Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 206/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2019-04-09 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: art. 145 § 1 pkt 1 a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Maciej Kobak WSA Elżbieta Mazur-Selwa Protokolant starszy sekretarz sądowy Sylwia Opioła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi E. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...].


UZASADNIENIE

II SA/Rz 206/19

U z a s a d n i e n i e

Przedmiotem skargi E.W. jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. (dalej: SKO lub Kolegium) z [...] grudnia 2018 r.

nr [...] dotycząca odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z uzasadnienia tej decyzji i pozostałych akt administracyjnych sprawy wynika, że Wójt Gminy J., po rozpatrzeniu wniosku E.W. z [...] listopada 2018 r., decyzją z [...] grudnia 2018 r. nr [...] - wydaną m.in. na podstawie art. 17, art. 24 ust. 1, 2a, 3 i 4, art. 32 ust. 1d i 2 ustawy z dnia

28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm., dalej: u.ś.r.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096, dalej: K.p.a.) - odmówił przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną

w stopniu znacznym matką J.N.

W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że J.N. legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z [...] listopada 2005 r. jest wdową i wymaga stałej oraz długotrwałej opieki i pomocy osób drugich. Tymczasem art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Okoliczność ta powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane.

Ponadto organ zauważył, że zakres sprawowanej przez wnioskodawczynię opieki nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiegokolwiek zatrudnienia, co także powoduje, że świadczenie nie może zostać przyznane.

W odwołaniu od decyzji Wójta E.W. podkreśliła, że jej uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika wprost z wyroku Trybunału Konstytucyjnego

z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Opisując schorzenia matki podała, że wymaga ona codziennej opieki i pomocy. Sprawowana przez nią opieka nie ogranicza się do wykonywania podstawowych czynności domowych (gotowanie, zakupy, sprzątanie, podawanie leków, wizyty u lekarza), ale całodniowej (minimum

8 godzin dziennie) opieki nad chorą matką (w koniecznych przypadkach nocuje

u niej). Odwołująca dodała, że jej siostra zamieszkująca z matką ze względu na swoją niepełnosprawność nie może zapewnić jej opieki.

SKO w T. opisaną na wstępie decyzją z [...] grudnia 2018 r. - powołując w podstawie prawnej art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a. oraz art. 17 u.ś.r. – uchyliło w całości decyzję Wójta (pkt 1) i odmówiło wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką J.N.

ur. 4 kwietnia 1946 r. (pkt 2).

W uzasadnieniu podało, że J.N. jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności; wg orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania

o Niepełnosprawności w N. z [...] listopada 2005 r., ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia jego wydania, przy czym daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić (orzeczenie wydano na stałe). Odwołująca nie zamieszkuje z matką, lecz przebywa u niej codziennie ok. 6-8 godzin; przygotowuje posiłki, robi zakupy, dba o higienę osobistą, pierze, sprząta, zawozi do lekarzy, podaje leki.

SKO powołując się na treść art. 17 ust. 1, 1a i 1b u.ś.r. oraz na wyrok TK

z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13 wskazało, że nie podziela stanowiska organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia na podstawie art. 17 ust. 1b u.ś.r., który to przepis uznany został za niekonstytucyjny. Wynikająca z niego przesłanka w postaci daty powstania niepełnosprawności nie może być podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.

W kontrolowanej sprawie zachodzi jednak inna przesłanka, która powoduje, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, a mianowicie sposób sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad matką. Nie mieszka ona bowiem razem z nią, a opieka sprowadza się do codziennych wizyt i wykonywania podstawowych czynności domowych, które – w ocenie organu – mogą być wykonywane poza godzinami pracy.

W związku z powyższym E.W. nie została pozbawiona możliwości wykonywania pracy zarobkowej, a opieka nad matką może być wykonywana także po godzinach pracy. Nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zależy bowiem od sprawowania opieki (jest to obowiązek dzieci względem rodziców), ale od niemożności kontynuowania lub braku możliwości podjęcia przez opiekuna zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Co istotne, opieka ta musi być sprawowana w sposób trwały, osobisty, ciągły i całodobowo. Nie oferując takiego charakteru opieki niepełnosprawnej matce (która ze względu na wiek i chorobę psychiczną wymaga stałej opieki, pielęgnacji, pomocy we wszystkich czynnościach) E.W. wyklucza się z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Zakres sprawowanej opieki nie wypełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie E.W. wniosła o uchylenie decyzji SKO (zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 u.ś.r.) i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu wywiodła, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika dla niej wprost z wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Podkreśliła, że jej matka legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Choruje na nadciśnienie tętnicze, tarczycę, migotanie przedsionków, leczy się

u neurologa (przeszła operację na oponiaka i nie widzi na jedno oko) i psychiatry (choruje na schizofrenię). Te fakty powodują, że musi w ciągu dnia opiekować się matką, a jeśli jest taka potrzeba, to także w nocy. Jej siostra, która zamieszkuje

z matką, również jest niepełnosprawna i sama wymaga pomocy. W takiej sytuacji skarżąca nie może podjąć zatrudnienia, gdyż pozbawiłaby opieki dwóch osób. Podkreśliła, że jej opieka nie ogranicza się do wykonywania podstawowych czynności domowych, lecz całodniowej opieki nad chorą matką, gdyż wykonuje wszystkie czynności jakie są wymagane u osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Jeżeli stan zdrowia matki się pogarsza, zostaje u niej na noc. Jako niesprawiedliwie oceniła stanowisko Kolegium dotyczące możliwości sprawowania przez nią opieki po godzinach pracy.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

(Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Stosownie do art. 145 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w K.p.a. lub innych przepisach).

Przedmiotem zaskarżonej decyzji SKO i poprzedzającej ją decyzji organu

I instancji jest odmowa (chociaż częściowo z odmiennych przyczyn) przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną

w stopniu znacznym matką. Stosując wskazane wyżej kryteria kontroli Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zarówno decyzja organu II jak

i I instancji dotknięta jest wadami, które wykluczają uznanie prawidłowości zawartych w nich rozstrzygnięć.

Materialnoprawną podstawę tych decyzji stanowiły przepisy u.ś.r. Zgodnie z jej art. 17 ust. 1, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób

o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku

ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z powyższym nie budzi wątpliwości, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, która orzeczeniem Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w N. z [...] listopada 2005 r. została zaliczona na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, ze wskazaniami dotyczącymi m.in. konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

U podstaw odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przez Wójta Gminy J. znalazły się dwie przyczyny. Pierwsza sprowadzała się do uznania, że zakres sprawowanej przez nią opieki ogranicza się do wykonywania podstawowych czynności domowych które nie uniemożliwiają podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, w związku z czym nie zostało spełnione kryterium nie podejmowania zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki.

Druga wynikała z ustalenia, że ustalony względem matki wnioskodawczyni stopień niepełnosprawności datowany jest od dnia wydania orzeczenia przez Powiatowy Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności, tj. [...] listopada 2005 r., przy czym nie jest możliwe ustalenie daty powstania niepełnosprawności. W związku

z tym, mimo wyroku TK z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., wg którego świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do

ukończenia 25. roku życia.

Jak trafnie podniosła w odwołaniu wnioskodawczyni i uwzględniło przy wydawaniu zaskarżonej decyzji SKO, organ I instancji dokonał błędnej interpretacji skutków tego wyroku dla stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., wywodząc brak możliwości stwierdzenia, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała w okresie dzieciństwa.

W tym zakresie należy zauważyć, że TK wspomnianym wyrokiem (wszedł on w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., poz. 1443) stwierdził, że w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.

Skoro zatem na mocy opisanego wyroku TK stwierdzona została we wskazanym zakresie niezgodność powyższego przepisu z Konstytucją, to okoliczność ta jako rzutująca na sytuację prawną opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych nie może zostać pominięta przy ubieganiu się przez nie o świadczenie pielęgnacyjne;

w tym zakresie do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego mimo braku spełnienia kryterium wieku powstania niepełnosprawności u osoby nad którą sprawowana jest opieka nie jest niezbędne - wbrew stanowisku organu I instancji - uprzednie dokonanie stosownych zmian ustawodawczych.

Przedmiotowy wyrok jest wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego

w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Wyrok ten nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji w postaci utraty mocy obowiązującej całego zakwestionowanego aktu normatywnego albo jego jednostki redakcyjnej (w niniejszym przypadku całego przepisu art. 17 ust. 1b), a jedynie wywodzonej z danego przepisu określonej normy prawnej.

Wyrok TK z 21 października 2014 r. odnosi się do negatywnego zakresu przepisu

art. 17 ust. 1b u.ś.r., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób niż wskazane w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje

w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Skutkuje to koniecznością takiej wykładni przepisów, aby jejwynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.

Dokonując takiej w odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. należy więc stwierdzić, że

w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis ten jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania.

Utracił on jednak przymiot konstytucyjności w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później i względem nich oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r. I OSK 1600/16 (LEX nr 2376723), z dnia 14 czerwca 2017 r. I OSK 2920/16 (LEX nr 2326429),

z dnia 26 maja 2017 r. I OSK 479/16 (LEX nr 2328756), z dnia 20 kwietnia 2017 r.

I OSK 2593/16 (LEX nr 2332965), z dnia 2 marca 2017 r. I OSK 2407/16

(LEX nr 2282068), z dnia 14 grudnia 2016 r. I OSK 1614/16 (LEX nr 2190248).

Chociaż Trybunał w uzasadnieniu wydanego wyroku wskazał, że skutkiem jego wejścia w życie nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b u.ś.r., ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, w aktualnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b, której niekonstytucyjność została stwierdzona. Trybunał nie skorzystał bowiem

z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części tego przepisu (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP), co oznacza, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata domniemania konstytucyjności przez art. 17 ust. 1b we wskazanym zakresie z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw (23 października 2014 r.).

Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy

rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego

składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego

z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Dokonując zatem odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r. Wójt Gminy Jeżowe wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

O ile okoliczność tę w wyniku wniesionego odwołania zasadnie uwzględniło SKO, to w ocenie Sądu samo dopuściło się naruszeń przepisów prawa materialnego, podzielając stanowisko organu I instancji w pozostałym zakresie, tj. uznając, że opieka skarżącej nad matką - m.in. z racji ich oddzielnego zamieszkiwania - nie ma charakteru stałego (realnego, całodobowego), a jej zakres nie wyklucza możliwości podjęcia przez nią jakiejkolwiek pracy zarobkowej.

Art. 17 ust. 1 u.ś.r. jako przesłankę od spełnienia której uzależnione jest przysługiwanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskazuje sprawowanie opieki nad wymienionymi w nim osobami. Sposób jej sprawowania nie został w u.ś.r. określony.

W związku z tym należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których to z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić (w myśl wyroku NSA z 2 lutego 2017 r. I OSK 2201/15 - LEX nr 2240790, "określenia stała lub długoterminowa wskazują, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie").

W związku z powyższym Sąd podziela stanowisko SKO, że "stałość" opieki wyraża się w konieczności jej sprawowania w sposób ciągły, codziennie, bez jakiejkolwiek przerwy i w zasadzie przez całą dobę, co w konsekwencji wyklucza możliwość wykonywania pracy zarobkowej. W tym kontekście organ ten dokonał jednak niewłaściwej oceny okoliczności sprawy, błędnie wykluczając stałość sprawowania opieki skarżącej nad matką oraz wadliwie wywodząc ze stałości opieki nieprzewidziany w art. 17 u.ś.r. wymóg wspólnego zamieszkiwania i prowadzenia przez opiekuna wspólnego gospodarstwa domowego z osobą nad którą tę opiekę sprawuje.

Jak wynika z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego, matka skarżącej liczy 72 lata i z uwagi na zły stan zdrowia pozostaje pod stałą kontrolą lekarza rodzinnego oraz lekarzy specjalistów (kardiologa, endokrynologa

i psychiatry). Ma trudności z poruszaniem się i pamięcią. W ramach sprawowanej nad nią opieki skarżąca wykonuje wszelkie czynności zabezpieczające jej potrzeby bytowe; obejmują one w szczególności przygotowywanie posiłków i podawanie leków, pomoc w ubieraniu i utrzymaniu higieny osobistej, zakupy, pranie i sprzątanie, wizyty u lekarzy, a także inne konieczne (rozpalanie w piecu).

Czynności te obciążają wyłącznie skarżącą, która w praktyce opiekuje się także zamieszkującą wraz z matką swoją niepełnosprawną od urodzenia siostrą (z powodu upośledzenia umysłowego), nad którą wcześniej pieczę sprawowała matka. Wiąże się to z codziennym, wielogodzinnym pobytem u matki, który - niezależnie od pozostawania z nią w stałym kontakcie telefonicznym - w sytuacjach koniecznych rozciąga się także na całą noc.

W opisanych okolicznościach Sąd nie akceptuje stanowiska orzekających

w sprawie organów, że opisany powyżej zakres opieki dotyczy czynności, które mogą być w całości wykonywane popołudniami (poza godzinami pracy), co nie wyklucza podjęcia przez skarżącą zatrudnienia.

Stanowisko to jawi się jako całkowicie nieadekwatne względem wykonywanych przez skarżącą w ramach sprawowanej opieki czynności. Wykazuje nie tylko brak spójności, co wręcz wewnętrzną sprzeczność przytoczonej argumentacji, jako podporządkowanej przyjętemu (błędnemu) założeniu, że fakt niezamieszkiwania

z matką wyklucza stały charakter tej opieki.

Nie kwestionując wynikającego z art. 128 ustawy Kodeks rodzinny

i opiekuńczy obowiązku alimentacyjnego skarżącej względem matki (do czego nawiązuje art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), organy administracji nie wykazały zasadności swych twierdzeń.

Zauważyć bowiem należy, że znaczna część wykonywanych przez skarżącą czynności dotyczy bezpośrednio osoby jej matki, co wbrew twierdzeniu SKO

(s. 4 zaskarżonej decyzji), nie pozwala zakwalifikować zbiorczo całokształtu działań skarżącej jako wykonywania podstawowych czynności domowych. O ile bowiem część tych ostatnich (np. zakupy, pranie, sprzątanie, częściowo przygotowanie posiłków) jako nie wymagająca zaangażowania osoby znajdującej się pod opieką faktycznie może być wykonywana w różnym czasie (poza godzinami pracy osoby sprawującej opiekę), to charakter pozostałych zazwyczaj związany jest z normalną aktywnością dobową osoby nad którą opieka jest sprawowana (spożywanie posiłków, przyjmowanie lekarstw, pomoc w ubieraniu i utrzymaniu higieny osobistej, zapewnienie warunków umożliwiających godziwe funkcjonowanie w warunkach domowych - w tym np. czynności związane z ogrzaniem domu, jeżeli wynika to ze sposobu ogrzewania i istniejących rozwiązań technicznych), bądź też jest zasadniczo niezależna zarówno od opiekuna jak i osoby pozostającej pod jego pieczą

(np. godziny korzystania z wizyt u lekarza, wykonania badań).

Charakter dwóch ostatnich grup czynności wymaga znacznej dyspozycyjności osoby opiekuna i co najmniej znacząco utrudnia, a w praktyce bez dodatkowej pomocy innych osób z reguły uniemożliwia ich pogodzenie z wykonywaniem pracy zarobkowej.

Wobec niestwierdzenia współudziału takich osób w procesie sprawowania opieki, upatrywanie w tych warunkach po stronie skarżącej możliwości podjęcia pracy i jej pogodzenia z zakresem sprawowanej nad matką opieki (wykonywania - jak stwierdziło Kolegium - wszystkich opisanych czynności popołudniami, poza godzinami pracy) jawi się jako kuriozalne, podważając samo w sobie wynikające

z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności matki skarżącej wskazanie

o konieczności stałej - a więc nie ograniczonej czasowo - opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością jej samodzielnej egzystencji.

W tym zakresie organy wywodząc możliwość pogodzenia przez skarżącą pracy

i opieki nad matką z faktu oszacowanego przez nią na co najmniej 6-8 godzin dziennie sumarycznego zakresu czasowego wykonywanych czynności całkowicie pominęły, że nie jest to dowolnie wybierany przez skarżącą przedział czasu w ciągu doby.

Całkowicie umknęło także uwadze organów, że nie musi to być jednolity okres czasu. Skoro wg twierdzeń skarżącej, jest z matką w stałym kontakcie telefonicznym i gdy tylko wymaga tego sytuacja zostaje u niej także na noc (co mając na uwadze wiek

i stan zdrowia matki zapewne nie należy do sytuacji sporadycznych), jest to w ocenie Sądu w rzeczywistości równoznaczne z pełną dyspozycyjnością i pozostawaniem

w ciągłej gotowości, a tym samym ze sprawowaniem stałej opieki.

Wg Sądu, organy całkowicie niezasadnie powiązały w powyższych okolicznościach spełnienie wymogu stałego sprawowania przez skarżącą opieki od jej wspólnego zamieszkiwania z matką. Taki warunek (a tym bardziej kryterium prowadzenia przez opiekuna i osobę pozostającą pod opieką wspólnego gospodarstwa domowego) nie wynika z wykładni art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wiąże z niepodejmowaniem lub rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

W kontekście tego przepisu nie można oczywiście wykluczyć sytuacji w której sprawowanie opieki - z uwagi chociażby na stan zdrowia osoby pozostającej pod opieką – wymaga stałego z nią przebywania (co w praktyce sprawowania opieki przez konkretną osobę wiązałoby się ze wspólnym zamieszkiwaniem

i gospodarowaniem).

Z uwagi jednak na opisane wyżej okoliczności wykonywania przez skarżącą opieki nad matką oraz rodzaj podejmowanych w jej ramach czynności Sąd nie akceptuje stanowiska, że nie wyczerpują one kryterium stałości sprawowania tej opieki, jako mającej charakter realny i całodobowy. Przesłanek przemawiających za przyjęciem odmiennego twierdzenia organy nie wykazały i nie uzasadniły. Jeżeli miały co do tego jakiekolwiek wątpliwości, mogły je wyjaśnić w ramach wywiadu środowiskowego poprzez dodatkową weryfikację twierdzeń skarżącej i jej matki dotyczących tej opieki, obejmującą np. ustalenie czy skarżąca jest jedyną osobą sprawującą opiekę, w jakim zakresie ją sprawuje, jak długo i w jakich porach przebywa u matki, czy matka może sama przebywać w domu a jeżeli tak to jak długo, z jaką częstotliwością wymaga podawania leków, czy i jakich czynności jest w stanie dokonywać samodzielnie.

W tej sytuacji należało uznać, że wywiedziona przez organy administracji przyczyna dla której odmówiono przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (brak sprawowania opieki w sposób stały) w rzeczywistości nie zachodziła. W związku z tym zaskarżona decyzja SKO wydana została

z naruszeniem przepisów prawa materialnego mającym wpływ na wynik sprawy,

tj. w wyniku błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r., a wydana w pierwszej instancji decyzja Wójta także (co słusznie zauważyło Kolegium, eliminując ją z tego powodu z obiegu prawnego) z naruszeniem ust. 1b tego artykułu.

Podsumowując, zastosowanie w sprawie przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

w sposób w jaki uczyniły to organy prowadziłoby do niedopuszczalnego ukształtowania sytuacji prawnej skarżącej w postaci odmowy przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, co w świetle zebranego materiału dowodowego należało uznać za nieuprawnione. W opisanych okolicznościach konieczne było więc wyeliminowanie z obrotu prawnego tak zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Wskazania co do dalszego postępowania dla organów administracji wynikają wprost z przedstawionych powyżej rozważań odnoszących się do stosowania normy art. 17 ust. 1 i 1b u.ś.r.

Z opisanych wyżej względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.