Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 40/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2009-05-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Mirosława Pindelska, Sędzia WSA - Danuta Dopierała (spr.), Sędzia WSA - Izabella Janson, Protokolant - Sylwia Wojtkowska-Just, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2009 r. sprawę ze skargi A. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 29 listopada 2008 r. (data nadania), wniesionej przez profesjonalnego pełnomocnika A. W. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezesa Zakładu) reprezentującego Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Zakład) z [...] października 2008 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2006 r., nr [...] o odmowie umorzenia zadłużenia występującego na koncie zmarłej matki J. W. M. z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

Wyrokiem z 7 lutego 2006 r. sygn. akt VI U 1079/05 Sąd Okręgowy w P. uznał odpowiedzialność spadkobierców J. W. M.– w tym A. L. – za zobowiązania z tytułu zaległych składek wobec Zakładu. Jednocześnie przekazał do Zakładu złożony na rozprawie w dniu 24 stycznia 2006 r. wniosek pełnomocnika A. L. o umorzenie zadłużenia z tytułu ww. składek. Wniosek został ponowiony przez pełnomocnika w dniu 11 kwietnia 2006 r. (data wpływu do ZUS Oddział w P.).

Decyzją z [...] kwietnia 2006 r. Zakład odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 10.102,83 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 2.240,10 zł oraz Fundusz Pracy w łącznej kwocie 723,26 zł. W podstawie prawnej orzeczenia organ powołał art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), dalej: u.s.u.s. W uzasadnieniu zaś przedstawił ustaloną - na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego - sytuację rodzinną i majątkową wnioskodawczyni oraz stwierdził, iż nie zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie zaległości. W szczególności zauważył, że jakkolwiek przebywanie zobowiązanej na urlopie wychowawczym ma istotny wpływ na pomniejszenie zdolności do zapłaty całej dochodzonej przez Zakład kwoty, to jednak nie jest to sytuacja na tyle trudna, aby zasadnym było przyjęcie, że zobowiązana nie jest w stanie spłacić zaległej sumy w ogóle.

Pismem z 28 kwietnia 2006 r. strona zwróciła się do Prezesa Zakładu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu podniosła, iż pozostaje bez pracy, samotnie wychowuje dzieci, nie posiada nieruchomości ani majątku ruchomego, utrzymuje się z zasiłku rodzinnego i wychowawczego, zaś dochody, jakie uzyskuje z tego tytułu nie wystarczają na zaspokojenie potrzeb jej dzieci. Wskazała jednocześnie, iż młodsze dziecko cierpi na [...], których leczenie wiąże się z miesięcznym wydatkiem w wysokości około 200 zł. W ocenie strony, nawet podjecie pracy wykonywanej przed urlopem wychowawczym – z której uzyskiwała przychód w wysokości 1.200 zł brutto – nie umożliwi zaspokojenia potrzeb rodziny.

Prezes Zakładu decyzją z [...] maja 2006 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2006 r. uzasadniając rozstrzygnięcie tej treści analogicznie jak uczynił to Zakład.

Powyższa decyzja Prezesa Zakładu została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który uchylił ją wyrokiem z 19 grudnia 2006 r. o sygn. akt III SA/Wa 2341/06. W uzasadnieniu wyroku podniesiono, iż organ ponownie rozpatrujący wniosek skarżącej naruszył przepis art. 24 § 1 pkt 5 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: k.p.a., bowiem zarówno pod decyzją z [...] maja 2006 r., jak też decyzją z [...] kwietnia 2006 r. podpisały się te same osoby – pracownicy organu, tj. H. B., A. Ł. i K. M. Zaznaczono przy tym, że przez udział w postępowaniu odwoławczym należy rozumieć nie tylko samo podpisanie decyzji ale również dokonywanie innych czynności, takich jak sporządzanie i podpisywanie pism do strony. Ponadto Sąd, dostrzegając naruszenie art. 107 § 3 w zw. z art. 11 k.p.a. polegające na wadliwym skonstruowaniu uzasadnienia decyzji, sformułował zalecenia odnośnie rozważenia przez organ możliwości spłaty zadłużenia przez skarżącą przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z [...] czerwca 2007 r. nr [...] Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z [...] kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu organ szczegółowo rozważył zgromadzony w toku postępowania materiał dowodowy oraz przywołał treść przepisów u.s.u.s. stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. Wskazał jednocześnie na uznaniowy charakter decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Podkreślił, iż dotychczasowa sytuacja finansowa pozwalała wnioskodawczyni uregulować inne zobowiązania pieniężne, zaś obecnie w miejsce dodatku z tytułu opieki nad dzieckiem wypłacanego w okresie korzystania z urlopu wychowawczego strona otrzymuje w zbliżonej kwocie zasiłek dla osób bezrobotnych.

