Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 330/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-08-22 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 246 par 1 pkt 2, 260 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Halina Jakubiec po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Z. Ś. od postanowienia Referendarza Sądowego z dnia 3 lipca 2017 r. umarzającego postępowanie w części obejmującej żądanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz oddalającego wniosek o ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

W dniu 29 maja 2017 r. (data prezentaty sądu) Z. Ś. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W treści wniosku podał, iż prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dwiema córkami, a na jego majątek składa się mieszkanie, które określił jako "norę" oraz, że miesięczny dochód jego rodziny to 140 zł z "mops [...]". Skarżący nie posiada innych nieruchomości, oszczędności ani przedmiotów wartościowych.

Zarządzeniem z dnia 31 maja 2017 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wezwał skarżącego o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media, przedłożenie oświadczenia czy uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak, to jak często i w jakiej wysokości – w terminie 7 dni.

W odpowiedzi skarżący nadesłał pismo z dnia 21 czerwca 2017 r. (data stempla pocztowego), w którym wskazał, że jest bezrobotny, niedożywiony i nie otrzymuje żadnych zasiłków. Do powyższego pisma skarżący dołączył decyzję przyznającą zasiłek okresowy.

Postanowieniem z dnia 3 lipca 2017 r., Referendarz Sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.

Referendarz Sądowy stwierdził, że nieprzedstawienie przez skarżącego dodatkowych dokumentów uniemożliwiło dokonanie oceny jego aktualnych możliwości płatniczych. Te nie są zaś jednoznaczne. Z jednej bowiem strony skarżący twierdzi, że nie ma żadnych środków prócz przyznanego zasiłku a z drugiej okazuje przedmiotową decyzję w uzasadnieniu której organ wskazuje, że dochód rodziny wynosi 1259 zł miesięcznie. Skarżący ma więc jakieś źródło dochodu, którego nie wyjawia.

Od powyższego postanowienia Referendarza Sądowego skarżący wniósł skutecznie sprzeciw.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z treścią art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz.U. z 2017 r., poz. 1369) zwanej dalej "p.p.s.a." od postanowień, które dotyczą prawa pomocy można wnieść środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. Stosownie do art. 260 § 1 p.p.s.a Sąd, który rozpoznaje taki sprzeciw wydaje postanowienie, w którym zmienia lub utrzymuje w mocy orzeczenie, od którego złożono sprzeciw. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).

Strona może domagać się prawa pomocy poprzez złożenie wniosku na podstawie art. 243 p.p.s.a., a zgodnie z art. 244 § 1 p.p.s.a. obejmuje ono zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Zgodnie z przepisem art. 245 § 1 p.p.s.a prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.

Wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu w zakresie częściowym.

Przepis art. 245 § 3 pkt 2 p.p.s.a., definiując częściowy zakres prawa pomocy stwierdza, że prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

Zgodnie z art. 246 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przysługuje osobie fizycznej, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Skarżący w skutecznie wniesionym sprzeciwie zakwestionował rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, podnosząc, że spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Okoliczności przytoczone we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również przedstawione dokumenty na ich poparcie, powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. jednoznacznie wynika, że warunkiem przyznania stronie prawa pomocy jest wykazanie przez nią, że spełnia ustawowe przesłanki. W interesie strony leży, zatem przedstawienie wszelkich okoliczności, które wskazywałyby na fakt pozostawania w trudnej sytuacji materialnej. Ocena zdolności płatniczych nie sprowadza się bowiem tylko do stwierdzenia, że wnioskodawca uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r. o sygn. akt GZ 71/04). Z treści art. 246 § 1 P.p.s.a. wynika, że to na stronie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar wykazania, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z zawartego w art. 246 § 1 P.p.s.a. określenia "gdy wykaże" wynika bowiem, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 września 2013 r., sygn. akt I FZ 378/13, LEX nr 1363532). W orzecznictwie podkreśla się, że właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (postanowienie NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt II GZ 324/13, LEX nr 1335108). Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są znane, mimo istniejącego po stronie wnioskodawcy ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., sygn. akt II GZ 260/13, LEX nr 1320697).

We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podał jedynie, iż jest osobą bezrobotną, na jego majątek składa się mieszkanie, które określił jako "norę", a jego rodzina nie posiada praktycznie żadnych dochodów.

Referendarz Sądowy wezwał skarżącego o udokumentowanie miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem jego rodziny przez nadesłanie kserokopii rachunków i faktur za media, podanie czy skarżący uzyskuje dochód z prac dorywczych lub zleconych a jeśli tak, to w jakiej wysokości – w terminie 7 dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy.

W odpowiedzi skarżący nadesłał jedynie pismo, w którym wskazał, że jest bezrobotny i nie posiada żadnych dochodów. Nie nadesłał natomiast wymaganych przez sąd dokumentów, w tym rachunków i faktur za media za ostatni okres rozliczeniowy.

W związku z tym Sąd nie jest w stanie ustalić rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Skarżący permanentnie przedstawia w sposób wybiorczy własną sytuację majątkową.

Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny powoduje, że oświadczenie wnioskodawcy pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Tym samym, w takiej sytuacji Sąd uprawniony jest do sformułowania oceny, że wniosek o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony (postanowienie NSA z 14.01.2011 r. II OZ 1361/10, lex nr 743829).

Wobec powyższego, Sąd utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie Referendarza Sądowego, uznając je za prawidłowe, również w części umarzającej postępowanie w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż sprawy dotyczące pomocy społecznej objęte są ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.).

Powyższe uzasadnia utrzymanie w mocy zaskarżonego rozstrzygnięcia Referendarza Sądowego na podstawie art. 260 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.