Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2675/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-10-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7,8,77,107 par. 3
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 października 2022 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasów Państwowych Nadleśnictwa L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 31 sierpnia 2021 r. nr GZ.rn.625.160.2017 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako "Minister/organ") decyzją z 31 sierpnia 2021 r., nr GZ.rn.625.160.2017, po rozpatrzeniu odwołań Skarbu Państwa – Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwa [...], reprezentowanego przez radcę prawnego A. G., T. J., reprezentowanego przez K. T. oraz A. J., reprezentowanego przez radcę prawnego J. M. – uchylił w części, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej jako "Wojewoda/organ I instancji") z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], wydaną w przedmiocie podpadania gruntów majątku ziemskiego [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Zaskarżona decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

T. J. oraz A. J. – współspadkobiercy T. J., dawnego właściciela majątku [...], wystąpili z wnioskami o wszczęcie postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10 poz. 51 ze zm.) i wydanie decyzji stwierdzającej, że aktualne działki ewidencyjne o nr: [...] należące do majątku [...] nie podpadały pod działanie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako "dekret"). Ostatecznie wnioskodawcy ograniczyli swoje żądanie do działek nr: [...]

Decyzją z [...] lutego 2017 r., nr [...], Wojewoda:

1) stwierdził, że aktualna działka nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha, na której posadowiony jest dwór i część parku dworskiego we [...] - nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2) stwierdził, że aktualne działki: nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...] woj. [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha; nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], w części stanowiącej użytek LsV, o pow. [...] ha i nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha - podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

3) umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe, w części dotyczącej aktualnych działek nr [...] i nr [...], ark. mapy [...], obręb [...] - [...], gm. [...], pow[...], woj. [...].

Z kolei, decyzją z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], Wojewoda:

1) stwierdził, że aktualne działki: nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha; nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], o pow. [...] ha; nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], w części obejmującej fragment użytku "Ls", na który składają się części dawnych parcel katastralnych nr [...] zaznaczony kolorem czerwonym na mapie stanowiącej załącznik nr [...] do decyzji i będący jej integralną częścią - nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu;

2) stwierdził, że aktualna działka: nr [...], ark. mapy [...] obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], w części obejmującej użytki "LV", "PsV" i fragment użytku "Ls", zaznaczone kolorem czerwonym na mapie stanowiącej załącznik nr [...] do decyzji i będący jej integralną częścią - podpadała pod działanie art. [...] ust. 1 lit. e) dekretu;

3) umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe, w części dotyczącej aktualnej działki nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisanej w KW [...], w której wnioskowany fragment przedmiotowej nieruchomości stanowi część dawnej parceli katastralnej nr [...].

W uzasadnieniu decyzji z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], Wojewoda wyjaśnił, że zgromadzone dowody wskazują, że aktualne działki nr [...] można zaliczyć do części dworsko-parkowej majątku [...], która (jak orzeczono w decyzji Wojewody z [...] lutego 2017 r.) nie miała związku z częścią gospodarczą majątku, stanowiąc enklawę o charakterze mieszkalno-wypoczynkowym. Na terenie wyżej wskazanych działek urządzony był trawnik, nasadzono ozdobne drzewa, krzewy i kwiaty, a ponadto zbudowano tam amfiteatr. Wojewoda wskazał również, że wnioskowany fragment obecnej działki nr [...], przedstawiony w załączniku nr 1 do niniejszej decyzji, w przeważającej części (jak wynika z materiałów przedłożonych przez Nadleśnictwo [...]) stanowił las, a konkretniej część większego kompleksu leśnego. Wojewoda wyjaśnił przy tym, że w orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntował się pogląd, że lasów nie należy traktować jako nieruchomości ziemskich. Powyższe, zdaniem organ I instancji, prowadzi do wniosku, że teren ten nie mógł podpadać pod działanie dekretu, o czym orzeczono w punkcie [...] decyzji.

Odmienna sytuacja zachodzi, zdaniem Wojewody, w przypadku fragmentu obecnej działki nr [...]. W opinii Wojewody, obszar ten, pomimo zaliczenia go przez [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków do obszaru parku krajobrazowego, nie wchodził w skład parku dworskiego, ponieważ był od niego znacznie oddalony i w przeważającej części miał charakter związany z produkcją rolniczą (rola, łąka). Faktu tego nie zmienia nawet przyjęcie założenia, że na przedmiotowym fragmencie działki nr [...] znajdowało się pole do gry w krykieta. Takie wykorzystanie spornego gruntu nie degradowało jego wartości produkcyjnych, które zachowały się do chwili obecnej. Przejęcie więc działki nr [...] na cele dekretu było, zdaniem organu, słuszne, o czym Wojewoda orzekł w punkcie 2 decyzji.

Końcowo organ I instancji wskazał, że część obecnej działki nr [...], o której rozstrzygnął w punkcie 3 decyzji, stanowiła dawną parcelę katastralną nr [...]. Parcela ta nie była własnością przedwojennego właściciela majątku [...] – T. J., ponieważ stanowiła drogi i rowy publiczne. W związku z powyższym Wojewoda umorzył postępowanie w tym zakresie, jako bezprzedmiotowe.

Odwołania od decyzji Wojewody z [...] kwietnia 2017 r., nr [...], wywiedli T.J. oraz A.J.. T. J. zaskarżył punkt 1 decyzji w zakresie obecnej działki nr [...] oraz punkt 2 decyzji. Ponadto, wycofał wniosek wszczynający niniejsze postępowanie w zakresie obecnej działki nr [...], obejmującej fragment użytku "Ls". A. J. zaskarżył z kolei punkt 2 decyzji.

Odwołanie od ww. decyzji wniósł również Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...], zaskarżając punkt 1 decyzji.

Po rozpatrzeniu wniesionych odwołań, Minister decyzją z [...] sierpnia 2021 r., nr [...]:

1) uchylił punkt 1 decyzji Wojewody w części w jakim orzeczono, że aktualna działka nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], w części obejmującej fragment użytku "Ls", na który składają się części dawnych parcel katastralnych nr [...] zaznaczony kolorem czerwonym na mapie stanowiącej załącznik nr 1 do decyzji Wojewody [...] i będący jej integralną częścią, nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu i umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe w tym zakresie;

2) uchylił punkt 1 decyzji Wojewody w części w jakim orzeczono, że aktualna działka nr [...], ark. mapy [...], obręb [...], gm. [...], pow. [...], woj. [...], zapisana w KW [...], w zakresie, w którym stanowi ona część dawnej parceli katastralnej nr [...] i umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe w tym zakresie;

3) utrzymał w mocy decyzję Wojewody w pozostałym, zaskarżonym zakresie.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Minister wskazał przede wszystkim, że T. J., w odwołaniu cofnął wniosek w zakresie działki ewidencyjnej nr [...]. W takiej sytuacji Minister uchylił decyzję Wojewody w części punktu 1, w jakim Wojewoda orzekł o części działki nr [...], i umorzył postępowanie w tym zakresie (punkt 1 zaskarżonej decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021 r.).

Wobec powyższego, Minister uznał, że postępowanie administracyjne w sprawie dotyczy aktualnych działek ewidencyjnych, co do których wniesiono odwołania od decyzji Wojewody z [...] kwietnia 2017 r., tj. działek: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i nr [...]. o pow. [...] ha.

Minister wyjaśnił następnie, że aby ocenić, czy określona nieruchomość podpadała pod działanie przepisów dekretu, należy zbadać, czy była to nieruchomość ziemska, jaki miała obszar ogólny oraz jaki był obszar jej użytków rolnych, ewentualnie - w przypadku nieruchomości zabudowanej budynkami nierolniczymi (np. dworem/pałacem), należy zbadać związek funkcjonalny między tą częścią nieruchomości, której dotyczy żądanie a pozostałą częścią nieruchomości przejętej na własność Państwa.

Mając na uwadze powyższe, organ wskazał, że w skład nieruchomości [...] Dobra [...], należącej do T. J., wchodziły nieruchomości o obszarze [...] ha, co potwierdzają zapisy z zaświadczenia Sądu Rejonowego Wydział [...] Ksiąg Wieczystych z [...] sierpnia 2019 r. oraz przedstawionego przez wnioskodawców dokumentu zbadania akt i dokumentów ksiąg wieczystych z dnia [...] maja 2002 r. Niewątpliwie zatem obszar majątku we [...] znacznie przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, co było warunkiem jego przejęcia na cele reformy rolnej. Z racji położenia nieruchomości w dawnym województwie poznańskim, nie było konieczności badania wymogu powierzchni użytków rolnych.

Organ wyjaśnił następnie, że część działki nr [...]. o pow. [...] ha, składała się z części dawnych parcel katastralnych nr [...]. Działka nr [...] o pow. [...] ha, składała się z części dawnych parcel katastralnych nr [...]. Natomiast działka nr [...], o pow. [...] ha, składała się z części dawnej parceli katastralnej nr [...]. Organ ustalił powyższe na podstawie dokumentu z badania stanu prawnego działek [...] listopada 2016 r. oraz dokumentacji udostępnionej przez Powiatowy Ośrodek Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w [...].

Organ wskazał również, że zgodnie z matrykułą obwodu gromady [...] na dzień [...] listopada 1946 r., parcela nr [...] była oznaczona jako woda, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka, parcela nr [...] była oznaczona jako rola, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka i rola, natomiast parcela nr [...] była drogą publiczną.

Na tej podstawie organ doszedł do wniosku, że skoro dawna parcela nr [...] była drogą publiczną i nie była własnością T. J. – poprzednika prawnego wnioskodawców, to nie mieli oni (wnioskodawcy) legitymacji do wystąpienia z żądaniem w tym zakresie. Wobec tego uchylił decyzję Wojewody w części punktu 1, w którym orzeczono o aktualnej działce nr [...] w zakresie, w jakim stanowi ona część dawnej parceli katastralnej nr [...] i umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowego w tym zakresie (punkt 2 zaskarżonej decyzji Ministra z [...] sierpnia 2021 r.).

Organ wyjaśnił dalej, że sporne działki ewidencyjne (nr [...].) znajdują się na południe od założenia dworsko-parkowego we [...], w bliskim jego sąsiedztwie. Z dokumentacji konserwatorskiej dotyczącej zespołu dworsko-pałacowego zgormadzonej w aktach nie wynika natomiast jakakolwiek informacja na temat działek znajdujących się na południe od dworu i parku. Organ wskazał w tym miejscu tylko, że decyzją Państwowej Służby Ochrony Zabytków z [...] sierpnia 1993 r. oraz decyzją Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] z [...] marca 2005 r. (uzupełnioną orzeczeniem tego organu z [...] kwietnia 2005 r.), zostały poszerzone granice parku, m.in. w kierunku południowym, o obszar spornych działek. Jak wskazano w uzasadnieniu tych orzeczeń, na obszarze tym znajduje się dawny amfiteatr, oś widokowa w kierunku [...] oraz łąka otoczona lasem, będąca niegdyś polem do gry w krykieta. Wszystko to miało tworzyć element kompozycji całego założenia, jako przykład komponowania krajobrazu tego zespołu z otaczającym krajobrazem, przy wykorzystaniu naturalnych elementów jak lasy, wody i rzeźba terenu.

Organ wskazał następnie, że z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków (D. G. oraz J. C.) wynika, że w okresie powojennym przeznaczenie terenów działek nr [...] było raczej rekreacyjne (amfiteatr, pole gry do krykieta).

Organ podniósł, że do akt sprawy załączona została również historyczna mapa przedwojenna, tj. mapa arkusza Pas [...] Słup [...], w skali 1:25000 Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r., na której badany obszar oznaczony został jako wody (w granicach aktualnej działki ewidencyjnej nr [...]), bagna, błota i trzęsawiska (na objętym postępowaniem fragmencie działki ewidencyjnej nr [...]) oraz teren z pojedynczymi nasadzeniami drzew (obecna działka ewidencyjna nr [...]).

Z Wojskowego Biura Historycznego w [...] uzyskano także skany zdjęć lotniczych wykonanych: w 1949 r., w skali 1:15 000, [...], szereg [...], zdjęcie nr [...] oraz w 1952 r., w skali 1:21 000, [...], szereg [...], zdjęcie nr [...]. Oba wykonane zostały nad majątkiem [...] w bliskiej perspektywie czasowej od jego przejęcia na cele reformy rolnej ([...] września 1944 r.). Na tej podstawie organ ustalił, że na obecnej działce ewidencyjnej nr [...], w linii prostej od frontu dworu znajdował się szpaler drzew przy ścieżce prowadzącej do nieistniejącego obiektu na planie okręgu, który sugeruje, że w miejscu tym zlokalizowany był amfiteatr. W miejscu obecnej działki ewidencyjnej nr [...] widać na zdjęciu zarośla. Organ wyjaśnił, że we wcześniejszych dokumentach obszar ten pokrywało jezioro, co wraz z zapisem w matrykule (woda o obszarze ponad [...] ha), prowadzi do jednoznacznego wniosku, że przed wojną na działce nr [...] znajdowało się jezioro. Odnośnie części działki nr [...] objętej postępowaniem, ze wspomnianego skanu zdjęcia lotniczego wynika, zdaniem organu, że w tym miejscu znajdowała się łąka.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ doszedł do wniosku, że działka ewidencyjna nr [...] nie nadawała się do przejęcia na cele reformy rolnej, ponieważ nie była ona zagospodarowana rolniczo, pomimo że wchodzące w jej skład dawne parcele oznaczone były w matrykule katastralnej jako łąki i rola. Zgromadzony materiał dowodowy wskazuje bowiem na to, że znajdował się na niej amfiteatr, do którego prowadziła ścieżka pomiędzy szpalerem drzew, wprost z centralnego miejsca dworu. Dowodzi to, zdaniem organu, że omawiana działka wchodziła w skład rezydencjalnego zespołu dworsko-parkowego, i nie nadawała się do wykorzystania w produkcji rolnej.

Podobny wniosek organ wysnuł odnośnie aktualnej działki nr [...], która w okresie przedwojennym stanowiła parcelę oznaczoną jako woda, o powierzchni przekraczającej 70 ha, co sugeruje zdaniem organu, że znajdowała się ona pod jeziorem. W okresie powojennym zaś teren ten uległ przeobrażeniu i pojawiły się w tym miejscu zarośla. Zdaniem organu, nie ulega więc wątpliwości, że obszar zajmowany przez działkę nr [...], nie był wykorzystywany rolniczo, ani nie nadawał się do takiego wykorzystania.

Z kolei objęta postępowaniem administracyjnym część aktualnej działki nr [...], według dokumentów konserwatorskich i jednego ze świadków, miała być polem do krykieta. Skany zdjęcia lotniczego tego obszaru przekonują jednak, zdaniem organu, że mimo lokalizacji tego obszaru w otoczeniu lasu i wody, nadawała się ona do wykorzystania w gospodarce rolnej np. jako łąka czy pastwisko. Organ podkreślił, że taka wartość produkcyjna tego terenu zachowała się zresztą do chwili obecnej.

W zakresie obecnych działek nr [...] Minister doszedł zatem do takich samych wniosków jak organ I instancji, i dlatego w tej części utrzymał w mocy decyzję Wojewody, o czym Minister orzekł w punkcie 3 zaskarżonej decyzji z [...] sierpnia 2021 r.

Odnosząc się do zarzutów odwołań organ podniósł, że przy ocenie przydatności spornych działek do celów produkcji rolnej, pod uwagę brane były nie tylko wpisy widniejące w ewidencji gruntów (matrykuły), ale także ich faktyczne i potencjalne wykorzystanie, a rozstrzygnięcie w tym zakresie zostało podjęte po analizie całego materiału dowodowego.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra złożył Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] (dalej jako "Skarżący"), zaskarżając ją w zakresie punktu 3 rozstrzygnięcia i wnosząc o jej uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zarzucił jej natomiast naruszenie prawa, zarówno materialnego jak i procesowego, w szczególności art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (j.t. Dz.U. 1945 r., nr 3, poz. 13 ze zm.), § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945 r., nr 10, poz. 51), a także art. 7, 8, 77, 107 § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Wniósł także o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skarg wskazano, że nie można w sposób kategoryczny orzekać o braku związku gospodarczego pomiędzy gruntami stanowiącymi przedmiot postępowania a pozostałą częścią majątku wykorzystywaną na cele produkcji rolnej. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sporne działki były oznaczone w katastrze, jako: rów, łąka, rola, łąki trwałe, ponownie rola, ponownie rów. Dla oceny objęcia nieruchomości ziemskich przepisami dekretu miała znaczenie jedynie okoliczność, czy potencjalnie mogły nadawać się na któryś z celów reformy rolnej. Natomiast okoliczności faktycznego przeznaczenia tych nieruchomości na konkretny cel z art. 1 dekretu były bez znaczenia. Organ orzekając w przedmiocie podpadania nieruchomości ziemskiej pod dekret nie ma zatem obowiązku rozważać, czy istotnie zostały one (ich części) przeznaczone na cele związane z reformą rolną.

Minister w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 sierpnia 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, o czym strony zostały powiadomione.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w kontekście powyższych kryteriów kontroli Sąd uznał, że skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja nie narusza bowiem prawa a jej uzasadnienie spełnia kryteria z art. 107 § 3 k.p.a. Organ rzeczowo odniósł się do zgromadzonego materiału dowodowego a swoje stanowisko, gdy chodzi o stan prawny i kwalifikację ustalonego stanu faktycznego, właściwie uargumentował.

Sąd stwierdza przede wszystkim, że z uwagi na zakres skargi przedmiotem kontroli w niniejszym postępowaniu są jedynie rozstrzygnięcia organów dotyczące gruntów majątku [...] zawartych w granicach aktualnych działek: nr [...] w części obejmującej użytki "LV", "PsV" i fragment użytku "Ls", zaznaczone kolorem czerwonym na mapie stanowiącej załącznik nr [...] do decyzji Wojewody z ----[...] kwietnia 2017 r., oraz nr -[...] – poza częścią stanowiącą część dawnej parceli katastralnej nr ---[...] (w tym zakresie postępowanie zostało prawomocnie umorzone).

W zakresie części majątku [...] (działki nr [...].) zarówno Wojewoda, jak i Minister uznali, że nie podpadały one pod działanie dekretu. Natomiast w zakresie działki nr [...] cz. organy obu instancji uznały, że podlegała ona przejęciu na podstawie dekretu. Sąd podziela powyższe stanowisko organów obu instancji.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dotyczył więc wszelkich nieruchomości, a jedynie nieruchomości określonego rodzaju – nieruchomości ziemskich. Wobec braku definicji legalnej pojęcia "nieruchomość ziemska" należy w tym zakresie odwołać się rozumienia tego pojęcia jakie zaprezentował Trybunał Konstytucyjny m.in. w uzasadnieniu uchwały z 19 września 1990 r., sygn. akt. W 3/89 (OTK 1990, nr 1, poz. 26), przyjmując, że reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej. W uchwale tej Trybunał wskazał, że poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie" prawodawca miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy.

Na uwagę zasługuje również § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51, dalej jako "rozporządzenie"), który wskazuje, że za użytki rolne uważa się grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe. Dlatego rozstrzygając na podstawie § 5 rozporządzenia należy orzekać nie tylko w zakresie norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, ale również rozstrzygać kwestię, czy dana nieruchomość jest nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym (w części bądź w całości), a jeśli taką nie jest, to czy pozostawała w związku funkcjonalnym z nieruchomością ziemską.

Jak słusznie zatem wskazuje Minister, w postępowaniu o niepodpadanie nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu istotna jest potencjalna przydatność rolna albo związek funkcjonalny z częścią rolną majątku na dzień 13 września 1944 r. Nie mają natomiast znaczenia okoliczności związane z późniejszymi losami znacjonalizowanej nieruchomości, tj. czy faktycznie została rozparcelowana pomiędzy rolników. Przejęcie gruntów na mocy dekretu było bowiem bezwarunkowe oraz następowało z mocy prawa.

Sąd stwierdza następnie, że bezsporne w niniejszej sprawie jest nieruchomości majątku [...] (przedmiotowa nieruchomość położona była na terenie dawnego województwa poznańskiego) o powierzchni całkowitej [...] ha, w skład której wchodziły sporne grunty, niewątpliwie spełniały normę obszarową wskazaną w dekrecie.

Jak wynika z akt sprawy, dawne parcele katastralne (i odpowiadające im aktualnie działki ewidencyjne – [...].), tj.: parcela nr [...] była oznaczona jako woda, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka, parcela nr [...] była oznaczona jako rola, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka i rola. Działka nr [...] składała się z części dawnych parcel katastralnych nr [...] i nr [...]. Działka nr [...] składała się z części dawnych parcel katastralnych nr [...] oraz działka nr [...] składała się z części dawnej parceli katastralnej nr [...].

Faktem jest, że zgodnie z zgodnie z § 4 ww. rozporządzenia grunty orne, łąki, pastwiska, ogrody warzywne i owocowe stanowiły użytki rolne i jako takie podlegały pod działanie dekretu o reformie rolnej. Należy także wskazać, że dane pochodzące z pruskich rejestrów publicznych (matrykuły katastralne) określają m.in. rodzaj upraw rolniczych prowadzonych na danym gruncie. Niemniej jednak nie można zupełnie abstrahować od faktycznego sposobu użytkowania tych parcel. Rejestrowe oznaczenie gruntów nie może bowiem stanowić jedynego dowodu w tego rodzaju sprawach, które z uwagi na swój historyczny kontekst należą do spraw trudnych i skomplikowanych. Powinny być zatem rozstrzygane na podstawie całości dostępnego materiału archiwalnego.

W realiach niniejszej sprawy organ doszedł zatem do słusznego wniosku, że w zakresie spornych działek faktyczny sposób ich używania (zagospodarowania) odbiega zasadniczo od ich oznaczenia zawartego w rejestrach gruntowych, co winno mieć wpływ na ocenę ich podpadania pod działanie dekretu. Z takim poglądem organu Sąd w pełni się zgadza. Z powyższych względów Sąd nie uwzględnił zarzutów skargi dotyczących naruszenia prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) w zw. z art. 1 ust. 2 dekretu oraz § 5 ust. 1 rozporządzenia.

Zgodnie z matrykułą obwodu gromady [...] z [...] listopada 1946 r., dawna parcela katastralna częściowo wchodząca w skład obecnej działki nr [...] była oznaczona jako woda (parcela nr [...]). Jak słusznie wskazał organ, powyższe ustalenie koresponduje z wynikami analizy zdjęć lotniczych wykonanych w latach 1949-1952, a więc z okresu najbliższego dacie 13 września 1944 r., uzyskanych z Wojskowego Biura Historycznego, oraz mapą arkuszu [...], w skali 1:25000, Wojskowego Instytutu Geograficznego z 1933 r., z których wynika, że teren ten był terenem podmokłym, pokrytym zaroślami. Sporna działka znajduje się bowiem w bezpośrednim sąsiedztwie [...], co uprawniało organ do twierdzenia, że w dacie relewantnej teren ten najprawdopodobniej pokryty był wodami tegoż jeziora, a z czasem uległ procesowi zarastania roślinnością przybrzeżną i szuwarową.

Z kolei obecna działka nr [...] to części dawnych parcel nr [...]. Zgodnie z matrykułą obwodu gromady [...] na dzień [...] listopada 1946 r., parcela nr [...] była oznaczona jako woda, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka, parcela nr [...] była oznaczona jako rola, parcela nr [...] była oznaczona jako łąka i rola, natomiast parcela nr [...] była drogą publiczną. W toku postępowania organ przyjął, że na przedmiotowym terenie w relewantnej dacie znajdował się amfiteatr, do którego prowadziła ścieżka pomiędzy szpalerem drzew, wychodząca z centralnego miejsca dworu. Zdaniem organu, dowodzi to że omawiana działka wchodziła w skład rezydencjalnego zespołu dworsko-parkowego, i nie nadawała się do wykorzystania na cele produkcji rolnej. Sąd podziela powyższe stanowisko organu. Archiwalna dokumentacja zdjęciowa uzyskana z Wojskowego Biura Historycznego oraz dokumentacja konserwatorska potwierdza bowiem, że teren obecnej działki nr [...] służył innym celom niż produkcja rolna – stanowił część większego założenia krajobrazowego – osi widokowej prowadzącej od dworu w kierunku [...] i był wykorzystywany m.in. do celów rekreacyjnych, o czym świadczą pozostałości dawnego amfiteatru zlokalizowanego w tym miejscu.

W zakresie działki nr [...], Sąd stwierdza przede wszystkim, że rozstrzygnięcia organów obu instancji odnoszące się do tego terenu są w istocie korzystane dla Skarżącego (orzeczono bowiem podpadanie tego terenu pod działanie dekretu). Stąd zdziwienie budzi fakt, że Skarżący zdecydował się zaskarżyć również i tą część rozstrzygnięć organów. Abstrahując jednak od powyższego, Sąd nie dopatrzył się w tym aspekcie sprawy naruszeń ze strony orzekających w sprawie organów. Organy prawidłowo bowiem uznały, że przedmiotowa działka nadawała się do wykorzystania jej w produkcji rolnej np. jako łąka czy pastwisko, i że taka wartość produkcyjna tego terenu zachowała się do chwili obecnej. Brak jest przy tym jednoznacznych dowodów na to, że przeznaczenie tego obszaru w dacie 13 września 1944 r. było inne, niż te ustalone przez organ.

Z powyższych względów Sąd uznał za bezzasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 7, 8, 77 i 107 § 3 k.p.a. Ustalenia organu w niniejszej sprawie zostały bowiem poczynione w oparciu o dowody, które organ ocenił zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów sformułowaną w art. 80 k.p.a., czemu dał wyraz w treści uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia.

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).