Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 228/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-05-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Kwiecińska Sędziowie Sędzia WSA Barbara Drzazga Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Mariola Kaczmarek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. sprawy ze skargi H. C. i I. W. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2013 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości; oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. znak [...] Wojewoda Wielkopolski – po rozpatrzeniu odwołania I. W. od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2013 r. znak [...] orzekającej o:

- odmowie zwrotu na rzecz [...] I. W. i [...] H. C. nieruchomości położonej w ...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] [...], ark. mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w P. pod oznaczeniem KW nr [...], jako własność Miasta P. w użytkowaniu wieczystym A Sp. z o.o. (pkt I.);

- umorzeniu postępowania [...] o zwrot nieruchomości położonej w ...] przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] [...], ark. mapy [...], działka nr [...] cz. zapisanej w księdze wieczystej prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...] pod oznaczeniem KW nr [...] jako własność Miasta P. w użytkowaniu Polskiego Związku Działkowców (pkt II.);

– uchylił zaskarżoną decyzję w części stanowiącej punkt II. i odmówił zwrotu na rzecz I. W. i H. C. nieruchomości wyżej opisanej w punkcie II osnowy decyzji organu I instancji.

Do wydania decyzji przez Wojewodę Wielkopolskiego doszło w następującym stanie faktycznym sprawy:

Działając na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości Skarb Państwa nabył w drodze aktu notarialnego z dnia [...] 1980 r. rep. [...] własność nieruchomości położonej w ...] przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...] [...], ark. mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej [...] tom [...] wykaz [...], stanowiącej własność M. W. W § 2 aktu notarialnego przywołano: decyzję Biura Planowania Przestrzennego z dnia [...] 1980 r. nr [...] zatwierdzającą plan realizacyjny ogródków działkowych dla Zarządu Dróg i Mostów w P.; opis i mapę działki nr [...] wykonaną przez Biuro Geodety Miejskiego w P.; promesę Wojewódzkiego Zarządu Gospodarki Terenami w P. z dnia [...] 1980 r. na kwotę [...] zł przeznaczoną na wypłacenie odszkodowania za działki położone w obrębie [...] przy ul [...], z przeznaczeniem na budowę pracowniczych ogródków działkowych; pismo Urzędu Wojewódzkiego w [...] Wydział [...] z dnia [...] 1979 r. znak [...] zawierające pozytywną opinię w sprawie przeznaczenia części działek nr [...] z mapy [...] - obrębu [...] pod pracownicze ogrody działkowe, ponieważ ich przeznaczenie nie powoduje wyłączenia z produkcji rolnej; oszacowanie biegłego w postępowaniu wywłaszczeniowym z dnia 25 czerwca 1979 r. ustalające odszkodowanie za działkę nr [...] na kwotę [...] zł.

Spadek po zmarłym w dniu [...] 1988 r. M. W. nabyli na podstawie ustawy I. W. i H. C., każde z nich po ½ części.

W piśmie z dnia 5 lipca 2013 r. (skierowanym do Zarządu [...], przekazanym następnie Wojewodzie Wielkopolskiemu) I. W. złożył wniosek o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], arkusz mapy [...], obręb [...], której odpowiadają działki nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...], przy czym działka nr [...] zapisana jest w księdze wieczystej pod nr [...] jako własność Miasta P. w użytkowaniu wieczystym osoby prawnej, natomiast działka nr [...] figuruje w księdze wieczystej pod nr [...] jako własność Miasta P.

Wojewoda Wielkopolski postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., znak [...] wyznaczył Starostę [...] jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy zwrotu przedmiotowych nieruchomości.

Wydział [...] Urzędu Miasta P. w piśmie z dnia 14 grudnia 2012 r. poinformował organ, że działka nr [...] znajduje się w użytkowaniu wieczystym spółki A Sp. z o.o. od dnia [...] 2002 r., a działka nr [...] decyzją z dnia [...] 2002 r. została oddana w nieodpłatne użytkowanie Polskiemu Związkowi Działkowców na czas nieoznaczony.

W dniu 5 kwietnia 2013 r. przeprowadzone zostały oględziny nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...], w trakcie których ustalono stan zagospodarowania nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot.

Polski Związek Działkowców – Okręgowy Zarząd w [...] poinformował organ (pisma z dnia 27 czerwca i 1 lipca 2013 r.), że posiada w swoim zasobie nieruchomość stanowiącą działkę nr [...], na której urządzony jest Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" oraz przekazał dokumenty, zgodnie z którymi utworzono ogród, wraz z mapą i dokumentami związanymi z powstaniem R.O.D. "[...]" w [...].

Ponadto organ pozyskał: z Zarządu [...] mapę zasadnicza nieruchomości oraz wypis z rejestru gruntów dla nieruchomości stanowiącej działki nr [...] i [...]; z [...] Urzędu Miasta P. wypis i wyrys z planu zagospodarowania przestrzennego Miasta Poznania zatwierdzonego przez Wojewodę [...] w dniu [...] 1975 r.; odpisu zwykle ksiąg wieczystych KW nr [...] i KW nr [...].

A Sp. z o.o. w piśmie z dnia 28 sierpnia 2013 r. przekazała organowi informacje dotyczące stacji transformatorowej znajdującej się na działce nr [...].

Pismem z dnia 7 października 2013 r. wniosek o zwrot nieruchomości złożyła H. C., upoważniając jednocześnie I. W. do reprezentowanie jej w postępowaniu w tej sprawie.

Starosta [...] decyzją z dnia [...] 2013 r., wydaną na podstawie art. 104 i art. 105 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej: K.p.a.) oraz art. 136, art. 137 i art. 216 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651, z późn. zm. – dalej: u.g.n.) oraz art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogrodach działkowych (Dz. U. nr 169, poz. 1419, z późn. zm.) odmówił zwrotu na rzecz wnioskodawców nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], a ponadto umorzył postępowanie o zwrot nieruchomości stanowiącej działkę nr [...].

Od decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2013 r. znak [...] wydanej w przedmiotowej sprawie odwołanie wniósł I. W., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji i podnosząc, że Starosta [...] "odniósł się tylko do celu wywłaszczenia oraz zbadał, czy został on wykonany w odpowiednim czasie", natomiast "pominął [...] szereg innych aspektów decyzji o wywłaszczeniu, które powodują, iż powinna ona zostać uchylona, gdyż została wydana z rażącym naruszeniem prawa". Strona, odwołując się do treści art. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości podniosła, że nieruchomość nie była potrzebna dla realizacji żadnego z celów wymienionych w tej ustawie, a za "nabycie na cele użyteczności publicznej" nie może być uznane wywłaszczenie pod ogródki działkowe. Ponadto, powołując się na art. 15 ust. 1 i art. 3 ust. 2 tej ustawy, strona podniosła, że nabywana nieruchomość niewątpliwie nie została nabyta "na cele związane z budownictwem mieszkaniowym lub ogólnomiejskim", co również powoduje, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.

W uzasadnieniu prawnym decyzji z dnia [...] grudnia 2013 r. Wojewoda Wielkopolski przywołał brzmienie przepisów art. 136 ust. 1 i 3 oraz art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651, z późn. zm. – dalej: u.g.n.). Ponadto zacytował brzmienie art. 216 ust. 1 u.g.n., wyjaśniając, że w myśl tego przepisu prawo ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości posiadają te podmioty, od których Skarb Państwa nabył nieruchomość w formie dobrowolnej umowy, jeżeli w akcie notarialnym wskazano jako podstawę prawną m.in. art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 oraz z 1982 r. nr 11, poz. 79), co też miało miejsce w rozpatrywanej sprawie.

Odwołując się do ustaleń organu I instancji, Wojewoda stwierdził, że objęta wnioskiem o zwrot nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] zajęta jest przez Rodzinny Ogród Działkowy "[...]" i znajduje się w jego zasobie. Zgodnie z przekazaną przez Polski Związek Działkowców - Okręgowy Zarząd w [...] dokumentacją dotyczącą ogrodu (m.in. wypis z Rejestru Rodzinnych Ogrodów działkowych Krajowej Rady PZD z dnia 16 lutego 2010 r., karta rejestracyjna Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" z dnia [...] 2007 r.), R.O.D. "[...]" został utworzony w 1981 r. na nieruchomości położonej w ...] przy ul. [...] stanowiącej działkę nr [...]. Dalej organ podniósł, że z mapy z wykreślonymi granicami Rodzinnego Ogrodu Działkowego "[...]" sporządzonej przez PZD -Okręgowy Zarząd w [...] wynika, iż w jego zasięgu znajduje się cała działka nr [...] i [...] z arkusza mapy [...] obrębu [...]. Mając to na uwadze, stwierdził, że w przypadku obydwu nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot "brak jest przesłanek do zwrotu, ponieważ zostały one zagospodarowane zgodnie z celem wywłaszczenia w terminie pod infrastrukturę ogrodów działkowych, co potwierdzają wymienione powyżej dokumenty, w tym w szczególności protokół z odbioru budowlanego stacji transformatorowej [...] z dnia [...] 1981 r., [...] a także protokół z oględzin nieruchomości [...]."

Zdaniem Wojewody organ I instancji w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] będącej w użytkowaniu Polskiego Związku Działkowców błędnie orzekł o umorzeniu postępowania, gdyż powołany przez organ przepis art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o rodzinnych ogródkach działkowych (Dz. U. nr 169, poz. 1419, z późn. zm.) znajduje zastosowanie do roszczeń, które należy uznać za "zasadne" (w tym zakresie Wojewoda odwoła się do postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 16 grudnia 2011 r. sygn. akt V CSK 37/11) i powołany przepis mógłby stanowić podstawę prawną odmowy zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy z ustaleń dokonanych w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości wynikałoby, że zostały spełnione przesłanki jej zwrotu – wówczas należałoby orzec o odmowie zwrotu nieruchomości. Organ zaznaczył, że przywołany przepis dotyczy wyłącznie sytuacji, gdy cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, natomiast w przedmiotowej sprawie zachodzi odmienna sytuacja, w której celem wywłaszczenia było przeznaczenie nieruchomości na ogrody działkowe i cel ten został zrealizowany. W konsekwencji w takim przypadku przywołany przepis nie znajduje zastosowania i nie została spełniona przesłanka zwrotu nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcy prawnego.

Dalej Wojewoda stwierdził, że w art. 229 u.g.n. wykluczono zwrot wywłaszczonych nieruchomości, które przed dniem 1 stycznia 1998 r. zostały zbyte osobom trzecim albo zostało na nich na rzecz takich osób ustanowienie prawo użytkowania wieczystego, które zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wyjaśnił, że ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika (m.in. z umowy o oddanie gruntu w użytkowanie wieczyste i nieodpłatne przeniesienie prawa własności budynku z dnia [...] 2002 r. – czynność w formie aktu notarialnego rep. [...]) oraz z zapisu w księdze wieczystej KW nr [...] w której ujawniona została działka nr [...]), wynika, że przedmiotowa nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej po dniu wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, tj. po 1 stycznia 1998 r.; stąd też art. 229 u.g.n. nie znajduje w ustalonym stanie faktycznym zastosowania, wobec tego jedyną przesłanką zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel wywłaszczenia, a przeprowadzone przez organ I instancji postępowanie daje podstawę do stwierdzania braku zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia.

W odniesieniu do zarzutów odwołania Wojewoda, odwołując się do zasady dwuinstancyjności postępowania (art. 15 K.p.a.), stwierdził, że zarzuty te dotyczą innego postępowania (organ wyjaśnił, że z treści odwołania wynika, że zwrotem "decyzja o wywłaszczeniu" odwołujący określa decyzję Biura Planowania Przestrzennego z dnia [...] 1980 r. nr [...], bowiem własność przedmiotowej nieruchomości została nabyta przez Skarb Państwa w drodze umowy sporządzonej w formie aktu notarialnego z dnia [...] 1980 r. repertorium A.I nr 1773/80), tj. w sprawie wywłaszczenia nieruchomości, które stanowiło postępowanie odrębne do toczącego się w niniejszej sprawie, która dotyczy zwrotu nieruchomości. Zdaniem organu II instancji rozpatrzenie i uwzględnienie zarzutów dotyczących postępowania w sprawie wywłaszczenia nieruchomości stanowiłoby naruszenie zasady dwuinstancyjności postępowania, gdyż badanie prawidłowości decyzji wywłaszczeniowej bądź też prawidłowości postępowania wywłaszczeniowego jest dopuszczalne we właściwych trybach nadzwyczajnych (art. 145 i art. 146 K.p.a.), łączenie trybu nadzwyczajnego weryfikacji ostatecznej decyzji wywłaszczeniowej z prowadzonym postępowaniem zwykłym jest niedopuszczalne (w tym zakresie organ powołał się na wyrok WSA w Kielcach z dnia 16 września 2008 r. sygn. akt II SA/Ke 295/08).

Ponadto Wojewoda wyjaśnił, że po rozpoznaniu sprawy we własnym zakresie uznał, iż zaskarżona decyzja nie odpowiada stanowi prawnemu w zakresie rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania w części dotyczącej wniosku o zwrot nieruchomości położonej w ...] przy ul [...], stanowiącej działkę nr [...] i stwierdził, że materiał dowodowy zebrany przez organ I instancji jest wystarczający do wydania decyzji o odmowie zwrotu opisanej nieruchomości. W konsekwencji organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu II i orzekł w tym zakresie na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., natomiast w pozostałym zakresie organ II instancji uznał, że rozstrzygnięcie Starosty [...] odpowiada prawu mimo podania błędnego uzasadnienia przyczyn odmowy zwrotu nieruchomości położonej w ...] przy ul. [...] stanowiącej działkę nr [...], bowiem przedmiotowa nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia i jej zwrot jest bezzasadny.

W skardze na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] grudnia 2013 r. I. W. i H. C., reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika procesowego zarzucili naruszenie art. 8 i art. 9 K.p.a. poprzez zaniechanie ustalenia jaka rzeczywiście była wola skarżącego przy składaniu wniosku o zwrot nieruchomości oraz nierozpoznanie sprawy pod kątem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej i podnosząc powyższe zarzuty wnieśli o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] z dnia [...] 2013 r.

W uzasadnieniu, odwołując się do poglądów orzecznictwa dotyczących art. 8 K.p.a., skarżący podnieśli, ż żaden z organów nie rozważył innych niż wskazane przez skarżących przesłanek umożliwiających uwzględnienie ich żądania, w szczególności nie rozważył istnienia możliwości zwrotu chociażby części nieruchomości na podstawie art. 136 § 2 u.g.n. z uwagi na fakt, że została ona przekazana na inny cel niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, tj. utworzenie ogródków działkowych, bowiem została przekazana w użytkowanie wieczyste spółce Enea Operator bez wymaganego w tym przepisie zawiadomienia skarżącego będącego spadkobiercą poprzedniego właściciela. Ponadto podnieśli, że organ II instancji powinien był przyjąć, że wniosek miał w istocie być wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej ponieważ, zgodnie z jego oceną, przedstawione w uzasadnieniu argumenty sugerowały wolę unieważnienia decyzji i w tym zakresie powinien był zastosować art. 64 § 2 K.p.a. poprzez wezwanie je do sprecyzowania żądania. Zdaniem skarżących żaden z organów nie wyjaśnił najistotniejszej okoliczności prawnej, tj. sposobu, w jaki skarżący może domagać się zwrotu swojej nieruchomości; zarzucił, że organ odwoławczy ograniczył się do wskazania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, czego nie można uznać za wystarczające w kontekście osobistego działania skarżącego i braku znajomości przepisów prawa administracyjnego. Zdaniem skarżących organy przeprowadziły postępowanie w taki sposób, który miał na celu wydanie decyzji negatywnej, a nie rozpoznały wniosku pod kątem ustalenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej, co stanowiłoby podstawę do uczynienia zadość roszczeniu skarżących.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda, podtrzymując dotychczasowe stanowisko, wniósł o jej oddalenie.

Polski Związek Działkowców z siedzibą w Warszawie Okręgowy Zarząd w P. (uczestnik postępowania), reprezentowany przez pełnomocnika procesowego, w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2014 r. wniósł o oddalenie skargi i zasądzenie od skarżących na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. Uczestnik podniósł, że wola skarżącego I. W. wyraźnie wynikała ze złożonego wniosku z dnia 5 lipca 2012 r. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, a żądanie było określone precyzyjnie. Ponadto w sprawie nie została wydana decyzja wywłaszczeniowa, a podważenie umowy zawartej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach trybie wywłaszczania nieruchomości w formie aktu notarialnego mogłoby nastąpić jedynie na drodze postępowania cywilnoprawnego. Ponadto uczestnik podzielił ocenę prawną organu dotyczącą odmowy zwrotu nieruchomości i stwierdził, że cel wywłaszczenia został zrealizowany zarówno na działce nr [...], jak i [...], a późniejsze oddanie działki nr [...] w użytkowanie wieczyste spółce A nie przesądza, że stała się ona zbędna na cel określony w deczyji wywłaszczeniowej i nie stanowi podstawy do zwrotu nieruchomości.

Na rozprawie w dniu 15 maja 2014 r. pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o oddalenie skargi, wskazując argumenty podniesione w piśmie procesowym z dnia 16 kwietnia 2014 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszym rzędzie wskazać należy, iż zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm) oraz stosownie do art. 3 § 1 i 2 pkt 2 i art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Sądowa kontrola legalności orzeczeń administracyjnych sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to obowiązek wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze.

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonego orzeczenia (decyzji bądź postanowienia) następuje wówczas, gdy Sąd stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 i 3 p.p.s.a. sąd z urzędu stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, względnie stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub w innych przepisach.

Z przywołanych przepisów w sposób jednoznaczny wynika, iż usunięcie zaskarżonego aktu (decyzji) z obrotu prawnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jego wydawaniu organy naruszyły prawo materialne określające prawa i obowiązki stron lub normy procesowe, regulujące postępowanie przed organami administracji publicznej. Oznacza to równocześnie, że sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu administracji pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego.

Rozpoznając zarzuty podniesione w skardze w pierwszym rzędzie zauważyć należy, iż nie budzi jakichkolwiek wątpliwości treść wniosków I. W. z dnia 5 lipca 2013 r. oraz H. C. z dnia 7 października 2013 r. Z pism tych wynika w sposób jednoznaczny, iż stanowią one wnioski o wszczęcie postępowania w przedmiocie zwrotu uprzednio wywłaszczonej nieruchomości, a jednocześnie brak w nich jakichkolwiek zapisów chociażby sugerujących, iż intencją autorów było zainicjowanie postępowania zmierzającego do zweryfikowania zgodności z prawem przeprowadzonej procedury wywłaszczeniowej i wyeliminowania z obrotu prawnego zapadłych w niej rozstrzygnięć.

Zauważyć trzeba, iż choć zasadniczą przesłanką faktyczną wydania rozstrzygnięcia w danej sprawie administracyjnej jest ustalenie przedmiotu żądania strony, a organ administracji ma obowiązek wyjaśnić rzeczywistą wolę strony i treść jej żądania, to jednak obowiązek podejmowania w tym zakresie aktywnych działań przez organ aktualizuje się dopiero, gdy treść żądania jest niejasna, a charakter podania może budzić wątpliwości, co jednakże w niniejszej sprawie nie zachodziło. Nie można przy tym przyjąć, iż to organ administracji publicznej jest uprawniony, czy tez zobowiązany do określenia treści żądania w sposób w jego ocenie najbardziej dla strony korzystny, albowiem prowadziłoby to do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew jasnej i nie budzącej wątpliwości intencji wnoszącego podanie. Powyższe jest szczególnie wyraźne w niniejszej sprawie, albowiem skoro zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., dalej u.g.n.) postępowanie w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości może toczyć się wyłącznie na wniosek poprzedniego właściciela lub spadkobiercy, to za oczywiście wadliwe uznać by należało takie działanie organu, który poprzez odmienną interpretację podania strony uniemożliwiałby jej zainicjowanie takiego postępowania.

Przedmiotem postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości prowadzonego na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 216 ust. 1 u.g.n. może być przy tym wyłącznie ustalenie czy zaistniały przesłanki zwrotu nieruchomości określone w tym przepisie, to jest czy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (odpowiednio w umowie zbycia nieruchomości o jakiej mowa w art. 6 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości), a nie weryfikacja czy samo wywłaszczenie odbyło się zgodnie z prawem, w tym na cele ówcześnie obowiązującym prawem przewidziane.

Co za tym idzie nie stanowi uchybienia orzekającego w sprawie jako organ II instancji Wojewody Wielkopolskiego nierozpoznanie podniesionych w odwołaniu zarzutów, iż do wywłaszczenia (wykupu) doszło z naruszeniem ówcześnie obowiązującego prawa, bowiem nieruchomość nie była potrzebna dla realizacji żadnego z celów wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, a za "nabycie na cele użyteczności publicznej" nie może być uznane wywłaszczenie pod ogródki działkowe.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż do pozbawienia M. W. własności nieruchomości doszło w trybie przewidzianym w art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to jest poprzez zawarcie pomiędzy w/w, a podmiotem reprezentującym Skarb Państwa umowy w formie aktu notarialnego, mocą której Skarb Państwa nabył własność nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako: obręb [...], ark. mapy [...], działka nr [...].

Wobec braku orzeczenia administracyjnego o wywłaszczeniu M. W. oczywiście bezzasadnym jawi się zarzut skarżących dotyczący naruszenia przepisów postępowania poprzez nierozpoznanie sprawy pod kątem wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji gdy decyzja takowa nie była wydana.

Jakikolwiek przepis prawa nie nakładał przy tym na organy administracji obowiązku pouczania skarżących o innych niż złożenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 u.g.n. w zw. z art. 16 ust. 1 u.g.n. możliwościach działań prawnych zmierzających do odzyskania własności nieruchomości wykupionej pod rygorem wywłaszczenia.

Zgodnie z art. 9 k.p.a. organy administracji publicznej są bowiem obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Ze sposobu sformułowania w/w przepisu jednoznacznie wynika, iż ustanawia on dla organu obowiązek informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw i obowiązków będących przedmiotem danego postępowania administracyjnego, a nie obowiązek udzielania stronom wszechstronnych porad prawnych, w tym dotyczących możliwości ewentualnego inicjowania innych postępowań administracyjnych, bądź sądowych w ramach, których mogłyby one dochodzić swych roszczeń.

Niezasadny okazał się również zawarty w skardze zarzut, iż organ nie rozważył innych niż wskazane przez skarżących przesłanek umożliwiających uwzględnienie ich żądania, w szczególności nie rozważył istnienia możliwości zwrotu chociażby części nieruchomości na podstawie art. 136 § 2 u.g.n. z uwagi na fakt, że została ona przekazana na inny cel niż wskazany w decyzji wywłaszczeniowej, tj. utworzenie ogródków działkowych, bowiem została przekazana w użytkowanie wieczyste spółce Enea Operator bez wymaganego zawiadomienia skarżącego będącego spadkobiercą poprzedniego właściciela.

Formułując powyższy zarzut skarżący pominęli bowiem istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, w tym w szczególności okoliczność, iż cel wywłaszczenia, które miało miejsce [...] 1980 r., a którym zgodnie z umową była realizacja na tym terenie pracowniczych ogródków działkowych pierwotnie został zrealizowany, a do przekazania fragmentu pierwotnie odebranej nieruchomości (obecnie działki nr [...]) w wieczyste użytkowanie spółki A Sp. z o.o. doszło od dnia [...] 2002 r., a więc już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia. Również budowa przedmiotowego obiektu stacji transformatorowej miała miejsce już po urządzeniu na wykupionym terenie Pracowniczego Ogrodu Działkowego "[...]" na co wskazuje datowany na [...] 1981 r. protokół z jej odbioru budowlanego (k. 107 akt organu I instancji).

Zauważyć zaś należy, iż pojęcie zbędności na cel wywłaszczenia zdefiniowane zostało przez ustawodawcę w art. 137 u.g.n., zgodnie z którym nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli: 1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo 2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Jak wynika z treści art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. wyraźna wolą prawodawcy było wskazanie jakie rodzaje wadliwości w postępowaniu wywłaszczyciela z nieruchomością nabytą przymusowo w drodze wywłaszczenia sankcjonowane są obowiązkiem jej zwrotu. Wadliwość ta może polegać na niezwłocznym zrealizowaniu na wywłaszczonej nieruchomości innego celu niż cel publiczny określony w decyzji o wywłaszczeniu, .na zaniechaniu w ogóle realizacji przez wywłaszczyciela wykonania celu publicznego określonego w decyzji o wywłaszczeniu oraz na zrealizowaniu na wywłaszczonej nieruchomości celu wskazanego w decyzji o wywłaszczeniu, ale z przekroczeniem terminów wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n.

Art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. nie przewiduje zatem obowiązku zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, jeżeli w terminach wskazanych w art. 137 ust. 1 pkt 1 i 2 u.g.n. zrealizowano na tej nieruchomości cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W konsekwencji nieruchomość nie podlega obowiązkowi zwrotu poprzednim właścicielom niezależnie od tego, jak długo wykorzystywano ją na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jakie były przyczyny zaprzestania dalszej realizacji tego celu, czy podmiot publiczny powziął zamiar przeznaczenia jej na realizację innego celu, a także jaki jest dalszy sposób wykorzystywania nieruchomości wywłaszczonej.

Konstrukcja przesłanki materialnoprawnej przyjęta w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ust. 1 i 2 ustawy przesądza, że do oceny zbędności nie można stosować zdarzeń przyszłych po realizacji celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu, a podstawą tej oceny jest wyłącznie okoliczność faktycznego zrealizowania celu określonego w tej decyzji. Zbędności nieruchomości w omawianym znaczeniu nie można wyprowadzać ze zdarzeń przyszłych, które nastąpiły po osiągnięciu celu wywłaszczenia.

Inaczej rzecz ujmując jeżeli cel wywłaszczenia został osiągnięty, to nie istnieje możliwość żądania zwrotu nieruchomości na podstawie art. 137 ust. 1 u.g.n. z powodu późniejszego wykorzystania jej na inny cel publiczny lub prywatny.

Niezależnie od rozpoznania zarzutów skargi również działając z urzędu Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji Wojewody Wielkopolskiego naruszenia prawa materialnego lub procesowego uzasadniającego jej uchylenie, względnie stwierdzenie jej nieważności.

Reasumując wobec prawidłowej oceny, że w sprawie nie zaistniały okoliczności uzasadniające zwrot wywłaszczonej nieruchomości uznać należało, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.

Odnosząc się do wniosku uczestnika postępowania Polskiego Związku Działkowców z siedzibą w Warszawie Okręgowy Zarząd w [...] o zasądzenie od skarżących na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania zauważyć należy, iż nie mógł on zostać uwzględniony bowiem żądanie to stoi w sprzeczności z wyrażoną w art. 199 p.p.s.a. zasadą, iż to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Regulacja ta w świetle art. 33 § 1 p.p.s.a. stosuje się do uczestników postępowania, którzy występują w nim na prawach strony. Nie istnieją zaś jakiekolwiek przepisy szczególne uzasadniające zasądzenie od skarżącego na rzecz uczestnika postępowania kosztów za postępowanie przed sądem pierwszej instancji – i to niezależnie od wyniku sprawy.