Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 415/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 31zo ust. 2, art. 31zq ust. 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i 4, art. 79a § 1, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Walentyna Długaszewska Sędzia WSA Izabela Paluszyńska Asesor WSA Piotr Ławrynowicz (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2021 r. sprawy ze skargi D. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] grudnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 roku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...]


UZASADNIENIE

D. M. [...] kwietnia 2020 r. zwrócił się do ZUS z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 ze zm. - dalej: ustawa COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 266 ze zm. - dalej: usus) odmówił D. M. prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za kwiecień 2020 r.

W uzasadnieniu decyzji ZUS wyjaśnił, iż zgodnie z art. 31zo ust. 2 i 4 ustawy COVID-19 osobie prowadzącej pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 ze zm., dalej: usus) przysługuje prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należnych za okres maj 2020r., jeżeli prowadziła działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej najniższej podstawy wymiaru składek dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność. Z kolei w myśl art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do [...] czerwca 2020r., chyba, że płatnik zwolniony jest z obowiązku ich składania.

W świetle powołanych przepisów ZUS stwierdził, że według danych zaewidencjonowanych w Kompleksowym Systemie Informatycznym (KSI) ZUS wynika, że wnioskodawca nie złożył deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. do dnia [...] czerwca 2020 r. W związku z tym nie przysługuje mu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy D. M. podał, że obecnie nie zatrudnia pracowników i opłaca minimalne składki, a więc jest płatnikiem zwolnionym z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. Dodał, że pomimo powyższego przedłożył organowi deklaracje.

ZUS [...] (z up. Prezesa ZUS) decyzją z [...] grudnia 2020 r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: Kpa) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy COVID-19 utrzymał w mocy ww. decyzję z 25 sierpnia 2020 r.

W motywach rozstrzygnięcia powołano przepisy art. 31zq ust. 3 i 8 ustawy COVID-19 oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kpa i stwierdzono, że z danych zaewidencjonowanych w KSI ZUS wynika, że D. M.:

- [...].07.2020 r. złożył zgłoszenie do ubezpieczenia ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczenia [...] za okres od [...].04.2018 r.,

- prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą w okresie od [...] do [...],

- deklarację rozliczeniową ZUS DRA za kwiecień 2020 r. złożył po ustawowym terminie.

ZUS stwierdził, iż w konsekwencji kwota składek na koncie płatnika na podstawie systemowo utworzonego dokumentu za kwiecień 2020 r. nie była zgodna z minimalnymi podstawami wymiaru obowiązującymi płatnika. Tym samym decyzję z [...] sierpnia 2020 r. wydano zgodnie z prawem i nie zachodzą podstawy do jej uchylenia lub zmiany.

D. M. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję ZUS z [...] grudnia 2020 r. podniósł, iż od [...].04.2018 r. był zwolniony z obowiązku składania comiesięcznych dokumentów rozliczeniowych jeśli prowadził pozarolniczą działalność, opłacał składki wyłącznie za siebie oraz za poprzedni miesiąc kalendarzowy złożył dokumenty rozliczeniowe, w których wykazał składki za cały poprzedni miesiąc, a wykazana w nich podstawa wymiaru składek jest co najmniej równa minimalnej podstawie ich wymiaru. Wskazał, że KSI ZUS, ani pracownicy ZUS nie odnotowali zmiany po okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej zmiany kodu ubezpieczeń, gdzie termin 24 miesięcy jest terminem granicznym obowiązywania tego kodu (dla minimalnej podstawy wymiaru składek 30% wynagrodzenia miesięcznego). Skarżący wskazał, że od tego momentu w terminie uiszczał ustawowo prawidłowe i wyższe składki w pełnej wysokości (minimalna podstawa wymiaru składek 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego). Praktyka skarżącego i ZUS do dnia wydania decyzji wskazuje, że nie istniały przesłanki, aby uznać, że doszło do uchybień w zakresie składania dokumentacji. Zdaniem skarżącego zarówno w okresie opłacania wyższych składek, jak i podczas procesowania wniosku o zwolnienie ze składek w związku z COVID-19 do [...] czerwca 2020 r. ZUS nie wniósł żadnych uwag co do braku lub nieprawidłowości deklaracji. W związku z powyższym skarżący wniósł o uchylenie decyzji ZUS.

W odpowiedzi ZUS wniósł o oddalenie skargi podkreślając, że skarżący nie dochował terminu określonego w art.31zq ust. 3 ustawy COVID-19 na złożenie deklaracji rozliczeniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: Ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 Ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Oznacza to, że sąd bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 Ppsa).

Sąd uznał, że skarga D. M. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Powodem, dla którego ZUS odmówił skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne ubezpieczenie było niezłożenie w ustawowym terminie do [...] czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA za kwiecień 2020 r. płatnika będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność.

Materialnoprawną podstawą wydania decyzji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy COVID-19.

W myśl art. 31zo ust. 2 ww. ustawy na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), zwanej dalej "osobą prowadzącą pozarolniczą działalność", opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia [...] marca 2020 r. do dnia [...] maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed dniem [...] kwietnia 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r.

Zgodnie z art. 31zq ust. 1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przy czym warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia [...] czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19). W myśl zaś z art. 31zq ust. 4 ustawy COVID-19 zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, znane na dzień rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Przepis art. 31zo ust. 7 ustawy COVID-19 przewiduje, że odmowa zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, następuje w drodze decyzji.

Z powołanych przepisów wynika, że na wniosek płatnika składek będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek za miesiące marzec – maj 2020 r., jeżeli płatnik przed [...] kwietnia 2020 r. prowadził tę działalność i uzyskał za marzec 2020 r. przychód nie wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r., pod warunkiem, że złożył za te miesiące w terminie do [...] czerwca 2020 r. deklaracje rozliczeniowe, jeżeli nie był z tego obowiązku zwolniony na mocy przepisów usus. W przeciwnym razie ZUS wydaje decyzję odmowną.

W ocenie Sądu w świetle powołanych przepisów i ustalonego przez organy stanu faktycznego kluczowe są dwa zagadnienia prawne. Po pierwsze, czy skarżący jako płatnik zobowiązany był złożyć wraz z wnioskiem o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek również deklarację rozliczeniową, a jeśli tak, czy złożył ją w ustawowym terminie, tj. do [...] czerwca 2020 r.

W przedstawionym przez ZUS stanie zgromadzonego materiału dowodowego oraz zaprezentowanej w wydanych decyzjach argumentacji nie sposób przesądzić, czy skarżący zwolniony był z obowiązku złożenia deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020 r., czy może ze zwolnienia takiego nie korzystał i do [...] czerwca 2020r. nie zdołał przedstawić organowi wymaganej deklaracji rozliczeniowej. Przeprowadzenie przez Sąd w powyższym zakresie uzupełniającego postępowania dowodowego wykraczałoby poza dyspozycję art. 106 § 3 Ppsa i w sposób nadmierny przedłużyłoby postępowanie sądowe, a Sąd musiałby dodatkowo zastąpić organ w czynionych ustaleniach i przedstawianiu argumentacji faktyczno-prawnej, co z kolei jest niedopuszczalne w świetle dyspozycji art. 3 § 1 Ppsa i art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137).

Sąd wziął pod uwagę, że zakończone postępowanie przypadło na czas trwającego od 20 marca 2020 r. stanu epidemii (rozporządzenie Ministra Zdrowia z 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii – Dz. U. poz. 491), co wiązało się z licznymi powszechnymi ograniczeniami, również natury procesowej. Zdając sobie również sprawę z realiów rozpoznawania tego rodzaju wniosków, ich ogromnej liczby, ograniczeniach związanych z trwającym stanem epidemii, Sąd uznał, że nie mogą one uzasadniać niekorzystnych skutków jedynie dla jednej strony postępowania - skarżącego.

Wskazać należy, iż do postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją, z mocy art. 180 Kpa oraz art. 123 usus miały zastosowanie przepisy Kpa. Przepis art. 77 § 1 Kpa stanowi, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Materiał dowodowy zebrany w sprawie powinien więc być kompletny, tj. dotyczący wszystkich okoliczności faktycznych, które mają znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a zatem konieczne jest zgromadzenie i przeprowadzenie z urzędu dowodów, które pozwolą rozstrzygnąć sprawę w kontekście znajdujących zastosowanie przepisów prawa materialnego. Zgodnie zaś z art. 77 § 4 zd. drugie Kpa fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego organ ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 Kpa). Z kolei przepis art. 107 § 1 pkt 6 Kpa nakazuje, by decyzja administracyjna zawierała m.in. uzasadnienie faktyczne i prawne. W myśl art. 107 § 3 Kpa uzasadnienie faktyczne decyzji zawiera w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Uzasadnienie faktyczne i prawne jest ważnym elementem decyzji, bowiem przedstawia tok rozumowania organu, który doprowadził do wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady przekonywania wynikającej z art. 11 Kpa. Uzasadnienie decyzji powinno umożliwiać kontrolę poprawności jej rozstrzygnięcia, w tym również przez Sąd, który nie zastępuje organu w podaniu motywów uzasadnienia decyzji o oznaczonej treści.

