Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2519/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6145 Sprawy dyrektorów szkół
6411 Rozstrzygnięcia nadzorcze dotyczące gminy; skargi organów gminy na czynności nadzorcze
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz rozstrzygnięcie nadzorcze
Powołane przepisy: article: art. 38
journal: Dz.U. 2004 nr 265 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jedn.
article: art. 26 ust. 1 pkt 5 i ust. 2, art. 91c ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 97 poz 674
law: Ustawa  z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela - tekst jednolity
article: art. 85, art. 91 ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2001 nr 142 poz 1591
law: Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t. jedn.
article: art. 183 par. 1 i 2, art. 188, art. 203 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Borowiec sędzia NSA Jan Paweł Tarno sędzia del. NSA Zygmunt Zgierski (spr.) Protokolant asystent sędziego Andrzej Bieńkowski po rozpoznaniu w dniu 29 stycznia 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Wójta Gminy [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 225/12 w sprawie ze skargi Wójta Gminy [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. stwierdzającego wygaśnięcie stosunku pracy dyrektora Szkoły Podstawowej [...] 1. uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżone rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...], 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz Wójta Gminy [...] kwotę 1000 (tysiąc) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

I OSK 2519/12

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Wójta Gminy [...] na rozstrzygnięcie nadzorcze Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia nieważności zarządzenia Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. stwierdzającego wygaśnięcie stosunku pracy dyrektora Szkoły Podstawowej [...].

W uzasadnieniu wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne.

Rozstrzygnięciem nadzorczym z dnia [...] marca 2012 r. Wojewoda [...] , działając na podstawie art. 91 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r., Nr 142, poz. 1591 ze zm.), stwierdził nieważność zarządzenia Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. stwierdzającego wygaśnięcie stosunku pracy Dyrektora Szkoły Podstawowej [...].

W uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Wojewoda wskazał, że w piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. Wójt Gminy [...] stwierdził wygaśnięcie z mocy prawa z dniem [...] lutego 2012 r. stosunku pracy B.D. - dyrektora Szkoły Podstawowej [...] – z powodu nieposiadania przez nią wymaganych przepisami prawa kwalifikacji. Jako podstawę prawną wygaśnięcia stosunku pracy Wójt wskazał art. 9 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 5 i 8 oraz art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j.: Dz. U. z 2006 r., Nr 97, poz. 674 ze zm.).

W ocenie organu nadzoru przedmiotowe pismo, ze względu na charakter sprawy, należało uznać za zarządzenie Wójta, tj. akt właściwego organu jednostki samorządu terytorialnego podjęty w sprawie z zakresu administracji publicznej, podlegający nadzorowi Wojewody. Powierzenie nauczycielowi stanowiska dyrektora szkoły, jak i odwołanie z tego stanowiska, mają charakter kompetencji władczej związanej z wykonywaniem publicznoprawnych zadań w zakresie oświaty. Wójt Gminy [...] nie mógł zatem w trybie przepisów ustawy - Karta Nauczyciela rozstrzygać o wygaśnięciu powierzenia stanowiska dyrektora szkoły. Zdaniem Wojewody przedmiotowego pisma nie można uznać za akt z zakresu prawa pracy, co wiązałoby się z kognicją sądów powszechnych. W ocenie organu nadzoru B.D., sprawująca funkcję dyrektora Szkoły Podstawowej [...], mogła zostać odwołana jedynie w przypadkach określonych w art. 38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004r., Nr 256, poz. 2572 ze zm.), a żadna z przyczyn wymienionych w tym przepisie nie zachodzi.

Na przedmiotowe rozstrzygnięcie nadzorcze skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł Wójt Gminy [...]. Przedmiotowemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie:

1/ art. 6 k.p.a. poprzez stwierdzenie nieważności pisma Wójta Gminy [...] w przedmiocie wygaśnięcia z mocy prawa stosunku pracy B.D., mimo braku podstawy materialnoprawnej do tego,

2/ art. 85 ustawy o samorządzie gminnym poprzez objęcie nadzorem Wojewody czynności Wójta Gminy [...], polegającej na stwierdzeniu wygaśnięcia z mocy prawa stosunku pracy B.D., pozostającej w jurysdykcji sądów powszechnych,

3/ art. 87 ustawy o samorządzie gminnym poprzez ingerencję organu nadzoru w szeroko rozumiany stosunek pracy, który nie podlega nadzorowi Wojewody,

4/ art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym poprzez stwierdzenie nieważności pisma Wójta Gminy [...], w sytuacji gdy nie było podstaw do wszczęcia postępowania nadzorczego i stwierdzenia nieważności przedmiotowego pisma, bowiem nie było to zarządzenie Wójta, ale czynność z zakresu prawa pracy podlegająca właściwości sądów powszechnych,

5/ art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy - Karta Nauczyciela poprzez błędne przyjęcie, że powierzenie stanowiska dyrektora szkoły nie stanowi powierzenia dodatkowej funkcji w ramach istniejącego już stosunku pracy, co doprowadziło do błędnego przyjęcia, że stwierdzenie wygaśnięcia stosunku pracy B.D. nie wywarło jednocześnie skutków w odniesieniu do pełnionej funkcji dyrektora szkoły,

6/ art. 26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten nie stanowi podstawy do stwierdzenia wygaśnięcia z mocy prawa stosunku pracy wobec dyrektora szkoły, w sytuacji, gdy art. 26 ust. 2 wprost stanowi, że wygaśnięcie stosunku pracy w stosunku do dyrektora szkoły stwierdza organ prowadzący szkołę.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał za prawidłowe stanowisko Wojewody [...], że pismo z dnia [...] lutego 2012 r., skierowane do B.D., jest w istocie zarządzeniem odwołującym ją ze stanowiska dyrektora, które pozostaje w sprzeczności z przepisami ustawy o systemie oświaty. Zgodnie z art. 38 ust. 1 pkt 1 organ, który powierzył nauczycielowi stanowisko kierownicze w szkole lub placówce, odwołuje nauczyciela ze stanowiska kierowniczego w następujących przypadkach: złożenia przez nauczyciela rezygnacji z trzymiesięcznym wypowiedzeniem (lit. a); w przypadku ustalenia negatywnej oceny pracy wykonywania zadań wymienionych w art. 34a ust. 2 w trybie określonym przepisami w sprawie oceny pracy nauczycieli – bez wypowiedzenia (lit. b); złożenia przez organ sprawujący nadzór pedagogiczny wniosku, o którym mowa w art. 34a ust. 2a. Natomiast stosownie do art. 38 ust. 1 pkt 2 nauczyciela można odwołać ze stanowiska kierowniczego w czasie roku szkolnego bez wypowiedzenia w przypadkach szczególnie uzasadnionych, po zasięgnięciu opinii kuratora oświaty. W ocenie Sądu organ nadzoru prawidłowo ocenił, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z wymienionych w art. 38 ustawy o systemie oświaty przyczyn odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego.

Sąd dodał, że wykluczone jest odwołanie nauczyciela ze stanowiska dyrektora szkoły z innych przyczyn, niż wskazane w art. 38 ustawy o systemie oświaty lub też w innym trybie, niż wynikający z tego przepisu. Nie zasługiwały więc na uwzględnienie zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 26 ust. 1 pkt 5 i art. 26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela, a także art. 85, art. 87 i art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Sąd nie znalazł też podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w sprawie [...] zawisłej przed Sądem Rejonowym [...], gdyż okoliczności, na które został zgłoszony, nie miały znaczenia dla wyjaśnienia istotnych wątpliwości rozstrzyganej sprawy.

Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 28 czerwca 2012 r. skargę kasacyjną złożył Wójt Gminy [...]. Zaskarżając wyrok w całości zarzucił mu naruszenie:

I. Przepisów prawa materialnego:

1/ art. 38 ust. 1 ustawy o systemie oświaty poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym uznaniu, że pismo Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r., którego adresatką była B.D., stanowiło odwołanie dyrektora z funkcji w świetle przepisów ustawy o systemie oświaty, podczas gdy było to deklaratoryjne pismo organu zarządzającego szkołą w rozumieniu art. 31 k.p., niestanowiące aktu władczego i wywołujące bezpośrednio skutki w sferze stosunku pracy, stanowiące o wygaśnięciu stosunku pracy z mocy samego prawa, w związku z czym zastosowanie miał art. 26 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. .26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela;

2/ art. 26 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela w zw. z art. 38 ust. 1 ustawy o systemie oświaty poprzez:

a) niezastosowanie w sytuacji, gdy sprawa dotyczyła wygaśnięcia stosunku pracy,

b) błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela zajmującego stanowisko dyrektora szkoły jest równoznaczne z odwołaniem w rozumieniu art. 38 ustawy o systemie oświaty;

