Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 3057/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 8a, ust. 1, art. 13b, art. 13c
journal: Dz.U. 2019 poz 288
law: Ustawa z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu,  Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony  Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Kołodziej, Sędzia WSA Sławomir Fularski, Asesor WSA Michał Sułkowski (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 20 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyłączenia stosowania przepisów uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

B.F. w piśmie z 31 lipca 2017 r. wniosła do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej "MSWiA") o zastosowanie wobec niej art. 8a ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Biura Ochrony Rządu, Państwowej Straży Pożarnej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (dalej "ustawa emerytalna").

W uzasadnieniu wniosku strona przedstawiła przebieg swojej służby. Podniosła, że realizowała powierzone obowiązki z niezwykle dużym zaangażowaniem. Nadmieniła, że cechowała się poczuciem obowiązku i niezwykłą dokładnością zarówno pod względem formalnym, jak i merytorycznym. Każde zadanie realizowała w terminie, co miało duży wpływ np. na funkcjonowanie systemu ewidencyjnego. Wskazała, że na bieżąco uzupełniała wiedzę w zakresie systemów będących w użytkowaniu Policji i w sposób czytelny przekazywała ją innym policjantom. Nigdy nie była karana dyscyplinarnie, ani skazana wyrokiem karnym. Była wielokrotnie nagradzana w uznaniu za służbę i pracę pełną poświęcenia i zaangażowania. Charakteryzowała się właściwą postawą i skutecznością prowadzonych czynności służbowych, była dyspozycyjna i zdyscyplinowana.

Strona stwierdziła, że pełniąc służbę, w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] lipca 1990 r. nie sprawowała funkcji związanej z przestępczą działalnością przeciwko obywatelom i przeciwko Państwu Polskiemu. Dodała, że do obecnej chwili nie podziela działań utrwalanej przez PZPR dyktatury. Zauważyła, że podejmowane przez nią czynności nie miały charakteru rozpoznawania, zapobiegania, wykrywania i manipulowania opozycją.

MSWiA decyzją z [...] czerwca 2021 r. nr [...] odmówił wyłączenia stosowania wobec B.F. art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy emerytalnej.

Organ administracji stwierdził, że zgodnie z art. 8a ust. 1 tej ustawy, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Następnie MSWiA skonstatował, że wskazane w powołanym przepisie przesłanki muszą być spełnione łącznie.

Dalej organ wywiódł, że zgodnie z pismem Instytutu Pamięci Narodowej

- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, stanowiącym informację o przebiegu służby nr [...], B.F. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa, o której mowa w art. 13b ustawy emerytalnej, w okresie od [...] grudnia 1981 r. do [...] grudnia 1989 r., tj. przez okres 8 lat i 22 dni, podczas gdy całkowity okres służby wyniósł 34 lata, 4 miesiące i 22 dni. W ocenie MSWiA, w zaistniałej sytuacji nie sposób stwierdzić, by organ był władny zastosować uprawnienie wynikające z art. 8a ustawy emerytalnej z uwagi na to, że znaczna część służby B.F. była pełniona na rzecz totalitarnego państwa.

Organ administracji zauważył, że pierwsza przewidziana w art. 18a ust. 1 przesłanka mówi o krótkotrwałej służbie przed dniem 31 lipca 1990 r. Odnosi się ona zatem zarówno do długości okresu służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa, jak również stosunku długości tej służby do ogółu okresu służby, który powinien wykazywać przewagę tej drugiej, bowiem tylko wówczas tę pierwszą można uznać za "krótkotrwałą". Zdaniem MSWiA, w sytuacji, w której B.F. pełniła służbę na rzecz totalitarnego państwa przez 8 lat i 22 dni, co stanowi około 23,4% ogółu jej służby, nie może być mowy o krótkotrwałości tej służby.

Dalej organ administracji odwołał się do wyroków sądów administracyjnych, w których uzasadnieniach odnoszono się do pojęcia "krótkotrwałej służby".

Podsumowując MSWiA stwierdził, że niespełnienie choćby jednej z przesłanek wymienionych w art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej bezcelową czyni analizę potencjalnego spełnienia drugiej. Mając to na uwadze, organ uznał, że brak jest podstaw do dokonania rozstrzygnięcia zgodnego z wnioskiem strony.

B.F. zaskarżyła decyzję MSWiA z [...] czerwca 2021 r. nr [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 8a ustawy emerytalnej poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji przyjęcie, że:

1. krótkotrwała służba obejmuje okres wyłącznie do kilku miesięcy, podczas gdy w rzeczywistości przesłanka krótkotrwałości może obejmować okres kilku lat w zależności od okoliczności sprawy oraz należy rozpatrywać ją indywidualnie, mając na uwadze okres całej służby skarżącej, jak również okres życia skarżącej i przyczyny odejścia skarżącej ze służby,

2. rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia oznacza wykonywanie ich w sposób wzorowy, ponadprzeciętny, związany z wykazywaniem inicjatywy w realizowaniu obowiązków dodatkowych, zaś zwrot w szczególności z narażeniem zdrowia i życia określa kolejny warunek spełnienia tej przesłanki, podczas gdy prawidłowa wykładnia systemowa definiuje pojęcie rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków, jako wykonywanie ich w sposób odpowiadający wymaganiom, sumiennie, zaś określnie "w szczególności" oznacza najistotniejszy lub jeden z najistotniejszych przykładów, który nie determinuje, a jedynie może wpływać na wypełnienie przesłanki z art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej;

II. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 K.p.a. przez niewłaściwe zastosowanie, tj.:

1. nieprzeprowadzenie w sposób szczegółowy i wszechstronny postępowania dowodowego, w tym dokonanie nieprawidłowej oceny informacji Komendanta Głównego Policji dotyczącej przebiegu służby, z której to wynika, że skarżąca wykonywała służbę rzetelnie, z wielkim zaangażowaniem,

2. nieuwzględnienie okoliczności otrzymania przez skarżącą licznych nagród pieniężnych, uzasadniających spełnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego warunku",

3. nieuwzględnienie utraty zdrowia przez skarżącą wskutek służby, wskazującej, że skarżąca wykonywała zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r. z narażeniem zdrowia i życia,

4. ustalenie, że okres 8 lat i 22 dni pełnienia służby na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu ustawy przez skarżącą jest okresem długotrwałym, podczas gdy w skali całego życia skarżącej, jak i w skali okresu całej jej służby, okres ten jest krótkotrwały.

MSWiA wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując w odpowiedzi na skargę argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga podlegała uwzględnieniu. Należy jednak zaznaczyć, że stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej "P.p.s.a."), Sąd rozstrzygnął sprawę w jej granicach, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi. Kluczowy dla stwierdzenia niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji zarzut naruszenia art. 8a ust. 1 ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin (Dz. U. z 2020 r. poz. 723 – stan prawny na dzień wydania zaskarżonej decyzji; dalej "ustawa emerytalna") został bowiem oparty na mylnym założeniu (str. 4 skargi), że warunkiem zastosowania dyspozycji normy prawnej zawartej w tym przepisie jest spełnienie łącznie dwóch przesłanek w postaci: 1) pełnienia krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia. Tym samym w skardze zaakceptowano zasadniczy błąd wykładni prawa materialnego, który doprowadził organ administracji do wadliwego "wyznaczenia" (nieuprawnionego ograniczenia) zakresu okoliczności faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy.

Należy zatem zauważyć, że zgodnie z art. 18a ust. 1 ustawy emerytalnej, minister właściwy do spraw wewnętrznych, w drodze decyzji, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może wyłączyć stosowanie art. 15c, art. 22a i art. 24a w stosunku do osób pełniących służbę, o której mowa w art. 13b, ze względu na: 1) krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r. oraz 2) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia.

Powołany przepis zawiera pojęcia nieostre: "szczególnie uzasadnione przypadki", "krótkotrwała służba", "rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków". Odwołuje się ponadto do zdefiniowanego ustawowo zwrotu "osoby pełniącej służbę, o której mowa w art. 13b ustawy", jednakże również ten zwrot wymaga interpretacji. Niezbędne jest ustalenie jego znaczenia zarówno na tle treści przepisów ustawy emerytalnej, jak i charakteru odnoszących się do niego regulacji prawnych (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21, z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1895/21, z 4 grudnia 2020 r. sygn. akt I OSK 2630/19, z 13 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1464/19 – niepublikowane; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).

W świetle art. 13b ustawy emerytalnej, za "służbę na rzecz totalitarnego państwa" uznaje się służbę od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r. w wymienionych w ustawie cywilnych i wojskowych instytucjach i formacjach (art. 13b ust. 1) oraz służbę na etatach oraz w ramach szkoleń, kursów, a także oddelegowania w określonych instytucjach, wskazanych w ustawie (art. 13b ust. 2), chyba że służba ta rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r., bądź której obowiązek wynikał z przepisów o powszechnym obowiązku obrony (art. 13c).

Poprzestanie na analizie samej treści art. 13b ustawy emerytalnej prowadzi do wniosku, że okolicznościami rozstrzygającymi o kwalifikacji służby jako "służby na rzecz totalitarnego państwa" są wyłącznie ramy czasowe i miejsce pełnienia służby. Zawarta w tym przepisie definicja ustawowa nie jest jednak postrzegana w judykaturze, jako nakierowana na objęcie restrykcyjnymi unormowaniami ustawy emerytalnej tych funkcjonariuszy, którzy wprawdzie pełnili służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, jednak ich działalności nie można ocenić negatywnie z punktu widzenia aksjologii demokratycznego państwa prawnego i chronionych przez to państwo praw słusznie nabytych do zaopatrzenia społecznego.

Jak już wielokrotnie zaznaczał Naczelny Sąd Administracyjny, definicja ustawowa "służby na rzecz totalitarnego państwa" przedstawia się jako kryterium wyjściowe dla analizy sytuacji prawnej indywidualnych funkcjonariuszy, mające w istocie konstrukcję domniemania o istnieniu podstawy prawnej do obejmowania wszystkich funkcjonariuszy pełniących służbę w czasie i miejscach wskazanych w ustawowej definicji, restrykcyjnymi unormowaniami w zakresie ustalania wysokości świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego. Domniemanie to może być obalone w konkretnym stanie faktycznym, między innymi z uwagi na charakter i rodzaj wykonywanych czynności, których nie można ocenić negatywnie (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 i z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, a także z 19 stycznia 2021 r. sygn. akt III OSK 3026/21 i z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 532/20

– niepublikowane; dostępne: https://cbois.nsa.gov.pl).

Co za tym idzie, niewystarczające jest dla zastosowania rygorystycznych zasad ustalania świadczeń emerytalnych (art. 15c), rent inwalidzkich (art. 22a), rent rodzinnych (art. 24a) poprzestanie wyłącznie na ustaleniu "okresów służby na rzecz totalitarnego państwa". Niezbędne jest także ustalenie pełnej treści pojęcia "służby na rzecz totalitarnego państwa", znajdującej oparcie w przepisach ustawy emerytalnej odczytywanych w zgodzie z konstytucyjnymi zasadami wyznaczającymi standardy demokratycznego państwa prawnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza w swym orzecznictwie, że samo pojęcie "państwa totalitarnego" ma jednoznacznie negatywne znaczenie. Oznacza to, że charakter taki ma również "służba na rzecz" tego państwa. Wobec tego zasadne jest posłużenie się nie tylko dyrektywami wykładni językowej, ale także celowościowej przepisów, którymi wprowadzono wspomniane rygorystyczne zasady. Zaakceptowanie bowiem, opartego wyłącznie na literalnym odczytaniu art. 13b w zw. z art. 13c ustawy emerytalnej stanowiska, że określenie "służba na rzecz totalitarnego państwa", odwołujące się wyłącznie do ram czasowych i miejsc pełnienia służby, miałoby być kryterium przesądzającym o niedopuszczalności wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a tej ustawy - bez względu na to, czy służba ta charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też ograniczała się do zwykłych, standardowych działań, czynności, które zawsze były i są podejmowane w każdej służbie publicznej - jest niedopuszczane w świetle standardów demokratycznego państwa prawnego, chronionych przez to państwo wartości i realizowanych przez nie celów, w tym w świetle korespondującej z tymi standardami, wartościami i celami zasady równości wobec prawa, zgodnie z którą prawo w imię równości powinno indywidualizować sytuację obywateli ze względu na pewne cechy istotne (zob. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1861/21, z 2 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, z 24 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 2058/21, z 6 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 3244/19 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z przedstawionych wyżej względów, regulację zawartą w art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej należy rozumieć jako instrument prawny, w który wyposażono ministra właściwego do spraw wewnętrznych po to, by wszechstronnie zbadał sprawę określonego funkcjonariusza w celu zweryfikowania, czy funkcjonariusz ten - objęty ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa" - w istocie jest osobą, której wysokość świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego powinna być ustalana na podstawie rygorystycznych przepisów znajdujących aksjologiczne uzasadnienie wyłącznie w odniesieniu do osób, które angażowały się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji, i których prawa - z tego właśnie względu - zostały nabyte niesłusznie.

Wbrew zatem twierdzeniu MSWiA, przepis art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej nie zawiera dwóch przesłanek ("krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia"), które muszą być spełnione łącznie, by dopuszczalne było wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a. Przepis ten w istocie zawiera jedną przesłankę, tj. "szczególnie uzasadniony przypadek", którą należy rozważać z uwzględnieniem kryteriów pomocniczych, tj. "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r." oraz "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia". Kryteria te, poprzez zwrot "ze względu na", wyłącznie dookreślają treść "szczególnie uzasadnionych przypadków", a nie stanowią oddzielnych przesłanek stwierdzenia takich "przypadków". Nie mogą być też uznane za przykłady "szczególnie uzasadnionych przypadków", ponieważ ustawodawca nie posłużył się określeniem "w szczególności", stosowanym w sytuacji przedstawiania niewyczerpującego katalogu przesłanek. Treść tych kryteriów należy oceniać przez pryzmat treści "szczególnie uzasadnionych przypadków", a ich zadaniem jest ułatwienie ustalenia, czy w przypadku konkretnej osoby zostało obalone domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

Brak spełnienia któregoś z kryteriów opisanych w pkt 1 i pkt 2 art. 8a ustawy emerytalnej nie wyłącza więc automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", lecz wymaga ustalenia, czy służba określonej osoby, mimo to że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, tj. była np. działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej - służbie na rzecz państwa jako takiego. W drugiej z tych sytuacji, dopuszczalne jest przyjęcie, że wystąpiły w sprawie "szczególnie uzasadnione przypadki" obalające domniemanie służby charakteryzującej się zindywidualizowanym zaangażowaniem w działalność bezpośrednio ukierunkowaną na realizowanie ustrojowo zdeterminowanych zadań i funkcji właściwych państwu totalitarnemu.

MSWiA dokonał zatem błędnej wykładni art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej, która doprowadziła do niedopuszczalnego ograniczenia zakresu postępowania wyjaśniającego. Organ administracji, uznawszy bowiem, że w przypadku B.F. służba, o której mowa w art. 13b ustawy emerytalnej, nie była krótkotrwała przed dniem 31 lipca 1990 r., stwierdził, że wobec niespełniania jednej z dwóch koniecznych przesłanek, wyłączenie stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a wobec skarżącej było niedopuszczalne.

Z opisanych względów Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem art. 8a ust. 1 ustawy emerytalnej, które miało wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc przedstawione wyżej wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku do argumentacji zawartej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, mającej przemawiać za stwierdzeniem braku podstaw do uznania, że B.F. pełniła krótkotrwałą służbę przed dniem 31 lipca 1990 r., należy ponadto zauważyć, że ze względu na wysoki stopień nieostrości kryterium pomocniczego w postaci "krótkotrwałej służby przed dniem 31 lipca 1990 r.", nie można określić ogólnych, uniwersalnych cech służby w aspekcie czasowym, które mogłyby być wykorzystywane w każdym przypadku, jako swoisty wzorzec weryfikacji owej "długotrwałości". Dlatego bez odniesienia się do realiów służby pełnionej przez B.F. nieuprawnione jest odwoływanie się przez MSWiA do zaczerpniętych z uzasadnień wyroków sądów administracyjnych wydanych w sprawach innych funkcjonariuszy stwierdzeń, że np. realizacja zadań na rzecz totalitarnego państwa przez ponad 4 lata, co stanowiło więcej niż 15% całego okresu służby, nie może być uznana za czas krótkotrwały.

Brak możliwości zastosowania jednego, obiektywnego kryterium "krótkotrwałości" potwierdza zresztą analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji, gdzie z jednej strony wskazano (str. 2), że warunkiem stwierdzenia "krótkotrwałości" jest "przewaga" ogółu okresu służby nad okresem służby pełnionej na rzecz totalitarnego państwa (co w realiach rozpoznanej sprawy niewątpliwie miało miejsce – przyp. Sądu), a z drugiej (str. 3), odwołując się do stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrażonego w wyroku z 19 czerwca 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 424/19, stwierdzono, że za krótkotrwałą może być uznana jedynie służba "niedługa", "epizodyczna".

Wskazówkę interpretacyjną pomocną w zdefiniowaniu "krótkotrwałości służby" dostrzega się w judykaturze w art. 13c pkt 1 ustawy emerytalnej, stwierdzając, że w sytuacji gdy zgodnie z tą regulacją, służby, która rozpoczęła się po raz pierwszy nie wcześniej niż 12 września 1989 r. ustawodawca w ogóle nie uznaje za służbę na rzecz totalitarnego państwa w rozumieniu art. 13b, można przyjąć, że służba niespełniająca wymogu "rozpoczęcia się po raz pierwszy nie wcześniej niż w dniu 12 września 1989 r.", będąc jednak służbą w okresie "totalitarnego państwa", obejmującą okres około 10 miesięcy (tj. długość okresu wyznaczonego datami 12 września 1989 r. i 31 lipca 1990 r.,), będzie służbą krótkotrwałą. Zaznacza się jednak również, że także służba wyrażana w latach może być w realiach indywidualnej sprawy uznana za służbę krótkotrwałą (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21 i z 12 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 1577/21, a także wyroki z 26 maja 2021 r. sygn. akt III OSK 2174/21 i z 10 lutego 2021 r. sygn. akt III OSK 3267/21 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jak już zaznaczono, treść kryteriów pomocniczych należy oceniać z uwzględnieniem treści "szczególnie uzasadnionych przypadków". Co za tym idzie, właściwe posłużenie się kryterium "krótkotrwałości" wymaga w realiach rozpoznanej sprawy przede wszystkim rozważenia, czy służba B.F. charakteryzowała się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru.

Wbrew treści zarzutu skargi oznaczonego jako I.2. (str. 2 skargi), MSWiA nie przyjął w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "(...) rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków, w szczególności z narażeniem zdrowia i życia oznacza wykonywanie ich w sposób wzorowy, ponadprzeciętny, związany z wykazywaniem inicjatywy w realizowaniu obowiązków dodatkowych, zaś zwrot w szczególności z narażeniem zdrowia i życia określa kolejny warunek spełnienia tej przesłanki (...)". Organ administracji nie ustalił też (str. 8 skargi), że "niespełniona została również druga przesłanka, tj. rzetelne wykonywanie zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r. (...)". MSWiA, stwierdziwszy bowiem, że skarżąca nie spełniła "jednej z przesłanek" warunkujących możliwość wyłączenia stosowania art. 15c, art. 22a i art. 24a ustawy emerytalnej, poza zakresem postępowania wyjaśniającego pozostawił analizę, czy skarżąca rzetelnie wykonywała zadania i obowiązki po dniu 12 września 1989 r.

Mając jednak na względzie treść art. 153 P.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, było przedmiotem zaskarżenia, należy wskazać, że dla stwierdzenia, że funkcjonariusz rzetelnie wykonywał zadania i obowiązki nie jest konieczne ustalenie, że miało to miejsce z narażeniem zdrowia i życia. Jeśli ustawodawca zakładałby odniesienie kryterium określonego w art. 8a ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej wyłącznie do osób pełniących służbę z narażeniem zdrowia i życia, to pominąłby zwrot "w szczególności", ustanawiając tym samym warunek konieczny "narażenia zdrowia i życia". Stwierdzenie rzetelności działania nie wymaga również legitymowania się nagrodami, czy wyróżnieniami dotyczącymi przebiegu służby, jakkolwiek nagrody takie i wyróżnienia mogą być jednym z dowodów świadczących o rzetelności wykonywania zadań i obowiązków. Kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków" należy rozumieć w sposób standardowo przyjęty w języku polskim. Nie ma więc powodów do podawania w wątpliwość rzetelności wykonywania obowiązków, jeśli nie ma dowodów na działanie nierzetelne, takich jak nagany czy inne przewidziane prawem sankcje będące reakcją na sposób działania określonej osoby (zob. np. powołane wyżej wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2021 r. sygn. akt III OSK 4747/21 i z 30 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 1511/21, a także wyroki z 5 listopada 2020 r. sygn. akt I OSK 813/20 i z 12 grudnia 2019 r. sygn. akt I OSK 1631/20 – niepublikowane; dostępne: https://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Ponownie rozpatrując sprawę, organ administracji uwzględni wywiedzione powyżej rozumienie kryterium "rzetelnego wykonywania zadań i obowiązków", a także konieczność oceny kryterium "krótkotrwałości służby przed dniem 31 lipca 1990 r." z uwzględnieniem treści "szczególnie uzasadnionych przypadków". Przede wszystkim jednak MSWiA weźmie pod uwagę, że brak spełnienia któregoś z kryteriów wymienionych w art. 8a ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy emerytalnej nie wyłącza automatycznie możliwości spełnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku", lecz wymaga zbadania, czy służba określonej osoby, mimo to że nie była "krótkotrwałą służbą przed dniem 31 lipca 1990 r.", bądź nie charakteryzowała się "rzetelnym wykonywaniem zadań i obowiązków po dniu 12 września 1989 r., w szczególności z narażeniem zdrowia i życia", była służbą charakteryzującą się bezpośrednim zaangażowaniem w realizację zadań i funkcji państwa totalitarnego, czy też nie miała takiego charakteru, będąc działalnością ograniczającą się do zwykłych, standardowych działań i czynności podejmowanych i wykonywanych w każdej służbie publicznej. Innymi słowy, organ będzie zobowiązany do ustalenia, czy skarżąca, jako objęta ustawowym domniemaniem "służby na rzecz totalitarnego państwa", w istocie angażowała się w sposób bezpośrednio ukierunkowany na realizowanie charakterystycznych dla ustroju państwa totalitarnego jego zadań i funkcji.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję.