Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 274/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2007-08-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska /spr./ Sędziowie Asesor WSA Arkadiusz Windak Asesor WSA Joanna Wojciechowska Protokolant Katarzyna Skrzetuska - Gajos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 sierpnia 2007 r. sprawy ze skargi W. i C. G. na decyzję Wojewody z dnia [...] nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości i ustalenia wysokości odszkodowania I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty z dnia [...] nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku, III. zasądza od Wojewody na rzecz W. i C. G. kwotę [...] /[...] / złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Starosta decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 119 ust.1 w związku z art. 6 pkt 1, art. 112, art. 113 ust.1 i 3, art. 114 ust.1, art. 115, art. 118 oraz art. 128 ust.1 i 2, art. 130, art. 132 ust.1, art.134 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2306 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy uzyskania przez Skarb Państwa tytułu własności nieruchomości niezbędnych na cel publiczny orzekł:

1/ o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonych w obrębie [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...]

o pow. [...] m i [...] o pow. [...] m2, stanowiących własność W.

i C. G., dla których prowadzona jest księga wieczysta KW Nr [...] (stary numer [...]);

2/ ustalił wysokość odszkodowania w kwocie [...] na rzecz W.

i C. małżonków G.

Ponadto ustalił w rozstrzygnięciu decyzji, że kwota [...] zł zostanie wypłacona jednorazowo w terminie [...] dni od dnia, w którym decyzja stanie się ostateczna, bowiem kwota [...] zł została już wypłacona w dniu [...] r.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że zgodne z decyzją Burmistrza Gminy i Miasta z dnia [...] r. o warunkach zabudowy

i zagospodarowania terenu oraz uchwałą nr [...] Rady Miejskiej z dnia [...] r. w sprawie zmiany w planie ogólnym zagospodarowania przestrzennego gminy [...] działki oznaczone nr [...] o pow. [..] m2 i nr [...] o pow. [...] m2 zostały przeznaczone na cel publiczny określony jako budowa [...] miejscowości [...] w ciągu drogi krajowej nr [...].

W dalszej części uzasadnienia organ I instancji szczegółowo opisał przebieg rokowań z właścicielami działek małżonkami G. w celu wykupu działek, które rozpoczęły się [...] r., ale nie zakończyły się zawarciem stosownej umowy, gdyż małż. G. zażądali wykupu całej nieruchomości składającej się na gospodarstwo rolne tj. działek o nr [...], [...] i [...] a nie tylko działek o nr [...] i [...].

W związku z powyższym, zawiadomieniem z dnia [...] r. zostało wszczęte postępowanie wywłaszczeniowe na realizację celu publicznego.

W dniu [..] r. Starosta wydał decyzję w sprawie wywłaszczenia nieruchomości stanowiących działki nr [...] i [...] oraz ustalił odszkodowanie w kwocie [...] zł.

Decyzją z dnia [...] r. zostało [...] udzielone zezwolenie na niezwłoczne zajęcie nieruchomości.

W. i C. G. wnieśli odwołanie do decyzji z dnia [...] r. w przedmiocie wywłaszczenia i ustalenia odszkodowania.

Wojewoda decyzją z dnia [...] r. uchylił decyzję organu I instancji w części ustalonego odszkodowania i ustalił jego wysokość na kwotę [...] zł, w pozostałej części decyzję utrzymał w mocy.

W dniu [...] r. kwota [...] zł została przekazana na rachunek bankowy małż. G..

Od decyzji Wojewody małż. G. wnieśli w dniu [...] r. skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodek Zamiejscowy w Szczecinie.

NSA OZ w Szczecinie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2003r. w sprawie SA/Sz 926/01 uchylił decyzje obu organów, uznając zasadność skargi w zakresie zakwestionowania prawidłowości sporządzonych operatów szacunkowych stanowiących podstawę do ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość.

We [...] r. organ I instancji otrzymał akta sprawy i podjął działania celem wyłonienia w drodze przetargu rzeczoznawcy majątkowego. Kolejne przetargi ogłoszone w [...] i [...] r. oraz [...] r., ze względu na specyfikę sprawy, nie doszły do skutku, bądź też rzeczoznawcy odstąpili od podpisania umowy.

Postanowieniem z dnia [...] r. organ II instancji przekazał sprawę [...] w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003r.

o szczególnych zasadach realizacji inwestycji w zakresie dróg krajowych.

Wojewoda w dniu [...] r. uchylił to postanowienie.

Następnie organ I instancji decyzją z dnia [...] r. umorzył postępowanie wywłaszczeniowe, gdyż ustalił, że inwestycja została zakończona

a więc nastąpiła realizacja celu publicznego na nieruchomości będącej przedmiotem wywłaszczenia, co uniemożliwia wydanie decyzji o wywłaszczeniu.

Wojewoda decyzją z dnia [...] r. uchylił powyższą decyzję.

W dalszej części uzasadnienia decyzji organ I instancji przedstawił swój tok rozumowania co do meritum sprawy i opisał podjęte w toku ponownego rozpatrzenia sprawy czynności będące konsekwencją przepisów art. 114 ust.1, art. 115 ust.2, art. 118 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazał również, że wniosek małż. G. z dnia [...] r. zmierzający do uzyskania opinii uzupełniającej przez innego biegłego nie został uwzględniony, ponieważ zdaniem organu wnioskodawcy dowód nie ma znaczenia dla sprawy, gdyż zgłoszone zarzuty do opinii dotyczyły przede wszystkim nieruchomości zabudowanej oraz postulowały objęcie wyceną wszystkich nieruchomości jako całości, a więc także nieruchomości zabudowanych nie będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.

Ponadto Starosta przedstawił stan prawny w zakresie wywłaszczenia nieruchomości na cel publiczny polegający na wydzieleniu gruntu pod drogi i stwierdził w konkluzji, że opisany stan faktyczny i prawny oraz fakt, że nieruchomość niezbędna na realizację celu publicznego nie mogła być pozyskana w drodze umowy, podlega wywłaszczeniu za odszkodowaniem, którego wysokość ustalił po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego z dnia [...] r.

Odwołanie od tej decyzji wnieśli W. i C. G. reprezentowani przez pełnomocnika adwokata P. K., domagając się uchylenia decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.

Odwołujący się w obszernym uzasadnieniu odwołania zarzucili, że decyzja organu I instancji była przedwczesna w związku ze złożonymi zastrzeżeniami do opinii biegłego oraz wnioskiem dowodowym strony, co do których biegły nie ustosunkował się w sposób właściwy, gdyż biegły nie uzasadnił swojego stanowiska a jedynie podtrzymał swoją dotychczasową opinię. Organ I intencji wydając decyzję w oparciu o taką opinię, nie odniósł się do zarzutów strony sformułowanych wobec opinii oraz oddalił wniosek dowodowy. Takie działanie organu, w ocenie skarżących świadczy o nie podejmowaniu wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy i narusza art. 7 i 8 kpa. Żądanie przeprowadzenia dowodu uzupełniającej opinii biegłego dotyczyły wyceny nieruchomości, a więc istotnej okoliczności w sprawie. Przyjęcie zaś przez organ, że cena nieruchomości została ustalona przez biegłego rzeczoznawcę prawidłowo, przy braku udzielenia przez biegłego odpowiedzi na zarzuty co do opinii, i stanowi przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów (80 kpa). Ponadto zarzucili, że organ ustalając wysokość odszkodowania opierał się na operacie zakwestionowanym przez Sąd.

Wojewoda decyzją z dnia [...] r. [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 112 ust.3 i art. 129 ust.1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r., Nr 261, poz. 2306 ze zm.) – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy, jak wynika to z uzasadnienia decyzji, nie podzielił zarzutów strony skarżącej i stwierdził, że organ I instancji dołożył wszelkich starań, by dokładnie wyjaśnić sprawę i uwzględnić słuszny interes strony.

Wyczerpująca i jasna opinia rzeczoznawcy w żaden sposób nie powoduje, że wydanie decyzji nastąpiło z przekroczeniem granicy swobodnej oceny dowodów. Materiał dowodowy zebrany w sprawie daje klarowną ocenę stanu faktycznego.

Wojewoda podniósł, że wyłączną podstawą określenia wysokości odszkodowania była opinia [...] r., a nie wcześniejsze zakwestionowane operaty.

W dalszej części uzasadnienia Wojewoda wskazał, że gdyby przyjąć wyliczenie wartości nieruchomości wskazane przez odwołujących się w załączniku do rokowań z [...] r., którzy wartość gruntu działek [...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] m2 określili na kwotę [...] zł, wartość nasadzeń, zagospodarowania małej architektury i urządzeń technicznych na łączną kwotę [...] zł. to łączne odszkodowanie wyniosłoby [..] zł Natomiast odszkodowanie ustalone przez organ w przedmiotowej sprawie określone zostało na kwotę [...] zł, czyli o [...] zł wyższą od określonej przez stronę.

Skargę na powyższą decyzję wnieśli W. i C. G. reprezentowani przez pełnomocnika adwokata P. K..

Skarżący zarzucili:

1/ naruszenie przepisów art. 7 i 8 kpa poprzez nie podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy zmierzając do jak najszybszego zakończenia postępowania bez konieczności ponoszenia dodatkowych kosztów na opinię biegłego,

2. naruszenie przepisu art. 77 § 1 kpa poprzez nie zebranie wyczerpującego i nie rozpatrzenie całego materiału dowodowego przez to, że nie uwzględniono wniosku dowodowego strony o przeprowadzenie uzupełniającej opinii biegłego,

3. naruszenie przepisu art. 78 § 1 kpa - poprzez nie uwzględnienie dowodu, którego przedmiotem była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, gdyż przedmiotem dowodu była wycena nieruchomości,

4. naruszenie przepisu art. 80 kpa - poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów przejawiającej się w przyjęciu przez organ, że cena nieruchomości została ustalona przez biegłego G. K. prawidłowo bez udzielenia przez biegłego odpowiedzi na zarzuty do opinii

i wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący powtórzyli stanowisko wyrażone

w odwołaniu podkreślając, że istotą sporu jest wycena nieruchomości, a zatem wysokość przyznanego odszkodowania, dlatego tak istotny jest operat szacunkowy, któremu skarżący zarzucili wiele błędów. Rzeczoznawca nie odniósł się do zarzutów stanu i ograniczył się do stwierdzenia, że operat jest zgodny z przepisami prawa.

Organ II instancji wskazał zaś, że opinia rzeczoznawcy jest jasna i wyczerpująca, lecz nie ujawnił na czym swoje przekonanie w tym zakresie oparł. Stwierdzenie to ma zatem charakter życzeniowy i stanowi pustosłowie bez treści merytorycznej.

W dalszej części skargi, skarżący szczegółowo uzasadnili zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego .

Wojewoda odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł , co następuje:

W niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki uzasadniające uchylenie zaskarżonej decyzji, lecz z przyczyn innych niż podniesiono w skardze.

Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Z przepisu tego wynika, że Sąd obowiązany jest wziąć pod uwagę wszelkie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów prawa materialnego

i procesowego, jeżeli mogły mieć wpływ na wynik sprawy.

W rozpoznawanej sprawie przedmiotem postępowania było wywłaszczenie skarżących W. i C. małż. G. z własności nieruchomości położonych

w obrębie [...], oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki nr [...] i nr [...], niezbędnych do realizacji celu publicznego – budowa [...] miejscowości [...] w ciągu drogi krajowej.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 112 ust.3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.), zgodnie z którym "wywłaszczenie nieruchomości może być dokonane, jeżeli cele publiczne nie mogą być zrealizowane w inny sposób niż przez pozbawienie albo ograniczenie praw do nieruchomości, a prawa te nie mogą być nabyte w drodze umowy".

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtował się pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie podziela, zgodnie z którym, jeżeli określony w ustawie cel inwestycyjny został już zrealizowany w całości, to brak jest ustawowych przesłanek orzeczenia wywłaszczenia nieruchomości. W takich przypadkach stosunki między inwestorem, jako posiadaczem nieruchomości,

a właścicielem kształtują się według zasad określonych w art. 224-231 Kodeksu cywilnego.

Rozpatrywanie wynikających z tych stosunków roszczeń należy do drogi postępowania cywilnego (por. wyrok NSA z 25 stycznia 1995r. SA/Wr 1507/94,

z 22 czerwca 2001r. I SA 242/00, z 2 grudnia 2003r. I SA 1322/02).

Innymi słowy rzecz ujmując, z treści art. 112 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami wynika, że z możliwości wywłaszczenia można skorzystać jedynie przed rozpoczęciem inwestycji, zaś realizowanie celu wywłaszczenia wyłącza możliwość wydania ex post decyzji o wywłaszczeniu i nie ma już możliwości uregulowania stanu prawnego nieruchomości w trybie administracyjnym.

W rozpoznawanej sprawie wystąpiła podobna sytuacja, aczkolwiek realizacja celu publicznego budowa [...] miejscowości [...], nastąpiła w toku ponownego rozpoznania sprawy na skutek uchylenia - przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 czerwca 2003r. (sygn. akt SA/Sz 961/01) - ostatecznej decyzji o wywłaszczeniu.

Wprawdzie strony powyższej okoliczności nie kwestionowały, jednakże Sąd celem niebudzącego wątpliwości wyjaśnienia faktu zakończenia realizacji przedmiotowej inwestycji, na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. z urzędu przeprowadził dowód z "Protokołu Nr [...], [...] odbioru ostatecznego obiektu, spisanego w dniu [...] r.", z którego wynika, że roboty przy modernizacji drogi krajowej nr [...] – [...] [...], rozpoczęto w dniu [...] r., a zakończono [...] r.

W tym stanie faktycznym i prawnym, w ocenie Sądu zrealizowanie inwestycji celu publicznego w toku ponownego rozpatrzenia sprawy o wywłaszczenie na skutek wydania przez Sąd administracyjny decyzji kasacyjnej, nie powoduje, że postępowanie o wywłaszczenie może toczyć się nadal, bowiem wobec zrealizowania celu wywłaszczenia, brak będzie przesłanek z art. 112 ust.3 ustawy do wydania decyzji o wywłaszczeniu. W takiej sytuacji również stosunki pomiędzy inwestorem, jako posiadaczem nieruchomości, a właścicielem nieruchomości będą się kształtowały według zasad określonych w art. 224-231 kc. (por. Komentarza do ustawy o gospodarce nieruchomościami – pod redakcją Gerarda Bieńka – Wyd. Pr. Lexis-Nexis –W-wa 2007, str. 433).

Brak materialnych przesłanek wywłaszczenia określonych w art. 112 ust.3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, powoduje bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, co winno prowadzić do jego umorzenia zgodnie z art. 105 § 1 kpa, co dostrzegł już organ I instancji wydając 15 lipca 2004r. decyzją o umorzeniu postępowania. Powyższa konkluzja stanowi jednocześnie wskazówkę do dalszego trybu postępowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Przy takiej – jak wyżej przedstawiona – ocenie legalności zaskarżonej decyzji, zbędne stało się ustosunkowanie do zarzutów skargi.

Mając powyższe na uwadze, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak

w sentencji wyroku.

Pozostałe orzeczenia są uzasadnione treścią art. 152 oraz – co do kosztów postępowania – art. 200 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.