Mając na względzie powołane przepisy postępowania Sąd doszedł do przekonania, że zarówno zgromadzony materiał dowodowy, jak i uzasadnienia prawne i faktyczne decyzji wydanych w sprawie naruszają przepisy postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c Ppsa).

Po pierwsze ZUS stwierdzając w wydanych w sprawie decyzjach, że skarżący nie dokonał obowiązku złożenia w ustawowym terminie wymaganych dokumentów de facto przesądził – bez jakiegokolwiek w tym zakresie wyjaśnienia prawnego – okoliczność, iż skarżący nie był zwolniony z obowiązku przekazywania do ZUS deklaracji rozliczeniowych. Organ nie wykazał na gruncie przepisów usus i w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy (dokumentację ubezpieczeniową płatnika), dlaczego tak przyjął.

Zasady zwalniania z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych reguluje art. 47 usus. Zgodnie z art. 47 ust. 1 pkt 1 usus płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2a i 2b, nie później niż do 10 dnia następnego miesiąca - dla osób fizycznych opłacających składkę wyłącznie za siebie. Przepis art. 47 ust. 2a usus przewiduje zwolnienie osób prowadzących pozarolniczą działalność, opłacających składki wyłącznie za siebie, z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarowały do podstawy wymiaru składek:

1) na ubezpieczenia społeczne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru składek dla osób prowadzących pozarolniczą działalność, obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, zaś w przypadku osób, o których mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców - obowiązującej osoby z nimi współpracujące, z zastrzeżeniem ust. 2g;

2) na ubezpieczenie zdrowotne - kwotę w wysokości najniższej podstawy wymiaru określonej w art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1373, z późn. zm.), obowiązującej je i osoby z nimi współpracujące, i nie nastąpiła żadna zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego, z zastrzeżeniem ust. 2c.

Jednocześnie, w myśl art. 47 ust. 2g usus osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, opłacające składki wyłącznie za siebie lub osoby z nimi współpracujące i ustalające podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c są zwolnione z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc po złożeniu deklaracji rozliczeniowej za pierwszy pełny miesiąc, do końca roku kalendarzowego, na który ustaliły tę podstawę. Osoby te obowiązane są do złożenia deklaracji rozliczeniowej za pierwszy miesiąc prowadzenia działalności gospodarczej każdego kolejnego roku, na który ustaliły podstawę wymiaru składek na podstawie art. 18c. Zważyć przy tym należy, iż zasady składania deklaracji rozliczeniowych osób chcących skorzystać w 2020 r. z ulgi "Mały ZUS" uregulowanej przepisem art. 18c usus, zostały zmienione (ulga "Mały ZUS plus") z dniem 1 lutego na podstawie ustawy z dnia 12 grudnia 2019 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 2550). To mocą tej ustawy (art. 5) uregulowano zasady składania deklaracji rozliczeniowych przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które ustalają na 2020 r. podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe zgodnie z art. 18c ust. 1 usus i przed 1 lutego 2020 r. ustalały podstawę wymiaru składek na te ubezpieczenia w inny niż określony w art. 18c ust. 1 usus w brzmieniu dotychczasowym sposób.

W świetle ww. przepisów oraz wymogów uzasadnienia prawnego i faktycznego decyzji stwierdzić należy, iż ZUS nie wyjaśnił powodów, dla których przyjął, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku składania dokumentów rozliczeniowych za kwiecień 2020 r. W szczególności, w kontekście stanowiska D. M. zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, który wskazał, iż zwolniony jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych, organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wyjaśnił, dlaczego skarżący nie mógł z tego przywileju skorzystać.

Nie jest rolą zaś Sądu kontrolującego legalność decyzji wydanych w niniejszej sprawie rekonstrukcja procesu decyzyjnego organu. Sąd tym bardziej uchyla się od takiej oceny zważywszy, że nie pozwala na to przedstawiony materiał dowodowy.

Przesłane przez ZUS Sądowi akta sprawy są na tyle niekompletne, iż nie sposób zbadać, czy prawidłowo przyjęto, że skarżący nie korzystał z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kwiecień 2020 r., a w rezultacie - czy zastosowanie wobec niego znajdował wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 uzależnienia prawa do zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek od złożenia do [...] czerwca 2020 r. deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020 r.

ZUS zredukował akta do: wniosku skarżącego o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tyt. składek, decyzji z [...] sierpnia 2020 r., wniosku D. M. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzji z [...] grudnia 2020 r. oraz wydruku deklaracji zgłoszeniowej ZUS ZUA z [...].07.2020 r. z kodem tytułu ubezpieczenia 051000. Z akt sprawy nie wynika przed wszystkim, jaki status miał skarżący jako płatnik składek w kwietniu 2020 r. Akta sprawy nie zawierają deklaracji rozliczeniowej skarżącego za kwiecień 2020 r. (ZUS DRA), ani wyjaśnienia, czy za poprzednie miesiące (za styczeń i luty 2020 r.) skarżący nie złożył deklaracji rozliczeniowych ZUS DRA wraz z deklaracjami ZUS DRA cz. II chcąc skorzystać z ulgi określonej w art. 18c usus. Tym samym nie można przesądzić, czy prawidłowo organ przyjął, że skarżący złożył wymaganą deklarację rozliczeniową z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. W świetle stanowiska skarżącego zawartego we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jakoby zwolniony był z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej nie sposób również uznać, by organ na gruncie art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19 i przepisów usus wyjaśnił, dlaczego D. M. nie korzystał ze zwolnienia z obowiązku składania deklaracji.

Równie istotne jest, iż akta sprawy nie zawierają dowodów wskazujących, by ZUS, przed wydaniem decyzji odmownej z [...] sierpnia 2020 r., a przed [...] czerwca 2020 r., po stwierdzeniu, że skarżący nie korzysta z prawa zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej, wezwał wnioskodawcę do przedłożenia deklaracji ZUS DRA za kwiecień 2020 r.

W tym miejscu wyjaśnienia wymaga, iż organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (art. 10 § 1 Kpa). Mogą odstąpić od zasady określonej w § 1 tylko w przypadkach, gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia ludzkiego albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną (art. 10 § 2 Kpa). Organ administracji publicznej obowiązany jest utrwalić w aktach sprawy, w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zasady określonej w § 1 (art. 10 § 3 Kpa). Zgodnie zaś z art. 79a § 1 Kpa w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 Kpa, a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 23 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Sz 239/19, dostępny na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak wynika z danych powszechnie dostępnych (komunikat ZUS z [...] kwietnia 2020r., dostępny na stronie internetowej www.zus.pl w zakładce "Aktualności"), ZUS od dnia [...] maja 2020 r. przywrócił standardową obsługę klientów w placówkach ZUS, zachęcając jedynie do załatwiania spraw w ZUS "bez wychodzenia z domu", przez elektroniczny portal Platformy Usług Elektronicznych. Zatem organ od [...] maja 2020 r. powinien był realizować w sprawie uregulowaną w art. 10 Kpa zasadę czynnego udziału strony w toku prowadzonego postępowania w sprawie. Tymczasem z akt sprawy wynika, że ZUS uczynił to dopiero zawiadomieniem z [...] września 2020 r., na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy, a więc po upływie ustawowego terminu na złożenie przez płatnika występującego o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek dokumentów rozliczeniowych.

W ocenie Sądu zamieszczenie [...] czerwca 2020 r. na stronie internetowej ZUS (dostępne j.w.) komunikatu, iż jednym z warunków zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych i imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do [...] czerwca 2020 r., chyba, że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania, nie wyczerpuje ciążącego na organie obowiązku indywidualnego, w konkretnej sprawie, poinformowania strony o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów (art. 10 § 1 Kpa).

Powyższe uchybienie organu świadczy równocześnie o naruszeniu obowiązku, o którym mowa w art. 79a § 1 Kpa, tj. wyjaśnienia stronie przed wydaniem decyzji przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przed wydaniem decyzji z [...] sierpnia 2020 r., a przed [...] czerwca 2020 r., ZUS nie wyjaśnił skarżącemu przyczyn, dla których – zdaniem organu – skarżący nie jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych za okres marzec-maj 2020 r., jak i skutków ich nieprzedłożenia w ustawowym terminie.

W ocenie Sądu również przepis art. 77 § 4 Kpa zobowiązywał ZUS do zakomunikowania stronie faktów znanych organowi z urzędu, a które nie wymagają dowodu. Przepis ten stanowi, że fakty powszechnie znane oraz fakty znane organowi z urzędu nie wymagają dowodu. Fakty znane organowi z urzędu należy zakomunikować stronie. Jeżeli więc ZUS - na podstawie posiadanych dokumentów ubezpieczeniowych - posiadał wiedzę, że skarżący nie złożył wymaganych deklaracji rozliczeniowych, a nie jest zwolniony z obowiązku ich składania, powinien był zakomunikować to stronie przed upływem ustawowego terminu określonego przepisem art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19, tj. przed [...] czerwca 2020 r.

Wykonanie przez organ powyższych obowiązków było o tyle istotne, że gdyby nastąpiło jeszcze przed [...] czerwca 2020 r., skarżący miałby szansę przed upływem ustawowego terminu przedstawić wymaganą dokumentację rozliczeniową spełniając wymóg określony w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19.

Stwierdzić zatem trzeba, że naruszenie przez organ przepisów art. 10 § 1, art. 79a § 1 i art. 77 § 4 Kpa mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W świetle powyższego niezbędnym okazuje się, z uwagi na powyższe braki, powtórzenie postępowania, celem wykazania i wyjaśnienia przez ZUS na podstawie jakich przepisów prawa i w oparciu o jakie dowody przyjął, że na skarżącym ciążył obowiązek złożenia deklaracji rozliczeniowych za kwiecień 2020 r., którego ten nie wykonał. W warunkach niniejszej sprawy kwestia ta nie jest możliwa do rozstrzygnięcia zarówno ze względu na braki w przedstawionym materiale dowodowym, jak i niewyczerpujące uzasadnienia wydanych decyzji. Uzasadnienia prawne i faktyczne wydanych decyzji nie pomogły Sądowi stwierdzić, czy rzeczywiście, jak twierdzi organ, skarżący nie był zwolniony z obowiązku przekazywania dokumentów i dlaczego.

Organ nie wyjaśnił dlaczego i na podstawie jakich konkretnie przepisów prawa uznał, że skarżący - jako osoba wykonująca pozarolniczą działalność gospodarczą nie był uprawniony do zwolnienia z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowych. W rezultacie motywy podjętego przez organ rozstrzygnięcia są nieczytelne. Nie jest zaś rolą sądu administracyjnego wyręczanie organu w uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia oraz – jak już wyżej wyjaśniono – w uzupełnianiu postępowania dowodowego. Obowiązki te spoczywają na organie.

W związku z powyższym Sąd, z uwagi na naruszenie powołanych wyżej przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 Ppsa uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu z [...] września 2020 r.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ - kierując się normą określoną w art. 153 Ppsa - uwzględni ocenę prawną i wytyczne co do dalszego postępowania zawarte w niniejszym uzasadnieniu wyroku. Organ uzupełni materiał dowodowy o dokumenty źródłowe (pełną dokumentację ubezpieczeniową płatnika za okres, którego sprawa dotyczy), co pozwoli na ustalenie, czy skarżący zobowiązany był do składania deklaracji rozliczeniowych za marzec 2020 r., a jeśli tak, czy uczynił to w terminie określonym w art. 31zq ust. 3 ustawy COVID-19. Niedające się usunąć wątpliwości w koniecznym dla załatwienia meritum sprawy zakresie organ rozstrzygnie na korzyść skarżącego, stosownie do art. 81a § 1 Kpa, mając na uwadze okoliczności towarzyszące złożeniu wniosku (stan epidemii COVID-19), charakter sprawy, a w szczególności dobro i interes strony postępowania, tj. po ustaleniu, że skarżący nie był zwolniony z obowiązku złożenia deklaracji za kwiecień 2020 r. pominie brak wpływu dokumentów do ZUS za ten miesiąc do [...] czerwca 2020r. jako okoliczność wpływającą na rozstrzygnięcie o zasadności wniosku o zwolnienie z opłacania składek. Ewentualnie biorąc pod uwagę obowiązujący od [...] grudnia 2020r. art. 15zzzzzn2 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy (zmiana: Dz. U. 2020 r. poz. 2255) organ zawiadomi skarżącego o uchybieniu terminu do dokonania przez stronę czynności kształtującej jej prawo (złożenie wymaganych dokumentów), wyznaczając termin do przywrócenia terminu do ich złożenia. Przepis ten wprost uwzględnia sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. I choć wszedł w życie po wydaniu zaskarżonej decyzji to obejmuje zdarzenia, które miały "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r.