Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 681/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-10-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 605  Ewidencja ludności, dowody tożsamości, akty stanu cywilnego, imiona i nazwisko, obywatelstwo, paszporty
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Hyla (spr.), Sędziowie NSA Anna Orłowska, WSA Arkadiusz Despot-Mładanowicz, Protokolant Agnieszka Januszewska, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2004r. na rozprawie sprawy ze skargi B. K. na decyzję Wojewody z dnia 28 stycznia 2002r. Nr [...] w przedmiocie usunięcia z ewidencji ludności zapisu o zameldowaniu na pobyt stały oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz Miasta decyzją z dnia 26 lutego 1999 r., nr [...] orzekł o odmowie wymeldowania H. W. wraz z synem A. W. z pobytu stałego z lokalu przy ulicy [...]w R.. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że z wnioskiem o wymeldowanie H. W. i jej syna wystąpiła B. K., współwłaścicielka przedmiotowej nieruchomości, gdyż w jej ocenie zameldowanie tych osób nastąpiło z naruszeniem prawa. Organ podniósł, iż w toku postępowania ustalono, iż w lokalu znajdującym się w spornej nieruchomości H. W. zamieszkuje od 31 sierpnia 1983 r., zaś jej syn od urodzenia w 1987 r. H. W. posiadała jedynie pochodne uprawnienie do zamieszkiwania, wynikające z umowy użyczenia tego lokalu przez właścicielki budynku. Organ wskazał, iż właścicielki nieruchomości wypowiedziały umowę użyczenia lokalu, o czym świadczy fakt złożenia wniosku o wymeldowanie oraz treść ich pisma z dnia 1 września 1998 r. W konsekwencji organ pierwszej instancji stwierdził, że została spełniona tylko jedna spośród dwóch przesłanek koniecznych do wymeldowania zawartych w pierwszej części art. 15 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, to jest utrata uprawnienia do przebywania w spornym lokalu, nie została spełniona natomiast druga przesłanka, a mianowicie opuszczenie lokalu.

Od powyższej decyzji odwołała się B. K., wskazując, iż H. W. wraz z rodziną nigdy nie posiadała uprawnień do przebywania w lokalu przy ulicy [...]w R., nie mogła ich zatem utracić. Nie było od początku podstaw do zameldowania jej w spornym lokalu, zaś wymeldowanie jej stanowiłoby obecnie naprawienie błędu popełnionego przez organ administracji, który bezprawnie dokonał zameldowania.

Decyzją z dnia 24 maja 1999 r. nr [...] Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych wymagał ustalenia, czy H. W. zamieszkuje w przedmiotowym lokalu i czy posiada do niego uprawnienia. Bezsporny był fakt jej zamieszkiwania w lokalu przy ul. [...]w R., co przyznała sama odwołująca. Tym samym nie została spełniona pierwsza przesłanka konieczna do wymeldowania H. W. ze spornego lokalu. Oceniając przesłankę uprawnień H. W. do przebywania w spornym lokalu, organ odwoławczy uznał, iż posiadała ona pochodne uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu, wynikające z jego użyczenia przez współwłaścicielki. Utraciła jednak swe uprawnienia w momencie wypowiedzenia użyczenia. Skoro zatem w sprawie została spełniona tylko jedna z dwóch przesłanek niezbędnych do wymeldowania, czyli utrata uprawnień do zamieszkiwania w przedmiotowej nieruchomości przez H. W. to nie ma podstaw do orzeczenia o jej wymeldowaniu. Organ drugiej instancji podniósł ponadto, że uprawnienie do przebywania w lokalu jest przesłanką niezbędną do zameldowania i jego brak może być podnoszony jedynie w postępowaniu o usunięcie zapisu o zameldowaniu, a nie w postępowaniu o wymeldowanie, czego domaga się odwołująca się B. K..

Skargę na powyższą decyzję wniosła do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. K., domagając się jej uchylenia i zarzucając jej rażącą niezgodność z prawem. W uzasadnieniu skargi wskazała, że H. W. od początku zamieszkiwała w lokalu bez podstawy prawnej. Nigdy nie została z nią zawarta umowa użyczenia lokalu, a zatem organy administracji nie miały podstaw do jej zameldowania. Ponieważ zameldowanie zostało dokonane bezprawnie, to obecnie, zdaniem skarżącej, zachodzą przesłanki do wymeldowania H. W. wraz z synem A..

W odpowiedzi na skargę wniesiono o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia 23 maja 2001 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta z dnia 26 lutego 1999 r. oraz orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu Sąd podniósł, że skarżąca złożyła wprawdzie wniosek o wymeldowanie osób zameldowanych w lokalu stanowiącym jej własność, lecz uzasadniła go tym, że osoby te zostały zameldowane bezprawnie przez organy administracji. Na gruncie ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych należy odróżnić instytucję prawną wymeldowania, uregulowaną przepisami art. 15 ust. 1 i 2 wskazanej ustawy od stwierdzenia nieważności czynności materialno - technicznej zameldowania, dokonywanego przez organy administracji na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy. Sąd wskazał, iż przesłanką stwierdzenia nieważności materialno - technicznej zameldowania jest ustalenie, że wpisu dokonano w oparciu o dane pozostające w sprzeczności ze stanem faktycznym lub prawnym istniejącym w dacie zameldowania. W powszechnym społecznym rozumieniu instytucji wymeldowania stanowi ona jedyną formę doprowadzenia do usunięcia wpisu o zameldowaniu z ewidencji ludności. Wymeldowaniem określa się potocznie zarówno usunięcie wpisu o zameldowaniu w drodze stwierdzenia nieważności czynności materialno - technicznej zameldowania, jak i właściwe wymeldowanie, następujące wskutek stwierdzenia przesłanek z art. 15 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. Sąd zważył, iż jeżeli skarżąca już we wniosku kierowanym do organu pierwszej instancji twierdziła, że zameldowanie osób trzecich w lokalu stanowiącym jej własność nastąpiło z naruszeniem prawa, gdyż osoby te nie miały nigdy prawnego tytułu do zamieszkiwania w tym lokalu, to rzeczą organu administracji było potraktowanie tego wniosku jako żądania stwierdzenia nieważności materialno - technicznej czynności zameldowania w trybie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych. W tej sytuacji w ocenie Sądu organy administracji powinny przeprowadzić szczegółowe postępowanie dowodowe zmierzające do ustalenia, czy istotnie czynności zameldowania dokonano zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami.

Rozpoznając ponownie sprawę Burmistrz Miasta decyzją z dnia 27 listopada 2001 r. nr [...] odmówił unieważnienia czynności materialno - technicznej polegającej na dokonaniu wpisu o zameldowaniu H. W. z synem A. W. na pobyt stały w lokalu przy ulicy [...]w w dniu 31 sierpnia 1983 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że H. W. zamieszkała i została zameldowana w spornym lokalu na pobyt stały w dniu 31 sierpnia 1983 r., zaś jej syn A. został zameldowany z urzędu w miejscu pobytu stałego matki. Organ pierwszej instancji podniósł, że w dacie zameldowania H. W. w lokalu przy ulicy [...]w zgodnie z przepisami ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. nr 14, poz. 85) podstawę do zameldowania stanowiło faktyczne przebywanie pod danym adresem, zaś zameldowanie miało charakter rejestracyjny. Skoro zatem, co wynika z akt sprawy H. W. faktycznie przebywa w lokalu, w którym jest zameldowana brak jest podstaw do usunięcia z ewidencji ludności wpisu o jej zameldowaniu.

