Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1088/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2020-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, 3, 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Machcińska (spr.), Sędziowie WSA Agata Ćwik-Bury, Dorota Kozłowska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 listopada 2020 r. sprawy ze skargi E. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi E.M. (dalej "skarżąca") jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydana w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. W wniosku o umorzenie należności z tytułu składek skarżąca wskazała, że zadłużenie z tego tytułu powstało z uwagi na zbyt duże koszty prowadzonej działalności gospodarczej w stosunku do osiąganych przychodów. W wyniku utraty płynności finansowej i blokady generowania faktur dla kontrahentów przez Urząd Skarbowy zmuszona była w styczniu 2020 r. zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej i złożyć wniosek o upadłość przedsiębiorstwa. Dodała, że w firmie zlikwidowano już stanowiska pracy i zwolniono pracowników oraz, że pomimo prób ratowania firmy, nie była w stanie dalej prowadzić działalności i spłacać zobowiązań.

2. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. (dalej "ZUS" lub "organ") decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie:

1) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 300 ze zm., dalej "u.s.u.s."), odmówił skarżącej umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej jednocześnie płatnikiem składek, należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika składek oraz odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek w części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 164.425,71 zł,

2) art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i art. 32 u.s.u.s. oraz z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365, zwanego dalej "rozporządzeniem"), odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w kwocie 82.105,42 zł.

3. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca podniosła, że w sprawie wystąpiły nowe przesłanki wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. Sąd oddali bowiem wniosek skarżącej o ogłoszenie upadłości z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe. Ponadto poinformowała, że jedynym źródłem utrzymania jest jej praca na etacie na okres próbny od [...] do [...] z wynagrodzeniem 2.700,00 zł brutto oraz świadczenie "500+" na jedno dziecko. Obecna sytuacja związana z pandemią i tak niskie dochody nie wystarczają jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wyjaśniła, że "nie korzysta z pomocy społecznej, ponieważ nie ma siły przechodzić przez biurokracje i narażać swoich dzieci na wstyd oraz, że stara się opłacać prąd, gaz i wodę, aby mieć dostęp do środków pierwszej potrzeby, a jej ruchomości są przejmowane przez banki z powodu wypowiedzenia kredytów.

4. ZUS Oddział w B. decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 z późn. zm. zwanej dalej "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

W zakresie stanu faktycznego ZUS ustalił, że skarżąca: 1) prowadzi działalność gospodarczą, w której w 2017 r. poniosła stratę w kwocie 195.658,36 zł, w 2018 r. osiągnęła dochód w kwocie 64.865,43 zł, a w 2019 r. dochód w kwocie 141.990,55 zł; 2) nie posiada dochodów z innych źródeł; 3) nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej; 4) pobiera świadczenie "500+" w kwocie 500,00 zł; 5) ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem: z tytułu czynszu w kwocie 250,00 zł i opłat eksploatacyjnych w kwocie 1.000,00 zł, koszty związane z leczeniem w kwocie 200,00 zł oraz inne stałe wydatki (wyżywienie) w kwocie 1.000 zł; 6) prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem – M.J., który nie osiąga dochodów, a na ich utrzymaniu pozostaje dwoje uczących się synów, 7) posiada zobowiązania pieniężne, które nie są spłacane: z tytułu podatków w kwocie ok. 150.000,00 zł, z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 600.000,00 zł oraz w "bankach w kwocie 270.000,00 zł z miesięczną ratą w wysokości 7.500,00 zł"; 8) posiada naczepę Schmitz rok produkcji 2011 o wartości ok. 25.000,00 zł brutto oraz inne składniki mienia ruchomego (laptop i sprzęt RTV/AGD) o łącznej wartości 800,00 zł; 9) nie posiada żadnych nieruchomości i innych praw majątkowych lub wierzytelności.

ZUS uznał, że w sprawie nie wystąpiły przesłanki umorzenia należności. Mianowicie:

1) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych;

2) przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano dokumentów, z których wynikałoby, że:

- sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy - Prawo upadłościowe,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

- nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

3) nie zachodzi przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż nie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności - wręcz przeciwnie działalność gospodarcza jest do dnia dzisiejszego prowadzona. Jednocześnie od [...] skarżąca uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy oraz jest właścicielem ruchomości - naczepy Schmitz nr rej [...] z 2011 r. o wartości ok. 25.000,00 zł brutto (20.325,00 zł netto), na której dokonano zabezpieczenia składek (zastaw skarbowy). W związku z tym brak jest podstaw do stwierdzenia braku majątku, z którego można prowadzić postępowanie egzekucyjne;

4) przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniosła skarżąca przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ:

- ZUS wysłał upomnienia, które stanowią podstawę do skierowania należności do przymusowego dochodzenia należności,

- z uwagi na zawartą umowę o pracę istnieje możliwość zajęcia uzyskiwanego przez skarżącą wynagrodzenia (zwłaszcza, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tego tytułu są wyższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę),

- posiadana przez skarżącą ruchomość może stanowić przedmiot obrotu cywilnoprawnego, co skutkuje możliwością uznania jej za źródło przychodu w celu spłaty zadłużenia.

Dodatkowo ZUS argumentował, że skarżąca nie przedstawiła dokumentów obrazujących, czy i jak zakończyło się postępowania w sprawie wniosku o ogłoszenie upadłości.

Analizując przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia, ZUS wskazał, że skarżąca nie udowodniła, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności z tytułu składek, gdyż skutkowałoby to brakiem możliwości zapewnienia podstawowych potrzeb bytowych. Pomimo, że aktualny łączny dochód w gospodarstwie domowym (2.499,15 zł, wliczając w to świadczenie "500+") kształtuje się na poziomie znacznie niższym od ustalonego minimum socjalnego, które według Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z dnia 30 marca 2020 r. w IV kwartale 2019 r. dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.890,21 zł, a dochody rodziny wystarczają jedynie na zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych (wskazane przez skarżącą wydatki na kwotę 2.450,00 zł), to sytuacja rodziny skarżącej nie nosi znamiona ubóstwa. Wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest bowiem kwota określająca minimum egzystencji. Budżet gospodarstwa domowego skarżącej jest porównywalny do poziomu minimum egzystencji w 2019 r., które według Instytutu Pracy i Spraw Społecznych z dnia 30 marca 2020 r. wynosi 2.134,67 zł netto dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego. ZUS podniósł, że skarżąca nie korzysta ze środków z pomocy społecznej z własnego wyboru, co prowadzi do wniosku, że posiada środki finansowe wystarczające na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych bez konieczności sięgania po wsparcie z instytucji socjalnych. Zwrócił uwagę, iż pozornie trudna sytuacja materialna gospodarstwa domowego skarżącej jest spowodowana aktualnym brakiem zatrudnienia jej męża, które nie wynika z wykluczenia go z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy. Jest to zatem okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy jego odpowiednim zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej rodziny. Ponadto fakt, że podana kwota wydatków porównywalna jest do kwoty dochodu gospodarstwa domowego budzi wątpliwości organu i nie pozwala na dokonanie obiektywnej oceny i analizy sytuacji finansowej skarżącej. ZUS podniósł, że skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, z której w okresie od stycznia 2019 r. do grudnia 2019 r. wykazała dochód w wysokości [...] zł, tj. [...] zł miesięcznie, co przy wykazanych podstawowych wydatkach gospodarstwa domowego na poziomie ok. 2.500,00 zł pozwalało jej na odłożenie pewnej sumy pieniędzy. Dlatego w ocenie ZUS, materiał dowodowy jest niejednoznaczny i nie daje podstaw do uznania, że sytuacja materialna rodziny jest ciężka. Można też domniemywać, że istnieje osoba, na której wsparcie finansowe skarżąca może liczyć lub posiada albo uzyskuje dochody, których nie ujawnia.

ZUS argumentował, że posiadanie zobowiązań wobec innych wierzycieli nie może być argumentem przemawiającym za umorzeniem należności z tytułu składek. Zobowiązania cywilnoprawne bowiem zaciągane były przez skarżącą świadomie, z uwzględnieniem jej możliwości finansowych i możliwych negatywnych skutków. ZUS podkreślił, iż skarżąca nie wskazała w jaki sposób ewentualne umorzenie należności z tytułu składek wpłynie na poprawę jej sytuacji finansowej, kiedy zadłużenie wobec ZUS stanowi niewielki odsetek wszystkich jej zobowiązań, a które będą nadal dochodzone przez innych wierzycieli. Umorzenie składek nie spowoduje więc znaczącej poprawy sytuacji materialnej skarżącej.

ZUS podniósł, że skarżąca jest w wieku ([...] lat) największej aktywności zawodowej, co upoważnia do stwierdzenia, że jeszcze przez wiele lat będzie czynna zawodowo, a podnoszone przez skarżącą ograniczone możliwości płatnicze, nie są przesłanką umorzenia należności z tytułu składek.

5. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca wskazała, że w związku z bankructwem firmy złożyła wniosek o przeprowadzenie upadłości przedsiębiorcy. Sąd podjął decyzje o oddaleniu wniosku o upadłość ze względu na brak majątku, co z kolei stanowi podstawę do złożenia wniosku o umorzenie zaległości wobec ZUS na podstawie art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s.

Do skargi dołączyła: Postanowienie SR [...] w K. X Wydział Gospodarczy z dnia [...] w przedmiocie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz Postanowienie tego sądu z tego samego dnia w przedmiocie zabezpieczenia majątku dłużniczki, Sprawozdanie Nadzorcy Sądowego o stanie majątku dłużniczki i Postanowienie SR [...] w K. X Wydział Gospodarczy z dnia [...] o oddaleniu wniosku skarżącej o ogłoszenie upadłości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skargę należało uwzględnić.

Istota sporu sprowadzała się do oceny zgodności z prawem decyzji odmawiającej skarżącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowi art. 28 u.s.u.s. Zgodnie z jego ust. 1-3, umorzenie należności z tytułu składek w całości lub w części może nastąpić (z zastrzeżeniem ust. 3a) tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2019 r. poz. 498);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Art. 28 ust. 3a u.s.u.s. wskazuje z kolei, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia wspomnianych należności w takim przypadku określa przywołane wcześniej rozporządzenie z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z jego § 3 ust. 1, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Umorzenie należności z tytułu składek następuje więc w ściśle określonej sytuacji. Organ orzekający w sprawie w pierwszej kolejności musi zatem stwierdzić, czy okoliczność taka w ogóle powstała, albowiem jej brak determinuje konieczność wydania rozstrzygnięcia odmownego. W przeciwnym razie organ jest natomiast zobligowany do oceny, czy w świetle zaistniałych zdarzeń umorzenie to byłoby zasadne, a przesądza o tym konstrukcja powołanych przepisów, z której jednoznacznie wynika, że nawet w razie spełnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia należności, należność tę organ umorzyć może, a nie: musi. Podkreślić zatem trzeba, że jakkolwiek spełnienie którejkolwiek z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. lub rozporządzeniu jest niezbędne do umorzenia należności, to ich wystąpienie nie skutkuje powstaniem obowiązku podjęcia takiego rozstrzygnięcia przez organ, lecz dopiero daje mu taką możliwość. Także zatem w razie stwierdzenia wystąpienia wspomnianych przesłanek organ może podjąć rozstrzygnięcie odmowne. Zwłaszcza jednak w takim przypadku powinien uzasadnić swą decyzję w sposób niebudzący wątpliwości co do motywów, którymi się kierował przy jej wydawaniu, a więc szczegółowo przedstawić powody takiej kwalifikacji i argumenty, które legły u jej podstaw. Tylko bowiem wówczas, decyzja przezeń wydana nie będzie nosiła znamion dowolności.

Jednocześnie niezbędne staje się podkreślenie, że rolą Sądu administracyjnego orzekającego w przedmiocie legalności takiej decyzji jest zweryfikowanie, czy przedstawione wymogi zostały spełnione. Sąd jest bowiem obowiązany do oceny, czy zaskarżona decyzja odpowiada standardom określonym w obowiązujących przepisach, czy też je narusza w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. W przypadku decyzji odmawiającej umorzenia należności ze względu na niezasadność zgłoszonego w tym przedmiocie żądania zadaniem Sądu nie jest więc ocena słuszności tej kwalifikacji, lecz to, czy w świetle okoliczności wynikających z akt sprawy jej podjęcie było dopuszczalne (zgodne z prawem). Sąd bada zatem, czy w danym przypadku organ istotnie mógł wydać rozstrzygnięcie odmowne, a nie to, czy w sytuacji zaistnienia takiej możliwości, poprawnie postąpił, podejmując taką, niepomyślną dla wnioskodawcy, kwalifikację.

Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić trzeba, że organ nie sprostał opisanym wymogom.

Wprawdzie w ślad za organem powtórzyć trzeba, że w sprawie, z przyczyn oczywistych, nie wystąpiła okoliczność opisana w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s., nie przedłożono dokumentów, które dowodziłoby spełnienia przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 2, pkt 4 i pkt 4b u.s.u.s., nie wystąpiła przesłanka umorzenia wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, nie wystąpiła przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ uprawniony organ nie stwierdził braku majątku, z którego można by egzekwować należności, jak również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oraz przesłanka wskazana w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. - choć skarżąca twierdzi, że od stycznia 2020 r. nie prowadzi już faktycznie działalności gospodarczej, to jednak formalnie jej nie zakończyła.

Skarżąca do skargi dołączyła kserokopię postanowienia Sądu Rejonowego [...] w K. X Wydział Gospodarczy z dnia [...] (sygn. akt [...]) o oddaleniu wniosku skarżącej o ogłoszenie upadłości, lecz ZUS w dacie orzekania nie miał wiedzy o tym orzeczeniu, co zresztą podniósł w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wprawdzie skarżąca, powołując się na opinię tymczasowego nadzorcy, wskazywała, że SR oddali jej wniosek o ogłoszenie upadłości, lecz postanowienie wydanie w tym przedmiocie przedstawiła już po wydaniu decyzji.

W ocenie Sądu, ZUS nie dość wnikliwie przeanalizował wystąpienie przesłanki umorzenia określonej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Zasadniczo oparł się na potencjalnych możliwościach uzyskania przez skarżącą dochodów w przyszłości, zamiast na istniejących w czasie wydania decyzji okolicznościach. W orzecznictwie przyjmuje się, iż "ustalenia dotyczące spełnienia przesłanek umorzenia zaległych składek muszą się odnosić do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości czy przewidywań dotyczących przyszłości. Ustalenia te muszą dotyczyć rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej wnioskodawcy, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych" (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 listopada 2017 r., sygn. akt VIII SA/Wa 300/17; CBOSA). Jak wskazano m.in. w wyroku NSA z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1490/17; CBOSA - w każdej sprawie dotyczącej umorzenia należności organ powinien realnie wskazać, na czym opiera przekonanie o możliwości spłaty zadłużenia bez narażenia strony na niezaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych.

Tymczasem z ustalonego stanu faktycznego wynika, że skarżąca jest jedynym żywicielem rodziny – otrzymuje wynagrodzenie w kwocie 2.700,00 zł brutto miesięcznie oraz pobiera świadczenie "500 +" na dziecko. Z oświadczenia skarżącej wynika, że czteroosobowa rodzina dysponuje kwotą 2.499,15 zł miesięcznie (wliczając w to świadczenie "500 +"), tj. kwotą niższą od ustalonego minimum socjalnego, które według informacji Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych z 30 marca 2020 r. w IV kwartale 2019 r. dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosiło 3.890,21 zł. Argumentacja ZUS, że budżet gospodarstwa domowego skarżącej jest porównywalny do poziomu minimum egzystencji w roku 2019, określonego przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych na kwotę 2.134,67 zł netto dla czteroosobowego gospodarstwa pracowniczego, nie dowodzi słuszności stanowiska organu o braku wystąpienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przeciwnie kwota, którą dysponuje skarżąca nie pozwala na opłacenie należności z tytułu składek bez pozbawienia skarżącej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżąca, w odpowiedzi na wezwanie do przedstawienia aktualnej sytuacji materialnej oświadczyła, że uzyskiwany aktualnie dochód nie wystarcza na zapewnienie rodzinie podstawowych potrzeb życiowych oraz że zalega z bieżącymi płatnościami – załączyła wezwania do zapłaty należności z tytułu zaopatrzenia w wodę/odprowadzanie ścieków od [...] Wodociągów, wezwania do zapłaty z A S.A., ostateczne wezwanie do zapłaty zadłużenia w B S.A. (dotyczące spłaty karty kredytowej). Nie zasługują na aprobatę, jako niemające oparcia w materiale dowodowym, rozważania organu, że trudna sytuacja materialna gospodarstwa domowego skarżącej jest pozorna i spowodowana aktualnym brakiem zatrudnienia jej męża, które nie wynika z wykluczenia z aktywności zawodowej w pełnym wymiarze czasu pracy oraz że sytuacja ta w każdej chwili może ulec zmianie przy jego odpowiednim zaangażowaniu. Za niedopuszczalne należy uznać kierowane wobec skarżącej insynuacje, że istnieje osoba, na której wsparcie finansowe może liczyć skarżąca lub posiada takie wsparcie albo, że skarżąca uzyskuje dochody, których nie ujawnia. Za pozbawioną racji - w świetle oświadczenia skarżącej o sytuacji materialnej - trzeba uznać tezę ZUS, że skarżąca powinna posiadać oszczędności, skoro ich nie wykazała.

Jak już Sąd wskazał, ZUS, przy analizie wystąpienia przesłanek umorzenia należności z tytułu składek powinien uwzględnić jedynie te okoliczności, które odnoszą się do aktualnej, rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej, a więc organ nie może opierać się na ustaleniach prawdopodobnych, czy domniemaniach. Jeżeli, w ocenie ZUS, pewne elementy stanu faktycznego nie są jasne, może żądać od skarżącej stosownych wyjaśnień, bądź przedłożenia dowodów.

Zaakcentować należy, że uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się tym, że dopiero w przypadku stwierdzenia zaistnienia przesłanek umorzenia organ zyskuje swobodę wyboru, czy ulgi udzielić, czy też nie. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy zgodnie z art. 7 k.p.a., wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz jego oceny (art. 80 k.p.a.), co powinno znaleźć wyraz w uzasadnieniu decyzji odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Reasumując, w sprawie konieczna jest ponowna, zgodna z ww. przepisami postępowania, ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej pod kątem wystąpienia przesłanek uzasadniających umorzenie zaległości określonych w rozporządzeniu. ZUS, rozpatrując sprawę ponownie, uwzględni również nowe okoliczności faktyczne/dowody w kontekście wystąpienia przesłanek umorzenia zaległości określonych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS będzie miał na uwadze, że przesłanki z art. 28 ust. 3 u.p.e.a. są rozłączne w tym znaczeniu, że określają odrębne od siebie stany faktyczne i prawne. Przesłanki te nie są tożsame czy nawet zbieżne. Nie można przykładowo przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy uzupełniać czy odnosić do przesłanki zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 5 tej ustawy. Stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, nie oznacza tego samego co brak majątku, z którego można egzekwować należności. Stwierdzenie braku majątku (lub osób), z którego można egzekwować należności, nie wymaga czynności czy działań organów, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 stycznia 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 889/15, LEX nr 1995523, CBOSA).

Mając powyższe na względzie, Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), orzekł jak w sentencji.

Wyrok został wydany na posiedzeniu niejawnym zgodnie z Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału wydanym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych instrumentach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2020. 374).

O kosztach postępowania sądowoadministracyjnego Sąd nie orzekł, ponieważ skarżąca nie wykazała, że działając osobiście i będąc zwolniona ustawowo od uiszczenia wpisu (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), poniosła wydatki wskazane w art. 205 § 1 p.p.s.a.