Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 22/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-09-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak, Sędziowie NSA Henryk Dolecki, Izabella Kulig-Maciszewska (spr.), Protokolant Anna Harwas, po rozpoznaniu w dniu 2 września 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Władysława C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2004 r. sygn. akt IV SA 4637/03 w sprawie ze skargi Władysława C. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 października 2003 r. (...) w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 15 września 2004 r. IV SA 4637/03, oddalił skargę Władysława C. na decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 października 2003 r. (...), w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa na rzecz Skarbu Państwa.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia 12 września 1994 r. (...) Minister Przemysłu i Handlu na podstawie art. 158 par. 2 w zw. z art. 156 par. 2 Kpa, po rozpoznaniu wniosku Ireny L. stwierdził, że Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 6 października 1952 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: Młyn elektryczny, gospodarczy, spadkobierców Romana C., dzierżawca Irena M. w W., powiat T. oraz Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 22 maja 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa, zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Minister Gospodarki, decyzją z dnia 10 grudnia 1999 r. (...) 571/99 odmówił Władysławowi C. i Piotrowi C. /spadkobiercom Romana C./ przyznania odszkodowania w trybie art. 160 Kpa, w uzasadnieniu podnosząc, iż wnioski o odszkodowanie zostały złożone po upływie 3-letniego terminu określonego w przepisie art. 160 par. 6 Kpa. W omawianym przypadku decyzja Ministra Przemysłu i Handlu stała się ostateczna z dniem jej wydania tj. 12 września 1994 r., zaś Władysław C. wniosek złożył 17 sierpnia 1999 r., a Piotr C. w dniu 13 sierpnia 1999 r. W związku z powyższym roszczenie odszkodowawcze uległo przedawnieniu.

Wnioskami z dnia 8 września 2000 r. Władysław C. i Piotr C. zwrócili się do Ministra Gospodarki z żądaniem wznowienia na podstawie art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa w zw. z ar. 147 Kpa, postępowania "zakończonego decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. (...) w części dotyczącej przyznania odszkodowania", z uwagi na ujawnienie okoliczności prowadzenia przedmiotowego postępowania bez udziału wszystkich stron bez ich winy. Wnioskodawcy podnieśli, iż decyzja ta nie została im nigdy doręczona, nie byli też informowani o konsekwencjach finansowych wiążących się ze stwierdzeniem w tej decyzji rażącego naruszenia prawa przy wydawaniu Zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 6 października 1952 r. i Orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 22 maja 1962 r.

Postanowieniem z dnia 19 października 2000 r. Minister Gospodarki wznowił postępowanie zakończone ostateczną decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. "w celu rozpatrzenia wniosków", powołując jako podstawę prawną przepisy art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 150 par. 1 i art. 149 par. 1 Kpa., a następnie decyzją z dnia 22 listopada 2000 r. odmówił wznowienia tego postępowania.

Rozpatrując ponownie sprawę w trybie art. 127 par. 3 Kpa Minister Gospodarki decyzją z dnia 15 lutego 2001 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 listopada 2000 r.

Po rozpatrzeniu skargi Władysława C. na tę decyzję Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 10 grudnia 2002 r. IV SA 844/01 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia 22 listopada 2000 r. jak również postanowienie Ministra Gospodarki z dnia 19 października 2000 r. o wznowieniu postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że organ powinien w pierwszej kolejności zbadać, czy wniosek o wznowienie postępowania złożony został z zachowaniem terminu określonego w art. 148 Kpa. Jeżeli stwierdzono, że wnioski o wznowienie postępowania złożono z uchybieniem terminu, to bezzasadne było wydawanie postanowienia o wznowieniu postępowania, ponieważ zgodnie z art. 149 par. 3 Kpa należało wydać decyzję o odmowie wznowienia postępowania.

Po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Organ ponownie rozpoznał wnioski Władysława C. i Piotra C. z dnia 8 września 2000 r. o wznowienie postępowania i decyzją z dnia 26 sierpnia 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej na podstawie art. 149 par. 3 Kpa, odmówił wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r., wskazując w uzasadnieniu decyzji, że wnioski o wznowienie postępowania zostały złożone po upływie terminu określonego w art. 148 Kpa.

W odniesieniu do tej decyzji Władysław C. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. nigdy nie została jemu, jak też jego bratu doręczona, a jedynie telefonicznie uzyskał z Ministerstwa informacje o numerze decyzji i tylko ogólnikowo podano mu treść rozstrzygnięcia.

Decyzją z dnia 16 października 2003 r. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia 26 sierpnia 2003 r. o odmowie wznowienia postępowania zakończonego ww. decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. W uzasadnieniu tej decyzji Organ podał, że istotnie Władysław C. i Piotr C. nie brali udziału w postępowaniu, w wyniku którego zapadła decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r., jednakże wniosek o wznowienie przedmiotowego postępowania powinno być złożony w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym dowiedzieli się o tej decyzji.

Twierdzenie Władysława C., że zapoznał się z omawianą decyzją dopiero 4 grudnia 2000 r. nie jest - zdaniem organu - wiarygodne, gdyż w swoich pismach z dnia 10 i 12 sierpnia 1999 r. zarówno Władysław C. jak i Piotr C. zwrócili się do Ministra Gospodarki o wypłatę im należnej części odszkodowania za przejęte na rzecz Państwa mienie młyńskie, powołując się na ww. decyzję Ministra Przemysłu i Handlu, stanowiącą podstawę do wypłacenia odszkodowania. Fakt więc wydania przedmiotowej decyzji znany był Władysławowi C. i Piotrowi C. już w sierpniu 1999 r., a występując z wnioskiem o wznowienie postępowania 8 września 2000 r. nie dotrzymali terminu, określonego w art. 148 Kpa. Gdyby termin ten został zachowany, organ byłby zobowiązany do merytorycznego rozpatrzenia wniosków.

Organ dokonując jednak oceny formalnej ważności wniosków uznał w kontekście art. 148 par. 2 Kpa, że zostały one złożone po upływie ustawowego terminu, wobec czego nie mogły wywołać oczekiwanych skutków.

Na powyższą decyzję Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 16 października 2003 r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł Władysław C.

Skarżący podniósł, że decyzja Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. nigdy nie została mu doręczona, a jedynie telefonicznie uzyskał z Ministerstwa informacje o numerze decyzji i tylko ogólnikowo podano mu treść rozstrzygnięcia. Nigdy natomiast nie został szczegółowo poinformowany o treści decyzji, a zatem nie można uznać, że dotarła do niego wiadomość o wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu.

Wskazał, że występując o wypłatę odszkodowania za przejęty młyn, nie znał dokładnie treści decyzji z dnia 12 września 1994 r.

Władysław C. podał, że bardziej szczegółowe informacje na temat decyzji Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. uzyskał dopiero 4 grudnia 2000 r. w Ministerstwie, a wcześniej nie miał żadnej możliwości uzyskania o nich bliższych informacji.

Oddalając skargę Sąd I instancji stwierdził, iż zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszeniem prawa uzasadniającym jej uchylenie.

W swych wnioskach o wznowienie postępowania z dnia 8 września 2000 r., Piotr C. i Władysław C. zażądali wznowienia postępowania zakończonego decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r. z uwagi na to, iż bez własnej winy nie brali udziału w tym postępowaniu wskazując jako podstawę prawną art. 145 par. 1 pkt 4 Kpa.

Art. 148 par. 1 Kpa stanowi, że podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

W art. 148 par. 2 Kpa określono natomiast, że termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 par. 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika bezspornie - zaznaczył Sąd I instancji, że Piotr C. i Władysław C. już w sierpniu 1999 r. wiedzieli o wydaniu przez Ministra Przemysłu i Handlu decyzji z dnia 12 września 1994 r., którą stwierdzono, że Zarządzenie Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 6 października 1952 r. w sprawie ustanowienia przymusowego zarządu państwowego nad przedsiębiorstwem: Młyn elektryczny, gospodarczy w W., powiat T. oraz Orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 22 maja 1962 r. w sprawie stwierdzenia przejścia na własność Państwa tego przedsiębiorstwa - zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa.

W swych wnioskach o wypłatę odszkodowania w trybie art. 160 Kpa z dnia 10 sierpnia 1999 r. Władysław C. i z dnia 12 sierpnia 1999 r. Piotr C. wskazali, że stwierdzenie wydania z naruszeniem prawa decyzji o przejęciu przez Państwo Młyna gospodarczego w W., nastąpiło decyzją Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 września 1994 r.

Fakt, iż ww. decyzja z dnia 12 września 1994 r. nie została im doręczona przez organ, który ją wydał, nie może mieć znaczenia dla upływu terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W art. 148 par. 2 Kpa mowa jest o powzięciu wiadomości o istnieniu decyzji, a nie o doręczeniu tej decyzji. W świetle art. 148 par. 2 Kpa istotne jest jedynie to, aby do strony dotarła wiadomość o wydaniu decyzji i zawartym w niej rozstrzygnięciu.

Ponieważ w niniejszej sprawie bezsporne jest, że Władysław C. i Piotr C. już w sierpniu 1999 r. wiedzieli o wydaniu przez Ministra Przemysłu i Handlu, decyzji z dnia 12 września 1994 r., a także znali treść tego rozstrzygnięcia to zasadnie - w ocenie Sądu I instancji - Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej uznał, że wnioski o wznowienie postępowania z dnia 8 września 2000 r. złożone zostały z uchybieniem terminu ustawowego.

Władysław C. złożył skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miały istotny wpływ na wynik s prawy, tj. naruszenie art. 134 par. 1 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, poprzez ograniczenie rozpatrywania skargi do złożonego przez skarżącego wniosku zatytułowanego o wznowienie postępowania z dnia 8 września 2004 r., z pominięciem całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i bez uwzględnienia uprzednich pism i wniosków składanych przez skarżącego w toku prowadzonego postępowania jako wniosków, stanowiących ewentualne podstawy do kwalifikowania ich jako wnioski o wznowienie oraz naruszenie art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa poprzez brak oceny legalności zaskarżonej przez skarżącego decyzji, mimo podniesionych w skardze zarzutów rażącego naruszenia prawa.

Skarżący dodał, iż uzasadnieniem wniesienia skargi kasacyjnej jest naruszenie przy rozpatrywaniu sprawy podstawowych zasad procedury sądowoadministracyjnej, obligujących Sąd zarówno do oceny legalności zaskarżanych decyzji, jak i umożliwiających rozstrzyganie sprawy, bez związania zarzutami i wnioskami skargi. Uzasadnieniem wniesienia skargi kasacyjnej jest także usankcjonowanie przez Sąd I instancji rażącego naruszenia prawa, podstawowych zasad postępowania administracyjnego art. 7, 8, 9, 10 Kpa, art. 61 par. 1 i 2 Kpa, jakiego Organ Administracyjny dopuścił się wobec skarżącego, pozbawiając go możności zarówno uczestnictwa w postępowaniu, jak i obrony należnych mu praw, a także obciążając go skutkami własnych administracyjnych uchybień. Zdaniem skarżącego, pozostaje to w sprzeczności zarówno z ideą sprawiedliwego państwa jak i z zasadami współżycia społecznego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie zaś z art. 183 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ Sąd rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze jedynie pod uwagę nieważność postępowania sądowego.

Ponieważ w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki nieważności, Sąd rozpoznał sprawę w granicach zarzutu naruszenia art. 134 par. 1 i 135 ww. ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wskazany art. 134 par. 1 stanowi, iż Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany jednak zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą.

Przepis ten określa więc jako zasadę, działanie wojewódzkiego sądu administracyjnego z urzędu, co oznacza, że sąd ten musi dokonywać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od podanych zarzutów. W niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie naruszył tej zasady. Zgodnie ze swoimi kompetencjami określonymi we wskazanej wyżej ustawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji, szczegółowo uzasadniając swoje stanowisko, przy czym prawidłowo zastosował przepis art. 134 par. 1, bowiem działał w granicach danej sprawie i nie rozpoznał wniosków skargi, które odnosiły się do innej sprawy /o odszkodowanie/ oraz nie mieszczących się w kompetencjach sądu administracyjnego.

Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 135 ww. ustawy, który to przepis daje uprawnienie Wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu do stosowania przewidzianych ustawą środków w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Warunkiem zastosowania tego przepisu jest konieczność usunięcia naruszeń prawa dokonanych w innych postępowaniach w granicach danej sprawy i ze względu na niemożność końcowego załatwienia danej sprawy, w której wniesiona została skarga do sądu. W niniejszej sprawie skarga ta została wniesiona od decyzji odmawiającej wznowienia postępowania, a więc zastosowanie wskazanego art. 135 tylko wtedy byłoby możliwe, gdy do końcowego załatwienia tej sprawy istniała konieczność usunięcia naruszenia prawa w innych postępowaniach, nie zaskarżonych do sądu. Taka sytuacja nie zachodziła w niniejszej sprawie.

Sąd mógł dokonać i dokonał oceny legalności zaskarżonej decyzji dotyczącej odmowy wznowienia postępowania i nie było potrzeby dokonywać oceny innych niezaskarżonych w ustawowym trybie do sądu, postępowań. Wskazać przy tym należy, iż podniesiony jako uzasadnienie podstaw kasacji zarzut sankcjonowania przez Sąd naruszenia przez organ zasad postępowania administracyjnego, określonych w art. 7, 8, 9, 10 Kpa oraz 61 par. 1 i 2 Kpa. a odnoszących się do postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji dot. przymusowego zarządu państwowego, nie jest słuszny. Sąd w żadnym zakresie nie dokonywał oceny tego postępowania, bo nie to postępowanie było przedmiotem rozstrzygania przez Sąd. Stąd też Sąd nie mógł sankcjonować ewentualnych wskazanych naruszeń.

Przedmiotem oceny legalności była jedynie decyzja odmawiająca wznowienia postępowania wydana wobec niezachowania terminu, o którym mowa w art. 148 Kpa i tylko w stosunku do tej decyzji Sąd I instancji stwierdził, iż nie narusza ona prawa.

Z tych wszystkich względów uznając, iż skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.