Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 1725/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 240 par. 1 pkt 4, art. 150, art. 146 par. 1, art. 138a par. 1
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 207, art. 211 par. 2, art. 215 par. 5
journal: Dz.U. 1997 nr 90 poz 557
law: Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Agnieszka Olesińska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz (sprawozdawca), Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kalinowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi A. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w całości decyzji ostatecznej w sprawie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. oddala skargę


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. decyzją z [...] maja 2015 r. dokonał zabezpieczenia na majątku A. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej zwana "Spółką" lub "Skarżącą") należności pieniężnej z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. w wysokości 412.051 zł i orzekł o ustanowieniu na jej majątku zabezpieczenia na poczet ww. zobowiązania i odsetek za zwłokę w wysokości 48.362 zł (na dzień wydania decyzji o zabezpieczeniu tj. [...] maja 2015 r.), przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

Decyzja została doręczona Spółce w trybie art. 150 § 4 ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm.; dalej: "O.p.") w dniu [...] czerwca 2015 r.

Skarżąca pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie ww. zabezpieczenia z uwagi na niebranie przez Spółkę z własnej winy udziału w postępowaniu.

Naczelnik Urzędu Skarbowego W. postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. wznowił postępowanie w sprawie zakończonej ostateczną decyzją z dnia [...] maja 2015 r.

Z kolei decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., wydaną na podstawie art. 207 i art. 245 § 1 pkt 2 w związku z art. 244 § 1 O.p., odmówił uchylenia w całości ostatecznej decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2015 r. wobec stwierdzenia nieistnienia przesłanki wznowienia postępowania wymienionej w art. 240 § 1 pkt 4 O.p.

Zdaniem organu, tymczasowe aresztowanie prezesa zarządu Spółki w października 2014 r. nie było nagłym zdarzeniem wykluczającym możliwość upoważnienia przez Niego innej osoby do odbioru korespondencji na czas Jego pobytu w areszcie. Prezes zarządu Spółki dbając o jej sprawy winien upoważnić inną osobę chociażby do odbioru korespondencji, tym bardziej, że tymczasowy areszt był przedłużany, aż do [...] czerwca 2015 r.

W związku z powyższym stwierdził, iż okoliczności powołane we wniosku o wznowienie postępowania nie przemawiają za uznaniem, że niedopełnienie obowiązku odbioru decyzji z dnia [...] maja 2015 r. nastąpiło bez winy Spółki.

Skarżąca w odwołaniu z [...] grudnia 2015 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i uchylenie w całości decyzji z dnia [...] maja 2015 r., bądź uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzuciła naruszenie:

- art. 240 § 1 pkt 4 i art. 245 § 1 pkt 2 O.p. poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na odmowie uchylenia po wznowieniu postępowania podatkowego decyzji w wyniku nieprawidłowego uznania, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia [...] maja 2015 r.;

- art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy z uwagi na niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcie sprawy oraz niedopełnienie obowiązku zebrania materiału dowodowego i wyczerpującego rozpatrzenia tego materiału ze względu na fakt zaniechania uzupełnienia przez Naczelnika Urzędu Skarbowego W. materiału dowodowego potwierdzającego przebywanie prezesa zarządu Spółki w areszcie śledczym i brak możliwości odbioru decyzji z dnia [...] maja 2015 r. i ocenę dowodów przez organ pierwszej instancji w sposób wybiórczy i dowolny.

Uzasadniając zarzuty wskazała, że wobec prezesa zarządu Spółki został postanowieniem z dnia [...] października 2014 r. zastosowany środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania, który przedłużano kolejnymi postanowieniami do dnia [...] czerwca 2015 r. Powyższe spowodowało, że w momencie przesłania rozstrzygnięcia w przedmiocie zabezpieczenia na majątku Spółki przyszłego zobowiązania w podatku od towarów i usług brak było osoby uprawnionej do reprezentowania Skarżącej i odbioru kierowanej do niej korespondencji. Tym samym brak skutecznego doręczenia jej decyzji pozbawił Ją możliwości skorzystania z przysługujących Jej praw procesowych, w tym prawa do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym.

Mając powyższe na uwadze stanęła na stanowisku, że fakt tymczasowego aresztowania prezesa zarządu Spółki i brak w związku z tym odbioru przez nią decyzji dotyczącej zabezpieczenia przyszłych zobowiązań podatkowych na majątku Spółki, nie był okolicznością przez nią zawinioną. Na poparcie powyższego stanowiska przywołała wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 marca 2002 r. o sygn. akt III SA 2415/01.

Spółka zarzuciła, iż organ pierwszej instancji nie zwrócił się do niej o przedstawienie dowodu, który potwierdziłby fakt przebywania prezesa jej zarządu w areszcie śledczym. Zwróciła przy tym uwagę na fakt, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w G., składając wniosek o zabezpieczenie na jej majątku zobowiązania w podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. posiadał pełną wiedzę o środku zapobiegawczym zastosowanym wobec R. S..