W skardze z 14 lipca 2006 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, A. L. wniosła o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu z [...] czerwca 2007 r. w całości.

Wyrokiem z dnia 16 lipca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt V SA/Wa 483/08, działając na podstawie art. 153 oraz 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), uchylił decyzję Prezesa Zakładu z dnia [...] czerwca 2007 r. stwierdzając, że przy jej wydawaniu doszło do naruszenia art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Sąd wskazał, że "nie może się ostać w porządku prawnym rozstrzygnięcie organu, które podjęte zostało w postępowaniu, w którym pozbawiono stronę bezstronnego rozpatrzenia jej wniosku, tj. bez udziału pracowników biorących udział przy rozpatrywaniu sprawy przed złożeniem środka zaskarżenia".

Na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy Prezes Zakładu decyzją z dnia [...] października 2008 r., powołując w podstawie prawnej m.in. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Zakładu nr [...] z dnia [...] kwietnia 2006 r. W uzasadnieniu – dokonując oceny sytuacji wnioskodawczyni ustalonej na podstawie zebranego materiału dowodowego – organ wskazał, że od 1 lutego 2008 r. jest ona zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy w P. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W aktach znajdujących się w urzędzie pracy brak jest adnotacji o korzystaniu przez zobowiązaną z pomocy urzędu w znalezieniu zatrudnienia. Na jej utrzymaniu pozostaje 2 dzieci – J. W. ur. [...]r. oraz F. O. ur. [...]r. Wyrokiem z dnia [...].05.2004 r. Sygn. akt [...]Sąd Okręgowy w P. Wydział l Cywilny rozwiązał przez rozwód małżeństwo zawarte 27 maja 2000 r. przez stronę z P. W. Kosztami wychowania i utrzymania małoletniej J. W. Sąd obciążył oboje rodziców z tym, że udział ojca P. W. w ich ponoszeniu ustalił na kwotę 400 zł miesięcznie. Organ zaznaczył, iż wnioskodawczyni nie korzystała z pomocy społecznej Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., natomiast z Działu Pomocy Rodzinie i Świadczeń Rodzinnych pobierała na dzieci zasiłki rodzinne. Syn zobowiązanej korzysta z pomocy lekarskiej, a miesięczne koszty jego leczenia wynoszą według niej 200 zł. Wnioskodawczyni zamieszkuje w użyczonym bezpłatnie lokalu w S., opłaca jedynie świadczenia związane z mediami w łącznej kwocie 250 zł miesięcznie. Ustalono też, że od dnia 22 listopada 2007 r. wnioskodawczyni została zameldowana pod adresem – P., ul. [...]. Podkreślono, że strona spłacała pożyczkę zaciągniętą w byłym zakładzie pracy (rata w wys. 179 zł miesięcznie), jak również dokonywała spłat rat kredytu w kwocie 88,50 zł na rzecz C. BANK S.A.

Analizując zgromadzony materiał dowodowy z perspektywy art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 u.s.u.s. Prezes Zakładu stwierdził, że w stosunku do wnioskodawczyni nie wdrożono dotychczas postępowania egzekucyjnego z tej przyczyny, iż przedmiotowe w sprawie należności są realizowane w ramach układu ratalnego zawartego przez M. Z. - solidarnie odpowiedzialnego następcy prawnego zmarłego płatnika – J. W. M. (umowa nr [...] z [...] września 2006 r.), a nie z tego względu, iż wiadomo, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Organ zauważył, że dopiero zakończenie postępowania egzekucyjnego i stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku i trwałej nieściągalności zadłużenia daje podstawę do stwierdzenia całkowitej nieściągalności.

Następnie Prezes Zakładu wskazał, że zobowiązana jest osobą o potencjalnych możliwościach podjęcia zatrudnienia, nie legitymuje się orzeczeniem o całkowitej bądź częściowej niezdolności do pracy. Z zebranego materiału nie wynika też by jej rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków nie będących koniecznymi dla bieżącego utrzymania, nie posiadała środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Podkreślił także, iż mimo braku oficjalnych dochodów wnioskodawczyni regulowała inne zobowiązania finansowe - kredyt w banku i pożyczkę z byłego zakładu pracy.

W ocenie Prezesa Zakładu w rozpoznawanej sprawie nie występują również przesłanki umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Organ orzekający stwierdził, że sytuacja rodzinna, finansowa i zdrowotna zobowiązanej i jej rodziny, nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ubóstwo i zagrożenie egzystencji. Wnioskodawczyni jest osobą zdolną do pracy i tym samym do samodzielnego utrzymania się. Dotychczas nie korzystała z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej, jedynie na dzieci były wypłacane świadczenia rodzinne. Nie stwierdzono, by istniały przeszkody w postaci przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Organ podkreślił, że wnioskodawczyni nie złożyła dokumentacji lekarskiej potwierdzającej schorzenia jej syna. Nie udokumentowała też konieczności sprawowania nad nim opieki.

Następnie Prezes Zakładu wskazał, że zobowiązana nie ujawniła okoliczności zamiany miejsca zameldowania. Nie wskazała też źródła utrzymania swojego trzyletniego syna. Mimo braku stałego zatrudnienia zobowiązana regulowała dotychczas należności z tytułu zaciągniętej pożyczki i kredytu. Te okoliczności, zdaniem organu, nie dają podstaw do umorzenia należności w trybie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie profesjonalny pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji Prezesa Zakładu z dnia [...] października 2008 r. w całości zarzucając naruszenie prawa materialnego tj. art. 28 ust. 2 i 3 pkt 6 i art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz przepisów postępowania, tj. art. 7, 8 i 107 § 3 k.p.a.

Uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego pełnomocnik skarżącej stwierdził, że organ nie wyjaśnił, jakie - w jego ocenie - należy spełnić warunki, aby nastąpiło umorzenie zaległości. ZUS nie wskazał też, jakie możliwości spłaty dostrzega u skarżącej. W ocenie pełnomocnika samo stwierdzenie, że skarżąca pozostaje osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku nie jest wystarczającym argumentem uzasadniającym odmowę umorzenia, a wręcz przemawia za uwzględnieniem wniosku o umorzenie zaległości. Zwrócił również uwagę, że ZUS nie poczynił żadnych ustaleń w kwestii istnienia majątku, z którego można prowadzić egzekucję, ponieważ stwierdzenie braku takiego majątku potwierdzałoby niezasadność decyzji odmawiającej umorzenia zaległości.

Odnośnie naruszenia przepisów postępowania administracyjnego pełnomocnik stwierdził, iż uzasadnienie decyzji obrazujące w sposób ogólny sytuację majątkową skarżącej nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. Zauważył nadto, że przyznanie okoliczności faktycznych oraz potwierdzenie spełnienia przesłanek do zastosowania przepisów korzystnych dla strony i jednocześnie odmowa przyznania zastosowania tego prawa narusza zasadę zaufania obywateli do Państwa wyrażoną w art. 8 k.p.a., zwłaszcza gdy odmowna decyzja opiera się na kryterium wieku i niepewnej przyszłości.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe ustalenia faktyczne i prawne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Ocena prawna wynika z uzasadnienia wyroku sądu i dotyczy wykładni przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym przypadku, w związku z rozpoznawaną sprawą. Związanie samego sądu oznacza zaś to, że jest on zobowiązany do podporządkowania się wcześniej wyrażonemu przez sąd poglądowi prawnemu oraz do dokonania kontroli legalności działań organu administracyjnego podjętych w następstwie realizacji wskazań sądu co do dalszego postępowania, sformułowanych na podstawie art.141 § 4 p.p.s.a.

Sąd zważył, iż w rozpoznawanej sprawie skarżona decyzja została wydana na skutek zapadłego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 19 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2341/06, a następnie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 26 sierpnia 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 483/08. Zatem, wydając zaskarżoną decyzję, Prezes Zakładu związany był orzeczeniami Sądu określającymi zakres postępowania oraz oceną prawną w nich zawartą.

Badając zaskarżoną decyzję we wskazanym zakresie, biorąc pod uwagę treść art. 133 § 1 oraz art. 153 p.p.s.a., Sąd nie stwierdził takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji, a tym samym uwzględnienia skargi.

Przedmiot sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy zasadnie organ odmówił A. L. umorzenia należności z tytułu nieuregulowanych składek w związku z prowadzoną pozarolniczą działalnością gospodarczą przez zmarłą matkę J. W. M.

Sąd zważył, iż zgodnie z treścią art. 28 w zw. z art. 32 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności.

W ust. 3 art. 28 u.s.u.s. wymienione są w siedmiu punktach sytuacje, w których zachodzi całkowita nieściągalność w rozumieniu tej ustawy. Są to takie sytuacje, jak śmierć dłużnika i brak następców prawnych (pkt 1), oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości (pkt 2), zaprzestanie prowadzenia działalności przy braku majątku, następców prawnych i podstaw do odpowiedzialności osób trzecich (pkt 3), brak środków po zakończeniu postępowania likwidacyjnego (pkt 4), znikoma wysokość nieopłaconej składki (pkt 4a), stwierdzenie przez organ egzekucyjny braku majątku (pkt 5) oraz brak możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (pkt 6).

Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z zestawienia tych sytuacji wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zrezygnować z egzekwowania należności tylko wówczas, gdy dalsze prowadzenie egzekucji jest bezcelowe lub nieopłacalne. Przy czym dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym artykule, daje potencjalną możliwość umorzenia powstałego wobec Zakładu zadłużenia. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia.

Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w uchwale Sądu Najwyższego z 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285), w której Sąd ten wskazał, że "Przepis art. 28 ust. 2 ustawy o sus (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone."

Podobne stanowisko zajął również Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 sierpnia 2007 r. (sygn. akt II GSK 141/07, LEX nr 368197), gdzie stwierdził, iż "decyzja, o której stanowi art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia".

Natomiast, w sytuacji braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Ta ostatnia sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie - jak stwierdził Prezes Zakładu - nie wystąpiła całkowita nieściągalność zadłużenia. Dokonując takiej oceny, zgodnie z wytycznymi WSA, organ uwzględnił okoliczność, iż skarżąca nie jest właścicielem nieruchomości (k. 240 akt admin.), na których mogą być zabezpieczone należności z tytułu składek. Ustalił nadto, że od 1 lutego 2008 r. skarżąca jest zarejestrowana w Miejskim Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku (k. 238 akt admin.). Wskazał, że mimo braku oficjalnych dochodów, skarżąca regulowała inne zobowiązania finansowe – kredyt w C. BANK S.A. i pożyczkę udzieloną przez były zakład pracy – Urząd Kontroli Skarbowej w W., Ośrodek Zamiejscowy w P. (k. 24 – 26 akt admin.). Zaznaczył, że w stosunku do skarżącej nie wdrożono dotychczas postępowania egzekucyjnego, głównie z tej przyczyny, że należności z tytułu składek występujące na koncie zmarłego płatnika są realizowane w ramach układu ratalnego zawartego umową Nr [...] z dnia [...] września 2006 r. z M. Z. - solidarnie odpowiedzialnym za przedmiotowe zobowiązania następcą prawnym (wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. z [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...]). Podkreślił nadto, że informacje o braku zatrudnienia czy też o braku majątku nieruchomego nie pozwalają na stwierdzenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ocena, odnośnie braku możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji, czy też wystąpienia trwałej nieściągalności długu należy wyłącznie do organu prowadzącego postępowanie egzekucyjne.

Z powyższego wynika, iż nie było pozbawione podstaw twierdzenie organu, iż w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi całkowita nieściągalność nalezności. Dla podjęcia decyzji o umorzeniu musi zostać udowodnione wystąpienie co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., potwierdzających w sposób jednoznaczny i nie budzący żadnych wątpliwości, że w danej sytuacji zachodzi całkowita nieściągalność, która oznacza nie tylko brak możliwości egzekwowania zadłużenia w obecnym stanie, ale również nie rokuje szans na wyegzekwowanie należności w przyszłości. Skoro zaś postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej nie zostało zakończone, brak jest podstaw do uznania, że w sprawie występuje całkowita nieściągalność należności.

W ocenie Sądu prawidłowo zatem ustalono na dzień wydania zaskarżonej decyzji, iż brak było prawnej możliwości umorzenia wnioskowanych należności w oparciu o kryterium zdefiniowane w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. co czyni nieuzasadnionym zarzut skargi w odnośnym zakresie. W szczególności, odnosząc się do sformułowanego w skardze zarzutu, iż organ "unika" postępowania egzekucyjnego z tej jakoby przyczyny, iż "stwierdzenie braku majątku zdolnego do egzekucji potwierdzałoby brak zasadności decyzji odmawiającej umorzenia zaległości" stwierdzić należy po pierwsze, iż dłużnik nie może wywodzić swoich praw z tego, że jego zdaniem zaniechanie prowadzenia egzekucji leży w interesie wierzyciela. Ocena, czy ponoszenie wydatków egzekucyjnych jest zbędne, czy też może przynieść korzyści, należy bowiem wyłącznie do wierzyciela. Po drugie, jak już wskazano powyżej, decyzja w przedmiocie umorzenia należności ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nawet wówczas, gdy ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia.

Rozpatrując w dalszej kolejności wniosek strony w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w którym ustawodawca przewidział możliwość umorzenia - w uzasadnionych przypadkach - należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności organ wskazał, iż przesłanki umorzenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z tym przepisem Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach wymienionych w pkt 1 – 3 ust. 1 § 3 rozporządzenia.

Podkreślić w tym miejscu należy, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia również mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym - prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi, a więc może on - ale nie musi - umorzyć należności. Stwierdzenie wystąpienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Wskazać też należy, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego, jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może narzucić organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia np. o umorzeniu składek, jest to bowiem wyłączna kompetencja samego organu. Rola sądu sprowadza się - w pewnym uproszczeniu - do zbadania sposobu dojścia przez organ do decyzji w tym przedmiocie. Kontrolowane jest zatem postępowanie prowadzone przez organ, w efekcie którego wydano kwestionowane decyzje tj. sąd bada, czy organ wyczerpał w sposób wystarczający i prawidłowy postępowanie dowodowe oraz czy odniósł się w sposób właściwy do zgromadzonych w tym postępowaniu dowodów (v. wyrok NSA z 14 października 2008 r., sygn. akt II GSK 379/08, niepubl.).

Kierując się powyższym Sąd stwierdza, iż Prezes ZUS zasadnie uznał, że sytuacja rodzinna, finansowa i zdrowotna skarżącej nie daje podstaw do umorzenia należności w oparciu o przesłanki określone w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Dokonując takiej oceny organ wziął pod uwagę, jak wynika z uzasadnienia skarżonej decyzji, całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a postępowanie dowodowe przeprowadził w zakresie koniecznym do prawidłowego zastosowania art. 28 u.s.u.s., realizując wytyczne Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.

Po pierwsze organ odniósł się do sytuacji materialnej skarżącej wskazując, iż analiza materiału dowodowego nie wykazała jednoznacznie, by nie posiadała ona środków na zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Podkreślił, iż wprawdzie skarżąca pozostaje obecnie bez pracy, jednak w aktach znajdujących się w Miejskim Urzędzie Pracy w P. brak jest adnotacji o korzystaniu przez skarżącą z pomocy urzędu w znalezieniu zatrudnienia (k. 238 akt admin.). Organ podkreślił przy tym, że skarżąca pozostaje w wieku aktywności zawodowej, posiada kwalifikacje zawodowe (uprzednio była zatrudniona w Urzędzie Kontroli Skarbowej OZ w P., a następnie w [...] jako pracownik księgowy – k. 28, 26 akt admin.), a w aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek dokumentacji lekarskiej, która wskazywałaby na niemożność podjęcia zatrudnienia. Organ uwzględnił również fakt, że na utrzymaniu ww. pozostaje dwoje dzieci: J. W. (8 lat) i F. O. (3 lata), przy czym były mąż skarżącej – P. W. jest zobowiązany do ponoszenia miesięcznych kosztów utrzymania córki w kwocie 400 zł (wyrok Sądu Okręgowego w P. z [...] maja 2004 r, sygn. akt [...] – k. 43 akt admin.); w toku postępowania skarżąca nie wykazała natomiast źródła utrzymania syna F.. Nadto organ zaznaczył, iż skarżąca nie korzystała z pomocy społecznej, natomiast w okresie 1 września 2005 r. – 31 sierpnia 2006 r. oraz 1 września 2006 r. – 31 sierpnia 2007 r. z Działu Pomocy Rodzinie i Świadczeń Rodzinnych GOPS w S. pobierała na dzieci zasiłki rodzinne (k. 23 i 194 akt admin.). Organ rozważył również podnoszoną przez skarżącą kwestię problemów zdrowotnych syna (według oświadczenia rozpoznana alergia – k. 49, 50 akt admin.) i kosztów leczenia z tym związanych. Wskazał przy tym na brak możliwości ustalenia aktualnych wydatków związanych z leczeniem dziecka wobec nie udokumentowania ich przez skarżącą. Zaznaczył nadto, że do akt sprawy nie została złożona żadna dokumentacja lekarska potwierdzająca występujące schorzenia, nie udokumentowano też faktu konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny. Prezes Zakładu wziął również pod uwagę sytuację mieszkaniową skarżącej stwierdzając, iż zobowiązana wraz z dziećmi zamieszkuje w użyczonym bezpłatnie lokalu w S. i opłaca jedynie świadczenia związane z mediami – energię elektryczną, wodę, gaz w kwocie 250 zł miesięcznie. Zaznaczył, że w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego ustalono, iż od dnia 22 listopada 2007 r. skarżąca została zameldowana pod adresem P., ul. S. [...] m [...] , przy czym w toku postępowania wyjaśniającego skarżąca nie ujawniła okoliczności zmiany miejsca zameldowania czy pobytu. Analizując sytuację materialną skarżącej organ wziął również pod uwagę fakt, iż mimo braku stałego zatrudnienia skarżąca posiadała środki finansowe na realizowanie innych zobowiązań - z tytułu zaciągniętej pożyczki w byłym zakładzie pracy oraz z tytułu kredytu w [...] S.A., na potwierdzenie czego przedstawiła dowody wpłat.

Analizując materiał dowodowy organ słusznie zauważył, iż część podniesionych w sprawie okoliczności nie została przez skarżącą potwierdzona rzetelnymi dowodami. Dotyczy to m.in. ponoszenia kosztów leczenia dziecka, czy innych danych dotyczących sytuacji finansowej rodziny.

Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na brzmienie § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z 31 lipca 2003 r., z którego wynika, iż umorzenie należności jest możliwe "jeżeli zobowiązany wykaże", że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić. O treści tego przepisu skarżąca została poinformowana m.in. pismem Zakładu z dnia 28 marca 2006 r., w którym również szczegółowo pouczono skarżącą, jakie dokumenty winna załączyć do wniosku o umorzenie (k. 17 – 20 akt admin.). Ponadto, pismem z 2 września 2008 r. poinformowano skarżącą o możliwości uzupełnienia materiału w sprawie poprzez przedstawienie dokumentów dotyczących aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej i zdrowotnej (k. 232 akt admin.), a pismem z 10 października 2008 r. pouczono o prawie zapoznania się z aktami sprawy i złożenia końcowego oświadczenia w sprawie (k. 244 – 246 akt admin.). Skarżąca jednak - jak słusznie zauważył organ - nie wykazała w sposób wiarygodny, iż nie jest w stanie opłacić należności z przyczyn wymienionych w ww. przepisie.

