Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 1434/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2021-12-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1a pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 4 ust. 1
journal: Dz.U. 2021 poz 573
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych - t.j.
article: art. 145a § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Paweł Zaborniak /spr./ Sędziowie WSA Joanna Zdrzałka AWSA Karina Gniewek - Berezowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 grudnia 2021 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do wydania decyzji uchylającej decyzję Burmistrza Miasta z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] i orzeczenia o przyznaniu skarżącej M. D. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. D. w terminie 14 dni od daty doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi; III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej M. D. kwotę 480 zł /słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych/ tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Sygn. II SA/Rz 1434/21

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi M. D. reprezentowanej przez adwokata M. Ż. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej zwane SKO) z dnia [...] lipca 2021 r., o nr [...], wydana w przedmiocie odmowy przyznania w/w Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organ odwoławczy przyjął w uzasadnieniu swej decyzji następujące okoliczności faktyczne i prawne: wnioskiem z dnia 23 kwietnia 2021 r., M. D. reprezentowana przez adwokata M. Ż. wystąpiła do Burmistrza Miasta [...] (zwany dalej Burmistrzem) o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego ze sprawowaniem opieki nad mężem R. D. legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] marca 2021 roku, znak: [...], o zaliczeniu do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 31 marca 2024 r., ze wskazaniem niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności ustaleniem stopnia znacznego od dnia 18 marca 2021 r.

Organ I instancji decyzją z dnia [...] maja 2021 r., znak: [...], odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ze względu na brak spełnienia ustawowych przesłanek do jego przyznania polegających na tym, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 25 roku życia a nadto, że matka R. D. nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Mimo podeszłego wieku, złego stanu zdrowia oraz odległości, matka niepełnosprawnego nie może zostać zwolniona z obowiązku opieki nad chorym i niepełnosprawnym synem.

Pełnomocnik wnioskodawczyni w odwołaniu przedstawił swoje stanowisko w kwestii czasu powstania daty niepełnosprawności w świetle wyroku TK z 21 października 2014 r. i wskazał, że jego mocodawczym cały czas z zajmuje się mężem wymagającym stałej opieki. Zatem przyjęcie interpretacji przepisów zaprezentowanej przez organ I instancji narusza wykładnię prezentowaną przez sądy administracyjne.

SKO w wyniku rozpatrzenia powyższego odwołania opisaną na wstępie decyzją utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Organy I instancji. W uzasadnieniu podkreślono zaś, iż utarta już linia orzecznicza sądów administracyjnych pozwala na przyjęcie stanowiska, że rozpatrywanie spraw w zakresie przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych winno następować z pominięciem kryterium daty powstania niepełnosprawności podopiecznego. W tym zatem zakresie tzw. "przesłanka wieku" powstania niepełnosprawności w zasadzie nie jest w orzecznictwie sporna. W analizowanej sprawie zaistniała jednakże przesłanka uniemożliwiająca ustalenie prawa do świadczenia, bowiem żyje matka podopiecznego i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Poza sporem pozostaje, że matka R. D. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o jakim mowa w w/wskazanym przepisie. Regulacja zawarta w art. 17 ust 1a w/w ustawy wprowadza przesłanki negatywne po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie, których zaistnienie powoduje wyłączenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z literalnego brzmienia przywołanego wyżej unormowania wynika, że zawsze, jeżeli rodzice osoby wymagającej opieki żyją i nie mają orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne nie będzie przysługiwało. Zasadnym jest przyjęcie, że ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której rodzice takiej osoby legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla małżonka podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy rodzice osoby wymagającej opieki są niepełnosprawnymi w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niech ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Podkreślono również, że realizacja tego obowiązku może przybrać formę świadczeń osobistych, sprawowania opieki lub też może mieć wymiar finansowy, sfinansowania osoby, która w miejsce małżonka (i w ramach jego obowiązku alimentacyjnego) będzie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym współmałżonkiem. Organy administracji ani sądy administracyjne nie są uprawnione do oceny czy dana osoba jest czy nie jest w stanie opiekować się swoim dzieckiem tym bardziej, że środki odwoławcze od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności rozpatruje sąd pracy i ubezpieczeń społecznych w oparciu o opinię biegłych. Zdaniem Organu odwoławczego, odmienna interpretacja jest nieuprawnionym rozszerzeniem i przeczy zasadom wykładni logicznej i celowościowej, tym samym prowadzi do wnioskowania contra legem. Skoro ustawodawca expressis verbis wykluczył możliwość tzw." szczególnych przypadków" słusznie uznając, że tylko specjaliści posiadający wiadomości specjalne mogą w drodze stosownego orzeczenia stwierdzić, czy dana osoba jest czy nie jest zdolna do opieki nad inną osobą swoim dzieckiem, to dopóki odwołująca się nie wykaże, że matka jej podopiecznego nie będzie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych albo ubiegający się o przyznanie świadczenia nie wykaże, że rodzic jej podopiecznego nie jest obiektywnie w stanie sprawować stałej i efektywnej opieki nad swoją synem. W kwestii ewentualnej pomocy (finansowej i faktycznej np. pomoc wytchnieniowa) w zakresie opieki nad mężem odwołująca się winna wystąpić do Burmistrza Miasta [...]. Udowodnienie okoliczności uniemożliwiających matce opiekę nad synem, musi zostać potwierdzone, a jedynym skutecznym środkiem potwierdzenia braku możliwości sprawowania opieki nad synem, jest uzyskanie stosownego orzeczenia.

W skardze na decyzję SKO z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], pełnomocnik M. D. zarzucił :

• rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego nie zalicza się żony, będącej jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, iż opieka ta powinna być sprawowana przez matkę niepełnosprawnego, która nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.

• naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik postępowania tj art. 7, 77 § 1 oraz art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęcie działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym w szczególności niewyjaśnienie czy matka niepełnosprawnego ze względu na stopień podeszły wiek jest w stanie zapewnić całodobową opiekę na niepełnosprawnym synowi.

Mając powyższe na uwadze wniesiono o :

• uchylenie decyzji SKO z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie M. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

• zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

Ponadto na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) wniesiono o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym.

W ocenie skarżącej wykładnia językowa art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana przez Organ II prowadzi do wyników sprzecznych z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Świadczenie pielęgnacyjne zgodnie z zamiarem ustawodawcy stanowić ma formę wsparcia rodziny pozostającej nie tylko w trudnej sytuacji materialnej, ale i faktycznej, spowodowanej koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą wymagającą takiej pomocy ze względu na swój stan zdrowia. Pozostając bowiem wyłącznie przy wyniku wykładni językowej tego przepisu, należałoby uznać, że świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym przysługiwałoby wyłącznie współmałżonkowi lub dzieciom osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową bądź stan zdrowia nie mogą sprawować takiej opieki.

Kolegium w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas wyrażana argumentację. Organ zwrócił także uwagę na literalne brzmienie art. 130 K.r.io.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje :

Skarga została przez Sąd uwzględniona, przede wszystkim z przyczyn dostrzeżonych z urzędu.

Sądowa kontrola administracji publicznej sprowadza się do ustalenia czy w określonym przypadku, jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa. Ta kontrola jest wykonywana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zwana dalej P.p.s.a.).

Sąd rozstrzyga w granicach sprawy nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto Sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. uprawniony jest stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przedmiotem swej skargi Strona uczyniła decyzję SKO o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organy obu instancji podniosły w swych rozstrzygnięciach, że odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia rodzinnego musi nastąpić ze względu na regulację zapisaną w art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111; zwana dalej u.ś.r.). Według przyjętej przez Organy interpretacji, jeżeli rodzice osoby niepełnosprawnej i wymagającej opieki żyją i nie mają orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności, świadczenie pielęgnacyjne opiekującemu się małżonkowi nie będzie przysługiwać. Kolegium podkreśla w uzasadnieniu swej decyzji, że matka niepełnosprawnego R. D. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przeprowadzona przez Organ I i II instancji wykładnia art. 17 ust. 1a pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jest nieprawidłowa i miała bezpośredni wpływ na określony dla strony negatywny wynik sprawy.