3/ art. 91 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że oświadczenie o wygaśnięciu stosunku pracy jest zarządzeniem podlegającym kontroli Wojewody;

4/ art. 85 ustawy o samorządzie gminnym poprzez błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu nielegalności pisma Wójta Gminy [...] w sytuacji, gdy jego oświadczenie o stwierdzeniu wygaśnięcia stosunku pracy oparte było na art. 26 ust. 1 pkt 5 i art. 26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela;

II. Naruszenie przepisów postępowania:

1/ art. 3 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, dalej p.p.s.a., poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli, w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., tj. wadliwe uzasadnienie zaskarżonego wyroku, nieodpowiadające wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na braku rozpoznania i dokonania oceny prawnej podniesionych w skardze zarzutów, a także nieustosunkowanie się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku do tych zarzutów;

2/ art. 3 § 1 p.p.s.a. poprzez nienależyte wykonanie obowiązku kontroli w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a., polegające na oddaleniu dowodu uzupełniającego w sytuacji, gdy był on niezbędny do wyjaśnienia istotnych wątpliwości w niniejszej sprawie;

3/ art. 133 w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezbadanie i nieustosunkowanie się do zarzutów skargi w kwestii istnienia wygaśnięcia stosunku pracy B.D., a nie odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły podstawowej w rozumieniu ustawy o systemie oświaty, jako instytucji niepodlegającej w przedmiotowym przypadku nadzorowi ze strony Wojewody (art. 26 ust. 1 pkt 5 i art. 26 ust. 2 ustawy - Karta Nauczyciela), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a ponadto sprawiło, że uzasadnienie utrudnia rzeczowe przedstawienie merytorycznych zarzutów, również m.in. z powodu zbyt ogólnikowych, teoretycznych odesłań, nieznajdujących przełożenia na zarzuty skarżącego.

Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, bądź - w razie zaistnienia przesłanek z art. 188 p.p.s.a. – o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie w całości rozstrzygnięcia nadzorczego Wojewody [...] z dnia [...] marca 2012 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.

Jednocześnie autor skargi kasacyjnej wniósł o załączenie do sprawy akt sprawy o ustalenie istnienia stosunku pracy na stanowisku dyrektora, toczącej się przed Sądem Rejonowym [...] o sygn. akt [...], na okoliczność wykazania pracowniczego charakteru pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r., stanowiącego deklaratoryjny akt wygaśnięcia stosunku pracy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 270), dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 ustawy, przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Dlatego też, przy rozpoznawaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Biorąc po uwagę tak uregulowany zakres kontroli instancyjnej sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny, stwierdzić należy, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, choć nie wszystkie zawarte w niej zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie należy stwierdzić, że choć autor skargi kasacyjnej wskazał obie podstawy jej wniesienia, określone w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., to jego zastrzeżenia budzi jedynie zakwalifikowanie pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. jako aktu z zakresu administracji publicznej, tj. jako zarządzenia o odwołaniu B.D. z funkcji dyrektora szkoły. W ocenie autora skargi kasacyjnej niedostrzeżenie i następnie niewyartykułowanie w uzasadnieniu wyroku faktu, że pismo to było oświadczeniem z zakresu prawa pracy (stwierdzającym wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela, sprawującego jednocześnie funkcję dyrektora), stanowiło naruszenie przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów art. 3 § 1, art. 133 i art. 141 § 4 p.p.s.a. Należało zatem uznać, że uzasadnienie zarzutów naruszenia tych przepisów postępowania stanowi jedynie wzmocnienie uzasadnienia zarzutów naruszenia przepisów materialnych, co oznacza z kolei, że uchybienia przez Sąd I instancji wskazanym przepisom p.p.s.a. autor skargi kasacyjnej dopatruje się jedynie w niewłaściwym zastosowaniu oraz błędnej wykładni odpowiednich przepisów materialnych. To z kolei powoduje, że tylko na zarzucie naruszenia tych właśnie przepisów skoncentrują się rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia charakteru i skutków prawnych, jakie wywołało pismo Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r.