W świetle powyższego, zdaniem Sądu, uzasadniony jest wniosek Prezesa Zakładu, iż w przypadku skarżącej brak jest podstaw do umorzenia należności na podstawie § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Oceny tej nie zmieniają zarzuty skargi mające dowodzić tezy przeciwnej. W szczególności nie można zgodzić się z twierdzeniem skarżącej, iż decyzja odmowna w rozpatrywanej sprawie opiera się na kryterium wieku i niepewnej przyszłości. Po pierwsze, organ prawidłowo, zgodnie z wytycznymi WSA, rozważył aktualną sytuację materialną i zdrowotną skarżącej i jej dzieci, dysponując w zasadzie wyłącznie materiałem dowodowym zgromadzonym na skutek czynności podjętych z urzędu. Po drugie, ocena tej sytuacji z perspektywy mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego, jest prawidłowa i nie nosi cech dowolności. Skarżąca bowiem nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości, że zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, związane z jej stanem majątkowym. Nie wykazała w szczególności, że nie ma możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających na spłatę zadłużenia, a zarówno jej wiek jak i kwalifikacje zawodowe dają podstawy do tego by uznać, że stan pozostawania bez zatrudnienia nie nosi przymiotu trwałości. To z kolei oznacza, że jej sytuacja materialna może ulec pozytywnej zmianie.

Biorąc pod uwagę również te aspekty sprawy organ zasadnie, zdaniem Sądu, uznał, że umorzenie wnioskowanych należności byłoby na obecnym etapie przedwczesne. Jeżeli bowiem, tak jak w rozpoznawanej sprawie, właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego - negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie - nie może być uważane za dowolne, podważające zaufanie obywatela do organów Państwa (art. 8 k.p.a.).

W ocenie Sądu przedstawione w sprawie stanowisko organu jest zasadne, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 7 i 77 § 1 k.p.a., z poszanowaniem zasady wynikającej z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., Prezes Zakładu w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy uwzględniając zalecenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zawarte w ww. orzeczeniach z 19 grudnia 2006 i 16 lipca 2008 r. W następstwie tego prawidłowo uznał, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 i 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Swoje stanowisko zaś szczegółowo uzasadnił czyniąc zadość wymogom określonym w art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a.

Zauważyć jednak należy, iż Prezes Zakładu dopuścił się naruszenia zasady czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.) bowiem wydał zaskarżoną decyzję w dniu [...] października 2008 r., tj. przed upływem terminu zakreślonego w piśmie z 10 października 2008 r. informującego skarżącą o prawie do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań (k. 244 akt admin.). Termin ten, wobec doręczenia pisma pełnomocnikowi skarżącej w dniu 15 października 2008 r. (k. 246 akt admin.), upływał w dniu 20 października 2008 r. i jak wynika z akt sprawy, w tejże dacie pełnomocnik skarżącej złożył do akt sprawy oświadczenie, iż zapoznał się z dokumentacją zebraną w sprawie formułując jedynie zastrzeżenie, następującej treści: "Brak uwag i spostrzeżeń osoby badającej stan majątkowy ubezpieczonej" (k. 264 akt admin.).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd uznał, że stwierdzone uchybienie Prezesa Zakładu nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik rozpatrywanej sprawy, a tylko takie, w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., stanowi podstawę uchylenia decyzji (por. wyrok NSA z 24 maja 2007 r., sygn. akt II GSK 4/07, LEX nr 351055).

Końcowo Sąd zaznacza, iż każda zmiana okoliczności faktycznych, w szczególności sytuacji majątkowej, rodzinnej lub zdrowotnej osoby zobowiązanej, może być zawsze podstawą do ponownego wystąpienia z wnioskiem o umorzenie zaległości, bowiem odmowa ich umorzenia nie stwarza sytuacji powagi rzeczy osądzonej co oznacza, że zobowiązany do uiszczenia zaległości może występować o jej umorzenie tak długo, jak długo zaległość ta istnieje zwłaszcza, jeśli jego sytuacja ulegnie pogorszeniu (por. wyrok NSA z 18 lutego 2000 r., sygn. akt III SA 398-399/99, LEX nr 40399).

Mając na względzie powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, a podjęte rozstrzygnięcie nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego i na podstawie art. 151 w zw. z art. 153 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.