Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 234/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-09-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inspekcja sanitarna
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 235(1), art. 235(2)
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: par. 8 ust. 1 i ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
article: par. 2 rozporządzenia RM z 8.05.2012 r.
journal: Dz.U. 2009 nr 105 poz 869
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Julia Szczygielska Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski Protokolant specjalista Jolanta Pociejowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 września 2013 r. sprawy ze skargi I. M. na decyzję D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [...] 2013 r. nr [...] w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia [..] lutego 2013 r. nr [...], na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2011 r. Nr 212, poz. 1263 z późn. zm.), art. 2351 i art. 2352 Kodeksu pracy (Dz. U. z 1998 r. Nr 21, poz. 94, z późn. zm. ) oraz § 8 ust. 1 i 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869) w zw. z § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 maja 2012 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. poz. 662) jak również art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm. ) i po rozpatrzeniu odwołania I. M. od decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. z dnia [...] listopada 2011 r., Nr [...], znak: [...], o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: pylicy płuc - pylicy krzemowej (poz. 3.1 wykazu chorób zawodowych wymienionych w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych) u I. M. - utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.

W motywach uzasadnienia tego rozstrzygnięcia podano, że I. M., ur. [...]1939 r. pracowała w latach:

- od 6 lutego 1957 r. do 31 października 1997 r. w Zakładach P. S. "W." w W. (obecnie Fabryka P. "W." S.A. w upadłości likwidacyjnej w W.) na stanowiskach:

■ od 6 lutego 1957 r. do 9 września 1983 r. jako wykańczalnik, pakowacz, szkliwierz; w narażeniu na pył zawierający SiO2,

■ od 1 grudnia 1983 r. do 30 września 1987 r. jako magazynowa kartonów (3/4 etatu); w narażeniu na pył zawierający SiO2,

■ od 4 lutego 1988 r. do 31 października 1997 r. jako magazynowa, magazynier (3/4 etatu); w narażeniu na pył zawierający SiO2,

- od 2006 r. I. M. przebywa na emeryturze.

Dnia [...] września 2011 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. na skutek zgłoszenia podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie choroby zawodowej: pylicy płuc – pylica krzemowa (poz. 3.1) u I. M.. I. M. pracując w latach 1957-1983 na oddziale formowni i pakowni w Fabryce P. w W. była narażona na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniach poniżej normatywów higienicznych.

Odwołująca się była badana w D. Wojewódzkim Ośrodku Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., który dnia [...] września 2011 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej - pylicy płuc: pylicy krzemowej (poz. 3.1) u I. M.. Placówka I stopnia diagnostycznego w uzasadnieniu podała, iż "(...) W badaniach czynnościowych układu oddechowego wykazano: w badaniu spirometrycznym wykazano upośledzenie wentylacji płuc typu restrykcyjnego, gazometria - norma. Radiologicznie nie wykazano zmian odpowiadających pylicy płuc (symbol według klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy 1/2 s/s). Powyższe rozpoznanie potwierdził konsultujący pulmonolog. Podstawą do rozpoznania rozpatrywanej pylicy płuc jest stwierdzenie w obrazie radiologicznym klatki piersiowej zacienień okrągłych, których aktualnie nie wykazano. Mając na uwadze powyższe brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej."

Na podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. i po przeprowadzeniu oceny narażenia zawodowego Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w W. wydał w dniu [...] listopada 2011 r. decyzję nr [...], znak [...] o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej - pylicy płuc: pylicy krzemowej (poz. 3.1) u I. M.

Od powyższej decyzji I. M. odwołała się nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem. Odwołująca się uważa, że istniejące dolegliwości zdrowotne są ściśle związane z wykonywaną w przeszłości pracą zawodową - z narażeniem na pył.

Akta sprawy w trybie art. 133 k.p.a. zostały przekazane do D. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., który po przeanalizowaniu całości dokumentacji skierował pismo do I. M., dotyczące wyrażenia zgody na badania w wybranym Instytucie Medycyny Pracy. W odpowiedzi I. M. oświadczyła, iż wyraża zgodę na badanie w Instytucie Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. skierował odwołującą się na badania do ww. Instytutu celem wydania ostatecznego orzeczenia lekarskiego.

Dnia [...] września 2012 r. do Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej we W. wpłynęło z Instytutu Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S. orzeczenie lekarskie nr [...] z dnia 7 września 2012 r. o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: pylicy płuc: pylica krzemowa (poz. 3.1) u I. M.. W uzasadnieniu podano, iż: "(...) W trakcie obecnej obserwacji klinicznej w badaniu fizykalnym stwierdzono nad polami płucnymi szmer pęcherzykowy symetryczny. Badanie spirometryczne nie wykazało zaburzeń wentylacji (pacjentka w trakcie zażywania Atroventu i doraźnie Ventolinu). Podstawą rozpoznania klinicznego pylicy płuc jest stwierdzenie na pełnowymiarowym zdjęciu RTG klatki piersiowej zmian ogniskowych w płucach (regularnych, okrągłych, o odpowiedniej gęstości) mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny. Radiogram klatki piersiowej pacjenta nie wykazuje zmian dostatecznie uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc zgodnie ze standardami klasyfikacji radiologicznej pylic Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie."

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. pismem z dnia 2 października 2012 r. zwrócił się do D. Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy we W. Oddział w W. z prośbą o wydanie opinii uzupełniającej uwzględniającej odniesienie się do faktu - rozpoznania upośledzenia wentylacji płuc typu restrykcyjnego.

W odpowiedzi z dnia 24 października 2012 r. uprawniona placówka orzecznicza I stopnia wyjaśniła, iż: "W rozpoznawaniu choroby zawodowej kierujemy się aktualną wiedzą medyczną. Wynika z niej, iż podstawą do rozpoznania pylicy płuc jest badanie radiologiczne tj. pełnowymiarowe rtg klatki piersiowej w pozycji tylno-przedniej. Zdjęcie ocenia się zgodnie z klasyfikacją radiologiczną Międzynarodowego Biura Pracy (ILO Genewa 1980). Badanie spirometryczne nie jest badaniem radiologicznym tylko czynnościowym układu oddechowego. Wykonywane jest u pacjenta jako badanie uzupełniające (o ile nie ma przeciwwskazań) celem oceny wydolności oddechowej. Nie wpływa na rozpoznanie pylicy płuc krzemowej. Pylica płuc krzemowa znajduje się w wykazie chorób zawodowych w poz. 3 pkt. 1 i nie ma w nim innych zapisów pozwalających na rozpoznanie pylicy płuc na podstawie spirometrii. Mając na uwadze powyższe podtrzymujemy nasze orzeczenie o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej."

Na podstawie akt sprawy dotyczących choroby zawodowej u I. M. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zważył co następuje:

Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego Państwowego Inspektora Sanitarnego muszą być spełnione łącznie, jak to wynika w art. 235 i art. 2352 Kodeksu pracy oraz §5 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych, trzy warunki:

1. choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych,

2. choroba ta musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy,

3. wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do ww. rozporządzenia.

W przypadku I. M. ww. kryteria nie zostały spełnione. Dwie niezależne placówki diagnostyczno-orzecznicze uprawnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych: D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. Oddział w W. i Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S., były zgodne co do faktu, iż wg obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r., brak jest podstaw do rozpoznania choroby zawodowej: pylicy krzemowej płuc (poz. 3.1) u I. M.. Placówki orzecznicze jednoznacznie wskazują na fakt, iż wg klasyfikacji Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie (ILO 1980) zmiany radiologiczne u I. M. odpowiadają symbolowi 1/2/s/s i nie dają podstaw do rozpoznania pylicy krzemowej płuc. Badaniem radiologicznym, które jest podstawą do rozpoznania pylicy płuc, nie wykazano zmian ogniskowych w płucach (regularnych, okrągłych, o odpowiedniej gęstości) mogących odpowiadać efektom oddziaływania pyłów zwłókniających na miąższ płucny.

Podkreślono, że nieswoiste objawy ze strony układu oddechowego -upośledzenie wentylacji płuc typu restrykcyjnego są w znacznym stopniu związane z otyłością I. M.. Nadto, jak podkreśla uprawniona placówka orzecznicza badanie spirometryczne nie jest badaniem radiologicznym tylko badaniem czynnościowym układu oddechowego, które nie może decydować o rozpoznaniu krzemowej pylicy płuc.

D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. podkreślił, że upoważnione do orzekania w sprawach chorób zawodowych placówki medyczne (D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W. oraz Instytut Medycyny Pracy i Zdrowia Środowiskowego w S.) wydały spójne, co do meritum orzeczenia lekarskie i po przeprowadzeniu specjalistycznych badań. Warunek dotyczący rozpoznania klinicznego choroby zawodowej: krzemowej pylicy płuc (poz. 3.1) u I. M. nie został spełniony.

Odnosząc się do zarzutu strony w odwołaniu, dotyczącego powiązania dolegliwości zdrowotnych u I. M. z wykonywaną pracą zawodową, stwierdzono, że w tym zakresie zostało wypracowane - co do zasady - stanowisko Sądów Administracyjnych, z treści którego wynika, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie mają charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nimi związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia, niż to uczyniły upoważnione jednostki orzecznicze. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń placówek diagnostycznych i nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich. Wobec czego rozpoznanie choroby zawodowej może jedynie nastąpić w drodze orzeczenia lekarskiego wydanego przez upoważnioną placówkę diagnostyczno-orzeczniczą w zakresie chorób zawodowych.

