Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 773/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Dnia 13 grudnia 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Górecka ( spr.) Sędziowie NSA Maria Lorych-Olszanowska WSA Mirella Ławniczak Protokolant: st. sekr. sąd. Anna Piotrowska - Żyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 grudnia 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi K H na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia ... r., nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P z dnia 29 lutego 2012r. nr ... , II. przyznaje adwokatowi J G od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu kwotę 295,20,- (dwieście dziewięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych uwzględniającą podatek od towarów i usług w kwocie 55,20,- (pięćdziesiąt pięć i 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu. III. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 listopada 2010 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P, na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i art. 28 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.), umorzył K H należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie 30.372,69 zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne za okres 06/1995-01/1998, odsetek wymagalnych i dodatkowych opłat) – pkt I oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w kwocie 61.303,24 zł (w tym składek na ubezpieczenie społeczne za okres 04/1994-12/1997 i odsetek wymagalnych) – pkt II.

W uzasadnieniu powyższej decyzji organ podał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (nie wyczerpano wszystkich środków egzekucyjnych, a zobowiązana jest współwłaścicielką nieruchomości zabezpieczonej hipotecznie przez ZUS), jednakże wystąpiły okoliczności wskazane w art. 28 ust. 3 a ustawy pozwalające na umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne. K H otrzymuje emeryturę, z której prowadzona jest egzekucja na rzecz ZUS (po potrąceniach do wypłaty zostaje 886,45 zł). Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem nie posiadającym żadnych dochodów. Sytuacja rodziny jest bardzo trudna a skuteczna egzekucja z zabezpieczonej nieruchomości pozbawiłaby wnioskodawczynię i jej męża miejsca zamieszkania. Z tego też względu Zakład postanowił o częściowym umorzeniu zaległości na podstawie § 3 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem zobowiązana pismem z dnia 10 grudnia 2010 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, powołując się na swoją trudną sytuację materialno – rodzinną.

K H zarzuciła też Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych – Inspektorat w Z, że "oszukał" ją "na 3 lata emerytury, tj. około 50 tys. zł", gdyż niesłusznie otrzymała emeryturę dopiero w 58 roku życia, choć prawo do niej nabyła już w 1993 roku – po 30 latach pracy.

Po rozpatrzeniu wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P decyzją z dnia 15 lutego 2011r. utrzymał w mocy decyzję z dnia 30 listopada 2010 r.

Organ ponownie rozpoznał zebrany w sprawie materiał dowodowy i podał, iż nie stwierdzono przesłanek umożliwiających umorzenie przedmiotowego zadłużenia. Zakład powołał się na prowadzone skutecznie postępowanie egzekucyjne z emerytury strony i fakt posiadania majątku nieruchomego zabezpieczonego hipotecznie. Organ wskazał jednocześnie, iż przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie mają zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników.

W skardze na powyższą decyzję K H ponownie powołała się na swoją krytyczną sytuację materialną (potwierdzoną w toku postępowania przez ZUS) oraz na bezprawną, jej zdaniem, odmowę przyznania emerytury po ukończeniu 55 lat życia, co spowodowało konieczność pracy do 58 roku życia. Podała też, że ZUS nie zgodził się na restrukturyzację jej zadłużenia, naliczając wysokie odsetki od nieuiszczonych składek.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia 10 sierpnia 2011 roku pełnomocnik strony skarżącej w osobie radcy prawnego wniósł o uchylenie decyzji II instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, zarzucając wydanie tego orzeczenia z naruszeniem art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W ocenie pełnomocnika z urzędu przepis ten nie dotyczy wyłącznie możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek i dotyczących wyłącznie ich własnego ubezpieczenia. Wskazano ponadto, iż zgodnie z art. 109 powyżej cytowanej ustawy składki na ubezpieczenie społeczne należne za okres do 31 grudnia 1998 r. płatnicy są zobowiązani rozliczać i opłacać na podstawie przepisów dotychczasowych. Przepisy obowiązujące w czasie powstania składek za okres 04/1994 – 12/1997 nie rozgraniczały składek finansowanych w części przez płatnika oraz w części przez ubezpieczonego. Zgodnie bowiem z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t. j. – Dz. U. Nr 25 z 1989 r., poz. 137 ze zm.) składki na ubezpieczenia społeczne pracowników opłacają zakłady pracy z własnych środków za czas trwania ubezpieczenia każdego pracownika. Składki za zatrudnionych pracowników opłacał zatem płatnik składek w całości. Sporne składki za okres 04/1994 – 12/1997 były wobec tego finansowane w całości przez płatnika składek – skarżącą i podlegały umorzeniu na zasadzie art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zdaniem pełnomocnika, skoro ZUS uznał istnienie w niniejszej sprawie przesłanek z art. 28 ust. 3 a ustawy to należało umorzyć wszystkie należności z tytułu składek (w tym za okres 1994 – 1997), gdyż były one finansowane w całości przez K H.