SKO oparło swą decyzję afirmującą rozstrzygnięcie Burmistrza na podstawie art. 17 ust. 1a u.ś.r. Otóż w myśl tej regulacji: Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei w myśl art. 17 ust. 1 pkt 4 w/w ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym niż matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka, osoba będąc rodziną zastępczą, osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Sąd w tym miejscu podkreśla, że art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. jest adresowany do małżonka osoby wymagającej opieki, co oznacza że przy spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych może on skutecznie ubiegać się o przyznanie świadczenia opiekuńczego. Wynika to z faktu, iż prawny obowiązek wykonywania wzajemnej pomocy ciążący na małżonkach ma charakter obowiązku alimentacyjnego, a źródłem jest art. 23 i art. 27 K.r.io. (por. J. Ignatowicz, M. Nazar, Prawo rodzinne, Warszawa 2005 r., s. 111). Na podstawie art. 27 K.r.io. małżonek w trakcie trwania małżeństwa może żądać od drugiego małżonka spełnienia określonych świadczeń. Wskazane w art. 27 K.r.io. przyczynianie się do zaspokajania potrzeb rodziny występować może w różnych postaciach. Polegać może zarówno na uzyskiwaniu materialnych środków do życia drogą pracy zarobkowej, jak i na pełnieniu niezarobkowych zadań rodzinnych – prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego i pracy w tym gospodarstwie czy też wychowywaniu dzieci. Czasami również pomoc rodzinie współmałżonka może być sposobem realizacji obowiązku alimentacyjnego między małżonkami. Realizacja obowiązku zaspokajania potrzeb rodziny może przejawiać się także w świadczeniu pracy na rzecz drugiego małżonka, który prowadzi działalność gospodarczą (M. Fras [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Habdas, Warszawa 2021, art. 27.). Jest też istotne, że obowiązek alimentacyjny małżonków trwa także po ustaniu małżeństwa, o czym stanowi z kolei art. 61 § 1, 2, 3 tego Kodeksu. W niniejszej sprawie jest też kluczowe, że obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji, w myśl art. 130 K.r.io. wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Dlatego w niniejszej sprawie przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. ma pełne zastosowanie do małżonka ubiegającego się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu opieki nad współmałżonkiem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednocześnie z racji konstrukcji przepisów u.ś.r. opartych o przepisy K.r.io. o obowiązku alimentacyjnym, to osobę małżonka niepełnosprawnego organy powinny traktować jako podmiot w pierwszej kolejności uprawiony do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To bowiem małżonków obciążą obowiązek niesienia sobie nawzajem pomocy, zatem to przede wszystkim oni zobligowani są do wyrażania wszelkiego koniecznego wsparcia w razie choroby czy niepełnosprawności – art. 18 Konstytucji RP w zw. z art. 23 K.r.io. Powyższy wniosek wypływa z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 K.r.io. (por. też wyrok NSA z dnia 21 października 2021 r. o sygn. I OSK 700/21, LEX).

W świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka w stosunku do jego współmałżonka, wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych (np.: rodziców niepełnosprawnego w stopniu znacznym – art. 130 K.r.io.). Ta norma nie dotyczy wyłącznie przypadku gdy związek małżeński ustaje na skutek rozwodu bądź unieważnienia czy w przypadku orzeczenia separacji, jak twierdzi SKO w odpowiedzi na skargę. Jeżeli obowiązek alimentacji wyprzedza obowiązek krewnego małżonka w czasie nastającym po orzeczeniu rozwodu czy separacji, to tym bardziej wyprzedza w czasie trwania małżeństwa, co z kolei musi przekładać się na wykładnię i stosowanie przepisów u.ś.r. o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego. Jako utrwalone traktować należy stanowisko, iż konstrukcja kolejności oraz katalogu osób uprawionych do tego rodzaju świadczenia rodzinnego oparta jest na kodeksowej konstrukcji obowiązku alimentacyjnego.

Ustawodawca w oparciu o aksjologie systemową, biorąc pod uwagę przytoczone wyżej przepisy K.r.io., określił w u.ś.r. kolejność w jakiej podmioty uprawnione z art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy, mają możliwość skorzystania z możliwości roztoczenia opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny w zamian za wypłacane przez Państwo świadczenie pielęgnacyjne. W orzecznictwie słusznie wywodzi się, że ta kolejność wypływa z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., który przewiduje, że przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Przepis ten wykładany w powiązaniu z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. nie przesądza o pozbawieniu współmałżonka prawa do świadczenia, ale stanowi wyraźną wskazówkę dla organu, w jakiej kolejności osoby uprawnione mogą się o nie ubiegać. Pogląd ten umacnia art. 17 ust. 1a u.ś.r., gdzie ustanowiono kolejną grupę osób uprawnionych do uzyskania świadczenia w dalszej kolejności, a więc wówczas, gdy najogólniej rzecz ujmując nie ma osób uprawnionych do uzyskania świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1, 2, 3 i 4 przywołanego przepisu. Dlatego w przypadku, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, to zdaniem Sądu w pierwszej kolejności uprawnionym do uzyskania świadczenia jest współmałżonek, który nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym. Następnie - gdy nie ma współmałżonka, uprawnionymi byłyby osoby wymienione w ust. 1 pkt 4 art. 17, zaś w przypadku ich braku osoby, o których mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a u.ś.r. należy odczytywać w ten sposób, iż pozostawanie w związku małżeńskim wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie świadczenia przez innych uprawnionych członków rodziny, wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., chyba że współmałżonek osoby wymagającej opieki sam legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym (tak słusznie wskazuje WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 14 października 2021 r. o sygn. II SA/Sz 381/21, LEX. Zob. także wyrok WSA w Olsztynie z dnia 22 października 2019 r. o sygn. II SA/Ol 642/19, LEX).

