Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2230/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę
Powołane przepisy: article: art 65, art. 66 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 123 poz 1058
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Grzelak Sędzia WSA Danuta Szydłowska Protokolant Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2009 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] sierpnia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżoną decyzję Ministra Sprawiedliwości oraz poprzedzające je uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2008 r. i uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2008 r.; 2. stwierdza, że uchylone akty nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Sprawiedliwości na rzecz skarżącej M. N. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 68 ust. 6a w związku z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. N. od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2008 r., L. dz. [...], utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie odmowy wpisu skarżącej na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...] – utrzymał w mocy obie w/w uchwały organów samorządu adwokackiego.

Z akt sprawy wynika, iż skarżąca M. N. w latach 1995 - 1997 odbyła aplikację prokuratorską w Prokuraturze Rejonowej w L., zakończoną zdanym w dniach [...] października 1997 r. egzaminem prokuratorskim. Z akt osobowych skarżącej wynika, iż w latach 1996-2000 pracowała na stanowisku kierownika zespołu administracyjnego w P. w L.. Następnie od dnia [...] grudnia 2000 r. do chwili obecnej skarżąca prowadzi własną działalność gospodarczą pod nazwą Z.. Z dołączonego do akt sprawy zaświadczenia o wpisie do ewidencji działalności gospodarczej z dnia [...] lutego 2008 r. wynika, że przedmiotem prowadzonej przez skarżącą działalności są czynności związane z odprowadzaniem i oczyszczaniem ścieków, robotami budowlanymi, niespecjalistycznym sprzątaniem budynków i obiektów przemysłowych oraz prace związane z działalnością usługową.

W dniu [...] września 2005 r. skarżąca złożyła wniosek o wpis na listę adwokatów Izby Adwokackiej w [...], powołując się na przepisy art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, dołączając wymagane dokumenty.

Okręgowa Rada Adwokacka w [...], uchwałą z dnia [...] grudnia 2005 r. odmówiła skarżącej wpisu na listę adwokatów, uznając, że na podstawie przepisu art. 66 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, wnioskodawczyni nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

W dniu [...] stycznia 2006 r. skarżąca odwołała się od tej uchwały do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej uchylenie i wpisanie na listę adwokatów prowadzoną przez Okręgową Radę Adwokacką w [...].

Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] marca 2006 r., [...] utrzymało w mocy zaskarżoną uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W dniu [...] kwietnia 2006 r. skarżąca wniosła odwołanie do Ministra Sprawiedliwości od uchwały Naczelnej Rady Adwokackiej.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2006 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości stwierdził niedopuszczalność odwołania.

Następnie skarżąca wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na w/w uchwałę Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r.

Wyrokiem z dnia [...] listopada 2006 r., sygn. akt VI SA/Wa 961/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił powyższą skargę.

W dniu [...] grudnia 2007 r. skarżąca złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

