Wyrok Sądu Najwyższego, sygn. akt III RN 153/01
Sąd Najwyższy
Data orzeczenia: 2002-10-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 601  Budownictwo, nadzór architektoniczno-budowlany i specjalistyczny, ochrona przeciwpożarowa
Hasła tematyczne: Budowlane prawo
Nieruchomości
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 4, art. 3 ust. 2 , art. 13 ust. 1, art. 14
journal: Dz.U. 2000 nr 80 poz. 903
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 8 sierpnia 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o własności lokali.
article: art. 61, art. 66
journal: Dz.U. 2000 nr 106 poz. 1126
law: Obwieszczenie Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 10 listopada 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy - Prawo budowlane.
article: art. 47 par. 2
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Teza: Urządzenia i części budynku, w tym balkony, służące wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych nie wchodzą w skład nieruchomości wspólnej.

Balkon przylegający do lokalu mieszkalnego, stanowiącego przedmiot odrębnej własności i służący do wyłącznego użytku jego właściciela, stanowi część składową tego lokalu, a koszty jego utrzymania w należytym stanie, w tym także jego odtworzenia, nie obciążają wspólnoty mieszkaniowej budynku, lecz właściciela danego lokalu mieszkalnego.

TEZY

Urządzenia i części budynku, w tym balkony, służące wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych nie wchodzą w skład nieruchomości wspólnej.

Balkon przylegający do lokalu mieszkalnego, stanowiącego przedmiot odrębnej własności i służący do wyłącznego użytku jego właściciela, stanowi część składową tego lokalu, a koszty jego utrzymania w należytym stanie, w tym także jego odtworzenia, nie obciążają wspólnoty mieszkaniowej budynku, lecz właściciela danego lokalu mieszkalnego.


SENTENCJA

Sąd Najwyższy w sprawie ze skargi Beaty K., Haliny G., Moniki W., Jacka W., Danuty D., Bogdana D. na decyzję Wojewody G. z dnia 12 października 1998 r., (...) w przedmiocie nakazu dokonania rekonstrukcji balkonów, po rozpoznaniu na rozprawie rewizji nadzwyczajnej Prokuratora Generalnego od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 20 grudnia 2000 r., II SA/Gd 2141/98 - uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje NSA OZ w Gdańsku do ponownego rozpoznania.


UZASADNIENIE

Prezydent miasta G. decyzją z dnia 10 lipca 1997 r., (...), wydaną po uprzednich oględzinach budynku położonego przy ul. Ż. w G.-W., nakazał Wspólnocie Mieszkaniowej tego budynku wykonanie zabezpieczeń balkonu przynależnego do lokalu nr 9 przez: 1/ zbicie tynku od spodu płyty balkonowej, 2/ usunięcie fragmentów płyty odspojonych od zbrojenia, 3/ wykonanie zabezpieczeń uniemożliwiających korzystanie z balkonów w mieszkaniach nr 6 i 9 oraz pisemne poinformowanie lokatorów o konieczności przestrzegania tego zakazu, 4/ umieszczenie na budynku zawiadomienia o stanie zagrożenia. W trakcie kolejnych oględzin budynku w dniu 17 lipca 1997 r. stwierdzono, że balkony w mieszkaniach nr 6 i 9 zostały zdemontowane, a drzwi balkonowe zabezpieczone przed możliwością wyjścia na zewnątrz. Wobec tego Prezydent miasta G. zobowiązał wspomnianą wspólnotę do przedłożenia dokumentacji projektowej dotyczącej obu balkonów z zachowaniem ich poprzedniej formy architektonicznej.

Wobec przedłożenia wymaganej dokumentacji, Prezydent miasta G. decyzją z dnia 21 sierpnia 1998 r., (...), powołującą się na przepis art. 66 ust. 2 i 3 oraz art. 87 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane /obecnie t.j. Dz.U. 2000 nr 106 poz. 1126 ze zm./, nakazał wspólnocie mieszkaniowej dokonanie rekonstrukcji balkonów przynależnych do mieszkań nr 6 i 9 zgodnie z wykonanym projektem technicznym, gdyż istniejący stan budynku "powoduje oszpecenie otoczenia, a ponadto użytkowanie mieszkań nr 6 i 9 może spowodować zagrożenie życia lub zdrowia lokatorów".

Odwołanie od tej decyzji złożyli: Beata K., Halina G., Monika i Jacek W. oraz Danuta i Bogdan D. Nie negowali oni konieczności wykonania robót budowlanych, ale podnieśli, że odtworzenie balkonów nie należy do wspólnoty, tylko do właścicieli mieszkań nr 6 i 9, do których balkony te przylegają i którzy będą z tego czerpać pożytki. Zaskarżoną decyzję utrzymał jednak w mocy Wojewoda G. decyzją z dnia 12 października 1997 r., stwierdzając, że w świetle art. 3 pkt 8 Prawa budowlanego przez pojęcie remont należy rozumieć wykonywanie w istniejącym obiekcie budowlanym robót budowlanych polegających na odtworzeniu stanu pierwotnego, a nie stanowiących bieżącej konserwacji. W tej sytuacji wydanie decyzji nakazującej wykonanie remontu poprzez rekonstrukcję balkonów stanowiących element składający się na elewacje tego budynku należy uznać za uzasadnione, gdyż brak balkonów powoduje dysharmonię elewacji budynku, a ponadto brak trwałego zabezpieczenia wyjść z mieszkań może spowodować zagrożenie ludzkiego życia lub zdrowia Balkony są elementem konstrukcyjnym wpływającym na wygląd elewacji budynku, więc dlatego obowiązek ich rekonstrukcji spoczywa na właścicielu obiektu, czyli wspólnocie mieszkaniowej przedmiotowego budynku.

Skargę na tę decyzję wniesioną przez wyżej wymienionych członków wspólnoty mieszkaniowej oddalił Naczelny Sąd Administracyjny - Ośrodek Zamiejscowy w Gdańsku wyrokiem z dnia 20 grudnia 2000 r., II SA/Gd 2141/98. W jego motywach NSA stwierdził m.in., że balkony z całą pewnością stwarzają elewację budynku, stanowiąc jego wspólną część bez względu na to, kto ze współwłaścicieli z nich korzysta. Za utrzymanie wspólnych części budynku w stanie technicznej sprawności odpowiedzialni są wszyscy współwłaściciele. Przepis art. 61 ustawy Prawo budowlane stanowi, że właściciel lub współwłaściciele, jak i zarządca obiektu budowlanego są obowiązani użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać go w należytym stanie technicznym. Ustawa z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali /obecnie t.j. Dz.U. 2000 nr 80 poz. 903/ stanowi natomiast w art. 13, że właściciel ponosi wydatki związane z utrzymaniem swojego lokalu, a także jest obowiązany uczestniczyć w kosztach zarządu, związanych z utrzymaniem nieruchomości wspólnej, na które - zgodnie z art. 14 ust. 1 tej ustawy - składają się także wydatki na remonty i bieżącą konserwację.

Podmiotem ponoszącym odpowiedzialność za zobowiązanie dotyczące nieruchomości wspólne są zatem poszczególni właściciele lokali i wspólnota mieszkaniowa jako jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej. Kwestie ewentualnych rozliczeń między współwłaścicielami- członkami wspólnoty, związane z partycypacją w kosztach utrzymania wspólnej nieruchomości, lezą poza kontrolą Naczelnego Sądu Administracyjnego i mogą być rozstrzygane na drodze postępowania cywilnego.

Prokurator Generalny RP zaskarżył powyższy wyrok rewizją nadzwyczajną, zarzucając rażące naruszenie przepisów art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy o NSA, a także art. 3 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 1 i art. 14 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali i w związku z art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane. Powołując się na te zarzuty skarżący wniósł na podstawie art. 57 ust. 2 ustawy o NSA o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu - Ośrodkowi Zamiejscowemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu rewizji nadzwyczajnej twierdzi się, że elewacja to otynkowanie budynku wraz z ewentualnymi elementami ozdobnymi, przy czym żaden przepis prawa nie pozwala na identyfikowanie elewacji i balkonu. Odmiennego założenia, NSA w żaden sposób nie uzasadnił, w czym skarżący dopatruje się rażącego naruszenia art. 328 par. 2 Kpc w związku z art. 59 ustawy o NSA. O tym czy balkon należy zaliczyć do własności wspólnej, czy odrębnej decydować będzie w każdym konkretnym przypadku jego usytuowanie, w tym okoliczność, czy jest on przedmiotem użytkowania wspólnego albo wyłącznego użytkowania przez właściciela mieszkania. Najczęściej balkony przylegają wyłącznie do konkretnego lokalu i są wykorzystywane jedynie przez jego właściciela. Tak jest również w przedmiotowej sprawie, gdyż balkony wymagające rekonstrukcji przylegają do lokali nr 6 oraz nr 9 i właściciele innych lokali w tym budynku nie mogą z nich korzystać. Balkony te stanowią zatem część składową każdego z wymienionych lokali i zaliczenie ich do nieruchomości wspólnej, a tym samym obciążenie wspólnoty powinnością rekonstrukcji przedmiotowych balkonów było bezzasadne. Tym sposobem przez rażąco błędne zastosowanie powołanych wyżej przepisów prawa doprowadzono do nałożenia obowiązku ponoszenia nakładów na cudzą nieruchomość, co stanowi skutki nie dające się zaakceptować w praworządnym państwie

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rewizja nadzwyczajna jest zasadna. Przepis art. 61 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane stanowi, że właściciel lub zarządca obiektu budowlanego jest obowiązany użytkować obiekt zgodnie z jego przeznaczeniem i wymaganiami ochrony środowiska oraz utrzymywać go w należytym stanie technicznym i estetycznym. Natomiast przepis art. 66 tej ustawy upoważnia organy administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego do wydawania decyzji nakazujących usunięcie stwierdzonych w tym zakresie nieprawidłowości, a więc w odniesieniu do balkonów - zarówno decyzji o ich demontażu, jak też późniejszej rekonstrukcji już z tego choćby względu, że wygląd budynku pozbawionego balkonów powoduje oszpecenie otoczenia. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie nie jest więc pytanie czy Prezydent miasta G. miał kompetencję do wydania decyzji o rekonstrukcji balkonów przylegających do lokali nr 6 i 9 w budynku położonym przy ul. Ż. w G.-W., tylko problem, kto powinien być adresatem tej decyzji, a więc wspólnota mieszkaniowa, czy właściciele wymienionych lokali mieszkalnych. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko organów administracji architektoniczno-budowlanej i nadzoru budowlanego i przyjął bez bliższego uzasadnienia, że balkony "z całą pewnością stwarzają elewację budynku, stanowiąc jego wspólną część bez względu na to, kto ze współwłaścicieli z nich korzysta, wobec czego za jej utrzymanie w stanie technicznej sprawności odpowiadają wszyscy współwłaściciele". Co prawda elewacja to nie tylko - jak sugeruje skarżący - "otynkowanie z ewentualnymi elementami ozdobnymi", lecz "zewnętrzna ściana budynku wraz z występującymi na niej elementami architektonicznymi i wystrojem" /por. Słownik języka polskiego, tom I, PWN, Warszawa 1996, str. 504/, ale to nie znaczy, że balkony stanowią wspólną część budynku bez względu na to, który ze współwłaścicieli z nich korzysta. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali stanowi bowiem, że w razie wyodrębnienia własności lokali wchodzących w skład danej nieruchomości przysługuje ich właścicielom udział w nieruchomości wspólnej, który obejmuje grunt oraz części budynku i urządzenia nie służące wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali. Wynika stąd a contrario, że urządzenia i części budynku, w tym balkony, służące wyłącznie do użytku właścicieli poszczególnych lokali mieszkalnych nie wchodzą w skład nieruchomości wspólnej.

W takiej sytuacji jest balkon częścią składową lokalu mieszkalnego jako rzeczy w rozumieniu ogólnego przepisu art. 47 par. 2 Kc, gdyż nie może być od niej odłączony bez uszkodzenia lub istotnej zmiany całości albo bez uszkodzenia lub istotnej zmiany przedmiotu. Wniosku tego nie podważa szczególny przepis art. 2 ust. 4 ustawy o własności lokali, który stanowi, że do lokalu mieszkalnego, jako jego części składowe mogą przynależeć pomieszczenia, choćby nawet do niego bezpośrednio nie przylegały lub były położone w granicach nieruchomości gruntowej poza budynkiem, w którym wyodrębniono dany lokal, a zwłaszcza piwnica, strych, komórka, garaż, zwane "pomieszczeniami przynależnymi". Kategoria "pomieszczenia przynależnego", jako części składowej w znaczeniu funkcjonalnym, rozszerza więc pojęcie rzeczy składowej według Kodeksu cywilnego, a zarazem jest na tyle elastyczna, że status prawny balkonu uzależnia od okoliczności konkretnego przypadku w tym sensie, iż ani nie przesądza, ani też nie wyklucza kwalifikowania go jako pomieszczenia przynależnego. Innymi słowy, balkony mogą zależnie od koncepcji architektonicznej danego budynku być zarówno częścią elewacji spełniającą jedynie funkcję zdobniczą lub zostać przeznaczone do użytku ogółu właścicieli albo przynależeć do poszczególnych lokali mieszkalnych i być przeznaczone do wyłącznego użytku ich właścicieli. W tym drugim wypadku, który dotyczy przedmiotowej sprawy, w zakres kosztów utrzymania lokalu w należytym stanie wchodzą również koszty utrzymania i ewentualnego odtworzenia balkonu, co zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o własności lokali obciąża właściciela lokalu.

Z powyższych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 236 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/ oraz art. 393[13] Kpc w związku z art. 10 ustawy z dnia 1 marca 1996 r. o zmianie Kodeksu postępowania cywilnego, rozporządzeń Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe i Prawo o postępowaniu układowym, Kodeksu postępowania administracyjnego, ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych oraz niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 43 poz. 189 ze zm./ orzekł jak w sentencji.