Z uwagi na powyższe stwierdziła, iż organ pierwszej instancji mógł się również zwrócić do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w G., Sądu Rejonowego w G. celem uzupełnienia materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Reasumując uznała, że Naczelnik Urzędu Skarbowego W. wydał zaskarżoną decyzję opierając się na niekompletnym materiale dowodowym.

Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia [...] marca 2016 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, zgodnie z którym w przedmiotowej sprawie nie zaszła przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 O.p. z uwagi na fakt, iż okoliczności powołane we wniosku o wznowienie postępowania nie przemawiają za uznaniem, że niedopełnienie obowiązku odbioru decyzji z dnia [...] maja 2015 r. nastąpiło bez winy Skarżącej.

Zwracając uwagę, iż prezes zarządu Spółki R. S. przebywał w areszcie śledczym w okresie od dnia [...] października 2014 r. do dnia [...] czerwca 2015 r., w ślad za stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego zawartym w wyroku z dnia 25 listopada 2009 r. sygn. akt II FSK 958/08 uznał, iż z akt sprawy nie wynika, aby prezes zarządu Spółki jako osoba tymczasowo aresztowana został pozbawiony przysługujących mu uprawnień. Tym samym organ doszedł do przekonania, że aresztowanie nie uniemożliwia stronie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu podatkowym, gdyż istnieje szereg instytucji prawnych, które zapewniają takim osobom dochowanie reguły czynnego udziału w postępowaniu. W tym miejscu wskazał na art. 146 § 1 O.p., który zapewnia stronie możliwość zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu do korespondencji oraz art. 138a § 1 ww. ustawy, zgodnie z którym strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Zaznaczył przy tym, że przepisy odnoszące się do tymczasowo aresztowanych, tj. art. 207, art. 211 § 2, art. 215 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1573; dalej "K.k.w.") stwarzają możliwość udziału strony w innym postępowaniu.

W przekonaniu organu odwoławczego w sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 O.p., skoro z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby prezes zarządu Spółki wykorzystał istniejące możliwości prawne do aktywnego uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu osobiście lub ewentualnie przez ustanowionego pełnomocnika co w konsekwencji powoduje, iż nie został pozbawiony przysługujących uprawnień.

W związku z powyższym za niezasadny uznał zarzut naruszenia art. 240 § 1 pkt 4 i art. 245 § 1 pkt 2 O.p. oraz art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 O.p.

Skargą z dnia [...] maja 2016 r. Spółka, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowego, zarzuciła naruszenie:

- art. 240 § 1 pkt 4 O.p. poprzez błędną jego wykładnie i niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, iż w przedmiotowej sprawie nie istnieje przesłanka wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2015 r.;

- art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 O.p. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego niniejszej sprawy poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i niewyjaśnienie okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, oraz niedopełnienie obowiązku zebrania materiału dowodowego i wyczerpującego rozpatrzenia tego materiału, bowiem organ zaniechał uzupełnienia materiału dowodowego, potwierdzającego przebywanie Prezesa Zarządu Spółki w areszcie śledczym oraz potwierdzającego brak możliwości odbioru decyzji z dnia [...] maja 2015 r., a dowody, na których się oparł wydając decyzję ocenił wybiórczo i dowolnie.

Skarżąca uzasadniając powyższe zarzuty posłużyła się argumentacją zawartą w odwołaniu od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] listopada 2015 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji oraz powtórzył przedstawioną w niej argumentację. Zarzuty skargi uznał za bezzasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontroli Sądu poddana została decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie odmowy uchylenia, po wznowieniu postępowania, decyzji ostatecznej Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z dnia [...] maja 2015 r. dotyczącej zabezpieczenia na majątku Spółki należności pieniężnej z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego.

W związku z tym zauważenia wymaga, że wznowienie postępowania jest instytucją procesową, stwarzającą możliwość prawną ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ona zapadła, było dotknięte kwalifikowaną wadliwością wyliczoną wyczerpująco w przepisach prawa procesowego. W postępowaniu podatkowym, stosownie do regulacji zawartej w art. 240 § 1 O.p., wznowienie postępowania zakończonego decyzją ostateczną możliwe jest jeżeli zachodzą przyczyny enumeratywnie wyliczone w art. 240 O.p., to znaczy przynajmniej jedna z przyczyn w tym przepisie wskazanych. Postępowanie "wznowieniowe" toczy się w bardzo zawężonych ramach i - na co należy zwrócić szczególnie uwagę - przedmiotem tego postępowania nie jest ponowne rozpoznanie sprawy we wszystkich jej aspektach, a jedynie zbadanie czy zaszły wyjątkowe okoliczności, ściśle wyliczone w ww. przepisie.

Należy mieć na uwadze, że zaskarżona decyzja została wydana w wyniku wznowienia postępowania na podstawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona nie z własnej winy nie brała udziału w postępowaniu. Do wznowienia postępowania na tej podstawie prawnej, jak słusznie wskazywały organy podatkowe obu instancji, niewystarczające jest jednak stwierdzenie, że strona nie brała w nim udziału, ale konieczne jest też wykluczenie jej zawinienia.

Przechodząc zatem na grunt rozpoznawanej sprawy w zaistniałym na tym tle sporze przyznać należy rację organom wydającym sporne rozstrzygnięcia, które - po wznowieniu postępowania - prawidłowo odmówiły uchylenia decyzji dotychczasowej. W poddanej kontroli tut. Sądu sprawie nie zaistniała bowiem podstawa wznowieniowa z art. 240 § 1 pkt 4 O.p.

Jednym z kluczowych elementów omawianej podstawy wznowieniowej jest to, aby Strona wykazała brak zawinienia w związku z faktem, że – jak podnosi – nie brała udziału w postępowaniu. Zadaniem Strony jest więc powołanie takich okoliczności i zdarzeń, które – mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw – uniemożliwiły jej udział w postępowaniu podatkowym (w tej sprawie – zabezpieczającym). Należy zaznaczyć, że nieuczestniczenie w postępowaniu, o którym mowa, może mieć miejsce zarówno z winy organu, np. w związku z błędem proceduralnym, jak i z winy Strony, gdy brak tego uczestnictwa nastąpił z powodów wyżej wymienionych lub też z powodu wystąpienia przeszkód niemożliwych do przezwyciężenia.

Jak wynika z akt sprawy, decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego W. dnia [...] maja 2015 r. w przedmiocie zabezpieczenia na majątku Spółki należności pieniężnej z tytułu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2013 r. przed wydaniem decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego, będąca przedmiotem postępowania wznowieniowego, została doręczona Skarżącej w trybie art. 150 O.p. i stała się ostateczna.

Jako podstawę wniosku o wznowienie Skarżąca wskazywała fakt tymczasowego aresztowania prezesa zarządu Skarżącej, jako zdarzenie, uniemożliwiające udział Skarżącej w ww. postępowaniu oraz uniemożliwiające jej odbiór ww. decyzji z uwagi na brak osób reprezentujących sprawy Spółki.

Jak wynika z akt sprawy prezes zarządu spółki Pan R. S. przebywał w areszcie śledczym w okresie od dnia [...] października 2014r. do dnia [...] czerwca 2015r.

Rozpatrując niniejszą sprawę należy wskazać, że – jak zasadnie wskazał Dyrektor Izby Skarbowej, przywołując wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 listopada 2009r. (sygn. akt II FSK 958/08) - o istnieniu przesłanki wznowienia postępowania z art. 240 § 1 pkt 4 O.p. nie decyduje sam fakt tymczasowego aresztowania, lecz naruszenie obowiązujących zasad pozbawienia osoby tymczasowo aresztowanej przysługujących jej uprawnień. A zatem ta kwestia powinna być przedmiotem oceny organu podatkowego.

Takiej oceny - i to słusznej - dokonały organy podatkowe, wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Sąd aprobuje stanowisko tych organów, zgodnie z którym z akt sprawy nie wynika, aby prezes zarządu Spółki, jako osoba tymczasowo aresztowana, został pozbawiony przysługujących mu uprawnień.

Fakt aresztowania nie uniemożliwia przecież Stronie czynnego udziału w toczącym się postępowaniu podatkowym, gdyż istnieje szereg instytucji prawnych, które zapewniają takim osobom dochowanie reguły czynnego udziału w postępowaniu. W tym zakresie organ II instancji zasadnie wskazał na art. 146 § 1 O.p., zgodnie z którym strona ma możliwość zawiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu do korespondencji, a także na art. 138a § 1 tej ustawy, zgodnie z którym strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Ponadto przepisy odnoszące się do tymczasowo aresztowanych, tj. art. 207, art. 211 § 2, art. 215 § 5 ustawy z dnia 6 czerwca 1997r. Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2015r., poz. 1573) stwarzają możliwość udziału strony w innym postępowaniu.

Natomiast z akt niniejszej sprawy nie wynika, aby prezes zarządu Spółki wykorzystał istniejące możliwości prawne do aktywnego uczestniczenia w postępowaniu w przedmiocie zabezpieczenia zobowiązania podatkowego na majątku Spółki czy to osobiście czy to poprzez ustanowionego pełnomocnika. To z kolei powoduje, że prezes zarządu Spółki nie został pozbawiony przysługujących uprawnień, co w konsekwencji prowadzi do słusznego wniosku organów podatkowych, że w sprawie nie wystąpiła przesłanka wznowienia postępowania określona w art. 240 § 1 pkt 4 O.p.

W związku z tym odmowa uchylenia decyzji z dnia [...] maja 2015r. na tej podstawie była prawidłowa. Tym samym zarzut naruszenia przez organy podatkowe wydające rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie art. 240 § 1 pkt 4 O.p. należało uznać za niezasadny.

Za niezasadne Sąd uznał również zarzuty naruszenia art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1 i art. 191 O.p., gdyż organy podatkowe w niniejszym postępowaniu nie naruszyły przewidzianych w tych regulacjach prawnych zasad prowadzenia postępowania.

W tym stanie rzeczy, nie dopatrując się wskazanych w skardze naruszeń, a także innych uchybień, które Sąd z urzędu winien brać pod uwagę wydając orzeczenie, a które mogłyby skutkować obowiązkiem wyeliminowania zaskarżonego aktu z obrotu prawnego, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718, ze zm.) skargę oddalił.