W wyniku rozpatrzenia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 55/07, uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. W uzasadnieniu NSA, powołując się na przepisy ustawy i dotychczasowe orzecznictwo – stwierdził, że sądy konsekwentnie przyjmowały, iż przez rękojmie prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, o której mowa w art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, należy rozumieć taki zespół cech osobistych charakteru i zachowań składających się na wizerunek osoby zaufania publicznego, które gwarantują właściwe wykonywanie zawodu adwokata. Jednocześnie w orzecznictwie utrwalił się pogląd, iż komentowany przepis nie daje żadnych podstaw do sprawdzania znajomości prawa przez osobę ubiegającą się o wpis na listę adwokatów. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził ponadto, iż żaden z przepisów obowiązujących w omawianym stanie prawnym nie nakładał na kandydata obowiązku uprawdopodobnienia, iż spełnia przesłankę rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata. NSA podkreślił, iż w szczególności ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny (art. 66 ust.1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą), co w konsekwencji nie uprawniało organów korporacyjnych do sprawdzania poziomu ich umiejętności w ramach ustalania spełnienia przesłanki, o której mowa w art. 65 pkt 1 cyt. ustawy. Jednocześnie NSA wyraźnie wskazał, iż nie są usprawiedliwione te zarzutu skargi kasacyjnej, które opierają się na przekonaniu strony skarżącej, że Sąd I instancji wykładając art. 66 ust.1 pkt 2 prawa o adwokaturze, w brzmieniu nadanym mu ustawą zmieniającą i art. 68 ust. 2-5 prawa o adwokaturze również w tym nowym brzmieniu, w istocie wykładał te przepisy kierując się orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego zapadłym już po wydaniu zaskarżonej uchwały. Zważyć bowiem trzeba, jak stwierdził NSA, że WSA w Warszawie przytaczając fragmenty uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, wyraźnie wskazał, że orzeczenie to nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07, uchylił zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] grudnia 2005 r. W uzasadnieniu WSA, powołując się przede wszystkim na przepis art. 190 p.p.s.a. i wynikające z niego związanie sądu wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny - stwierdził, iż sformułowania ustawowe zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy - Prawo o adwokaturze w nowym brzmieniu są jednoznaczne. Zdaniem WSA w Warszawie ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Żaden organ, a więc i samorząd adwokacki nie może kontrolować kwalifikacji osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 2) ustawy, bowiem z przepisów ustawy wynika, że spełniają one wymogi konieczne do powołania na stanowisko adwokata. Sąd zgodził się więc ze skarżącą, że przepisy ustawy nie pozwalają na weryfikację wiedzy i umiejętności praktycznych kandydata na adwokata. WSA stwierdził, iż rękojmię ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania mogących świadczyć o poziomie umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej. Zdaniem WSA na rękojmię, w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy, składają się dwa elementu: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Sąd uznał, iż wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata. Sąd powołał się w tym zakresie na wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2001 r., sygn. akt II SA 725/00. WSA wskazał, że pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowani, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo. Zdaniem Sądu brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym. WSA w Warszawie stwierdził w konsekwencji, iż rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i oceni czy M. N. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, a więc oceni jej charakter i dotychczasowe zachowanie w aspekcie prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Sąd dodał jednocześnie, iż w pojęciu "dotychczasowe zachowanie" będzie się z pewnością mieściła jej dotychczasowa praca.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Okręgowa Rada Adwokacka w [...] – powołując się na przepisy art. 68 ust. 6a w związku z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. – Prawo o adwokaturze, uchwałą z dnia [...] marca 2008 r. odmówiła skarżącej wpisu na listę adwokatów. W uzasadnieniu ORA w [...] stwierdziła, iż w świetle wytycznych wyroku WSA w Warszawie z dnia 26 października 2007 r. zmuszona była przeprowadzić przede wszystkim postępowanie zmierzające do ustalenia, czy skarżąca posiada praktykę zawodową dającą rękojmię prawidłowego wykonywania przez nią zawodu adwokata. Analizując w związku z powyższym dotychczasowe doświadczenie zawodowe skarżącej, przede wszystkim jej działalność gospodarczą prowadzoną od 2000 r., ORA stwierdziła, iż tego rodzaju czynności, jakie prowadziła skarżąca, nie stanowią działalności zawodowej czy też pracy, która mogłaby być brana pod uwagę dla oceny doświadczenia zawodowego niezbędnego dla przyjęcia, że skarżąca może wykonywać zawód adwokata. W ocenie ORA w [...] tak przedstawionej "dotychczasowej pracy" jako aspektu "dotychczasowego zachowania" niezbędnego dla oceny dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata – w rozumieniu art. 65 ustawy – Prawo o adwokaturze – nie sposób zaakceptować. W konsekwencji ORA w [...] uznała, iż skarżąca nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata, albowiem od zakończenia aplikacji prokuratorskiej w 1997 r. do chwili obecnej nie wykonywała ona czynności, które pozwalałyby jej na uzyskanie doświadczenia zawodowego dającego rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Zdaniem ORA taka rękojmia nie wynika też z samego faktu odbycia aplikacji prokuratorskiej i złożenia z wynikiem pozytywnym egzaminu prokuratorskiego, zwłaszcza, że od tego momentu minęło już niemal 11 lat. ORA w [...] powołała się ponadto na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, wskazując, iż zgodnie z poglądem wyrażonym w jego uzasadnieniu należy badać przed dokonaniem wpisu, czy osoba ubiegająca się o wpis może wykazać się stażem i doświadczeniem zawodowym, profilującym umiejętności praktyczne aplikacji zakończonej egzaminem. ORA w [...], powołując się na wspomina wyrok Trybunału oraz na orzecznictwo sądów administracyjnych, wyraźnie wskazała, iż osoba ubiegająca się o wpis na listę adwokatów winna, już po złożeniu egzaminu sędziowskiego i prokuratorskiego, jako właściwej podbudowy teoretycznej – wykazać się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym.