Natomiast odnosząc się do kwestii narażenia zawodowego I. M., zauważono, że organ II instancji nie kwestionuje (odmiennie od organu I instancji) narażenia na pył zawierający wolną krystaliczną krzemionkę w stężeniach poniżej normatywów higienicznych podczas wykonywania prac na terenie formowni, pakowni oraz magazynu (w latach 1957-1997), a więc przez 40 lat. Powyższe potwierdziły również uprawnione jednostki orzecznicze wskazując jednoznacznie w orzeczeniach lekarskich lata 1957-1997 jako okres narażenia zawodowego na pył wolnej krystalicznej krzemionki. Organ II instancji uznał, iż skoro nie można z całą pewnością wykluczyć, iż pracując jako magazynier I. M. nie była narażona na działanie wolnej krystalicznej krzemionki, to należy przyjąć, że występowało narażenie zawodowe. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. podkreślił, że zgodnie z przyjętą linią orzeczniczą "niedające się usunąć wątpliwości nie mogą być tłumaczone na niekorzyść pracownika, zatrudnionego w warunkach narażających na zachorowanie na daną chorobę zawodową".

Podniesiono jednak, iż fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz konieczne jest również rozpoznanie choroby zawodowej, dokonane przez jednostkę właściwą do rozpoznania chorób zawodowych oraz spełnienie wszelkich kryteriów zawartych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r.

Reasumując, D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny materiału dowodowego z punktu widzenia wszystkich przesłanek dotyczących choroby zawodowej, w tym także orzeczenia lekarskiego, które jest opinią w rozumieniu art. 84 k.p.a. podlegającą weryfikacji, tak jak każdy inny dowód w sprawie. D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. stwierdził, że orzeczenia wydane w przedmiotowym postępowaniu i uzupełnione stosowną opinią zostały poprzedzone badaniami stanu zdrowia I. M. oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco umotywowane i wyjaśniają wszelkie wątpliwości.

W skardze na powyższą decyzję do sądu administracyjnego pełnomocnik I. M. zarzucił:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 8 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009r. w sprawie chorób zawodowych przez niepodjęcie czynności mających na celu uzupełnienie zebranego w sprawie materiału dowodowego, mimo iż było to konieczne w celu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy,

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie § 13 i § 18 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 21 sierpnia 2006r. w sprawie szczegółowych warunków bezpiecznej pracy z urządzeniami radiologicznymi (Dz.U. nr 180, poz. 1325), przez niewykazanie, że ocena wyników badań rentgenowskich, wykonanych u skarżącej była przeprowadzona w sposób prawidłowy i w pełni zgodny z treścią w/w aktu normatywnego. Zarzucono, że zaniechano wskazania czy zostały spełnione warunki wskazane w w/w przepisie, a mianowicie czy w wydzielonym w celu opisu i oceny badań rentgenowskich pomieszczeniu znajdowało się i było wykorzystane w momencie oceny zdjęcia RTG w przedmiotowej sprawie wyposażenie umożliwiające zaciemnienie okna, odpowiednie rozmieszczenie negatoskopów (tak aby nie znajdowały się one w pobliżu źródeł światła), oraz czy negatoskopy były rozmieszczone w sposób zapobiegający ich wzajemnemu oddziaływaniu jako źródeł światła. Brak choćby oświadczenia lekarza przeprowadzającego badanie RTG, że ocena wyników tego badania została dokonana w sposób zgodny z przepisami prawa, rodzi po stronie skarżącej szereg uzasadnionych wątpliwości odnośnie nieprawidłowości odczytu przeprowadzonego badania. Ponadto, w świetle braku ujawnionych oświadczeń podmiotów przeprowadzających badanie RTG, wykluczyć nie można, iż podczas przeprowadzania tego badania w gabinecie rentgenowskim nie znajdowały się sprzęty lub urządzenia niezwiązane z działaniem aparatów rentgenowskich. Ta okoliczność dowodzi faktu, iż zarzut obrazy § 13 w/w rozporządzenia wydaje się być w pełni zasadny, bowiem bezkrytyczne podejście do sposobu przeprowadzonych badań może wywołać skutki krzywdzące dla strony,

3) naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 89 kpa w zw. z art. 12 § 1 kpa i art. 8 kpa przez nieprzeprowadzenie rozprawy, mimo iż było to konieczne w celu wnikliwego przeprowadzenia postępowania w sposób umożliwiający jednostce min. składanie oświadczeń i podnoszenie zarzutów, czyli zapewniający możliwość podjęcia obrony swoich praw przy uwzględnieniu zaawansowania wiekowego skarżącej i jej stanu zdrowia,

4) naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia a mianowicie art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa przez nieprzeprowadzenie dowodu z badania tomografem komputerowym o wysokiej rozdzielczości (HRCT), mimo iż było to konieczne w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i usunięcia wszystkich pojawiających się wątpliwości. Stwierdzono, że istota pylicy płuc, którą podejrzewa u siebie skarżąca, przejawia się we włóknieniu tkanki płucnej, ponadto jej objawy mogą wystąpić wiele lat po ustaniu narażenia na pył, który tę chorobę wywołuje. W związku z powyższym brak jest ścisłych reguł, na podstawie których można jednoznacznie stwierdzić lub wykluczyć pylicę. Tak więc jej rozpoznanie lub wykluczenie powinno się opierać na wszechstronnych badaniach. Badanie rentgenowskie, nie deprecjonując jego wartości, jest już "przeżytkiem". Aktualna wiedza medyczna wskazuje, że to właśnie badanie tomografem komputerowym o wysokiej rozdzielczości (HRCT) winno być w takich sprawach preferowane z uwagi bardzo dużą czułość, w odróżnieniu od badania RTG. Badanie tomograficzne pozwala na wykrycie zmian niewidocznych na zdjęciu RTG. Tak więc w niniejszej sprawie, z uwagi na fakt długiego okresu narażenia na pyły, kierując się przy tym treścią art. 77 § 1 kpa i art. 7 kpa wykonanie badania tomografem komputerowym o wysokiej rozdzielczości (HRCT) było konieczne w celu pełnego i prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy,

5) naruszenie przepisów proceduralnych, które wpłynęło na treść orzeczenia, a mianowicie art. 80 kpa w zw. z art. 107 § 3 kpa i art. 11 kpa przez fakt ograniczenia się przez organ do lakonicznego stwierdzenia o braku zmian radiologicznych uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc. Stwierdzono, że organ w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji ograniczył się do lakonicznych twierdzeń w zakresie braku podstaw do rozpoznania u I. M. pylicy płuc, mianowicie stwierdził, że brak zmian radiologicznych nie daje podstaw, zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie (ILO 1980), do rozpoznania choroby - pylicy płuc. Przy czym nie uzasadnia wyczerpująco i merytorycznie tak zajętego stanowiska. Ponadto w zakresie przyjętego, ponad 40-letniego narażenia na pył wolnej krystalicznej krzemionki, organ ogranicza się do stwierdzenia : "fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. (...)". Takie twierdzenia pozostają w rażącej sprzeczności z treścią art. 11 kpa, który stanowi: "Organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi się kierują przy załatwieniu sprawy (...)". Międzynarodowe Biuro Pracy, jako organ Międzynarodowej Organizacji Pracy, nie posiada uprawnień do stanowienia obowiązujących norm prawnych o zasięgu międzynarodowym. Tak więc stworzona przez Międzynarodowe Biuro Pracy w/w klasyfikacja ma charakter zaleceń, a nie prawnie wiążących reguł. Nie tworzy ona prawnej definicji choroby pylicy.

W odpowiedzi na skargę D. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W.iu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją wcześniejszą argumentację.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 8 pkt. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych przez niepodjęcie czynności mających na celu uzupełnienie w sprawie materiału dowodowego, stwierdzono, że zarzut ten jest chybiony, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym. Wskazano, że zgodnie § 8 ust. 2 ww. rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych właściwy państwowy inspektor sanitarny w trybie § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych może żądać od lekarza, który wydał orzeczenie lekarskie, dodatkowego uzasadnienia tego orzeczenia, wystąpić do jednostki orzeczniczej II stopnia o dodatkową konsultację lub podjąć inne czynności niezbędne do uzupełnienia tego materiału. W przedmiotowej sprawie organ II instancji uznał za zasadne skierowanie I. M. na badania medyczne w placówce diagnostyczno-orzeczniczej II stopnia. Nadto organ II instancji zgodnie z art. 80 k.p.a. dokonał oceny orzeczenia lekarskiego nr 132/2011 wydanego przez D. Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy we W. - Oddział w W., które jest w świetle regulacji § 6 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych szczególnym rodzajem dowodu, jako opinia wyspecjalizowanej jednostki medycznej i zwrócił się o wydanie dodatkowej opinii uzupełniającej. Zatem, uprawniony organ Inspekcji Sanitarnej podjął czynności przewidziane w § 8 ust. 2 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, a więc zarzut strony skarżącej się jest bezzasadny.

Odnosząc się do zarzutu, że organ II instancji naruszył art. 89 k.p.a. w zw. z art. 12 § 1 k.p.a. i art. 8 k.p.a. "przez nieprzeprowadzenie rozprawy, mimo iż było to konieczne w celu wnikliwego przeprowadzenia postępowania w sposób umożliwiający jednostce m.in. składanie oświadczeń i podnoszenie zarzutów, czyli zapewniający możliwość podjęcia obrony swoich praw przy uwzględnieniu zaawansowanego wiekowego skarżącej i jej stanu zdrowia". Stwierdzono, że zgodnie z art. 89 § 2 k.p.a. organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin. W niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki, bowiem w zgromadzonym materiale dowodowym znajdują się oświadczenia wszystkich stron postępowania, które są ze sobą zgodne i potwierdzają ustalenia organów administracyjnych obu instancji, w związku z tym dowody nie wymagają dodatkowych wyjaśnień. Na marginesie wskazano, iż zgodnie z art. 89 § 1 k.p.a. przeprowadzenie rozprawy administracyjnej ma na celu przyśpieszenie i uproszczenie postępowania, co byłoby bezcelowe w kontekście już zgromadzonego w wyczerpujący sposób materiału dowodowego. Strona skarżąca w ciągu trwania całego postępowania nie zwróciła się z wnioskiem w tej sprawie, a w ocenie organu nie było takiej potrzeby. Zaznaczono, że ewentualna kwestia sporna dotyczy rozpoznania klinicznego schorzenia. Z uwagi, iż zagadnienie to wymaga wiedzy specjalistycznej kwestie te nie mogą być rozpatrywane w formie rozprawy przed organem administracyjnym. Organ prowadzący postępowanie, zgodnie z obowiązującymi przepisami, zasięga w tym zakresie opinii upoważnionej, wskazanej przez prawodawcę, jednostki służby zdrowia. Opinia ta w myśl Kodeksu postępowania administracyjnego jest opinią biegłego, a te nie są wydawane w trybie rozprawy administracyjnej.

Odnośnie do zarzutu naruszenia przepisów art. 7 i 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z badania tomografem komputerowym o wysokiej rozdzielczości (HRCT), które zdaniem skarżącej mogły mieć wpływ na wynik sprawy, organ wyjaśnił, że w zakresie zasad dotyczących rozpoznawania pylicy płuc w aspekcie choroby zawodowej zostało wypracowane stanowisko Konsultanta Krajowego w dziedzinie medycy pracy dr n. med. E. W.-K. ustalone po konsultacji z prof. dr hab. Kazimierzem Markiem - autorytetem w dziedzinie patologii zawodowej (autorem podręcznika "Choroby zawodowe" będącego podstawowym kompendium wiedzy o etiologii schorzeń zawodowych). Wynika z niego, iż: "Podstawową metodą rozpoznania klinicznego pylicy jest badanie radiologiczne. Należy w tym celu wykonać pełno-wymiarowe zdjęcie rentgenowskie klatki piersiowej w wymiarze tylno-przednim. W początkowym okresie zmiany radiologiczne występują pod postacią zacienień drobno ogniskowych, umiejscowionych głównie w częściach górnych i środkowych płuc. Są to najczęściej zmian typu q lub r, wyjątkowo p (wg międzynarodowej klasyfikacji). Gęstość zacienień wrasta w miarę postępu choroby, aż do kategorii 3/3. Zacienienia nieregularne typu s, t, u z uwagi na ich ograniczoną specyficzność nie są w Polsce uważane za wystarczające do rozpoznania klinicznego pylicy, z wyjątkiem pylicy azbestowej. Dalszy postęp zwłóknień prowadzi do rozwoju zmian rozległych, guzowatych, opisywanych w klasyfikacji międzynarodowej kategoriami A, B, C. Okresowe badania radiologiczne klatki piersiowej, podejmowane w celu wykrycia nieprawidłowości, odpowiadających zmianom pyliczym, stanowią podstawowe metody skriningowe (badania przesiewowe - wyj. organu) chorób występujących u pracowników narażonych na pył mineralny. Metoda ta stosowana jest w skali międzynarodowej. Inne metody diagnostyczne, w tym tomografia komputerowa nie wniosła istotnego postępu do diagnostyki zmian drobnoogniskowych w pylicach płuc. Wprowadzenie tomografii komputerowej o dużej rozdzielczości (HRCT) okazało się przydatne do rozpoznawania zmian miąższowych i opłucnowych w pylicach płuc, szczególnie w pylicy azbestowej metoda ta wykazuje większą czułość niż standardowa radiografia. Jednakże kryteria rozpoznawania zmian pyliczych i ich podział na podstawie badania HRCT nie są jeszcze dostatecznie opracowane zarówno w Polsce jak i w skali międzynarodowej. Wykrycie pojedynczych ograniczonych zmian nie może stanowić podstawy do rozpoznania choroby zawodowej, ponieważ wykaz chorób zawodowych jest wykazem chorób a nie anomalii." Trzeba także w tym miejscu podnieść, że to upoważnieni lekarze decydują zgodnie z wiedzą medyczną o rodzaju i zakresie prowadzonych badań diagnostycznych. Niezrozumiałym dla organu jest fakt, iż strona skarżąca zarzuca wadliwość postępowania orzeczniczego tylko na podstawie tego, iż orzeczenie lekarskie rozstrzyga na jej niekorzyść. Skarżąca wskazując na wadliwość procesu orzeczniczego nie przedstawia w tej materii żadnych dowodów ani przekonujących argumentów mogących potwierdzać prawdziwość zarzutu.

Na marginesie wskazano, że wydane w sprawie orzeczenia lekarskie zostały poprzedzone specjalistycznymi badaniami stanu zdrowia skarżącej się oraz analizą zgromadzonej dokumentacji, są obiektywne, przekonujące oraz wyczerpująco uzasadnione. Lekarz wydający orzeczenie lekarskie musi (zgodnie z § 5 ust. 1 rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych) spełniać wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317 ze zm.). Jest to lekarz specjalista, który ma świadomość doniesień naukowych i dysponuje szeroką wiedzą medyczną oraz posiada odpowiednią praktykę w zakresie orzecznictwa w sprawie chorób zawodowych. Ustawodawca powierzył obowiązek rozpoznawania chorób zawodowych lekarzom orzecznikom, gdyż czynność ta wymaga wiedzy specjalistycznej. Ponadto proces orzeczniczy jest procesem indywidualnym i uwzględnia się w nim osobniczą wrażliwość pacjenta, którą ocenia lekarz orzecznik przy wydawaniu orzeczenia. To lekarz orzecznik dysponując wiedzą specjalistyczną dokonuje oceny związku przyczynowo-skutkowego między schorzeniem a sposobem wykonywania pracy.

Odnosząc się do zarzutu skarżącej naruszenia prawa materialnego w zakresie wykonywanych badań rentgenowskich oraz sposobu odczytu wykonanych zdjęć rtg organ wyjaśnił, iż podnoszone kwestie wykraczają poza zakres przedmiotowego postępowania. Brak jest jakichkolwiek przesłanek, poza spekulacjami skarżącej, że wykonywana diagnostyka była niezgodna ze sztuką i wiedzą medyczną oraz wbrew obowiązującym w tym zakresie regulacjom prawnym. Zaznaczyć trzeba, że badania wykonane zostały w upoważnionych podmiotach leczniczych, które posiadają stosowne pozwolenia do prowadzenia takiej działalności.

Ustosunkowując się do zarzutu, iż organ naruszył art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a. przez fakt ograniczenia się do lakonicznego stwierdzenia o braku zmian radiologicznych uzasadniających rozpoznanie pylicy płuc, zgodnie z klasyfikacją Międzynarodowego Biura Pracy w Genewie (ILO 1980) oraz, że "stworzona przez Międzynarodowe Biuro Pracy klasyfikacja ma charakter zaleceń, a nie prawnie wiążących reguł i nie tworzy ona prawnej definicji choroby pylicy" wskazano, że pylicami określa się choroby płuc, w których zgodnie z obowiązującą definicją dochodzi do nagromadzenia pyłu w płucach i reakcji tkanki płucnej na jego obecność. Jest to definicja ustalona przez Grupę Roboczą powołaną przez Międzynarodowe Biuro Pracy - obowiązująca również w Polsce i kwestionowanie jej, jak również opinii lekarskich zgodnych z aktualną wiedzą medyczną przez stronę skarżącą jest całkowicie bezzasadne. Klasyfikacja radiogramów została opracowana na podstawie analizy doświadczeń wielu krajów z udziałem licznych ekspertów. Faktem jest, iż nie jest to regulacja prawna, niemniej jednak wytyczne te są dla lekarzy orzeczników wiążące, gdyż obserwacje wielu ekspertów z różnych części świata na przestrzeni lat pozwoliły na wyciągnięcie stosownych wniosków, na podstawie których opracowano ww. klasyfikację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kodeks pracy w art. 2351 stanowi, że za chorobę zawodową uważa się chorobę, wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".

Na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 237 § 1 k.p. Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz. U. Nr 105, poz. 869), zwane dalej rozporządzeniem. Uregulowania tego rozporządzenia stały się podstawą rozstrzygnięć organów.

W § 2 rozporządzenie stanowi, że wykaz chorób zawodowych wraz z okresem, w którym wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych upoważnia do rozpoznania choroby zawodowej pomimo wcześniejszego zakończenia pracy w narażeniu zawodowym, określa załącznik do rozporządzenia.

Uznać należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej jest specyficznym postępowaniem administracyjnym, zaś regulacje procesowe zawarte w rozporządzeniu z 2009 r. w sprawie chorób zawodowych stanowią lex specialis wobec przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. I tak zgodnie z § 4 ust. 1 rozporządzenia właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, a w szczególności kieruje byłego pracownika, którego podejrzenie dotyczy, na badanie w celu wydania orzeczenia o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, do jednostki orzeczniczej, o której mowa w § 5 ust 2. Następnie lekarz tej jednostki na podstawie przeprowadzonych badań, dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania (§ 6 ust. 1 rozporządzenia). Co istotne, jeżeli zakres informacji zawartych w wymienionej dokumentacji jest niewystarczający do wydania orzeczenia lekarskiego, lekarz występuje o ich uzupełnienie do pracodawcy, lekarza sprawującego profilaktyczną opiekę zdrowotną nad pracownikiem, państwowego powiatowego inspektora sanitarnego lub pracownika (§ 6 ust. 5 rozporządzenia). Pracownik (i tylko pracownik, nie zaś pracodawca), badany w jednostce orzeczniczej I stopnia, który nie zgadza się z treścią orzeczenia lekarskiego, może wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie ponownego badania przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej wydaje się na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika (§ 8 ust. 1 rozporz.). Zgodnie z treścią § 8 ust 2 rozporządzenia, w razie uznania, że materiał dowodowy jest niewystarczający do wydania decyzji, to inspektor sanitarny decyduje o wyborze sposobu uzupełnienia materiału dowodowego poprzez podjęcie jednej lub kilku wymienionych w nim czynności.

Warunkiem uznania choroby za chorobę zawodową musi być uwzględnienie aspektu formalnego, materialnego i kompetencyjnego. Elementem formalnym jest określony przez ustawodawcę wykaz chorób zawodowych - tylko choroba zawarta w wykazie może być uznana za chorobę zawodową, element materialny polega na ustaleniu związku przyczynowego między działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy, a wystąpieniem choroby, element kompetencyjny jest równoznaczny z dyrektywą, że właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest wyłącznie lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz.U. z 2004 r., nr 125, poz. 1317 ze zm.), zatrudniony w uprawnionej jednostce medycznej.

Wskazane przesłanki muszą wystąpić łącznie. Powyższe oznacza, jak to miało miejsce w przypadku skarżącej, że sam fakt występowania czynników szkodliwych na stanowisku pracy nie jest równoznaczny z wystąpieniem choroby zawodowej u pracownika narażonego na dany czynnik. Do stwierdzenia choroby zawodowej nie jest wystarczające wykazanie ekspozycji zawodowej na czynnik wywołujący chorobę, lecz konieczne jest również rozpoznanie choroby zawodowej, zgodnie z regułami zawartymi w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. przez lekarza spełniającego wymagania kwalifikacyjne, zatrudnionego w jednej z uprawnionych jednostek orzeczniczych.

Lekarze orzecznicy, jako specjaliści medycyny pracy, posiadają kwalifikacje i kompetencje do oceny wpływu czynników chemicznych na organizm ludzki. Przy rozpoznawaniu chorób zawodowych posiłkują się ściśle określonymi kryteriami diagnostyczno-orzeczniczymi: wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi metodami i środkami rozpoznawania chorób, zgodnie z zasadami etyki zawodowej oraz z należytą starannością (art. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, Dz.U. z 2011 r., nr 277, poz. 1634 ze zm.).

W skardze poza domniemaniami i przypuszczeniami, nie wykazano, że wymienione standardy postępowania lekarzy orzeczników nie zostały dochowane.

Analizując stan faktyczny przedmiotowej sprawy Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowana opinii jednostek orzeczniczych pierwszego i drugiego stopnia. Lekarze obu tych jednostek wydali jednobrzmiące orzeczenia o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej powołując się na wskazania aktualnej wiedzy medycznej (opartej na znajomości literatury przedmiotu, wytycznych i zasadach sformułowanych przez właściwe podmioty), oraz stosując dostępne metody i środki rozpoznawania chorób, w sposób uwzględniający wskazania wiedzy, w tym przyjęte standardy międzynarodowe.

Wobec tego należy stwierdzić, iż orzeczenia lekarskie uzupełnione przez wyjaśnienia przedstawione na żądanie organu odpowiadają prawu, gdyż spełniają warunki formalne, zostały, należycie i wyczerpująco uzasadnione, co znajduje odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym. Ustalenia oparto na analizie pełnego stan faktycznego: na analizie narażenia zawodowego, dostępnej dokumentacji medycznej oraz przeprowadzonych badaniach specjalistycznych. Wbrew twierdzeniu skarżącej, orzeczenia lekarskie nie budzą wątpliwości, są jednoznaczne i konkretne, zawierają argumentację odpowiadającą zebranemu w sprawie materiałowi dowodowemu. Wobec tego Sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania tych orzeczeń i nie dopatrzył się wskazywanych przez skarżącą uchybień w ustaleniach placówek medycznych.

Trzeba tu zaznaczyć, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej ma charakter opinii biegłego, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego, a organ prowadzący postępowanie jest nim związany. Organ nie ma prawa samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do odmiennego rozpoznania schorzenia. Związanie to wynika z tego, że orzeczenie lekarskie stanowi jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej, jeśli nie budzi wątpliwości w świetle pozostałych dowodów. Organy administracji są związane ustaleniami orzeczeń diagnostycznych i jeżeli nie dysponując przeciwdowodami, które mogłyby orzeczenia te podważyć, nie mają w tym zakresie podstaw do przyjęcia, iż rzeczywisty stan zdrowia skarżącej kształtuje się odmiennie od wyników badań stanowiących podstawę orzeczeń lekarskich (wyrok NSA z dnia 5 stycznia 2007, sygn. akt II OSK 1078/06 publikowany w CBOSA i powołane w nim orzecznictwo).

Sąd administracyjny kontrolując pod względem zgodności z prawem decyzję państwowego inspektora sanitarnego, może zakwestionować ustalenia stanu faktycznego dokonane przez organ, co może prowadzić do zakwestionowania pod względem formalnym również orzeczenia lekarskiego, np. że zostało wydane w niewłaściwej formie, bez uzasadnienia lub przez nieuprawnionego lekarza, bądź uprawnionego lekarza lecz niezatrudnionego we wskazanej w rozporządzeniu w sprawie chorób zawodowych jednostce organizacyjnej, jednak nie może to dotyczyć merytorycznej treści orzeczenia lekarskiego. Zakwestionowanie orzeczeń lekarskich jest także możliwe w przypadku, jeżeli w materiale dowodowym znajdują się orzeczenia lekarzy zatrudnionych w uprawnionych do rozpoznawania chorób zawodowych jednostkach organizacyjnych, które zawierają różne ustalenia (rozpoznania chorobowe). Jednak nawet w takiej sytuacji organ ani sąd administracyjny, nie są uprawnieni do weryfikacji treści merytorycznej orzeczeń lekarskich, co najwyżej organ może żądać wydania kolejnych orzeczeń przez inne uprawnione jednostki organizacyjne w celu ujednolicenia stanowisk.

W kontekście powyższych uwag należy rozumieć związanie organu opinią lekarską w zakresie wiedzy medycznej. Takiej wiedzy nie posiadają organy administracyjne czy sądy, a zatem nie mogą samodzielnie podważać opinii specjalistów. Zatem jeżeli orzeczenie lekarskie jest prawidłowe pod względem formalnym, zawiera wyczerpujące uzasadnienie i daje możliwość odtworzenia toku rozumowania lekarza organ administracyjny jest takim orzeczeniem związany.

Tak więc zarzut skarżącej dotyczący nie przeprowadzenia wobec zainteresowanej określonych badań w toku postępowania, nie stanowi o wadliwości tego orzeczenia, albowiem odnosi się do merytorycznych kwestii, co do których ani Sąd ani organ nie mogą się wypowiadać. Jak już wyżej wskazano to lekarz ma wiedzę specjalistyczną co do rozpoznania choroby zawodowej i to on decyduje o tym jakie badania są niezbędne, w jakim zakresie i jak mają zostać przeprowadzone.

Należy przy tym zauważyć, że skarżąca poza wyrażeniem sprzeciwu wobec treści orzeczeń lekarskich, nie przedstawiła żadnych przeciwdowodów, np. w postaci innych opinii lekarskich, które mogłoby podważyć kwestionowane orzeczenia uprawnionych jednostek medycyny pracy. W konsekwencji, Sąd nie podzielił zarzutów skargi, uznając argumentację decyzji oraz odpowiedzi na skargę za uzasadnioną.

Należy w końcu zauważyć, że w myśl ustalonego orzecznictwa przestanie decyzji nie stanowi wskazania zakładu pracy, w którym doszło do zachorowania, gdyż organy inspekcji sanitarnej mają jedynie kompetencje do ustalenia, gdzie występowały czynniki szkodliwe dla zdrowia. Zakład pracy, będący adresatem decyzji, nie staje się automatycznie zobowiązanym do świadczeń z tytułu choroby zawodowej, gdyż zagadnienie odpowiedzialności odszkodowawczej pozostaje poza właściwością organów inspekcji sanitarnej, a do rozpoznawania tego rodzaju spraw są powołane sądy powszechne.

Mając na względzie powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.