Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 807/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2020-03-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy: article: art. 42 ust. 1 pkt 5 lit b
journal: Dz.U. 2018 poz 998
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - tekst jedn.
article: art. 146 par. 1 w zw. z art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Hanna Tarnawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. K. i D. K. na czynność Prezydenta Miasta [...] z dnia 7 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie wstępnej akceptacji kandydatów na rodzinę zastępczą 1. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; 2. zasądza od Prezydenta Miasta [...] na rzecz skarżących M. K. i D. K. solidarnie kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

M.K. i D.K.(zwani dalej także "wnioskodawcami", "skarżącymi"), pismem z dnia 3 września 2019 r., zwrócili się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o objęcie ich szkoleniem do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.

Pismem z dnia 7 października 2019 r. (nr (...)) Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G. poinformował wnioskodawców, że nie otrzymali wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową.

W uzasadnieniu pisma powołano się na art. 44 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1111 – dalej jako: "u.w.r.") wskazując, że na podstawie przeprowadzonych czynności oraz uzyskanej opinii psychologicznej, wnioskodawcy nie otrzymali wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową, organizowanym przez Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w G.. Wyjaśniono, że ze sporządzonej przez psychologa opinii wynika, że nie posiadają aktualnie odpowiednich predyspozycji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.

D.K. i M.K. wnieśli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. skargę na wyżej opisane pismo, zarzucając naruszenie następujących przepisów:

1/ naruszenie art. 43 u.w.r. w zw. z art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 - dalej powoływanej jako "k.p.a."), poprzez dowolną odmowę udzielenia wstępnej akceptacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej;

2/ naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 11 i art. 12 k.p.a. w zw. z art. 32 i art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 i art. 14 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, poprzez: a) arbitralną ingerencję w sferę życia prywatnego skarżących oraz niezakwalifikowanie skarżących do odbycia szkolenia, o którym mowa w art. 44 u.w.r.; b) brak wskazania wyczerpującej podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. wskazanie jedynie art. 44 u.w.r., który w żaden sposób nie może być podstawą rozstrzygnięcia niniejszej sprawy; c) brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, który implikuje niezrozumienie motywów, którymi kierował się MOPR wydając takie rozstrzygnięcie, co z kolei uniemożliwia weryfikację czynności po kątem zgodności z przepisami prawa.

Skarżący wnieśli: 1/ o stwierdzenie bezskuteczności czynności w całości oraz udzielenie wstępnej akceptacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej w trybie art. 43 u.w.r., lub 2/ w przypadku kwalifikacji rozstrzygnięcia MOPR jako aktu administracyjnego o uchylenie w całości zaskarżonego aktu oraz udzielenie wstępnej akceptacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej w trybie art. 43 u.w.r., a ewentualnie 3/ stwierdzenie bezskuteczności czynności w całości oraz przekazanie sprawy organowi do ponownego rozstrzygnięcia.

Skarżący zwrócili uwagę, że z pisma z dnia 7 października 2019 r. wynika jedynie, że nie posiadają "aktualnie odpowiednich predyspozycji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej", jednakże rozstrzygnięcie to w ich ocenie nie odpowiada elementarnym wymogom prawa w zakresie podstawy prawnej rozstrzygnięcia i uzasadnienia czynności administracyjnej, a mankamentów tych nie niwelują załączone opinie psychologiczne albowiem nie stanowią one integralnej części uzasadnienia czynności. Należy bowiem jedynie domniemywać, że na podstawie tych opinii organ podjął skarżoną czynność, jednakże trudno jest ustalić, w jakim zakresie organ uznał trafność wniosków płynących z opinii, ponieważ z treści pisma organu w ogóle to nie wynika.

Skarżący przywołali treść art. 43 u.w.r. oraz zaznaczyli, że z rozmów prowadzonych z przedstawicielami MOPR wynikało, że uczestnictwo w kursie wiele uczy i weryfikuje postawy oraz plany zainteresowanych. Kurs jest tylko jednym z warunków rozpoczęcia pracy w charakterze rodziny zastępczej, zatem w dalszych etapach postępowania istnieje możliwość odmowy pełnienia funkcji rodziny zastępczej, a nie jest wykluczone, że po odbyciu kursu sami zainteresowani zrezygnowaliby z takiego planu. Skarżącym w ogóle nie dano takiej możliwości, bowiem zostali a priori skreśleni jako potencjalna rodzina zastępcza, przy czym z uzasadnienia czynności organu nie wynika, jaka była faktyczna przyczyna takiego rozstrzygnięcia.