W ocenie Sądu I instancji i organu nadzoru pismo to stanowiło zarządzenie organu prowadzącego szkołę podstawową o odwołaniu nauczyciela z funkcji dyrektora szkoły, które wydane zostało wbrew przesłankom umożlwiającym takie odwołanie, wprost określonym w art. 38 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.). Skoro bowiem skutkiem pisma organu prowadzącego szkołę było pozbawienie B.D. stanowiska dyrektora szkoły, a przyczyną tego stanu rzeczy nie były okoliczności wymienione w art. 38 ustawy o systemie oświaty, a tylko w przypadkach tam wskazanych możliwe jest odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły - to organ nadzoru miał obowiązek, na podstawie art. 91 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.), stwierdzić nieważność zarządzenia z dnia [...] lutego 2012 r.

W ocenie autora skargi kasacyjnej z kolei spornego pisma Wójta Gminy [...] w żaden sposób nie można było zakwalifikować do aktu z zakresu administracji publicznej. Pismo to było bowiem jedynie oświadczeniem organu prowadzącego szkołę podstawową, stwierdzającym wygaśnięcie stosunku pracy łączącego B.D., jako nauczyciela dyplomowanego, ze szkołą. Pismo to wskazywało wprost podstawę prawną – art. 26 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.). W ocenie skarżącego fakt, że nauczyciel pełnił jednocześnie funkcję dyrektora, nie ma znaczenia dla oceny prawnej pisma stwierdzającego wygaśnięcie stosunku pracy. Oczywiste jest bowiem, że wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela musi spowodować jednocześnie, że pozbawiony on będzie dyrektorskiej funkcji. Skoro zaś sporne pismo dotyczyło wprost stosunku pracy, a nie samej funkcji kierowniczej – właściwy do oceny tego pisma jest jedynie sąd powszechny (pracy).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ocena pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. dokonana przez organ nadzoru, a następnie zaakceptowana przez Sąd I instancji, była niewłaściwa.

W orzecznictwie sądowym kwestia charakteru prawnego aktów odwołania ze stanowiska dyrektora szkoły, jak i z resztą powołania na nie, nie budzi większych wątpliwości. Odwołanie ze stanowiska dyrektora szkoły nie jest czynnością z zakresu prawa pracy (uchwała NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., sygn. akt OPS 6/96, wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2005 r., I OSK 296/05). Nie budzi wątpliwości także to, że akt ten ma wpływ na sytuację prawną nauczyciela odwołanego ze stanowiska dyrektora szkoły, powodując pozbawienie go nie tylko tego stanowiska, ale także i dodatków z nim związanych, a tym samym akt ten dotyka interesu prawnego odwołanego z funkcji kierowniczej. Akt ten może mieć zatem wpływ na zakres uprawnień pracowniczych i stąd też w orzecznictwie Sądu Najwyższego przeważa stanowisko przewidujące możliwość przyznania odwołanemu nauczycielowi z funkcji kierowniczej odszkodowania za niezgodne z prawem odwołanie (uchwała SN z dnia 3 lutego 1993 r., O PZP 71/92). Dwoistość zatem skutków odwołania dyrektora szkoły ma swoje konsekwencje w trybie zaskarżania tej czynności - legalność odwołania podlega kontroli sądu administracyjnego, a w pozostałym zakresie podlega właściwości sądów powszechnych. Fakt, że akt administracyjny dotyczący odwołania nauczyciela ze stanowiska kierowniczego wywołuje także skutki w sferze prawa pracy, powoduje, że taki pracownik może dochodzić obrony swoich interesów wynikających z pozostawania w zatrudnieniu przed sądem pracy. Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 27 września 1994 r., 10/93 (OTK 1994, Nr 2, poz. 46), wskazał, że oba rodzaje kontroli, to jest przed sądem administracyjnym i sądem powszechnym, nie wykluczają się wzajemnie, lecz odwrotnie - są komplementarne. Nie ma więc niebezpieczeństwa powstania kolizji na skutek zbiegu dwóch różnych postępowań dotyczących tej samej materii z tego powodu, że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W tym zakresie podkreślić należy, że odwołanie nauczyciela ze stanowiska kierowniczego ma charakter kompetencji władczej, związanej z wykonywaniem przez organ gminy publicznoprawnych zadań w zakresie oświaty, zaś personalny charakter aktu odwołania nauczyciela z funkcji kierowniczej nie stanowi zatem o jego prywatnoprawnym charakterze, gdyż obsada stanowiska kierowniczego w szkole publicznej jest formą zarządzania szkołą.

Tym niemniej Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że pismo Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. nie dotyczyło odwołania B.D. ze stanowiska dyrektora. Było to bowiem niewątpliwie oświadczenie organu prowadzącego szkołę podstawową o stwierdzeniu wygaśnięcia stosunku pracy łączącego B.D. ze szkołą, w wyniku czego przestała ona równocześnie pełnić funkcję dyrektora. O takim rozumieniu tego pisma przesądza jego niebudząca wątpliwości treść, powołane w nim przepisy prawa, na których Wójt się oparł, jak również wskazana w nim możliwość dochodzenia swych praw przed sądem pracy. Nie może być bowiem tak, by ktokolwiek inny, niż składający oświadczenie o daleko idących skutkach prawnych, decydował za niego o intencjach, czy powodach złożenia takiego oświadczenia. Odnosi się to zarówno do organu nadzoru, jak i sądu administracyjnego.

Zasadnie autor skargi kasacyjnej powołuje się przy tym na art. 26 ust. 1 pkt 5 w związku z ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela.

Stosownie do brzmienia pierwszego z tych przepisów stosunek pracy nauczyciela wygasa z mocy prawa w razie stwierdzenia, że nawiązanie stosunku pracy nastąpiło na podstawie fałszywych lub nieważnych dokumentów albo zostało dokonane z naruszeniem warunków określonych w art. 10 ust. 5 pkt 1-5, z zastrzeżeniem art. 10 ust. 9. W piśmie z dnia [...] lutego 2012 r. Wójt [...] szczegółowo wyjaśnia, dlaczego uznał, że nawiązanie stosunku pracy z B.D. nastąpiło z naruszeniem warunków określonych w Karcie Nauczyciela.

Z kolei art. 26 ust. 2 stanowi, że wygaśnięcie stosunku pracy w przypadkach określonych w ust. 1 stwierdza dyrektor szkoły, a w stosunku do dyrektora szkoły - organ prowadzący szkołę. Istnieje zatem norma wprost umożliwiająca organowi prowadzącemu szkołę stwierdzenie wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora.

Oczywiście oświadczenie o stwierdzeniu wygaśnięcia stosunku pracy jest tylko wyrazem oceny dokonanej przez organ prowadzący szkołę, którą nauczyciel może kwestionować. Jednakże skoro w myśl art. 91c ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela spory o roszczenia ze stosunku pracy nauczyciela, niezależnie od formy nawiązania stosunku pracy, rozpatrywane są przez sądy pracy, to sąd administracyjny nie jest właściwy do badania tego, czy stosunek pracy rzeczywiście ustał i czy prawidłowe jest w tym zakresie stanowisko Wójta. Wypada jedynie podkreślić, że niezwykle wątpliwe jest przekonanie organu prowadzącego szkołę o własnym uprawnieniu do złożenia oświadczenia o wygaśnięciu stosunku pracy z nauczycielem z uwagi na stwierdzenie braku kwalifikacji nauczyciela przed uzyskaniem jakiegokolwiek stanowiska uprawnionych w tym zakresie organów. Przecież w dacie wydania oświadczenia przez Wójta, B.D. była nauczycielem dyplomowanym, a organ nie dysponował żadnym aktem unieważniającym akty nadania jej kolejnych stopni awansu zawodowego (nauczyciela mianowanego, a następnie dyplomowanego). Podobne wątpliwości miałyby miejsce w sytuacji, gdyby organ prowadzący szkołę stwierdził wygaśnięcie stosunku pracy z nauczycielem z powodu popełnienia przez niego umyślnego przestępstwa (art. 26 ust. 1 pkt 3 ustawy – Karta Nauczyciela) przed wydaniem prawomocnego wyroku skazującego. Tym niemniej kwestia ta rozstrzygnięta zostanie przez właściwy sąd pracy.

Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że odwołanie z funkcji dyrektora szkoły może nastąpić jedynie w przypadku wystąpienia okoliczności wskazanych w art. 38 ust. 1 ustawy o systemie oświaty – czy to w pkt 1 lit. a)-c), czy też w pkt 2. Nie można odwołać dyrektora z tej funkcji powołując się na okoliczności niewskazane w tych przepisach. Jednakże w niniejszej sprawie Wójt nie odwołał B.D. ze stanowiska kierowniczego. Stwierdził on wygaśniecie stosunku pracy, jaki łączył nauczyciela ze szkołą. Miało to oczywiście tę konsekwencję, że nauczyciel ten przestał pełnić funkcję dyrektora, jednak inaczej być nie mogło.

Zarówno w orzecznictwie sądowym, jak i doktrynie przyjmuje się, że powierzenie stanowiska dyrektora placówki nauczycielowi stanowi jedynie powierzenie dodatkowej funkcji osobie już pozostającej w stosunku pracy. Zdarzenie to wywołuje niewątpliwie skutki w sferze stosunku pracy nauczyciela, jednak nie jest aktem nawiązania stosunku pracy. Tak samo należy oceniać skutki odwołania ze stanowiska dyrektora na podstawie art. 38 ustawy o systemie oświaty. Nie jest to czynność rozwiązująca stosunek pracy. Powoduje bowiem jedynie pozbawienie tego stanowiska, a nie zatrudnienia na stanowisku nauczyciela (uchwała 7 sędziów NSA z dnia 16 grudnia 1996 r., OPS 6/96).

W niniejszej sprawie B.D., będąc zatrudniona w Szkole Podstawowej [...] na stanowisku nauczyciela dyplomowanego, objęła funkcję dyrektora na podstawie zarządzenia Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. Jak już wcześniej podniesiono objęcie funkcji dyrektora nie wiązało się nawiązaniem nowego stosunku pracy. B.D. wciąż była zatrudniona w szkole na stanowisku nauczyciela dyplomowanego. Z objęciem funkcji kierowniczej wiązało się jedynie powierzenie jej dodatkowych zadań. Niewątpliwie powierzenie funkcji kierowniczej wiązało się w jej przypadku z faktem uprzedniego zatrudnienia na stanowisku nauczyciela dyplomowanego. Zgodnie bowiem z art. 36 ust. 1 ustawy o systemie oświaty szkołą lub placówką kieruje nauczyciel mianowany lub dyplomowany, któremu powierzono stanowisko dyrektora. Jeśli zatem organ prowadzący szkołę, korzystając z kompetencji wprost przyznanych mu w art. 26 ust. 2 ustawy – Karta Nauczyciela, stwierdził wygaśnięcie stosunku pracy nauczyciela pełniącego funkcję dyrektora, to trudno przyjąć, by osoba ta, nie będąc już nauczycielem w rozumieniu ustawy – Karta Nauczyciela i nie będąc w stosunku pracy ze szkołą, nadał pełniła funkcję dyrektora.

Oczywiście prawo przewiduje możliwość pełnienia funkcji dyrektora przez osobę niebędącą nauczycielem – art. 36 ust. 2 ustawy o systemie oświaty. Jednakże w takim przypadku dopiero powołanie na stanowisko dyrektora jest podstawą nawiązania stosunku pracy (por. wyrok SN z dnia 19 maja 2011 r., I PK 267/10). W niniejszej sprawie tak nie było – funkcję dyrektora powierzono osobie znajdującej się już w stosunku pracy. Konsekwencją takiego rozróżnienia jest okoliczność, że w przypadku stwierdzenia wygaśnięcia stosunku pracy nauczyciela, osoba taka przestaje również pełnić funkcję dyrektora.

Raz jeszcze podkreślić należy, że z pisma Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2012 r. wprost wynika, że organ prowadzący stwierdził wygaśniecie stosunku pracy wiążącego B.D. ze Szkołą Podstawową [...]. Skoro ów stosunek pracy mógł wynikać w jej przypadku wyłącznie z faktu zatrudnienia jej jako nauczyciela (a powierzenie funkcji dyrektora znajdowało się w zakresie tego stosunku pracy), to w żaden sposób organ nadzoru nie mógł ocenić tego pisma jako aktu z zakresu administracji publicznej. Nie było to bowiem zarządzenie o odwołaniu ze stanowiska dyrektora w oparciu o art. 38 ustawy o systemie oświaty. W takiej bowiem sytuacji B.D. nadal pozostawałaby w stosunku pracy jako nauczyciel. Tymczasem tak nie było.

Z kolei, skoro organ nadzoru niewłaściwie zakwalifikował pismo Wójta jako zarządzenie o odwołaniu ze stanowiska dyrektora, naruszył niewątpliwie wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o samorządzie gminnym, regulujące postępowanie nadzorcze. Nie miał bowiem prawa stwierdzić nieważności czynności niebędącej aktem z zakresu administracji publicznej. Oświadczenie o stwierdzeniu wygaśnięcia stosunku pracy jest bowiem, jak już to wyżej wskazano, sprawą z zakresu prawa pracy, a spory o roszczenia w tej materii, w myśl art. 91c ustawy – Karta Nauczyciela, rozpatrywane są przez sądy pracy.

Mając zatem na uwadze, że wskazane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego okazały się zasadne, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.