoba pełnomocnika, stopień pokrewieństwa, adres siedziby lub numer rachunku bankowego.

Zdaniem organu, analiza wniosków Spółki z lat 2014-2016 wskazuje wyraźnie na podział gospodarstwa na mniejsze jednostki w celu ominięcia zmniejszeń, modulacji płatności i stawek degresywnych. W związku z przeprowadzonymi analizami, powiązania widoczne były szczególnie na etapie rejestrowania podmiotów w ewidencji producentów - ten sam pełnomocnik, wskazanie konta pełnomocnika, data rozpoczęcia działalności rolniczej - dały podstawę do stwierdzenia, iż zachodzą uzasadnione podstawy do twierdzenia, że osoby te stworzyły sztuczne warunki uzyskania pomocy, poprzez chęć przysporzenia na rzecz utworzonych podmiotów wielokrotności maksymalnego limitu pomocy przysługującemu jednemu beneficjentowi. Istnieniu powiązań osobowych i kapitałowych nie zaprzeczyli również C. C. oraz J. C.

Organ odwoławczy uznał również, że nie doszło do naruszenia art. 107 § 3, art.11, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz.2096 ze zm.), dalej jako "k.p.a.".

W skardze Spółka zaskarżyła w całości decyzję organu odwoławczego i wniosła o jej uchylenie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie norm postępowania mające bezpośredni wpływ na wynik sprawy - art. 151 §1 pkt 2 w związku z art. 145 §1 pkt 5 oraz art. 149 §2 k.p.a., poprzez wydanie decyzji uchylającej istniejącą w obrocie prawomocną decyzję przyznającą określone prawa stronie, pomimo braku wystąpienia określonych w art. 145 §1 pkt 5 k.p.a. przesłanek wznowienia postanowienia zakończonego prawomocną decyzją, tj. wyjścia - po wydaniu decyzji wzruszanej - na jaw nowych, istotnych dla sprawy dowodów lub okoliczności,

2. naruszenie norm prawa materialnego:

- art. 4 pkt 3 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 - poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo ewidentnego braku wystąpienia ku temu niezbędnych przesłanek, określonych w hipotezie normy prawnej,

- art. 60 rozporządzenia (UE) 1306/2013 - poprzez zastosowanie przewidzianej w nim sankcji pomimo ewidentnego braku wystąpienia ku temu niezbędnych przesłanek, określonych w hipotezie normy prawnej.

W uzasadnieniu skargi strona podniosła, iż z orzecznictwa sądowego jasno wynika, że ciężar obiektywnego dowodu co do łącznego zaistnienia wszystkich przesłanek zastosowania klauzuli generalnej sztucznych warunków spoczywa nie na stronie, a na organie, albowiem to organ zamierza wyciągnąć wobec strony skutki prawne przewidziane w tego typu klauzuli.

Skarżąca odnosząc się do wątpliwości organu co do ekonomicznej opłacalności dzierżaw wskazała, że organ nie przedstawił żadnych konkretnych dowodów wskazujących, że intencją Spółki nie była chęć pomocy krewnym. Okoliczności sprawy przeczą tezie organu, że wskazane przez organ osoby fizyczne spełniały jedynie pozorną rolę. Odnosząc się do ujętych w tabelach wyliczeń korzyści stwierdziła, że wynikająca z nich różnica mogłaby niewątpliwie stanowić motyw ekonomiczny, jakim mogłaby kierować się Spółka planując tego rodzaju oszustwo, jednakże organ nie wykazał, że do takiego oszustwa w związku z ubieganiem się o płatności przez dzierżawców Spółki w ogóle doszło. W aktach sprawy znajdują się liczne dowody potwierdzające faktyczne sprawowanie w 2016r. zarządu nad wydzierżawionymi gruntami osobiście przez osoby dzierżawiące grunty od Spółki. Ponadto organ nie dowiódł, w jaki to sposób, skarżąca miałaby pozyskiwać dla siebie środki z dopłat zważywszy, że prawnie środki te z chwilą ich przyznania należne były wnioskującym o nie osobom fizycznym, a skarżąca nie miała żadnych podstaw do wysuwania roszczeń w stosunku do tych środków.

Skarżąca zaznaczyła, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku rolnego spoczywał zgodnie z prawem na Spółce jako właścicielu gruntów, nie zaś na dzierżawcach i zgodnie z tym, to Spółka opłacała ten podatek. W sprawie nie mógł mieć zastosowania powołany przez organ art. 3 ust. 3 ustawy o podatku rolnym.

W sprawie nie wystąpiła żadna "sieć wzajemnych powiazań" lecz szereg odrębnych, prostych węzłów cywilnoprawnych, zawiązanych w ramach umów dzierżawy, w których jedną stroną jest każdorazowo osoba prawna wydzierżawiająca działki, drugą zaś pojedyncza osoba fizyczna nie pozostająca w żadnej prawnej relacji do innych dzierżawców. Spółka podkreśliła, że czym innym byłby podział wcześniej istniejącego gospodarstwa, a czym innym przypadki oddawania gruntów w dzierżawę innym, niezależnym, nawet jeśli spokrewnionym z władzami wydzierżawiającej Spółki, osobom fizycznym, które następnie osobiście i w sposób udokumentowany, własnym nakładem pracy i czasu zapewniają realizację wszelkich prawnych i agrotechnicznych warunków wymaganych do uzyskania płatności, o jakie się ubiegają.

W ocenie skarżącej, organy wskazały wprawdzie okoliczności mające uprawdopodobnić wymagany element subiektywny w postaci potencjalnych intencji czy też motywów, jakie mogły skłaniać skarżącą do celowego wykreowania sztucznych warunków do uzyskania wsparcia przez inne podmioty oraz zwiększenia korzyści dla siebie, jednakże nie wykazały elementu obiektywnego, czyli dowodów potwierdzających, że istniejące w sprawie okoliczności rzeczywiście służyły do celów innych niż w normalnych okolicznościach z nich wynikające.

Organ nie wykazał, że aktywność ekonomiczna dzierżawców była wyłącznie pozorna, ale wręcz przeciwnie - sam zgromadził, w postaci pisemnych dokumentów i licznych wzajemnie komplementarnych zeznań z września i października 2018 r., dowody na to, że dzierżawcy łożyli swoją osobistą pracę, czas i pieniądze na realizację prac polowych w zakresie wymaganym w ramach dopłat o jakie się ubiegali. Przychylność Spółki wobec krewnych jej udziałowców miała na celu pomoc niezamożnym krewnym, poprzez ekonomiczne ułatwienie im rozpoczęcia na ich własną rękę działalności, premiowanej przez ustawodawcę.

Skarżąca podkreśliła, że od roku 2005 nieprzerwanie uzyskuje płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego i działań powierzchniowych kolejnych programów PROW. O ile stopniowemu zmniejszeniu uległ areał gruntów użytkowanych przez Spółkę, to same warunki do przyznania płatności nie uległy w tym okresie żadnym zmianom. Spółka podkreśliła, że nie jest podmiotem wykreowanym w sposób sztuczny, a jej działalność rolnicza nie ma charakteru pozornego. Ponosi udokumentowane nakłady na prowadzone przez siebie prace.

Końcowo, Spółka powołała się na treść wyroku WSA w Olsztynie z dnia 22 września 2016 r. sygn. akt I SA/Ol 461/16, który jej zdaniem, powinien mieć zastosowanie w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z 7 maja 2019r. skarżąca podniosła zarzut rażącego naruszenie art.7, art.8, art.7a §1 lub względnie art.81a k.p.a., poprzez wydanie decyzji w sposób negatywny rozstrzygającej o jej prawach i obowiązkach w oparciu o dyspozycję art.60 rozporządzenia (UE) 1306/2013, w stanie faktycznym co najmniej analogicznym do stanu faktycznego w sprawach innych podmiotów w tym samym przedmiocie, w których to WSA w Olsztynie prawomocnym wyrokiem, a następnie organ, orzekał o braku podstaw faktycznych do zastosowania unijnej normy prawa materialnego zawierającej klauzulę sztucznych warunków, a w konsekwencji o braku podstaw do odmowy przyznania stronie płatności objętych jej wnioskiem (powołała wyroki z dnia 22 września 2016r. sygn. akt I SA/Ol 461/16 i I SA/Ol 462/16).

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, Sąd nie stwierdził aby w związku z jej wydaniem doszło do naruszenia przez organ obowiązujących przepisów prawa, które skutkowałoby koniecznością wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego.

Na wstępie zaznaczyć należy, że niezasadny jest zarzut naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania, tj. art. 151 §1 pkt 2 w związku z art. 145 §1 pkt 5 oraz art. 149 §2 k.p.a., gdyż zaskarżona decyzja została wydana w trybie odwoławczym, a nie nadzwyczajnym – wznowienia postępowania.

Zasadniczy spór w sprawie odnosi się do stwierdzenia, czy zaistniały przesłanki do odmowy przyznania Spółce płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na 2016r. z uwagi na stworzenie przez nią sztucznych warunków w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Przepisem prawa materialnego, który wyznacza kierunek prowadzenia ustaleń faktycznych w sprawie jest art.4 ust.3 rozporządzenia nr 2988/95. W myśl tego przepisu, działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści. Nadto zgodnie z art.60 rozporządzenia nr 1306/2013, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztuczne stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa.

