Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 4306/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6042 Gry losowe i zakłady wzajemne
Hasła tematyczne: Gry losowe
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 89 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 , art. 14 ust. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 612
law: Ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Trzecki Sędzia NSA Cezary Pryca Sędzia NSA Krystyna Anna Stec (spr.) Protokolant Anna Ważbińska-Dudzińska po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. Sp. z o.o. w N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 25 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Kr 356/17 w sprawie ze skargi A. Sp. z o.o. w N. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...], nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. Sp. z o.o. w N. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 356/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargi A. Sp. z o.o. w N. na decyzje Dyrektora Izby Celnej w K. z [...] stycznia 2017 r. w przedmiocie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Przedstawiając stan sprawy Sąd I instancji wskazał, że [...] maja 2015 r. Funkcjonariusze Urzędu Celnego w N. przeprowadzili kontrolę w Punkcie gier w [...], zlokalizowanym przy ul. N. [...] w T. W lokalu stwierdzono podłączone do zasilania i gotowe do gry trzy automaty do gier o nazwach: Video Games nr [...], Ultimate 10 nr [...], Hot Spot Platin nr [...].[...] maja 2015 r. w tym samym lokalu funkcjonariusze przeprowadzili kolejną kontrolę, w wyniku której stwierdzono trzy automaty do gry: Hot Spot Platinum nr [...], Rot Spot Platin nr [...], Ultimate 10 nr [...] włączone do zasilania i gotowe do gry. Po przeprowadzeniu na automatach eksperymentów procesowych (gier kontrolnych), ustalono, że gry prowadzone na tych automatach są grami losowymi o wygrane pieniężne. Za urządzającego gry uznano z kolei A. sp. z o.o., która stworzyła odpowiednie warunki, aby nielegalne gry na automatach mogły się odbywać w kontrolowanym punkcie poprzez udostępnienie firmie B. lokalu pod instalację tych automatów.

Decyzjami z [...] października 2016 r. Naczelnik Urzędu Celnego w N. nałożył na A. Sp. z o.o. kary pieniężne w wysokości po 36000 zł za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry, na podstawie art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 612 ze zm.; dalej: u.g.h.).

Dyrektor Izby Celnej w K. decyzjami z [...] stycznia 2017 r. utrzymał w mocy decyzje organu I instancji.

Skargi na decyzje odwoławcze wniosła spółka A..

WSA w Krakowie uzasadniając oddalenie skarg na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), w pierwszej kolejności przytoczył dokonane w sprawie ustalenia faktyczne organów, uznając, że zostały dokonane prawidłowo. Następnie WSA podzielił stanowisko przyjęte w uchwale składu siedmiu sędziów NSA z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 i stwierdził, że możliwość zastosowania art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. jest przesądzona i nie budzi żadnych wątpliwości.

Z zawartej przez skarżącą z B. umowy agencyjnej WSA wywiódł, że A. sp. z o.o. działała w pełnym porozumieniu z właścicielem automatów - firmą B. Zgodnie z zaakceptowanymi ustaleniami, współpraca miała polegać na zawieraniu w imieniu właściciela automatów, umów najmu powierzchni użytkowej dla urządzeń do gier, najmu lokali usługowych, biurowych, wprowadzania pracowników, rekrutacji, nadzoru, wykonywania rozliczeń finansowych pracowników, prowadzenia serwisu technicznego, niezbędnych rozliczeń finansowych wynikających z zawartych umów. Zakres obowiązków skarżącej spółki nie pozostawiał, zdaniem Sądu, wątpliwości, że działania, do których zobowiązała się skarżąca, i które wykonywała, wchodzą w zakres pojęcia "urządzanie gier", użytego przez ustawodawcę w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Rodzaj aktywności skarżącej wskazuje bowiem na podejmowanie działań prowadzących bezpośrednio do stworzenia wszelkich niezbędnych i wystarczających warunków do odbywania gier i to w sposób nieograniczający się do działań jednostkowych, ograniczonych w czasie, czy też wybiórczych.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyła skarżąca, wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Krakowie, jak również o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, a to art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L Nr 204, s. 37, ze zm.; dalej: dyrektywa 98/34/WE), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h.;

2) naruszenie prawa materialnego, a to art. 14 ust. 1 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym, oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny, w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE, charakter art. 14 ust. 1 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym;

3) naruszenie prawa materialnego, a to art. 14 ust. 1 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że urządzającym gry w rozumieniu tych przepisów jest każdy podmiot podejmujący aktywne działania, czynności dotyczące zorganizowania przedsięwzięcia w zakresie gier na automatach, w szczególności zachowania aktywne polegające na zorganizowaniu i pozyskiwaniu odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymanie automatów w stanie stałej aktywności umożliwiające ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, a także czynności związane z obsługą urządzeń czy zatrudnieniem odpowiednio przeszkolonego personelu i to bez względu na to, czy taki podmiot działa we własnym imieniu i na własny rachunek czy też nie;

4) naruszenie prawa materialnego, a to art. 2 ust. 6 u.g.h. w związku z art. 2 ust. 7 u.g.h. w związku z art. 2 ust. 3-5 u.g.h. w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. w zw. z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., wszystkie w brzmieniu pierwotnym, poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, iż w postępowaniu o wymierzenie kary pieniężnej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym dopuszczalna jest samodzielna ocena przez organ charakteru gry w oparciu o dowód w postaci eksperymentu przeprowadzonego przez funkcjonariuszy celnych, gdy tymczasem materia ta jest zastrzeżona dla Ministra Finansów i wymaga formy decyzji tegoż organu;

5) naruszenie prawa materialnego, a to art. 4 ustawy zmieniającej w związku z art. 14 ust. 1 u.g.h. w brzmieniu nadanym tą ustawą w związku z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. w brzmieniu pierwotnym poprzez błędną ich wykładnię polegającą na przyjęciu, że przewidziany w art. 4 ustawy nowelizującej u.g.h. okres dostosowawczy do wymagań wprowadzonych tą ustawą obejmuje wyłącznie podmioty, które w dniu wejścia w życie ustawy nowelizującej u.g.h., tj. 3 września 2015 r., prowadziły legalnie działalność w zakresie gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia;

6) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 269 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, celem podjęcia ponownej uchwały przez ten skład, zagadnień prawnych rozstrzygniętych w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, a to:

"1. Czy art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 1998.204.37 ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy, i czy wobec braku notyfikacji tego przepisu w Komisji Europejskiej mógł on być podstawą do wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie niektórych przepisów u.g.h.?

2. Czy dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego opisanego w art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) oraz stosowalności tego przepisu w sprawach o nałożenie kary pieniężnej ma znaczenie brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE L 1998.204.37 ze zm.) – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy?",

gdy obiektywnie zachodziła konieczność podjęcia uchwały rozstrzygającej te zagadnienia odmiennie niż to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, bowiem podjęcie uchwały rozstrzygającej te zagadnienia odmiennie niż to uczynił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16 winno skutkować przyjęciem bezzasadności wymierzonej skarżącej kary i uchyleniem zaskarżonych decyzji organów pierwszej i drugiej instancji.

7) naruszenie przepisów postępowania, a to art. 106 § 1 w związku z art. 134 § 1 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. przez zaniechanie wyjaśnienia okoliczności, czy za ten sam czyn nałożona została kara na inny podmiot, a jeżeli tak, to niewyjaśnienie, jaki wpływ ma ta okoliczność na odpowiedzialność skarżącej, w szczególności, czy nałożenie takiej kary na inny podmiot nie wyklucza możliwości ustalenia, że skarżąca jest urządzającym grę; co miało istotny wpływ na treść zaskarżonego wyroku, ponieważ ewentualne ustalenie, że odpowiedzialność innego podmiotu wyklucza lub ogranicza w stanie faktycznym sprawy odpowiedzialność skarżącej, co skutkowałoby uwzględnieniem skargi.

W uzasadnieniu przedstawiono argumenty na poparcie zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna jest niezasadna.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Skargę kasacyjną, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega więc na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wszystkie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej należało uznać za nieusprawiedliwione z następujących przyczyn:

Nie ma podstaw, aby twierdzić, że wyrok Sądu I instancji został wydany z naruszeniem przepisów prawa wymienionych przez skarżącą w pkt 1 – 2 petitum skargi kasacyjnej, na gruncie których zmierza ona do wykazania, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., nie mógł stanowić materialnoprawnej podstawy wydania decyzji nakładającej karę pieniężną za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry.

Odnosząc się do powyższej kwestii należy zauważyć, że stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie znajduje potwierdzenie w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16, na którą zresztą powoływały się zarówno Sąd, jak i organ. Z art. 269 § 1 p.p.s.a. wynika zaś moc ogólnie wiążąca uchwał abstrakcyjnych, co wyraża się w tym, że stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych i dopóki nie nastąpi zmiana tego stanowiska, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować.

W pkt 1 powołanej uchwały składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego i stwierdzono, że art. 89 ust. 1 pkt 2 ustawy z 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 612, ze zm.) nie jest przepisem technicznym w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasad dotyczących usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE. L z 1998 r. Nr 204, s. 37, ze zm.), którego projekt powinien być przekazany Komisji Europejskiej zgodnie z art. 8 ust. 1 akapit pierwszy tej dyrektywy i może stanowić podstawę wymierzenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h., a dla rekonstrukcji znamion deliktu administracyjnego, o którym mowa w tym przepisie oraz jego stosowalności w sprawach o nałożenie kary pieniężnej, nie ma znaczenia brak notyfikacji oraz techniczny – w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE – charakter art. 14 ust. 1 tej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie powiększonym, rozważając kwestię związaną z oceną technicznego charakteru art. 89 ust.1 pkt 2 u.g.h uznał, że przepis ten nie kwalifikuje się do żadnej spośród grup przepisów technicznych, o których mowa w dyrektywie 98/34/WE. Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela ten pogląd prawny, jak i argumentację przedstawioną w jego uzasadnieniu, a mianowicie, że art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h, nie ustanawia żadnych warunków determinujących skład, właściwości lub sprzedaż produktu, a tym samym, że przepis ten nie jest przepisem technicznym, w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE. Naczelny Sąd Administracyjny podziela również stanowisko przedstawione w uchwale odnośnie do oceny charakteru relacji między przepisami art. 14 ust. 1 oraz art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Samoistny charakter funkcji realizowanej przez ten przepis, o czym już była mowa, nadaje mu samoistny charakter w relacji do art. 14 ust. 1 u.g.h, co uzasadnia twierdzenie o braku podstaw do odmowy jego stosowania w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry.

Nie mógł odnieść zamierzonego przez skarżącą skutku zarzut z pkt 6 petitum skargi kasacyjnej, dotyczący naruszenia art. 269 p.p.s.a. poprzez nieprzedstawienie przez Sąd I instancji składowi powiększonemu Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnień prawnych rozstrzygniętych już w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 maja 2016 r., sygn. akt II GPS 1/16. Należy bowiem stwierdzić, że Sąd I instancji nie jest uprawniony do przedstawienia składowi powiększonemu NSA pytania prawnego, nawet jeżeli nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu siedmiu sędziów NSA. Jak bowiem wynika z art. 269 § 1 p.p.s.a. jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów (...) Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. W takiej sytuacji przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Wymaga zaś podkreślenia, że ten ostatni przepis daje uprawnienia do wystąpienia z pytaniem prawnym jedynie Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. Wobec tego tylko ten Sąd może wystąpić o rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego, w sytuacji gdy nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w uchwale składu powiększonego NSA.

W odniesieniu do zarzutu z pkt 5 petitum skargi kasacyjnej należy wyjaśnić, że przepisy przejściowe ustawy z dnia 12 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o grach hazardowych dotyczą jedynie podmiotów, które w dniu wejścia w życie tej ustawy, tj. w dniu 3 września 2015 r., prowadziły legalnie działalność z zakresu gier hazardowych na podstawie uzyskanej koncesji lub zezwolenia. Wynika to wprost z brzmienia art. 4 ustawy zmieniającej, zgodnie z którym "podmioty prowadzące działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy mają obowiązek dostosowania się do wymogów określonych w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, do dnia 1 lipca 2016 r."

Przepisy przejściowe ustawy zmieniającej regulują jedynie wpływ nowej ustawy na stosunki (prawa i obowiązki) powstałe pod działaniem u.g.h. i mają na celu złagodzenie uciążliwości związanych ze zmianami u.g.h dla podmiotów legalnie prowadzących działalność. W związku z tym należy podzielić stanowisko Sądu Najwyższego przyjęte w postanowieniu z 28 kwietnia 2016 r., sygn. akt I KZP 1/16, zgodnie z którym nie może ulegać wątpliwości, już na gruncie wykładni językowej, że ustawowe określenie adresatów unormowania zawartego w art. 4 ustawy zmieniającej, jako: "podmiotów prowadzących działalność w zakresie, o którym mowa w art. 6 ust. 1-3 lub w art. 7 ust. 2, w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy", dotyczy tylko tych podmiotów, które w tym dniu spełniały kryteria, o których mowa w powołanych przepisach u.g.h. (por. również np. wyroki NSA z: 18 stycznia 2018 r., sygn. akt II GSK 3690/17; 21 listopada 2018 r., sygn. akt II GSK 3409/16, 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 1172/17).

Jak słusznie stwierdził Sąd I instancji, przepis art. 4 ustawy zmieniającej nie znajdował zatem zastosowania do skarżącej, która nie prowadziła działalności w zakresie urządzania gier legalnie, tj. posiadając stosowne zezwolenie. Nie będąc adresatem wymienionego przepisu prawa, skarżąca nie mogła więc zasadnie oczekiwać, że określony tym przepisem okres dostosowawczy będzie miał zastosowanie również w odniesieniu do niej oraz twierdzić, że brak uwzględnienia (wobec niej) konsekwencji wynikających z tego przepisu stanowi naruszenie prawa.

Sąd I instancji nie uchybił również tym przepisom ustawy o grach hazardowych, których naruszenie strona zarzuca w pkt 4 petitum skargi kasacyjnej.

Z utrwalonego już orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że w toku postępowania o nałożenie kary pieniężnej organ administracji celnej nie jest zobligowany dysponować rozstrzygnięciem Ministra Finansów wydanym na podstawie art. 2 ust. 6 u.g.h, a brak tego rozstrzygnięcia nie stanowi o naruszeniu wymienionego przepisu, ani o wadliwości ustaleń faktycznych przeprowadzonych w sprawie o nałożenie kary pieniężnej za urządzanie gier na automacie poza kasynem gry. Zarzucając Sądowi I instancji naruszenie art. 2 ust. 6 i ust. 7 ustawy o grach hazardowych, Skarżąca pomija tę istotną okoliczność natury prawnej, że ust. 7 art. 2 tej ustawy nie daje organowi celnemu legitymacji do zainicjowania postępowania przed Ministrem Finansów. Organ ten może co najwyżej zasygnalizować potrzebę rozstrzygnięcia tej kwestii, co nie oznacza, że na skutek tej sygnalizacji Minister Finansów będzie zobligowany do wszczęcia postępowania z urzędu. Z tej więc również przyczyny upatrywanie wadliwości działania organu w naruszeniu art. 2 ust. 6 u.g.h jest chybione. W związku z powyższym, za uzasadnione uznać należy twierdzenie, że prowadząc postępowanie w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów u.g.h, właściwy organ jest uprawniony do czynienia ustaleń odnośnie do charakteru danej gry (por. w tej mierze, aktualny również w odniesieniu do postępowań prowadzonych na podstawie art. 89 u.g.h. pogląd prawny Sądu Najwyższego wyrażony w postanowieniu z 28 sierpnia 2013 r., sygn. akt V KK 15/13).

Według Naczelnego Sądu Administracyjnego za nieusprawiedliwiony należało również uznać zarzut z pkt 7 petitum skargi kasacyjnej, dotyczący zaniechania wyjaśnienia okoliczności, czy za ten sam czyn nałożona została kara na inny podmiot, a jeżeli tak, to jaki wpływ ma ta okoliczność na odpowiedzialność skarżącej z tytułu urządzania gier na spornych automatach, a także związany z nim zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej dotyczący błędnej wykładni pojęcia "urządzającego gry".

Naczelny Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela pogląd prawny wyrażony w uchwale składu siedmiu sędziów NSA sygn. akt II GPS 1/16, jak i argumentację przedstawioną w jego uzasadnieniu, z której wynika, że przepis art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h jest adresowany do każdego, kto w sposób w nim opisany urządza gry na automatach. Podmiotem, wobec którego może być egzekwowana odpowiedzialność za omawiany delikt, jest każdy (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej), kto urządza grę na automatach w niedozwolonym do tego miejscu, a więc poza kasynem gry. Na gruncie art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h penalizowane jest bowiem zachowanie naruszające zasady dotyczące miejsca urządzania gier hazardowych na automatach, nie zaś zachowanie naruszające zasady dotyczące warunków, od spełnienia których w ogóle uzależnione jest rozpoczęcie, a następnie prowadzenie działalności polegającej na organizowaniu i urządzaniu gier hazardowych, w tym gier na automatach. W świetle powołanego przepisu za prawnie relewantne fakty podlegające ustaleniu w postępowaniu administracyjnym w sprawie nałożenia kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach niezgodnie z ustawą należy uznać fakt urządzania gier na automatach do gry, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.g.h oraz fakt, że gra na automatach jest urządzana poza kasynem gry.

Naczelny Sąd Administracyjny, na gruncie omawianej regulacji, konsekwentnie przyjmuje (por. wyroki z: 27 czerwca 2019 r., sygn. akt II GSK 1425/17; 10 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 59/19; 26 września 2018 r., sygn. akt II GSK 633/18, 18 września 2019 r., sygn. akt II GSK 1172/17), że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę urządzającego gry na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu urządzającego gry na automatach, jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna, jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów u.g.h., która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (zob. np.: wyroki NSA z: 9 listopada 2016 r., sygn. akt II GSK 2736/16; 20 kwietnia 2017 r., sygn. akt II GSK 5233/16; 12 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 310/17).

Sama ustawa o grach hazardowych nie zawierała legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługiwała się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjmuje się, że urządzanie gier hazardowych to ogół czynności i działań stanowiących zaplecze logistyczne dla umożliwienia realizowania w praktyce działalności w zakresie gier hazardowych, w szczególności: zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającym ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze. Powyższe rozumienie "urządzania" potwierdza przy tym definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić – urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować jakąś imprezę, jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki materialne" (por. https://sjp.pwn.pi/sjp/urzadzic:2533410.html.)

"Urządzanie" to wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", co w rozpoznawanej sprawie wprost i bezpośrednio odnieść należy do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry, a to poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach stanu faktycznego badanej sprawy wyraziło się to w podjęciu działalności, na podstawie zawartej [...] maja 2014 r. umowy agencyjnej oraz aneksu do niej z [...] czerwca 2014 r., w której skarżąca zobowiązała się do stałego zawierania w imieniu firmy B. umów najmu powierzchni użytkowej dla urządzeń do gier, wynajmu lokali usługowych, biurowych, wprowadzania pracowników, rekrutacji, nadzoru, wykonywania rozliczeń finansowych pracowników, prowadzenia serwisu technicznego, niezbędnych rozliczeń finansowych wynikających z zwartych umów oraz odbioru faktur. Skarżąca otrzymywała wynagrodzenie od każdego serwisowanego urządzenia oraz stałą kwotę miesięczną z tytułu pozyskiwania miejsc oraz zawierania umów. Tym samym, za uzasadniony należy uznać wniosek, że celem wymienionej umowy, a zarazem zgodnym zamiarem stron było podjęcie wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego polegającego na tworzeniu warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uwzględniając przedstawione rozumienie urządzanie gier, należy stwierdzić, że dokonana przez organy administracji celnej i zaakceptowana, jako prawidłowa przez Sąd I instancji, prawna ocena zachowania skarżącej odpowiada sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej dekodowanej z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Wbrew stanowisku skarżącej, dokonana przez organ subsumcja ustalonego w sprawie stanu faktycznego w odniesieniu do tych jego aspektów, które dotyczyły roli skarżącej w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalająca na przyjęcie, że była ona urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych oraz przeprowadzona przez Sąd I instancji kontrola prawidłowości tego procesu subsumcji, były prawidłowe.

Należy przy tym podkreślić, że skarżąca, formułując zarzut z pkt 3 petitum skargi kasacyjnej, powołała się na podstawę kasacyjną wymienioną w pkt 1 art. 174 p.p.s.a. i podjęła wyłącznie próbę podważenia prawidłowości podejścia Sądu I instancji do wykładni i zastosowania w stanie faktycznym rozpoznanej sprawy przepisu art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Skarżąca nie zarzuciła natomiast Sądowi I instancji zaakceptowania ustaleń faktycznych poczynionych przez organy celne w tym zakresie. Skoro skarga kasacyjna wymienionych kwestii nie podnosi (nie stawia np. zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 p.p.s.a., czy też art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., a także właściwych przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących postępowania dowodowego), to również Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony, ani też zobowiązany do tego, aby się do nich odnosić. Konsekwencją zasady ustanowionej w art. 183 § 1 p.p.s.a., o której mowa była na wstępie, jest to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może z urzędu modyfikować treści zarzutów skargi kasacyjnej lub ich uzasadnienia, gdyż nie może za stronę wyznaczać zakresu i kierunku weryfikacji zaskarżonego wyroku, dokonywać konkretyzacji zarzutów skargi kasacyjnej poprzez ich uściślanie lub korygowanie w inny sposób, czy też zastępować stronę wnoszącą skargę kasacyjną we wskazywaniu naruszenia prawa, którego strona nie wskazała w podstawach kasacyjnych (por. np. wyroki NSA z: 8 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2764/15; 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II OSK 2533/15; 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt II OSK 2074/15; 29 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 548/15).

Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radcowskie (Dz. U. poz. 1804 ze zm.).