Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 266/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2020-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 16 czerwca 2020 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Marzenna Kosewska WSA Małgorzata Górecka (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 czerwca 2020r. przy udziale sprawy ze skargi J. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] z dnia [...] lutego 2020r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 pkt. 3, ust. 3 a, ust. 3 b, ust. 4 i art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1778) oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił J. N. umorzenia należności z tytułu :

a) składek na ubezpieczenia społeczne za okres 11/2005-09/2012, odsetek, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty

b) składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2005, 08/2005-09/2012, odsetek, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty

c) składek na Fundusz Pracy za okres 12/2005-09/2012, odsetek i dodatkowej opłaty.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w sprawie nie stwierdzono przesłanek całkowitej nieściągalności zadłużenia oraz przesłanek sformułowanych

w art. 28 ust 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Odnośnie przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 3 ustawy organ wskazał, że nastąpiło wprawdzie zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej jednakże stwierdzono składnik majątkowy w postaci samochodu osobowego marki [...] z [...] r. , na którym Zakład posiada zabezpieczenie części należności i z którego można te należności egzekwować. Ponadto, stwierdzono potencjalnego następcę prawnego – córkę dłużnika.

Ponadto, w stosunku do zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i do dnia wydania decyzji żaden uprawniony organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika. Wobec czego brak również przesłanek wskazanych w art. 28 ust 3 pkt 5 u.s.u.s.

Badając, czy spełnione zostały przesłanki § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia

z dnia 31 lipca 2003 r. , organ wskazał, że dłużnik prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z partnerką H. N. i ich córką. Zgodnie z oświadczeniem zobowiązany nie uzyskuje dochodu. Od [...] lutego 2018 r. figuruje jako osoba bezrobotna pobierająca zasiłek. Partnerka zobowiązanego jest zatrudniona z wynagrodzeniem [...] zł. Miesięczne wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym strona oszacowała następująco: spłata kredytu [...] zł, gaz [...] zł, prąd [...] zł, opłata na konto wspólnoty mieszkaniowej [...] zł, ubezpieczenie mieszkania [...] zł, zakup leków [...] zł, żywność [...] zł, koszty paliwa [...] zł,.Ponadto, jako obciążenie gospodarstwa domowego wskazano podatek od gruntu [...] zł, roczne ubezpieczenie samochodu [...] zł, wydatki związane

z utrzymaniem córki zobowiązanego. Zgodnie z oświadczeniem strona posiada zadłużenie wobec Spółki A w wysokości [...] zł i wobec Banku B [...] zł. Zobowiązany posiada samochód osobowy marki [...] z [...] r. Nie figuruje jako właściciel nieruchomości. Nieruchomość oznaczona nr KW [...] zabezpieczona spłacanym kredytem hipotecznym, stanowi własność partnerki zobowiązanego. Organ ocenił, że miesięczne wydatki nie znajdują pokrycia w ujawnionych w sprawie dochodach, co zdaniem organu świadczy o tym, że strona przedstawiła swoją sytuację majątkowa

i finansową w sposób mniej korzystny, niż w rzeczywistości, nie ujawniając informacji o faktycznej wysokości źródeł dochodu. W ocenie organu, nie można uznać, aby

w sytuacji, gdy sprawa dotyczy osoby mającej w chwili obecnej 47 lat, w wieku aktywności zawodowej, dłużnik znajdował się w sytuacji, która skutkowałaby trwałym zagrożeniem dalszej egzystencji zobowiązanego i jego rodziny. Zobowiązany ponadto figuruje jako osoba bezrobotna, pobierająca zasiłek, wydając tym samym gotowość podjęcia zatrudnienia. Organ podkreślił także, ze J. N. nie wykazał, że z uwagi na swoją sytuację ubiegał się o umorzenie zobowiązań cywilnoprawnych, które posiada.

Po rozpoznaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. decyzją z dnia [...] czerwca 2018 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2018 r., podtrzymując zawarte tam ustalenia i ocenę.

W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że wnioskodawca nie udokumentował istotnych trudności w regulowaniu bieżących wydatków i zobowiązań, co oznacza, że jego sytuacja nie jest na tyle drastyczna, aby skutkowała koniecznością korzystania ze wsparcia instytucji socjalnych. Uznano, że zobowiązany ma zapewnione warunki bytowe, nie zagrażające jego egzystencji, w szczególności, że spłata zadłużenia

z tytułu składek może nastąpić w ratach dostosowanych do możliwości płatniczych strony. Organ wskazał także, że strona powołała się wprawdzie na zły stan zdrowia, jednakże przedstawiona dokumentacja wskazuje, że jest zdolna do wykonywania działalności zarobkowej.

