Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 3306/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-03-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Joanna Tuszyńska Sędziowie : WSA Aldona Gąsecka-Duda AWSA Janusz Kasprzycki (spr.) Protokolant : Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] listopada 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienie uprawnień wdowy po kombatancie I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia 10 wrzesień 2001 r. Nr [...] II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej J.P. kwotę [...] zł.([...]), tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 10 września 2001r., Nr [...], wydaną na podstawie art. 20 ust. 3 w zw. z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 z późn. zm., zwaną dalej w skrócie - ustawą o kombatantach(...)), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych pozbawił J.P. uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie.

W uzasadnieniu tej decyzji Kierownik Urzędu wskazał, że J.P. uzyskała uprawnienia przysługujące wdowie po zmarłym mężu T.P., który posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, że T.P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu udziału w walkach zbrojnych podczas służby w Wojsku Polskim w okresach: 10.11.1948 - 07.02.1949; 20.04.1949 - 21.05.1949. Nie były to jednak walki z oddziałami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...). Z powyższego wynika, że T.P. otrzymał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...), uprawnienia kombatanckie nie przysługują osobom, które otrzymały je wyłącznie z tytułu utrwalania władzy ludowej. Uprawnienia wdów po kombatantach nie mają pierwotnego charakteru. Są to uprawnienia pochodne, a więc zależą od istnienia uprawnień pierwotnych. Istnienie stanu, w którym sam kombatant byłby pozbawiony uprawnień jest podstawą do pozbawienia uprawnień wdowy po takim kombatancie, jako korzystającej z prawa pochodnego. W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach(...), tj. wdowom i wdowcom pozostałym po osobach wymienionych w art. 25 ust, 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...).

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionym w terminie, J.P. podniosła okoliczności związane ze służbą wojskową męża T.P. Załączyła kserokopie książeczki wojskowej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, decyzją z dnia [...] 2001 r., Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy s woj ą własną decyzję z dnia 10 września 2001 r., Nr [...].

W uzasadnieniu Kierownik Urzędu wskazał, że ponownie rozpatrując sprawę ustalił, iż T.P. uzyskał uprawnienia kombatanckie decyzją ZBoWiD w N. z dnia [...] 1983 r. wyłącznie z tytułu udziału w walce zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej za służbę w Wojsku Polskim po 30.06.1947 r., tj. od 10.11.1948 r. do 07.02.1949 r. oraz od 20.04.1949 r. do 21.05.1949 r. W okresie zaliczonym przez ZBOWiD jako działalność kombatancka nie brał udziału w walkach z UPA ani z grupami Wehrwolfu. Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie akt ZBOWiD i wykazu z Centralnego Archiwum Wojskowego Nr [...] z dnia 22.08.1995 r. (wykaz jednostek, które w latach powojennych zwalczały ugrupowania zbrojnego podziemia). Wobec powyższego Kierownik Urzędu ustalił, iż uprawnień kombatanckich męża dotyczy przepis art. 25 ust 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...), który stanowi, iż pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na podstawie dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej W tym stanie rzeczy nie przysługują uprawnienia osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 ustawy o komnatach(...), tj. wdowom i wdowcom pozostałym po kombatantach (Uchwała SN z dnia 25.01.1996 r. sygn. akt III AZP 32/95). W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy stwierdzono, że postępowanie weryfikacyjne zostało przeprowadzone prawidłowo a zaskarżona decyzja wydana zgodnie z obowiązującą ustawą o kombatantach. W postępowaniu weryfikacyjnym postępowano zgodnie z art. 10 i 73 § 1 kpa.

Z decyzją tą nie zgodziła się J.P. i wniosła na nią skargę do sądu administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł ojej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, póz. 1270 ze zm., zwanej dalej w skrócie p.p.s.a.).

Stosownie natomiast do § 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 25 kwietnia 2003 r. w sprawie przekazania rozpoznawania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (Dz. U. Nr 72, póz. 653) rozpoznawanie spraw z zakresu działania Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W., w których stroną skarżącą są osoby zamieszkałe poza obszarem właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości osoby te zamieszkują.

W świetle art. 1 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, w tym w zakresie - legalności decyzji administracyjnych ( art. 1 i art. 3 p.p.s.a.). Przy czym, jak głosi art. 134 § 1 tej ustawy, sądy administracyjne nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, przeto kontroli legalności dokonuj ą również z urzędu.

Skarga jest uzasadniona, albowiem sądowa kontrola, przeprowadzona w niniejszej sprawie, wykazała, że zaskarżona decyzja jak i utrzymana nią w mocy decyzja tego samego organu naruszaj ą prawo.

Postępowanie w sprawie o pozbawienie uprawnień kombatanckich toczy się w ramach i na zasadach określonych przepisami k.p.a.

Skoro Kierownika Urzędu obowiązują zasady postępowania ustanowione w k.p.a., to zobligowany jest on do przestrzegania w szczególności jednej z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, jaką jest zasada dążenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej, mająca kapitalny wpływ na ukształtowanie całego procesu . Z przepisu art. 7 k.p.a., w którym jest ona wyrażona, wynika obowiązek organu administracji publicznej do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych z określoną sprawą.

