Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1761/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 183 par. 1, art. 145  par. 1 pkt 1 lit. c, art. 141 par. 4, art. 184
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 104 ust. 4, art. 98
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia NSA Wojciech Jakimowicz sędzia del. WSA Ewa Kwiecińska (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2017 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lutego 2015 r. sygn. akt II SA/Lu 449/14 w sprawie ze skargi R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 449/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę R. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

W treści uzasadnienia wyroku Sąd I instancji stwierdził, że Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w L. działając z upoważnienia Prezydenta Miasta L. decyzją z dnia [...] stycznia 2014r., nr [...] po na podstawie art. 6 pkt 16, art. 98, art. 104 ust.1, 3 i 4 , art. 106 ust. 1 w związku z art. 14 ustawy o pomocy społecznej w pkt 1 ustalił wysokość świadczenia nienależnie pobranego w postaci zasiłku stałego w okresie od dnia [...] czerwca 2011 r. do dnia [...] lutego 2013 r. w wysokości [...] zł; w pkt 2 zażądał zwrotu świadczenia nienależnie pobranego w ww. kwocie, w ten sposób, że rozłożył świadczenie nienależne pobrane na 10 równych rat każda po [...] zł i w pkt 3 wyznaczył spłatę ustalonych rat, poczynając spłatę rat od pierwszego miesiąca po uprawomocnieniu się niniejszej decyzji.

Zdaniem organu strona nie ujawniła prawdy odnośnie sytuacji dochodowej oraz zawodowej, tym samym świadomie wprowadziła w błąd organ pomocy społecznej. Organ nie dał wiary wyjaśnieniom strony złożonym w sprawie pobrania nienależnego świadczenia ze względu na składane różnej treści wyjaśnienia dotyczące mieszkania przy ul. S. Pracownik socjalny nie znalazł również szczególnej przesłanki do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kwoty świadczenia nienależnie pobranego. Sytuacja majątkowa strony, tj. dwa mieszkania własnościowe spółdzielcze, posiadanie samochodu ciężarowego marki [...], prowadzenie działalności gospodarczej znacznie odbiega od sytuacji osób ubiegających się o pomoc. Poprawiła się też sytuacja zdrowotna strony. R. K. podjął pracę, dysponuje dochodem i środkami finansowymi, których nigdy nie ujawnił i dalej nie ujawnia, które w jego ocenie przy wsparciu rodziny pozwalają na zwrot świadczeń nienależnie pobranych.

W odwołaniu od powyższej decyzji R. K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte i niepełne wyjaśnienie stanu faktycznego i sytuacji majątkowej i zdrowotnej strony. Przyjęcie błędnego ustalenia, że strona posiada znaczne zasoby majątkowe, a kwota [...] zł stanowiąca ratę kredytu na mieszkanie stanowi dochód. Zaznaczył, że w okresie otrzymywania zasiłku nie uzyskiwał żadnych dochodów, nie mógł pracować z powodu orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, nie ma wsparcia ze strony rodziny, ani żadnych oszczędności. Zaznaczył, że nie podejmował żadnych działań świadomie i celowo, nie poświadczał też nieprawdy w celu uzyskania pomocy ze środków społecznych.

R. K. podkreślił, że nie posiada dochodów wystarczających na utrzymanie, co spowodowało zadłużenie z tytułu alimentów na rzecz małoletniej córki w kwocie [...] zł, a także czynszu za mieszkanie przy ul. S., obecnie w wysokości [...] zł. Organ niezasadne przyjął, że strona uczestniczyła w działalności gospodarczej swojego ojca, gdy brak jest ku temu przesłanek.

