Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1541/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 par. 3, art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 pkt e, art. 2 ust. 2
journal: Dz.U. 1944 nr 4 poz 17
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 99
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1271
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Zyglewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Czerwiński (spr.), Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant sekr. sąd. Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2010 r. sprawy ze skargi I. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2010 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1947 roku, Nr [...] Wojewoda [...] na podstawie § 5 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 roku w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej orzekł, że nieruchomość B. pow. [...], zapisana w księdze wieczystej Sądu Grodzkiego w K. na rzecz S. S. i jego żony I. z [...] – S., o łącznym obszarze 113.18.65 ha, nie podpada pod postanowienia art 2 pkt 1 Dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

W uzasadnieniu orzeczenia Wojewoda stwierdził, że S. S. i jego żona I. z [...] – S. są zapisanymi właścicielami majątku ziemskiego B. pow. [...] o obszarze 113,18,65 ha. Zdaniem Wojewody przedłożone przez nich dokumenty takie jak:

a) wyciąg z matrykuły podatku gruntowego dotyczący parcel drogowych,

b) wyciąg z matrykuły podatku gruntowego dotyczący sprzedanej działki (łąki),

c) zaręczenie w miejsce przysięgi:

* F. W., włodarza zamieszkałego w B.,

* J. K., deputatnika, zamieszkałego w B.,

z dnia 26 kwietnia 1946 roku, przez nich podpisane i uwierzytelnione co do podpisów przez notariusza B. w K. dnia 26 kwietnia 1946 roku

d) dalsze zaręczenie w miejsce przysięgi F. W. z dnia

12 września 1946 roku, przez niego podpisane i uwierzytelnione,

co do podpisu przez notariusza B. w K. dnia 12 września

1946 roku,

e) oświadczenie w miejsce przysięgi wdowy E. S. z dnia

13 grudnia 1946 roku przez nią podpisane z uwierzytelnieniem, oraz

f) kopia mapy katastralnej z dnia 26 kwietnia 1946 roku

wskazują, że w 1937 roku odstąpiono z majątku B., na rzecz jego byłego właściciela S. S., nieruchomość o powierzchni 12,07,53 ha zaś na rzecz Gminy C. nieruchomości o powierzchni 2,23,15 ha. Łącznie odstąpiono 14,51,93 ha co oznacza, że aktualnie majątek B. ma powierzchnię

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

98,87,97 ha. Tym samym jego powierzchnia nie przekracza 100 ha przewidzianej w art. 2 pkt 1 Dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Pismem z dnia 19 marca 2007 roku Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wymienionego wyżej orzeczenia Wojewody [...].

Zdaniem Agencji Nieruchomości Rolnych orzeczenie to wydane zostało z rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e Dekretu z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zbycie nieruchomości na rzecz S. S. oraz na rzecz Gminy C. nastąpiło nieformalnie. Nie wywołało ono skutków prawnych, a tym samym powierzchnia majątku B. nie powinna być pomniejszona o powierzchnię tych nieruchomości. Oznacza to, że powierzchnia tego majątku przekraczała 100 ha i majątek ten podlegał przejęciu na cele reformy rolnej.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku, Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że wprawdzie zbycie nieruchomości na rzecz S. S. oraz na rzecz Gminy C. nastąpiło nieformalnie, jednakże w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 roku o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 roku otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 33, poz. 222). Z przepisu tego wynika, że osoby, które przed dniem 13 września 1944 roku otrzymały we władanie grunty położone poza obszarem Ziem Odzyskanych i b. Wolnego Miasta Gdańska, a wchodzące w skład nieruchomości, przeznaczonych na cele reformy rolnej otrzymują je na własność jeśli nabycie miało miejsce na podstawie umów sprzedaży, zawartych bez zachowania przepisanej prawem formy. Tym samym, zdaniem Ministra, brak jest podstaw do przyjęcia, że orzeczenie Wojewody rażąco narusza prawo.

Od powyższej decyzji wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła Agencja Nieruchomości Rolnych podnosząc zarzut, że przepisy ustawy z dnia 16 czerwca 1948 roku o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 roku otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich,

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

przeznaczonych na cele reformy rolnej nie mają znaczenia dla oceny prawidłowości orzeczenia Wojewody [...].

Decyzją z dnia [...] czerwca 2010 roku, Nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił własną decyzje z dnia [...] grudnia 2009 roku i stwierdził nieważność orzeczenia Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku. Nr [...].

W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podniósł, że rozstrzygnięcie Wojewody [...] opierało się jedynie na zaręczeniach i zeznaniach świadków, którzy potwierdzili transakcję z 1937 roku kiedy to S. S. przekazał A. S. łąkę o pow. około 13 ha. Nieruchomość B. była położona na terenie powiatu [...] wchodzącego w skład ówczesnego woj. [...], na terytorium którego, w zakresie prawa rzeczowego, obowiązywał kodeks cywilny niemiecki (BGB). Zgodnie z nim do przeniesienia własności nieruchomości niezbędne były trzy przesłanki: 1) umowa obligacyjna stwierdzona sądownie lub notarialnie, 2) umowa rzeczowa, tzw. powzdanie - stwierdzona sądownie lub notarialnie oraz 3) wpis nabytego prawa w księdze wieczystej.

Wpis do księgi wieczystej był konstytutywną przesłanką przeniesienia własności nieruchomości. O tym, iż skutek prawny w postaci przeniesienia własności następował dopiero z momentem wpisu do księgi wieczystej, stanowił § 873 BGB. W rozpatrywanej sprawie nie nastąpiło skuteczne przeniesienie własności nieruchomości. Zarówno "odstąpienie" w 1937 roku łąki o pow. 12,0753 ha na rzecz A. S., jak też dróg i rowów o pow. 2,2315 ha na rzecz Gminy C. nie nastąpiło w formie aktu notarialnego, a zmiany w prawie własności nie zostały wpisane do księgi wieczystej. Okoliczność braku wymaganej przepisami formy aktu notarialnego została kilkakrotnie potwierdzona przez S. S. w pismach kierowanych do Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych.

Biorąc pod uwagę powyższe, zdaniem Ministra, należy stwierdzić, że skoro przeniesienie prawa własności nie zostało odnotowane w księdze wieczystej, to faktycznie właścicielami nieruchomości B. pozostawali małżonkowie S., a jej powierzchnia przekraczała 100 ha. Nieruchomość ta podpadała zatem pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

Fakt spełniania przez nieruchomość B. wymaganych dekretem norm obszarowych potwierdza również znajdujące się w aktach sprawy pismo Starostwa Powiatowego w [...] z dnia 15 lipca 2004 roku (Nr [...]), które potwierdza, iż nieruchomość ziemska "B." miała powierzchnię 113,1865 ha w dniu 1 września 1939 roku oraz w dniu 13 września 1944 roku co wynika z zapisu w księdze wieczystej i katastrze (matrykuła 24 o pow. 6,1050 ha oraz matrykuła 30 o pow. 107,0815 ha). Z ww. księgi wieczystej "nie została odpisana parcela nr 1 karty 5 o pow. 12,0753 ha ani parcele drogowe o pow. 2,2315 ha przed 1939 rokiem. Parcela 7 o powierzchni 12,0753 ha została przeniesiona do księgi wieczystej S. obszar dworski a parcele 31, 32/pół, 34, 35 i 10/pół przeniesiono do księgi wieczystej B. roku na podstawie pisma Urzędu Wojewódzkiego [...]Ldz.[...] z dnia 4 czerwca 1947r."

Zdaniem Ministra, powyższe prowadzi do wniosku, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku, Nr [...] zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Z tego też względu wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych należy uznać za uzasadniony.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła I. P. podnosząc zarzuty:

1. naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez niesłuszne uznanie,

że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku wydane

zostało z rażącym naruszeniem prawa i z tego powodu orzeczenie to jest

obarczone wadą nieważności, podczas gdy nie można uznać, iż ww. organ

dopuścił się rażącego naruszenia prawa;

2. błędu w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia poprzez

bezpodstawne uznanie, iż nieruchomość B. spełniała normy obszarowe

wymagane dekretem PKWN z dnia 6 września 1944 roku o prowadzeniu

reformy rolnej, podczas gdy zebrany w sprawie materiał jednoznacznie

wskazuje, iż przedmiotowa nieruchomość na skutek zbycia przez S.

S. na rzecz A. S. w 1937 roku łąki

o powierzchni 12,0753 ha oraz dróg i rowów o powierzchni 2,2315 ha na rzecz

Gminy C. jako ekwiwalentu za przejęcie przez Gminę ciężarów

zniesionego obszaru dworskiego B., miała w efekcie powierzchnię

3. Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

98.8797 ha a tym samym nie podpadała pod przepis art. 2 pkt 1 lit e ww.

dekretu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że zgodnie z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym ruszeniem prawa. Nie każde naruszenie prawa powoduje nieważność decyzji, a jedynie takie naruszenie, które określić można mianem "rażącego". Dlatego też dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny. W związku z tym, cechą rażącego naruszenia prawa jest zatem okoliczność, iż treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią zastosowanego w niej przepisu.

Wstępnym warunkiem uznania, że wystąpiło rażące naruszenie prawa,

0 którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest stwierdzenie, iż w zakresie objętym

konkretną decyzją administracyjną obowiązywał niewątpliwy stan prawny.

W przedmiotowej sprawie, zdaniem skarżącej, nie można uznać, iż Wojewoda [...], wydając w dniu [...] kwietnia 1947 roku orzeczenie stwierdzające, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpada pod postanowienia art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej, dopuścił się rażącego naruszenia prawa.

Okoliczność, czy przedmiotowa nieruchomość w dniu wejścia w życie w/w dekretu posiadała powierzchnię przekraczającą 100 ha, była już wielokrotnie przedmiotem rozważań organów administracji oraz sądów. Nie ulega wątpliwości, iż w roku 1937 doszło do nieformalnej sprzedaży łąki i lasów o łącznej powierzchni 12,0753 ha na rzecz A. S. Za zupełnie chybione uznać należy określanie czynności prawnej dokonanej pomiędzy S. S. i A. S. mianem "odstąpienia", którym to pojęciem bezzasadnie posługuje się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przeczą temu zebrane w toku kilkukrotnego już rozpoznawania sprawy materiały w tym liczne dokumenty zawierające oświadczenia świadków m.in. E. S. i F. W., w których osoby te jednoznacznie wspominały, iż doszło

do "sprzedaży", bądź "zakupu" ww. gruntu. Bezsprzeczne zatem, zdaniem skarżącej,

wydaje się być, iż do zbycia gruntów w roku 1937 doszło na mocy nieformalnej

umowy sprzedaży.

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

Brak formy aktu notarialnego ww. umowy sprzedaży dokonanej w 1937 roku przez S. S. na rzecz A. S. i czynności prawnej na mocy której Gmina C. przejęła obszar 2,2315 ha w ramach wzajemnych rozliczeń z tytułu przejęcia przez gminę ciężarów zniesionego obszaru dworskiego B. oraz brak odpowiednich wpisów do księgi wieczystej, na podstawie ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 33, poz. 222), zdaniem skarżącej, nie stanowił przeszkody do uznania, iż A. S. oraz Gmina C., stali się w wyniku wspomnianych czynności właścicielami ww. gruntów. Zgodnie bowiem z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. b w/w ustawy osoby, które otrzymały we władanie grunty na podstawie umów sprzedaży zawartych bez przepisanej prawem formy, stały się ich pełnoprawnymi właścicielami.

Potwierdza to zresztą fakt, że wskazana łąka w części sprzedanej na rzecz A. S., wraz z całym majątkiem S., została przejęta na cele reformy rolnej na podstawie Dekretu PKWN, o czym wspominał S. S. w piśmie z 4 października 1948 roku. Skoro zatem ww. łąka uznana została przez uprawniony organ za część innego majątku ziemskiego i stanowiąc jego składnik, została poddana przepisom dekretu, nie można obecnie po raz drugi dysponować w ramach w/w ustawy wskazanym obszarem w ramach innego majątku - B. Doprowadziłoby to bowiem do absurdalnej sytuacji, kiedy ten sam grunt, pomimo iż został już rozdysponowany w ramach innego majtku ziemskiego na cele reformy rolnej, obecnie po raz kolejny miałby zostać poddany rygorom dekretu w ramach innego majątku ziemskiego.

Skarżąca podniosła, że zgodnie z art. 2 ust 2 dekretu PKWN, za nieważne uznano wszystkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich, wymienionych w art. 2 ust. (1) pkt e), dokonane po dniu 1 września 1939 roku. Ze wskazanego przepisu wywieść można a contrańo wniosek, iż te działy fizyczne, czy też prawne nieruchomości, których dokonano przed datą 1 września 1939 roku, ustawodawca uznał za ważne i skuteczne w stanach i zakresie uregulowanym w/w dekretem. Wskazane okoliczności, zdaniem skarżącej, świadczą zatem jednoznacznie, iż ustawodawca dopuścił możliwość nieformalnego lecz skutecznego nabycia gruntów, dokonanego jeszcze pod rządami niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB) na części ziem polskich, a tym samym niejako usankcjonował istniejący stan

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

prawny w zakresie nieformalnego obrotu nieruchomościami w okresie obowiązywania wskazanego aktu prawnego. Powołane przez wnioskodawcę przepisy niemieckiego kodeksu cywilnego (BGB) wobec treści ww. ustawy z dnia 16 czerwca 1948 roku a także art. 2 ust. 2 w/w dekretu, nie zatem mogą znaleźć zastosowania w sprawie, bowiem wskazane przepisy w sposób szczególny uregulowały kwestię tzw. nieformalnych działów - umów sprzedaży nieruchomości dokonywanych przed II Wojną Światową i jednoznacznie uznały, że zmiany w prawie własności w wykonaniu takich umów pozostają ważne i wywołują wszystkie związane z tym skutki prawne.

Niezwykle istotne jest również, w ocenie skarżącej, wzięcie pod uwagę kontekstu historycznego przedmiotowej sprawy, a mianowicie faktu, iż w okresie międzywojennym na ziemiach polskich obowiązywało aż pięć porządków prawnych po państwach zaborczych i w związku z tym w owym okresie trwał proces unifikacji prawa przerwany wybuchem II Wojny Światowej. Wobec tych okoliczności, trudno uznać, iż zarówno w chwili dokonywania przez S. S. czynności prawnych zbycia części nieruchomości na rzecz A. S. oraz Gminy C. a także w chwili wydawania decyzji przez Wojewodę [...] obowiązywał "niewątpliwy stan prawny".

W związku z powyższym, zdaniem skarżącej, nie można stwierdzić, iż orzeczenie Wojewody P. w sposób rażący naruszało prawo, skoro określenie obowiązujących w chwili zawierania poszczególnych umów norm prawnych, było trudne nawet dla odpowiednich organów administracji (występujących np. w imieniu Gminy C.). Ponadto ustawodawca sam złagodził skutki wyjątkowo restrykcyjnych i nieprzestrzeganych przez obywateli (najpewniej z braku odpowiedniej wiedzy w tym zakresie) norm prawa niemieckiego odpowiednimi aktami prawnymi, konwalidując niejako umowy sprzedaży zawarte bez zachowania odpowiedniej formy.

Wskazane wnioski potwierdza również pismo Starostwa Powiatowego w K. z dnia 15 lipca 2004 roku, na które powołał się organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Starostwo wyjaśniło w ww. piśmie, iż w dniu 30 lipca 1947 roku jedynie dokonano w księgach wieczystych odpowiednich wpisów, dzięki którym odzwierciedlony został stan faktyczny i prawny przedmiotowej nieruchomości, który istniał już od 1937 roku.

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

Skarżąca podniosła również zarzut, że Minister ponownie rozpoznając sprawę na wniosek Agencji Nieruchomości Rolnych Oddział terenowy w P. i wydając decyzję zupełnie odmienną od pierwotnej decyzji z dnia [...] grudnia 2009 roku winien był przynajmniej odnieść się do argumentacji zawartej w swojej wcześniejszej decyzji i wyjaśnić z jakiego powodu okoliczności faktyczne i prawne przytoczone w uzasadnieniu tej decyzji, zostały przez ten sam organ całkowicie odrzucone czy też pominięte. Wydając w przeciągu pół roku dwie całkowicie odmienne decyzje i nie wyjaśniając powodów, dla których pierwotna decyzja oraz argumentacja zawarta w jej uzasadnieniu, straciły dla organu jakiekolwiek znaczenie, zdaniem skarżącej, organ administracji naruszył zasadę przekonywania, sformułowaną wart. 11 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

W załączniku do rozprawy uzupełniona została argumentacja zarzutów podniesionych w skardze. Nadto podniesiony został zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo

0 postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.)

poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu

Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 roku, sygn. akt IV SA/Wa 4024/01 oraz

zarzut naruszenia zasady proporcjonalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Za niezasadny uznać należy zarzut naruszenia przez Ministra Rolnictwa

i Rozwoju Wsi art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Z przytoczonego wyżej przepisu wynika, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Wbrew twierdzeniom skarżącej orzeczenie Wojewody [...] z dnia 19 kwietnia 1947 roku wydane zostało z rażącym naruszeniem prawa. Istniały podstawy o stwierdzenia jego nieważności, a tym samym zaskarżona decyzja, którą stwierdzono nieważność tego orzeczenia, nie narusza art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej

8

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

(Dz. U. Nr 4, poz. 17 ze zm.) na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.

Wojewoda [...] uznał, że majątek B. nie jest nieruchomością przeznaczoną na cele reformy rolnej, gdyż do jego areału wynoszącego 113,18,65 ha nie należy wliczać 12,07,53 ha przekazanych, przed dniem 1 września 1939 roku, na rzecz A. S. oraz 2,23,15 ha przekazanych na rzecz Gminy C. Majątek B., zdaniem Wojewody, zmniejszył się o 14,51,93 ha i jego powierzchnia wynosiła 98.87.97 ha. Wobec faktu, iż powierzchnia ta nie przekracza 100 ha, to tym samym majątek ten nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 pkt 1 Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda w uzasadnieniu orzeczenia wskazał dowody, na podstawie których oparł ustalenie, że przedmiotowe nieruchomości zostały zbyte.

W ustalonym przez Wojewodę stanie faktycznym stanowisko Wojewody było błędne. Wymienione przez Wojewodę nieruchomości zostały zbyte na rzecz A. S. oraz Gminy C. nieformalnie. Zgodnie z § 313 Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej - BURGERLICHES GESETZBUCH (Zbiór Ustaw Ziem Zachodnich 1923.1.10.1 ze zm.) umowa, którą jedna strona obowiązuje się przenieść własność gruntu, musi być stwierdzona dokumentem sądowym lub notarjalnym. Umowa, zawarta bez zachowania tej formy, staje się ważną w całej swej osnowie, jeżeli nastąpią powzdanie i wpis do księgi wieczystej.

Wśród wskazanych przez Wojewodę dowodów mających świadczyć o zbyciu nieruchomości nie ma aktu notarialnego, dokumentu sądowego oraz wypisu z księgi wieczystej. Z dowodów tych nie wynika również pośrednio, by zbycie nieruchomości na rzecz A. S. oraz na rzecz Gminy C, nastąpiło w formie aktu notarialnego, zostało stwierdzone dokumentem sądowym bądź by nastąpił wpis do księgi wieczystej, iż nastąpiło zbycie nieruchomości. Zbycie to było więc nieskuteczne. A. S. oraz Gmina nie stali się ich właścicielami. Ich właścicielem pozostał właściciel majątku B. Majątek ten nie został

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

zmniejszony o te nieruchomości, co oznacza, że jego powierzchnia przekraczała 100 ha. Był więc on nieruchomością podlegającą przejęciu na cele reformy rolnej.

Stanowisko Wojewody było oczywiście sprzeczne z treścią art. § 313 Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej - BURGERLICHES GESETZBUCH, w konsekwencji także oczywiście sprzeczne z art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda stwierdzając, że majątek B. nie jest nieruchomością przeznaczoną na cele reformy rolnej rażąco naruszył wymienione wyżej przepisy. Zaistniały więc przesłanki do stwierdzenia nieważności wydanego przez niego orzeczenia z dnia [...] kwietnia 1947 roku.

Podkreślić należy, iż okoliczność, że wymienione w orzeczeniu Wojewody [...] nieruchomości zostały zbyte nieformalnie przyznaje sama skarżąca w treści skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Za bezzasadne uznać należy twierdzenie skarżącej, iż nieformalna umowa sprzedaży została konwalidowana ustawą z dnia 16 czerwca 1948 roku o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 roku otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 33, poz. 222). Na mocy art. 1 ust. 1 lit. b osoby, które otrzymały we władanie grunty na podstawie umów sprzedaży zawartych bez przepisanej prawem formy stawały się ich pełnoprawnymi właścicielami. Nadanie na własność tychże gruntów było jednak uzależnione od spełnienia szeregu przesłanek wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 2 - 6 tejże ustawy. Przede wszystkim jednak nadanie na własność tych gruntów nie następowało z mocy prawa. Zgodnie z art. 2 ust. 1 wymienionej wyżej ustawy grunty objęte w władanie przez osoby, określone w art. 1, były nadawane im na własność na ich wniosek. W przedmiotowej sprawie brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że podmioty uprawnione do złożenia tego rodzaju wniosków, to jest A. S. oraz Gminy C. w ogóle z takim wnioskami występowały.

Minister istotnie w uzasadnieniu decyzji nie wypowiedział się, dlaczego za niezasadny uznał pogląd zawarty we wcześniejszej decyzji, iż ustawa z dnia 16 czerwca 1948 roku o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 roku nie ma zastosowania w przedmiotowej sprawie. Jest to naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., który stanowi, że uzasadnienie powinno zawierać wyjaśnienie podstawy

10

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

prawnej decyzji. Uchybienie to nie miało jednak istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Zawarcie w uzasadnieniu argumentów w tej kwestii nie zmieniłoby bowiem faktu, że ustawa ta nie skutkowała nabyciem przez A. S. i Gminę C. nieruchomości wchodzących w skład majątku B.

Twierdzenie, iż treść art. 2 ust. 2 dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej świadczy o dopuszczeniu możliwości nieformalnego, skutecznego zbycia nieruchomości wbrew uregulowaniom Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej - BÜRGERLICHES GESETZBUCH jest twierdzeniem niczym nieuzasadnionym. Z przepisu tego wynika, że nieważne są wszelkie prawne lub fizyczne działy nieruchomości ziemskich wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e), dokonane po dniu 1 września 1939 roku. Przepis ten mówi o działach nieruchomości, a nie o jej zbyciu. Gdyby w wyniku działu nieruchomości dokonanego przed dniem 1 września 1939 roku, prawnego lub fizycznego, doszłoby do wydzielenia nieruchomości, która straciłaby charakter nieruchomości ziemskiej (np.: powstałaby działka lub działki budowlane), to dział taki, na mocy wymienionego wyżej przepisu byłby skuteczny. Tego rodzaju nieruchomość pomniejszałby powierzchnię majątku ziemskiego. W przedmiotowej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.

Nie może być powodem zakwestionowania prawidłowości zaskarżonej decyzji podnoszona przez skarżącą okoliczność kontekstu historycznego sprawy. Na obszarze II Rzeczypospolitej obowiązywało rzeczywiście pięć porządków prawnych niemniej jednak na terenie dawnego zaboru Pruskiego kwestia obrotu nieruchomościami była regulowana przez jeden porządek prawny, a nie pięć. Zagadnienie zbycia nieruchomości regulował Kodeksu Cywilnego obowiązującego na Ziemiach Zachodnich Rzeczypospolitej Polskiej – BÜRGERLICHES GESETZBUCH obowiązujący na terenach województwa [...] od 1900 roku. Sugestia, iż w czasie nieformalnego zbywania nieruchomości nie obowiązywał "niewątpliwy stan prawny" jest twierdzeniem dowolnym i nieuzasadnionym.

Okoliczność, iż nieformalnie zbyte nieruchomości zostały niezasadnie uznane za część przejętego na cele reformy majątku S. nie może być podstawą do kwestionowania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Okoliczność ta może być mieć znaczenie wyłącznie w postępowaniu podważającym prawidłowość przejęcia na cele reformy rolnej tego właśnie majątku.

11

Sygn. akt IV SA/Wa 1541/10

Za niezasadny, zdaniem Sądu, uznać należy zarzut, iż Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi naruszył art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) poprzez nieuwzględnienie oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 sierpnia 2003 roku, sygn. akt IV SA/Wa 4024/01. W wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że orzeczenie Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 1947 roku nie zostało wydane bez podstawy prawnej. Naczelny Sąd Administracyjny nie wypowiadał się natomiast, czy orzeczenie to wydane zostało rażącym naruszeniem prawa. Stwierdzenie, iż rozstrzygnięcie nie zostało wydane bez podstawy prawnej nie wyklucza stwierdzenia, że zostało ono wydane z rażącym naruszeniem prawa.

Zdaniem Sądu, bezzasadne jest powoływanie, jako argumentu mającego podważać zgodność z prawem zaskarżonej decyzji naruszenie zasady proporcjonalności. Stosowanie zasady proporcjonalności w taki sposób, jak to zostało wskazane w załączniku do protokołu rozprawy prowadziłoby do stosowania instytucji stwierdzenia nieważności rozstrzygnięć organu administracji w zależności od subiektywnego kryterium prezentowanego przez stronę postępowania, jakim jest "słuszność danego rozstrzygnięcia". Prowadziłoby to w istocie do zanegowania sensu istnienia tej instytucji. Zastosowanie zasad ogólnych prawa administracyjnego, w tym zasady proporcjonalności, prowadzące do tak dalego idących skutków, zdaniem Sądu, jest niedopuszczalne.

Brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji lub stwierdzenia jej nieważności, które Wojewódzki Sąd Administracyjny były zobowiązany wziąć pod uwagę z urzędu.

Z powyższych względów, na podstawie art. 151 Ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku.