Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 43/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2017-03-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2,3,3a
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak, Sędziowie WSA Dorota Kozłowska (spr.), Bożena Suleja-Klimczyk, Protokolant Dominika Zabielska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2017 r. sprawy ze skargi C. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - Dyrektor Oddziału w B. (dalej: ZUS, organ rentowy) decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 180 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: K.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2015 r. poz. 121 ze zm., dalej: u.s.u.s.), po rozpatrzeniu wniosku C. J. (dalej: zobowiązany, wnioskodawca, skarżący) z dnia [...] r., o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu nieregulowanych w terminie składek, utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...]r. w sprawie nr [...], którą odmówiono umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2010 do 04/2010, od 06/2010 do 07/2010, od 11/2010 do 07/2015, 12/2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] r. - [...] zł i kosztów upomnienia - [...] zł;

- ubezpieczenie zdrowotne za okres od 11/2010 do 07/2015, 12/2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...]r. - [...] zł i kosztów upomnienia - [...] zł;

- Fundusz Pracy za okres od 10/2011 do 07/2015, 12/2015 w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu składek - [...] zł, odsetek liczonych na dzień [...] r. - [...] zł i kosztów upomnienia - [...] zł.

Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] r. zobowiązany złożył wniosek o umorzenie należności z tytułu powyżej wskazanych składek.

ZUS w dniu [...] r. wydał decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nie opłaconych w terminie składek.

Uzasadniając podjętą decyzję ZUS stwierdził, że:

1. w przypadku zobowiązanego nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia należności, określona w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. całkowita nieściągalność;

2. nie zachodzą również szczególne przesłanki do umorzenia długu zgodnie z treścią art. 28 ust. 3a powołanej wyżej ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (t.j. Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz.1365, dalej: rozporządzenie wykonawcze), gdyż zobowiązany nie udowodnił faktu sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, nadto zebrana dokumentacja nie potwierdzała, aby po jego stronie istniały przeciwwskazania do wykonywania pracy;

3. pomimo trudnej sytuacji materialnej, rodzina zobowiązanego nie korzystała z pomocy społecznej, co prowadziło do wniosku, że posiadane dochody wystarczają na zaspokojenie bieżących potrzeb;

4. zebrany w sprawie materiał nie wskazywał nadto, aby powstanie zadłużenia było wynikiem jakiegoś nadzwyczajnego zdarzenia.

Pismem z dnia [...] r. zobowiązany wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.

We wniosku zobowiązany akcentował, że nie ma możliwości spłaty zadłużenia, gdyż jego małżonka jest osobą niepełnosprawną od dziecka i nie wiedział, że może sprawować nad nią opiekę płatną. Stwierdził, że obecnie zarejestrował się jako osoba bezrobotna, będzie się też starał o uzyskanie dodatku z tytułu opieki nad żoną. Podniósł, że ze względu na swój wiek oraz kłopoty z kręgosłupem nie jest osobą atrakcyjną do zatrudnienia i ma problemy ze znalezieniem pracy. Zaznaczył, że obecne dochody rodziny to renta jego małżonki. W grudniu 2015 r. otworzył ponownie działalność, polegającą na sprzedaży ryb ze stawu, ale spalił mu się sklepik. Wskazywał również, że był zmuszony zamknąć swoją firmę, która nie wytrzymała konkurencji.

ZUS rozpoznając ponownie sprawę ustalił, że sytuacja gospodarstwa domowego zobowiązanego przedstawia się następująco:

- dochód z prowadzonej działalności w 2015 r. wyniósł [...] zł,

- prowadził działalność gospodarczą do dnia [...] r.,

- obecnie jest zarejestrowany w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku,

- prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochód w wysokości [...] zł,

- ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w kwocie [...] zł,

- posiada zobowiązania pieniężne z tytułu podatków w kwocie [...] zł,

- posiada dom o powierzchni [...] m2 położony w C. oraz samochód marki [...] z 2010 r, który jest niezbędny do transportu chorej żony,

- w okresie od [...]r. do [...]r. przebywał w szpitalu i z tego tytułu otrzymał zwolnienie lekarskie na okres od [...]r. do [...] r.,

- w dniu [...]r. złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o pomoc finansową,

- w dniu [...] r. złożył wniosek o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności do Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności,

- w dniu [...] r. Komenda Miejska Państwowej Straży Pożarnej w B. przekazała zobowiązanemu do zabezpieczenia obiekt (sklep [...]) objęty działaniami ratowniczymi,

- jego żona B. J. posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy,

- nie posiada praw majątkowych i wierzytelności.

ZUS dokonał ponownej analizy i oceny ustalonego stanu faktycznego w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

I tak ZUS wskazał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Pomimo faktu, iż działalność gospodarcza nie jest już prowadzona, nie stwierdzono dotąd braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka z pkt 5, ponieważ naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie jest wykluczone, że w postępowaniu egzekucyjnym uzyska się kwoty przekraczające wydatki egzekucyjne. ZUS zaznaczył, że przesłanki wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s. nie wystąpiły z przyczyn oczywistych.

Następnie ZUS stwierdził, że zobowiązany nie spełnił również przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu wykonawczym. W tych ramach ZUS wskazał, że zgromadzona w toku postępowania dokumentacja dotycząca sytuacji materialno-bytowej gospodarstwa domowego zobowiązanego jest materiałem niewystarczającym do wydania pozytywnej decyzji o umorzeniu należności z tytułu nieuregulowanych w terminie składek.

ZUS podniósł, że należności z tytułu składek nie były przez zobowiązanego regulowane od marca 2010 r., kiedy to nie sygnalizował on problemów z ich opłacaniem, co prowadzi do wniosku, iż w sposób rażący uchybił obowiązkowi ustawowemu i zasadzie obowiązującej wszystkich płatników, a więc powszechności w systematycznym opłacaniu składek. Nadto, zdaniem ZUS, wniosek zobowiązanego o umorzenie należności stoi w sprzeczności z interesem publicznym, rozumianym jako zapewnienie realizacji świadczeń szerokiej rzeszy obywateli. Środki na realizację tych świadczeń pochodzą bowiem z wpływów na poczet bieżących i zaległych składek oraz odsetek za zwłokę.

Następnie ZUS wskazał, że na wniosek płatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem płatnika, może umorzyć w całości lub w części zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę, ale decyzje w sprawie umorzenia podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zatem nawet ustalenie, że istnieją wyżej wymienione przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku płatnika, stanowi jedynie warunek konieczny rozważenia takiej możliwości i nie zobowiązuje zakładu do wydania decyzji uwzględniającej żądania strony. ZUS akcentował przy tym, iż umorzenie należności z tytułu składek oznacza rezygnację z całości lub części powstałych zobowiązań, zatem nie można z tej instytucji czynić powszechnie stosowanego środka. Wskazał też, że umorzenie zaległych składek jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia i inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązania wobec ZUS.

W skardze na decyzję ZUS z dnia [...] r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego przez uznanie, że nie zasługuje na umorzenie należności z tytułu składek. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji ZUS.

Uzasadniając skargę skarżący wywodził, że decyzja uznaniowa nie oznacza decyzji dowolnej. Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego określają przesłanki pozwalające na podjęcie decyzji o umorzeniu należności oraz zakreślają granice uznania administracyjnego. Zaznaczył, że istota problemu sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników. Skarżący wskazał, iż złożył wniosek o umorzenie należności, gdyż zmusiła go do tego sytuacja majątkowa i rodzinna. Podniósł, że nie jest w stanie spłacać zobowiązań wobec ZUS i nie jest to powodem jego działań bądź zaniechań. Przez wiele lat prowadził "A" oraz sklep [...] w C. Jego produkty cieszyły się uznaniem na rynku lokalnym, a sam zajazd był znaną marką. Corocznie miał stałą rzeszę wiernych klientów, zaś skończyło się to z momentem pojawienia się konkurencji, która zmusiła go do zamknięcia zajazdu. Jego sklep [...] spalił się wkrótce potem. Obydwa te wydarzenia nie tylko zniszczyły owoce jego wieloletniej pracy, ale pozbawiły go wszystkich dochodów jakie dotychczas osiągał.

Skarżący wskazał, że jego obecny stan zdrowia (problemy z kręgosłupem), a także wiek (55 lat) znacznie utrudniają podjęcie nowego zatrudnienia. Obecny rynek pracy, który nastawiony jest na pozyskiwanie ludzi młodych, nie jest otwarty dla ludzi schorowanych i po 50 roku życia. Podkreślił także że nie może liczyć na pomoc żony, która jest osobą niepełnosprawną, z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w zakresie narządów ruchu. Tym ciężej jest im udźwignąć cały ciężar bieżącej egzystencji, nie mówiąc już o zobowiązaniach wobec ZUS. Dodał, że w związku z koniecznością opieki nad chorą żoną, złożył wniosek do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie pomocy finansowej.

Skarżący zaznaczył następnie, że nie jest tak, iż liczy tylko na pomoc Państwa. Z uwagi na trudną sytuację finansową, zajmuje się bowiem zbieraniem surowców wtórnych, jednak jest oczywistym, że z tego źródła nie osiąga dochodów, które pozwoliłyby spłacić powstałe zobowiązania. Zaznaczył, że czyni wszystko co w jego mocy, aby zapewnić żonie i sobie godziwą egzystencję. Również ZUS przyznał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że jego sytuacja finansowa i materialna jest trudna.

Końcowo skarżący stwierdził, że ustalenia ZUS są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone, co doprowadziło do wydania decyzji o nieprzekonującej treści. ZUS naruszył w związku z tym reguły procesowe, zawarte w art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 1 i 3 K.p.a.

Do skargi skarżący dołączył kserokopie dokumentów, w tym: decyzji uznającej go za osobę bezrobotną od dnia [...]r., orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności od dnia [...]r. do dnia [...] r., orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...]r. dotyczącego B. J., potwierdzenia przekazania obiektu objętego działaniem ratowniczym Państwowej Straży Pożarnej z dnia [...]r., decyzji z dnia [...] r. o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych, zaświadczenia lekarskiego dotyczącego skarżącego z dnia [...]r., karty informacyjnej leczenia szpitalnego skarżącego z dnia [...]r., decyzji z dnia [...]r. o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego od dnia [...]r. do dnia [...]r. w kwocie [...]zł miesięcznie.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko i argumentację zawarte w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo ZUS wskazał, że skarżący posiada majątek, z którego można prowadzić egzekucję, nadto w dniu [...]r. dokonano wpisu hipoteki przymusowej na jego nieruchomości. Ponadto zadłużenie skarżącego dotyczy lat 2010 – 2015 a więc długiego okresu, w którym działalność była prowadzona.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 cyt. ustawy).

Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718, dalej: P.p.s.a.).

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności wskazać należy, iż postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek unormowane jest w art. 28 u.s.u.s., jak również w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. I tak zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 należności z tytułu składek mogą być umorzone w całości lub w części tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Całkowita nieściągalność zachodzi natomiast wyłącznie w przypadkach wymienionych enumeratywnie w ustawie tj. gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233, 978, 1166, 1259 i 1844 oraz z 2016 r. poz. 615);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Ponadto, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie wykonawcze i kwestie te reguluje § 3 ust. 1 rozporządzenia. Z powołanego przepisu wynika, że ZUS może umorzyć ubezpieczonemu, będącemu płatnikiem składek należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe rozporządzenie wskazuje przykładowo, że taka sytuacja ma miejsce, gdy:

1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych,

2) poniesione straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodują, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności,

3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne.

Z powołanych regulacji zatem wynika, że rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, mimo braku ich całkowitej nieściągalności podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 ust. 3a u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek (...) mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane". Oznacza to zatem, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 sierpnia 2007 r., sygn. akt II GSK 141/07, a także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Łd 584/09).

Podkreślić przy tym należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy, ocenia czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2, 3 i 3a u.s.u.s. oraz w § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego. Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.

W kontekście przesłanek określonych w powołanym wyżej § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia wykonawczego szczególne znaczenie ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy. A zatem zobowiązany w treści złożonego wniosku o umorzenie należności, a następnie w toku postępowania, powinien wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niego instytucji umorzenia. Także i ZUS w toku postępowania, powinien wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 K.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 K.p.a. Ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie do art. 80 K.p.a. organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.

Sąd podkreśla, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne na podstawie art. 28 ust. 3a w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego nie odnosi się do ustalania przesłanek warunkujących umorzenie należności. W tym zakresie ZUS nie działa na podstawie uznania administracyjnego. Ustalając stan faktyczny sprawy w toku postępowania dowodowego i następnie porównując ten stan do hipotezy normy zezwalającej na umorzenie tych należności organ jest związany określonymi w K.p.a. zasadami, zwłaszcza wskazanymi wyżej, oraz regułami logiki. Postępowanie organu w tym zakresie podlega ocenie sądu administracyjnego, a więc sąd ocenia, czy został w sprawie zebrany kompletny materiał dowodowy, czy w procesie oceny dowodów nie naruszono reguł logiki i czy zastosowano właściwe przepisy do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uznanie administracyjne odnosi się natomiast do wyboru konsekwencji prawnych (umorzyć należności lub odmówić ich umorzenia) w razie prawidłowego ustalenia, że zastosowanie instytucji umorzenia jest możliwe, bowiem przemawiają za tym przesłanki wskazane w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Wybór tej konsekwencji prawnej, to właśnie drugi etap postępowania organu w procesie wydawania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne.

O ile ZUS prawidłowo ustalił i ocenił, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek wymienione enumeratywnie w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. w pkt od 1 do 6, to nie dokonał prawidłowej oceny przesłanek umorzenia należnych składek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Nie można się bowiem zgodzić ze stanowiskiem ZUS, że w przypadku skarżącego nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, określone w § 3 ust. 1 pkt 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego. Nie można bowiem zasadnie twierdzić, że zobowiązany nie wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, gospodarstwo domowe prowadzi wraz żoną, która uzyskuje dochód z tytuły renty inwalidzkiej w kwocie [...] zł. Jest to jedyny dochód rodziny, na dzień rozpatrywania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie miał jeszcze przyznanego zasiłku z opieki społecznej, ale organ rentowy posiadał wiedzę, że skarżący wystąpił o taką pomoc. Tak niski dochód gospodarstwa domowego skarżącego, poniżej minimum socjalnego powoduje, że nie można zgodzić się z organem rentowym, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ponadto ziściła się także przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia wykonawczego, a mianowicie skarżący poniósł straty materialne w wyniku innego nadzwyczajnego zdarzenia (pożar sklepu rybnego) powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności. Tej przesłanki ZUS w ogóle nie rozpatrywał, pomimo że dokument Straży Pożarnej, potwierdzający to zdarzenie został przez skarżącego przedstawiony. Ponadto wnikliwego rozpatrzenia wymaga przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego, a mianowicie organ rentowy powinien ustalić, czy zachodzi konieczność sprawowania przez skarżącego opieki nad przewlekle chorą żoną i czy pozbawia to zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W tych okolicznościach nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu rentowego, że skarżący nie spełnia przesłanek, określonych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego.

Słuszny zatem okazał się zarzut naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Natomiast pozostałe zarzuty skargi, odnoszące się do dowolności decyzji podjętej w ramach uznania administracyjnego oraz nie wyważenia słusznego interesu strony i interesu publicznego należy uznać za przedwczesne, skoro organ rentowy nie stwierdził przesłanek uprawniających go do umorzenia należności z tytułu składek i to było przyczyną odmowy umorzenia należności.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ rentowy prawidłowo ustali, czy w sprawie zachodzą przesłanki określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. W tych ramach dokona swobodnej (a nie dowolnej) oceny zgromadzonego materiału dowodowego, mając na uwadze podniesione wyżej okoliczności, związane z sytuacją materialną, rodzinną skarżącego i wysokością zaległych składek oraz w sposób wyczerpujący rozpatrzy cały materiał dowodowy, wydając decyzję w ramach uznania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a.