Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 568/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2012-01-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8, art. 12, art. 96
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jolanta Sikorska, Sędziowie Sędzia WSA Lidia Serwiniowska ( spr.), Sędzia WSA Wanda Wiatkowska – Ilków, Protokolant Jolanta Pociejowska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 stycznia 2012 r. sprawy ze skargi K. E. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości należności podlegającej zwrotowi z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych i zobowiązania do zwrotu ustalonej kwoty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2011 r. [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania K. E. (zwaną dalej: skarżącą) od decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], wydanej przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w sprawie:

1) ustalenia wysokość należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 17.827,75 zł z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] września 2010r. w okresie:

a) od dnia 2007/06/05 do dnia 2007/10/31,

b) od dnia 2007/11/01 do dnia 2008/04/30,

c) od dnia 2008/05/01 do dnia 2008/10/31,

d) od dnia 2008/11/01 do dnia 2009/04/30.

2) zwrotu powyższej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna - na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ wskazał, że po przeprowadzeniu postępowania, wznowionego z urzędu postanowieniem nr [...] z dnia [...] listopada 2009 r., działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., wydał w dniu [...] września 2010 r. decyzję Nr [...], w której orzekł:

I. 1. uchylić w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia [...] czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r.

2. przyznać skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 5 czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie.

3. ustalić odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 19,00 zł za 1 godz. usługi. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 19,00 zł.

4. należność za faktycznie wykonane usługi (128 godzin) w okresie od dnia 2007/06/05 do dnia 2007/10/31 w łącznej kwocie 2.432,00 zł (słownie: dwa tysiące czterysta trzydzieści dwa złote) należy uiścić w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

II. 1. uchylić w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] października 2007r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 listopada 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2008 r.

2. przyznać skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 listopada 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie.

3. ustalić odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 19,00 zł za l godz. usługi. Pełny koszt usługi za l godzinę w dni robocze wynosi 19,00 zł.

4. należność za faktycznie wykonane usługi (291,50 godzin) w okresie od dnia 1 listopada 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 6.704,50 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset cztery złote pięćdziesiąt groszy) należy uiścić w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

III. 1. uchylić w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r.

2. przyznać skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie.

3. ustalić odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 22,50 zł za 1 godz. usługi w okresie od 1 maja 2008 r. do 31 października 2008 r. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 22,50 zł.

4. należność za faktycznie wykonane usługi (222,50 godzin) w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r. w łącznej kwocie 5.006,25 zł (słownie: pięć tysięcy sześć złotych dwadzieścia pięć groszy) należy uiścić w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

IV. 1. uchylić w całości decyzje Nr [...] z dnia [...] października 2008 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 listopada 2008r. do dnia 30 kwietnia 2009 r.

2. przyznać skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie.

3. ustalić odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 22,00 zł za 1 godz. usługi w okresie od 1 stycznia 2008 r. do 30 kwietnia 2009 r. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 22,00 zł.

4. należność za faktycznie wykonane usługi (167,50 godzin) w okresie od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. w łącznej kwocie 3.685,00 zł (słownie: trzy tysiące sześćset osiemdziesiąt pięć złotych) należy uiścić w kasie Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

W wyniku odwołania skarżącej od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją Nr [...], z dnia [...] listopada 2010 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania skarżącej do zwrotu - w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się tej decyzji - wydatków za przyznane specjalistyczne usługi opiekuńcze:

- w okresie od dnia 2007/06/05 do dnia 2007/10/31 w łącznej kwocie 2.432,00 zł,

- w okresie od dnia 2007/11/01 do dnia 2008/04/30 w łącznej kwocie 6.704,50 zł,

- w okresie od dnia 2008/05/01 do dnia 2008/10/31 w łącznej kwocie 5.006,25 zł,

- w okresie od dnia 2008/11/01 do dnia 2009/04/30 w łącznej kwocie 3.685,00 zł, i w tym zakresie przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, a w pozostałym zakresie utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Następnie, po zawiadomieniu K. E. pismem z dnia 1 marca 2011 r. o wszczęciu z urzędu postępowania, jak też o możliwości czynnego udziału strony w postępowaniu, działający z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. wydał decyzję z dnia [...] kwietnia 2011 r. Nr [...], w której orzekł w sprawie:

1) ustalenia wysokość należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 17.827,75 zł z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych na podstawie decyzji Nr [...] z dnia [...] września 2010r. w okresie:

a) od dnia 2007/06/05 do dnia 2007/10/31,

b) od dnia 2007/11/01 do dnia 2008/04/30,

c) od dnia 2008/05/01 do dnia 2008/10/31,

d) od dnia 2008/11/01 do dnia 2009/04/30.

