Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1120/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d i 2 f
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Kaznowska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Protokolant specjalista Ewa Bojarska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...]r. nr [...]; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] r., Prezydent Miasta C. ustalił M. J. (skarżący) opłatę za pobyt ojca A. J. - w Domu Pomocy Społecznej w L. (DPS) począwszy od dnia 13 stycznia 2021 r., w tym za okres od 13 stycznia do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 916,18 zł od 1 lutego do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1.095,55 zł, a od 1 marca 2021 r. po 739,44 zł miesięcznie. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał m.in. art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 2d i 2f, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm. – dalej "u.p.s.").

Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji przywołał przepisy ustawy o pomocy społecznej regulujące zasady ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Przedstawił tok przeprowadzonego postępowania administracyjnego, ustalenia poczynione w trakcie rozpatrywania sprawy, osoby zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt A. J. w DPS oraz sytuację dochodową skarżącego. W zakresie tym organ I instancji ustalił na podstawie wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] r., iż skarżący prowadzi trzyosobowe gospodarstwo domowe, dochód rodziny w grudniu 2020 r. wyniósł 9.370,26 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie daje kwotę 3.123,42 zł, w styczniu 2021 r. dochód wyniósł 8.038,65 zł, co w przeliczeniu na osobę w rodzinie stanowi kwotę 2.679,55 zł, natomiast w lutym 2021 r. dochód wynosił 6.970,33z1, na osobę w rodzinie stanowił kwotę 2.323,44 zł, a 300% ustawowego kryterium dochodowego na osobę w rodzinie wynosi 1.584,00 zł. Organ I instancji wskazał, że dochód na osobę w rodzinie przekracza 300% ustawowego kryterium o kwoty: za grudzień 2020 r. -1.539,42 zł, za styczeń 2021 r. - 1.095,55 zł, a od lutego - 739,44 zł. Stwierdził dalej, że ojciec skarżącego jest mieszkańcem DPS od dnia 13 stycznia 2021 r. do nadal. Do partycypowania w kosztach jego utrzymania w DPS zobowiązane są dwie osoby. Dalej wyjaśnił, że przy piśmie z dnia 22 marca 2021 r. przesłano do skarżącego umowę na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w DPS, która nie została przez stronę podpisana. Zatem organ I instancji mając na uwadze przepis art. 61 ust.1 pkt 2 lit.b i lit.d u.p.s., ustalił skarżącemu opłatę za pobyt ojca w DPS, począwszy od 13 stycznia 2021 r. w wysokości różnicy pomiędzy dochodem na osobę w rodzinie a 300% ustawowego kryterium. Organ I instancji wyjaśnił, że osoby wnoszące opłatę lub zobowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS mogą być zwolnione częściowo lub całkowicie na ich wniosek zgodnie z art. 64 u.p.s.

W odwołaniu od tej decyzji skarżący reprezentowany przez pełnomocnika zarzucił organowi I instancji niekompletne ustalenie stanu faktycznego polegające na pominięciu przez organ okoliczności mogących mieć istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a dotyczących relacji skarżącego z jego ojcem. Mając na uwadze powyższe pełnomocnik skarżącego na podstawie art.136 § 1 K.p.a. wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wymienionych w uzasadnieniu odwołania na okoliczność ich treści, a w konsekwencji na okoliczność wykazania charakteru i przebiegu relacji odwołującego się z ojcem i w rezultacie na okoliczność wykazania zasadności wniosku skarżącego o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w przedmiotowej sprawie w całości; dopuszczenie dowodów z zeznań wymienionych przez pełnomocnika ośmiu świadków na okoliczność wykazania charakteru i przebiegu relacji skarżącego z ojcem i w rezultacie na okoliczność wykazania zasadności wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie niniejszego postępowania. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie w całości oraz ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Pełnomocnik skarżącego w uzasadnieniu szeroko przedstawiła negatywne zachowanie ojca w stosunku do rodziny podkreślając, że jedyną osobą odpowiedzialną za utrzymanie, wychowanie, edukację i rozwój skarżącego była jego matka, samotnie wychowująca dwójkę dzieci. Natomiast ojciec nigdy nie uczestniczył w życiu skarżącego i nie był zainteresowany zmianą takiego stanu rzeczy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (SKO) decyzją z dnia [...] r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO zrelacjonowało przebieg dotychczasowego postępowania, przybliżyło treść decyzji organu I instancji oraz wniesionego od niej odwołania. Przytoczyło i omówiło ponadto przepisy stanowiące podstawę prawną podjętego przez ten organ rozstrzygnięcia. Zauważyło, iż ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019r., poz.1690) ustawodawca zmienił tryb ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej. Nowe przepisy ustawy obowiązują od 4 października 2019 r. i zgodnie z art.4 ust. 7 i 8 tej ustawy do postępowań o ustalenie odpłatności za pobyt członka rodziny w DPS, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy, stosuje się art. 59 i art. 61 ustawy zmienianej, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, czyli stosuje się nowe przepisy ustawy. Podkreśliło, że ustawodawca zmienił tryb ustalania opłaty za pobyt członka rodziny w DPS dodając w art.61 u.p.s. po ust.2c ust. 2d-2f

Przedstawiając stan faktyczny sprawy SKO wskazało na bezsporną okoliczność, że ojciec skarżącego od dnia 13 stycznia 2021 r. przebywa w DPS i ponosi opłatę za swój pobyt w wysokości 70% posiadanego dochodu. Osobami zobowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS jest skarżący i jego siostra – M. N. W stosunku do siostry skarżącego organ I instancji prowadzi odrębne postępowanie w sprawie ustalenie odpłatności za pobyt ojca w DPS. W związku z powyższym SKO poczyniło również zbieżne z organem I instancji ustalenia dotyczące sytuacji dochodowej skarżącego oraz przedstawiło tożsame wyliczenie kwoty odpłatności skarżącego za pobyt jego ojca w DPS. Analizując wysokość ustalonej odpłatności SKO zważyło, iż średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca DPS do dnia 31 stycznia 2021 r. wynosił 3.441,14 zł miesięcznie, a od 1 lutego 2021 r. wynosi 3.815,59 zł , -z czego mieszkaniec domu A. J. ponosi odpłatność za swój pobyt w DPS w wysokości 70 % posiadanego dochodu. Po odliczeniu kwoty opłaty ponoszonej przez A. J. od miesięcznego kosztu utrzymania, do zapłaty pozostaje za styczeń 2021 r. kwota 1.832,36 zł, a od lutego 2021 r. kwota 3.364,09 zł zatem każda osoba zobowiązana winna ponosić połowę tej należności czyli za miesiąc styczeń 2021 r. kwotę 916,18 zł a od miesiąca lutego 2021 r. po 1.682,00 zł.

SKO stwierdziło, że w przypadku skarżącego dochód przekracza ustawowe kryterium. Wyjaśniło dalej, że pismem z dnia 22 marca 2021 r. organ I instancji przesłał skarżącemu umowę na ponoszenie opłaty za pobyt ojca w DPS, która nie została podpisana. Zatem mając na uwadze przepis art.61 ust.2d u.p.s. zaskarżoną decyzją organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt ojca w DPS w wysokości stanowiącej nadwyżkę dochodu nad 300% ustawowego kryterium oraz przy zachowaniu zasady proporcjonalności z art.61 ust.2f u.p.s., i tak za styczeń 2021 r. w kwocie 916,18 zł, za luty 2021 r. w kwocie 1.095,55 zł i od marca 2021 r. po 739,44 zł miesięcznie.

Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu dotyczących niekompletnego ustalenia stanu faktycznego w zakresie relacji skarżącego z ojcem SKO wyjaśniło, że strona jako syn osoby skierowanej do domu pomocy społecznej z mocy ustawy zobowiązany jest do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w DPS jeżeli dochód przekracza ustawowe kryterium 300%. Na gruncie ustawy o pomocy społecznej ustawodawca określił krąg osób zobligowanych do ponoszenia kosztów związanych z pobytem osób z grona najbliższych członków rodziny w placówkach świadczących opiekę. Uregulowanie to ma charakter odrębny od unormowania zamieszczonego w ustawie Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Okoliczności dotyczące sytuacji rodzinnej, majątkowej czy też relacje z ojcem mogą stanowić podstawę do wydania przez organ decyzji o zwolnieniu z ponoszenia w całości lub w części ustalonej opłaty na podstawie art. 64 u.p.s.