Od powyższej decyzji odwołanie wniosła B. K., wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu podniosła, że z istoty wyłącznie rejestracyjnego charakteru zameldowania nie mogą powstać jakiekolwiek inne szczególne uprawnienia. Wpis o zameldowaniu nie daje osobie zameldowanej jakiegokolwiek prawa, a zatem wykreślenie tego wpisu niczego tej osoby nie pozbawia. Podniosła ponadto, że nie ma żadnych podstaw do tego, aby na podstawie wpisu o charakterze wyłącznie rejestracyjnym naruszać jej właścicielskie prawa.

Wojewoda decyzją z dnia 28 stycznia 2002 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych (Dz. U. nr 14, poz. 85) - obowiązującym w dacie zameldowania H. W. w spornym lokalu, zameldowanie w miejscu pobytu stałego lub czasowego stanowi dowód miejsca pobytu osoby, której dotyczy, nie jest ono uzależnione od decyzji o przydziale mieszkania, ani nie rodzi prawa do takiego przydziału. Warunkiem wystarczającym do zameldowania jest przebywanie w miejscu zameldowania. Organ administracji podniósł, iż bezspornym jest, że H. W. w spornym lokalu mieszka od daty dokonania meldunku, to jest od dnia 31 sierpnia 1983 r., natomiast jej syn A. został zameldowany w tym lokalu z urzędu w związku z urodzeniem się, gdyż w myśl art. 14 ustawy o ewidencji i dowodach osobistych zgłoszenie danych dotyczących urodzenia dokonane we właściwym urzędzie zgodnie z przepisami prawa o aktach stanu cywilnego zastępuje zameldowanie. W tej sytuacji organ odwoławczy stwierdził, że decyzja Burmistrza Miasta odpowiada prawu.

W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego B. K. wniosła o jej uchylenie, zarzucając rażącą niezgodność z prawem, a w szczególności z art. 47 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji i dowodach osobistych. W uzasadnieniu ponownie podniosła, iż z istoty wyłącznie rejestracyjnego charakteru zameldowania nie mogą powstawać jakiekolwiek inne szczególne uprawnienia. Nie ma zatem podstaw, w ocenie skarżącej do utrzymywania wpisu o zameldowaniu, skoro wpis ten w dacie jego dokonania nie powodował tych skutków prawnych, jakie wywołuje obecnie. Nadto skarżąca wskazała, że wpis o zameldowaniu nie daje osobie zameldowanej jakiegokolwiek prawa, a zatem wykreślenie tego wpisu niczego tej osoby nie pozbawia. Nie ma więc żadnych podstaw do tego, aby na podstawie wpisu o charakterze wyłącznie rejestracyjnym naruszać właścicielskie prawa skarżącej lub nakładać na skarżącą jakiekolwiek obowiązki. Zdaniem skarżącej nie znajduje żadnego uzasadnienia wyrażony w decyzjach organów obu instancji pogląd, że nie występuje prawna możliwość wykreślenia wpisu o zameldowaniu.

Stosownie do przepisu art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Skarżąca zarzucała w swym wniosku wadliwość czynności materialno – technicznej polegającej na zameldowaniu H. W. z synem A. W. w lokalu przy ulicy [...]w R., wskazując, że przyczyną tej wadliwości jest to, że osoby te nie mają uprawnień do przebywania w spornym lokalu, a zatem ich zameldowanie w nim zostało dokonane bezprawnie. Wskazała, że jako współwłaścicielka nieruchomości, w której lokal się znajduje nie wyraziła zgody na ich zameldowanie.

W tej sytuacji rzeczą organów administracji było przeprowadzenie postępowania mającego na celu weryfikację prawidłowości czynności zameldowania H. W. i jej syna A. w wymienionym lokalu, z uwzględnieniem wskazań zawartych w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 23 maja 2001 r.

Podnieść należy, że istotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest fakt mający miejsce w przeszłości, to jest w chwili dokonania kwestionowanego zameldowania H. W., czyli w dniu 31 sierpnia 1983 r. – mianowicie zamieszkiwanie osoby zameldowanej w lokalu, w którym zameldowanie nastąpiło. Podkreślić należy przy tym, iż dla sprawy o usunięcie z ewidencji ludności zapisu o zameldowaniu istotne jest czy fakt ten miał miejsce w chwili dokonania czynności materialno – technicznej, jaką jest zameldowanie. W dacie zameldowania H. W. obowiązywała ustawa z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. nr 14, poz. 85), która w art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 stanowiła, że obowiązek meldunkowy polega na zameldowaniu się w miejscu pobytu stałego lub czasowego, przy czym zameldowanie nie jest uzależnione od decyzji o przydziale mieszkania, ani nie rodzi prawa do takiego przydziału. Ustawodawca przyjął zatem wówczas czysto techniczny, rejestracyjny model ewidencji ludności. W związku z tym jedyną przesłanką podlegającą badaniu powinno być faktyczne przebywanie danej osoby w miejscu zameldowania.

Fakt przebywania H. W. z synem w lokalu przy ulicy [...] w dacie dokonania ich zameldowania nie był nigdy przez skarżącą ani przez innych uczestników postępowania kwestionowany. W tej sytuacji w pełni uprawnione jest stwierdzenie, że dokonana czynność zameldowania H. W. z synem była zgodna z prawem.

Na marginesie tylko wskazać należy, iż ustawa o ewidencji ludności i dowodach osobistych na przestrzeni lat był kilkakrotnie nowelizowana. Ustawa z dnia 26 kwietnia 1984 r. o zmianie ustawy o ewidencji ludności (DZ. U. nr 26, poz. 132), wprowadziła łączność pomiędzy zameldowaniem a prawem do lokalu, w którym dana osoba ma przebywać, co nastąpiło przez ustanowienie obowiązku przedstawienia potwierdzenia "uprawnienia do przebywania w lokalu (pomieszczeniu), w którym ma nastąpić zameldowanie" (art. 9 ust. 2 ustawy). Po tej nowelizacji ustawy ewidencja ludności utraciła znaczenie czysto rejestracyjne, bo dokumentowała nie tylko zamieszkanie pod określonym adresem z zamiarem pobytu stałego lub czasowego, lecz również prawo do przebywania w lokalu.

W obecnie obowiązującym stanie prawnym ponownie wyłączną przesłanką zameldowania określonej osoby w lokalu jest sam fakt przebywania przez nią w tym lokalu, bez konieczności legitymowania się potwierdzeniem uprawnienia do przebywania w nim. Powyższe jest związane z utratą mocy obowiązującej przepisu art.9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z dniem 19 czerwca 2002 r. w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 maja 2002 r. sygn. K 20/01 stwierdzającego niezgodność art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z art. 52 ust. 1 i art. 83 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Jest to konsekwencją charakteru i istoty czynności zameldowania, wyłącznie jako aktu rejestracji danych o miejscu pobytu oznaczonej osoby. Zatem nawiązując do zarzutów skargi, to wskazać należy skarżącej, że postępowanie meldunkowe spełnia również obecnie funkcje ewidencyjne i nie ma nic wspólnego z rozstrzyganiem uprawnień do lokalu, gdyż należy to do właściwości sądów powszechnych. Sąd administracyjny bada bowiem legalność zaskarżonych decyzji, czyli ich zgodność z przepisami postępowania i prawa materialnego.

Skoro zatem czynność zameldowania H. W. w lokalu przy ulicy [...] została dokonana zgodnie z obowiązującymi w dacie jej dokonywania przepisami prawa, skargę należało oddalić na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem, zdaniem Sądu, obligatoryjne tylko wówczas, gdy zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja nadaje się ze swej istoty do wykonania. Decyzja o odmowie unieważnienia czynności materialno – technicznej polegającej na dokonaniu wpisu o zameldowaniu nie nadaje się zaś do wykonania. Wobec tego zbędnym było orzekanie w trybie 152 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi o możliwości jej wykonania.