Wiąże się z tym również aprobowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, że w sprawach związanych z uprawnieniami kombatanckimi, których tłem są złożone procesy historyczne, odległe w czasie fakty i zmienne oceny, należy dołożyć szczególnej staranności, aby postępowanie administracyjne przez swoją sprawność i poprawność przekonywało o bezstronności organów administracyjnych, a przez to w korzystny sposób kształtowało świadomość oraz kulturę prawną obywateli, czego wymaga art. 8 k.p.a. (por. wyrok NSA z 04.09.2002, sygn. akt: SA 3115/01, LEX nr 142318).

Nie należy także zapominać, że to w procedurze administracyjnej urzeczywistniają się przepisy prawa materialnego, stanowiące podstawę prawną danego rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie Kierownik Urzędu oparł swoje rozstrzygnięcie na materialnoprawnej podstawie art. 25 ustawy o kombatantach(...). Został on umieszczony w rozdziale 7 ustawy o kombatantach(...), pt. "Przepisy przejściowe i końcowe". Przepis ten w ustępie pierwszym ustanawia zasadę, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują je z zastrzeżeniem ustępu 2, który określa różne przesłanki pozbawienia uprawnień kombatanckich, a w pkt 2 stanowi, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub z innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, art. 2 oraz w art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939 lub, które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r.

Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że T.P. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej podczas pełnienia służby wojskowej w 13 Pułku KBW.

Kierownik Urzędu nie zweryfikował jednak w sposób prawidłowy istotnych dla sprawy okoliczności dotyczących walki z bandami, o których mowa w art. 1 ust. 2 pkt 6 ustawy o kombatantach(...). Aby pozostać w zgodzie z naczelną zasadą dochodzenia do osiągnięcia prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) i postanowieniami art. 77 § 1 k.p.a., powinien był, dokonać wnikliwych ustaleń, czy podczas całego przebiegu służby wojskowej T.P. nie walczył z grupami Wehrwolfu i bandami UPA.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, które ma stanowić uzewnętrznienie motywacji decyzji administracyjnej (J. Zimmermann: Motywy decyzji administracyjnej i jej uzasadnienie, Warszawa 1981, s. 93 i następne), Kierownik Urzędu stwierdził, że T.P. podczas służby nie brał udziału w walkach z oddziałami wymienionymi w art. 1 ust. 2 pkt 6 cyt. Ustawy o kombatantach(...). Powołał się przy tym na wykaz z Centralnego Archiwum Wojskowego nr 647 z dnia 22 sierpnia 1995r.

Znajdujący się w aktach sprawy wykaz z Centralnego Archiwum Wojskowego obrazujący jakie ugrupowania niepodległościowe lub bandy zwalczał 13 Pułk KBW, ustaleń poczynionych przez Kierownika Urzędu nie potwierdza. Istotnie w latach 1948 do 1950 13 Pułk KBW nie zwalczał band UPA ani grup Wehrwolfu ale jak wynika z tego wykazu w okresie od kwietnia do grudnia 1947 r. 13 Pułk KBW brał udział w walkach między innymi z bandami UPA, a więc, biorąc pod uwagę zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień N. z dnia [...] 1983 r., w okresie obejmującym służbę T.P. w 13 Pułku KBW. Podkreślić przy tym należy, że wbrew ustaleniom Kierownika Urzędu T.P. nie pełnił służby wojskowej od 10 listopada 1948 r. lecz od 29 września 1947 r. (vide: zaświadczenie Wojskowej Komendy Uzupełnień N. z dnia [...] 1983 r., k. 6 akt sprawy).

Powyższe pozwala stwierdzić, że Kierownik Urzędu nie dokonał wyodrębnienia wszystkich istotnych faktów dla niniejszej sprawy, a ponadto te ustalenia, które zawarł w uzasadnieniu swojej decyzji pozostają w sprzeczności z znajdującym się w aktach sprawy materiałem dowodowym. Narusza to przepisy art. 7 i 77 § 1 oraz 107 § 3 k.p.a.

Okoliczność udziału 13 Pułku KB W, w którym służył T.P. miało bowiem znaczenie dla kwestii ewentualnego zachowania przez niego uzyskanych uprawnień kombatanckich z uwagi na treść art. 25 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy o kombatantach (...). Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 6 ustawy o kombatantach(...) uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu stanowiłoby podstawę do tytułu kombatanckiego.

W takim stanie rzeczy, skoro nie istniały, w świetle zebranego materiału dowodowego, przesłanki do pozbawienia T. P. uzyskanych przez nie go uprawnień kombatanckich na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...), to z uwagi na to, że uprawnienia wdowy po kombatancie mają charakter pochodny i zależny od istnienia uprawnień pierwotnych i braku przesłanek do pozbawienia tychże uprawnień pierwotnych, to nie było również podstaw do pozbawienia J.P. - wdowy po T.P. uprawnień kombatanckich w oparciu o art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy o kombatantach(...).

W tym stanie rzeczy, Sąd ustalił, że doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego mające wpływ na wynik sprawy.

W związku z tym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł zatem, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.), jak w pkt 1 sentencji wyroku.

O kosztach natomiast orzekł w punkcie II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U., z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1271 ze zm.).