2) zwrotu powyższej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał na dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie stwierdził, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego oraz na podstawie dowodów zebranych w sprawie ustalono, że skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Otrzymuje alimenty w wysokości 200 zł miesięcznie. Kwota ta stanowi jej bieżący dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) - zwanej dalej ustawą o pomocy społecznej. W wyniku przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego (a także na podstawie oświadczeń i wyjaśnień strony oraz dowodów zebranych w sprawie) Ośrodek ustalił różnicę w sytuacji dochodowej deklarowanej wcześniej przez skarżącą i w sytuacji majątkowej faktycznej. Zgodnie z posiadaną dokumentacją skarżąca posiada znaczne zasoby pieniężne, które przechowuje na lokatach bankowych, a którymi mogła dysponować po śmierci swojej matki Z. K. w miesiącu sierpniu 2006 r. Jak strona wyjaśniała, pieniądze te zamierzała przeznaczyć na swojej utrzymanie "na starość", zgodnie z wolą rodziców. O istnieniu tych zasobów finansowych skarżąca wiedziała bezpośrednio od swojej matki. Zgodnie z informacją PKO BP Centrum Rozliczeniowe w L. z dnia 7 października 2009r. oraz na podstawie dokumentów dostarczonych przez stronę, składała ona dyspozycje dotyczące operacji na rachunkach lokat bankowych, utrzymując środki finansowe na tych rachunkach w okresie korzystania ze świadczeń pomocy społecznej oraz nadal jest posiadaczką czynnych lokat. Bank podaje, że jest współwłaścicielką lokat, jednak z uwagi na fakt tajemnicy bankowej i wycofania przez stronę zgody na udzielanie informacji na rzecz Ośrodka, nie można uzyskać informacji, czy drugim współwłaścicielem lokat jest zmarła matka strony, czy też inne osoby żyjące. Ponieważ jednak strona wyjaśniła, że nie ma żadnej rodziny i osób bliskich, nie były przeprowadzane postępowania spadkowe, na dokumentach bankowych nie pojawia się żadne inne nazwisko osoby trzeciej, Ośrodek przyjął, że strona jest osobą uprawnioną do dysponowania wszystkimi środkami zgromadzonymi na rachunkach i kwoty te zostały uznane za jej zasoby. Organ I instancji wymienił należące do strony środki zgromadzone na rachunkach bankowych, których nie wypłacała, nawet w części.

Organ I instancji przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej, stanowiące podstawę do przyznania pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych i ustalenia za nie odpłatności. Stwierdził, że stan zdrowia strony uzasadniał przyznanie pomocy w formie specjalistycznych usług opiekuńczych, jednakże, mając na uwadze treść przepisów art. 2 ust. 1 i art. 12 ustawy o pomocy społecznej, ze względu na posiadanie znacznych zasobów finansowych, Ośrodek postanowił ustalić odpłatność w pełnej wysokości za specjalistyczne usługi opiekuńcze.

Następnie w decyzji przedstawiono w formie tabelarycznej wyliczenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze z których strona korzystała za poszczególne miesiące od czerwca 2007 r. do kwietnia 2009 r. (za wyjątkiem lipca 2007 r.). Organ podał liczbę godzin usług w każdym miesiącu, stawkę za 1 godzinę usługi oraz należność, która jest wynikiem mnożenia liczby godzin usług i stawki za 1 godzinę usługi. Ponadto organ I instancji przytoczył treść art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej i rozważył zasadność udzielenia ulgi w zakresie zwrotu wydatków na usługi opiekuńcze. Organ powołał treść przepisów ustawy o pomocy społecznej: art. 104 ust. 1 dotyczącego podlegania egzekucji należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej; art. 104 ust. 3 stanowiącego podstawę do ustalenia przez organ pomocy społecznej wysokości należności podlegających zwrotowi oraz terminu ich zwrotu oraz art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, określającego podmioty, na których ciąży obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej. Organ stwierdził, że w stanie faktycznym i prawnym sprawy zasadne jest ustalenie stronie należności do zwrotu z tytułu udzielanych usług specjalistycznych.

Skarżąca złożyła odwołanie dotyczące zarówno w/w decyzji, jak też sześciu innych decyzji działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta J., Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J.