W powyższym piśmie podniesiono ponadto zarzut niezbadania przez organ ewentualnego upływu terminów przedawnienia dochodzonych roszczeń.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 23 sierpnia 2011 r. uchylił decyzję w części utrzymującej w mocy decyzję ZUS z 30 listopada 2010 r. w zakresie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników i uchylił decyzję ZUS z 30 listopada 2010 r. w tym zakresie.

W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. - Dz. U. Nr 205 z 2009 r., poz. 1585 ze zm.) dalej u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Według ust. 2 należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

– dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

– sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze;

– nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

– nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

– wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

– naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

– jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W decyzji z dnia 30 listopada 2010 r., organ umorzył wnioskodawczyni należności z tytułu składek na ubezpieczenie własne z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w kwocie 30.372,69 zł (uznając w tym zakresie istnienie przesłanek z art. 28 ust. 3 a u.s.u.s – pkt 1) oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie należne za zatrudnionych pracowników w kwocie 61.303,24 zł – pkt 2, wobec których według Zakładu, art. 28 ust. 3 a powyższej ustawy nie miał znajdować zastosowania. W zaskarżonej decyzji z dnia 15 lutego 2011 r. Zakład utrzymując w mocy decyzję z 30 listopada 2010 r., również stwierdził, że art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. nie ma zastosowania dla należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników. Jednocześnie organ w żaden sposób nie uzasadnił tego stanowiska.

Sąd uznał, iż Zakład Ubezpieczeń Społecznych niezasadnie stwierdził, że w zakresie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników (za okres 04/1994 – 12/1997) nie znajdował zastosowania przepis art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni zgodził się bowiem z tezą wyroku NSA z dnia 13 października 2009 r. (sygn. akt II GSK 106/09, lex nr 573511), iż skoro w przepisie tym mowa jest generalnie o możliwości umorzenia należności z tytułu składek społecznych ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mimo braku ich całkowitej nieściągalności wobec czego chodzi w nim o wszystkich ubezpieczonych będących płatnikami składek na ubezpieczenia, a nie wyłącznie o ubezpieczonych opłacających składki z tytułu obowiązku własnego ubezpieczenia. W niniejszej sprawie skarżąca była osobą ubezpieczoną, a w okresie prowadzenia działalności gospodarczej pełniła funkcję płatnika składek na własne ubezpieczenie społeczne, jak i na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników. Art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. nie rozróżnia w jakikolwiek sposób, czy chodzi wyłącznie o składki na ubezpieczenia własne czy też o wszystkie składki na rzecz ZUS opłacane przez określonego zobowiązanego jako płatnika. Przyjąć zatem należy, iż przepis ten dotyczy również tych ubezpieczonych, którzy jako płatnicy finansowali składki na ubezpieczenia zatrudnianych pracowników z własnych środków finansowych. Za takim rozumieniem tego przepisu przemawia ponadto treść przepisu art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących w ogóle płatnikami składek nie ma zastosowania art. 28. W niniejszej sprawie nie wystąpiło zatem ograniczenie wskazane w art. 30 ustawy, gdyż skarżąca będąca płatnikiem składek za swoich pracowników mogła, w ocenie Sądu, skutecznie żądać rozpatrzenia swojego wniosku w kontekście istnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 a ustawy również wobec należności z tytułu nieopłaconych składek za zatrudnionych pracowników za okres 04/1994-12/1997.

Z tego też powodu Sąd stwierdził, iż teza organu o niemożności dokonania oceny tej części wniosku strony w oparciu o art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne była nieuzasadniona. Zakład nie przedstawił też jakiejkolwiek argumentacji na poparcie swojego stanowiska. Przepis art. 28 ust 3 a i przepisy powołanego wyżej rozporządzenia nie mogą natomiast stanowić podstawy do umorzenia składek należnych za zatrudnionych pracowników w części przez nich finansowanej.

Istotne zastrzeżenia Sądu wzbudziła ponadto kwestia dotycząca ewentualnego przedawnienia składek za okres od kwietnia 1994 r. do grudnia 1997 r. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż składki przedawnione nie mogą być skutecznie dochodzone, wobec czego bezzasadne staje się orzekanie o ich potencjalnym umorzeniu.

Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 24 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegały pierwotnie przedawnieniu z upływem 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Po znowelizowaniu ustawy z dniem 1 stycznia 2003 r. podstawowy termin przedawnienia należności z tytułu składek wynosi 10 lat. W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się zgodnie, iż znowelizowany przepis art. 24 ust. 4 ustawy ma zastosowanie jedynie do tych należności z tytułu składek, które nie przedawniły się przed wejściem w życie tej nowelizacji, czyli przed dniem 1 stycznia 2003 r. (zob. m. in. wyrok NSA z 18 marca 2009 r. sygn. akt II GSK 835/08, lex nr 570289, uchwała SN z 02 lipca 2008 r. sygn. akt II UZP 5/08, OSNP 2009/1 – 2/17, wyrok NSA z 18 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 466/08, lex nr 549018; wyrok SN z 23 stycznia 2009 r., sygn. akt I UK 204/08, M.P. Pr. 2009/7/375; wyrok WSA w Poznaniu z 14 stycznia 2009 r., sygn. akt I SA/Po 1481/08, lex nr 506627).

Na dzień 1 stycznia 2003 r. należności z tytułu nieuiszczonych składek za zatrudnionych pracowników (obejmujące okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 r.) mogły ulec co do zasady definitywnemu przedawnieniu na skutek upływu 5 letniego ustawowego okresu przedawnienia, wobec czego nie zostały już objęte nowym, 10 letnim ustawowym terminem (chyba, że doszło do skutecznego przerwania lub zawieszenia biegu terminu przedawnienia). Zgodnie z art. 35 ust 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r., Nr 25 poz. 137 ze zm.) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. W myśl ust 4 cytowanego przepisu bieg przedawnienia przerywało:

- odroczenie terminu płatności

- rozłożenie spłaty należności na raty

- każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik.

Również zgodnie z pierwotną treścią art. 24 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r., Nr 137 poz. 887) bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty składek na raty oraz każda czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Regulacja stanowiąca o tym, iż nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, została wprowadzona przez przepis art. 24 ust. 5 ustawy dopiero od dnia 1 stycznia 2003 r. Dla skutecznego stwierdzenia, iż należności za okres od kwietnia 1994 r. do grudnia 1997 r. nie uległy przedawnieniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych winien wobec tego wykazać, iż najpóźniej do 31 grudnia 2002 r. rozłożono spłatę należności na raty lub też zostały podjęte odpowiednie czynności zmierzające do ściągnięcia tych nieuiszczonych składek.

Z uzasadnień obu decyzji nie wynikało tymczasem w jakikolwiek sposób, że dochodzone należności na rzecz ZUS nie podlegają przedawnieniu, a jak już wskazano powyżej tylko kategoryczne ustalenia organu w tym zakresie umożliwiają merytoryczne rozpatrywanie wniosku strony o umorzenie istniejących należności.

Z odpisu księgi wieczystej nr [...] obejmującej zabudowaną działkę nr [...] należącą do skarżącej wynika, iż w dniu 15 maja 2001 r. wpisano do niej hipotekę przymusową na rzecz ZUS (k. 35, 64, 126 akt adm.). Wpisów hipotecznych dokonano ponadto na rzecz Zakładu w dniu 26 maja 2009 r. w księdze wieczystej nr [...] dotyczącej nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącej (k. 64, 68 v, 106, 126).

Z tytułu dochodzenia należności wobec ZUS postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej prowadził odpowiednio – urząd skarbowy (czynności okazały się nieskuteczne), komornik sądowy (od 20 września 2007 r.) i sam organ ubezpieczeniowy (zajęcie od 26 kwietnia 2007 r.) – k. 64-64 v akt. Tytuły egzekucyjne w egzekucji administracyjnej wystawiono w dniach 12 listopada 2004 i 22 lutego 2006 r. (k. 68 v, 106 v). Z innych danych organu wynika natomiast, iż egzekucja własna była prowadzona uprzednio w okresie 05/1994-12/1997, egzekucja skarbowa w okresie 11/1994-01/1998, a odrębna egzekucja sądowa w okresie 10/1994-01/1998 oraz 11/1999-02/2006 r. (k. 106 v i 126). Ponadto w dniach 3 grudnia 1996 r. i 27 lutego 1998 r. strona składała wnioski o zawarcie układu ratalnego (umowy zerwane zostały przy tym odpowiednio z dniem 5 grudnia 1997 r. i 27 kwietnia 1998 r.) – k. 64. W dniu 15 listopada 2002 r. skarżąca wniosła też o restrukturyzację niektórych należności, jednakże decyzją z dnia 7 kwietnia 2004 r. postępowanie restrukturyzacyjne zostało umorzone (k. 67). W aktach administracyjnych jest ponadto wykaz zrealizowanych i niezrealizowanych tytułów egzekucyjnych, wystawianych przez ZUS od 9 stycznia 1995 r. Nie przyporządkowano jednak poszczególnych tytułów do konkretnych rodzajów zaległych należności składkowych, dochodzonych przez Zakład od K H (zob. wykaz tytułów – pomiędzy k. 116 i 117 akt).

Z powyższych danych zgromadzonych w aktach administracyjnych wynikało, iż wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne było prowadzone już od 1994 r. przez sam Zakład, urząd skarbowy i komornika skarbowego. Dokonano ponadto zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomościach należących do wnioskodawczyni i zawierano z nią układy ratalne. Zdaniem Sądu informacje zawarte w aktach administracyjnych nie pozwalały jednak na ustalenie w kategoryczny oraz jednoznaczny, nie budzący wątpliwości sposób, iż powyższe czynności egzekucyjne obejmowały również wszystkie należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników (za okres 04/1994-12/1997), których nie umorzono w zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji. Obok tych należności K H była bowiem zobowiązana wobec ZUS z tytułu składek na ubezpieczenie własne za okres 06/1995-01/1998 (umorzonych decyzją z 30 listopada 2010 r. nr[...] ) oraz za okres 11/1999, 01/2000-02/2001 i składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 11/2002-12/2003, 08/2004-02/2006 umorzonych decyzją z dnia 30 listopada 2010 r., nr[...]). W ocenie Sądu to organ powinien ustalić i bardzo precyzyjnie uzasadnić, jakie konkretnie wskazane okoliczności wpłynęły na konieczność przyjęcia tezy o skutecznym przerwaniu biegu 5 letniego terminu przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników (za okres kwiecień 1994 – grudzień 1997). Brak wyjaśnień tego rodzaju w uzasadnieniach zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji i w samych aktach administracyjnych uniemożliwił w zasadzie Sądowi dokonanie prawidłowej kontroli legalności powyższych decyzji w zakresie przestrzegania regulacji prawnych dotyczących przedawnienia roszczeń publicznoprawnych Zakładu wobec płatnika składek.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P winien dokonać wobec tego wnikliwej analizy w zakresie tego, czy należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 podlegają przedawnieniu. W przypadku stwierdzenia, iż nie uległy one przedawnieniu, a więc istnieje przedmiot sprawy i można rozpatrywać merytorycznie wniosek o ich umorzenie Zakład będzie zobowiązany, mając na względzie wcześniejsze uwagi i rozważania Sądu, dokonać oceny tego wniosku również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – biorąc przy tym pod uwagę aktualną sytuacje rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS Oddział w P decyzją nr [...]z dnia 29.02.2012 r. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 r. wraz z odsetkami.

W uzasadnieniu organ wskazał szczegółowo, że należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników nie uległy przedawnieniu, albowiem nastąpiło skuteczne zawieszenie biegu terminu przedawnienia na skutek wszczęcia postępowań egzekucyjnych, zakończonych postanowieniami o jego umorzeniu z dnia 8.09.1998 r. i 31.12.2002 r. Organ wskazał precyzyjnie szczegółowe okresy prowadzenia postępowań egzekucyjnych odnośnie składek za konkretne okresy ( generalnie od kwietnia 1994 r. ) oraz wpływ tych postępowań na przerwanie biegu terminu przedawnienia. Wskazano ponadto na fakt zabezpieczenia spornych należności wpisem hipoteki w dniu 15.05.2001 r. oraz na postępowanie restrukturyzacyjne toczone od dnia 15.11.2002 r. do dnia 07.04.2004 r., powodujące zawieszenie biegu terminu przedawnienia. Aktualnie dług jest egzekwowany w drodze zajęcia świadczenia emerytalno – rentowego strony skarżącej ( 1553,45 zł brutto ). Strona otrzymuje po potrąceniach – 912,28 zł netto. Prowadzi gospodarstwo domowe z mężem nie uzyskującym dochodu i wymagającym stałej opieki. Wydatki stałe wynoszą 485 zł. Strona posiada zadłużenie kredytowe w bankach, spłacane w trybie postępowania egzekucyjnego.

Organ podkreślił, że strona nie posiada aktualnie zadłużenia związanego z ubezpieczeniami własnymi, a w sprawie chodzi wyłącznie o należności na ubezpieczenia społeczne zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, co wyklucza możliwość zastosowania art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Nie maja oni statusu płatnika, gdyż składki za nich opłacane są przez pracodawcę jako płatnika składek.

Jedyną podstawą umorzenia takich składek jest wobec tego ich całkowita nieściągalność, która nie istnieje w sprawie, gdyż wobec strony prowadzone jest skutecznie postępowanie egzekucyjne.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona zaakcentowała, że znalazła się w bardzo ciężej sytuacji materialnej ze swoją rodziną i oczekuje na pomoc państwa.

Decyzją nr [...]z dnia 07.05.2012 r. ZUS Oddział w P utrzymał w mocy decyzję z dnia 29.02.2012 r., podzielając generalnie ustalenia faktyczne i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu decyzji I instancji.

ZUS podkreślił, że przepisy art. 28 ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie maja zastosowania do należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników.

W skardze do WSA w Poznaniu K H zarzuciła organowi błędną interpretacje przepisów, niezgodną z tezami wyroku z dnia 23.08.2011 r. Zakwestionowała też wiarygodność dokumentów, na których oparto wydanie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na uzasadnienie swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje :

Skarga okazała się uzasadniona.

Wskazać należy na wstępie, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu administracyjnego wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Przez ocenę prawną należy przy tym rozumieć wyjaśnienie istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku w związku z rozpoznawaną sprawą. W zakresie tak rozumianej oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego aktu w aspekcie stosowania prawa, jak i wyjaśnienie, dlaczego stosowanie to zostało w konkretnym przypadku uznane za błędne, oraz jakie – zdaniem danego sądu – zastosowanie lub interpretacja przepisów prawnych powinny mieć miejsce, aby rozstrzygnięcie organu administracji publicznej mogło zostać uznane za zgodne z prawem (zob. m. in. T. Woś i in., Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 472-473). Organ administracji zobowiązany jest wobec tego do bezwzględnego zastosowania się przy ponownym rozpoznaniu sprawy do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku. Uchybienie temu obowiązkowi narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza wadliwość podjętego aktu lub czynności, uzasadniającą konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego (zob. np. wyrok NSA z 21 października 1999r., IV S.A. 1681/97, LEX nr 47848 ).

W wyroku z dnia 23.08.2011 r. ( sygn. III SA/Po 266/11 ) Sąd stwierdził, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P winien dokonać wnikliwej analizy w zakresie tego, czy należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 podlegają przedawnieniu. W przypadku stwierdzenia, iż nie uległy one przedawnieniu, a więc istnieje przedmiot sprawy i można rozpatrywać merytorycznie wniosek o ich umorzenie Zakład będzie zobowiązany dokonać oceny tego wniosku również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – biorąc przy tym pod uwagę aktualną sytuacje rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

Sąd po przeanalizowaniu akt sprawy stwierdził, że organ ZUS nie wykonał częściowo powyższych wytycznych.

W uzasadnieniach decyzji obu instancji wyjaśniono szczegółowo, dlaczego należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników za okres od kwietnia 1994 do grudnia 1997 nie podlegały przedawnieniu, wskazując na prowadzone postępowania egzekucyjne, zabezpieczenie hipoteczne wierzytelności ZUS i prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne. W tym zakresie wytyczne Sądu zostały zrealizowane w całości.

Organ ZUS wskazał ponadto na aktualną sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową strony skarżącej, jednak nie dokonał oceny istnienia przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za zatrudnionych pracowników w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, pomimo wyraźnych i jednoznacznych wskazówek w tym zakresie podniesionych w uzasadnieniu wyroku WSA z 23.08.2011 r. Organ ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że w zakresie tych należności należy oceniać istnienie podstaw do ich umorzenia wyłącznie pod kątem przesłanki całkowitej nieściągalności długu. Takie stanowisko organu oznaczało dokonywanie nieuprawnionej polemiki z tezami i wytycznymi wyroku WSA, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia przepisu art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy ZUS winien wobec tego dokonać wyczerpującej oceny wniosku skarżącej również w oparciu o kryteria wskazane w art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – uwzględniając przy tym aktualną sytuacje rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącej.

Ze względu na powyższe okoliczności Sąd uznał, iż obie decyzje Zakładu z dnia 7.05.2012 r. i 29.02.2012 r. zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania (art. 7, 77 i 107 § 3, art. 11 kpa, art. 28 ust. 3 a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz w związku z art. 153 p. p. s. a.) mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wobec czego orzeczono o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. p.p.s.a. – jak w punkcie I wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu Sąd postanowił na podstawie art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.) – pkt II orzeczenia, a o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a. – jak w pkt III wyroku.