Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 284/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1a, art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77  1, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi J. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej powoływane jako: "Kolegium", "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu odwołania J. F. (dalej jako "skarżący" lub "strona"), orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. F..

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że decyzją z dnia [...] listopada 2021 r. Prezydent Miasta S. odmówił przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką K. F.. Organ I instancji, powołując się na treść art. 17 ust. 1 i 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych podał, że z przeprowadzonego przez MOPR w S. wywiadu wynika, że skarżący nie sprawuje całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką. Jak bowiem sam oświadczył, opiekę tę sprawuje od 4 do 5 godzin dziennie. Według pracownika socjalnego można pogodzić opiekę wraz z pracą w niepełnym wymiarze godzin. Ponadto, zdaniem organu, z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, że niepełnosprawność K. F. istnieje od 2014 r., tj. od 57-go roku życia

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, a także dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez odwołującego się nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Ponadto, zarzucił naruszenie przez organ przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki odwołującego się nad matką, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium rozpatrując powyższe odwołanie ustaliło, że wnioskiem, który wpłynął do organu I instancji w dniu 9 sierpnia 2021 r., J. F. zwrócił się z prośbą o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na matkę K. F., która jest wdową. Do wniosku dołączył orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu [...] grudnia 2020 r., z którego wynika, że K. F. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] grudnia 2022 r., przy czym podano, że jej niepełnosprawność istnieje od dnia [...] stycznia 2014 r. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. K. F. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia [...] stycznia 2025 r.

Organ odwoławczy wskazał dalej, że w dniu [...] października 2021 r. przeprowadzony został rodzinny wywiad środowiskowy, podczas którego pracownik socjalny ustalił, że skarżący nie pracuje zawodowo, studiuje na Uniwersytecie Szczecińskim. Wnioskodawca wraz z matką utrzymują się z emerytury matki oraz renty rodzinnej po zmarłym ojcu. Według K. F., wymaga ona pomocy w przygotowaniu posiłków, podawaniu leków, utrzymaniu higieny osobistej. Pracownik socjalny zaznaczył, że w mieszkaniu panował bałagan, w kuchni było dużo pustych opakowań po jedzeniu, słoików, pustych puszek po napojach, niedopałki papierosów, wieloletni kurz. Mieszkanie jest zagracone, zaniedbane i brudne. K. F. jest osobą chodzącą, samodzielnie chodzi na rehabilitację, wychodzi z domu, wykonuje wiele czynności. Według pracownika socjalnego deklarowaną pomoc syna trudno zweryfikować podczas jednorazowej wizyty – mieszkanie jest brudne i zaniedbane. Organ zaznaczył, że w trakcie odwiedzin pracownika socjalnego K. F. sama wracała z zakupami, a skarżący spał w tym czasie (była godzina 13.00) i nie otwierał drzwi pracownikowi. Zgodnie z wnioskiem pracownika socjalnego, pomoc, którą skarżący świadczy matce można pogodzić z pracą, choćby w niepełnym wymiarze.

Zgodnie natomiast z oświadczeniami skarżącego i jego matki, złożonymi w dniu przeprowadzenia wywiadu, tj. w dniu [...] października 2021 r. wynika, że sprawuje on nad matką opiekę, pomaga jej w przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, robieniu zakupów, badaniu poziomu cukru, utrzymaniu higieny osobistej, co zajmuje mu dziennie 4-5 godzin. Przebywa jednak z matką cały czas.

Kolegium podało dalej, że organ I instancji zaskarżoną decyzją odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego między innymi z uwagi na fakt, że niepełnosprawność jego matki istnieje od 57- go roku życia, a zatem nie jest spełniona przesłanka dotycząca wieku, w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka, wymieniona w art. 17 a) ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odnosząc się do zarzutu odwołania dotyczącego błędnego zastosowania normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b) pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, Kolegium wyjaśniło, że niespełnienie przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Kolegium wskazało ponadto, że organ I instancji zakwestionowaną decyzją odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, także z uwagi na fakt, że zgodnie z ustaleniami pracownika socjalnego J. F. nie sprawuje całodobowej opieki nad niepełnosprawną matką. Oświadczył on, że sprawuje opiekę 4-5 godzin dziennie i według pracownika socjalnego można pogodzić opiekę z pracą choćby w niepełnym wymiarze godzin.

Organ odwoławczy podkreślił, że jak stanowi art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wnioskodawcy w przypadku sprawowania przez niego stałej opieki nad osobą niepełnosprawną i jeżeli w celu sprawowania tej opieki był on zmuszony zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, albo też nie ma on możliwości z powodu zakresu sprawowanej opieki i czasu jaki ona zajmuje podjęcia zatrudnienia. Musi zatem istnieć związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną, a niepodejmowaniem, czy też rezygnacją z zatrudnienia.

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie takiego związku nie ma. Ustalenia pracownika socjalnego nie potwierdziły faktu sprawowania opieki przez syna nad matką w takim zakresie, który uniemożliwiałby mu podjęcie zatrudnienia przynajmniej w niepełnym wymiarze. Z akt sprawy wynika, że K. F. ma 65 lat i choruje na cukrzycę. Samodzielnie się porusza, wychodzi na zewnątrz sama, sama także robi zakupy (wracała z zakupami podczas wizyty pracownika socjalnego) i chodzi na rehabilitację. Podczas wizyty pracownika socjalnego, o godzinie 13.00 skarżący nadal spał, a drzwi pracownikowi socjalnemu otworzyła matka wracająca z zakupami. To wskazuje na fakt, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką nie jest tak szeroki, jak podaje on w oświadczeniu.

Końcowo organ podkreślił, że wnioskodawca nie dba o swoje i matki miejsce zamieszkania. Z wywiadu środowiskowego wynika bowiem, że mieszkanie jest brudne, zaniedbane, w kuchni było dużo pustych opakowań po jedzeniu, słoików, pustych puszek po napojach, niedopałków papierosów. W związku z powyższym organ uznał, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką nie uniemożliwia mu podjęcia zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu.

Pismem z 28 lutego 2022 r. J. F., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył skargę na powyższą decyzję.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj.:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaną przez niego opieką nad matką, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;

-zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącego nad matką, co skutkowało brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o: uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zobowiązanie organów I i II instancji do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu sądu wydanym w niniejszej sprawie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.

W uzasadnieniu skargi podkreślił, że ustalenia w sprawie organ poczynił w oderwaniu od stanu faktycznego. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że opieka nad matką zajmuje mu znaczną część dnia. Zdaniem skarżącego, organ odwoławczy nie wziął również pod uwagę, że przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona, jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swego podopiecznego, przez co należy rozumieć także sytuację, w której oprócz sprawowania opieki, wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień, jak i w nocy, co w niniejszej sprawie zachodzi.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie ze stanowiskiem obu stron postępowania niniejsza skarga została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2022 r. poz. 329) - dalej: "p.p.s.a."

W myśl powołanego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne. Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W razie nieuwzględnienia skargi, podlega ona oddaleniu odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.

Przedmiotem skargi jest decyzja Kolegium utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad matką.

Podstawę materialno-prawną zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 17 ust. 1 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), zwaną dalej: "u.ś.r.".

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Natomiast w myśl art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem

o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Podkreślenia wymaga, że powołane wyżej przepisy zawierają zamknięty katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, ściśle związany z istnieniem obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą ubiegającą się o to świadczenie względem osoby będącej pod jej opieką.

W sprawie jest bezsporne, że skarżący – syn K. F. należy do kręgu osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wnioskowane przez skarżącego świadczenie, jak wynika z brzmienia powyższego przepisu ustawy, przysługuje osobie, która sprawuje opiekę nad osobą, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Nie było w sprawie kwestionowane, że matka skarżącego na podstawie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. w dniu [...] grudnia 2020 r., została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia [...] grudnia 2022 r., przy czym jej niepełnosprawność istnieje od dnia [...] stycznia 2014 r. Ponadto, zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do dnia [...] stycznia 2025 r.

Bezsporne w sprawie jest również to, że skarżący nie pracuje zawodowo, studiuje na Uniwersytecie [...], zamieszkuje wraz z matką i prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe.

Zgodnie z oświadczeniami skarżącego i jego matki, złożonymi w dniu przeprowadzenia wywiadu, tj. w dniu [...] października 2021 r., sprawuje on nad matką opiekę, pomaga jej w przygotowywaniu posiłków, podawaniu leków, robieniu zakupów, badaniu poziomu cukru, utrzymaniu higieny osobistej, co zajmuje mu dziennie 4-5 godzin. Przebywa jednak z matką cały czas.

Kwestią sporną w okolicznościach rozpatrywanej sprawy pozostaje ocena czy zakres i charakter sprawowanej przez skarżącego opieki nad niepełnosprawną matką wypełnia ustawowe przesłanki warunkujące przyznanie mu uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wywieść można, że opieka musi być stała lub długotrwała.

Podkreślenia wymaga, że zakres sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi w stopniu znacznym może się różnić w zależności od stopnia samodzielności tych osób oraz ich potrzeb. Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne. Innymi słowy o rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, a składające się na nią szczególne czynności zajmują tyle czasu, że podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia jest niemożliwe. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (bądź niepodejmowania przez niego pracy), a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w art. 17 u.ś.r. Co również istotne, stały i długoterminowy charakter opieki nie może być utożsamiany z wykonywaniem czynności opiekuńczych bez przerwy przez 24 godziny na dobę.

Podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest zatem rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić też trzeba, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych.

Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których - zakres opieki - wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Istotne jest jednak to, że opieka taka musi - w sposób oczywisty - stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły.

Ze stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy wynika natomiast, co nie jest sporne, że matka skarżącego samodzielnie się porusza, wychodzi na zewnątrz sama, sama także robi zakupy (wracała z zakupami podczas wizyty pracownika socjalnego) i sama chodzi na rehabilitację. Jak podał organ podczas wizyty pracownika socjalnego drzwi pracownikowi socjalnemu otworzyła K. F. wracająca z zakupami. Z wywiadu środowiskowego wynikało nadto, że wnioskodawca nie dba o swoje i matki miejsce zamieszkania.

Rację należy zatem przyznać organom orzekającym w sprawie, że zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę nad matką nie jest tak szeroki, jak podał on w oświadczeniu złożonym w dniu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.

W ocenie Sądu, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym oświadczenie strony co do zakresu i charakteru świadczonej opieki oraz przeprowadzony w dniu [...] października 2021 r. wywiad środowiskowy czynią zasadnym stwierdzenie niewykazania istnienia przesłanki bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy brakiem aktywności zawodowej wnioskodawcy, a koniecznością sprawowania przez niego opieki nad matką. Samorządowe Kolegium Odwoławcze słusznie bowiem zauważyło, że wskazany przez stronę charakter wykonywanych czynności nie wyklucza możliwości podjęcia przez stronę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Nie budzi przy tym wątpliwości codzienny charakter świadczonej opieki, który wynika z faktu wspólnego zamieszkania z matką. Natomiast czynności typu przygotowywanie i podawanie posiłków, czy też robienie zakupów należą do typowych czynności dnia codziennego, które są także wykonywane przez osoby aktywne zawodowo. Natomiast wskazane przez skarżącego czynności ściśle opiekuńcze nad matką, tj. podawanie lekarstw, czy też badanie poziomu cukru, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej nie stanowią czynności wymagających stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającą podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu (por. wyroki NSA z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 2859/20; z 24 czerwca 2021 r., I OSK 351/21; www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W świetle powyższego należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie, że skarżącemu nie przysługiwało prawo do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem sprawowana przez niego opieka nad matką nie stanowi opieki, która stałaby na przeszkodzie w podjęciu przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Trudno też upatrywać w takiej sytuacji istnienia związku skutkowo-przyczynowego, o którym mowa w omawianym przepisie. Tym samym zarzut skargi, co do naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. uznać należało za niezasadny.

Wbrew stanowisku strony skarżącej w sprawie nie doszło także do naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. Procedujące w sprawie organy w sposób wyczerpujący zebrały i oceniły cały materiał dowodowy, zarówno pod kątem możliwości uznania skarżącego za podmiot uprawniony do otrzymania wnioskowanego świadczenia, jak i pod kątem wystąpienia przesłanek zarówno pozytywnych, jak i negatywnych przemawiających za jego przyznaniem. Prowadząc postępowanie organy działały na podstawie i w granicach obowiązującego prawa, w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się wyrażonymi w art. 8 k.p.a. zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Dokonane w sprawie ustalenia faktyczne, jak i przeprowadzoną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego uznać należy za wystarczające do załatwienia sprawy, a uzasadnienia wydanych rozstrzygnięć odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. Co prawda organ I instancji błędnie uznał, że w wypadku skarżącego przyznanie świadczenia nie jest możliwe także z tego względu, że nie została spełniona przesłanka wieku , w którym powstała niepełnosprawność osoby, nad którą sprawowana jest opieka - z art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże organ odwoławczy, dostrzegając powyższy błąd, prawidłowo przyjął, że przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, skoro na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.