Postanowienie NSA, sygn. akt I OW 29/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-06-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
643  Spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego (art. 22 § 1 pkt 1 Kpa) oraz między tymi organami
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Starosta
Treść wyniku: Wskazano organ właściwy do rozpoznania sprawy
Powołane przepisy: article: art. 26 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 191 ust. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 135
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jednolity
article: art. 4 art. 15 § 1 pkt. 4 i § 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Banasiewicz Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia del. WSA Mirosław Gdesz (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Błaszczyk po rozpoznaniu w dniu 3 czerwca 2015r na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Katowice o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice a Starostą Rypińskim w przedmiocie wskazania organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo wychowawczej postanawia: wskazać Starostę Rypińskiego jako organ właściwy w sprawie


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta Katowice wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego z wnioskiem o rozstrzygnięcie negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Starostą Rypińskim, poprzez wskazanie organu właściwego w sprawie ponoszenia średnich miesięcznych wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

W uzasadnieniu wniosku podano, że małoletnia N. W. została przyjęta do Domu Dziecka "[...]" w Katowicach na podstawie notatki urzędowej Komisariatu II Policji w Katowicach w dniu 21 grudnia 2013 r. Sąd Rejonowy w Katowicach V Wydział Rodzinny i Nieletnich postanowieniem z dnia 30 grudnia 2014 r. sygn. akt V Nsm 1175/13/Z orzekł o umieszczeniu małoletniej w placówce opiekuńczo-wychowawczej. W dniu 4 września 2014 r. ustał pobyt wychowanki w ww. domu dziecka, z uwagi na osiągnięcie przez nią pełnoletniości, jednak nierozstrzygnięta została kwestia, który powiat właściwy jest do zwrotu kosztów pobytu w tej placówce. Wnioskodawca podał, że N. W. urodziła się w Rypinie i nadal posiada tam stałe zameldowanie przy ul. [...]. Przed umieszczeniem w placówce przebywała u swoich dziadków w Katowicach przy ul. [...], jednakże posiadała tam zameldowanie czasowe, a opieka nie była orzeczona sądownie. Zanim trafiła pod opiekę dziadków, przebywała w Rypinie pod ww. adresem u swojej matki – A. P. Wobec tego pismem z dnia 24 stycznia 2014 r. Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Katowicach przekazał postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. akt V Nsm 1175/13/Z zgodnie z właściwością do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rypinie. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rypinie (któremu sprawę przekazano) pismem z dnia 28 lutego 2014 r. wskazało, że nie jest organem właściwym do umieszczenia i ponoszenia kosztów pobytu małoletniej w ww. placówce. Wobec tego w dniu 24 marca 2014 r. ponownie przekazano temu Centrum postanowienie Sądu Rejonowego o umieszczeniu małoletniej w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym. Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie w Rypinie w dniu 10 czerwca 2014 r. zawiesiło postępowanie z powodu przekazania do Sądu Rejonowego w Katowicach wniosku o określenie miejsca zamieszkania małoletniej N. W. W dniu 3 października 2014 r. Centrum ponownie wskazało, że nie jest organem właściwym w sprawie.

Mając powyższe na uwadze wnioskodawca wskazał, że zgodnie z art. 26 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm., dalej jako "Kc"), jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Od 1998 r. dziecko nie przebywało stale u żadnego z rodziców więc nie można ustalić jego miejsca zamieszkania w oparciu o powołany przepis. Z kolei zamieszkiwanie u dziadków, których opieka nad wnuczką nie była formalna, nie zmienia miejsca zamieszkania dziecka w rozumieniu art. 26 Kc. Zgodnie z kolei z treścią art. 191 ust. 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2015 r. poz. 332) jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały. W tej sytuacji właściwym w sprawie jest Powiat Rypin.

W odpowiedzi na wniosek Starosta Rypiński wskazał, że w treści art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej mowa jest o ostatnim miejscu zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej. W przypadku N. W. był to powiat katowicki, tym bardziej że z ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że małoletnia wychowywana była od 2 roku życia przez babcię zamieszkałą w Katowicach. Tam też uczęszczała do Szkoły Podstawowej i Gimnazjum, a od 1 września 2012 r. była uczennicą Zespołu Szkół Handlowych w Katowicach. W Katowicach małoletnia korzystała również z usług medycznych. W tej sytuacji, skoro oczywistym jest ostatnie miejsce zamieszkania małoletniej, powiatem właściwym do ponoszenia kosztów jej pobytu w placówce opiekuńczo-wychowawczej nie jest powiat Rypiński.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 15 § 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako "Ppsa", Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzyga sprawy o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej.

Przez spór kompetencyjny (o właściwość), o którym mowa w art. 4 Ppsa należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny).

Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w niniejszej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość pomiędzy Prezydentem Miasta Katowice, reprezentowanym przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Katowicach a Starostą Rypińskim, albowiem oba te organy uznają się za niewłaściwe miejscowo do ponoszenia wydatków przeznaczonych na utrzymanie dziecka N. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej.

Przy ustaleniu powiatu zobowiązanego do ponoszenia wydatków na opiekę i wychowanie dziecka umieszczonego w rodzinie zastępczej istotny jest stan faktyczny, który miał miejsce przed umieszczeniem dziecka po raz pierwszy w pieczy zastępczej (por. art. 191 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz wyrok NSA z dnia 4 kwietnia 2013 r. sygn. akt I OSK 126/13; https://cbois.nsa.gov.pl).

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej posługując się w art. 191 ust. 1 pojęciem "miejsce zamieszkania" nie definiuje go, co oznacza, że należy je rozumieć zgodnie z ogólną definicją tego terminu zawartą w przepisach Kodeksu cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 Kc miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej. Zgodnie z § 2 tego przepisu, jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy.

Nie jest kwestionowane przez organy pozostające w sporze, że od 1998 r. dziecko nie przebywało na stałe u żadnego z rodziców, a przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej N. W. przebywała u dziadków. Powyższe oznacza, że nie jest możliwe ustalenie powiatu właściwego do ponoszenia wydatków związanych z umieszczeniem dzieci w rodzinie zastępczej na podstawie art. 191 ust. 1 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

Zgodnie natomiast z art. 191 ust. 2 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, jeżeli nie można ustalić powiatu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dziecka, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca jego ostatniego zameldowania na pobyt stały. Dopiero w dalszej kolejności, jeżeli nie można ustalić miejsca ostatniego zameldowania dziecka na pobyt stały, właściwy do ponoszenia wydatków jest powiat miejsca siedziby sądu, który orzekł o umieszczeniu dziecka w pieczy zastępczej (ust. 3 cyt. przepisu).

W niniejszej sprawie możliwe jest wskazanie powiatu miejsca ostatniego zameldowania na pobyt stały, bowiem w aktach administracyjnych znajduje się potwierdzenie zameldowania N. W. w Rypinie. W tej sytuacji możliwe było zastosowanie reguły określonej w art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.

W świetle podniesionych wyżej okoliczności stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie, na podstawie art. 191 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, organem właściwym w sprawie ponoszenia wydatków za pobyt N. W. w ośrodku opiekuńczo-wychowawczym jest Starosta Rypiński.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 w zw. z art. 4 Ppsa, postanowił jak w sentencji.