Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt I SA/Rz 177/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2020-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit.c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. WSA Grzegorz Panek, Sędzia WSA Małgorzata Niedobylska /spr./, Asesor WSA Jacek Boratyn, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 czerwca 2020 r. sprawy ze skargi S.B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od przypadających składek za zatrudnionych pracowników oraz osobę prowadzącą działalność gospodarczą na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za poszczególne okresy lat 1996-2019 uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS/organ) z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] wydana wobec S. B. (dalej: zobowiązany/skarżący).

Z uzasadnienia decyzji i akt sprawy wynika, że zobowiązany wystąpił do ZUS z wnioskiem u rozłożenie na raty zaległości i umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu podał, że utrzymuje się ze skromnej emerytury i nie posiada żadnych środków majątkowych, by dokonać spłaty zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] października 2019 r. nr [...] ZUS odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych składek stwierdzając, że:

- nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019r., poz.300 ze zm. – dalej: u.s.u.s.),

- zobowiązany nie wykazał przesłanek, o których mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003r., Nr 141, poz.1365 – dalej: Rozporządzenie z 2003r.),

S. B. zwrócił się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, zarzucając brak dokładnej analizy materiału dowodowego i naruszenie zasady prawdy obiektywnej. Dodał, że ZUS nie wykazał wysokości zobowiązania z tytułu nieopłacenia składek oraz odsetek i nie ustosunkował się w sposób wyczerpujący do przedstawionych przez zobowiązanego wątpliwości. Zarzucił nieprawidłowe ustalenia, że jest właścicielem samochodu osobowego marki Ford z 1987 r., że możliwa jest spłata zadłużenia oraz że nieprzedawnione należności wynoszą kilkaset tysięcy złotych.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2020r. nr [...] ZUS uchylił w całości decyzję wydaną w pierwszej instancji i na podstawie:

1. art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 2 i 3 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia odsetek przypadających od składek za zatrudnionych pracowników (w części finansowanej przez płatnika składek i ubezpieczonych) oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 348 901,00 zł, w tym:

a) konto pracownicze do 31 grudnia 1998 r. odsetki liczone na dzień przedawnienia składek przypadających za okres od 12/1999 do 01/1996, od 04/1996 do 08/1996, od 01/1997 do 06/1997, od 09/1998 do 11/1998 w kwocie 188 402,00 zł,

b) ubezpieczenia społeczne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 04/2000 do 12/2001, 02/2002 do 08/2002, 10/2002 do 11/2002, 01/2003, 02/2004, 10/2004, od 05/2005 do 06/2005, 12/2005, 03/2006 w kwocie 132 202,00 zł,

c) ubezpieczenie zdrowotne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 06/2000 do 04/2002, od 06/2002 do 08/2002, od 10/2002 do 11/2002, 01/2003, 05/2003, 07/2003, 02/2004, 10/2004, 12/2005, 03/2006 w kwocie 19 002,00 zł,

d) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na dzień 10 lipca 2019 r. przypadające od składek za okres od 05/2000 do 12/2001, od. 02/2002 do 04/2002, od 06/2002 do 11/2002, 05/2003, 07/2003, 09/2003, 02/2004, 10/2004, 06/2005, od 03/2007 do 06/2007 w kwocie 9 295,00 zł.

2. art. 83 ust.1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a, art. 32 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1-3 Rozporządzenia z 2003r. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę przypadających od składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą (ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek) w łącznej wysokości 64 145,00 zł, w tym:

a) konto osobiste do 31 grudnia 1999 r. odsetki liczone na dzień przedawnienia składek przypadających za okres 08/1996, 03/1997 do 05/1997, od 12/1997 do 12/1999 w kwocie 21 271,00 zł,

b) ubezpieczenia społeczne odsetki liczone na dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 04/2000 do 12/2001, 02/2002-08/20025,10/2002-11/2002, 01/2003, 02/2004, 10/2004, 05/2005 - 06/2005, 12/2005, 03/2006, 04/2007, 01/2015, 05/2015, 12/2017, 01/2018-03/2018, 05/2018 w kwocie 33 736,00 zł,

c) ubezpieczenie zdrowotne odsetki liczone dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019 r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 06/2000 do 04/2002, 06/2002 - 08/2002, 10/2002 - 11/2002, 01/2003, 05/2003, 07/2003, 02/2004, 10/2004, 12/2005, 03/2006, 12/2007, 02/2008, 07/2017 - 07/2018, 09/2018 - 04/2019 w kwocie 6 698,00 zł,

d) Fundusz Pracy odsetki liczone dzień przedawnienia oraz na 10 lipca 2019 r. przypadające od nieopłaconych składek za okres od 05/2000 do 12/2001, 02/2002 - 04/2002, 06/2002 - 11/2002, 05/2003, 07/2003, 09/2003, 02/2004, 10/2004, 06/2005, 03/2007 - 06/2007,12/2007, 02/2008, 04/2008 w kwocie 2 440,00 zł.

W uzasadnieniu organ wskazał, że wydając decyzję przeanalizował zaległości figurujące na koncie zobowiązanego pod względem przedawnienia. Zgodnie z art. 24 u.s.u.s nie ulegają przedawnieniu należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu, do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych na dzień przedawnienia. Organ stwierdził, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 nie ma wpływu na hipoteki ustanowione od dnia 1 stycznia 2003 r., albowiem od tej daty u.s.u.s. zawiera samodzielne uregulowanie w art. 24 ust. 5, a przepis art. 31 tej ustawy nie odsyła do odpowiedniego stosowania w tym zakresie art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej. Organ rentowy jest związany brzmieniem obowiązującego art. 24 ust. 5 u.s.u.s., którego konstytucyjność nie została podważona przez Trybunał Konstytucyjny. Ponadto zaznaczył, że sprawa konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. została przedstawiona do oceny Trybunałowi Konstytucyjnemu (sygn. akt. P 2/18) w pytaniu prawnym Sądu Okręgowego w Gliwicach z 5 lutego 2018 r.

ZUS dokonał hipotecznego zabezpieczenia należności z tytułu składek w dniu 16 kwietnia 1998 r. na nieruchomości położonej w Ł. o pow. 0,22 ha i w dniu 8 marca 2008 r. na nieruchomości gruntowej położonej w D. przy ul. [...] o pow. 0,3190 ha, a także na nieruchomości położonej w D. o pow. 0,3843 ha (w dniach 3 czerwca 2003 r., 5 sierpnia 2005 r. i 28 maja 2009 r.).

W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust.2 u.s.u.s. Organ wskazał na prowadzone w stosunku do zobowiązanego skuteczne postępowanie egzekucyjne, w wyniku którego w listopadzie 2019 r. uzyskano 553,38 zł. Wg organu zobowiązany jest współwłaścicielem, na zasadzie wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej, nieruchomości gruntowej położonej w D. przy ul. [...] o pow. 0,3190 ha oraz nieruchomości gruntowej zabudowanej budynkiem gospodarczym położonej w miejscowości Ł.o pow. 0,2200 ha, które mogą być przedmiotem obrotu i źródłem przychodu. Ponadto naczelnik urzędu skarbowego oraz komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję i tym samym nie został ustalony brak możliwości dochodzenia egzekucyjnego przez uprawnione w tym zakresie organy egzekucyjne.

Organ dokonał też analizy możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, w oparciu o przesłanki wynikające z § 3 Rozporządzenia z 2003r. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów, nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Z analizy dokumentów zebranych w sprawie wynika, że 25 kwietnia 2019r. zobowiązany wyrejestrował działalność gospodarczą, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną M. B., która z tytułu umów o pracę oraz umów zleceń osiąga łącznie dochód wyższy niż wskazany w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z dnia 21 maja 2019r. Od 8 maja 2018r. zobowiązany uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w wysokości 2 213,55 zł brutto, z którego dokonywane jest potrącenie na rzecz zaległych składek do ZUS w wysokości 553,38 zł, do wypłaty pozostaje 1 279,95 zł netto. Zadeklarowane stałe wydatki związane z utrzymaniem to opłaty eksploatacyjne w wysokości 1 100,00 zł oraz koszty leczenia w wysokości 600,00 zł. Rodzina nie korzysta z pomocy społecznej należnej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji życiowej. Zdaniem organu, dochód rodziny zobowiązanego przekracza minimum socjalne wynoszące 2 012,89 zł (w II kwartale 2019r. dla gospodarstwa 2-osobowego), a kwota, która po opłaceniu rachunków związanych z utrzymaniem pozostaje do dyspozycji rodziny, pozwala na zaspokojenie potrzeb związanych z egzystencją. Podnoszona we wniosku trudna sytuacja materialna nie została przez zobowiązanego w żaden sposób udokumentowana.

Organ ocenił, kierując się doświadczeniem życiowym, że zobowiązany wraz z żoną posiadają dochody, które nie zostały wykazane w złożonym wniosku, a postawę zobowiązanego, który deklaruje trudną sytuację materialną i domaga się przerzucenia na Skarb Państwa kosztów prowadzonej działalności gospodarczej, a jednocześnie wyjeżdża na miesiąc poza granice kraju, uznał za nieracjonalną.

Zdaniem organu, skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganie dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Organ dodał też, że w związku z wątpliwościami zobowiązanego dotyczącymi kwot możliwych do dochodzenia na podstawie dokonanych wpisów hipotecznych, pismem z dnia 26 listopada 2019 r. wskazał podstawę prawną, wysokość kwoty zabezpieczenia oraz wyjaśnił sposób liczenia i wysokość odsetek od zabezpieczeń hipotecznych dokonanych na nieruchomościach. Ponadto pismem z 5 grudnia 2019r. poinformował o aktualnej wysokości niedopłaty widniejącej na koncie zobowiązanego jako płatnika składek. Organ dodał, że umorzenie odsetek oznaczałoby uprzywilejowanie względem innych podmiotów, które regulują zobowiązania wynikające z nieopłaconych w terminie składek, a temu sprzeciwia się zasada sprawiedliwości społecznej i równości obywateli wobec prawa.

W skardze na powyższą decyzję do tut. Sądu, S.B. zarzucił:

1.Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy:

1) art. 7, art 77 § 1 i art 80 k.p.a., tj. naruszenie zasady prawdy obiektywnej, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym:

a) niewyjaśnienie znaczących rozbieżności księgowo-rozliczeniowych pojawiających się w różnych dokumentach wydawanych przez organ dot. wysokości odsetek od zaległych składek, co do których złożono wniosek o umorzenie,

b) nieprzeprowadzenie wnioskowanych przez skarżącego dowodów księgowo-rozliczeniowych, w tym dowodu ze szczegółowego i prawidłowego zestawienia wszystkich należnych Zakładowi składek za okres od marca 2000 r. do kwietnia 2008 r., za okres od stycznia 2014 r. do kwietnia 2019 r. oraz z całej historii dokonywanych przez niego wpłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2000 r. do kwietnia 2019 r., gdy zakończył i wyrejestrował prowadzoną działalność gospodarczą oraz z Informacji w przedmiocie sposobu księgowania tych wpłat przez Zakład - celem ustalenia prawidłowej wysokości globalnej kwoty zobowiązań,

c) nieuwzględnienie przy ustalaniu wysokości odsetek nieprzedawnionych i nadających się do umorzenia wpisów hipotecznych znajdujących się w Dziale IV księgi wieczystej numer [...],

d) niewłaściwe ustalenie, że przed rokiem 2000 istnieją jakiekolwiek nieprzedawnione należności ZUS, w sytuacji, gdy w postępowaniu w I instancji organ w ogóle w tej kwestii nie orzekał, a ponadto - należności ZUS przed 1999r. zostały zaspokojone w całości z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości położonej w C. w dniu 30.07.1999 r.

e) błędne ustalenie, iż skarżący jest w stanie dokonać spłaty odsetek w kwocie wskazanej w decyzji w systemie ratalnym lub w postępowaniu egzekucyjnym, w sytuacji gdy według kwestionowanego wyliczenia organu stanowią one prawie 80 % kwoty całego zobowiązania,

f) błędne uznanie, że pobór odsetek w takiej wysokości ma na celu rzekomo równe traktowanie wszystkich płatników składek, podczas gdy - wyliczone w takiej wysokości odsetki (413.046,00 zł) pełnią de facto funkcję represji (swego rodzaju "lichwy"), a nie rekompensaty za opóźnienie w płatności składek,

2) naruszenie art. 8 k.p.a., polegające na nieurzeczywistnieniu zasady pogłębiania zaufania organów administracji publicznej wobec strony postępowania, skoro organ w postępowaniu odwoławczym nie był w stanie wykazać i obronić swojego stanowiska co do wysokości jego wierzytelności względem skarżącego. Ponadto organ w postępowaniu odwoławczym uznał, wbrew postępowaniu w I instancji, że przed rokiem 2000 istnieją jakiekolwiek nieprzedawnione należności ZUS, co de facto oznacza pogorszenie sytuacji skarżącego.

2. Naruszenie przepisów prawa materialnego:

1) tj. art. 68 ust. 2 w zw. z art. 69 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. 1982 Nr 19, poz. 147, tj. Dz.U. z 2918 r. poz. 1916) przez ich niezastosowanie i brak uznania, że hipoteka zabezpiecza wierzytelność do oznaczonej sumy pieniężnej oraz zabezpiecza mieszczące się w sumie hipoteki roszczenia o odsetki oraz o przyznane koszty postępowania, jak również inne roszczenia o świadczenia uboczne, tym samym wadliwe ustalenie, że nieprzedawnione odsetki mogą wynosić kwotę 413.946,00 zł, podczas gdy sumy hipoteczne w Dziale IV księgi wieczystej numer [...] za okres precyzyjnie wskazany w księdze wieczystej od marca 2000 r, do kwietnia 2008 r. wynoszą 188.818,22 zł, natomiast za okres przed marcem 2000 r. nie istnieją żadne nieprzedawnione roszczenia ZUS.

2) art. 28 ust. 3 a w zw. z art 32 u.s.u,s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia z 2003 r, przez jego nieprawidłowe zastosowanie i uznanie, że nie zachodzą wyjątkowe okoliczności, z których wynika, iż opłacenie należności z tytułu składek (w tym wypadku odsetek) pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, w sytuacji, gdy odsetki według Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w wysokości 413.046,00 zł znacząco (prawie czterokrotnie) przenoszą wysokość kwoty zobowiązania głównego. W kwestii odsetek zachodzi oczywista niemożność ich spłacenia, nawet jeżeli zostały one wyliczone prawidłowo.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zobowiązanie organu do przeprowadzenia wnioskowanych przez niego dowodów księgowo-rozliczeniowych, w tym dowodu ze szczegółowego zestawienia wszystkich należnych Zakładowi składek za okresy od marca 2000 r. do kwietnia 2008 r. , od stycznia 2014 r. do kwietnia 2019 r. oraz z całej historii dokonywanych przez niego wpłat z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od miesiąca marca 2000 r. do miesiąca kwietnia 2019 r. oraz z informacji w przedmiocie sposobu księgowania tych wpłat przez Zakład - celem ustalenia prawidłowej wysokości globalnej kwoty zobowiązań. Wniósł też o uwzględnienie przedawnienia znaczącej części należności w postaci odsetek oraz o wydanie decyzji umarzającej odsetki istniejące nieprzedawnione w całości, z uwagi na to, że nie jest w stanie w żadnym wypadku dokonać ich opłacenia, a powyższe pozbawiłoby jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Dodał, że zlecił podmiotowi prowadzącemu rachunkowość sporządzenie opinii księgowo-rozliczeniowej, którą przedstawi w terminie 30 dni od dnia wniesienia skargi

W uzasadnieniu wskazał m.in., że organ nieprawidłowo księgował dokonywane przez niego wpłaty na poczet składek, co przekładało się na nieprawidłowe wyliczenie odsetek należnych ZUS. Ponadto w kierowanych do niego pismach organ wskazywał różne kwoty odsetek, co czyni wyliczenia organu niewiarygodnymi. Bez prawidłowego ustalenia salda, bezprzedmiotowym jest podejmowanie decyzji o umorzeniu lub o odmowie umorzenia odsetek od zaległych składek należnych Zakładowi. Dotychczas nie przedstawiono niebudzącego wątpliwości dowodu z dokumentów wskazujących na sposób księgowania uiszczanych przez skarżącego kwot.

Zarzucił, że dopiero w postępowaniu odwoławczym organ stwierdził, że istnieją nieprzedawnione odsetki za okres przed 2000 rokiem, podczas gdy w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uznał, iż nie ma żadnych zaległych odsetek za okres przed 2000 rokiem, nadających się do umorzenia.

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z dnia 16 marca 2020r. skarżący podniósł m.in., że organ wielokrotnie twierdził, że z uwagi na wpisy hipoteczne, jego należności (w tym odsetki od zaległych składek) nie uległy przedawnieniu. Tymczasem orzecznictwo sądów administracyjnych i powszechnych wskazuje, że ustanowienie hipoteki nie pozbawia możliwości przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką, na dowód czego skarżący powołał niektóre orzeczenia. W jego ocenie Sąd jest nie tylko uprawniony, ale i zobowiązany badać konstytucyjność przepisów, na podstawie których orzeka w indywidualnych sprawach, w tym o niekonstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

W myśl art. 1 ustawy z 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019r., poz. 2325 ze zm., dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Decyzja administracyjna podlega uchyleniu, jeśli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.) lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia jej nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w wyżej wskazanych granicach Sąd stwierdził, że powinna ona zostać usunięta z obrotu prawnego z uwagi na uchybienia przepisom prawa procesowego.

Przedmiotem skargi jest decyzja wydana przez ZUS w drugiej instancji tj. podjęta na skutek wniosku zobowiązanego o ponowne rozpatrzenie sprawy. W wydanej decyzji ZUS uchylił w całości własną decyzję z dnia [...] października 2019r. nr [...], nie wyjaśniając w ogóle powodów takiego rozstrzygnięcia, natomiast jako podstawę prawną wskazał przepis art.138 § 1 pkt 1 k.p.a., zgodnie z którym organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

Ponadto w treści rozstrzygnięcia organ orzekł o odmowie umorzenia odsetek od należności określonych jako "konto pracownicze do 31 grudnia 1998r." oraz "konto osobiste do 31 grudnia 1998r.", co do których u.s.u.s. nie przewiduje możliwości orzekania o ich umorzeniu bądź o odmowie umorzenia. W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części, natomiast stosownie do treści art. 32 u.s.u.s. przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne, w tym dotyczące stosowania ulg i umorzeń, stosuje się odpowiednio do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Umorzeniu mogą podlegać też odsetki od ww należności. Wprawdzie przepisy u.s.u.s. stanowią o prowadzeniu przez ZUS kont ubezpieczonych i kont płatników składek, lecz sposób księgowania należności ubezpieczonych na poszczególnych kontach w ZUS jest sprawą organizacyjną, natomiast w decyzji dotyczącej umorzenia organ powinien przede wszystkim wskazać jakie zaległości składkowe ciążą na zobowiązanym.

Pomimo zgłaszanych przez zobowiązanego wątpliwości co do określenia wysokości ogólnej kwoty należności z tytułu składek i odsetek, organ nie wyjaśnił ich w prowadzonym postępowaniu, natomiast treść decyzji wskazuje na to, że organ sam ma problemy m.in. z ustaleniem daty początkowej składek, od których naliczane były odsetki. W decyzji pierwszoinstancyjnej rozstrzygnięciem objęto okres rozpoczynający się od maja 2000r., natomiast decyzja wydana w drugiej instancji obejmuje odsetki od składek należnych również za lata wcześniejsze, sięgające roku 1996. Rozbieżności tych organ nie wyjaśnił, a ponadto popełnił błąd w określeniu okresu zaległości wymienionych w pkt 1a decyzji, wskazując "okres od 12/1999 do 01/1996".

Zdaniem Sądu, zasadne są te zarzuty skargi, które odnoszą się do rozszerzenia przedmiotu rozstrzygnięcia przez organ orzekający w II instancji. Wprawdzie decyzje w sprawie umorzenia należności składkowych nie mają charakteru ustalającego, lecz jednoznaczne wskazanie okresu, którego dotyczy zadłużenie i jego wielkości ma znaczenie w kontekście badania przesłanek umorzenia. Organ odwoławczy powinien wyjaśnić, z jakich powodów rozstrzygnięciem objął należności z okresu wcześniejszego niż wskazany w decyzji pierwszoinstancyjnej. Objęcie decyzją odsetek od należności powstałych przed rokiem 2000 może budzić wątpliwości ze względu na ich możliwe przedawnienie, dlatego istotne jest precyzyjne wskazanie aktualnego stanu zadłużenia i okoliczności mających wpływ na bieg terminu przedawnienia.

W odniesieniu do kwestii przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką wypowiedział się Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 20 maja 2020r. sygn. akt P 2/18 orzekł, że art. 24 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że organ zasadnie odwołał się do treści art.24 ust.5 u.s.u.s., jednakże nie wyjaśnił podnoszonej przez skarżącego kwestii zaspokojenia w całości należności ZUS powstałych przed 1999r., z kwot uzyskanych ze sprzedaży nieruchomości w C., na której ustanowiono hipotekę przymusową zabezpieczającą m.in. należności ZUS. Z dołączonego do skargi aktu notarialnego z [...] lipca 1999r. wynika, że przedstawiciel ZUS otrzymał z tej transakcji kwotę 67.348,00 zł na zaspokojenie roszczeń Zakładu wobec skarżącego.

Jak wskazał skarżący, umowy tej wcześniej nie powołał, bowiem dopiero w decyzji wydanej w II instancji organ objął rozstrzygnięciem należności sprzed roku 2000. Pomimo zarzutów skargi w tej kwestii organ w żaden sposób się do nich nie odniósł.

Uchybienia powyższe wpływają na to, że decyzja jest niejasna i nie poddaje się weryfikacji. Odniesienie się zatem do pozostałych zarzutów skargi, w tym dotyczących zasadności odmowy umorzenia odsetek w kontekście przesłanek wynikających z art.28 ust.3a u.s.u.s. i § 3 ust.1 Rozporządzenia z 2003r., jest przedwczesne.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżona decyzja narusza przepisy art. 7, art.77, art.80, art.107 § 3, art.138 § 1 pkt 1 i 2 K.p.a.

W ponownym postępowaniu organ podejmie czynności zmierzające do określenia wysokości zaległych należności z tytułu składek, w tym odsetek, których dotyczy wniosek o umorzenie. Organ powinien odnieść się do przestawionych przez zobowiązanego wyliczeń i podnoszonych okoliczności dotyczących spłat należności. Dopiero jednoznaczne określenie wysokości nieprzedawnionych odsetek umożliwi wydanie decyzji w przedmiocie ich umorzenia.

Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art.145 § 1 pkt lit. c P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.