Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 441/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Przejęcie mienia
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151,
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 16 par. 1,  art. 156 par. 1-2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant referent stażysta Joanna Berbecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2016 r. sprawy ze skargi L. M.C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołania L. M. C. reprezentowanej przez radcę prawnego, od decyzji Wojewody [...] z [...] maja 2015r., [...], o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r., znak: [...], o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego jako opuszczonego, położonego we wsi W., gmina S., obejmującego nieruchomość składającą się z działek oznaczonych nr [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...], [...],[...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, stanowiącego własność J. K. i M. K. - utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła L. M. C., reprezentowana przez radcę prawnego.

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Decyzją z dnia [...] sierpnia 1979 r., znak: [...], Naczelnik Gminy w S. orzekł o przejęciu od J. K. i M. K. na własność Państwa, jako opuszczonego, gospodarstwa rolnego obejmującego nieruchomość składającą się z działek oznaczonych nr [...],[...],[...],[...],[...], [...],[...],[...],[...], [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, położonego we wsi W., gm. S.

Wnioskiem z dnia [...] października 2012 r. L. M. C., reprezentowana przez radcę prawnego, wystąpiła o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Naczelnika Gminy w S.

Decyzją z [...] maja 2015 r., nr [...], po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ podniósł, iż podstawę przejęcia przedmiotowego gospodarstwa stanowiły przepisy ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym(Dz. U. Nr 52 z 1961 r., poz. 161) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Wojewoda wskazał, iż z powołanych przepisów wynika, iż warunkiem przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa było spełnienie dwóch przesłanek: opuszczenie gospodarstwa przez właściciela (również małżonka, rodziców i dzieci) oraz zaniechanie uprawy gospodarstwa w całości lub w znacznej części.

W ocenie organu wojewódzkiego, z zebranych dowodów nie wynika czy grunty wchodzące w skład gospodarstwa były uprawiane w całości lub w części. Z zeznań świadków wynika, iż po wyjeździe rodziny K. grunty użytkowała Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. Zdaniem organu, można z tego wysnuć wniosek, iż nikt upoważniony przez byłych właścicieli nie użytkował tych gruntów. Wojewoda wskazał ponadto, że jak wynika z zeznań świadków rodzina K. wyjechała z Polski, "gdyż sąsiedzi wyjeżdżali do Niemiec". W ocenie organu, potwierdzeniem faktu opuszczenia gospodarstwa przez rodzinę K. jest podanie – kwestionariusz M. K. o zezwolenie na wyjazd zagranicę do RFN w celu łączenia rodzin a także dokument rejestracyjny Nr [...] potwierdzający przybycie rodziny K. do Nadgranicznego Obozu Przejściowego F. w dniu [...] sierpnia 1979 r. Ponadto, zamiar M. K. opuszczenia kraju na stałe potwierdza, w ocenie organu, jej wystąpienie w dniu [...] lipca 1979 r. o zezwolenie na zmianę obywatelstwa.

Powołując się na powyższe, organ I instancji uznał, iż zostały spełnione przesłanki określone w przepisach stanowiących podstawę wydania decyzji z [...] sierpnia 1979 r. Ponadto, wyjaśnił, iż zarzut braku doręczenia decyzji stronie rodzi podstawę do wznowienia postępowania. Odnosząc się zaś do zarzutu braku umocowania Naczelnika Gminy do wydania decyzji o przejęciu Wojewoda wskazał, iż zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974 r. w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji niższego stopnia (Dz. U. Nr 22, poz. 131), sprawy w przedmiocie orzekania o opuszczonych gospodarstwach rolnych przeszły do właściwości naczelników gmin.

Odwołanie od ww. Wojewody [...] z [...] maja 2015 r. złożyła L. M. C. zarzucając tej decyzji naruszenie art. 21 Konstytucji RP, art. 6, 7 i 77 § 1 kpa oraz rażące naruszenie przepisów prawa materialnego polegające na wydaniu decyzji z [...] sierpnia 1979 r. przez organ, który nie był do tego umocowany, bezprawnym przyjęciu, iż gospodarstwo było opuszczone oraz wydaniu decyzji wbrew uchwale SN z 29 czerwca 2012 r., III CZP 88/11.

Decyzją z dnia [...] lutego 2016r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2015 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady ogólnej trwałości decyzji ostatecznych określonej w art. 16 kpa. Następnie zauważył, iż w sprawie nie udało się odnaleźć dokumentów źródłowych będących podstawą wydania decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r., gdyż jak wynika z akt sprawy dokumenty dotyczące przejęcia przedmiotowego gospodarstwa zaginęły w trakcie ich migracji do archiwisty.

Minister podniósł, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że na gospodarstwie nie zamieszkiwała jego ostatnia posiadaczka, tj. M. K., ani nikt z jej członków rodziny. M. K. wraz z dziećmi wyjechała bowiem do N. w lipcu 1979 r., co potwierdza fakt wymeldowania się przez nią z pobytu stałego spod adresu W. [...], dnia [...] lipca 1979 r. (pismo Urzędu Gminy S. z dnia [...] marca 2013 r.). W ocenie organu, okoliczność opuszczenia przedmiotowego gruntu przez rodzinę K. potwierdza także dokument rejestracyjny M. (M.) K., H. K., Ł. (L.) M. K., H. (J.) K. oraz H. (H.) K. w Nadgranicznym Obozie Przejściowym we F. nr [...]. Z dokumentu tego wynika, iżpowyższe osoby przybyły do obozu przejściowego w dniu [...] sierpnia 1979 r. Okoliczność wyjazdu całej rodziny K. do N. potwierdzają, w ocenie organu, również zeznania świadków (F. H., G. M. i H. N.).Organ podniósł, iż z zeznań U. K. i H. N. wynika ponadto, iż w krótkim czasie po opuszczeniu gospodarstwa przez rodzinę K. ww. grunty objęła rolnicza spółdzielnia produkcyjna. W ocenie organu,powyższe jednoznacznie wskazuje naspełnienie pierwszejustawowej przesłankiwarunkującej uznanie gruntu za opuszczony.

Odnosząc się do drugiej przesłanki Minister wskazał na zeznania świadka G. M., która oświadczyła, iż klucze od domu K. zostawili w Urzędzie Gminy. W ocenie organu, powyższe potwierdza, że przedmiotowe gospodarstwo nie zostało przez dotychczasową właścicielkę oddane w dzierżawę lub użytkowanie osobie trzeciej, a zatem grunty te po ich opuszczeniu przez M. K. nie były uprawiane. Organ podniósł, iż powyższą okoliczność potwierdził w odwołaniu od decyzji pełnomocnik skarżącej, który wyraźnie wskazał, iż właściciele gospodarstwa klucze od domu przekazali do Urzędu Gminy S. i podpisali protokół przekazania gospodarstwa (który zaginął). W ocenie organu, powyższe prowadzi do wniosku, że przedmiotowe gospodarstwo na dzień wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy S. nie było uprawiane, co oznacza spełnienie drugiej przesłanki ustawowej.

Odnosząc się do zarzutu braku umocowania Naczelnika Gminy w S. do wydania decyzji o przejęciu Minister podniósł, iż zgodnie z § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 maja 1974 r., sprawy w przedmiocie orzekania o opuszczonych gospodarstwach rolnych przeszły do właściwości naczelników gmin. Powyższe oznacza, iż Naczelnik Gminy był umocowany do orzekania w przedmiotowej sprawie.Ponadto, za bezzasadny uznał organ odwoławczy zarzut naruszenia art. 7 i 77 kpa. W ocenie Ministra, organ I instancji dołożył wszelkich starań celem zebrania i rozpatrzenia wszelkich materiałów dowodowych mogących mieć znaczenie w przedmiotowej sprawie. W ocenie Ministra, organ I instancji dopełnił swoich obowiązków w zakresie poszukiwania zaginionych akt sprawy. Ponadto, na wniosek Wojewody przesłuchano w Urzędzie Gminy w S. świadków celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego przedmiotowego gospodarstwa, a także zgromadzono akta paszportowe M.K.

W ocenie Ministra, w postępowaniu nie doszło również do zarzucanego przez pełnomocnika wnioskodawczyni naruszenia art. 21 Konstytucji. W ramach niniejszego postępowania orzekały bowiem uprawnione do tego organy, które rozstrzygały w zakresie obowiązującego prawa.

Końcowo, odnosząc się do powołanej przez wnioskodawczynię uchwały Sądu Najwyższego z dnia 29 czerwca 2012 r, sygn. akt III CZP 88/11, Minister wskazał, iż kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja ma inną podstawę prawną niż przepisy na które powołuje się ww. uchwała. Zatem, nie znajdzie ona zastosowania w przedmiotowej sprawie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyła L. M. C., reprezentowana przez radcę prawnego, zarzucając jej naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, to jest:

- art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez bezprawne pozbawienie skarżącej prawa majątkowego oraz prawa dziedziczenia. Konstytucja RP jest ustawą zasadniczą i najwyższym aktem prawnym, a jej przepisy stosuje się bezpośrednio przy rozstrzyganiu sporów;

- art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 15 lipca 1961 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 roku o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym poprzez wydanie w oparciu o ten akt decyzji o przejęciu na własność państwa gospodarstwa należącego do M. i J.K. Naczelnik Gminy S. nie był ustawowo umocowany do wydania tej decyzji bowiem leżało to w kompetencji "organu prezydium powiatowej rady narodowej",

- §1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych poprzez bezpodstawne uznanie, że gospodarstwo rolne będące własnością M. i J. K. zostało opuszczone. Zostało ono bowiem protokolarnie przekazane do Gminy w S. wraz z kluczem od domu mieszkalnego i szczegółowym opisem zasiania i zasadzenia. Jedynie akty prawne wymienione w punkcie b i c skargi były podstawą decyzji Naczelnika Gminy S.

2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:

- art. 6 kpa, który obliguje organ administracji publicznej do działania zgodnego z prawem, czego on nie wykonał;

- art. 7 i art. 77 § 1 kpa poprzez wydanie zaskarżonej decyzji bez pełnegoi wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego a przede wszystkim nie przedłożenie protokołu przekazania gospodarstwa rolnego twierdząc, że zaginął on w trakcie przekazania do archiwizacji. Nie podano do jakiego archiwum i kiedy to miało miejsce.

Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła brak umocowania Naczelnika Gminy w S. do wydania decyzji w sprawie przejęcia gospodarstwa. Wskazała, iż Naczelnik Gminy nie wymienił w kwestionowanej decyzji § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 maja 1974 r., czym naruszył przepisy kpa dotyczące składników decyzji administracyjnych oraz właściwości organów. Skarżąca podniosła ponadto, iż rodzina K. wyjechała do N. w dniu [...] sierpnia 1979 roku, zaś decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego została wydana w dniu [...] sierpnia 1979 roku. W okresie sierpnia zbiera się zasiane plony i w tym okresie nie poddaje się ziemi zabiegom agrotechnicznym. Ponadto, w ocenie skarżącej, w przeciągu trzynastu dni po opuszczeniu kraju nie można mówić, że gospodarstwo rolne zostało opuszczone skoro zostało ono protokolarnie przekazane, a wcześniej przez cały okres użytkowania poddawane było zabiegom agrotechnicznym.

Skarżąca wskazała ponadto na wadliwość zaskarżonej decyzji polegającą na niezebraniu pełnego materiału dowodowego. Podniosła, iż organ pierwszej instancji stwierdził, że dokumenty dotyczące przekazania gospodarstwa rolnego zginęły w trakcie przekazania ich do archiwum. Organ nie podał jednak kiedy i do jakiego archiwum to nastąpiło. Pełnomocnik skarżącej, pomimo próśb, nie otrzymał odpowiedzi do jakiego archiwum ww. dokumenty zostały przekazane. W ocenie skarżącej, należy domniemywać, że dokumenty te zostały zniszczone, bowiem leżało to w interesie tego organu. Skarżąca wskazała, iż to na organie spoczywa obowiązek odnalezienia dokumentów, a skoro ich nie ma nie można interpretować tego na niekorzyść skarżącej. Zarzuciła organowi całkowicie bierną podstawę ograniczającą się jedynie do oceny udowodnienia przez stronę faktów stanowiących podstawę żądania. Skarżąca podniosła również, iż jest spadkobierczynią osób, którym służyło obywatelstwo polskie i przesiedliły się do N. i na mocy samego prawa ich nieruchomości przechodziły na własność państwa (vide: uchwała SN z dnia 29 czerwca 2012 r., sygn. akt: III CZP 88/11). Z uwagi na powyższe, skarżąca ma prawo ubiegać się o przywrócenie jej prawa własności przejętej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), dalej "ppsa", Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lutego 2016 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] maja 2015 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r., znak: [...], o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego jako opuszczonego, położonego we wsi W., gmina S., obejmującego nieruchomość składającą się z działek oznaczonych nr [...], [...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...],[...] i [...] o łącznej pow. [...] ha, stanowiącego własność J. K. i M. K.

Kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy zatem decyzji administracyjnej wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie w trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Poza sporem pozostaje okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Postępowanie nadzorcze prowadzone jest na podstawie art.156-158 kpa i podlega takim samym regułom procesowym, jak postępowanie zwykłe,z tym że odmienny jest przedmiot obu postępowań. W postępowaniu zwykłym organ zmierza do wyjaśnienia stanu faktycznego i rozstrzyga merytorycznie sprawę. Natomiast, w postępowaniu nadzorczym przedmiotem jest decyzja (z reguły ostateczna) i ustalenie, czy została ona wydana z kwalifikowanymi wadami, o których stanowi art.156 § 1 kpa.

Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 kpa. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 kpa), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Instytucję stwierdzenia nieważności zalicza się do nadzwyczajnych trybów wzruszania decyzji i stanowi ona odstępstwo od ogólnej zasady trwałości decyzji administracyjnych określonej w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 402/10, LEX nr 952029). Innymi słowy mówiąc, wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego w trybie art. 156 § 1 kpa wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta w sposób oczywisty naruszała w chwili jej wydania przepis prawa.

Przepisami prawa materialnego, które znalazły zastosowanie w sprawie zakończonej wydaniem kontrolowanej decyzji Naczelnika Gminy w S. były, co wynika wprost z jej treści, ustawa z dnia 15 lipca 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 32 z 1961 r., poz. 161) oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198).

W myśl powyższych uregulowań, gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1959 r. Nr 14, poz. 78), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu [...] kwietnia 1955 r., oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostało za niezbędne. Powołane zaś rozporządzenie z dnia 5 sierpnia 1961 r. stanowiło, że za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę.

Z powołanych przepisów wynika, iż możliwość przejęcia gospodarstwa w powyższym trybie uzależniona była od łącznego spełnienia dwóch przesłanek: 1) opuszczenia gospodarstwa przez właściciela a także jego rodzinę oraz 2) zaniechania uprawy gospodarstwa w całości lub w większej części.

Dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy na obecnym jej etapie kluczowe zatem znaczenie ma ocena czy zostały spełnione wskazane wyżej przesłanki ustawowe uprawniające Naczelnika Gminy w S. do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa. Dokonując oceny zgromadzonego materiału dowodowego pod kątem wystąpienia wady, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa, trzeba zaznaczyć, iż dokumentacja sprawy zakończonej decyzją z [...] sierpnia 1979 r. a zatem sprzed 37 lat, którą udało się obecnie zgromadzić w toku postępowania nadzwyczajnego, nie jest kompletna. Udało się bowiem odnaleźć wyłącznie decyzję Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r. Pozostała część dokumentacji źródłowej, jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Wójta Gminy S. z [...] stycznia 2013 r., zaginęła w trakcie jej migracji do archiwisty, który wygrał ofertę na archiwizację archiwum zakładowego i nie jest obecnie możliwa do odtworzenia.

Podnieść trzeba, iż problematyka braku kompletnej dokumentacji źródłowej z postępowania zwykłego była przedmiotem rozważań sądów administracyjnych kontrolujących decyzje organów nadzorczych. W uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2009 r., Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić tylko wówczas, gdy zaistnieją przesłanki wymienione enumeratywnie w art. 156 § 1 kpa. Przy czym, ocena istnienia tych przesłanek nie może opierać się na domniemaniach – ani na domniemaniu prawidłowości, ani na domniemaniu wadliwości decyzji. W postępowaniu o stwierdzenie nieważności niezbędne jest bowiem jednoznaczne ustalenie, czy doszło do naruszenia prawa i dokonania oceny charakteru tego naruszenia w kontekście przesłanek nieważności decyzji. Jest to bowiem postępowanie nadzwyczajne, które służy jedynie wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi (wyrok NSA z 26 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 470/08, publik: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd ten sąd w składzie orzekającym w całości podziela.

W niniejszej sprawie, jak wynika z jej akt, dokumentami, na podstawie których organ nadzoru oparł swoje rozstrzygnięcie, są decyzja Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r., pozyskane przez organ nadzoru z Instytutu Pamięci Narodowej, Oddział w B. akta paszportowe M. K. oraz zeznania świadków na okoliczność opuszczenia gospodarstwa rolnego przez M. K.

W ocenie Sądu, z treści decyzji z [...] sierpnia 1979 r. oraz akt paszportowych M. K. jednoznacznie wynika, iż w dniu [...] sierpnia 1979 r. M. K. wyjechała z całą rodziną do Republiki Federalnej N. Ponadto, z pisma Urzędu Gminy S. z [...] marca 2013 r. wynika, iż M. K. wymeldowała się z pobytu stałego w dniu [...] lipca 1979 r. Zaś w dokumencie rejestracyjnym M. (M.) K., H.K., Ł. (L.) M. K., H. (J.) K. oraz H. (H.) K. w Nadgranicznym Obozie Przejściowym we F. nr [...], wskazano, iż powołane osoby przybyły do tego obozu w dniu [...] sierpnia 1979 r. Okoliczność wyjazdu rodziny K. do N. potwierdziły również zeznania świadków F. H., G. M. i H. N. Okoliczności wyjazdu M. K. i jej rodziny w dniu [...] sierpnia 1979 r. do N. nie kwestionuje również skarżąca (str. 2 skargi). W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, iż w dacie wydania kwestionowanej decyzji z [...] sierpnia 1979 r. na przedmiotowym gospodarstwie nie zamieszkiwała M. K. ani nikt z jej rodziny.

Odnosząc się do przesłanki zaniechania uprawy gospodarstwa w całości lub w części, zauważyć trzeba, iż z akt sprawy nie wynika aby w okresie poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji z [...] sierpnia 1979 r. przedmiotowe gospodarstwo rolne było uprawiane. Jak wynika z zeznań G. M., klucze do domu M. K. pozostawiła w Urzędzie Gminy, co świadczy o tym, iż gospodarstwo nie zostało przez M. K. oddane w dzierżawę lub użytkowanie osobie trzeciej. Okoliczności przekazania Urzędowi Gminy kluczy do domu przez właścicieli gospodarstwa i podpisania protokołu przekazania gospodarstwa (który zaginął) nie kwestionuje również skarżąca (str. 2 skargi). W tej sytuacji Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, iż na dzień wydania kwestionowanej decyzji Naczelnika Gminy w S. przedmiotowe gospodarstwo nie było uprawiane.

Mając powyższe na uwadze, uznać należało, iż przy przejęciu przedmiotowego gospodarstwa na własność Państwa nie doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa, co oznacza, iż odmowa stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji jest prawidłowa. Tym samym, chybiony jest również zarzut naruszenia art. 6 kpa, którego skarżąca upatruje w niewykonaniu przez organ nadzoru obowiązku działania zgodnego z prawem.

Ponadto, Sąd nie uwzględnił podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przepisów Konstytucji RP. Jak bowiem zasadnie wskazał organ nadzoru, w ramach niniejszego postępowania orzekały umocowane do tego organy, które swoje rozstrzygnięcia wydawały w zakresie obowiązującego prawa.

Analiza akt sprawy prowadzi również do wniosku, iż, wbrew twierdzeniom skarżącej, nie można organom nadzoru postawić zarzutu braku wszechstronnego zbadania sprawy i niepodjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Jak wynika z akt sprawy, Wojewoda [...] poszukiwał dokumentów źródłowych dotyczących przejęcia przedmiotowego gospodarstwa w instytucjach i organach (por. pisma Wojewody [...]: do Wójta Gminy S. z [...] stycznia 2013 r., do Starosty O. z [...] stycznia 2013 r., do Wójta Gminy S. z [...] stycznia 2013 r.). Z akt sprawy wynika, iż w piśmie z [...] stycznia 2013 r. Wójt Gminy S. poinformował organ nadzoru, iż dokumenty dotyczące przejęcia gospodarstwa zaginęły w trakcie ich migracji do archiwisty. Uwzględniając wniosek pełnomocnika skarżącej, pismem z [...] stycznia 2013 r. Wojewoda zwrócił się do Wójta Gminy S. o nadesłanie dokumentów i informacji dotyczących protokołu przekazania ww. dokumentów do archiwum. Pismem z dnia [...] lutego 2013 r. Wójt Gminy S. poinformował organ nadzoru, iż w Urzędzie Gminy brak jest dokumentu potwierdzającego przekazanie do archiwisty sprawy związanej z przejęciem gospodarstwa po M. K. W ocenie Sądu, powyższe okoliczności potwierdzają, iż organ nadzoru zbadał wszechstronnie sprawę i podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z regułami postępowania określonymi w art. 7 i art. 77 §1 kpa.

Sąd nie uwzględnił również zarzutu braku ustawowego umocowania Naczelnika Gminy w S. do wydania decyzji orzekającej o przejęciu gospodarstwa rolnego. W ocenie Sądu, Naczelnik Gminy w S. był umocowany do wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Umocowanie Naczelnika wynikało bowiem z treści § 5 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 27 maja 1974 r.w sprawie przekazania niektórych spraw z zakresu właściwości organów administracji państwowej wyższego stopnia do właściwości organów administracji państwowej niższego stopnia (Dz. U. Nr 22, poz. 131). Powołany przepis stanowił, iż do właściwości naczelników gmin przechodzą następujące sprawy należące dotychczas do naczelników powiatów - z dziedziny rolnictwa i leśnictwa: z ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957 r. Nr 39, poz. 174 i z 1961 r. Nr 32, poz. 161): orzekanie o przejmowaniu na własność Państwa opuszczonego gospodarstwa rolnego lub działki oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie lub działce służebności gruntowych (art. 2 ust. 2). Podniesiona zaś w skardze okoliczność niepowołania ww. przepisu w podstawie prawnej kwestionowanej decyzji z [...] sierpnia 1979 r. nie może mieć, w ocenie Sądu, wpływu na wynikające z mocy prawa umocowanie naczelnika gminy do orzekania w przedmiocie przejęcia gospodarstwa opuszczonego.

Na uwzględnienie nie zasługuje również argumentacja skarżącej dotycząca skutków uchwały Sądu Najwyższego z 29 czerwca 2012 r., III CZP 88/11. Sąd podzielił stanowisko organu nadzoru, iż powyższa uchwała nie znajdzie zastosowania w niniejszej sprawie. Kwestionowana decyzja z [...] sierpnia 1979 r. ma bowiem zupełnie inną podstawę prawną (ustawa z dnia 15 lipca 15 lipca 1961 r. zmieniająca ustawę z dnia 13 lipca 1957 r. 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym) niż przepisy prawa, które legły u podstaw oceny prawnej dokonanej przez Sąd Najwyższy w ww. uchwale (ustawa z 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach).

Zatem, skoro przy przejęciu gospodarstwa rolnego decyzją Naczelnika Gminy w S. z dnia [...] sierpnia 1979 r. nie doszło do rażącego naruszenia prawa, a przeprowadzone postępowanie nadzorcze nie wykazało, aby kontrolowana decyzja Naczelnika Gminy w S. obarczona była inną kwalifikowaną wadą prawną, o której mowa w art. 156 § 1 kpa, to uznać trzeba, iż organ nadzoru prawidłowo odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji. To zaś, wobec niestwierdzenia istotnych naruszeń procedury administracyjnej w toku prowadzonego postępowania nadzorczego oznacza, że skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) orzekł jak w sentencji.