Zarzucił zaskarżonej decyzji również naruszenie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez nienależne przyjęcie, że w sytuacji strony brak jest podstaw do odstąpienia bądź umorzenia świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie po rozpatrzeniu powyższego odwołania decyzją z dnia [...] marca 2014 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wyjaśnił, że wnioskodawca ma 37 lat i wykształcenie średnie handlowe. Jest rozwiedziony. Dotychczas regularnie płacił alimenty córce w kwocie [...] zł miesięcznie. Od [...] września 2013 r. został zatrudniony w firmie swojego ojca J. K. [...] w L. , na 1/5 etatu z wynagrodzeniem [...] zł. Z akt sprawy wynika, że strona przed wypadkiem komunikacyjnym jakiemu uległa w listopadzie 2008 r., była aktywna zawodowo. Aktualnie ze względu na problemy zdrowotne jest niepełnosprawny i legitymuje się lekkim stopniem niepełnosprawności ustalonym do [...] lipca 2016 r. z możliwością odpowiedniego zatrudnienia. Od [...] kwietnia 2011 r. do [...] czerwca 2013 r. odwołujący miał orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności, z możliwością pracy w warunkach pracy chronionej. Ze względu na niepełnosprawność i brak dochodów odwołujący pobierał zasiłek stały od [...] czerwca 2011 r. do [...] czerwca 2013 r. w wysokości [...] zł, zaś od [...] października 2012 r. w wysokości [...] zł. Świadczenie zostało przyznane odwołującemu na jego ustny wniosek złożony do protokołu w dniu [...] czerwca 2011 r., na podstawie ustaleń wywiadu środowiskowego z dnia [...] czerwca 2011 r. i oświadczeń o stanie majątkowym z dnia [...] czerwca 2011 r.

Organ odwoławczy wskazał, że organ I instancji przyznając zasiłek stały, bezkrytycznie przyjął ustalenia pracownika socjalnego, o tym że odwołujący utrzymuje się z pożyczonych pieniędzy oraz otrzymywanej żywności ze Społecznego Komitetu Mieszkańców L. W sytuacji braku dochodów, konieczności stałego leczenia i rehabilitacji organ przyjął, że odwołujący prowadzi oddzielne gospodarstwo domowe, mieszkając wspólnie z rodzicami w lokalu mieszkalnym przy ul. B., stanowiącym jego własność. Kolejne aktualizacje wywiadu były potwierdzeniem powyższego stanu, a jedyną nową okolicznością było to, że odwołujący partycypował w kosztach utrzymania mieszkania przez rodziców, płacąc rodzicom początkowo [...] później [...] zł. Ten stan trwał do lutego 2013 r., tj. do otrzymania przez organ anonimowego telefonu, że R.K. posiada majątek w postaci dwóch mieszkań i handluje na targu.

Postępowanie wyjaśniające wszczęte w tej sprawie potwierdza, że odwołujący jest właścicielem mieszkania przy ul. B. [...] nabytego w wyniku darowizny oraz przy ul. S. [...] kupionego w dniu [...] lutego 2010 r. ze środków własnych w kwocie [...] zł i zaciągniętego kredytu wraz z rodzicami na zakup tego mieszkania w kwocie [...] zł. Odwołujący był właścicielem dwóch samochodów marki [...], (pierwszy nabyty [...] maja 2011 r. za kwotę [...] zł), natomiast drugi samochód o nr rejestracyjnym [...] został wyrejestrowany z dniem [...] października 2012 r.

Odwołujący nie poinformował pracownika socjalnego przeprowadzającego aktualizację wywiadu środowiskowego w dniach [...] grudnia 2011 r., [...] lipca 2012 r., [...] stycznia 2013 r. o posiadaniu samochodu ciężarowego [...], czy też sprzedaży jednego z dwóch posiadanych samochodów, jak również nigdy nie ujawnił, że jest właścicielem dwóch mieszkań spółdzielczych. Odwołujący pobierał zasiłek stały oraz inną pomoc społeczną ze względu na ubóstwo i niepełnosprawność. Decyzja przyznająca zasiłek stały została od [...] marca 2013 r. uchylona na podstawie art. 155 k.p.a. SKO stwierdziło, że odwołujący przedstawił pracownikowi socjalnemu nieprawdziwe informacje, a w trakcie jego pobierania nie poinformował o zmianie sytuacji materialnej, dlatego pobrał nienależny zasiłek stały, który zobowiązany jest zwrócić, niezależnie od dochodu.

W zaistniałej sytuacji żądanie zwrotu świadczenia nie jest nadmiernym obciążeniem i nie niweczy skutków udzielonej pomocy, przede wszystkim dlatego, że odwołujący ma nieruchomości i ruchomości, może mieszkać z rodzicami i wynajmować mieszkanie przy ul. S., może sprzedać mieszkanie lub samochód, ponadto jego sytuacja zdrowotna uległa poprawie na tyle, że podjął zatrudnienie.

SKO za wadę decyzji uznało rozłożenie należności na 10 rat w sytuacji braku wniosku pracownika socjalnego lub strony o rozłożenie należności na raty. Jednak Kolegium utrzymało decyzję w mocy, kierując się zasadą, że w postępowaniu odwoławczym nie orzeka się na niekorzyść strony odwołującej się.

R. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] marca 2014 r. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na treść wydanego w sprawie rozstrzygnięcia:

‒ art. 7, art. 77, art. 78 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niezasadne przyjęcie, że skarżący dotychczas regularnie płacił alimenty, podczas gdy posiada on zadłużenie z tego tytułu w kwocie [...] zł; niewzięcie pod uwagę, że posiada zadłużenie z tytułu czynszu za mieszkanie przy ul. S. w L. w wysokości [...] zł; niedokładne wyjaśnienie sytuacji zdrowotnej,

‒ art. 9 oraz art. 107 § 1 i 3 k.p.a. polegające na niewyjaśnieniu dlaczego organ I instancji nie wykazał inicjatywy dowodowej w zakresie niezbędnym dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia.

Skarżący zarzucił również naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2012 r. o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, iż brak jest podstaw do wyłączenia żądania zwrotu należności, gdy uzyskiwane przez niego dochody nie pozwalają na jego własne utrzymanie.

Ponadto, zdaniem skarżącego, organ odwoławczy pominął dowód z przesłuchania świadka – sąsiada skarżącego zamieszkałego przy ul. S. w L., mimo że obejmowało ono okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. Podkreślił, że nie poświadczał nieprawdy, a niepełność wniosków wynikać mogła z faktu, iż nie dysponował składnikami majątku zapisanymi na jego nazwisko. O fakcie posiadania tytułu własności do mieszkania, nabytego aktem darowizny poinformował już w momencie ubiegania się o zasiłek. Natomiast mieszkanie przy ul. S. skarżący nabył w 2010 r., ale nigdy nie osiągał dochodu z tytułu jego posiadania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 lutego 2015 r., sygn. akt II SA/Lu 449/14 stwierdził, że skarga podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu I instancji postępowanie w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia jest postępowaniem odrębnym od postępowania w przedmiocie weryfikacji decyzji ostatecznej, toczącego się w trybie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. Oznacza to, że w momencie wydania decyzji orzekającej zwrot takiego świadczenia nienależnie pobranego nie jest wymagane istnienie ostatecznej decyzji uchylającej lub zmieniającej uprzednią decyzję ostateczną przyznającą to świadczenie.

WSA w Lublinie uznał, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, iż w przedmiotowej sprawie wystąpiło świadczenie nienależnie pobrane, stanowiące łączną kwotę zasiłku stałego wypłacanego skarżącemu w okresie od dnia [...] czerwca 2011r. do dnia [...] lutego 2013 r.

W sprawie bezsporne jest, że w okresie korzystania z pomocy społecznej skarżący nie przedstawił prawdziwej sytuacji majątkowej. Nie zgłosił faktu, że jest właścicielem dwóch mieszkań spółdzielczych, że otrzymał odszkodowanie powypadkowe w wysokości [...] zł. Deklarował, że utrzymuje się wyłącznie z zasiłku stałego i innej pomocy społecznej ze względu na ubóstwo i niepełnosprawność. Skarżący nie wskazał, że w dniu [...] lutego 2010 r. ze środków własnych w kwocie [...] zł i z zaciągniętego kredytu wraz z rodzicami nabył mieszkanie przy ul. S. Nie poinformował również, że był właścicielem dwóch samochodów, z czego jeden z nich został nabyty za kwotę [...] zł.

Zdaniem Sądu I instancji gdyby skarżący poinformował organ o powyższych okolicznościach, nie zostałby wypłacony mu zasiłek stały. Pomimo pouczenia o konieczności informowania organu o każdej zmianie osobistej i majątkowej, skarżący nie poinformował o ww. okolicznościach pracownika socjalnego przeprowadzającego aktualizację wywiadu środowiskowego w dniach [...] grudnia 2011 r., [...] lipca 2012 r., czy [...] stycznia 2013 r. Skarżący ujawnił, że jest właścicielem drugiego mieszkania dopiero w oświadczeniu z dnia [...] września 2013 r. (k. 182 akt admin.).

Sąd Wojewódzki podkreślił, iż na podstawie oświadczeń składanych w toku postępowania administracyjnego można przyjąć, że odwołujący jest w stanie sam przezwyciężyć swoją trudną sytuację wykorzystując własne możliwości i majątek. W oświadczeniu z dnia [...] marca 2013 r. skarżący wskazał, że podjął pracę i "prosi o niewypłacalnie mu zasiłku stałego". Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w L. decyzją z dnia [...] marca 2013 r. na podstawie art. 155 k.p.a. uchylił w całości od dnia [...] marca 2013 r. decyzję z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] przyznającą zasiłek stały na okres od [...] czerwca 2011 r. do [...] czerwca 2013 r. oraz opłacanie na ubezpieczenie zdrowotne w okresie pobierania zasiłku stałego. Z akt sprawy wynika, że pracownik socjalny przeprowadzał ze skarżącym niejednokrotnie wywiad środowiskowy na okoliczność ustalenia jego aktualnej sytuacji rodzinnej i materialnej. Zdaniem Sądu I instancji, organy obu instancji słusznie uznały, że oświadczenia skarżącego, złożone w trakcie wywiadu są niewiarygodne, wobec czego nie przekroczyły granic uznania administracyjnego.

R. K. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 lutego 2014 r., sygn. akt II SA/Lu 449/14.

Zaskarżonemu wyrokowi skarżący kasacyjnie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:

‒ art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy Sąd I instancji zaakceptował błędnie ustalony stan faktyczny sprawy,

‒ art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i oddalenie skargi w całości oraz jednoczesne utrzymanie w mocy decyzji organu administracji, która została wydana z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zebrania całego materiału dowodowego.

Skarżący kasacyjnie zarzucił również naruszenie prawa materialnego w postaci art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w sytuacji skarżącego z uwagi na jego stan zdrowia, orzeczony stopień umiarkowanej niepełnosprawności, brak środków do egzystencji zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony pozwalający na odejście od żądania zwrotu pobranych świadczeń.

Skarżący kasacyjnie wniósł na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. oraz art. 188 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zdaniem skarżącego kasacyjnie WSA oddalając skargę, naruszył przepisy prawa materialnego poprzez niewłaściwe zastosowanie art. 104 ust. 4 ustawy z dnia 14 marca 2012 r. o pomocy społecznej. Sąd I instancji niewłaściwie przyjął, iż w stanie faktycznym sprawy brak jest podstaw do wyłączenia żądania zwrotu należności. Uzyskiwane przez skarżącego dochody nie pozwalają na jego własne utrzymanie. R.K. z uwagi na brak dostatecznych dochodów nie jest w stanie dokonać zwrotu żądanych świadczeń. Wskazane naruszenie jest konsekwencją błędnie ustalonego stanu faktycznego przez organ administracji oraz błędną oceną zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Organ w toku postępowania powinien ustalić, czy w odniesieniu do strony prowadzonego postępowania występuje szczególny przypadek, przejawiający się tym, że żądanie zwrotu świadczeń stanowiłoby dla niej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Celem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej jest ochrona osoby zobowiązanej do zwrotu pobranych świadczeń, co wiąże się z kolei z określoną w art. 100 ust. 1 zasadą kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem korzystających z niej osób.

W niniejszej sprawie rozstrzygnięcia wymaga kwestia ustalenia rzeczywistej sytuacji dochodowej, osobistej oraz majątkowej skarżącego jako podstawy do przyznania świadczeń w postaci zasiłku stałego.

W momencie ubiegania się o zasiłek, skarżący prowadził oddzielne od rodziców gospodarstwo domowe, utrzymywał się z pożyczonych pieniędzy. Działalność gospodarcza, prowadzona przez skarżącego przed wypadkiem, była i jest zawieszona, ponadto skarżący nie pracował w czasie wypłacania świadczeń.

Decyzja o przyznaniu zasiłku stałego była słuszna i uzasadniona, gdyż spełnione zostały przez niego kryteria do udzielenia tej formy świadczenia. Stan zdrowia R.K. uzasadniał przyznanie świadczenia, gdyż pozostawał on osobą niezdolną do pracy i osiągania dochodów, nie był w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb życiowych.

W przypadku skarżącego, w momencie przyznania świadczenia oraz w trakcie jego wypłacania, nie zaistniało w jego życiu żadne zdarzenie, które miałoby wpływ na zmianę jego sytuacji dochodowej czy też osobistej. Zdaniem skarżącego kasacyjnie przy rozpoznawaniu wniosku o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń pod uwagę powinno być wzięte kryterium dochodowe zobowiązanego.

Organ nieprawidłowo ustalił, iż stan zdrowia skarżącego poprawił się, gdyż skarżący podjął pracę na 1/5 etatu. R.K. był zmuszony do podjęcia pracy, mimo stabilnie złego stanu zdrowia, z uwagi na potrzebę pozyskiwania środków finansowych. Skarżący rozpoczął pracę kilka miesięcy po uchyleniu decyzji przyznającej zasiłek, niemniej jednak kwota pozyskiwanych dochodów nie jest wystarczająca do utrzymania siebie, ani tym bardziej pokrywania jakichkolwiek zobowiązań tytułem czynszu, rat kredytowych, alimentów.

Organ błędnie przyjął, iż posiadanie przez skarżącego 2 mieszkań miało stanowić zatajenie prawdy. R.K. zamieszkuje obecnie w mieszkaniu przy ul. S., nie podnajmuje tego mieszkania. Natomiast mieszkanie przy ul. B., mimo że faktycznie jest własnością skarżącego, jest zamieszkiwane przez jego rodziców. R. K. ani w momencie przyznania świadczenia, ani w chwili obecnej nie wynajmuje ww. mieszkań. Skarżący kasacyjnie wskazał również, że posiadany przez niego samochód, w większej mierze był użytkowany przez jego rodzinę, jednak z tego tytułu nie były pobierane żadne opłaty.

Sąd I instancji nie wskazał, jakie konkretnie okoliczności były podstawą do przyjęcia, że sytuacja zdrowotna i materialna skarżącego uległy poprawie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone w § 2 art. 183 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują.

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Należy zatem wskazać konkretne przepisy prawa, którym – zdaniem skarżącego – uchybił sąd i zamieścić uzasadnienie podstawy kasacyjnej, czyli uzasadnić uchybienia zarzucane sądowi. Uzasadnienie podstaw kasacyjnych polega na wykazaniu przez autora skargi kasacyjnej, że stawiane przez niego zarzuty mają usprawiedliwioną podstawę i zasługują na uwzględnienie. Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię, wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego, wykazać należy, iż sąd, stosując przepis, popełnił błąd w subsumcji, czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu – dlaczego powinien być zastosowany. Uzasadniając zaś naruszenie przepisów postępowania, wykazać należy, że uchybienie im mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca powyższym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.

W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisów prawa materialnego poprzez ich niezastosowanie lub niewłaściwe zastosowanie.

W pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegały zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

Zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., należy uznać za niezasadny. Niezastosowanie przez Sąd Wojewódzki przepisu zawartego w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. było spowodowane uznaniem, że skarga wniesiona do Sądu przez R. K. nie była zasadna, czemu Sąd dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Nie można podzielić poglądu autora skargi kasacyjnej, iż Sąd Wojewódzki błędnie przyjął, że organy w sposób niedostateczny wyjaśniły podstawy i przesłanki decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranych świadczeń w postaci zasiłku stałego, niedostatecznie wyjaśniły wszystkie okoliczności sprawy, pominęły dowody przedstawione przez skarżącego i nie zebrały w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Autor skargi kasacyjnej zwraca uwagę na to, iż organy powinny zbadać, czy nie nastąpiły przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu lub przesłanki do umorzenia należności, a także powinny ustalić rzeczywistą sytuację dochodową, osobistą i majątkową R.K., będącą podstawą do przyznania zasiłku stałego.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skarżącego kasacyjnie, wskazane okoliczności były przedmiotem postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji. Wielokrotnie (w dniach [...] czerwca 2011 r., [...] grudnia 2011 r., [...] lipca 2012 r., [...] stycznia 2013 r., [...] kwietnia 2013 r., [...] kwietnia 2013 r. oraz [...] września 2013 r.) przeprowadzone zostały wywiady środowiskowe, w toku których wszechstronnie wyjaśniano sytuację osobistą i majątkową R. K. Wywiad z dnia [...] września 2013 r. przeprowadzony został w związku z uchyleniem przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r., wydanej z up. Prezydenta Miasta L., ustalającej wysokość świadczenia nienależnego. W toku tego wywiadu zbadano aktualną sytuację skarżącego również pod kątem przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Nie ma wątpliwości, iż skarżącemu kasacyjnie przysługuje tytuł prawny do dwóch mieszkań, położonych w L. Dopiero w oświadczeniu z dnia [...] lutego 2013 r. skarżący ujawnił, że jest właścicielem drugiego mieszkania. Zgodzić trzeba się z Sądem Wojewódzkim, że R.K. jest w stanie sam przezwyciężyć swoją trudną sytuację, wykorzystując własne możliwości i majątek.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego niezastosowanie, przypomnieć należy, iż stosownie do art. 98 ustawy o pomocy społecznej, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Natomiast zgodnie z art. 104 ust. 4 w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Jak wynika z treści przywołanego przepisu art. 98 ustawy o pomocy społecznej, art. 104 ust. 4 tej ustawy stosuje się odpowiednio. W sytuacji odesłania w normie prawnej od odpowiedniego stosowania, zgodnie z zasadami wykładni należy rozważyć, czy ze względu na przedmiot regulacji przepis prawa, do którego jest odesłanie należy stosować wprost, z pewnymi modyfikacjami, czy też należy wyłączyć jego zastosowanie. Ogólne zasady pomocy społecznej, w tym zasada kierowania się w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych, przemawiają za zastosowaniem wprost tej normy. Także orzecznictwo sądów administracyjnych reprezentuje takie stanowisko (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt I OSK 1863/07 czy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 stycznia 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 517/07 – orzeczenia dostępne w Internecie http:/cbois.nsa.gov.pl/).

Ponadto w judykaturze podkreśla się, że rozpoznając sprawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, organ w toku postępowania obowiązany jest stosownie do art. 104 ust. 4 ustawy zbadać, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu (tak też: Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych powyżej wyrokach czy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 25 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gd 950/11, wyrok dostępny w Internecie http:/cbois.nsa.gov.pl/). Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, wymagać to będzie ustalenia w ramach tego samego postępowania, czy zachodzi przypadek szczególnie uzasadniony, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej do zwrotu świadczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt badanej sprawy, stwierdzić należy, iż kwestia przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej była przedmiotem postępowania dowodowego. Organ trafnie przyjęły, że sytuacja materialna i osobista R. K., a mianowicie: spółdzielcze własnościowe prawo do dwóch lokali mieszkalnych, posiadanie dwóch samochodów ciężarowych marki [...], a następnie sprzedaż jednego z nich, podjęcie pracy na 1/5 etatu, lekki stopień niepełnosprawności – nie wyłącza żądania zwrotu należności, gdyż nie jest dla skarżącego nadmiernym obciążeniem i nie niweczy skutków udzielonej pomocy prawnej.

Zarzut naruszenia art. 104 ust. 4 poprzez jego niezastosowanie jest zatem niezasadny. W tej sytuacji nie może również odnieść zamierzonego skutku zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd Wojewódzki błędnie ustalonego stanu faktycznego w kontekście niezastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Jak przedstawiono powyżej, stan faktyczny sprawy był ustalony w sposób prawidłowy, trafna też była ocena zgromadzonych w sprawie dowodów w aspekcie przesłanek z art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

Mając na względzie powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.