Według niekwestionowanych przez Strony ustaleń faktycznych, matka niepełnosprawnego R. D. żyje i liczy 87 lat. Zdaniem Organu I instancji matka pomimo podeszłego wieku, złego stanu zdrowia oraz odległości pomiędzy swoim miejscem zamieszkania a miejscem zamieszkania syna, nie może zostać zwolniona z obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym synem, ponieważ nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. To stanowisko zostało w pełni zaakceptowane przez SKO w zaskarżonej do WSA decyzji. Przyjęty sposób wykładni regulacji materialnoprawnych jest błędny, skoro to małżonek niepełnosprawnego jest preferowany w ustawodawstwie (K.r.io. u.ś.r.), jako jego opiekun uprawniony do świadczenia pielęgnacyjnego jeżeli niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, jest spowodowana koniecznością opieki.

Organy obu instancji w niniejszej sprawie poprzestały na stwierdzeniu, że wnioskodawczyni jako małżonka i opiekunka niepełnosprawnego nie jest w świetle art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 3 u.ś.r. uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na to, że wyprzedza ją w kolejności opieki a tym samym świadczenia żyjąca matka męża, co nie odpowiada treści normy prawnej wywodzonej z przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 3, w zw. z art. 23, art. 27 i art. 130 K.r.io., która to przyznaje sprawnemu małżonkowi w pierwszej kolejności prawo ubiegania się o przedmiotowe świadczenie opiekuńcze.

Ponadto dokonana wykładnia norm prawa materialnego narusza też art. 3 pkt 21, art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 3 u.ś.r. w zw. z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 573). Organy odmawiając z ujawnionych wyżej powodów przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, nie dostrzegły iż ukończenie przez osobę wieku 75 lat jest traktowane w art. 16 ust. 1 i ust. 2 pkt 3 u.ś.r. jako okoliczność świadcząca o niezdolności do samodzielnej egzystencji ze względu na osiągnięty wiek. Ustawodawca ma więc świadomość, że przekroczenie określonego pułapu wiekowego, może wiązać się z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, bez konieczności stwierdzenia tego stosownym orzeczeniem instytucji publicznej. Powyższy wniosek potwierdza także to, że osobami uprawnionymi do zasiłku pielęgnacyjnego na równi z osobami w wieku 75 lat i więcej, są w myśl art. 16 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. niepełnosprawni w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przytoczone przepisy zrównują w uprawnieniach do zasiłku pielęgnacyjnego osoby starsze (75 lat i więcej) oraz osoby niepełnosprawne w stopniu znacznym, zaś cechą łączącą te dwie grupy jest przypisanie im niezdolności do samodzielnej egzystencji, zakładanej z racji niepełnosprawności bądź wieku. Wiek jako cecha osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji występuje także w regulacjach dotyczących dodatku pielęgnacyjnego. Podobnie jak zasiłek pielęgnacyjny, dodatek o jakim mowa opiera się na domniemania braku zdolności do samodzielnej egzystencji osób, które ukończyły 75 rok życia. W świetle art. 75 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r. poz. 1270 z późn. zm.), dodatek pielęgnacyjny przysługuje osobie uprawnionej do emerytury lub renty, jeżeli osoba ta została uznana za całkowicie niezdolną do pracy oraz do samodzielnej egzystencji albo ukończyła 75 lat życia (...).

Przytoczone unormowania świadczą o istnieniu w systemie zabezpieczenia społecznego przepisów zakładających domniemanie braku zdolności do samodzielnej egzystencji osoby z powodu osiągnięcia wieku 75 lat. Brak zdolności do samodzielnego życia z przyczyn wiekowych, będzie zaś świadczyć o braku zdolności do sprawowania opieki nad członkiem rodziny, podobnie jak w przypadku osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2015 r., o sygn. I OSK 910/15, LEX, słusznie zatem konstatuje: W sytuacji, gdy ustawodawca przyjmuje domniemanie wynikające z art. 16 ust. 2 pkt 3 w związku z art. 16 ust. 1 u.ś.r., że osoba w wieku 75 lat sama, co do zasady, wymaga opieki ze strony osób trzecich i w tym celu udziela jej wsparcia, to nie można przyjąć, by ten sam racjonalny ustawodawca jednocześnie zakładał, że osoba w wieku np. 83 lat lub więcej (nielegitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności) jest zdolna do sprawowania opieki nad urodzonym w np. 1925 r. małżonkiem, niepełnosprawnym w stopniu znacznym. Rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o przyznanie zasiłku dla opiekuna z tytułu rezygnacji z pracy w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem powinno zależeć od jednoznacznego ustalenia, czy przedmiotową opiekę zdolna była sprawować jego żona, a nie wyłącznie od ustalenia, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (zob. także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 15 lipca 2021 r., sygn. II SA/Rz 526/21, LEX).

Uznanie przez Organy obu instancji, iż podeszły wiek i związany z tym stan zdrowia matki niepełnosprawnego męża skarżącej nie zwalnia jej od obowiązku świadczenia opieki, jest sprzeczne nie tylko z logiką i wiedzą płynącą z doświadczenia życiowego, konstytucyjnymi zasadami sprawiedliwości społecznej i ochrony rodziny, ale także z ustawowym domniemaniem nakazującym założyć, że osoby w wieku powyżej 75 lat, są niezdolne do samodzielnej egzystencji, a tym samym do sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad swymi zstępnymi.

Jednocześnie Sąd potwierdza za decyzją SKO nieprawidłowe zastosowanie przez Burmistrza Miasta art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K. 38/13, podważył konstytucyjność zawartej w tym przepisie normy prawnej, wskazując jednoznacznie, że powyższa regulacja różnicując prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodna z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Ponieważ przepis ten w podanym zakresie został uznany przez Trybunał za niezgodny z ustawą zasadniczą, to nie można było odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na okoliczności związane z datą powstania niepełnosprawności męża Skarżącej, jak uczynił to Burmistrz w niniejszej sprawie.

Uwypuklone błędy w wykładni powołanych przepisów u.ś.r. doprowadziły końcowo do ustalenia błędnego wyniku sprawy, co z kolei uzasadniało w pełni konieczność uchylenia przez Sąd decyzji SKO na podstawie art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 P.p.s.a.

WSA wyjaśnia również, że orzeczenie wyrażone w pkt II sentencji wyroku ma oparcie w art. 145a § 1 P.p.s.a. Otóż w myśl tego przepisu, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Kolegium utrzymując w mocy decyzję Burmistrza dokonało błędnej wykładni przytoczonych wyżej przepisów prawa materialnego, co miało wpływ na wynik sprawy. Nie naruszono przy tym przepisów o postępowaniu wyjaśniającym w administracji obligujących organ do ustalenia prawdy obiektywnej. Jako niebudzące wątpliwości Sąd uznał okoliczności dotyczące spełnienia przez skarżącą przesłanek ustawowych uzależniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w postaci sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem oraz niepodejmowania zatrudnienia jak również innej pracy zarobkowej w tym właśnie celu. Te podstawowe dla rozpoznania sprawy kwestie wynikają dostatecznie jasno z zebranego i rozpatrzonego przez Organy materiału dowodowego m.in. wywiadu środowiskowego oraz zeznań skarżącej złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej. Ponadto, decyzja w sprawie rozważanego tu świadczenia nie jest oparta na konstrukcji uznania administracyjnego. Wszystkie te okoliczność umożliwiają zastosowanie przez WSA w/w regulacji procesowej P.p.s.a. w sposób pozytywny dla strony skarżącej, sprzyjając jednoczenie sprawności i efektywności postępowania administracyjnego w sprawie.

Nadmienić tu także należy, iż z mocy art. 145a § 2 P.p.s.a. o wydaniu decyzji do której wydania SKO zostało zobowiązane, Organ ten powinien zawiadomić Sąd w terminie siedmiu dni od dnia wydania. W przypadku niedokonania niezawiadomienia, WSA może orzec o wymierzeniu Organowi grzywny w wysokości określonej w art 154 § 6 P.p.s.a.

Natomiast o kosztach postępowania przez WSA orzeczono w pkt III wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a. obejmując nimi koszty wynagrodzenia fachowego pełnomocnika strony skarżącej.