Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1731/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2023-03-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 116 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2018 poz 800
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 11 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 498
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Anna Juszczyk-Wiśniewska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 585/19 w sprawie ze skargi N. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 17 grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od N. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

UZAZADNIENIE

Przedmiotem skargi kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 585/19 ze skargi N.K. (dalej Skarżąca, Strona) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 17 grudnia 2018 r. wydanej w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki.

Wskazanym wyrokiem WSA na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą oraz zasądził na rzecz Strony koszty postępowania.

Zdaniem Sądu postępowanie organów podatkowych miało u podstaw nieprawidłową wykładnię z art. 116 § 1 i § 2 o.p. oraz naruszenie ogólnych zasad postępowania podatkowego i reguł postępowania dowodowego, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191, jak tez art. 210 § 4 o.p. Sąd nakazał w ponownie prowadzonym postępowaniu dokonanie przez organy podatkowe obiektywnego i precyzyjnego ustalenia na podstawie okoliczności faktycznych kiedy nadszedł "właściwy czas" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki oraz ustalenie i ocena okoliczności faktycznych, dotyczących możliwości rzeczywistego oddziaływania Skarżącej na sprawy spółki, jako osoby która tylko formalnie figuruje w rejestrze jako członek zarządu, z jednoczesnym uwzględnieniem wskazanych przez skarżącą okoliczności, ustaleń zawartych w wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Karny z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. [...], akcie oskarżenia z dnia 9 marca 2015r. sygn. [...] oraz rozważeniem zasadności przesłuchania Skarżącej i V. D. na okoliczność faktycznego prowadzenia spraw Spółki.

Wyrok podobnie, jak pozostałe wymienione w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl (dalej "CBOSA)"

We wniesionej przez organ skardze kasacyjnej wyrokowi zarzucono:

I. na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie prawa procesowego t.j.:

1. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sformułowanie przez Sąd niemożliwych do zrealizowania zaleceń co do dalszego postępowania w sytuacji przedawnienia prawa do wydania decyzji przez organ I instancji,

2. art. 135 p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1,art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art.210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (dalej o.p.) w związku z art. 116 § 1 i § 2 o.p., poprzez uchylenie decyzji NUS z dnia 30 sierpnia 2018r. z uwagi na konieczność przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, w sytuacji gdy wydanie decyzji przez organ I instancji nie będzie możliwe z uwagi na przedawnienie prawa do jej wydania,

3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1,art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art.210 § 4 o.p. w związku z 116 § 1 i § 2 o.p., poprzez uchylenie decyzji DIAS z dnia 17 grudnia 2018r. oraz decyzji NUS z dnia 30 sierpnia 2018r. na skutek niezasadnego wskazania że DIAS i NUS naruszyły art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p., ponieważ nie wskazały precyzyjnie "właściwego czasu" do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości B. Sp. z o.o.,

4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 120, art. 121 § 1,art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. w związku z art. 116 § 1 i § 2 o.p., poprzez uchylenie decyzji DIAS z dnia 17 grudnia 2018r. oraz decyzji NUS z dnia 30 sierpnia 2018r. na skutek niezasadnego wskazania że DIAS i NUS naruszyły art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p., ponieważ nie odniosły się do argumentacji dotyczącej faktycznego nieprowadzenia przez Skarżąca spraw B. Sp. z o.o. oraz utrudniania czy wręcz uniemożliwiania Skarżącej dostępu do dokumentacji Spółki przez V. D. i nie przeprowadziły w tym zakresie niezbędnego postępowania dowodowego (Sąd wskazał na brak analizy wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Karny z dnia 29 czerwca 2015 r. sygn. [...], aktu oskarżenia z dnia 9 marca 2015r. sygn. [...] oraz nieprzesłuchanie Skarżącej i V. D.),

5. art. 145 § 1 pkt 1lit. a) i c)p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji DIAS z dnia 17 grudnia 2018r. oraz decyzji NUS z dnia 30 sierpnia 2018r. ze względu na naruszenie prawa procesowego mającego istotny wpływ na wynik sprawy i prawa materialnego, w sytuacji gdy do takiego naruszenia nie doszło.

Powyższe naruszenie przepisów postępowania miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż było bezpośrednim powodem uwzględnienia skargi i uchylenia wskazanych na wstępie decyzji.

Na podstawie art. 173 i art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono, naruszenie prawa materialnego, tj. :

1. art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. w związku z art. 11 ust. 1 ustawy z dnia28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze (Dz. U. z 2019 r., poz. 498 ze zm., dalej p.u.n.) poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż tylko w sytuacji gdy dłużnik nie spłaca w sposób trwały swoich długów, a zobowiązania mają znaczną wysokość można mówić o niewypłacalności dłużnika w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n., podczas gdy nawet niewykonywanie wymagalnych zobowiązań o niewielkiej wartości oznacza niewypłacalność w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n.

Mając na względzie powyższe zarzuty wniesiono o przeprowadzenie rozprawy w niniejszej sprawie i uchylenie w całości skarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd.

Odpowiedź na skargę kasacyjną została zwrócona pełnomocnikowi Strony.

W piśmie procesowym Strona wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna okazała się zasadna.

Zgodnie z treścią art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) – dalej p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaję sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc jedynie nieważność postępowania sądowego, której przesłanki – wymienione w § 2 tego artykułu – w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.

Skargę kasacyjną należało uwzględnić z uwagę na zasadność zarzutów naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 § 4 o.p. w zw. z art. 116 § 1 pkt 1 lit. "a" o.p. oraz w zw. z art. 11 ust. 1 p.u.n.

W ocenie Sądu pierwszej instancji organy nie wykazały w sposób precyzyjny "czasu właściwego", kiedy spółka B. sp. z o.o. stała się niewypłacalna w rozumieniu przepisów prawa upadłościowego i zaczął biec termin na zgłoszenie przez zarząd wniosku o ogłoszenie upadłości spółki w konsekwencji czego nie wiadomo czy stało się to w czasie, gdy członkiem zarządu spółki była Skarżąca i czy miała obowiązek wystąpienia z wnioskiem do sądu upadłościowego. Drugą okolicznością, która w ocenie Sądu pierwszej instancji zaważyła na uchyleniu decyzji organów było stwierdzenie przez Sąd, braku ustaleń co do faktycznego pełnienia przez Skarżącą funkcji prezesa zarządu.

W niniejszej sprawie Skarżąca członkiem zarządu była w okresie od 26 czerwca 2013 r. do 3 lutego 2016 r. Z kolei przypisano Skarżącej odpowiedzialność podatkową ze spółką za zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do lipca 2013 r. Z powyższego wynika, że zobowiązania stały się wymagalne/powstały w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji członka zarządu.

Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09, wskazał, że organ podatkowy dokonując orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu w każdym przypadku jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości, gdyż tylko niezłożenie wniosku upadłość w terminie (we właściwym czasie) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu.

Zgodnie z art. 116 § 1 pkt 1 lit. a o.p. właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość należy oceniać poprzez odniesienie się do pojęcia niewypłacalności, użytego w ustawie z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (dalej: "p.u.n.") i wskazanych w tej ustawie terminów, oznaczonych dla upadłego (jego organów) do zgłoszenia wniosku o upadłość. Zgodnie z art. 10 p.u.n. (w brzmieniu obowiązującym w 2013r.) upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Stosownie do art. 21 ust. 1 i 2 p.u.n. dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek ten spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. Dla określenia stanu niewypłacalności osoby prawnej istotne jest zarówno to, czy nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych (art. 11 ust. 1 p.u.n.), jak i to, czy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje (art. 11 ust. 2 p.u.n.). Każda z dwóch przyczyn ogłoszenia upadłości wskazanych w art. 11 ust. 1 i 2 p.u.n. ma samodzielny charakter, a to oznacza w szczególności, że dysponujący dostatecznym majątkiem dany podmiot może zostać uznany za niewypłacalny wówczas, gdy nie będzie regulował swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. W konsekwencji zaistnienie chociażby jednej z nich pozwala na ogłoszenie upadłości, a tym samym obliguje każdego, kto ma prawo reprezentować dłużnika będącego osobą prawną do zgłoszenia w sądzie wniosku o ogłoszenie upadłości nie później niż terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2018 r., sygn. akt II FSK 891/16).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trwałego niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych nie można utożsamiać z nieuiszczeniem jednego zobowiązania, ani też z sytuacją, gdy mimo nieuiszczenia kilku długów zachodzi tylko wstrzymanie wypłat. Nie każda trudna sytuacja podmiotu gospodarczego uzasadnia złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, a jedynie taka, która wiąże się ze stanem niewypłacalności. Istotne jest określenie, w jakim czasie działając z należytą starannością zarząd spółki kapitałowej mógł stwierdzić, że istnieją okoliczności uzasadniające podjęcie działań zapobiegających ogłoszeniu upadłości. Istotna jest samodzielna, dokonana na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ocena, który moment był właściwy dla zgłoszenia przez członka zarządu wniosku o upadłość lub wszczęcie postępowania układowego spółki.

Mając powyższe na względzie należało ocenić czy w okresie kiedy Skarżąca pełniła funkcję członka zarządu istniały przesłanki do ogłoszenia upadłości.

Uzasadnienie faktyczne i prawne decyzji DIAS, jak i decyzji organu I instancji, ustalenia w powyższym zakresie i ich odniesienie do przepisów prawa przedstawiało wyczerpująco. W realiach rozpatrywanej sprawy o spełnieniu przesłanki odpowiedzialność Skarżącej z art. 116 § 2 ustawy Ordynacja podatkowej zarówno co do samego faktu, jak i okresu pełnienia przez Skarżącą obowiązki w zarządzie spółki (od 14 czerwca 2013 r. - uchwala o powołaniu do zarządu do 3 lutego 2016r. - wykreślenie z zarządu), świadczy zgromadzony materiał dowodowy. B. Sp. z o.o. nie zadeklarowała i nie uregulowała podatku od towarów i usług za 05, 06, 07 2013 r. Spółka zalegała również z zapłatą składek na ubezpieczenie za 10 i 12 2012r. oraz 07 2013 r. – 05 2018r. (przy czym w zakresie dotyczącym Skarżącej- wymagalnych do lutego 2016r., czyli do chwili wykreślenia z KRS). Spółka zalegała z zapłatą na rzecz dłużników cywilnych (zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucją sądową w 2014r.). W aktach sprawy znajdują się dowody na to, że przedmiotowe należności powstały i pozostawały nieuiszczone (akta egzekucyjne, pismo ZUS, decyzje wymiarowe, listy zaległości). NUS oraz DIAS wskazali w wydanych decyzjach na zaistnienie w czasie pełnienia przez Skarżącą obowiązków w zarządzie B. Sp. z o.o. przesłanki upadłości określonej w art. 11 ust. 1 p.u.n., tj. niewykonywania wymagalnych zobowiązań.

Moment powstania niewypłacalności spółki organy określiły wprawdzie jako 2013r., lecz jednocześnie powiązały go ściśle w czasie z niewykonaniem przez spółkę obowiązków w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2013r. Ponadto co istotne, wniosek o ogłoszenie upadłości nie został w ogóle złożony, więc dla badania właściwego czasu na zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości w niniejszej sprawie organy w wystarczająco precyzyjny sposób określiły "właściwy czas" wskazując, że spółka w 2013 r. była niewypłacalna. W ww. decyzji wskazano przy tym terminy płatności poszczególnych zobowiązań, będące datami ich wymagalności, podkreślając istnienie wówczas drugiego wierzyciela, któremu B. Sp. z o.o. zalegała z zapłatą - Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Z tego też względu organ miał podstawę do przyjęcia, że niepłacenie przez B. Sp. z o.o. wymagalnych zobowiązań, o którym mowa w art. 11 ust. 1 p.u.n. miało miejsce w czasie pełnienia przez Skarżącą obowiązków w zarządzie B. Sp. z o.o. W okolicznościach sprawy nie ma znaczenia, że zaległości

z tytułu składek ZUS za październik i grudzień 2012r. powstały przed powołaniem Skarżącej do zarządu. Orzeczenie o odpowiedzialności członka zarządu

za zaległości spółki kapitałowej na gruncie art. 116 o.p. nie wymaga udowodnienia

iż stan niewypłacalności powstał w czasie pełnienia przez niego obowiązków

w zarządzie. Stan ten (a w konsekwencji obowiązek zgłoszenia wniosku o upadłości) ma w tym czasie istnieć, przy czym może on wówczas zarówno dopiero powstać,

jak i zaistnieć przed powołaniem danego członka do zarządu, byleby trwał on po powołaniu. W orzecznictwie przyjmuje się, że w sytuacji w której stan niewypłacalności powstał przed powołaniem do zarządu, członek zarządu aby uwolnić się od odpowiedzialności, również zobowiązany jest złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, zgodnie z którym osoba powołana do pełnienia funkcji członka zarządu spółki musi mieć dostateczny czas dla zapoznania się z sytuacją spółki aby ustalić, czy zachodzi uzasadniona podstawa zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. W sytuacji w której taki wniosek byłby przez Skarżącą złożony, otwarta byłaby kwestia badania czy został złożony we właściwym czasie by uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Jednak w niniejszej sprawie wniosek taki w ogóle nie został złożony, więc nie ma znaczenia, czy właściwy czas do złożenia wniosku wystąpił jeszcze przed objęciem przez Skarżącą funkcji członka zarządu, natomiast istotnym jest, że ten stan istniał w czasie w którym Skarżąca funkcję członka zarządu pełniła.

W niniejszej sprawie w czasie pełnienia przez Skarżącą obowiązków w zarządzie B. Sp. z o.o. powstały zobowiązania spółki w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2013r., których wysokość przekroczyła 24.000.000.00 zł i zobowiązania te nie zostały uiszczone w terminie płatności wynikającym z art. 103 ustawy z dnia 11 marca 2004r. o podatku od towarów i usług, słuszna zatem była konstatacja organów, iż spółka była niewypłacalna a obowiązkiem jej zarządu było zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgromadzone dowody potwierdzały iż B. Sp. z o.o. miała również innych niż organ podatkowy wierzycieli, przy czym poza wskazanym w decyzji DIAS Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, z akt postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku spółki oraz odpisu pełnego z KRS wynikało także, że co najmniej od 2014r. zalegała ona z zapłatą na rzecz dłużników cywilnych (zbieg egzekucji administracyjnej z egzekucji sądowej). Przeprowadzone do majtku B. Sp. z o.o. postępowanie egzekucyjne w zakresie zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług za maj, czerwiec i lipiec 2013r. wykazało, że spółka nie posiada majątku pozwalającego na ich zaspokojenie. Łączna wysokość nieuiszczonych przez spółkę należności jest bardzo wysoka i dotyczą one kolejnych okresów rozliczeniowych na przestrzeni kilku lat. Nie były to zatem przejściowe trudności czy zatory płatnicze, lecz z trwałe zaprzestanie płacenia długów, a więc niewypłacalność w rozumieniu art. 11 ust. 1 p.u.n.

Odnosząc się natomiast do drugiej z niedobadanych - w ocenie WSA - okoliczności dotyczącej faktycznego nieprowadzenia przez Skarżącą spraw B. Sp. z o.o. oraz utrudniania czy wręcz uniemożliwiania skarżącej dostępu do dokumentacji Spółki przez V. D., w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko Sądu pierwszej instancji w tym zakresie również jest nieprawidłowe.

Skarżąca powoływała się na to, że jako osoba nieprowadząca faktycznie żadnych spraw i czynności w imieniu B. Sp. z o.o., nadto przede wszystkim nie mająca dostępu do dokumentów finansowych, księgowych i jakichkolwiek innych spółki, nie może być odpowiedzialna za zobowiązania spółki, o których nie wiedziała i nie miała nawet żadnych możliwości się dowiedzieć, przez co nie może ponosić odpowiedzialności za niezgłoszenie we właściwym terminie wniosku upadłościowego czy też o postępowania układowego (brak zawinienia). Udział Skarżącej w sprawach spółki ograniczył się tylko do jednodniowych czynności (nadto pozornych), natomiast V. D., będący jak się okazało przywódcą zorganizowanej grupy przestępczej nie przekazał Skarżącej żadnej dokumentacji, a nawet nie udzielił jej dostępu do jakiejkolwiek dokumentacji B. Sp. z o.o. uniemożliwiając jakiekolwiek racjonalne działania w imieniu spółki. Skarżąca była zapewniana, że spółka jest w doskonałej kondycji finansowej, nie ma zobowiązań i ma majątek, stąd podjęła ryzyko wykonania czynności prowadzących do nadania jej statusu prezesa zarządu spółki. Natomiast później Skarżąca twierdziła, iż nie miała jakiejkolwiek możliwości weryfikacji kondycji finansowej ww. spółki, gdyż V. D. był jedyną osobą dysponującą dokumentacją. Nie mogła nawiązać jakiegokolwiek kontaktu odnośnie B. Sp. z o.o. i który wręcz uniemożliwił dostęp do czegokolwiek związanego z dokumentacją i sprawami przedmiotowej spółki. Czynności Skarżącej w związku z tym ograniczyły się tylko do podpisania dokumentów związanych z nadaniem statusu prezesa zarządu spółki.

Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności te mogą świadczyć o braku zawinienia Skarżącej w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, z uwagi na możliwy brak faktycznego dostępu do dokumentacji B. Sp. z o.o. W zaleceniach co do dalszego działania Sąd pierwszej instancji nakazał uzupełnienie dowodów w sprawie o uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w W. [...] Wydział Karny sygn. akt [...], akt oskarżenia z dnia 9 marca 2015r. oraz rozważenie przesłuchania Skarżącej i V. D. na okoliczność prowadzenia spraw B. Sp. z o.o.

Odnosząc się do stanowiska Sądu I instancji, wskazać należy, że pełnienie obowiązków w zarządzie spółki kapitałowej jest funkcją dobrowolną, wymagającą zgody osoby powołanej na stanowisko w tym organie. Ponadto członek zarządu w każdej chwili może złożyć rezygnację z pełnionej funkcji (art. 202 § 4 ustawy z dnia 15 września 2000r. Kodeks spółek handlowych), która to rezygnacja jest jednostronnym oświadczeniem woli, nie wymagającym przyjęcia przez spółkę. Od członków zarządu wymaga się profesjonalizmu oraz wynikającej z niego podwyższonej staranności. Członek zarządu powinien znać na bieżąco stan finansów spółki, a co za tym idzie, możliwości zaspokojenia długów. Odpowiedzialność za zrealizowanie tego celu spoczywa na członkach zarządu spółki, oni są bowiem uprawnieni i zobowiązani do kontrolowania stanu finansów i majątku spółki oraz do zgłoszenia wniosku o upadłość lub otwarcie postępowania układowego, gdy zachodzą do tego podstawy. Każdy zatem z członków zarządu spółki powinien zadbać z należytą starannością o ochronę interesów wszystkich wierzycieli zagrożonych stanem niewypłacalności spółki i nie dopuścić, aby niektórzy z wierzycieli zostali zaspokojeni ze szkodą dla innych. Równocześnie, aby móc swobodnie działać przedsiębiorstwo musi utrzymywać płynność finansową czyli zdolność do terminowego regulowania bieżących zobowiązań. Przedsiębiorstwo musi posiadać więc tyle środków finansowych aby móc spłacić zaciągnięte zobowiązania. Płynność wiąże się więc z takim zarządzaniem zarówno wpływami pieniędzy, jak i wydatkami, które umożliwią spłacanie zobowiązań w terminie.

Zasadnie więc w tym kontekście autor skargi kasacyjnej wskazuje, że członek zarządu nie może upatrywać braku swego zawinienia w niewywiązaniu się z obowiązków nałożonych przepisami prawa upadłościowego, w nieświadomości czy też braku wiedzy co do konsekwencji prawnych, w tym podatkowych związanych ze swoimi działaniami jako reprezentanta spółki. Nie mogą w szczególności świadczyć o braku jego zawinienia - na co powołuje się pełnomocnik Skarżącej w odwołaniu - zaświadczenia o niezaleganiu czy też bilanse sporządzane przez spółkę, w sytuacji, gdy dokumenty te nie odzwierciedlają rzeczywistego stanu rzeczy, który to stan, przy dochowaniu należytej staranności, winien być członkowi zarządu znany.

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 września 2016 r., II FSK 2179/14, stwierdził, że pojęcie pełnić obowiązki oznacza otrzymać legitymację do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją. Z biernej postawy członka zarządu nie można wywodzić zwolnienia z odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Wyłączeniem z odpowiedzialności mogą skutkować jedynie obiektywne przyczyny, jak np. długotrwała obłożna choroba, długotrwałe pozbawienie wolności. Sformułowanie "pełnienie obowiązków" członka zarządu należy rozumieć jako zajmowanie stanowiska członka zarządu, posiadanie legitymacji do tego, aby realizować wszystkie czynności związane z pełnioną funkcją (tak m. in. w wyrokach NSA z 8 lipca 2010 r., II FSK 336/09 oraz z 23 listopada 2010 r., I FSK 2082/09). Okoliczności związane z faktycznym wykonywaniem lub nie wykonywaniem obowiązków przez członka zarządu, nie mają znaczenia przy orzekaniu o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Przesłanki, których wystąpienie może prowadzić do uwolnienia od odpowiedzialności członka zarządu zostały bowiem enumeratywnie wymienione przez ustawodawcę w art. 116 § 1 O.p. i wśród nich nie wskazano na możliwość uniknięcia odpowiedzialności z powodu faktycznego nie wykonywania funkcji członka zarządu. Wręcz przeciwnie, pełnienie obowiązków członka zarządu wskazano jako obiektywną przesłankę orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki. Rolę członka zarządu (prawa i obowiązki) określają przepisy Kodeksu spółek handlowych. Według postanowień art. 208 § 2 K.s.h. każdy członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ma obowiązek prowadzenia spraw spółki. Z obowiązkiem prowadzenia spraw spółki wiąże się zwiększony zakres odpowiedzialności, w tym za skutki działań kierowanej spółki, a więc i skutki osób dopuszczonych do faktycznego zarządzania spółką. Osoba, która wyraziła zgodę (bez przymusu, groźby lub podstępu) na pełnienie funkcji członka zarządu spółki ponosi ryzyko z tym związane, w tym m. in. ryzyko ponoszenia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe spółki.

Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób przewidzieć, że zaistniała w danym momencie sytuacja finansowa w spółce wymaga zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2009r., sygn. akt III SA/GI 1513/08).

Z uwagi na powyższe, wskazać należy, że świadome dopuszczenie przez Skarżącą do stanu rzeczy, w którym zrezygnowała z wykonywania obowiązków organu zarządzającego spółki kapitałowej, wynikających z powszechnych przepisów prawa nie może być usprawiedliwieniem pozwalającym na przyjęcie braku zawinienia. – Skarżąca jest osobą pełnoletnią i świadomą podejmowanych decyzji, z akt sprawy nie wynika aby jej zdolność do czynności prawnych była w jakimkolwiek zakresie ograniczona.

Ponadto Skarżąca sama przyznała, że za namową innych osób zgodziła się w 2013 r. pełnić jedynie formalnie funkcję członka zarządu B. Sp. z o.o. i podpisała w tym celu dokumenty (umowa nabycia udziałów, odwołanie dotychczasowego zarządu, powołanie samej siebie do tego organu). Następnie, przez okres 3 lat, pomimo posiadania formalnych uprawnień do zarządzana spółką Skarżąca nie wykonywała swych obowiązków. Skarżąca wskazała że pytała o sprawy B. Sp. z o.o. inne osoby związane ze spółką i poprzestawała na ich zapewnieniach, że sprawy idą dobrze, a spółka nie ma zaległości. doprowadzenie do takiej sytuacji potwierdza zawinienie Skarżącej. Skarżąca godząc się na powołanie w skład zarządu zgodziła się bowiem jednocześnie na wszelkie związane z tym prawa i obowiązki, również na przyjęcie obowiązku prowadzenia spraw spółki i związaną z tym odpowiedzialnością wobec spółki, wspólników, podmiotów trzecich i Skarbu Państwa.

Skoro jak twierdzi Skarżąca, V. D. nie przekazał żadnej dokumentacji, a nawet nie udzielił dostępu do jakiejkolwiek dokumentacji spółki, uniemożliwiając jakiekolwiek racjonalne działania w imieniu spółki, to jednak Skarżąca - mając w takiej sytuacji uzasadnione podstawy do przypuszczenia, iż rzeczywisty stan spraw spółki może być odmienny od zapewnień i może być przed nią ukrywany - nie złożyła jednak w związku z taką sytuacją rezygnacji z funkcji w zarządzie, nie podjęła również kroków prawnych celem pozyskania i zapoznania się z dokumentami spółki (przykładowo nie dokonała zgłoszenia na policji odmowy wydania akt spółki, nie poszukiwała dokumentacji w sądzie gospodarczym, nie zapoznawała się z dokumentacją w urzędzie skarbowym). Słusznie autor skargi kasacyjnej wskazuje, że osoba, która bez przymusu, groźby lub podstępu wyraziła zgodę na powołanie do zarządu spółki ze świadomością, że pełnić będzie jedynie rolę figuranta, a następnie godziła się na taki stan rzeczy, w pełni ponosi ryzyko działalności tej spółki i odpowiedzialność za nietrafione przedsięwzięcia gospodarcze, czy też wręcz działania na szkodę spółki osób dopuszczonych za jej zgodą do faktycznego zarządzania spółką.

Skarżąca posiadała w 2013 - 2016 r. mandat członka zarządu spółki, a więc formalne uprawnienie do zarządzania spółką, a w konsekwencji spoczywały na niej wyżej opisane obowiązki nałożone przepisami prawa spółek handlowych na osoby piastujące takie funkcje. Rzeczą obojętną z punktu widzenia odpowiedzialności określonej w art. 116 o.p. jest przy tym okoliczność, że pozostawała bierna, godząc się na konsekwencje takiego postępowania. Istotne w niniejszej sprawie jest to, że Skarżąca była świadoma tego, że została powołana do zarządu spółki, nastąpiło to za jej zgodą oraz miała świadomość tego, że wynikających z ustawy obowiązków członka zarządu nie wykonywała oddając pole działania innym osobą.

W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji dokonał błędnej oceny stanu faktycznego polegającej na przyjęciu, że te dwie okoliczności tj. właściwy czas do zgłoszenia wniosku o upadłość i faktyczne pełnienie funkcji prezesa zarządu nie zostały wyjaśnione, a w konsekwencji ocena ta była podstawą do uchylenia decyzji organu I i II instancji. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do wykazania, że skarżąca pełniła funkcję członka zarządu w okresie w którym stały się wymagalne zobowiązania oraz że w czasie gdy skarżąca pełniła funkcję członka zarządu pomimo istnienia niewypłacalność spółki strona nie złożyła wniosku o ogłoszenie upadłości. Bierna postawa skarżącej nie może świadczyć o braku zawinienia w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości.

Sąd I instancji badając zaskarżoną decyzję w zakresie przesłanek określonych w art. 116 O.p. ograniczył się do kontroli stanowiska organów w zasadzie wyłącznie w zakresie wykazania przez nie (ściślej braku wykazania) właściwego czasu do zgłoszenia wniosku o upadłość oraz tego czy Skarżąca w spornym okresie faktycznie pełniła funkcję zarządu. Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny podda kontroli zaskarżoną decyzję przez pryzmat przesłanek określonych w art. 116 O.p. uwzględniając przedstawione powyżej stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie oceny co do wykazania przez organy okoliczności pełnienia funkcji członka zarządu przez Skarżącą oraz oceny dotyczącej istnienia niewypłacalności Spółki w okresie pełnienia przez Skarżącą funkcji członka zarządu.

W tym stanie rzeczy, uznając że skarga kasacyjna ma uzasadnione podstawy, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok na podstawie art. 185 §1 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.

|Sędzia WSA (del.) |Sędzia NSA |Sędzia NSA |

|Anna Juszczyk-Wiśniewska |Bogusław Dauter |Dominik Gajewski |