Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2345/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich Sędziowie Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] października 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania [...], uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2014 r., nr [...].

Równocześnie Minister orzekł, że:

- zespół dworsko-parkowy położony w miejscowości [...], gmina [...], obejmujący część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...], położonej w [...], o powierzchni [...], na którą składają się następujące użytki: [...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...], określone na wypisie z rejestru gruntów i zaznaczone na wyrysie z mapy ewidencyjnej, które stanowią odpowiednio załącznik nr 1 i załącznik nr 2 do decyzji, nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 2 decyzji),

- pozostała część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...], położonej w [...], o powierzchni [...], z wyłączeniem jej obszaru, określonego w punkcie 2 sentencji, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (pkt 3 decyzji), oraz

- umorzył postępowanie w zakresie żądania dotyczącego lasu, odpowiadającego aktualnym działkom ewidencyjnym, położonym w [...], o następujących numerach: [...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o [...],[...] o powierzchni [...] i [...] ha o powierzchni [...] (pkt 4 decyzji).

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2005 r. [...] zwróciła się do Wojewody [...] o "uznanie za nieważną" decyzji przejęcia na rzecz Skarbu Państwa części majątku [....], zabudowaną zespołem dworsko-parkowym znajdującym się na działkach nr [...]. Decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. Wojewoda umorzył postępowanie. Następnie, po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] września 2005 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 20 marca 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 2233/05, oddalił złożoną skargę, jednakże Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 14 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 1053/06 uchylił powołany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz decyzję Ministra z dnia [...] września 2005 r. i utrzymaną nią w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2005 r.

W trakcie ponownego rozpoznawania sprawy pełnomocnik wnioskodawców złożył pismo z dnia [...] czerwca 2014 r., którym sprecyzował żądanie. Tym samym wniosek obejmował żądanie wydania decyzji stwierdzającej, że nieruchomość ziemska uregulowana w księgach hipotecznych pod nazwą [...] o obszarze [...] oraz pod nazwą [...] o obszarze [...], w części stanowiącej zespół dworsko-parkowy o powierzchni [...], obejmujący działki ewidencyjne nr [...] oraz lasy o powierzchni [...], znajdujące się na działkach ewidencyjnych od nr [...] oraz od nr [...], stanowiąca byłą własność [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.).

Po rozpatrzeniu wniosku Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] stwierdził, że wnioskowana część nieruchomości ziemskiej, stanowiąca zespół dworsko-parkowy oraz las, położona w miejscowości [...], gmina [...] (działki nr: [...] od nr [...], od nr [...], dla której prowadzone były księgi hipoteczne pn. [...] podlegała działaniu dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wnieśli odwołanie. W jego uzasadnieniu zarzucili naruszenie art. 6-8 kpa, art. 77 i art. 80 kpa przez brak wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności sprawy, w tym brak wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego, w konsekwencji czego przyjęto niewłaściwe ustalenia, w myśl których objęta wnioskiem część nieruchomości ziemskiej pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią rolną majątku, niezbadanie okoliczności sprawy mających wpływ na ocenę, czy nacjonalizacja zespołu dworsko-parkowego i lasu mieściła się w celu reformy rolnej. Odwołujący się zarzucili również decyzji organu I instancji naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez m.in. błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że pojęcie nieruchomości ziemskiej podlegającej nacjonalizacji na mocy dekretu obejmuje każdą nieruchomość pozamiejską, bez względu na jej wykorzystanie, przejęciu na własność Skarbu Państwa podlegała nieruchomość, która nie była i nie mogła być wykorzystana do prowadzenia działalności rolniczej i tym samym nie spełniała celów reformy rolnej, przyjęciu, że sam związek podmiotowy przez osobę właściciela jest wystarczający do uznania, że nieruchomości objęte wnioskiem podlegały pod działanie dekretu, w szczególności uznanie, że sam fakt zamieszkiwania właściciela w dworze był wystarczający dla przejęcia zespołu dworsko-parkowego.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wyjaśnił, że odwołanie zasługuje na uwzględnienie jedynie w zakresie żądania odnoszącego się do zespołu dworsko-parkowego posadowionego na części dzisiejszej działki ewidencyjnej numer [...]. Organ II instancji przywołał treść art. 2 ust. 1 lit. e oraz ust. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyjaśnił, że z treści wniosku z dnia [...] listopada 1946 r. kierowanego do Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] Wydział Zamiejscowy w [...], do którego załączono zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu [...] w [...] z dnia [...] listopada 1946 r., wynika, że nieruchomość uregulowana w księgach hipotecznych pod nazwą [...] o obszarze [...] i [...] o obszarze [...], razem [...], położona w powiecie [...], województwie [...], stanowiąca własność [...], była przeznaczone do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Następnie organ II instancji omówił znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, na podstawie których ustalił powierzchnię majątku i poszczególne użytki wchodzące w jego skład (np. księgi hipotecznej [...], nr hip. [...], plany i rejestr pomiarowy sporządzone w 1933 r., ogólny rejestr pomiarowy majątku [...], sporządzony w 1938 r., wykaz majątków rozparcelowanych w drodze reformy rolnej w powiecie [...], akt opisu majątku, ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r.). Na podstawie analizy tych dokumentów Minister ustalił, że majątek [...] spełniał przesłanki powierzchniowe, wymienione w art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu i został rozparcelowany w znacznej części na cele reformy rolnej. Organ II instancji, odwołując się do pojęcia nieruchomości ziemskiej i treści uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 oraz uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego (z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10), oraz dokumentacji konserwatorskiej, w tym dokumentacji ewidencyjnej założenia dworsko-ogrodowego w [...], gmina [...] z 1986 r. dokonał również oceny charakteru nieruchomości wchodzących w skład majątku [...]. Następnie Minister wyjaśnił, że złożony wniosek obejmuje wyłącznie część przejętego majątku, tzn. zespół dworsko-parkowy oraz lasy o powierzchni [...]. Odwołując się do zapisów wykazu resztówek, stan rozdysponowania na dzień [...] maja 1945 r., w którym pod numerem [...] wymieniono resztówkę [...], ta część majątku posiadała powierzchnię [...], na które składały się sady i szkółki warzywne o powierzchni [...], oraz parki, budynki i nieużytki o powierzchni [...]. W zgromadzonej dokumentacji znajduje się także protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] kwietnia 1946 r., obejmujący Ośrodek Państwowy [...], gmina [...], o obszarze ogólnym [...], wraz z podwórzami, sadem, stawem i ogrodem. Na terenie ośrodka znajdowało się 105 drzewek owocowych, a także posadowione były budynki, w tym: pałac, dom mieszkalny, stodoła, poddach, stajnia, obora drewniana, parnik i szopa. Dla tej części majątku powierzchnię [...] zapisano również w protokole z dnia [...] grudnia 1949 r. w sprawie przekazania Nadleśnictwu [...] terenów przeznaczonych na cele gospodarki leśnej z majątku [...]. Zgodnie z przywołanymi dokumentami zespół dworsko-ogrodowy obejmował powierzchnię ok. [...], która jest zgodna ze wskazaniami wnioskodawców, którzy dodatkowo doprecyzowali położenie tego zespołu względem aktualnych działek ewidencyjnych (działki ewidencyjne nr [...]). Jako powierzchnię parku przyjęto [...] (dawniej ok. [...]), w tym wód ok. [...] (dawniej ok. [...]). Oprócz dworu i parku, wzniesione zostały też inne budynki, takie jak: stajnia, obora, wozownia, czworaki. Zabudowania części gospodarczej usytuowane były na północny zachód od dworu. Natomiast na północny wschód od dworu umieszczono nowocześnie prowadzone sady, nastawione na produkcję i sprzedaż. Opis tzw. resztówki ma graficzne odzwierciedlenie na planie założenia dworsko-ogrodowego, wykonanym przez mgr inż. [...] w sierpniu 1986 r. W 1944 r. majątek rozparcelowano, a siedlisko dworskie o powierzchni ok. [...] przejęło Nadleśnictwo [...]. W aktach sprawy znajduje się również wykaz przekazany przez Archiwum Państwowe w [...] Oddział w [...], zgodnie z którym na zespół dworski w [...] składały się następujące rodzaje użytków: rola III klasy o powierzchni [...], ogród owocowy o powierzchni [...], podwórze i zabudowania (dom mieszkalny, stodoła, magazyn, szopa, obora) zajmujące powierzchnię [...], ogród ozdobny (wraz z domem mieszkalnym murowanym) o powierzchni [...], staw o powierzchni [...] i drogi o powierzchni [...], razem [...]. Z informacji pochodzących z protokołu z dnia [...] września 2012 r. spisanego na okoliczność oględzin obiektu pod kątem jego kwalifikacji do rejestru zabytków z udziałem pracowników Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] Delegatura w [...] wynika, że założenie dworsko-ogrodowe w [...] zlokalizowane jest na aktualnej działce ewidencyjnej numer [...]. Składa się na nie dwór murowany z lat 30-tych XX wieku i zieleń. W ramach zieleni można wyróżnić park z zachowanymi głównymi elementami kompozycyjnymi: obsadzenia graniczne, staw, szpalery, wjazd do zespołu, podjazd, wnętrze ogrodowe, dawny sad - dz. [...]. Dawna część gospodarcza z komponowaną zielenią znajduje się na aktualnych działkach ewidencyjnych nr [...].

Z dokumentacji tej wynika, zdaniem organu odwoławczego, że na cały zespół dworsko-ogrodowy w [...] składały się różnego rodzaju użytki, które obejmowały obszar dzisiejszych działek ewidencyjnych o numerach: [...] (droga). Wśród rodzajów użytków wchodzących w skład zespołu można wymienić te o charakterze: gospodarczym (zlokalizowane na działkach ewidencyjnych [...]), mieszkalnym (budynek dworu położony na działce ewidencyjnej nr [...]), staw (działka ewidencyjna nr [...]), park (działka ewidencyjna nr [...]), sad (działka ewidencyjna nr [...]), aleja dojazdowa (nieobjęta wnioskiem działka ewidencyjna nr [...]). Biorąc pod uwagę, że na części gospodarczej tego założenia, objętej granicami aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], znajdowały się m.in. stodoła, stajnia, obora drewniana, parnik i szopa, czyli zabudowania bezpośrednio związane z działalnością wytwórczą w majątku i organizacją pracy, to organ uznał, że nadawała się ona do przeznaczenia na cele związane z przeprowadzeniem reformy rolnej. Rozpatrując zasadność przejęcia dworu z punktu widzenia jego położenia i funkcji, jaką pełnił w majątku, Minister, odwołując się do treści planu zespołu dworsko-ogrodowego oraz zeznań [...], uznał, że brak jest podstaw do przyjęcia, że dwór pełnił w majątku rolę bezpośrednio związaną z prowadzeniem działalności wytwórczej. Zarówno jego położenie (nie tworzył z zabudową gospodarczą jednego założenia, usytuowanego w ramach wspólnego placu, czy też podwórza gospodarczego), jak i okoliczność zatrudniania w majątku ekonoma, który pracował pod nadzorem innej zatrudnionej osoby, uzasadniają w ocenie organu twierdzenie, że o dworze można mówić jedynie w kontekście domu mieszkalnego, zaspokajającego potrzeby bytowe właścicieli. Zgodnie z tym nie ma podstaw, aby przyjąć, że budynek dworu pozostawał z rolniczą częścią majątku w związku funkcjonalnym, bez którego gospodarcze funkcjonowanie majątku byłoby co najmniej utrudnione.

Odnosząc się do części majątku określonej na planie zespołu dworsko-ogrodowego jako park, Minister zauważył, że nie zajmował on całej powierzchni dzisiejszej działki ewidencyjnej nr [...]. Wszelkie dokumenty (w tym mapa stanowiąca element operatu do celów prawnych z dnia [...] lipca 2014 r. sporządzonego przez [...] na zlecenie wnioskodawców oraz plan założenia dworsko-ogrodowego) jednoznacznie wskazują, że założenie parkowe ograniczało się jedynie do najbliższego otoczenia dworu i północno zachodniej okolicy stawu. Od strony zachodniej park graniczył z drogą i częścią gospodarczą założenia, natomiast z pozostałych stron otoczony był użytkami o charakterze rolnym, w tym sadem. Zdaniem Ministra przyjąć należy, że dwór z parkiem i stawem (którego usytuowanie wskazuje na to, że nie pełnił funkcji gospodarczej, lecz był elementem założenia krajobrazowego) obejmował następujące części dzisiejszej działki ewidencyjnej numer [...]:[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...], w sumie [...] - wymienione części działki ewidencyjnej nr [...] zostały opisane na wypisie z rejestru gruntów, a ich granice w ramach tej działki ewidencyjnej zostały zaznaczone przerywaną linią na wyrysie z rejestru gruntów, a więc wymienione części omawianej działki ewidencyjnej oznaczone zostały w oparciu o dokumenty mające charakter urzędowy, które stanowią załączniki do decyzji. Podana powierzchnia ogólna tej części jest zbliżona do sumy powierzchni ogrodów ozdobnych (wraz z domem mieszkalnym) [...] i stawu [...], która wynosi [...] (zgodnie z wykazem przekazanym przez Archiwum Państwowe w [...] Oddział [...]). Ta część ocenianego majątku tak samo jak dwór nie nadawała się do przeznaczenia na cele reformy rolnej i nie pozostawała w związku funkcjonalnym z częścią gospodarczą. Mając to na uwadze, organ odwoławczy przyjął, że park i staw jako elementy założenia architektoniczno-krajobrazowego, tworzonego wraz z budynkiem dworu, nieposiadające charakteru rolnego i niepozostające z częścią rolną majątku w związku funkcjonalnym nie podlegały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Rozpatrując przydatność na cele reformy rolnej użytków takich jak grunty orne i sad, wchodzących w skład resztówki, Minister uznał, że mieszczą się one w pojęciu nieruchomości ziemskiej o charakterze rolnym, określonym w § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych oraz aktualneym orzecznictwie, a tym samym podlegały przejęciu na podstawcie art. 2 ust. 1 lit. e powołanego dekretu. Z tego względu organ II instancji uznał, że części dzisiejszej działki ewidencyjnej nr [...] określone jako: [...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...] i [...] o powierzchni [...], nadawały się do wykorzystania na cele związane z reformą rolną.

Podsumowując, Minister uznał, że dawny majątek [...], stanowiący byłą własność [...], obejmował ok. [...] nieruchomości, które poza lasami oraz częścią zajętą pod dwór i park ze stawem, posiadały charakter rolny lub pełniły funkcję gospodarczą w majątku i tym samym mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej. Natomiast część majątku [...], obejmująca zespół dworsko-parkowy (ogrodowy), odpowiadająca dzisiejszej działce ewidencyjnej numer [...] w zakresie użytków [...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...],[...] o powierzchni [...], o łącznej powierzchni [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Natomiast podpadała pod działanie dekretu pozostała część działki ewidencyjnej numer [...], gdyż były to tereny o charakterze rolnym i gospodarczym.

Przechodząc do kwestii lasów, Minister wyjaśnił, że w tej części postępowanie podlega umorzeniu, gdyż zgodnie z okolicznościami faktycznymi wynikającymi z dowodów zgromadzonych w sprawie ta część majątku [...] została ostatecznie przejęta na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82). Za istotną w tej kwestii okoliczność organ uznał m.in. zapis znajdujący się w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r. (przekazanej przez Archiwum Akt Nowych). W przywołanej ewidencji, pod numerem [...], widnieje majątek [...], zaś w kolumnie zatytułowanej [...] zapisano, że z majątku tego wyłączono [...] lasów, które ostatecznie zostały przejęte na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i przeznaczone na cele leśne (do dzisiaj stanowią własność Skarbu Państwa w zarządzie Lasów Państwowych). Wyłączenie lasów majątku [...] spod przejęcia na cele reformy rolnej potwierdza również kolejna ewidencja przekazana przez Archiwum Akt Nowych przy piśmie z dnia [...] września 2015 r. Zebrane dokumenty świadczą o tym, że pierwotnie lasy majątku [...] zostały tylko objęte we władanie przez władze ziemskie, jednakże ta okoliczność nie stwarza domniemania zastosowania wobec lasów art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, gdyż ostatecznie przeznaczono je na cele gospodarki leśnej, zgodnie z postanowieniami dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i do dzisiaj pozostają w zarządzie Lasów Państwowych. Potwierdza to treść operatu geodezyjnego sporządzonego na zlecenie wnioskodawców przez geodetę uprawnionego [...]. W części opisowej tego dokumentu autor wprost wskazał, że "z gruntów o pow. [...]. objętych księgą hipoteczną nr [...] pod nazwą [...], oraz gruntów o pow. [...]. objętych księgą hipoteczną nr [...] pod nazwą [...] na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu na własność Państwa niektórych lasów przejęte zostały lasy o pow. [...]".

Minister wyjaśnił, że przejęcie nieruchomości leśnych następowało z mocy samego prawa, a ówcześnie obowiązujące przepisy nie dawały podstaw do wydawania decyzji dotyczących przejmowanych nieruchomości leśnych. W związku z tym kwestię zasadności przejęcia lasów w trybie powołanego dekretu o lasach mogą badać wyłącznie sądy powszechne. Reasumując, lasy należące do osób fizycznych i prawnych w dniu wejścia w życie dekretu o lasach (27 grudnia 1944 r.) stały się własnością Skarbu Państwa, jeżeli spełnione były przesłanki określone w tym akcie prawnym i nie został przewidziany tryb administracyjny rozstrzygania sporów w tym zakresie. Mając to na uwadze, organ odwoławczy uznał, że rozstrzygnięcie Wojewody [...] w tym zakresie jest nieprawidłowe, nie ma bowiem przepisu prawa, który pozwalałby organom administracji publicznej rozstrzygać merytorycznie sprawy dotyczące nieruchomości leśnych przejętych na mocy dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa.

Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zakresie jej punktu 3 i 4 skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli [...]. W jej uzasadnieniu zarzucili:

I - naruszenie przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez pominięcie w wykładni kryterium związku funkcjonalnego nieruchomości z gospodarstwem rolnym, co doprowadziło do przyjęcia, że część aktualnej działki ewidencyjnej nr [...], położonej w [...] o powierzchni [...], z wyłączeniem jej obszaru (określonego w pkt II decyzji) podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.,

II - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czyli:

- art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa przez niewszechstronne rozważenie całości zebranego w toku postępowania materiału dowodowego i brak logicznego wnioskowania na podstawie zgromadzonych dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że:

- użytki określone jako [...] o pow. [...],[...] o pow. [...],[...] o pow. [...],[...] o pow. [...] i [...] o pow. [...], o łącznej powierzchni [...], działka nr [...] o pow. [...] oraz działka ewidencyjna [...] o pow. [...] ha były nieruchomościami o charakterze rolnym i gospodarczym oraz były funkcjonalnie związane z gospodarstwem rolnym, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy świadczy o braku związku funkcjonalnego użytków z gospodarstwem rolnym,

- lasy majątku [...] zostały tylko objęte we władanie przez władze ziemskie, a zostały przejęte na podstawie dekretu leśnego i ta okoliczność nie stwarza domniemania zastosowania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, podczas gdy las został przejęty na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu rolnego, co potwierdzają dokumenty z chwili przejęcia i cały zgromadzony w postępowaniu materiał dowodowy,

- art. 107 § 3 kpa przez brak wskazania przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności dowodom w postaci: odpisu księgi hipotecznej majątku i księgi wieczystej nieruchomości [...], pisma Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego skierowanego do Wydziału Hipotecznego, pisma Starosty Powiatowego [...] ze stycznia 1939 r. kierowanego do pana [...] - Komisarza Ziemskiego, protokołu spisanego w urzędzie ziemskim Powiatu [...] z [...] stycznia 1945 r., zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z [...] listopada 1946 r., z których jednoznacznie wynika, że las został przejęty na podstawie dekretu o reformie rolnej, a nie dekretu o lasach,

- art. 80 kpa przez niedokonanie na podstawie całokształtu materiału dowodowego oceny, czy w akcie nacjonalizacji organy władzy publicznej należycie udowodniły okoliczności, od których zależało objęcie nacjonalizacją użytków określonych jako [...] o pow. [...],[...] o pow. [...],[...] o pow. [...],[...] o pow. [...] i [...] o pow. [...], o łącznej powierzchni [...], działka ew. nr [...] o pow. [...] ha oraz działka ewidencyjna [...] o pow. [...],

- art. 138 § 1 pkt 2 kpa przez brak rozpoznania istoty sprawy w zakresie wniosku strony o stwierdzenie, że las nie podlegał pod działanie dekretu o reformie rolnej, mimo że organ był zobowiązany na podstawie przepisów prawa do rozpoznania wniosku w tym zakresie,

- art. 138 § 1 pkt 3 kpa w związku z art. 105 § 1 kpa przez błędne uznanie, że zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, podczas gdy takie przesłanki nie występują,

- art. 105 kpa przez błędne uznanie braku podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego orzekania co do istoty sprawy przez Wojewodę w zakresie lasu, podczas gdy został on przejęty na podstawie dekretu o reformie rolnej i Wojewoda posiadał kognicję do rozpoznania wniosku w tym zakresie, co zresztą uczynił.

W tej sytuacji skarżący wnieśli o uchylenie kwestionowanej decyzji w zaskarżonym zakresie (pkt 3 i 4 decyzji) oraz uchylenie decyzji organu I instancji i stwierdzenie wyrokiem Sądu Administracyjnego, że część aktualnej działki nr [...], położonej w [...], o powierzchni [...], z wyłączeniem jej obszaru (określonego w pkt II decyzji) oraz las, odpowiadający aktualnym działkom położonym w [...], o numerach: [...], nr [...], nie podlegały pod działanie dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Skarżący wnieśli również o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztom zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych.

W obszernym i szczegółowym uzasadnieniu skargi skarżący przedstawili argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Materialnoprawną podstawę decyzji organu I instancji stanowił art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. z 1945 r. Dz. U. Nr 3, poz. 13, ze zm.), zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu, czyli:

- upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,

- tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,

- tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,

- zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,

- zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.

W ocenie Sądu zwrócić należy uwagę, że na podstawie tego przepisu w dniu wejścia w życie dekretu (czyli w dniu 13 września 1944 r.) właściciele ziemscy zostali pozbawieni własności majątku z mocy prawa bez jakiegokolwiek odszkodowania. Dlatego też Sąd orzekający podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1116/07, publ. Lex nr 498316, zgodnie z którym powoduje to konieczność ścisłej interpretacji przepisów dekretu jako przepisów szczególnych, odstępujących od ogólnych reguł i jako takie nie podlegających rozszerzającej interpretacji. Niedopuszczalna jest przy tym taka interpretacja tych przepisów, która nie licząc się z ich treścią, uwzględnia jedynie ówczesne przesłanki polityczne. Takie stanowisko - powszechnie aprobowane w piśmiennictwie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego - wyraził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 września 1991 r., sygn. akt III CZP 90/91 (OSNC z 1992 r. nr 5, poz. 72). Stanowisko takie wyrażone zostało także w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 maja 1992 r., sygn. akt III ARN 23/92 (OSP z 1993 r. nr 3, poz. 47), z treści którego wynika, że brak jest podstaw do tego, ażeby przepisy nacjonalizacyjne, które wprowadziły rewolucyjne ograniczenia prawa własności, wyjaśniać jeszcze głębiej w kierunku ograniczenia tego prawa i to w drodze wykładni rozszerzającej, wbrew brzmieniu przepisu.

W związku z tym zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (w pierwotnym brzmieniu), na cele reformy rolnej przeznaczone miały być nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych w ramach tej powierzchni.

Zwrócić należy także uwagę, że art. 1 ust. 2 lit. e tego dekretu (mówiący o zarezerwowaniu odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji) został dodany na podstawie art. 1 pkt 4 dekretu z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3, poz. 9) dopiero z dniem 19 stycznia 1945 r. Akt ten zmienił także treść art. 1 ust. 2 litery a i c. Przede wszystkim jednak dekret z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w cytowanym wyżej art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej skreślił słowa "o charakterze rolniczym". Powołana zmiana nie stanowiła jednak kolejnej reformy rolnej, lecz dotyczyła reformy rolnej wynikającej z dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. O ile więc reformą rolną objęto - w myśl cytowanego wyżej pierwotnego brzmienia art. 2 ust. 1 lit. e - nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, to w wyniku dokonanej zmiany tego przepisu za nieruchomości ziemskie o rolniczym charakterze należało uznać także takie nieruchomości, które wprawdzie nie miały charakteru rolniczego, ale pozostawały z rolniczą częścią majątku ziemskiego w nierozerwalnym związku funkcjonalnym, w ramach którego nieruchomości nierolnicze nie mogły być samodzielnie wykorzystywane w oderwaniu od części rolniczej, jak również część majątku ziemskiego o charakterze rolniczym nie mogła prawidłowo funkcjonować bez przedmiotowych nieruchomości nierolniczych.

W tej sytuacji zasadnicze znaczenie dla określenia zakresu zastosowania powyższych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej ma ustalenie znaczenia terminu "nieruchomość ziemska", bowiem powołany dekret nie dawał podstaw do konfiskaty całego mienia osób fizycznych, w tym wszystkich gruntów i zabudowań właścicieli ziemskich. Raz jeszcze podkreślenia wymaga, że w myśl pierwotnego określenia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym i o określonym w tym przepisie areale. Późniejsza nowelizacja, dokonana dekretem z dnia 17 stycznia 1945 r. w sprawie zmiany dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, nie może jednak oznaczać, że dekret dotyczył wszelkich nieruchomości ziemskich. W związku z brakiem w dekrecie ustawowej (legalnej) definicji pojęcia "nieruchomość ziemska", jego treść powinna być zatem ustalona z uwzględnieniem innych elementów całej tej regulacji, w tym normatywnie określonych w tym dekrecie celów reformy rolnej. Istotną rolę w tym zakresie odgrywa przepis art. 1 ust. 2 dekretu, który ustala, do realizacji jakich zamierzeń mają służyć grunty przejmowane na potrzeby reformy rolnej. Określenie tych celów dodatkowo czyni zasadnym restrykcyjny charakter wykładni przepisów dekretu.

Stanowisko w tej kwestii wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu uchwały Siedmiu Sędziów z dnia 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06. Niezależnie od zasadniczej tezy, wskazującej na przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych jako podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, Sąd ten wskazał, że na gruncie tego przepisu na cele reformy rolnej mogły być przeznaczone tylko te nieruchomości ziemskie, które odpowiadały celom wskazanym w art. 1 ust. 2 dekretu. Nie może tu zatem, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, chodzić o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w art. 1 ust. 2 lit. a, b, c, d i e dekretu. Dla przyjmowanego dziś pojęcia nieruchomości ziemskiej istotne znaczenie ma także w dalszym ciągu uchwała Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r., sygn. akt W 3/89 (OTK z 1990 r. poz. 26, s. 174), która zachowuje swoją wartość interpretacyjną pomimo utraty mocy powszechnie obowiązującej. Przyjęto w niej, że pod pojęciem "nieruchomość ziemska", używanym w dekrecie, należy rozumieć nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, tzn. takie, które są lub mogą być wykorzystywane do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej.

Biorąc zatem także pod uwagę przedmiot dekretu, jakim jest reforma rolna, należy uznać, że nieruchomość ziemska w rozumieniu dekretu to taka, która ma charakter rolniczy (patrz także wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia: 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 851/05, 4 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 287/08, 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 906/08 oraz uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10). Wszelkie inne nieruchomości, niemające jednocześnie charakteru rolniczego, przedmiotowo nie mogą podlegać pod działanie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Mając powyższe na uwadze, można określić, jakie przesłanki musiała spełniać nieruchomość, aby na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu mogła być przejęta na cele reformy rolnej, i tak była to nieruchomość:

- ziemska o charakterze rolniczym,

- stanowiąca własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych,

- spełniająca normy obszarowe, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu,

- nadająca się do realizacji celów reformy rolnej wymienionych w art. 1 ust. 2 dekretu.

Spełnienie zatem nie tylko norm obszarowych decydowało o podpadaniu nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dopiero spełnienie przez nieruchomość wszystkich wyżej wymienionych przesłanek pozwalało uznać, że nieruchomość podpadała pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

W tej sytuacji, rozpatrując przedmiotową sprawę, organ był zobowiązany jednoznacznie ustalić w oparciu o analizę całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy w stosunku do przedmiotowej nieruchomości spełnione zostały na dzień wejścia w życie dekretu o reformie rolnej kumulatywnie wszystkie wyżej wymienione przesłanki. W sytuacji bowiem, kiedy część nieruchomości nie spełniała powyższych przesłanek, a w szczególności nie miała charakteru rolniczego i nie nadawała się na realizację celów reformy rolnej, nie powinna przejść na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.

Biorąc powyższe rozważania pod uwagę, Sąd orzekający stanął na stanowisku, że w rozpatrywanej sprawie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, w oparciu o właściwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające i dowodowe, prawidłowo zinterpretował powołany art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej i ocenił, że w dniu wejścia w życie dekretu sporna nieruchomość stanowiła nieruchomość o charakterze rolniczym, tzn. mogła być wykorzystywana do produkcji roślinnej, zwierzęcej czy sadowniczej i nadawała się do realizacji celów reformy rolnej.

Przedmiotowe postępowanie administracyjne toczyło się w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. Nr 10, poz. 51, ze zm.). Zadaniem tego postępowania było zatem ustalenie i rozstrzygnięcie, czy nieruchomość oznaczona w ewidencji gruntów jako część (wynikająca z pkt 3 zaskarżonej decyzji) o powierzchni [...] aktualnej działki ewidencyjnej nr [...], położonej w [...], z wyłączeniem obszaru tej działki ewidencyjnej, określonego w punkcie 2 sentencji zaskarżonej decyzji, podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i tym samym podlegała przejęciu na cele reformy rolnej.

Z analizy akt sprawy (m.in. treści wniosku z dnia [...] listopada 1946 r. kierowanego do Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] Wydział Zamiejscowy w [...], do którego załączono zaświadczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] listopada 1946 r., rejestru pomiarowego z 1933 r., którego potwierdzona za zgodność kopia znajduje się w aktach sprawy) wynika, że kwestionowane decyzje dotyczą części dawnych gruntów, wchodzących w skład nieruchomości uregulowanej w księgach hipotecznych pod nazwą [...] o obszarze [...] i [...] o obszarze [...], razem [...], w powiecie [...], województwie [...], stanowiącej własność [...]

Niewątpliwie zatem w rozpatrywanej sprawie spełnione zostały tzw. normy obszarowe o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tej sytuacji organy winny były dokonać oceny sposobu wykorzystywania przedmiotowych gruntów na cele gospodarki rolnej, a szerzej winne były ustalić, jaki charakter miała przedmiotowa nieruchomość i czy na dzień wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej sporna nieruchomość mogła być wykorzystana do realizacji celów reformy rolnej. W tej kwestii Sąd podzielił pogląd Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zgodnie z którym określone w pkt 3 zaskarżonej decyzji sporne działki (ich części) miały w dniu wejścia w życie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej charakter rolny i mogły być wykorzystane do realizacji celów reformy rolnej. Przede wszystkim ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów, szeroko omówionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi wynika, że na obszarze wymienionych w pkt 3 działek nie był zlokalizowany zespół dworsko-parkowy. Na obecnych działkach ewidencyjnych nr [...] były zlokalizowane budynki gospodarcze, takie jak stodoła, stajnia, obora drewniana, parnik i szopa, których nie można uznać za części zespołu dworsko-parkowego. Obszar obejmujący działki nr [...] stanowił również podwórze gospodarcze, bezpośrednio związane z prowadzoną w majątku działalnością i oddzielone od założenia dworsko-parkowego drogą. Zarówno zatem wielkość, jak i charakter tych zabudowań wskazuje, że wykorzystywane one były do celów gospodarczych i to jeszcze przed przejęciem majątku na podstawie powołanego dekretu. Zgodzić należy się z Ministrem, że mając na uwadze rolniczy charakteru zabudowy znajdującej się na tych działkach oraz mając na względzie możliwość ich wykorzystania na cele rolne, nie było konieczności przeprowadzenia oceny związku funkcjonalnego, która to ocena jest związana przede wszystkim z ustaleniem charakteru części dworsko-parkowej. Skoro zaś analizowana część majątku Wymyśle posiadała charakter gospodarczy, rolny, to mogła zostać, zgodnie z przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, przejęta na jej cele.

Podobna sytuacja dotyczy oceny części obecnej działki ewidencyjnej nr [...], określonej w punkcie 3 decyzji, która obejmowała sad i grunty orne, a więc użytki niewątpliwie o charakterze rolniczym. Fakt ten znajduje potwierdzenie w dokumentach zgromadzonych w sprawie, które zostały wymienione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, m.in.: wykazie resztówek przekazanym przez Archiwum Państwowe w [...], protokole zdawczo-odbiorczym z dnia [...] kwietnia 1946 r., wykazie nadesłanym przez Archiwum Państwowe w [...] Oddział w [...], ewidencji założenia dworsko-ogrodowego w [...], mapy stanowiącej element operatu do celów prawnych z dnia [...] lipca 2014 r., sporządzonej na zlecenie wnioskodawców oraz planu założenia dworsko-ogrodowego. W tej sytuacji, skoro na omawianym obszarze występowały użytki o charakterze rolnym i gospodarczym, które były lub mogły być wykorzystane na cele reformy rolnej, to mogły one być przejęte, w zgodzie z omawianymi przepisami, na tak określony cel. Nieuzasadnione w tej sytuacji są również argumenty dotyczące braku związku funkcjonalnego omawianych działek z rolną częścią majątku, gdyż jak już wcześniej wyjaśniono, w przypadku gdy przejęte grunty były lub mogły być wykorzystane na cele rolne i nie stanowiły one terenu dworsko-parkowego, to nie zachodzi potrzeba przeprowadzenia takiej oceny. Podkreślić przy tym należy, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie posługiwał się pojęciem "związku funkcjonalnego". Wyjaśnić także należy, że dla oceny podpadania określonej nieruchomości pod przepisy dekretu nie ma prawnego znaczenia, czy nieruchomość w dniu jej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa była wykorzystywana na cele rolne, ani późniejszy sposób wykorzystania tej nieruchomości. Dla oceny podpadania danej nieruchomości pod przepisy powołanego dekretu znaczenie prawne ma wyłącznie możliwość wykorzystania konkretnej nieruchomości na cele reformy rolnej. Spełnione zatem zostały przesłanki zawarte w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Prawidłowo organy orzekające odmówiły stwierdzenia, że wnioskowana nieruchomość nie podpadała pod przepisy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Oznacza to, że w rozpatrywanej sprawie nie został naruszony także § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W tej sytuacji wyjaśnić jeszcze należy kwestię przejęcia na własność Państwa lasów należących do majątku [...]. Jak wynika ze zgromadzonej w sprawie dokumentacji, np.:

- protokołu z dnia [...] stycznia 1945 r. w sprawie przekazania lasów majątku [...], zestawienia Powiatowego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] listopada 1945 r.,

- zapisu w ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi, stan na dzień 1 stycznia 1949 r., a także części opisowej datowanej na dzień 13 grudnia 2012 r. oraz załączonego do pisma, którym sprecyzowano zakres wniosku, opracowania dotyczącego gruntów byłego majątku [...], sporządzonego przez geodetę uprawnionego na zlecenie wnioskodawców, z którego wprost wynika, że "z gruntów o pow. [...] objętych księgą hipoteczną nr [...] pod nazwą [...], oraz z gruntów o pow. [...] objętych księgą hipoteczną nr [...] pod nazwą [...] na podstawie dekretu z dnia 12.12.1944 r. o przejęciu na własność Państwa niektórych lasów, przejęte zostały lasy o pow. [...]. Pozostałe grunty o pow. [...] wykazane na szkicu gruntów rozparcelowanego majątku państwowego [...], oraz Rejestrze pomiarowym parcelacji, z wyłączeniem resztówki wykazanej jako [...] majątku państwowego [...], oznaczonej jako działki nr nr [...] o łącznej pow. [...], pozostający własnością Skarbu Państwa, rozparcelowane zostały na cele reformy rolnej."), sporne lasy zostały ostatecznie przeznaczone na cele gospodarki leśnej, na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa i do dzisiaj pozostają w zarządzie Lasów Państwowych.

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04 (OSNC 2006, nr 3, poz. 56) podniósł, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne. Sąd Najwyższy podkreślił, że "za przyjęciem takiego rozumienia określenia nieruchomość ziemska przemawia także treść, a nawet sam fakt wydania dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 1 ust. 3 lit. b, na podstawie którego nie przechodziły na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem 1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, stanowiące własność osób fizycznych, grunty które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Treść tego przepisu w części należałoby uznać za zbędną, gdyby przyjąć, że kompleksy leśne stanowiące własność osób będących właścicielami gruntów objętych przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także były objęte przepisami wymienionego dekretu". Nieruchomości leśne, nieprzeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o ile przekraczały 25 ha, albowiem przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10). Taka sytuacja występuje w rozpatrywanej sprawie, w której obszar lasów znajdujących się na działkach ewidencyjnych od nr [...] oraz od nr [...] wynosił [...].

Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ugruntowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. Powyższe stanowisko zaprezentowano w szeregu orzeczeń zarówno NSA, jak i Sądu Najwyższego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2013 r., sygn. akt I OSK 189/12, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 260/05, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2008 r., sygn. akt I OSK 1563/07, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 sierpnia 1999 r., sygn. akt IV SA 139/08).

Podkreślić należy, że rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej jedynie o tym, czy dana nieruchomość lub jej cześć wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W sprawie reformy rolnej dopuszczalna jest droga administracyjna. Takiej instytucji prawnej nie przewidywał dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82) ani też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16). Zatem tylko do oceny, czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej, właściwy jest organ administracji oraz sądy administracyjne. Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 22 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 50/94 (OSN nr 11, poz. 212) oraz w uchwale z dnia 27 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 54/94 (OSN nr 11, poz. 215) wyjaśnił, że skoro dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który by przewidywał właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie tego uchylonego już obecnie dekretu, to spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym. W tej sytuacji kwestię zasadności przejęcia lasów w trybie powołanego wyżej dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa mogą badać wyłącznie sądy powszechne. Osoba kwestionująca legalność przejęcia lasów przez Skarb Państwa może dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym, w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1348/07).

Należy zdecydowanie podkreślić, że w rozpatrywanej sprawie umocowanie Ministra ograniczało się wyłącznie do oceny, czy przedmiotowe lasy podlegały upaństwowieniu w ramach reformy rolnej. Wbrew stanowisku skargi organ nie miał zatem podstaw do stwierdzania, czy to w rozstrzygnięciu decyzji, czy też w jej uzasadnieniu, że wprawdzie Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowych lasów na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, niemniej nabył ją na podstawie dekretu o lasach. Takie stanowisko organu w sposób oczywisty naruszyłoby zakres kompetencji organu administracji, wkraczając jednocześnie w prerogatywy sądu powszechnego.

Ze względu na zawarte w skardze zarzuty wyjaśnić jeszcze należy, że przepis art. 105 § 1 kpa stanowi, że gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym oraz doktrynie przyjmuje się natomiast, że z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia, gdy istnieją okoliczności czyniące wydanie decyzji administracyjnej rozstrzygającej sprawę co do jej istoty prawnie niemożliwym z uwagi na brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest konkretna sprawa, w której organ administracji jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Postępowanie w takiej sprawie staje się bezprzedmiotowe, jeżeli braknie któregokolwiek z elementów tego stosunku materialnoprawnego. Sprawa administracyjna jest więc bezprzedmiotowa w rozumieniu art. 105 § 1 kpa wtedy, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, w formie decyzji administracyjnej, ingerencji organu administracyjnego. Wówczas jakiekolwiek rozstrzygnięcie merytoryczne pozytywne czy negatywne staje się prawnie niedopuszczalne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II OSK 286/05, Lex nr 190997; z dnia 21 lutego 2006 r., sygn. akt I OSK 967/05, Lex nr 201507; B. Adamiak, J. Borkowski: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Warszawa 2000, s. 426–428; M. Jaśkowska, A. Wróbel: Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000, s. 577). Z bezprzedmiotowością postępowania mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, bowiem do spornej nieruchomości leśnej wchodzącej w skład majątku ziemskiego [...] nie mogły znaleźć zastosowania przepisy dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro nieruchomość ta stanowiła lasy. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych stanowił natomiast dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, przy spełnieniu warunków w nim określonych. Skoro więc dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie dotyczył lasów powyżej 25 ha, to bezprzedmiotowe i niedopuszczalne byłoby orzekanie, że las "nie podpada" pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzekanie na podstawie tego przepisu może bowiem dotyczyć tylko takich nieruchomości, które co do zasady mogły podlegać działaniu tego dekretu. Mając zatem na uwadze, że las majątku Wymyśle przejęto ostatecznie na podstawie dekretu o lasach, organ miał podstawy do umorzenia postępowania w tym zakresie.

Podsumowując Sąd uznał, że z analizy akt sprawy wynika, że postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją zostało przeprowadzone wnikliwie, z zachowaniem reguł postępowania określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Materiał dowodowy w sprawie został dostatecznie zebrany. Wyjaśnione zostały także wszystkie okoliczności istotne dla wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Także w zgodzie z treścią art. 107 § 3 kpa organ nadzoru przedstawił swoje stanowisko w uzasadnieniu ponownie wydanego rozstrzygnięcia, które dostatecznie odzwierciedla rację decyzyjną i wyjaśnia tok rozumowania organu, który prowadzi do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego i procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Minister w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia prawidłowo wskazał również fakty, które uznał za udowodnione, oraz dowody, na których się oparł. W tej sytuacji Sąd stanął na stanowisku, że w konsekwencji prawidłowo dokonanej wykładni powołanych przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Wojewody nie naruszają wskazanych w skardze przepisów postępowania.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) orzekł jak w sentencji.