Po rozpoznaniu skargi J. N. WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 29 listopada 2018 r. ( sygn. akt III SA/Po 526/18 ) uchylił obie powyższe decyzje z dnia [...] czerwca 2018 r. i z dnia [...] kwietnia 2018 r.

W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 z późn. zm.); dalej: u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podlegająca kontroli Sądu decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczy odmowy umorzenia należności z tytułu składek za okres od maja 2005 r. do września 2012 r. Dokonując zatem oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, w świetle wskazanych wyżej przepisów, w pierwszej kolejności, w ocenie Sądu orzekającego

w niniejszej sprawie, należało odnieść się do kwestii istnienia należności z tytułu składek, objętych wnioskiem skarżącego o umorzenie, z uwagi na ewentualne ich przedawnienie. Nie ulega bowiem wątpliwości, że w sprawie dotyczącej umorzenia zaległości z tytułu składek organ administracyjny może rozważać taką możliwość jedynie odnośnie składek istniejących, wymagalnych a więc takich, które nie uległy przedawnieniu z powodu upływu odpowiednich terminów ustawowych. Przedawnione zobowiązanie przestaje istnieć, nie może być zatem przedmiotem postępowania

o jego umorzenie. Przy czym, co należy podkreślić, stosownie do przepisu art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 9 Ordynacji podatkowej zobowiązanie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wygasa wskutek przedawnienia. Inną przyczyną powodującą wygaśnięcie przedmiotowego zobowiązania jest jego umorzenie (art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 pkt 8 Ordynacji podatkowej). Zatem, nie budzi również wątpliwości, że przedawnienie nie jest przesłanką, zaistnienie której uzasadnia wniosek o umorzenie zaległości. Jednakże, w postępowaniu prowadzonym z wniosku o umorzenie, przedawnienie jest okolicznością istotną z tego względu, że wniosek

o umorzenie przedawnionych zaległości uznać należy za bezprzedmiotowy. Jak wskazano wyżej, rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może bowiem zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. W tym sensie, Sąd powinien mieć wiedzę, czy nastąpiło przedawnienie, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z dnia 27 sierpnia 2009 r. sygn. akt II GSK 15/09 z dnia 28 września 2017 r. II GSK 1491/17 , z 12 stycznia 2017 r II GSK 4359/16). Kontrolując zatem rozstrzygnięcie organu, wydane w przedmiocie umorzenia należności, Sąd powinien mieć możliwość stwierdzenia, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem na podstawie wskazanych wyżej przepisów, to kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych.

Kwestię przedawnienia od 1 stycznia 1999 r. ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności

z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 u.s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy

o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. – 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: wyrok NSA z 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09 dostępny www.orzecznictwo.nsa.gov.pl). Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a-5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem.

Przepis art. 24 ust. 5b – z dniem 1 lipca 2004 r. – uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy

o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy

w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5 - letni termin przedawnienia,

z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak

o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje

z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie poczynił w zaskarżonej decyzji, żadnej (chociażby minimalnej) analizy w zakresie ewentualnego przedawnienia przedmiotowych składek. W aktach administracyjnych sprawy brak jakichkolwiek dokumentów pozwalających na zbadanie, czy i ewentualnie kiedy nastąpiło zawieszenie lub przerwanie biegu terminu przedawnienia w odniesieniu do należności za wskazane w decyzji okresy. Ponadto, z uzasadnienia decyzji nie wynika również, by organ poczynił jakiekolwiek ustalenia w zakresie prowadzonego wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, co stanowi podstawę oceny istnienia przesłanek umorzenia postępowania wskazanych w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6 u.s.u.s. Organ stwierdził jedynie, że należności skarżącego zostały objęte egzekucją. Nie wskazano jednak, w jakiej dacie, wobec jakich należności i za jakie okresy wystawiano tytuły wykonawcze, czy i jakie kwoty zostały faktycznie uzyskane

w ramach prowadzonej egzekucji. Nie wskazano jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Nie wskazano również, czy w istocie skarżący posiada jakikolwiek majątek, z którego można egzekwować zaległe składki, poza wskazaniem na ustanowione zabezpieczenie na stanowiącym własność skarżącego samochodzie osobowym. Przy czym, również w tym zakresie brak wskazanych wyżej informacji. Nie wyjaśniono, w jakiej dacie i w jakim zakresie nastąpiło zabezpieczenie zaległości. Organ nie wyjaśnił również, dlaczego nie została dotychczas wszczęta egzekucja z ustanowionego zabezpieczenia, tak aby wykluczyć nasuwające się wątpliwości, co do jej skuteczności. W uzasadnieniu wskazano jedynie, że w stosunku do zadłużenia z tytułu składek prowadzone jest postępowanie egzekucyjne i do dnia wydania decyzji żaden uprawniony organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania z uwagi na brak składników majątkowych należących do dłużnika. Również w tym przypadku, w aktach administracyjnych sprawy brak jakiejkolwiek informacji, jakichkolwiek dokumentów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Ponadto, w ocenie Sądu, również w zakresie przesłanek sformułowanych w § 3 ust. 1 pkt. 1, 2 i 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy

i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), organ nie dokonał właściwej i rzetelnej oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, przy założeniu, że należności te nie uległy przedawnieniu.

Niezależnie bowiem od treści wniosku złożonego przez zobowiązanego, postępowanie wyjaśniające, w celu dokonania ustaleń istotnych z punktu widzenia powyższych przesłanek, winno być przeprowadzone przez organ administracyjny zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 kpa, która wymaga, by organ administracji publicznej dokonał ustaleń zgodnych z rzeczywistym stanem rzeczy. Organ administracji, jako gospodarz postępowania administracyjnego, określa zakres postępowania wyjaśniającego oraz dobór środków dowodowych potrzebnych do należytego ustalenia stanu sprawy. Stąd też obowiązany jest

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, co wynika z art. 77 § 1 kpa. Dokonane ustalenia istotnych okoliczności sprawy i ich ocena z punktu widzenia przesłanek umorzenia należności winna przy tym znajdować pełne odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji administracyjnej (art. 107 § 3 kpa). Należy również podkreślić, że decyzja organu administracji publicznej w przedmiocie umorzenia należności z tytułu zaległych składek posiada charakter uznaniowy, co jednak nie przekreśla zasady, że uznanie jest ograniczone dyrektywami ustawowymi, nakazującymi organom rozważenie każdej sprawy z punktu widzenia występowania bądź braku w konkretnym przypadku względów gospodarczych lub społecznych, które uzasadniałyby umorzenie zaległości składkowych lub odsetek. Właściwa ocena występowania bądź braku rzeczowych przesłanek w konkretnej sprawie może być dokonana tylko, jak wskazano wyżej, po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, poprzedzonym wyczerpującym zebraniem materiału dowodowego oraz dokładnym wyjaśnieniem wszystkich okoliczności faktycznych.

Zdaniem Sądu, sposób w jaki organ dokonał oceny okoliczności faktycznych, istotnych dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, w szczególności wskazując, że miesięczne wydatki skarżącego nie znajdują pokrycia w ujawnionych w sprawie dochodach, co zdaniem organu świadczy o tym, że strona przedstawiła swoją sytuację majątkową i finansową w sposób mniej korzystny, niż w rzeczywistości, nie ujawniając informacji o faktycznej wysokości źródeł dochodu, nie pozwala na stwierdzenie, czy organ przy wydawaniu decyzji istotnie dokonał rzetelnej analizy wszelkich okoliczności pozwalających mu w ramach uznania administracyjnego na stwierdzenie braku podstaw do odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu zaległych składek. W szczególności, czy organ dokonał wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze wskazanymi wyżej przepisami art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Reasumując, w kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie wykazał,

w sposób rzetelny i wnikliwy, by dokonane ustalenia uzasadniały ocenę o braku przesłanek umorzenia zaległych składek, zaś wskazane wyżej braki w uzasadnieniu decyzji, uniemożliwiają Sądowi dokonanie kontroli i oceny przedmiotowej sprawy,

w świetle wskazanych wyżej przepisów.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ miał uwzględnić poczynione wyżej uwagi, które stanowiły jednocześnie wskazanie do dalszego postępowania, wyjaśniając w pierwszej kolejności, czy w przypadku zaległości skarżącego nie doszło do przedawnienia zaległych składek, z wyjaśnieniem okoliczności dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

W świetle powyższego Sąd uznał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych naruszył przepisy procesowe - art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 1k.p.a., gdyż nie ustalił i nie ocenił wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, czym przekroczył granice uznania administracyjnego, które to naruszenie niewątpliwie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. decyzją z dnia [...] listopada 2019 r. odmówił J. N. umorzenia należności

- z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek w tym :

a ) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2005-04/2007, 12/2008-09/2012

b ) ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2005-04/2007, 12/2008-09/2012

c ) Fundusz Pracy – za okres 12/2005-04/2007, 12/2008-09/2012

- z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek w tym :

a ) ubezpieczenia społeczne za okres 11/2005-04/2007, 12/2008-09/2012

b ) ubezpieczenie zdrowotne za okres 05/2005-04/2007, 12/2008-09/2012

c ) Fundusz Pracy – za okres 12/2005-04/2007, 12/2008-09/2012.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że wobec należności za okres 12/2008-03/2011 r. wszczęcie postępowania egzekucyjnego [...] lipca 2011 r. oraz za okres 04/2011-09/2012 r. wdrożenie egzekucji [...] marca 2014 r. spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. Ponadto zawarcie umowy ratalnej [...] stycznia 2017 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwał do zerwania układu ratalnego, do dnia [...] maja 2017 r. Należności za okres 11/2005-04/2007 r. uległy przedawnieniu, ale ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie zastawu skarbowego [...] listopada 2007 r. na samochodzie osobowym skarżącego, istnieje wobec tego możliwość dochodzenia należności z przedmiotu zabezpieczenia.

Co do ustaleń dotyczących aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej strony, ZUS ustalił , że skarżący otrzymuje za pracę od dnia [...] sierpnia 2019 r. wynagrodzenie [...] zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką otrzymującą za pracę dochód średnio [...] zł netto. Rodzina pobiera świadczenie z programu Rodzina + w kwocie [...]zł. Skarżący posiada zobowiązanie kredytowe w racie miesięcznej [...] zł. Ma 2 samochody osobowe z [...] r. Skarżący udokumentował ponadto problemy zdrowotne, ale mimo tego jest on osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – B. decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] listopada 2019 r.

Organ wyjaśnił kwestie dotyczące utworzenia w ZUS jednostek zajmujących się obsługą wniosków w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek (Centrum Umorzeń w I Oddziale ZUS w Ł. ., Oddziale ZUS w R. oraz w B. - B. wskazując, że jest to kwestia wewnętrznej organizacji ZUS a nie zarzucanej przez stronę niewłaściwości miejscowej i rzeczowej. Nadto organ ocenił sytuację materialną i rodzinną strony i stwierdził m. in., że skarżący otrzymuje średniomiesięczną kwotę za pracę w wysokości [...] zł netto. Przeciętne koszty miesięczne utrzymania ZUS określił na kwotę [...]zł. Rodzina skarżącego spłaca pożyczkę w kwocie [...]zł miesięcznie oraz kredyt mieszkaniowy w kwocie [...]zł miesięcznie.

ZUS stwierdził, że możliwe jest spłacenie przedmiotowego zadłużenia w formie układu ratalnego. Skarżący nie jest trwale wykluczony ze sfery aktywności zawodowej.

W skardze do WSA w Poznaniu skarżący podniósł zarzut

- niezastosowania art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 180 § 1 kpa poprzez niezebranie całości materiału dowodowego sprawy i niedokonanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy

- niezastosowania art. 7 a § 1 i art. 7 b w zw. z art. 8 kpa poprzez niezbadanie kwestii skuteczności prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Strona wniosła o uchylenie decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje :

Skarga okazała się niezasadna.

Organ dokonał bowiem wyczerpujących ustaleń faktycznych na podstawie wystarczającego materiału dowodowego, przez co wykonano w pełni wytyczne zawarte w wyroku Sądu z dnia [...] listopada 2018 r.

Organ w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] listopada 2019 r. wyjaśnił dlaczego przedmiotowe należności mogą być nadal egzekwowane i nie ulegały one przedawnieniu.

Organ wskazał, że wobec należności za okres 12/2008-03/2011 r. wszczęto

[...] lipca 2011 postępowanie egzekucyjne a także wobec należności za okres 04/2011-09/2012 r. wdrożono egzekucję [...] marca 2014 r. , co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia należności. Ponadto zawarcie umowy ratalnej [...] stycznia 2017 r. spowodowało, że bieg terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu i trwał do zerwania układu ratalnego, do dnia [...] maja 2017 r. Należności za okres 11/2005-04/2007 r. uległy przedawnieniu, ale ZUS zabezpieczył ich spłatę poprzez ustanowienie zastawu skarbowego [...] listopada 2007 r. na samochodzie osobowym skarżącego, istnieje wobec tego możliwość dochodzenia należności z przedmiotu zabezpieczenia.

Organ na podstawie powyższych okoliczności stwierdził zatem trafnie, że przedmiotowe należności podlegają nadal egzekucji.

Zasadne było wobec tego dokonywanie merytorycznej oceny wniosku strony o umorzenie tych należności.

Zdaniem Sądu organ prawidłowo stwierdził brak podstaw do umorzenia tych należności.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności składkowych stanowi art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych u.s.u.s., zgodnie z którym należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4 u.s.u.s.). Do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie, m.in. stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne (art. 32 u.s.u.s.).

Stosownie do art. 28 ust. 3 u. s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia

i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b u.s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Stosownie do § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności

w przypadku:

1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ dokonał oceny sytuacji zdrowotnej, rodzinnej i zawodowej skarżącego, stwierdzając, że jest on w stanie w dłuższym okresie czasu dokonywać spłaty zadłużenia, np. w formie układu ratalnego.

ZUS ustalił w decyzji z dnia [...] listopada 2019 r., że skarżący otrzymuje za pracę od dnia [...] sierpnia 2019 r. wynagrodzenie [...] zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z partnerką otrzymującą za pracę dochód średnio [...] zł netto. Rodzina pobiera świadczenie z programu Rodzina + w kwocie [...]zł. Skarżący posiada zobowiązanie kredytowe w racie miesięcznej [...] zł. Ma 2 samochody osobowe z 2003 r. Skarżący udokumentował ponadto problemy zdrowotne, ale mimo tego jest on osobą zatrudnioną na podstawie umowy o pracę.

Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. – B. decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję z dnia [...] listopada 2019 r.

W decyzji z [...] lutego 2020 r. organ stwierdził m. in., że skarżący otrzymuje średniomiesięczną kwotę za pracę w wysokości [...] zł netto. Przeciętne koszty miesięczne utrzymania ZUS określił na kwotę [...]zł. Rodzina skarżącego spłaca pożyczkę w kwocie [...]zł miesięcznie oraz kredyt mieszkaniowy w kwocie [...]zł miesięcznie.

Oceniając sytuację zdrowotną skarżącego organ zasadnie uznał, że skarżący nie jest trwale wykluczony ze sfery aktywności zawodowej.

Dokonano zestawienia dochodów skarżącego i jego stałych wydatków i na tej podstawie uznano zasadnie zdaniem Sądu, że nie ma podstaw do umorzenia przedmiotowych należności.

Sąd wskazuje za utrwalonym już orzecznictwem sądowoadministracyjnym , że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, wskazanych w omawianym przepisie rozporządzenia, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia. W sytuacjach więc wyjątkowych organ może a nie musi umorzyć nalewności składkowe . Jak wynika z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych, skarżący mimo podnoszonej złej sytuacji materialnej, spłaca pożyczkę i nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Skarżący powołuje się na stwierdzone u niego schorzenia, które mają w jego ocenie charakter trwały, jednak brak jest orzeczenia lekarskiego, które dyskwalifikowałoby stronę na rynku pracy. Wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby zobowiązanego lub członka jego rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. Skarżący nie przedłożył żadnej dokumentacji świadczącej o stanie zdrowia. Tym samym nie udowodnił, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Brak jest zatem podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia lub ogranicza pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia, zwłaszcza, że uzyskuje dochody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. W orzecznictwie podkreśla się, że powołując się na tę przesłankę wnioskodawca winien wykazać, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy wskazanymi schorzeniami, a niemożnością uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie zaległych należności składkowych. Podstawą umorzenia zaległości z tytułu składek, nie jest bowiem sam fakt zaistnienia choroby, a jedynie trudny stan majątkowy będący efektem tej choroby. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie zachodzi skoro skarżący w toku postępowania nie przedstawił żadnych dowodów dotyczących jego sytuacji zdrowotnej a w dacie złożenia wniosku był osobą czynną zawodowo. Sąd stwierdza, że to skarżący żądając od organu aby ten umorzył zobowiązanie strony z tytułu należności składkowych winien wykazać, że jego sytuacja majątkowa, zdrowotna czy rodzinna jest taka, że z takiej wyjątkowej sytuacji jaką jest umorzenie przedmiotowych należności, może skorzystać .

Zdaniem Sądu skarżący nie podważył prawidłowości ustaleń faktycznych. Natomiast okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami prawidłowo wyciągniętymi z oceny dowodów nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone.

Według Sądu, przeprowadzone ustalenia i ich ocena dają podstawę, by twierdzić, że interes indywidualny i interes publiczny były przez organ należycie rozumiane i należycie wyważone. Z omówionych powyżej powodów przyjęcie, iż opłacenie należności z tytułu składek pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego, w szczególności pozbawiłoby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, byłoby przedwczesne i nieuzasadnione.

Mając na uwadze powyższe okoliczności uznano skargę za niezasadną i orzeczono o jej oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.