Od powyższej uchwały skarżąca złożyła w dniu [...] kwietnia 2008 r. odwołanie do Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, wnosząc o jej uchylenie i dokonanie wpisu na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...].

W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej uchwałą z dnia [...] maja 2008 r., [...], utrzymało w mocy w/w uchwałę ORA w [...]. W uzasadnieniu Prezydium NRA, powołując się na orzeczenia NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 55/07 oraz WSA w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07 - stwierdziło, iż rozpoznanie wniosku skarżącej winno być oparte o przepisy w brzmieniu obowiązującym w dacie złożenia przez stronę wniosku, a więc przed ograniczeniem zakresu obowiązywania art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, dokonanym treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. W tej sytuacji Prezydium NRA, podzielając zarzuty odwołania - uznało, iż ORA w [...] nie była uprawniona do badania, czy skarżąca legitymuje się "odpowiednią praktyka w zawodzie prawniczym". Prezydium NRA uznało natomiast, iż uchwała ORA w [...] - mimo niewłaściwego wskazania podstawy prawnej decyzji odmownej i powołania się na przepis 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze oraz częściowo wadliwego uzasadnienia – pozostaje trafna co do istoty w aspekcie treści przepisu art. 65 pkt 1 cyt. ustawy. Interpretując pojęcie rękojmi w kontekście stanu faktycznego niniejszej sprawy Prezydium NRA doszło do przekonania, że dotychczasowe zachowanie ("dotychczasowa praca") skarżącej absolutnie nie stwarza gwarancji, by wykonywanie przez nią zawodu adwokata miało prawidłowy charakter. Zdaniem Prezydium NRA obowiązek strzeżenia interesu społecznego, nałożony na organy adwokatury, nie pozwala przejść do porządku dziennego nad okolicznością, że adwokatem miałaby zostać osoba, która co prawda jest nieskazitelnego charakteru i której postawa etyczna nie budzi wątpliwości, jednak której "dotychczasowe zachowanie (praca)" budzi więcej niż uzasadnione wątpliwości co do możliwości świadczenia pomocy prawnej. Prezydium NRA doszło zatem do przekonania, że rozpoznanie wniosku skarżącej w oparciu o przepis 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze, w brzmieniu sprzed publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego, również nie pozwala na wydanie pozytywnej uchwały, z uwagi na przeszkody wypływające z art. 65 pkt 1 cyt. ustawy.

Od powyższej uchwały Prezydium NRA skarżąca złożyła w dniu [...] czerwca 2008 r. odwołanie do Ministra Sprawiedliwości. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej uchwały oraz o wpisanie jej na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w [...], skarżąca zarzuciła organom samorządu adwokackiego naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 pkt 1-4, art. 66 ust. 1 pkt 2 i art. 68 ust. 2-5 ustawy - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2005 r. Nr 163, poz. 1361 ze zm.). W uzasadnieniu skarżąca stwierdziła, iż ograny adwokatury nie dokonały właściwej oceny mojej osoby pod katem dotychczasowego zachowania, do czego zobowiązał je WSA w Warszawie w wyroku z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07. Zdaniem skarżącej włączając w zakres pojęcia "dotychczasowe zachowanie" terminu "dotychczasowa praca" WSA nie miał z pewnością na myśli praktyki zawodowej, co wynika jasno z całości uzasadnienia tego orzeczenia. Według skarżącej organy samorządu adwokackiego zaś, nie mając po swojej stronie żadnych argumentów merytorycznych (NRA uznała przecież, ze kwestie praktyki są poza jej oceną), dokonały wygodnej dla siebie interpretacji tych określeń. W ocenie skarżącej Prezydium NRA niesłusznie, a wręcz obraźliwie dla jej osoby - uznało, że praca, którą strona wykonuje w chwili obecnej "budzi więcej niż uzasadnione wątpliwości co do możliwości świadczenia pomocy prawnej". Skarżąca wskazała, iż fakt, że jej działalność gospodarcza polega na administrowaniu i utrzymywaniu budynków w należytym stanie technicznym oraz sanitarnym nie oznacza, że to skarżąca osobiście wykonuje wszystkie te czynności. Skarżąca wskazała, że nigdy swoim zachowaniem nie dała jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, że nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania któregokolwiek z zawodów prawniczych. Wskazała, iż w życiu prywatnym i zawodowym zawsze kieruje się szczerością i otwartością oraz jak najlepiej pojętym interesem osób, z którymi się styka, a ponadto, że dokłada również wszelkich starań, aby jej wiedza prawnicza była aktualna. Skarżąca wskazała, że Prezydium NRA, przywołując ponownie przepis art.65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze jako podstawę odmowy wpisania strony na listę adwokatów, przytoczyło niezwykle krótką definicję pojęcia "rękojmi" i równie lakonicznie odniosło ją do osoby skarżącej. Zdaniem strony pozostaje to w sprzeczności z utrwalonym orzecznictwem sądowym oraz wytycznymi NSA zawartymi w wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., w którym NSA stwierdził m.in., iż żaden z przepisów obowiązujących w omawianym stanie prawnym nie nakładał na kandydata obowiązku uprawdopodobnienia, iż spełnia przesłankę rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata. W konsekwencji skarżąca podkreśliła, że zarówno przed organami adwokatury, jak i w postępowaniu sądowym udowodniła, iż w dacie złożenia wniosku spełniała wszystkie przesłanki uprawniające ją do uzyskania wpisu na listę adwokatów [...] Izby Adwokackiej.

W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej decyzją z dnia [...] sierpnia 2008 r., nr [...], Minister Sprawiedliwości – działając na podstawie przepisów art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 68 ust. 6a w związku z art. 65 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze - utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2008 r. oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2008 r. w przedmiocie odmowy wpisu skarżącej na listę adwokatów. W uzasadnieniu Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż z przeprowadzonych przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] ustaleń w zakresie okoliczności dotyczących praktyki zawodowej wynika, iż skarżąca od dnia złożenia egzaminu prokuratorskiego wykonuje jedynie czynności związane z obsługą prawną i to wyłącznie odnoszące się do zatrudnionych pracowników w prowadzonym Zakładzie Usługowym. Z tego też względu – zdaniem Ministra - zakres świadczonej przez skarżącą usług prawnych jest niewystarczający. W konsekwencji Minister Sprawiedliwości stwierdził, iż skarżąca nie posiada odpowiedniej praktyki w zawodzie prawniczym, w świetle powołanych przez ten organ orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a także wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r. Minister podkreślił, że ustawodawca wprowadzając wymogi dotyczące charakteru osób mających wykonywać zawód adwokata, czy też rękojmi jego wykonywania, podobnie jak w większości pozostałych ustaw normujących wykonywanie innych zawodów prawniczych, stworzył normatywne przesłanki dla zapewnienia odpowiedniej realizacji zadań przypisanych temu zawodowi. Minister wskazał, że zawód adwokata jest zawodem zaufania publicznego, polegającym na obsłudze osobistych potrzeb ludzkich, wiążących się z przyjmowaniem informacji dotyczących także życia osobistego i zorganizowany w sposób uzasadniający przekonanie społeczne o właściwym dla interesantów jednostki wykorzystaniu tych informacji przez świadczących usługi. Zdaniem organu wykonywanie zawodu zaufania publicznego określane jest dodatkowo normami etyki zawodowej, szczególną treścią ślubowania, tradycją korporacji zawodowej czy szczególnym charakterem wykształcenia wyższego i uzyskanej specjalizacji (aplikacji). Zdaniem Ministra rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata daje ta osoba, która wykazuje się cechami, od których uzależniona jest prawidłowość świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej podmiotów, na rzecz których jest wykonywana. Minister stwierdził, że oceniając wskazany przymiot, należy wziąć pod uwagę szereg czynników, zaś spośród nich przede wszystkim odpowiedni poziom przygotowania, kwalifikacji i wiedzy zawodowej. W tym stanie rzeczy Minister Sprawiedliwości uznał za zasadne obie uchwały organów samorządu adwokackiego.

W złożonej do Sądu skardze na w/w decyzję Ministra Sprawiedliwości M. N., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji - zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 68 ust. 2-5 w zw. z art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw. W uzasadnieniu skarżąca, powołując się na zapadłe w niniejszej sprawie orzeczenia NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 55/07 oraz WSA w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07, zarzuciła Ministrowi Sprawiedliwości, iż rozpatrując jej odwołanie nie wziął pod uwagę przedmiotowych orzeczeń. Ponadto skarżąca zarzuciła Ministrowi, iż wbrew obowiązującej na gruncie prawodawstwa polskiego ogólnej zasadzie lex retro non agit – zastosował w tej sprawie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., powołując się na jego postanowienia na niekorzyść skarżącej. Skarżąca wskazała, iż jej wniosek o wpis na listę adwokatów pochodził z dnia [...] września 2005 r., a więc skutki w/w orzeczenia Trybunału mogły odnosić się wyłącznie do wniosków złożonych po dacie 19 kwietnia 2006 r., zgodnie z konstytucyjną zasadą ochrony praw nabytych, wynikającą z przepisu art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji skarżąca uznała, że jej wniosek o wpis z dnia [...] września 2005 r., pomimo jego dwukrotnego rozpoznawania, nigdy nie został rozpatrzony zgodnie z przepisami obowiązującymi w tej dacie.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podniósł, iż w pełni uzasadnione jest stanowisko, że w niniejszej sprawie należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06. Minister Sprawiedliwości w konsekwencji uznał, że zarówno Prezydium NRA, jak i ORA w [...], prawidłowo ustaliły, że dotychczasowy przebieg pracy skarżącej M. N. wskazuje, iż kandydatka nie posiada odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu adwokata.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej także p.p.s.a.).

W ocenie Sądu analizowana pod tym kątem skarga M. N. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zarówno zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości, jak i poprzedzające ją uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] maja 2008 r. oraz Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] marca 2008 r. wydane w przedmiocie odmowy wpisu skarżącej na listę adwokatów - naruszają prawo.

Na wstępie podnieść należy przede wszystkim, iż zgodnie z przepisem art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

Przyjmuje się zgodnie, iż ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu administracyjnego jest wiążąca w sprawie dla tego sądu oraz organu administracji państwowej zarówno wówczas, gdy dotyczy zastosowania przepisów prawa materialnego, jak również przepisów postępowania administracyjnego. Oznacza to, że organ administracji jest obowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach, a tym bardziej w orzeczeniach organów administracyjnych wydanych w innych sprawach. Nawet w przypadku sporu co do stanu faktycznego będącego podstawą subsumcji prawa, a więc i oceny prawnej lub odmiennej interpretacji prawa albo nawet możliwości niezgodności oceny sądu z prawem obowiązującym, zapatrywania prawne wynikające z oceny prawnej sądu mają moc wiążącą do czasu, aż wyrok zostanie wzruszony w przewidzianym do tego trybie. Odmienna ocena materiału dowodowego stanowi prawnie niedopuszczalną polemikę z prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego.