W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił naruszenie art. 64 pkt 2 u.p.s. przez jego błędne niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że nie zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie skarżącego od opłaty jego ojca w DPS; naruszenie przepisów postepowania tj. art. 7 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego mających na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli zawnioskowanych przez skarżącego dowodów: naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., w tym zaniechania uwzględnienia w zobowiązaniu drugiego zstępnego. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz wstrzymanie w całości wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podkreślił, że postępowanie ojca względem rodziny było naganne, a co w opinii skarżącego nie zostało ocenione przez SKO. Zdaniem skarżącego organ bezzasadnie nie objął wszystkich zstępnych jednym postępowaniem, co spowodowało obciążenie wyłącznie skarżącego.

W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 24 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę akcentując, że A.J. ma dwoje wstępnych zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za jego pobyt w DPS. Dołączył do pisma zaświadczenie lekarskie z dnia [...] r. potwierdzające ciążę małżonki skarżącego oraz dokument potwierdzający uposażenie skarżącego. Wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z ww. dokumentów celem ustalenia sytuacji osobistej i finansowej skarżącego.

W kolejnym piśmie z dnia 25 października 2021 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu przywołał okoliczności, które w jego ocenie uzasadniają wstrzymanie wykonania decyzji. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2021 r. tut. Sąd oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania decyzji. Jest ono prawomocne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 137, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2019 r., poz. 2325, ze zm. - dalej "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości, co do tego, że zaskarżona decyzja może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu, sprawowanej w rozpoznawanej sprawie w oparciu o wskazane powyżej kryteria, jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji ustalającą skarżącemu odpłatność za pobyt jej matki w DPS za podany w tej decyzji okres.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanej decyzji Kolegium stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.,- dalej w skrócie jak dotychczas "u.p.s."). Ustawa ta w art. 60 ust. 1 u.p.s. wprowadza generalną zasadę, wedle której pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Bardziej szczegółowe zagadnienia dotyczące ponoszenia opłat za pobyt w DPS reguluje przede wszystkim art. 61 u.p.s. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej – przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 przywołanego przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Zgodnie z ust. 2d tego artykułu, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s. wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b ustawy. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

Z powyższego wynika, że opłata może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy, lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. W przypadku natomiast, gdy osoba zobowiązana odmawia podpisania umowy i nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty ustala ją w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, bez uwzględnienia ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2.

Gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej jest zobowiązana do pokrycia opłaty tylko w sytuacji, gdy opłaty ustalone na rzecz mieszkańca domu pomocy społecznej i wszystkich osób zobowiązanych nie pokrywają w całości kosztów zamieszkania w domu pomocy społecznej, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a.

W kontekście powyższego podkreślenia wymaga, że treść art. 61 ust. 2d u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 maja 2021 r. (a więc również w zacytowanym powyżej brzmieniu stosowanym w realiach rozpoznawanej sprawy) mogła budzić pewne wątpliwości interpretacyjne. Mogło bowiem pojawiać się pytanie, jak należy rozumieć zwrot "z uwzględnieniem ograniczeń" w kontekście treści art. 103 ust. 2 u.p.s. – w przepisie tym jest bowiem mowa, że w przypadku ustalania opłaty w drodze umowy, kierownik powinien wziąć pod uwagę "dochody i możliwości", a opłata nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b u.s.r.

O ile przy tym uzasadnienie do projektu ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (druk sejmowy nr 3524; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 3524) nie udzielało odpowiedzi na pytanie, jak należy interpretować art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., to intencje ustawodawcy w tym zakresie można wywieźć z brzmienia art. 103 u.p.s. obowiązującego od dnia 30 maja 2021 r. oraz z uzasadnienia do rządowego projektu ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (druk sejmowy nr 969; dostępny na stronie sejm.gov.pl w zakładce Prace Sejmu -> Druki sejmowe -> Druk nr 969).

W kontekście powyższego wyjaśnienia wymaga, że na mocy art. 1 pkt 21 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2021 r., poz. 803), ustawodawca dokonał zmiany brzmienia art. 103 u.p.s. w ten sposób, że dotychczasowy ustęp drugi podzielił na dwa odrębne ustępy. Art. 103 ust. 2 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. Z kolei art. 103 ust. 3 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym od dnia 30 maja 2021 r. stanowi, że zmiana wysokości opłaty ustalonej w drodze umowy, o której mowa w ust. 2, lub w drodze decyzji, o której mowa w art. 61 ust. 2d i 2e, z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b, nie może powodować zwiększenia kwoty opłaty ustalonej od innych osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 i ust. 2a.

W uzasadnieniu do projektu zmiany ustawy wskazano, że: "w art. 1 w pkt 21 zaproponowano doprecyzowanie brzmienia art. 103 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, dzieląc go na dwie jednostki redakcyjne, tak, aby wyeliminować wątpliwości, jakie reguły są stosowane przy ustalaniu odpłatności, a jakie przy jej ewentualnej zmianie".

Skoro przy tym ustawodawca przy okazji omawianej nowelizacji nie zmienił brzmienia art. 61 ust. 2d u.p.s., który wciąż odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s. uznać należy, że intencją ustawodawcy było, aby organ właściwy przy ustalaniu opłaty uwzględniał nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym wyraźnie stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s.

Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu organy rozstrzygające w sprawie dokonały nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., a w konsekwencji naruszyły art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Organy rozstrzygające w sprawie miały bowiem obowiązek zweryfikować nie tylko jaki dochód uzyskuje skarżący, i czy posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, a kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie będzie niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (art. 61 ust. 2d w zw. z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.), ale również, jakie są jego możliwości płatnicze. Zatem obowiązkiem organów było przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie stałych wydatków, jakie ponosi skarżący w celu rozważenia, czy jest on w stanie pokrywać w całości opłatę, jaka przypada na niego proporcjonalnie za pobyt ojca w DPS.

Wobec powyższego, za błędne należało uznać stanowisko SKO, które uznało, że koszty utrzymania i inne okoliczności dotyczące osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty mogą być uwzględniona dopiero przy ewentualnym rozpoznawaniu sprawy wszczynanej na wniosek strony o zwolnienie (częściowe lub całkowite) z tej opłaty, w trybie art. 64 u.p.s. SKO nie tylko dokonało bowiem nieprawidłowej wykładni art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., ale również odwołało się do brzmienia art. 64 u.p.s. w brzmieniu obowiązującym do dnia 4 października 2019 r., w którym mowa było wyłącznie o "osobach wnoszących opłatę". Art. 64 zdanie wstępne w brzmieniu ustalonym przez ustawę nowelizującą z dnia 19 lipca 2019 r. (Dz.U. z 2019 r. poz. 1690), która weszła w życie w dniu 4 października 2019 r., stanowi natomiast, że: "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)". W uzasadnieniu do projektu ustawy nowelizującej (por. powołany powyżej druk sejmowy nr 3524) wskazano, że dokonana zmiana "poszerza możliwość zwalniania z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, obok osób wnoszących opłatę, również osób zobowiązanych do wnoszenia opłat zgodnie z przepisami ustawy, ale jeszcze ich niewnoszących". Stanowisko organu odwoławczego, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć wyłącznie sytuacji, gdy obowiązek został już skonkretyzowany w ostatecznej decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty zostało przy tym poparte treścią orzeczeń sądów administracyjnych, które zapadły w stanie prawnym obowiązującym przed wskazaną powyżej zmianą. Organ odwoławczy nie dokonał natomiast oceny, czy wobec zmiany treści art. 64 u.p.s. stanowisko to pozostaje aktualne.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów i wniosków skargi Sąd wskazuje, że organy rozstrzygające w sprawie przy ustalaniu skarżącemu opłaty za pobyt ojca w DPS nie mogły wziąć pod uwagę relacji skarżącego z ojcem, gdyż na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby zobowiązanej względem mieszkańca DPS. Z powyższych względów wniosek skarżącego o przeprowadzenie dowodów na potwierdzenie relacji między skarżącym, a jego ojcem nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż okoliczność ta nie ma wpływu na zapadłą w niniejszej sprawie decyzję.

Nie mogły również odnieść skutku wnioski dowodowe podniesione przez pełnomocnika skarżącego w piśmie z dnia 24 sierpnia 2021 r. dotyczące sytuacji osobistej i majątkowej skarżącego, która uległa zmianie od lipca 2021 r. Zauważyć bowiem należy, że – po pierwsze - dokumenty załączone do pisma nie były znane organom i nie były przedmiotem oceny w toku niniejszego postępowania, a po drugie - przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. nie daje podstaw, by żądać przeprowadzenia przed sądem administracyjnym postępowania dowodowego wskazującego na istnienie nowych okoliczności faktycznych, których strona nie podniosła w toku postępowania przed organem administracji, zwłaszcza że prowadziłoby to do dokonania nowych ustaleń faktycznych, które nie podlegałyby już kontroli instancyjnej.

Sąd uznał za chybiony zarzut naruszenia przez organy art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s. Postępowanie w sprawie ustalenia opłaty za pobyt w DPS nie musi równocześnie obejmować wszystkich osób zobowiązanych do jej poniesienia. Decyzje w tym przedmiocie mogą być wydawane sukcesywnie, adekwatnie do okoliczności i poczynionych przez organ ustaleń, w stosunku do każdego zobowiązanego oddzielnie. Każdy ze zstępnych ma taki sam obowiązek ponoszenia opłat, a jedynie różnicować je może osiągane kryterium dochodowe każdego zstępnego. Obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej musi być skonkretyzowany i zindywidualizowany w stosunku do każdej z osób, które miałyby takie opłaty ponosić.

W ocenie Sądu zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w związku z art. 103 ust. 2 u.p.s., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., orzekła jak w punkcie I wyroku. O kosztach postępowania, na które składa się kwota 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa, a także kwota 480 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego, Sąd orzekł w punkcie II wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organy rozstrzygające w sprawie zastosują się do oceny prawnej i wytycznych zawartych w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Rozstrzygając o możliwościach płatniczych skarżącego organy orzekające muszą mieć na uwadze, że w przypadku obniżenia opłaty w części przypadającej na jednego ze zobowiązanych, różnicę w tym zakresie pokrywa gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Z tej przyczyny, począwszy od 2004 r., w związku z nowym zadaniem związanym ze współfinansowaniem pobytu w domu pomocy społecznej gminy uzyskały udział we wpływach z podatku dochodowego od osób fizycznych. Obniżenie opłaty osoby zobowiązanej z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest de facto równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. Organ I instancji nie może przy tym oprzeć się wyłącznie na gołosłownych oświadczeniach strony. Organ I instancji ma obowiązek wezwać do przedstawienia przez osobę zobowiązaną stosownych dokumentów potwierdzających wysokość jej dochodów i wydatków i w przypadku ich otrzymania ustalić, które z wymienionych wydatków są wydatkami koniecznymi do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych osoby zobowiązanej. Nie sposób bowiem znaleźć racjonalnego i zgodnego z zasadą słuszności i sprawiedliwości uzasadnienia do tego, aby wszyscy podatnicy partycypowali w kosztach pobytu podopiecznego w domu pomocy społecznej z tej przyczyny, że osoby zobowiązane do pokrywania tych kosztów z uwagi na ciążący na nich obowiązek alimentacyjny, traktują wszystkie swoje wydatki (a więc nie tylko wydatki niezbędne) priorytetowo względem opłaty z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży przy tym obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych.