Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 37/00
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2000-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Powołane przepisy: article: art. 1 ust. 2 pkt 6, art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 14 listopada 1997 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego.
Teza: Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" /w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, chyba że przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w tych jednostkach wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

TEZY

Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. "a" /w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji/ ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, chyba że przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w tych jednostkach wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy po rozpoznaniu sprawy ze skargi Adama Ch. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 12 sierpnia 1998 r., (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich na skutek rewizji nadzwyczajnej Ministra Sprawiedliwości (...) od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecinie z dnia 4 sierpnia 1999 r. SA/Sz 1606/98 - uchyla zaskarżony wyrok i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Sprawiedliwości wniósł rewizję nadzwyczajną od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego - Ośrodka Zamiejscowego w Szczecine z dnia 4 sierpnia 1999 r. SA/Sz 1606/98, wydanego w sprawie ze skargi Adama Ch. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia 12 sierpnia 1998 r., (...) w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Wyrokowi temu zarzucił rażące naruszenie art. 22 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./, art. 1 ust. 2 pkt 6 oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego /t.j: Dz.U. 1997 nr 142 poz. 950 ze zm./ i wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi.

W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej wskazał, że kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 maja 1998 r. wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach pozbawił Adama Ch. uprawnień kombatanckich przyznanych decyzją Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w Sz. z dnia 3 lutego 1976 r. z tytułu uczestniczenia w walkach zbrojnych o utrwalanie władzy ludowej od 1 lipca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. Po ponownym rozpoznaniu sprawy na wniosek Adama Ch. kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 12 sierpnia 1998 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 12 maja 1998 r. W uzasadnieniu decyzji stwierdził, że Adam Ch. brał udział w szeregach organów bezpieczeństwa w walkach z niedobitkami poniemieckimi, organy te nigdy nie były częścią Wojska Polskiego ani zmilitaryzowaną służbą państwową /od chwili postania podlegały Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego/, a zatem nie była to działalność kombatancka w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt 6 powołanej ustawy o kombatantach. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego na tę decyzję Adam Ch. podniósł, że w latach 1945-1946 brał udział wspólnie z wojskiem w walkach z grupami Wehrwolfu, a organy bezpieczeństwa publicznego były w latach 1945-1947 jednostkami zmilitaryzowanymi.

Naczelny Sąd Administracyjny (...) zaskarżonym wyrokiem uchylił decyzję. Sąd uznał, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zachodziła bowiem potrzeba bliższego wyjaśnienia okoliczności dotyczących udziału skarżącego w walkach z grupami Wehrwolfu w szeregach organów bezpieczeństwa publicznego, co mogło stanowić oddzielną podstawę przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach który stanowi, że za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. Zdaniem Sądu przez zmilitaryzowane służby państwowe należy rozumieć również organy bezpieczeństwa publicznego.

Zdaniem Ministra Sprawiedliwości wyrok ten rażąco narusza art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach, gdyż skarżący nabył uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, a zatem na podstawie tego przepisu uprawnienia te utracił. Był on zatrudniony w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego i nie przedłożył dowodów, że wykonywał wyłącznie zadania nie związane ze zwalczaniem organizacji działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest uzasadniona.

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego został wydany z rażącym naruszeniem wymienionych przepisów.

Decyzję o pozbawienie Adama Ch. uprawnień kombatanckich podjęto na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach. Jak wynika wprost z treści tego przepisu przewidziane tą ustawą przywileje tracą osoby "które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej (...)". Dokonane ustalenia wskazują, że w okresie od 1 lipca 1945 r. do 31 grudnia 1947 r. Adam Ch. służąc w organach bezpieczeństwa publicznego uczestniczył w walkach o utrwalenie władzy ludowej. Wynika to m.in. z zaświadczenia Komendy Milicji Obywatelskiej woj. szczecińskiego z dnia 21 września 1965 r. stwierdzającego, że Adam Ch. pracował w latach 1945-1956 w byłych organach Bezpieczeństwa Publicznego, brał czynny udział w likwidowaniu niedobitków armii hitlerowskiej na terenie powiatu Ch. oraz w likwidowaniu band, wrogich nielegalnych organizacji na terenie wymienionego powiatu i powiatu Myślibórz. Ponadto w deklaracji członkowskiej ZBoWiD z dnia 12 stycznia 1976 r. Adam Ch. napisał, że w latach 1945 - 1956, w okresie pracy w b. organach Bezpieczeństwa Publicznego na terenie woj. szczecińskiego brał udział w latach 1945-1946 w likwidacji niedobitków armii hitlerowskiej na terenie powiatu D.-L. w latach 1946-1947 w likwidacji band nielegalnych organizacji na terenie woj. szczecińskiego, a w 1950 r. brał udział w likwidacji bandy na terenie powiatu M. W tej sytuacji brak jest podstaw do postawienia zarzutu, że zaskarżoną decyzję z dnia 12 sierpnia 1998 r. podjęto mimo niedostatecznego wyjaśnienia sprawy.

Kwestia, którą zajmował się Naczelny Sąd Administracyjny, czy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" obejmuje organy bezpieczeństwa publicznego, nie miała istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia powyższej sprawy jeśli się zważy że zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 a /w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji/ ustawy o kombatantach uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, chyba że przedłoży dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w tych jednostkach wykonywała wyłącznie zadania nie związane ze zwalczeniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący takich dowodów nie przedłożył.

Jak wskazano wyżej skarżący uzyskał uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów wyłącznie z tytułu działalności w latach 1945 - 1947 w charakterze uczestnika walk o utrwalenie władzy ludowej, a zatem stanowi to w świetle art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach wystarczającą podstawę do pozbawienia go tych uprawnień. Trafnie podniesiono w rewizji nadzwyczajnej, że organ orzekający w sprawach pozbawienia uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 tej ustawy nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją przesłanki uzasadniające przyznanie takich uprawnień z tytułu działalności określonej w art. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy. Pogląd taki wyraził Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 21 marca 1996 r., III ARN 80/95 /OSNAPU 1996 nr 18 poz. 261/ i z dnia 26 marca 1997 r., III RN 8/97 /OSNAPU 1997 nr 23 poz. 454/.

Z tych względów na podstawie art. 393[15] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego (...) /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzeczono jak w sentencji.