Przez ocenę prawną rozumie się powszechnie wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich stosowania w rozpoznawanej sprawie, zaś wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencje oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych oraz wskazanie kierunku, w którym powinno zmierzać przyszłe postępowanie dla uniknięcia wadliwości w postaci np. braków w materiale dowodowym lub innych uchybień procesowych.

Niewątpliwie ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania właśnie takiej decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku.

Pamiętać należy przy tym, iż ocena prawna, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., to wyjaśnienie przez sąd istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku, a więc nie tylko sama wykładnia w ścisłym tego słowa znaczeniu (tak m.in. /w:/ wyrok WSA w Warszawie z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt IV SA 3103/02).

Należy ponadto wskazać, iż ponowne rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny ogranicza się do kontroli, czy organy administracji prawidłowo uwzględniły wytyczne zawarte w poprzednim wyroku, oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku. Te natomiast kwestie, które były już przedmiotem oceny sądu i co do których sąd nie dopatrzył się uchybień w działaniu organu administracji, ponownie oceniane być nie mogą.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 stycznia 2006 r., sygn. akt I FSK 506/05, stwierdził, iż związanie samego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a., oznacza, iż nie może on formułować nowych ocen prawnych - sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, a zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania poprzez treść nowego wyroku.

Mając na względzie powyższe należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie organy samorządu adwokackiego obu instancji, a także Minister Sprawiedliwości związane były oceną prawną i wskazaniami zawartymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07.

Wskazać trzeba więc, iż w przedmiotowym orzeczeniu WSA w Warszawie, ustosunkowując się do zarzutów skarżącej oraz kierując się oceną prawną wyrażoną w wyroku NSA z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 55/07 (vide: art. 190 p.p.s.a.) - wskazał wyraźnie, iż sformułowania ustawowe zawarte w art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 30 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze i niektórych innych ustaw - są jednoznaczne. WSA w Warszawie uznał ponadto, iż ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. W związku z tym WSA stwierdził, iż żaden organ, a więc i samorząd adwokacki, nie może kontrolować kwalifikacji osób wymienionych w art. 66 ust. 1 pkt 2 cyt. ustawy, bowiem z przepisów ustawy wynika, że spełniają one wymogi konieczne do powołania na stanowisko adwokata.

Zdaniem Sądu, mając na względzie normę prawną zawartą w przepisie art. 153 p.p.s.a., nie sposób przede wszystkim pominąć faktu, że WSA w uzasadnieniu w/w wyroku z dnia 26 października 2007 r. uznał, iż rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata ocenia się według cech charakteru i dotychczasowego zachowania, mogących świadczyć o poziomie umiejętności w zakresie udzielania pomocy prawnej. WSA stwierdził wyraźnie, że na rękojmię, w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Sąd ten, formułując ocenę prawną - uznał, iż wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie - postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką - do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata. WSA wskazał ponadto, że pojecie "rękojmi" to uroczyste poręczenie, zagwarantowani, zapewnienie, że z racji posiadanych cech zawód zaufania publicznego, w tym wypadku adwokata, będzie wykonywany prawidłowo. Z oceny prawnej wyrażonej przez Sąd wynika także, że brak rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata jest więc implikacją braku nieskazitelnego charakteru i dotychczasowego zachowania odpowiadającego ocenom moralnym i etycznym.

WSA w Warszawie stwierdził w konsekwencji, formułując wytyczne, iż rozpoznając ponownie sprawę organ uwzględni powyższe uwagi i oceni czy skarżąca M. N. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata, a więc oceni jej charakter i dotychczasowe zachowanie w aspekcie prawidłowego wykonywania zawodu adwokata.

Sąd dodał jednocześnie w omawianym orzeczeniu z dnia 26 października 2007 r., co może budzić pewne wątpliwości, iż "w pojęciu "dotychczasowe zachowanie" będzie się z pewnością mieściła jej dotychczasowa praca".

Wskazując na powyższą ocenę prawną Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wytyczne tego Sądu skierowane do organów samorządu adwokackiego, nie sposób również pominąć, że także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 czerwca 2007 r., sygn. akt II GSK 55/07, wyraźnie wskazał, że żaden z przepisów obowiązujących w stanie prawnym z daty złożenia przez skarżącą wniosku o wpis na listę adwokatów, nie nakładał na kandydata obowiązku uprawdopodobnienia, iż spełnia przesłankę rękojmi właściwego wykonywania zawodu adwokata. Sąd kasacyjny podkreślił także, powołując się na art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy – Prawo o adwokaturze w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą, iż w szczególności ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny.

Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest również to, że we wspomnianym orzeczeniu z dnia 21 czerwca 2007 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał, że wykładając przepis art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy - Prawo o adwokaturze, w brzmieniu nadanym mu ustawą zmieniającą oraz przepis art. 68 ust. 2-5 Prawa o adwokaturze, również w tym nowym brzmieniu, w istocie nie powinno się kierować wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 kwietnia 2006 r., sygn. akt K 6/06, jako orzeczeniem zapadłym już po wydaniu uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] marca 2006 r. W związku z tym przyjąć trzeba, iż z wyroku NSA wynika jednoznacznie, że przedmiotowe orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, a więc organy orzekające w przedmiocie wniosku skarżącej o wpis nie powinny w ramach swojej oceny rękojmi kandydatki powoływać się na stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w uzasadnieniu wskazanego wyroku.

Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, iż w świetle przepisu art. 153 p.p.s.a., organy samorządu adwokackiego, a w dalszej kolejności również Minister Sprawiedliwości, rozpatrując ponownie sprawę zainicjowaną wnioskiem skarżącej z dnia [...] września 2005 r. o wpis na listę adwokatów, zobowiązane były przyjąć, jako bezwzględnie wiążącą, ocenę prawną WSA w Warszawie dotyczącą rozumienia pojęcia "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu adwokata", w rozumieniu art. 65 pkt 1 ustawy, a następnie kierując się wytycznymi tego Sądu - ocenić w sposób wszechstronny, czy skarżąca M. N. jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię należytego wykonywania zawodu adwokata.

Zdaniem Sądu uznać należy, iż organy orzekające w niniejszej sprawie, działając wbrew normie prawnej wynikającej z przepisu art. 153 p.p.s.a., dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sposób sprzeczny z oceną prawną i wytycznymi Sądu orzekającego w sprawie.

Nie ulega wątpliwości, iż organy samorządu adwokackiego, rozstrzygając sprawę wniosku skarżącej o dokonanie wpisu na listę adwokatów, były uprawnione, a wręcz zobowiązane, do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegająca się o wpis kandydatka do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy - Prawo o adwokaturze, w tym, czy jest on nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu adwokata. Nie ulega również wątpliwości, iż powyższa przesłanka ma charakter uznaniowy, co wynika bezsprzecznie z dotychczasowego orzecznictwa (vide: m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 lutego 1999 r., sygn. akt II SA 1888/98, LEX nr 46707).

Niemniej należy - zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - wyraźnie podkreślić, iż organy te, a więc zarówno ORA w [...], jak i Prezydium NRA oraz Minister Sprawiedliwości, nie mogły - ustalając dotychczasowy przebieg pracy skarżącej - wskazywać, iż M. N. nie posiada odpowiedniej praktyki zawodowej pozwalającej na wykonywanie zawodu adwokata, skoro z wiążącego w niniejszej sprawie wyroku Sądu wynika, że ustawodawca zaniechał wprowadzenia wymogu wykazania się odpowiednią praktyką w zawodzie prawniczym osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, radcowski lub notarialny. Organy te zmuszone były ponadto uwzględnić w ramach przeprowadzanej oceny rękojmi, że - zdaniem WSA - wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką, odpowiadające wyłącznie ocenom moralnym i etycznym, gwarantujące właściwe wykonywanie zawodu adwokata.

Zdaniem Sądu również sformułowanie, na które powołują się organy, a które zawarte zostało w wytycznych znajdujących się w wyroku z dnia 26 października 2007 r. (vide: stwierdzenie WSA, że "w pojęciu "dotychczasowe zachowanie" będzie się z pewnością mieściła jej dotychczasowa praca"), nie może być inaczej interpretowane, jak tylko w ten sposób, że chodzi tu o ocenę przebiegu dotychczasowej pracy skarżącej w kontekście wyłącznie ocen moralnych i etycznych, nie zaś stricte merytorycznych, jak próbują sugerować w spornych decyzjach organy samorządu adwokackiego.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, iż organy oceniając przesłankę rękojmi w sposób nieprawidłowy skupiły się na przebiegu dotychczasowej pracy zawodowej skarżącej, w tym głównie jej działalności gospodarczej, stwierdzając, że nie posiada ona odpowiedniej praktyki, zamiast - wypełniając wytyczne Sądu - ocenić, czy posiada ona nieskazitelny charakter, a także, czy jej dotychczasowe zachowanie, jako postępowanie odpowiadające ocenom wyłącznie moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata.

Zdaniem Sądu organy obu instancji dopuściły się tym samy ewidentnej obrazy przepisu art. 153 p.p.s.a., a w konsekwencji nieprawidłowej interpretacji art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze.

Odnosząc się do zarzutów skargi podzielić należy więc w pełni stanowisko skarżącej, że Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej, a wcześniej ORA w [...] nie wyjaśniły w pełni zgromadzonego materiału dowodowego tak w aspekcie jej przygotowania zawodowego, jak i rękojmi należytego wykonywania zawodu adwokata.

Według Sądu organy samorządu adwokackiego obu instancji, a także Minister Sprawiedliwości nie dokonały pełnej oceny przesłanek wskazanych w art. 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze, albowiem odnosząc się do osoby skarżącej w kontekście jej dotychczasowego postępowania skupiły się wyłącznie na kwestii rzekomego braku należytego przygotowania do zawodu z uwagi na przebieg pracy, nie analizując precyzyjnie tych przesłanek, które nakazał w wytycznych Sąd.

Wobec powyższego należy niewątpliwie uznać, iż organy te, niezależnie od uchybienia normom zawartym w przepisach 65 pkt 1 ustawy – Prawo o adwokaturze w zw. z art. art. 153 p.p.s.a. oraz art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., dopuściły się w toku postępowania administracyjnego obrazy fundamentalnej zasady pogłębiana zaufania obywateli do organów państwa, zawartej w art. 8 k.p.a.

W tej sytuacji przyjąć należy, iż w toku ponownego postępowania organy samorządu adwokackiego zobowiązane będą dokonać pełnej analizy całego zgromadzonego materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią art. 65 pkt 1 i art. 66 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze w zakresie, w jakim przepisy te zostały ocenione prawnie w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 października 2007 r., sygn. akt VI SA/Wa 1516/07.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku, działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za celowe stwierdzenie - w trybie art. 152 p.p.s.a., iż zarówno uchylona decyzja Ministra Sprawiedliwości, jak i uchwały organów samorządu adwokackiego obu instancji nie podlegają wykonywaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku.

Rozstrzygając o zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego Sąd oparł się na normie prawa wyrażonej w przepisie art. 200 p.p.s.a.