Z art. 43 u.w.r. wynika, że organ wyraża zgodę na odbycie przez wnioskodawcę szkolenia dla kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, gdy stwierdzi, że zasadniczo spełnia on warunki, wymienione w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r. W ocenie skarżących oznacza to, że odmowa udzielenia takiej akceptacji, mającej - co istotne - charakter wstępny, może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc z uwagi na zachodzące jednoznacznie negatywne okoliczności, jest oczywiste, że wyłączona jest możliwość odbycia opisanego szkolenia przez kandydata, wobec niespełnienia przesłanek sprawowania pieczy zastępczej.

Z treści uzasadnienia czynności MOPR nie można się jednak dowiedzieć, jakie są istotne przeszkody dla skarżących, żeby w ogóle odbyć szkolenie, co jest dopiero wstępem do dalszej kwalifikacji. Z uzasadnienia wynika tylko, że skarżący nie posiadają "aktualnie odpowiednich predyspozycji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej", a zatem przyjąć należy, że ustalenia organu mają charakter dowolny, a więc zostały podjęte z istotnym naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, unormowanej w art. 80 k.p.a., mającym zastosowanie także w postępowaniu, w którym została podjęta zaskarżona czynność. W ocenie skarżących podstaw do odmowy wyrażenia im wstępnej akceptacji, o której mowa w art. 43 u.w.r., nie dają załączone do pisma organu opinie psychologiczne, które zostały sporządzone w sposób nieprofesjonalny i zawierają wewnętrznie sprzeczne wnioski.

Przede wszystkim prowadząca badanie psycholog otwarcie przyznawała, że nie wie, jaką decyzję podjąć, dlatego w takiej sytuacji należy zasięgnąć konsultacji innego psychologa. Taka dodatkowa konsultacja jednak się nie odbyła. Psycholog stwierdziła, że przyjmuje się, iż żałoba po śmierci dziecka powinna trwać dwa lata. Nie powołała się jednak przy tym na żadne badania ani normy, konkludując, że "tak się przyjmuje". Nie rozważono zatem, czy w sytuacji skarżących zachodzi zupełnie inny przypadek, wymykający się przyjętym standardom, na co mogą wskazywać stwierdzenia zawarte w opinii, że: "kompetencje wychowawcze kandydata nie budzą zastrzeżeń i niewątpliwie posiada on pewne doświadczenie w kwestii sprawowania opieki na dziećmi"; "Fakt, iż Państwo K. otwarcie rozmawiają o śmierci syna i nie unikają tego tematu we własnej rodzinie, dobrze rokuje na przyszłość i pozwala przewidywać, że funkcjonowanie rodziny, mimo przeżytej traumy, nie jest znacząco zaburzone". Z drugiej strony stwierdzono w opinii, że "wskazane jest, aby poważniejsze zmiany w rodzinie były podejmowane po upłynięciu większej ilości czasu od zaistniałej sytuacji kryzysowej". W opinii skarżących takie ambiwalentne formułowanie wniosków dowodzi, że opiniująca psycholog nie stwierdziła jednoznacznie, że skarżący nie mogą stać się rodziną zastępczą ale wskazują na to, że psycholog ma wątpliwości.

Skarżący zwrócili także uwagę, że obie opinie psychologiczne (nr 56 i 57) są identyczne w treści, chociaż dotyczą odpowiednio M.K. i D.K. , poddając w związku z tym w wątpliwość, by dwie odrębne osoby miały identyczny profil osobowościowy. Wskazali również, że niedbałe podejście do badania znalazło swój wyraz także w błędnej dacie urodzenia D.K. , którego ponadto w opinii określa się mianem "Kandydatki", co może wskazywać na to, że w sprawie faktycznie powstała tylko jedna opinia, która następnie została w prosty sposób powielona bez dbałości o zmianę rodzaju żeńskiego na męski czy wpisania poprawnej daty urodzenia.

W ocenie skarżących organ nie ustalił więc wyczerpująco stanu faktycznego sprawy, a nadto w sposób wybiórczy dokonał oceny zebranych w sprawie dowodów. Organ nie wykazał bowiem niespełnienia przez skarżących przesłanek z ustawy, tym bardziej, że bardzo ogólny charakter tych przesłanek należało odczytywać w kontekście istoty zaskarżonej czynności, jaką jest tylko wstępna kwalifikacja do odbycia przez skarżących szkolenia na kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, co oznacza, że odmowa wyrażenia takiej zgody, oparta być musi na niebudzącym żadnych wątpliwości stwierdzeniu braku spełnienia opisanych przesłanek, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") sądowa kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 oraz z 2019 r. poz. 60, 730, 1133 i 2196), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Zgodnie natomiast z art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2, zaś w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. kontrola sądowa dokonywana jest w granicach sprawy administracyjnej, zaś sąd administracyjny orzekając w jej granicach, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem kontroli sądu w niniejszej sprawie jest czynność Prezydenta Miasta z dnia 7 października 2019 r. odmawiająca skarżącym wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową (vide: pismo działającego z upoważnienia organu pracownika MOPR w G. z dnia 7 października 2019 r., nr (...)).

W tym miejscu należy zaznaczyć, że zaskarżona czynność stanowi niewątpliwie czynność z zakresu administracji publicznej, dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, która podlega kontroli sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. wyrok WSA w G. z dnia 8 grudnia 2016 r., sygn. akt III SA/Gd 640/16, LEX nr 2183416 oraz wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Lu 799/17, LEX nr 2448929).

Materialnoprawną podstawę podjęcia zaskarżonej czynności stanowiły natomiast przepisy ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 1111 ze zm. – dalej w skrócie jako: "u.w.r."), a w szczególności art. 42 ust. 1, 2 i 7, art. 43 oraz art. 44 ust. 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 42 ust. 1 u.w.r. pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które: 1) dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej; 2) nie są i nie były pozbawione władzy rodzicielskiej, oraz władza rodzicielska nie jest im ograniczona ani zawieszona; 3) wypełniają obowiązek alimentacyjny - w przypadku gdy taki obowiązek w stosunku do nich wynika z tytułu egzekucyjnego; 4) nie są ograniczone w zdolności do czynności prawnych; 5) są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone: a) zaświadczeniem lekarskim o stanie zdrowia wystawionym przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 października 2017 r. o podstawowej opiece zdrowotnej (Dz. U. z 2019 r. poz. 357 i 730), oraz; b) opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym; 6) przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z tym że w przypadku cudzoziemców ich pobyt jest legalny; 7) zapewnią odpowiednie warunki bytowe i mieszkaniowe umożliwiające dziecku zaspokajanie jego indywidualnych potrzeb, w tym: a) rozwoju emocjonalnego, fizycznego i społecznego, b) właściwej edukacji i rozwoju zainteresowań, c) wypoczynku i organizacji czasu wolnego. Pełnienie funkcji rodziny zastępczej niezawodowej lub zawodowej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które nie były skazane prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo (art. 42 ust. 2 u.w.r.). Stosownie zaś do art. 42 ust. 7 u.w.r. okoliczności, o których mowa w ust. 1-3, ustala się na podstawie przeprowadzonej przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej.

Zgodnie z art. 43 u.w.r. kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka może odbyć szkolenie, o którym mowa w art. 44 ust. 1, po otrzymaniu od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej wstępnej akceptacji dokonanej na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2.

W myśl natomiast art. 44 ust. 1 u.w.r. kandydaci do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub do prowadzenia rodzinnego domu dziecka są obowiązani posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny.

Istota powyższego unormowania sprowadza się do tego, że kandydat do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka obowiązany jest posiadać świadectwo ukończenia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej lub prowadzonego przez ośrodek adopcyjny, które z kolei może odbyć po otrzymaniu od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej tzw. wstępnej akceptacji do odbycia takiego szkolenia. Innymi słowy "wstępna akceptacja" do odbycia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, o jakiej mowa w art. 43 u.w.r., stanowi zatem – acz nie wystarczający ale konieczny - warunek dopuszczenia kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Szkolenie to ma bowiem charakter obligatoryjny, warunkujący w przyszłości możliwość pełnienia opisanych wyżej funkcji.

Z art. 43 u.w.r. wynika, że podstawą skierowania kandydata do odbycia takiego szkolenia jest otrzymanie od organizatora rodzinnej pieczy zastępczej "wstępnej akceptacji", warunkowanej spełnieniem wymogów określonych w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r.

Pierwszym wymogiem stawianym osobom chcącym pełnić funkcję rodziny zastępczej lub prowadzić rodzinny dom dziecka jest to, że dają rękojmię należytego sprawowania pieczy zastępczej (art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r.). W doktrynie przyjmuje się, że wymóg ten odgrywa w omawianej ustawie istotną rolę, przy czym jego treść nie jest jednoznacznie określona, ponieważ ustawodawca wykorzystał w tym unormowaniu pojęcie niedookreślone "rękojmia", oznaczające poręczenie, zagwarantowanie czegoś, zapewnienie o czymś. Jak się wydaje, ustawodawca w analizowanym przepisie tego pojęcia użył w tym znaczeniu i miał na myśli to, że osoby chcące pełnić funkcję rodzinnej pieczy zastępczej zagwarantują należyte jej sprawowanie. Należy więc przez to rozumieć zdolność do ponoszenia odpowiedzialności za dziecko i zabezpieczenia jego interesów. Kierując się dodatkowo wykładnią systemową, trzeba uznać, że gwarancje należytego sprawowania pieczy zastępczej nie mogą obejmować tych elementów, które zostały wymienione w omawianym przepisie, a zatem muszą odnosić się do innych zagadnień. Jednocześnie spełnienie przez kandydatów pozostałych wymogów przewidzianych przez ustawę nie oznacza automatycznie spełnienia warunku wskazanego w pkt 1 ust. 1 art. 42 u.w.r., gdyż warunek ten jest odrębnym (dodatkowym) wymogiem, a nie sumą pozostałych warunków kwalifikacyjnych wymienionych w art. 42 u.w.r. Ustalenie spełniania omawianego wymogu "należytej rękojmi" należy do kompetencji organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, który dokonuje tego na podstawie analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Zaznaczyć należy, że zwłaszcza rozstrzygnięcie odmowne wydane z powodu niespełnienia tego wymogu będzie musiało mieć pogłębione uzasadnienie i wskazywać powody, które skłoniły do uznania, że kandydat ten nie daje gwarancji należytego wykonywania funkcji rodziny zastępczej lub prowadzącego rodzinny dom dziecka (zob. LEX/el – komentarz do art. 42 u.w.r., [w:] S. Nitecki, A. Wilk, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, Wolters Kluwer 2016 oraz [w:] K. Tryniszewska, Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Komentarz, wyd. II, LEX 2015).

Z akt sprawy, a w szczególności ze sporządzonej "Oceny spełnienia przez D. i M. K. warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r." z dnia 7 października 2019 r. wynika, że "w ocenie organizatora pieczy zastępczej na podstawie posiadanej dokumentacji, w tym opinii psychologicznej ww. kandydaci nie dają rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej". W ocenie Sądu takie stanowisko organu, w świetle powyższych wyjaśnień odnośnie znaczenia (rozumienia) wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r. i konieczności szczegółowego wskazania i uzasadnienia okoliczności, z powodu których w ocenie organu wskazani kandydaci nie dają rękojmi należytego sprawowania pieczy zastępczej, jest po części - niewystarczające, gdy odwołuje się do "posiadanej dokumentacji" jednakże nie wskazuje, o jakie konkretne dokumenty organowi chodzi, na podstawie których organ formułuje wniosek uzasadniający niespełnienie omawianego wymogu przez kandydatów, a po części – niewłaściwe, w zakresie w jakim brak gwarancji należytego wykonywania pieczy zastępczej, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r., miałby wynikać ze sporządzonych w niniejszej sprawie opinii psychologicznych kandydatów na rodzinę zastępczą, stwierdzających brak predyspozycji i motywacji do pełnienia przez kandydatów tej funkcji. Jak zostało zaznaczone powyżej analiza i ocena wypełnienia przez kandydatów wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r. nie możne odnosić się do zagadnień objętych zakresem przedmiotowym innych wymogów określonych w art. 42 u.w.r. Opinie psychologiczne kandydatów, do których nawiązał organ w kontekście wypełnienia przez kandydatów wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 1 u.w.r., sporządzone zostały natomiast na podstawie art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. i pod kątem spełnienia wymogów w nim określonych.

Stosownie do art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. pełnienie funkcji rodziny zastępczej oraz prowadzenie rodzinnego domu dziecka może być powierzone osobom, które są zdolne do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, co zostało potwierdzone opinią o posiadaniu predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka wystawioną przez psychologa, który posiada co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym.

W doktrynie przyjmuje się, że merytoryczna zawartość opinii, o której mowa w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. została w nim określona w sposób pełny. Ustawodawca uznał bowiem, że musi ona zawierać wskazania odnośnie do posiadania predyspozycji i motywacji do sprawowania funkcji w ramach pieczy zastępczej. Ten zakres opinii nie został unormowany, a tym samym ustawodawca przerzucił na wystawiającego opinię psychologa odpowiedzialność za jej treść. Można jedynie zauważyć, że zgodnie z treścią analizowanego przepisu opinia ta musi być pozytywna, bowiem za takim stanowiskiem przemawia to, że ma ona potwierdzać posiadanie predyspozycji, a zatem z jej treści musi wynikać zdolność danej osoby do sprawowania tej funkcji, jak również opinia musi wypowiadać się w sposób pozytywny co do motywacji, którą kieruje się dana osoba (zob. S. Nitecki, A. Wilk, op. cit., LEX/el - komentarz do art. 42 u.w.r.).

W niniejszej sprawie sporządzone zostały dwie opinie psychologiczne, osobno dla każdego z kandydatów – M. K. i D.K. , które w odniesieniu do "wniosków ogólnych" o kandydatach są identyczne. Stwierdzono w nich, że wskazane osoby nie posiadają aktualnie odpowiednich predyspozycji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, a ich motywacja jest niejasna. Wyjaśniono przy tym, że choć kompetencje wychowawcze kandydatów nie budzą zastrzeżeń i niewątpliwie posiadają pewne doświadczenie w kwestii sprawowania opieki nad dziećmi z pieczy zastępczej, to nie bez znaczenia pozostaje fakt, że rodzina opiniowanych kandydatów jest obciążona emocjonalnie samobójstwem ich najstarszego syna, a okres dwóch lat, który upłynął od tego tragicznego zdarzenia, to krótki czas na przejście całego procesu żałoby po śmierci osoby najbliższej. Z tego powodu wskazane jest, aby poważniejsze zmiany w rodzinie były podejmowane po upłynięciu większej ilości czasu od zaistniałej sytuacji kryzysowej.

Mając na uwadze treść sporządzonych w niniejszej sprawie opinii, w ocenie Sądu, zgodzić należy się z twierdzeniem skarżących, że odmowa wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową, w związku ze stwierdzeniem niewypełnienia warunku określonego w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. w świetle ww. opinii psychologicznych, na które powołał się organ dokonując zaskarżonej czynności, jest co najmniej przedwczesna. Należy zwrócić uwagę, że z przedmiotowych opinii – na co zwrócili uwagę skarżący i z czym należy się zgodzić – wynika w istocie, iż zdolność do sprawowania przez kandydatów właściwej opieki nad dzieckiem na skutek braku posiadania przez nich (aktualnie) predyspozycji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zanegowana została z uwagi na zbyt krótki okres czasu, który upłynął od sytuacji kryzysowej jaką przeżyła rodzina, tj. okres dwóch lat od samobójczej śmierci najstarszego dziecka kandydatów. Jednocześnie też – co istotne - w sporządzonych opiniach nie wyjaśniono z jakich powodów dwuletni okres żałoby po stracie dziecka jest zbyt krótki dla opiniowanej rodziny (kandydatów), czy są jakieś ogólnie przyjęte w psychologii zasady określające (minimalną czy maksymalną) długość okresu żałoby w takim przypadku, i jak te zasady odnoszą się konkretnie do osób skarżących i sytuacji, w której się znajdują. Konieczne jest zatem w tym wypadku szersze uzasadnienie i wyjaśnienie dlaczego dotychczasowy upływ czasu od śmierci dziecka dla rodziny kandydatów i ich samych – jako aspirujących do bycia rodzicami zastępczymi – wyklucza czy też poddaje w uzasadnioną wątpliwość ich zdolność do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem powierzonym im do pieczy zastępczej. Takie "pogłębione uzasadnienie" odmowy skarżącym w ich aktualnej sytuacji posiadania przez nich predyspozycji do sprawowania funkcji w ramach pieczy zastępczej nie zostało zaprezentowane przez organ przy dokonaniu zaskarżonej czynności, tj. w piśmie z dnia 7 października 2019 r. informującym skarżących o braku otrzymania przez nich wstępnej akceptacji do udziału w szkoleniu dla kandydatów na rodzinę zastępczą niezawodową, organizowanym przez MOPR w G.. Nadmienić w tym miejscu należy, że przedstawienie przez organ pełniejszego uzasadnienia podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia dopiero w odpowiedzi na skargę uznać należy za działanie oczywiście spóźnione. Także kwestia "niejasnej motywacji" kandydatów na rodzinę zastępczą - jak wskazano we "wnioskach ogólnych" sporządzonych opinii - nie została należycie przy podejmowaniu zaskarżonej czynności wyjaśniona i uzasadniona.

Dodatkowo należy w niniejszej sprawie zwrócić także uwagę, że z art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. wynika, iż wymóg zdolności do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem, która – w zakresie posiadania przez kandydata na rodzinę zastępczą predyspozycji i motywacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka – musi być stwierdzony opinią, sporządzoną na piśmie przez psychologa spełniającego wymogi określone w analizowanym unormowaniu, tj. psychologa, który ma co najmniej wykształcenie wyższe magisterskie na kierunku psychologia oraz 2-letnie doświadczenie w poradnictwie rodzinnym.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażono natomiast pogląd, że spełnienie wymogu określonego przepisem art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r., odnoszącego się do kwalifikacji psychologa wystawiającego opinię w postępowaniu o pełnienie funkcji rodziny zastępczej, powinno być w sposób oczywisty wykazane przez organ na etapie prowadzonego postępowania. Odpowiednie dokumenty potwierdzające kompetencje psychologa, bądź kopie tych dokumentów, powinny zostać złożone do akt, warunkują one bowiem prawidłowość prowadzonego postępowania, w tym odpowiednie zgromadzenie materiału służącego wydaniu rozstrzygnięcia przez organ (zob. wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1306/17, LEX nr 2422593).

W przekazanych do Sądu aktach sprawy brak jest informacji (dokumentów), z których wynikałoby, że psycholog sporządzająca w niniejszej sprawie opinie o kandydatach z dnia 4 października 2019 r. posiada określone w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r. kompetencje (wymagania).

W konsekwencji wobec wskazanych powyżej przez Sąd zastrzeżeń, co do prawidłowości dokonanej przez organ oceny spełnienia przez skarżących wymogu określonego w art. 42 ust. 1 pkt 5 lit. b/ u.w.r., przyjęta przez organ konstatacja o braku posiadania przez skarżących zdolności do sprawowania właściwej opieki nad dzieckiem powierzonym im do pieczy zastępczej, jest przedwczesna.

W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu należy również podkreślić - na co także zwracali uwagę skarżący w złożonej skardze - że akceptacja do odbycia szkolenia organizowanego przez organizatora rodzinnej pieczy zastępczej, jest jedynie wstępnym etapem rozpoczęcia pracy w charakterze rodziny zastępczej, nieprzesądzającym ostatecznie o kwalifikacji do pełnienia takiej funkcji. Stosownie bowiem do art. 45 u.w.r. na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, posiadającego świadectwo ukończenia szkolenia, o którym mowa w art. 44 ust. 1, organizator rodzinnej pieczy zastępczej właściwy ze względu na miejsce zamieszkania kandydata wydaje zaświadczenie kwalifikacyjne zawierające potwierdzenie ukończenia tego szkolenia oraz spełniania warunków, o których mowa w art. 42. Uznać zatem należy, że organ rozpoznając wniosek kandydatów o objęcie szkoleniem do pełnienia funkcji rodziny zastępczej winien wyrazić zgodę na odbycie przez wnioskodawcę takiego szkolenia, w sytuacji gdy stwierdzi, że zasadniczo spełnia on warunki wymienione w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r., natomiast odmowa udzielenia takiej akceptacji, mającej - co istotne - charakter wstępny, może nastąpić jedynie w sytuacji, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc z uwagi na zachodzące jednoznacznie negatywne okoliczności, jest oczywiste, że wyłączona jest możliwość odbycia opisanego szkolenia przez kandydata, wobec niespełnienia przesłanek sprawowania pieczy zastępczej (zob. powołany powyżej wyrok WSA w Lublinie z dnia 30 stycznia 2018 r.).

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w G., na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.

Rozpoznając ponownie sprawę, organ uwzględni ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w niniejszym wyroku, stosownie do art. 153 p.p.s.a. Obowiązkiem organu będzie w szczególności ponowne dokonanie oceny spełniania przez skarżących warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2 u.w.r. z uwzględnieniem stanowiska, iż kwalifikacja do odbycia szkolenia, o którym mowa w art. 44 ust. 1 u.w.r., nie stanowi jeszcze o ostatecznym przesądzeniu o posiadanych przez kandydata kwalifikacjach do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. Wyrażone natomiast w niniejszej sprawie stanowisko, w szczególności w przypadku odmowy skarżącym prawa do odbycia omawianego szkolenia, organ w należyty sposób uzasadni, popierając je stosowną argumentacją odnoszącą się do zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie.