Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 795/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-04-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 156
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech sędzia del. WSA Stanisław Marek Pietras (spr.) Protokolant Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 1 kwietnia 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 878/08 w sprawie ze skargi A. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 25 marca 2009 r. sygn. akt II SA/Sz 878/08, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), oddalił skargę A. S. i M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] września 2008r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego.

W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd wskazał na następujący stan faktyczny. Otóż Naczelnik Miasta i Gminy w G. decyzją z dnia [...] grudnia 1980 r. nr [...], orzekł o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego o pow. 6,73 ha położonego w G. stanowiącego własność M. S., nr ewidencji gruntów [...] i [...].

Pismem z dnia [...] lipca 2008 r. A. S. i M. S., będące spadkobiercami M. i M. S. oraz D. F. wniosły o;

– stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...].12.1980 r.,

– zwrócenie 2/6 części (po 1/6 części, czyli po 1,12 ha dla każdej z nich) z zabranego bez podstawy prawnej części gospodarstwa rolnego o pow. 6,73 ha, a ewentualnie o przyznanie gruntów zamiennych, odpowiednio co do powierzchni lub wartości,

– odstąpienie od żądania zwrotu zwaloryzowanej kwoty emerytury jaką pobierała do śmierci M. S. za 2/6 części przekazanego gospodarstwa nie będącego jej własnością.

W uzasadnieniu wskazały, że aktem nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w G. z dnia [...] stycznia 1958 r. M. S. otrzymała gospodarstwo rolne położone w G. przy ul. [...], o pow. 7,24 ha wraz z zabudowaniami i nadanie to nastąpiło na jej rzecz na podstawie dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 46, poz. 340). Na mocy orzeczenia z dnia [...] stycznia 1958r., sygn. [...] o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ceny gospodarstwa, M. S. została zwolniona z obowiązku uiszczenia ceny nabycia jako uprawniony repatriant, który pozostawił mienie za granicami, zaś powyższy dekret był podstawowym aktem prawnym regulującym stosunki własnościowe na obszarze Ziem Odzyskanych, sankcjonującym stan faktyczny istniejący w dniu jego wejścia w życie, tj. 7 września 1951 r. i polegał na posiadaniu oraz prowadzeniu gospodarstw rolnych lub działek stanowiących dotąd własność państwa przez osoby fizyczne, które do dnia 7 września 1951 r. nie nabyły ich własności. Osoby te stawały się właścicielami z mocy dekretu, a akt nadania miał charakter deklaratoryjny, jednak nie przenosił własności. Natomiast w stosunku do osób, które zostały wprowadzone w posiadanie gospodarstw po 7 września 1951 r., akt nadania miał charakter konstytutywny, bowiem bezpośrednio przenosił własność na nabywcę i akt własności nadany na rzecz M. S. wydany został na podstawie art. 5 i 10 dekretu, bowiem wprowadzona ona została w posiadanie gospodarstwa rolnego w dniu [...] września1951 r., a wniosek o przyznanie własności złożyła w dniu [...] grudnia 1951 r. Dekret ów był ustawą szczególną w stosunku do dekretu z dnia 6 września 1944 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska i utrzymywał w mocy jego postanowienia w zakresie, w jakim sam nie regulował. Między innymi na zasadzie określonej w art. 17 dekretu z dnia 6 września 1944 r., małżeństwo sądownie nie rozłączone uważa się za jednego uprawnionego do nabycia gospodarstwa, a zatem w ocenie skarżących nie jest istotne, kto figuruje jako właściciel w akcie nadania, ani kto składał wniosek o nadanie. W świetle powyższego nadane gospodarstwo stanowiło współwłasność M. i M. S. na zasadzie wspólności ustawowej, ponieważ ich małżeństwo nie było w żaden sposób rozwiązane. Nadto w ówczesnej praktyce preferowano nadawanie na imię i nazwisko jednego uprawnionego i najczęściej w dokumentach figurował mężczyzna. W przypadku M. i M. S. zrobiono odwrotnie, nie znaczy to jednak, że tylko M. S. była wyłączną właścicielką gospodarstwa rolnego. Niewłaściwa interpretacja przepisów na podstawie których nadana została nieruchomość, spowodowała uznaniem w dacie przekazywania gospodarstwa za zaopatrzenie emerytalne M. S., jako wyłączną właścicielkę gospodarstwa. Tymczasem współwłasność wnioskodawczyni potwierdza akt notarialny z dnia [...] stycznia 1965 r., repertorium A Nr [...] sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w G., którym małżeństwo S. zbywało działkę o pow. 0,51 ha na rzecz Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Państwowej Komunikacji Samochodowej w Szczecinie Oddział w G. Spośród spadkobierców M. S.. w dacie otwarcia spadku, jedynie żona M., córka D. F. i A. S. spełniały warunki do dziedziczenia po 1/3 części jego udziału w gospodarstwie rolnym, które wówczas w całości miało pow. 6,73 ha. D. F. zmarła [...] kwietnia 1990 r., a jej udział w gospodarstwie rolnym odziedziczyła siostrzenica M. S. Na skutek niewłaściwej interpretacji przepisów, na podstawie których nadana została nieruchomość, przejmując od M. S. gospodarstwo rolne na własność Państwa w zamian za zaopatrzenie emerytalne, nie żądano od niej postanowienia spadkowego po M. S. z uwzględnieniem dziedziczenia jego udziału w gospodarstwie rolnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r. nr [...], odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. nr [...] i w uzasadnieniu podało, że skarżące oparły wniosek na założeniu, że ostateczna decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. wydana została bez podstawy prawnej i z tego powodu winno nastąpić stwierdzenie jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Jednakże w przedmiotowej sprawie brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji, bowiem została ona wydana w oparciu o obowiązujące w dacie jej wydawania przepisy prawa materialnego, regulujące stosunki administracyjnoprawne przez właściwy organ. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika bowiem – wbrew twierdzeniom wnioskodawczyń – że M. S. złożyła w dniu [...] września 1948 r. "Wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej na ziemiach Odzyskanych" wnosząc w nim o nadanie prawa własności nieruchomości położonej w G., obejmującej 5 ha gruntu z zabudowaniami. Z orzeczenia o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa sporządzonego w dniu [...] grudnia 1958 r. wynika, że gospodarstwo rolne nadane zostało M.S. Aktem nadania Nr [...] sporządzonym w dniu [...] stycznia 1958 r., Powiatowa Komisja Ziemska w G. nadała M. S. gospodarstwo rolne w G., ul. [...], o obszarze ogólnym 7,24 ha. Wnioskiem z dnia [...] lutego 1959 r. do Sądu Powiatowego w Szczecinie zwrócono się o założenie księgi wieczystej dla powyższej nieruchomości rolnej stanowiącej własność M. S. Nadto pismem z dnia [...] lutego 1974 r. podpisanym przez zastępcę Naczelnika Powiatu G., a skierowanym do Wydziału Przyznawania Rent ZUS Oddział w Szczecinie poinformowano, że dokumentacja uwłaszczeniowa wydana jest na M. S., natomiast M. S. nie figuruje jako właściciel. Końcowo Kolegium wskazało, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest wyjątkiem od zasady trwałości decyzji i stąd też może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., gdy tymczasem w przedmiotowej sprawie naruszenia takiego nie stwierdzono.

We wniosku do Samorządowego Kolegium Odwoławczego o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżące podniosły, że w decyzji ograniczono się jedynie do zacytowania katalogu przypadków, w których decyzja jest wydana bez podstawy prawnej, a w dalszej części przytoczyły argumenty zawarte już we wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia [...] września 2008 r., utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2008 r. i w uzasadnieniu wskazał, że w kwestionowanej decyzji szczegółowo wyjaśnione zostały zasady stosowania art. 156 § 1 k.p.a., zaś w rozpoznawanej sprawie nie można stwierdzić, aby decyzja została wydana bez podstawy prawnej, ponieważ decyzja Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] grudnia 1980 r. wydana została w oparciu o obowiązujące w dacie jej wydania przepisy prawa materialnego. Tym samym nie dopatrzono także rażącego naruszenia prawa, a w szczególności dokonania mylnej wykładni prawa stojącej w oczywistej sprzeczności z obowiązującym porządkiem prawnym, co potwierdziły liczne dowody zgromadzone w sprawie.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi A. S. i M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której zarzuciły organowi błędną interpretację przepisów dotyczących prawa własności, w dalszej części powtórzyły argumenty zawarte we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

W uzasadnieniu prawnym natomiast Sąd stwierdził, że decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. orzekająca o przejęciu na własność Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego stanowiącego własność M. S., jest decyzją ostateczną i w myśl art. 16 § 1 k.p.a. statuującego zasadę trwałości decyzji ostatecznych, wzruszenie ich może nastąpić tylko w trybach szczególnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego i w przypadkach przewidzianych w przepisach. Zasada trwałości jest związana z ochroną porządku prawnego oraz konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych. Przesłanki zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności takich decyzji nie mogą być poddawane wykładni rozszerzającej. Tak więc zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wymaga ścisłego przestrzegania granic rozpoznania sprawy dla konkretnego trybu eliminacji z obrotu prawnego ostatecznej decyzji. Prowadząc postępowanie w trybie nadzoru o stwierdzenie nieważności, organ ma obowiązek rozpatrzyć sprawę w granicach określonych w art. 156 § 1 k.p.a. i jego powinnością jest wyłącznie ocena kwestii czysto prawnych (w rozpoznawanej sprawie rażącego naruszenia prawa), przy czym taka ocena dokonywana jest w oparciu o stan faktyczny i prawny z daty wydania kwestionowanej decyzji, zaś organ nadzoru nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń dotyczących stanu faktycznego. Rozstrzygające zatem dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj naruszenia i jego skutki powodują, iż decyzja taka nie może być akceptowana jako rozstrzygnięcie wydane przez organ praworządnego państwa, a w rozpoznawanej sprawie ustalenia organu co do nieistnienia przesłanki rażącego naruszenia prawa, są prawidłowe. Z wniosku skarżących o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. na postawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. wynika, że skarżące zarzucają, iż decyzja ta została wydana bez podstawy prawnej, bowiem gospodarstwo rolne stanowiło współwłasność M. S. i jej męża M. S. zgodnie z dekretem z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych oraz dekretem z dnia 6 września 1946 r. ustroju rolnym i osadnictwie na terenie Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska. Tymczasem ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że M. S. w dniu [...] listopada 1980 r. złożyła wniosek "o przejęcie gospodarstwa (...) w zamian za rentę" i w dacie wydania spornej decyzji wymieniona była jedyną właścicielką gospodarstwa rolnego, co wynika z aktu nadania Nr [...] z dnia [...] stycznia 1958r., orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] stycznia 1959r. oraz postanowienia Sądu Powiatowego w Szczecinie dnia [...] lutego 1959 r. dotyczącego założenia dla nieruchomości rolnej księgi wieczystej, zaś akt nadania i orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w tej dacie, były decyzjami ostatecznymi. Zatem dopóki decyzja ostateczna nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego, to wiąże ona zarówno organ jak i strony oraz korzysta z domniemania prawidłowości i zgodności z prawem, a w konsekwencji organ rozpoznając wniosek M. S. o przekazanie gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, związany był tymi decyzjami. Niezależnie od powyższego Sąd wskazał, że wyłączne prawo własności gospodarstwa rolnego M. S. wynikało z księgi wieczystej Nr [...]. Zgodnie z art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. Nr 57 poz. 319 ze zm.) domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym i w tym względzie podzielił stanowisko wyrażone w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 11 września 1961 r. sygn. I CR 962/60 (OSNCP 1963/1/18) z którego wynika, że domniemania określonego w art. 18 § 1 Prawa rzeczowego nie może podważać okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej, jako właściciel nieruchomości, pozostaje w związku małżeńskim. Reasumując, decyzja odmawiająca stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. orzekająca o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego M. S., jest zgodna z prawem.

Od powyższego wyroku w całości, A. S. wniosła skargę kasacyjną, zarzucając mu:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego:

a) art. 21 § 1 kodeksu rodzinnego poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzyporządkowaniu ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej z tego przepisu, a w konsekwencji niezasadne przyjęcie, iż M. S. była jedyną właścicielką gospodarstwa rolnego przejętego przez Państwo za zaopatrzenie emerytalne podczas gdy współwłaścicielem tego gospodarstwa na podstawie powołanego przepisu był również jej małżonek M. S. na zasadzie wspólności ustawowej,

art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieprzyporządkowaniu ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej a contrario z tego przepisu, a w konsekwencji uznanie, iż rękojmia wiary ksiąg wieczystych działa na rzecz Państwa, który na podstawie decyzji administracyjnej nabył własność gospodarstwa rolnego i uznanie za skuteczne przekazanie całego gospodarstwa na rzecz Państwa przez M. S.,

art. 17 dekretu z dnia 6 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na niezasadnym przyjęciu, iż na podstawie aktu nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w G. i orzeczenia o wykonaniu tegoż aktu nadania gospodarstwo nabyła jedynie M. S.., podczas gdy przepis ten wskazuje, iż jedna osoba może nabyć jedno gospodarstwo a małżeństwo sądownie nierozłączone traktuje się jako jednego uprawnionego, co prowadzi do wniosku, iż prawo własności tego gospodarstwa nabył również M. S. na zasadzie wspólności ustawowej,

art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 roku - prawo rzeczowe poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz błędną wykładnię, a konsekwencji niezasadne przyjęcie, iż jedynym właścicielem zgodnie z wpisem ujawnionym w księdze wieczystej była M. S. w sytuacji, gdy domniemanie to jest wzruszalne i może być obalone, na co skarżąca przedstawiła stosowne dowody, które organ pominął tj. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po M. S. Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1993 roku oraz akt notarialny Repertorium A nr [...] z dnia [...] stycznia 1965 roku sporządzony w Państwowym Biurze Notarialnym w G.,

II. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy - art. 134 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa poprzez niedopatrzenie się naruszenia przez organ administracji przepisów postępowania i nie stwierdzenie nieważności decyzji, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa:

a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 10 §1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niepodjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz niezapewnienie wszystkim stronom czynnego udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji administracyjnej i uniemożliwienie wypowiedzenia im się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przejawiające się w zaniechaniu wezwania do udziału w postępowaniu M. S. oraz niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie,

b) art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 75 §1 k.p.a. w zw. z art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 § 2 ustawy o notariacie poprzez ich niewłaściwe zastosowanie prowadzące do nieprzeprowadzenia przez organ zawnioskowanego przez skarżącą dowodu w sytuacji, gdy przedmiotem tych dowodów były okoliczności mające znaczenie dla sprawy tj. z aktu notarialnego Repertorium A nr [...] z dnia [...] stycznia 1965 r. sporządzonego w Państwowym Biurze Notarialnym, w G., z którego treści wynika, iż współwłaścicielami gospodarstwa rolnego na zasadzie wspólności ustawowej byli M. i M., małżonkowie S., a także pominięcie domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało urzędowo zaświadczone w dokumencie w postaci aktu notarialnego,

c) art. 133 § 1 w zw. z art.134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. – poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na nieuwzględnieniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny rozstrzygnięcia zawartego w sentencji prawomocnego orzeczenia - postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1993 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po M. S. oraz nieuwzględnienie treści jego rozstrzygnięcia i dokonanie odmiennych ustaleń faktycznych, podczas gdy orzeczenie to wiąże organy państwowe, organy administracji publicznej oraz sądy administracyjne a w konsekwencji nie stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy G. z dnia [...] grudnia 1980 r.

W związku z powyższym skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jej rzecz zwrotu kosztów postępowania ze skargi kasacyjnej, w tym zwrotu kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, odnosząc się do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego podano, że stosownie do treści art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 roku – Kodeks rodzinny, przedmioty majątkowe nabyte przez któregokolwiek z małżonków w czasie trwania małżeństwa i stanowiące jego dorobek, są wspólnym majątkiem obojga małżonków. Z kolei w myśl art. 17 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (dalej: d.u.r.o.), w trybie dekretu jedna osoba może nabyć tylko jedno gospodarstwo (działkę), zaś małżeństwo sądownie nierozłączone uważa się za jednego uprawnionego. Natomiast złożony przez M. S. wniosek o przyznanie prawa własności nieruchomości ziemskiej na Ziemiach Odzyskanych zawiera informację o stanie rodzinnym wnioskodawczyni i w tej sytuacji małżonkowie S. złożyli wniosek jako jedna osoba uprawniona. Zatem powołany przez Sąd akt nadania Powiatowej Komisji Ziemskiej w G. z dnia [...] stycznia 1958 r. na mocy którego M. S. otrzymała gospodarstwo rolne położone w G. przy ul. [...] i który to akt został wykonany orzeczeniem z dnia [...] stycznia 1959 r., przenosił własność nieruchomości na uprawnionego, którym w niniejszej sprawie byli małżonkowie M. i M. S. Niezależnie od powyższego, zgodnie z treścią art. 21 § 1 k.r., nabycie przez M. S. własności nieruchomości w czasie trwania małżeństwa, z mocy prawa skutkowało wejściem prawa własności tego gospodarstwa rolnego do majątku wspólnego małżonków S. Stąd też Sąd nie uwzględnił naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze przepisu art. 21 § 1 k.r., bowiem organ ten błędnie zastosował wskazany przepis, a mianowicie nie przyporządkowano ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej z tego przepisu. Skutkiem zaś tego błędu było niezasadnie przyjęcie, iż M. S. była jedyną właścicielką gospodarstwa rolnego przejętego przez Państwo za zaopatrzenie emerytalne, podczas gdy gospodarstwo to zostało nabyte w trakcie pozostawania przez nią w związku małżeńskim i wobec tego weszło do majątku wspólnego małżonków S. Art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (dalej: u.k.w.h.) ustanawia zasadę rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i zgodnie z jego treścią, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą uprawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe. Analogiczną regulację wprowadzał art. 20 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe. Istota rękojmi sprowadza się do wyłączenia zasady, że nikt nie może przenieść więcej praw niż posiada {nemo plus iuris transfere potest, quam ipse habet). Prowadzi to do uznania za skuteczne nabycie prawa nieistniejącego albo istniejącego, ale nieprzysługującego rozporządzającemu. Regulacja ta przyjmuje w imię bezpieczeństwa obrotu prawnego przewagę stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej nad rzeczywistym stanem prawnym. Rękojmia nie ma charakteru absolutnego, chroni jedynie nabycie w drodze czynności prawnej. Skoro warunkiem rękojmi jest nabycie przez czynność prawną, to a contrario nie chroni ona nabycia w wyniku innych zdarzeń prawnych, np. w drodze egzekucji. Ponadto rękojmia nie działa także w sytuacji przejęcia nieruchomości na podstawie decyzji administracyjnej, albowiem w decyzji nie istnieje równorzędność podmiotów tak charakterystyczna dla czynności prawnych, a organ administracji występuje w stosunku administracyjnym, jako podmiot dominujący. Zatem decyzji nie można rozumieć, jako czynności prawnej w rozumieniu tego przepisu i dlatego też Naczelnik Miasta i Gminy w G. wydając decyzję z dnia [...] grudnia 1980 r. nie był chroniony przez rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych, w związku z czym przejęcie własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego w części przekraczającej udział M. S. należy uznać za bezskuteczne, nawet w sytuacji, gdy z treści księgi wieczystej wynikało, iż M. S. była jedyną właścicielką nieruchomości. Ponadto Sąd nie uwzględnił, że organ administracji błędnie zastosował powołany przepis, ponieważ nie przyporządkował ustalonego stanu faktycznego do normy prawnej wynikającej z tego przepisu i był zobowiązany wziąć pod rozwagę z wszystkie przepisy obowiązującego prawa z urzędu, w tym również przepis z art. 5 u.k.w.h. Naruszenie zaś tego przepisu miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Sąd prawidłowo zastosował ów przepis, wydałby orzeczenie zgodnie z żądaniem skargi. Ponadto art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe (dalej: d.p.r.) regulował domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych. Zgodnie z jego brzmieniem domniemywa się, że prawo jawne wpisane do księgi wieczystej, jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, zaś Sąd powołując się na powyższy przepis wskazał, że organ administracyjny wydał prawidłową decyzję, albowiem wyłączne prawo własności M. S. wynikało z treści wpisu do księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości i stanowisko to jest nietrafne. Domniemanie jawności materialnej ksiąg wieczystych, zwane również domniemaniem wiarygodności ksiąg wieczystych, jest konsekwencją zasady jawności formalnej ksiąg wieczystych. Obejmuje ono tylko prawa, nie dotyczy danych faktycznych. Na domniemanie to może się powołać każdy, kto ma w tym interes prawny. W literaturze przedmiotu oraz w orzecznictwie wskazuje się, iż jest to domniemanie wzruszalne i może być obalone przez przeprowadzenie dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym albo w każdym innym postępowaniu, jako przesłanka rozstrzygnięcia. W wyroku z dnia 6 grudnia 2000 roku Sąd Najwyższy zawarł tezę o następującej treści: nigdzie nie została wyrażona zasada, że dowód przeciwko treści wpisu może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. można obalić w każdym postępowaniu, w oparciu o wszelkie dostępne środki dowodowe. Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy skarżąca kasacyjnie podniosła, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się naruszenia art.18 § 1 d.p.r., albowiem w żaden sposób nie odniosło się do postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1993 roku o stwierdzeniu nabycia spadku po M. S., jako dowodu zmierzającego do obalenia domniemania wiarygodności ksiąg wieczystych. Zgodnie z treścią tego postanowienia, udział w gospodarstwie rolnym po zmarłym nabyły wprost M. S., A. S. i D. F. Organ administracji niezasadnie uznał, iż domniemanie wiarygodności ksiąg wieczystych jest niewzruszalne. Wniosek taki wynika pośrednio z uzasadnienia wydanego orzeczenia, w którym Sąd stwierdził, iż "wyłączne prawo własności gospodarstwa rolnego M. S. wynikało z księgi wieczystej", jednakże nie rozważył możliwości dokonania odmiennych ustaleń, od treści ujawnionego w księdze wieczystej wpisu. Organ zobowiązany był uwzględnić wskazane orzeczenie, ponieważ stosownie do treści art. 365 § 1 k.p.c., był związany prawomocnym orzeczeniem Sądu cywilnego w zakresie jego rozstrzygnięcia. Sentencja tego orzeczenia wskazuje, iż w dniu przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa przez M. S., nie była ona jedyną właścicielką tego gospodarstwa. Powyższe argumenty, zdaniem skarżącej kasacyjnie wskazują, iż naruszenie przepisu z art. 18 § 1 d.p.r. miało istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia. Gdyby Sąd właściwie wyłożył przepis uznając możliwość obalenia wynikającego z niego domniemania, po przeprowadzeniu dowodu z przedłożonych dokumentów uznałby, iż wpis do księgi wieczystej nie był zgodny ze stanem faktycznym w dacie przekazania przez M. S. gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa i w konsekwencji uznałby, iż istniały przesłanki unieważnienia zaskarżonej decyzji administracyjnej. Z kolei uzasadniając zarzut naruszenia przepisów postępowania skarżąca kasacyjnie wskazała, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: u.p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Trafny wydaje się być pogląd J.P. Tarno, iż wniesienie skargi powoduje jedynie wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego. W tym zakresie jest ono oparte na zasadzie kontradyktoryjności. Nie będąc związany granicami skargi sąd zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę z urzędu (zasada oficjalności) wszelkich naruszeń prawa, a także wszystkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze Sąd ma prawo, a także obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także podniesionymi wnioskami, zarzutami i żądaniami. Pogląd ten nie budzi najmniejszych wątpliwości również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego po 1 stycznia 2004 r. Niezwiązanie wojewódzkiego sądu administracyjnego granicami skargi oznacza, iż granice zaskarżenia nie pokrywają się z granicami rozpoznania tego sądu. Te ostatnie będą zawsze szersze od zakresu zaskarżenia. Sformułowanie zawarte w art. 134 § 1, że sąd administracyjny "nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi", nie oznacza bowiem tylko zezwolenia i uprawnienia tego sądu do wykroczenia poza granice zaskarżenia, lecz również jego obowiązek Identycznie przyjął NSA w wyrokach z 2 grudnia 2005 r., 11FSK 44/2005, Lex nr 187731 i z 9 listopada 2005 r. OSK1754/2004, Lex nr 192556. Zgodnie z normą prawną wynikającą z treści art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, a w ocenie skarżącej kasacyjnie wobec licznych, rażących naruszeń prawa, istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji. Konsekwencją naruszenia art. 5 u.k.w.h. było naruszenie przez Naczelnika Miasta i Gminy w G. przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.). Art. 7 k.p.a. stanowi, iż w toku postępowania organy administracji państwowej stoją na straży praworządności ludowej i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z kolei art. 10 § 1 k.p.a. stanowi, że organy administracji państwowej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Stosownie zaś do treści art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji państwowej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Wobec faktu, iż rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych nie działa w sytuacji nabycia nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej, organ administracji zobowiązany był do zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, aby ustalić stan faktyczny sprawy zgodnie z rzeczywistością . W wyroku z dnia 23 listopada 1994 roku Sąd Najwyższy wskazał: jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym, czynie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art 80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art. 7 kpa. Natomiast Sąd nie dopatrzył się naruszenia przepisów postępowania administracyjnego polegającego na tym, że Naczelnik Miasta i Gminy w G. nie podjął wszelkich kroków w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy sytuacji, gdy nie chroniła go rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych oraz nie zgromadził i nie rozpatrzył całości materiału dowodowego w sposób wystarczający. Konsekwencją tego było nieustalenie, iż stronami postępowania powinni być spadkobiercy M. S. i pomimo tego Sąd nie dopatrzył się uchybień w postępowaniu dowodowym prowadzonym przez organ, a poprzedzającym wydanie decyzji oraz naruszenie przepisów art. 7 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. Stosownie do treści art. 78. § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, a art. 75 § 1 k.p.a. reguluje, co może być dowodem w postępowaniu administracyjnym i wskazuje, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Jednym z podstawowych dowodów w postępowaniu administracyjnym jest dowód z dokumentu. Szczególnym rodzajem dokumentu jest dokument urzędowy, któremu przepisy postępowania administracyjnego przyznają szczególną moc dowodową. Stosownie bowiem do treści art. 76 § 1 k.p.a., dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w zakresie ich działania i stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Z kolei zgodnie z treścią art. 2 § 2 ustawy prawo o notariacie, czynności notarialne dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego i stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 grudnia 1997 roku . Z przedłożonego przez skarżącą w toku postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji aktu notarialnego wynika, iż M. S. i M. S., jako współwłaściciele gospodarstwa rolnego, zbyli na rzecz Wojewódzkiego Przedsiębiorstwa Komunikacji Samochodowej w Szczecinie Oddział w G. część tego gospodarstwa w postaci działki o powierzchni 0,51 ha. Wobec powyższego Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane było po przeprowadzeniu dowodu z dokumentu w postaci aktu notarialnego, zastosować domniemanie wynikające z treści art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 § 2 ustawy prawo o notariacie, a w konsekwencji przyjąć, iż M. S. był współwłaścicielem przedmiotowego gospodarstwa rolnego na zasadzie wspólności ustawowej. Prawidłowe zastosowanie tych przepisów doprowadziłoby organ administracji do trafnego wniosku, iż w dacie przekazania gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa, M. S. nie była jedyną właścicielką tego gospodarstwa, a zatem przeniosła na rzecz Państwa więcej praw, niż jej przysługiwało i w konsekwencji zachodzą podstawy nieważności decyzji, zaś Sąd nie dopatrzył się uchybienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze powyższym przepisom, co winno skutkować uchyleniem zaskarżonego orzeczenia, bowiem uchybienie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 133 § 1 u.p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi. Art. 134 § 1 u.p.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Art. 365 § 1 kodeksu postępowania cywilnego (dalej: k.p.c.) określa zasadniczy skutek prawomocnego orzeczenia, jakim jest związanie nim określonych podmiotów. Ze związania tego wynika konieczność uwzględnienia faktu istnienia konkretnego orzeczenia regulującego konkretną sprawę. Moc wiążąca wyroku dotyczy związania treścią jego sentencji, a nie uzasadnienia, co niejednokrotnie podkreślał już Sąd Najwyższy. Jak wskazał ten Sąd w jednym ze swych orzeczeń, przesądzenie prawomocnym wyrokiem kwestii o charakterze prejudycjalnym dla później toczącej się sprawy oznacza, że w tym drugim postępowaniu kwestia ta nie może być już badana. Związanie prawomocnym wyrokiem dotyczy ponadto sądu, który wydał to orzeczenie, jak i innych sądów oraz organów państwowych i organów administracji publicznej. W konsekwencji wszystkie wymienione jednostki muszą liczyć się z wydanym orzeczeniem, nie mogą go zmieniać, ani podejmować działań nieuwzględniających faktu jego wydania. Natomiast postanowieniem z dnia [...] czerwca 1993 roku Sąd Rejonowy w G. w sprawie o sygn. akt [...], stwierdził nabycie spadku po zmarłym M. S.. W orzeczeniu tym Sąd wskazał, że udział w gospodarstwie rolnym po zmarłym nabyły wprost M. S., A. S. i D. F. Orzeczenia to jest prawomocne i wykonalne oraz zostało przedłożone, jako dowód w postępowaniu administracyjnym. Wobec powyższego Sąd naruszył przepisy art. 133 § 1 w zw. z art.134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. poprzez nieuwzględnienie treści rozstrzygnięcia zawartego w sentencji prawomocnego orzeczenia, postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1993 roku, a w konsekwencji nie stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1980 roku. Związanie się bowiem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozstrzygnięciem zawartym w treści tego orzeczenia mogło prowadzić jedynie do wniosku, iż w dacie przekazania przez M. S. gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa w zamian za rentę, tj. w dniu [...] grudnia 1980 roku, wymieniona nie była jedyną właścicielką przedmiotowego gospodarstwa. W konsekwencji uchylenie to ma tak istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, iż winno skutkować uchyleniem wydanego orzeczenia i przekazaniem sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Reasumując, organ administracji dopuścił się rażącego naruszenia prawa i istniały podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Stosownie zaś do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to zatem konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym – zdaniem skarżącego kasacyjnie – Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia i w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponieważ w sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania, przeto Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny zagadnienia prawidłowości dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wykładni wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa.

Skarga kasacyjna analizowana pod tym kątem, nie posiada usprawiedliwionych podstaw, a skoro zaś skargę oparto na obu podstawach wskazanych w art. 174 P.p.s.a., zatem w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania.

Stąd też analizując zarzut naruszenia art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdzić należy, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Wskazać przede wszystkim należy, że postępowanie administracyjne dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji, jest samodzielnym postępowaniem odrębnym od postępowania, w którym wydano weryfikowaną decyzję i ma na celu ustalenie, czy kontrolowana decyzja jest obarczona jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Zatem organ orzekający co do nieważności wszczyna i prowadzi postępowanie w nowej sprawie, w której nie orzeka on co do istoty sprawy rozstrzygniętej nawet wadliwą decyzją, lecz orzeka jedynie jako organ kasacyjny (vide: wyrok NSA oz. w Gdańsku z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt II SA/Gd 542/99, LEX nr 46454). Jednocześnie wskazać trzeba, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości takich decyzji (art. 16 § 1 k.p.a.) i wobec tego przepisy uzasadniające takie stwierdzenie podlegają wykładni ścisłej (vide: wyroki NSA: z 14 sierpnia 1987 r. IV SA 393/07, ONSA 1990, nr 1, poz. 1 i SN z 7 marca 1996 r. III ARN 70/95, OSN 1996, nr 18, poz. 258). Z kolei do uznania naruszenia prawa za rażące niezbędne jest stwierdzenie następujących przesłanek, a mianowicie, że w sprawie, w zakresie objętym decyzją, obowiązywał niewątpliwy stan prawny, że treść decyzji pozostawała w oczywistej sprzeczności z treścią przepisów obowiązującego prawa i że charakter naruszenia prawa był tego rodzaju, iż prowadziło to do niemożności zaakceptowania tej decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa (vide: wyroki NSA z 21 października 1992 r., V SA 86/92, ONSA 1993, nr 1, poz. 23 i z 18 lipca 1994 r., V SA 535/94, ONSA 1995, nr 2, poz. 91).

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że brak jest przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. nr [...] o przejęciu własności i posiadania na rzecz Państwa za zaopatrzenie emerytalne gospodarstwa rolnego o pow. 6,73 ha położonego w G. (nr ewidencji gruntów [...] i [...]) stanowiącego własność M. S. . Bezspornym bowiem jest, że na dzień wydania powyższej decyzji, dla wyżej wymienionej nieruchomości postanowieniem Sądu Powiatowego w Szczecinie z dnia [...] lutego 1959 r. sygn. [...], została założona księga wieczysta Rep. Kw nr [...], w której w dziale II, jako właściciel, ujawniona została jedynie M. S. (k. 44 akt administracyjnych). Dodatkowo ze znajdującego się w aktach administracyjnych sprawy (k. 46) zaświadczenia Urzędu Powiatowego w G. z dnia [...] lutego 1974 r. nr [...] wynika, że M. S. nie figurował jako właściciel gospodarstwa rolnego na terenie powiatu G. Wskazać trzeba również, że w związku z wnioskiem M. S. o przejęcie gospodarstwa na zlecenie Urzędu Miasta i Gminy w G. z dnia [...] listopada 1980 r., nr [...], sporządzone zostały wypisy z rejestru gruntów dotyczące wyżej wskazanej nieruchomości, w których jako właściciel, na stan 1 października 1980 r. wskazana była tylko M. S. (k. 58 – 59 akt administracyjnych). Ze względu na powyższe uznać należy, że – wbrew zarzutowi skargi kasacyjnej – organ zgodnie z wyrażoną w art. 7 k.p.a. zasadą prawdy obiektywnej oraz wymogami dotyczącymi gromadzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), podjął wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a z dostępnych mu rejestrów dotyczących wyżej wskazanej nieruchomości wynikało, że jedynym właścicielem gospodarstwa oraz jednocześnie jedyną stroną postępowania o jego przejęcie w zamian za zaopatrzenie emerytalne, była M. S. Niezasadny jest zatem podnoszony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 10 § 1 k.p.a. dotyczący niezapewnienia stronom udziału w każdym stadium postępowania, skoro toczyło się ono na wniosek M. S. i zakończyło korzystnym dla niej rozstrzygnięciem.

Niezasadnie także zarzucono w skardze kasacyjnej, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie dopatrzył się uchybienia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 78 § 1 k.p.a w zw. z art. 75 § 1 i art. 76 § 1 k.p.a., poprzez niewzięcie pod uwagę załączonego do wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Naczelnika Miasta i Gminy w G. z dnia [...] grudnia 1980 r. aktu notarialnego z dnia [...] stycznia 1965 r. nr [...], dotyczącego sprzedaży części działki wchodzącej w skład gospodarstwa. Wskazać bowiem należy, iż jego treść nie ma żadnego znaczenia dla sprawy, skoro w § 1 przy określeniu nieruchomości będącej przedmiotem transakcji wskazano, że jest dla niej prowadzona księga wieczysta, w której jako właściciel figuruje tylko M. S. Co prawda wskazane jest tam także, że M. S. wraz z mężem M. S. sprzedawali przedmiotową nieruchomość, ale biorąc pod uwagę § 1 tego aktu, w żaden sposób nie można wyciągnąć z tego wniosku, jak to uczyniono w skardze kasacyjnej, że M. S. był współwłaścicielem tegoż gospodarstwa rolnego. W tym aspekcie niezrozumiały pozostaje również zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 2 § 2 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (tekst jedn. Dz. U. z 2008 r., Nr 189, poz. 1158 z późn. zm.), zgodnie z którym czynności notarialne, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego. Trzeba bowiem podkreślić, że wskazany wyżej akt notarialny jest urzędowym potwierdzeniem czynności prawnej sprzedaży, a nie własności nieruchomości.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie przez Sąd pierwszej instancji postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1993 r. sygn. [...], z którego wynika, udział w przedmiotowym gospodarstwie rolnym po zmarłym w 1978 r. M. S. nabyli: M. S., A. S. oraz D. F. wskazać należy, że jest on niezasadny. Podkreślenia wymaga fakt, że powyższe postanowienie zostało wydane 13 lat po decyzji z dnia [...] grudnia 1980 r. Stąd nie można zarzucać Naczelnikowi Miasta i Gminy w G., że nie wziął go pod uwagę. Zarówno organ administracji prowadzący postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jak i sąd administracyjny, nie rozpoznaje sprawy ponownie merytorycznie na nowo, ale bada, czy w dacie wydania kontrolowanej w tym trybie decyzji, zaistniały przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a. Jednocześnie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji nie można powoływać się na podstawy wznowienia postępowania (vide: wyrok NSA oz. w Gdańsku z dnia 17 sierpnia 1999 r. sygn. akt II SA/Gd 1704/97, LEX nr 44092).

W świetle powyższych rozważań niezasadne są również podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów prawa materialnego. Przede wszystkim podkreślenia wymaga fakt, że w czasie wydawania decyzji z dnia [...] grudnia 1980 r. nr [...], nie obowiązywała jeszcze ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (tekst pierwotny: Dz. U. z 1982 r. Nr 19, poz. 147), a zatem zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jak i Wojewódzki Sad Administracyjny w Szczecinie, nie mogło weryfikować prawidłowości zastosowania art. 5 tej ustawy przez Naczelnika Miasta i Gminy G. Jednocześnie należy się zgodzić z autorem skargi kasacyjnej, że rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych (zawarta również w § 20 ówcześnie obowiązującego dekretu z dnia 11 października 1946 r. – Prawo rzeczowe, Dz. U. Nr 57, poz. 319 z późn. zm.) nie ma charakteru absolutnego, jednakże w dacie wydawania decyzji z 1980 r. brak było dowodów świadczących, że treść księgi wieczystej, prowadzonej dla wskazanego wyżej gospodarstwa, była niezgodna z rzeczywistością. Nie można również uznać, że rękojmia nie ma zastosowania w przypadku nabycia własności gospodarstwa rolnego w drodze decyzji administracyjnej przez Państwo. Można jedynie dodać, że przed podjęciem decyzji, organ nie ograniczył się tylko do treści księgi wieczystej, sięgając również do zapisów ewidencji gruntów dotyczących własności wyżej wskazanego gospodarstwa.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 21 § 1 ustawy z dnia 27 czerwca 1950 r. – Kodeks rodzinny (Dz. U. Nr 34, poz. 308 z późn. zm.) oraz art. 17 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 49, poz. 279) poprzez przyjęcie, że własność wymienionego wyżej gospodarstwa przysługiwała jedynie M. S., a nie małżeństwu M. i M. S. jako współuprawnionym wskazać należy, co zasadnie powołał Sąd pierwszej instancji, że domniemania określone w art. 18 § 1 Prawa rzeczowego nie może podważać okoliczność, że osoba wpisana do księgi wieczystej jako właściciel, pozostaje w związku małżeńskim. Podkreślić też trzeba, że wydając decyzję z [...] grudnia 1980 r. organ powyższych przepisów nie stosował.

Na marginesie sprawy za niezrozumiałe uznać należy, że przez 7 lat dorosłe dzieci nie wiedziały, z czego żyje ich matka, a co więcej że przez ponad 18 lat, do czasu złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] grudnia 1980 r., nie interesowały się gospodarstwem.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżony wyrok nie narusza prawa, a w konsekwencji skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, to na mocy art. 184 cytowanej już wyżej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji wyroku.