W orzecznictwie wskazuje się, że art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95 zawiera tzw. klauzulę generalną pozwalającą organom administracyjnym podejmowanie działań mających na celu zapobieżenie obejścia prawa przez podmioty ubiegające się o przyznanie płatności i ich otrzymanie wbrew intencjom prawodawcy unijnego. W doktrynie wskazuje się, że posługiwanie się klauzulami generalnymi służy uelastycznieniu tekstu aktu prawnego. Klauzule generalne zawierają w swojej konstrukcji odesłania do jakiś ocen. Odesłania te powodują swoiste "otwarcie" tekstu aktu prawnego na normy pozaprawne. Ponadto często konstrukcja klauzuli generalnej korzysta z pojęć nieostrych (A.Choduń w: A.Choduń, A.Gomułowicz, A.Skoczylas, "Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym" Warszawa 2013r., s.26-32).

W powołanym przepisie zwrotem niedookreślonym jest sformułowanie "sztuczne stworzenie warunków". Ustalenie znaczenia tego pojęcia może mieć miejsce w ściśle określonym stanie faktycznym. Celem ustalenia, czy zachodzi "sztuczne stworzenie warunków" konieczne jest porównanie stanu faktycznego z określonym stanem wzorcowym, który jednak przez prawodawcę nie został bezpośrednio i ściśle sprecyzowany. Ustawodawca określił natomiast cel "sztucznego stworzenia warunków" – jest nim uzyskanie korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia.

Zdaniem Sądu, na gruncie art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95 warunki można uznać za stworzone sztucznie, jeżeli na podstawie istniejących okoliczności faktycznych można przyjąć, że nie miałyby one miejsca gdyby podmiot działał rozsądnie, kierując się zgodnymi z prawem motywami innymi niż uzyskanie korzyści sprzecznej z celami systemu wsparcia.

Klauzula generalna ujęta w art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95 nie dotyczy konkretnych sytuacji, jakie mogą powstać na gruncie konkretnej pomocy. Z założenia musi obejmować całość bądź istotną część zjawiska uznawanego za sztucznie wykreowanie określonych elementów stanu faktycznego tak, by odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w normalnym układzie rzeczy zastosowanie, ale innemu przepisowi, korzystniejszemu dla podmiotu, który stworzył sztuczne warunki.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, za trafne uznać należy stwierdzenie, że składanie przez poszczególne podmioty, którym Spółka wydzierżawiła grunty rolne oraz przez samą Spółkę kilkunastu odrębnych wniosków i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie kwalifikowałyby się do znacząco niższej pomocy, jest stworzeniem sztucznych warunków, w rozumieniu art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95.

W toku postępowania organy ustaliły, że C.C. jest pełnomocnikiem 11 producentów rolnych, którzy ubiegali się w 2016r. m.in. o płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne lub złożyli wniosek o wstąpienie do toczącego się postępowania w sprawie przyznania tych płatności z tytułu przeniesienia posiadania gruntów. Nadto adres siedziby Spółki jest wspólny dla kilku producentów – J.C., B.M., M.C. Dla większości tych producentów – poza B.M. i K.M. – we wniosku o wpis do ewidencji producentów wskazano konto bankowe, którego właścicielem jest C.C. Ustalono, że Spółka przekazała, na podstawie umów dzierżawy, grunty rolne osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z osobami będącymi jej udziałowcami i członkami zarządu. Umowy dzierżawy nie były rejestrowane w Urzędzie Gminy, ewidencji gruntów Starostwa Powiatowego ani potwierdzone notarialnie. Analiza tych umów wskazuje zaś, że korzyści uzyskiwane z czynszu dzierżawnego mogły jedynie zrekompensować Spółce koszty ustalonego podatku rolnego. Jak bowiem ustalono podatek rolny uiszczała od całej powierzchni Spółka. Spółka nie wykazała przy tym, że z tytułu czynszu dzierżawnego uiszczane były płatności. Grunty wydzierżawione poszczególnym osobom stanowiły gospodarstwa rolne o powierzchni około 50 ha. Każde z tych gospodarstw rozpoczęło uczestnictwo w ramach tego samego pakietu i wariantu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego. Dodatkowo wskazać należy, że działki ewidencyjne stanowiące własność Spółki zlokalizowane są w bezpośrednim sąsiedztwie i stanowić mogą zorganizowaną całość.

Powyższe ustalenia nie są przez Spółkę kwestionowane. Strona nie zgadza się natomiast z ich oceną, a mianowicie, że świadczą one o stworzeniu sztucznych warunków w rozumieniu art.4 ust.3 rozporządzenia 2988/95.

