Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 225/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-10-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 129 ust. 5 pkt 3
journal: Dz.U. 2018 poz 121
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski (spr.) Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Walocha po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 października 2019 r. sprawy ze skargi W. P., K. W., H. F., M. P.(2), J. P., M. P.(1), L. P., M. Z., T. K., A. W., B. P., K. P. na decyzję Wojewody z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.; zwanej dalej "k.p.a.") utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] listopada 2018 r. znak [...] umarzającą postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za części nieruchomości dawniej zapisane w KW [...] tom [...] wykaz [...] Kw [...] i Kw [...] odpowiadające obecnie działkom: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] oraz częściom działek nr [...], [...], [...], [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] oraz działkom nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz częściom działek nr [...], [...] i [...] z arkusza mapy [...] obręb [...] oraz umarzającą nieprawidłowo wszczęte postępowanie odnośnie części działki nr [...] z arkusza mapy [...], obręb [...].

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym.

Wnioskiem z [...] października 2016 r., doprecyzowanym pismem z [...] maja 2017 r. W. P., K. W., H. F., M. P.(2), J. P., M. P.(1), L. P., M. Z., T. K., A. W. i A. P. wystąpili o ustalenie odszkodowania za nieruchomości przejęte na rzecz Miasta [...] oraz Skarbu Państwa, umowami zawartymi w postaci aktów notarialnych: Rep. [...] z dnia [...] listopada 1948 r. oraz Rep. [...] z [...] kwietnia

1959 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2018 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Decyzją z [...] czerwca 2018 r., nr [...] Wojewoda uchylił ww. decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...] umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. Zdaniem organu I instancji brak jest materialnoprawnej podstawy do orzekania o odszkodowaniu w niniejszej sprawie.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyli wyżej wymienieni wnioskodawcy.

Zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] decyzją z [...] listopada 2018 r., nr [...]

Wojewoda ustalił, że umową nr [...] z [...] listopada 1948 r. S. P. senior i jego synowie W., C., M. i M. P.(1) odstąpili na rzecz Miasta [...] tereny uliczne - działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i [...] o pow. 1,26,33 ha z księgi wieczystej [...] tom [...] wykaz liczba [...] karta katastralna [...] Obecnie nieruchomościom objętym ww. aktem notarialnym odpowiadają działki nr [...], cz. [...], [...], cz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], cz. [...], cz. [...] położone w [...] w obrębie [...]. Wojewoda zaznaczył, że w akcie notarialnym wskazano, iż nieruchomość objęta tym aktem była zapisana na rzecz S. P. oraz jego żony W. P.. W. P. zmarła i pozostawiła jako spadkobierców: S. P. (męża), S. P. (syna), W. P., C. P., M. P. i M. P.(1). S. P. (syn) na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 1948 r. Rep. nr [...] przekazał swój udział w spadku po matce na rzecz swego ojca noszącego to samo imię.

Wojewoda ustalił również, że umową z [...] kwietnia 1959 r. Rep. [...] S. i K. J. oraz W. P., C. P., M. P. i M. P. nieodpłatnie odstąpili Skarbowi Państwa Polskiego - Prezydium Rady Narodowej Miasta [...], w wykonaniu zobowiązań ustawy z 25 czerwca 1948 r. (Dz. U. Nr 35, poz. 240) oraz przepisów prawa budowlanego i ustawy z 22 maja 1958 r. (Dz. U. Nr 31. poz. 138) bezpłatnie, bez długów i ciężarów, z nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych Kw nr [...] i [...], niezabudowane działki oznaczone numerami: [...] ogółem o powierzchni 38.046 m2. Prawo własności nieruchomości położonych w [...] - [...], zapisanych w księgach wieczystych KW nr [...], wpisane było na rzecz S. P., W. P., C. P., M. P. i M. P.(1). Odstąpione działki były przeznaczone na ulice i zieleń publiczną. Obecnie nieruchomościom objętym ww. aktem notarialnym (z wyłączeniem dawnej dz. nr [...]) odpowiadają działki nr [...], cz. [...], cz. [...], [...], cz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], cz. [...] położone w [...] w obrębie [...].

Organ zauważył, że decyzją z dnia z [...] maja 2017 r., nr [...] Prezydent Miasta [...] umorzył postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za działki nr [...], [...], [...] oraz [...]. Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy decyzją Wojewody z [...] września 2017 r., nr

[...] Zatem przedmiotu niniejszego postępowania nie stanowią ww. działki, co do których postępowanie zostało ostatecznie zakończone.

Następnie Wojewoda wyjaśnił, że przyczyną umorzenia postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania za działki nr: [...], [...], cz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], cz. [...], cz. [...], [...], cz. [...], cz. [...], [...], cz. [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], które zostały nabyte na rzecz Miasta [...] oraz Skarbu Państwa na podstawie umów o bezpłatne przeniesienie prawa własności z [...] listopada 1948 r Nr [...] oraz [...] kwietnia 1959 r. Rep. [...], jest okoliczność braku podstawy materialnoprawnej do ustalenia odszkodowania za ww. nieruchomości.

W ocenie organu art. 129 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 z późn. zm.; zwanej dalej "u.g.n."), nie może mieć zastosowania w sprawach o ustalenie odszkodowania za nieruchomości nabyte na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. Zgodnie bowiem z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Pozbawienie prawa do nieruchomości bez odszkodowania to jednak tylko jedna z przesłanek określonych w analizowanym przepisie. Zawiera on jeszcze jeden warunek - obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Do przejęcia ww. nieruchomości na własność Państwa doszło na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Przepis ten obecnie nie obowiązuje, jak również żadne przepisy intertemporalne u.g.n. nie przewidują ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomości przejęte w drodze ww. ustawy. Instytucję odszkodowania za nieruchomości reguluje obecnie u.g.n. w rozdziale 5 działu III (art. 128 u.g.n. - art. 135 u.g.n.). Brak jest jednakże w tej ustawie przepisu, który uprawniałby do zastosowania przepisów rozdziału 5 działu III powołanej ustawy w stosunku do gruntów odstąpionych bezpłatnie na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. Artykuł 216 ust. 2 u.g.n. stanowi bowiem, że jedynie przepisy rozdziału 6 działu III stosuje się odpowiednio do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie: art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172). Przepis ten odsyła więc jedynie do odpowiedniego stosowania przepisów normujących zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Skargę na ww. decyzję Wojewody złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu W. P., K. W., H. F., M. P.(2), J. P., M. P.(1), L. P., M. Z., T. K., A. W., B. P. i K. P. (zwani dalej również "Skarżącymi").

Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucili zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że:

- w myśl tego przepisu starosta wydaje decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące w czasie wywłaszczenia przepisy przewidywały ustalenia odszkodowania, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że starosta wydaje decyzję o odszkodowaniu, gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące w czasie wydawania decyzji przepisy przewidują jego ustalenie;

- przepis ten ma charakter blankietowy i nie stanowi samodzielnej podstawy wydania przez starostę odrębnej decyzji o odszkodowaniu, podczas gdy przepis ten nie ma wyłącznie charakteru blankietowego oraz materialnoprawną podstawą przyznania odszkodowania są również inne przepisy prawa powszechnie obowiązującego, a w szczególności art. 128 ust. 1 u.g.n.;

2. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, podczas gdy taka sytuacja w tej sprawie nie występuje, ponieważ rzekoma bezprzedmiotowość postępowania jest jedynie wynikiem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji brak było podstaw do umorzenia postępowania.

W uzasadnieniu Skarżący powołali się na orzecznictwo NSA i wskazali, że nie można podzielić stanowiska organu jakoby art. 125 ust. 5 pkt 3 u.g.n. miał zastosowanie tylko do stanów faktycznych powstałych od dnia 1 stycznia 1998 r.

Skarżący zaznaczyli, że prawidłowa wykładnia art. 125 ust. 5 pkt 3 u.g.n. prowadzi do wniosku, że starosta przyznaje odszkodowanie za wywłaszczone nieodpłatnie nieruchomości, jeżeli obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Oczywiście chodzi tutaj o sytuację, gdy przepisy prawa obowiązujące w chwili wydawania decyzji starosty przewidują odszkodowanie za wywłaszczone nieruchomości. Art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. stwarza możliwość zrealizowania obowiązku wypłaty odszkodowania w takich przypadkach, gdzie akt normatywny będący podstawą wywłaszczenia nie przewidywał odszkodowania, które w związku z tym nie zostało ustalone, a mamy do czynienia z wywłaszczeniem w rozumieniu obecnej Konstytucji oraz obecnie obowiązujących przepisów o wywłaszczaniu. Omawiany przepis stanowi samoistną podstawę do ustalenia odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Poza sporem w okolicznościach badanej sprawy pozostaje, że Skarżący wnieśli o ustalenie odszkodowania za nieruchomości, które na mocy aktów notarialnych z [...] listopada 1948 r. oraz [...] kwietnia 1959 r. zostały nieodpłatnie odstąpione na rzecz Skarbu Państwa oraz Miasta [...]. Kwestią bezsporną pozostaje również, że podstawę prawną umowy o bezpłatne przeniesienie prawa własności na mocy ww. aktów notarialnych stanowił art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1959 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz.U. 1948 nr 35, poz.240). Ustawa ta obowiązywała w okresie od 31 lipca 1948 r. do 01 września 1972 r. Na mocy art. 13 ust. 1 tej ustawy właściciel nieruchomości, podlegającej podziałowi, obowiązany był odstąpić bezpłatnie na własność gminy grunty - przeznaczone w planie zagospodarowania przestrzennego pod ulice, place, drogi - na cele użyteczności publicznej, jak również na cele przyszłej polityki terenowej osiedla w ilości, nie przekraczającej 20% wartości wszystkich działek (...). Poza sporem pozostaje fakt, że następcy prawni byłych właścicieli nieruchomości, zwrócili się o ustalenie i wypłatę odszkodowania należnego z tytułu wywłaszczenia. Nie budzi również wątpliwości stron, że przepisy obowiązujące w dacie wywłaszczenia nie przewidywały odszkodowania za wywłaszczenie w trybie art. 13 ust. 1 ustawy o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli.

Zgodnie z art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu gdy nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, a obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie.

Odnosząc się na wstępie do podnoszonej w skardze kwestii samego faktu wywłaszczenia, należy wskazać, że nie budzi wątpliwości Sądu, że na mocy ww. aktów notarialnych w istocie doszło do wywłaszczenia. Nie budzi również wątpliwości Sądu kwestia zastosowania przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, czyli do stanów faktycznych polegających na odjęciu, przejęciu lub ograniczeniu prawa własności bez ustalenia należnego odszkodowania. Stanowisko takie zostało przyjęte m.in. w wyrokach Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 26 sierpnia 2014 r. sygn. akt I OSK 147/13, z dnia 6 marca 2012 r. sygn. akt I OSK 397/11, z dnia 12 maja 2009 r., z dnia 16 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OSK 2035/13.

Przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uzależnia możliwość ustalenia odszkodowania od łącznego spełnienia dwóch wymienionych w nim przesłanek. Po pierwsze ustalenia wymaga, iż nastąpiło pozbawienie praw do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania. Po drugie natomiast obowiązujące przepisy muszą przewidywać ustalenie odszkodowania za pozbawienie praw do nieruchomości bez odszkodowania. Zauważyć jednak trzeba, że pozbawienie prawa do nieruchomości bez odszkodowania to jednak tylko jedna z przesłanek określonych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Analizowany przepis zawiera jeszcze jeden warunek, aby obowiązujące przepisy przewidywały ustalenie odszkodowania. W tej części przepis ma wyraźnie charakter blankietowy, nakazując wskazanie normatywnej podstawy do ustalenia odszkodowania w obowiązującym stanie prawnym. Oznacza to, że aby mogło dojść do ustalenia odszkodowania niezbędnym jest wskazanie konkretnego przepisu obowiązującego prawa, który za tego typu pozbawienie prawa własności przewiduje możliwość ustalenia odszkodowania.

Istota sporu sprowadza się do tego czy obowiązujące przepisy dają podstawę do ustalenia odszkodowania.

W ocenie Sądu przepisy prawa obowiązującego, jak i żadne inne przepisy w przeszłości nie dają i nie dawały podstaw do ustalenia odszkodowania w okolicznościach zaistniałych w badanej sprawie.

Argumentacja skargi złożonej w niniejszej sprawie opiera się na literalnej wykładni przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Skarżący akcentuje, że przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. dotyczy sytuacji gdy, przepisy prawa obowiązujące – w chwili wydawania decyzji – przewidują odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości.

Jakkolwiek, z powyżej przywołanymi wnioskami skargi trzeba się zgodzić, to nie może budzi wątpliwości również fakt, że podstawy do ustalenia takiego odszkodowania nie stanowi wyłącznie przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Podkreślić bowiem trzeba – na co wskazywał również Wojewoda - że przepis art. 129 ust. 5 u.g.n. ma charakter procesowy, a nie materialnoprawny. Przepis ten nie jest samoistną podstawą do ustalenia odszkodowania, ale materialnoprawny obowiązek ustalenia odszkodowania musi wynikać z odrębnych – i obowiązujących – podstaw prawnych, zwłaszcza w przypadkach ujętych w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Ustalenie odszkodowania może nastąpić, jeżeli obecnie obowiązujące przepisy prawa materialnego przewidują odszkodowanie za określony sposób lub formę pozbawienia praw do nieruchomości w przeszłości. Zasadność tego stanowiska znajduje poparcie w piśmiennictwie (por. M. Wolanin [w:] J. Jaworski, A.Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1019). Nie może jednak rodzić wątpliwości fakt, że w obowiązujących przepisach, poza przepisem blankietowym, jakim jest art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n., brak jest przepisu który przewidywałby odszkodowanie za przeniesienie na własność gminy nieruchomości w trybie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1959 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Przepis taki nie istniał również w dacie przeniesienia prawa własności na mocy aktów notarialnych z [...] listopada 1948 r. oraz [...] kwietnia 1959 r. Przepisy ustawy ówcześnie obowiązującej stanowiły, że przeniesienia prawa własności na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o podziale nieruchomości następuje bezpłatnie.

Wyniki wykładni art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. przeprowadzonej przy użyciu dyrektyw literalnych prowadzą więc do wniosku, że ustalenie odszkodowania jest możliwe, jeżeli obowiązujące przepisy - przewidują - jego ustalenie. Jednak warunkiem ustalenia takiego odszkodowania jest wskazanie przepisu z którego wynikałby materialnoprawny obowiązek ustalenia takiego odszkodowania.

Dodatkowo wskazać trzeba, że celem przepisu art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest umożliwienie otrzymania odszkodowania w przypadku pozbawienia prawa do nieruchomości bez ustalenia odszkodowania, gdy obowiązujące przepisy przewidują jego ustalenie. Wobec faktu że w obowiązujących przepisach brak jest przepisu materialnoprawnego formułującego obowiązek ustalenia odszkodowania za przeniesienie prawa własności na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o podziale nieruchomości, należy zauważyć, że obowiązku takiego nie formułowały też przepisy ustawy o podziale nieruchomości. Podkreślić trzeba, że pozbawienie własności nastąpiło na podstawie przepisów już nieobowiązujących i stanowiących wyraźnie o braku podstaw do odszkodowania. W tym przypadku, odróżnić zatem trzeba sytuację podmiotów, co do których przepisy na podstawie których doszło do przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa przewidywały odszkodowanie, od sytuacji gdy przepisy na podstawie których doszło do przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa nie przewidywały odszkodowania lub wprost stwierdzały bezpłatność przejęcia nieruchomości - przy czym – przepisy w oparciu o które doszło do pozbawienia własności na realizację celów publicznych już nie obowiązują. Podkreślić należy, że w badanej sprawie do pozbawienia własności doszło na podstawie przepisów które obowiązywały od 31 lipca 1948 r. do 01 września 1972 r. Przepisy te utraciły moc na wiele lat przed przyjęciem Konstytucji RP z 1997 r. oraz art. 1 Protokołu Nr 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonego w dniu 20 marca 1952 r. a ratyfikowanego przez Polskę w dniu 10 października 1994 r. (Dz. U. z 1995 r. Nr 26, poz. 175). Uchwalone w 1948 r. przepisy z natury rzeczy nie mogły odpowiadać standardom zawartym w tych aktach. Niewątpliwie świadomość tego faktu miał ustawodawca, który zadecydował o powołaniu do życia przepisu blankietowego, jakim jest art. 129 ust. 5 u.g.n. i uzależnieniu prawa do odszkodowania za nieruchomości wywłaszczone przed dniem 1 stycznia 1998 r. - od istnienia materialnoprawnej podstawy - do wydania takiego rozstrzygnięcia. Podkreślić należy, że również Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że jakkolwiek art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. ma zastosowanie do stanów faktycznych sprzed wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, a to oznacza obowiązek uregulowania roszczeń sprzed 1 stycznia 1998 r. to jednak dotyczy to spraw, w których do tej pory nie zostało ustalone i wypłacone odszkodowanie z tego tytułu mimo że - przepisy na podstawie których nastąpiło przejęcie - takie odszkodowanie przewidywały (por. wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2111/14, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach badanej sprawy kwestią bezsporną pozostaje, że odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną w trybie w trybie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1959 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli nie przewidywały ówcześnie obowiązujące przepisy.

W ocenie Sądu podstawy uzasadniającej ewentualne przyznanie odszkodowania nie można wywodzić również z art. 128 u.g.n. Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że ustawodawca dał jednoznacznie wyraz swojej woli, co do zastosowania przepisów dotyczących odszkodowań - a zatem również przepisu art. 128 u.g.n. - do spraw nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy odpowiednio na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Przepis art. 128 u.g.n. stanowi pierwszy przepis Rozdziału 5 Działu III u.g.n. Tymczasem należy zauważyć, że na mocy art. 216 ust. 2 pkt 1 u.g.n do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie art. 5 i art. 13 ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli (Dz. U. poz. 240 oraz z 1957 r. poz. 172) odpowiednie zastosowanie znajdują przepisy Rozdziału 6 działu III u.g.n. "Zwrot wywłaszczonych nieruchomości". Ustawodawca nie przewidział natomiast odpowiedniego zastosowania przepisów Rozdziału 5 działu III u.g.n. (w tym art. 128 u.g.n.) "Odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" do nieruchomości nabytych na rzecz Skarbu Państwa albo gminy na podstawie ustawy o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli. Rozwiązanie takie, w ocenie Sądu nie budzi wątpliwości natury konstytucyjnej, w kontekście poszanowania zasady równości. Odmienna jest bowiem sama istota odszkodowania, jak i zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istotą instytucji odszkodowania jest wynagrodzenie byłemu właścicielowi faktu odjęcia prawa własności. Natomiast instytucja zwrotu nieruchomości uzasadniona jest stwierdzeniem przez Państwo, braku przydatności wywłaszczonej nieruchomości dla zrealizowania celu wywłaszczenia.

Należy również zauważyć, że o ile art. 128 u.g.n. formułuje pewną zasadę, o tyle przepis art. 129 ust. 5 u.g.n, formułuje wyjątek od tej zasady. W doktrynie wskazuje się, że odrębną decyzję administracyjną o ustaleniu odszkodowania, organ wydaje – tylko – w przypadkach określonych w art. 129 ust. 5 u.g.n. (por. M. Wolanin [ w:] J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1016). Wyjątek ten wymaga ścisłej wykładni. W tym miejscu należy również zauważyć, że powoływany w skardze wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 kwietnia 2017 r. sygn. akt I OSK 1857/15 został wydany w stanie faktycznym, w którym przepisy ustawy wywłaszczeniowej przewidywały odszkodowanie za odjęcie prawa własności, a NSA wskazał, że wniosek został złożony pod rządami aktualnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, jednakże dotyczy on nieprzedawnionych roszczeń, które mogą być obecnie rozpatrywane na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. Również więc i to orzeczenie potwierdza stanowisko Sądu, przyjęte na gruncie rozpoznawanej sprawy.

Przyjęcie, że w każdym przypadku odjęcia prawa własności należne jest odszkodowanie, prowadziłoby do sytuacji których obecny właściciel byłby w gorszym położeniu, niż właściciel, któremu odjęto własność na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 1948 r. o podziale nieruchomości na obszarach miast i niektórych osiedli, a taka wykładnia prowadziłaby do naruszenia konstytucyjnych wartości równości i sprawiedliwości społecznej (por. wyrok WSA z dnia 23 stycznia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 784/17, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu wykładania powołanych przepisów przeprowadzona przy użyciu dyrektyw językowych, celowościowych i systemowych prowadzi do spójnego wniosku o braku podstaw do ustalenia odszkodowania za przedmiotowe działki. Trafne jest zatem stanowisko wyrażone przez Wojewodę w zaskarżonej decyzji.

W sytuacji braku podstawy prawnej do rozpoznania wniosku o ustalenie odszkodowania w stosunku do przedmiotowych działek zasadnym było wydanie decyzji o umorzeniu postępowania.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.