Podkreślić przy tym należy, że organy nie kwestionowały prawa własności Spółki do opisanych gruntów rolnych, ani nie twierdziły, że powstała ona w sposób sztuczny i nie prowadzi działalności. Na podstawie całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, organy stwierdziły natomiast, że Spółka stworzyła sztuczne warunki, by ominąć limit powierzchni gruntów rolnych i degresywność stawek płatności stosowane w gospodarstwach z powierzchnią gruntów rolnych powyżej 50 ha (zgodnie z §16 ust.1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego). Organ wyliczył, że obejście obowiązujących przepisów umożliwiło otrzymanie dodatkowo - z powierzchni działek rolnych stanowiących własność Spółki – płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych na 2016r. w wysokości 129.643,20 zł.

Ocenę tę Sąd w pełni podziela. Zdaniem Sądu, całokształt okoliczności faktycznych świadczy bowiem o tym, że Spółka stworzyła sztuczne warunki. Spółka nie wykazała w sposób racjonalny, że wydzierżawienie gruntów rolnych poszczególnym osobom spokrewnionym lub spowinowaconym z jej udziałowcami i członkami zarządu – każdej z tych osób powierzchni około 50 ha – które wcześniej nie miały doświadczenia w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, ani żadnej wiedzy w tym zakresie, nastąpiło ze względu na jakiś cel gospodarczy, a nie z uwagi na możliwość uzyskania korzyści sprzecznych z celami tego systemu wsparcia. Nie wykazała również jakie korzyści osiągnęła z czynszu dzierżawnego, ani nie przedstawiła dowodów na ich uiszczanie przez dzierżawców.

W konsekwencji powyższego niezasadne są, zdaniem Sądu, podniesione w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 4 pkt 3 rozporządzenia nr 2988/95 oraz art. 60 rozporządzenia (UE) 1306/2013. W rozpoznanej sprawie zaistniały bowiem podstawy do ich zastosowania.

Zaznaczyć należy, że organizacja gospodarstwa rolnego, w szczególności jego podział na potrzeby otrzymania płatności, nie wyłącza badania takiego działania z punktu widzenia istnienia prawa tak ukształtowanych podmiotów do danego rodzaju płatności. W świetle mającego w sprawie zastosowania art.27 ust.1 ustawy z dnia 20 lutego 2015r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-20120 (Dz.U. nr 349 ze m.) aktywność wnioskującego o płatność nie może sprowadzać się do negowania dokonanych przez organ prowadzący postępowanie ustaleń. W myśl art. 27 ust. 1 ww. ustawy, w postępowaniu w sprawie przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: stoi na straży praworządności, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania, zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie przed wydaniem decyzji administracyjnej umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 27 ust. 2 ww. ustawy). Konsekwencją powyższego jest konieczność wzmożenia aktywności stron, bowiem postępowanie w sprawach przyznania pomocy finansowej zostało oparte na dowodach, które będzie przedstawiała strona. Nie oznacza to jednakże, że organ administracyjny nie jest zobowiązany do jakiegokolwiek działania, gdyż także on musi przedstawiać dowody na poparcie swoich twierdzeń i wyjaśniać przesłanki, którymi kierował się wydając rozstrzygnięcie. W rozpoznanej sprawie Spółka nie przedstawiła jednak dowodów podważających ustalone przez organ powiązania, nie powoływała się na żadne dowody, które potwierdziłyby jej stanowisko, że takie jej działanie prowadzi do osiągnięcia celu danego systemu wsparcia, np. poprzez poprawę jakości.

Zdaniem Sądu, organ dokonał jednoznacznych ustaleń faktycznych, wszechstronnej i prawidłowej oceny zgromadzonych dowodów oraz w sposób logiczny umotywował swoje rozstrzygnięcie w uzasadnieniu decyzji. Do ustalonego stanu faktycznego, jak już wyżej wskazano, prawidłowo zastosowane zostały przepisy prawa materialnego.

Odnosząc się do powołanych przez skarżącą wyroków z 22 września 2016 r.: I SA/Ol 461/16 i I SA/Ol 462/16 wskazać należy, że zapadły one na tle innego stanu faktycznego W niniejszej sprawie nie wiążą one ani Sądu, ani organu administracyjnego.

Wobec powyższego zarzuty naruszenia art.7, art.8, art.7a §1 lub względnie art.81a k.p.a nie są uzasadnione.

Nie stwierdzając, by zaskarżona decyzja naruszała przepisy prawa materialnego lub reguły postępowania, Wojewódzki Sąd Administracyjnych, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.