Strona stwierdziła, że zaskarża decyzje w całości i wnosi o ich uchylenie i umorzenie postępowania. Podniosła, iż Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. rozpoznając po raz trzeci jej sprawę o przyznaniu jej pomocy społecznej w formie różnego rodzaju zasiłków w okresie od 1 września 2006 r. do chwili obecnej, po raz kolejny uchylił swoje poprzednie decyzje w tej sprawie i nakazał jej zwrot rzekomo nienależnie przyznanych zasiłków. Z uwagi na to, iż po śmierci jej mamy, co miało miejsce 12 sierpnia 2006 r., odziedziczyła po niej oszczędności w kwocie ponad 100 tysięcy złotych wobec czego, zdaniem MOPS w J., przyznane jej uprzednio zasiłki były świadczeniem nienależnym i winna je zwrócić. Decyzje zapadły po dwukrotnym uchyleniu poprzednich decyzji MOPS w J. w tej sprawie przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., które w zakresie niektórych przyznanych jej zasiłków postępowanie umorzyło stwierdzając, iż decyzja jest ostateczna. Dotyczyło to między innymi zasiłków celowych na pokrycie kosztów leczenia, zakupu żywności, zaspokojenia innych potrzeb życiowych, zasiłku stałego, składki na ubezpieczenie opiekuńcze itd. Są to decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2010 roku o numerach [...], [...] i [...], w pozostałych przypadkach Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzje MOPS w J. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania, a w części decyzje MOPS zostały utrzymane w mocy. W swych decyzjach zarówno umarzających postępowanie w sprawie jak i decyzjach przekazujących sprawy do ponownego rozpoznania Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło dobitnie, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. nie mógł zmieniać swoich pierwotnych decyzji o przyznaniu świadczeń, z mocą wsteczną (ex tunc) i że takie działania MOPS były możliwe jedynie ze skutkiem na przyszłość, z czym, aczkolwiek z bólem serca się pogodziła. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło również, iż decyzje w sprawie ewentualnie nienależnie pobranych świadczeń z opieki społecznej mają charakter uznaniowy, co oznacza że nawet w przypadku jeżeli niesłusznie przyznano jej pewne zasiłki, za co nie ponosi winy, bo niczego nie ukrywała przed MOPS, to Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J. winien rozważyć czy w jej sytuacji życiowej i zdrowotnej rozsądnym było zobowiązanie jej do zwrotu tej pomocy, w pełnej wysokości skoro ją wykorzystała zgodnie z jej przeznaczeniem, tj. wykupiła leki, zapłaciła składki na ZUS, skonsumowała posiłki, itd.

Strona stwierdziła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w J., okazał się bezduszny i okoliczności tych nie uwzględnił. Nie wziął pod uwagę tego, iż jest osobą samotną, z ograniczoną zdolnością do pracy, chorą psychicznie, z wieloma schorzeniami, na które musi się leczyć, co pochłania wiele środków finansowych. Jej stan zdrowia ulega stałemu pogorszeniu, co w jej ocenie jest także zasługą MOPS w J., który nie dostrzega jej prawdziwego nieszczęścia. Skarżąca podniosła, że jeśli okazało się że MOPS w J. popełnił błędy i naruszył obowiązujące przepisy prawa, co stwierdziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, to na skutek jej odwołań zastosował inne przepisy również niekorzystne dla niej, co przypomina powiedzenie "jak go nie kijem to go pałką". Strona stwierdziła, że nie wie czy na skutek jej zasadnego odwołania MOPS w J. mógł pogorszyć jej sytuację prawną w tej sprawie i zastosować inne przepisy dla niej niekorzystne skoro nie zastosował ich uprzednio.

Skarżąca podniosła, że jest u kresu wytrzymałości psychicznej, nie ma znikąd pomocy. Te, która otrzymywała z Opieki Społecznej jej zabrano, choć nadal jej potrzebuje i jeszcze żąda się od niej jej zwrotu za lata ubiegłe. Stwierdziła, że takie postępowanie MOPS w J. jest po prostu nieludzkie i bezduszne. Strona zadała pytanie, czy gdy MOPS w J. zabierze jej ostatnie oszczędności, czy wtedy będzie w stanie jej pomóc, skoro teraz nie rozumie jej sytuacji życiowej. Uważa, że decyzje MOPS w J., od których się odwołuje są niesłuszne, niesprawiedliwe i niezgodne z prawem dlatego prosi o ich uchylenie i umorzenie postępowania w tej sprawie.

Strona stwierdziła, że była uczciwa całe życie, niczego nie ukrywała, także oszczędności, jakie uzyskała po śmierci swojej mamy. Nikt jej wcześniej o to nie pytał. Kiedy ją o to zapytano po raz pierwszy od razu przyznała, iż takie oszczędności posiada i nikogo nie oszukiwała. Pomimo tego MOPS w J. przyznał jej pewną pomoc, a teraz żąda jej zwrotu. Tego nie rozumie. Skoro MOPS w J. uznał, że uzyskana przez nią pomoc była tzw. świadczeniem nienależnym, za co nie ponosi winy, bo pomocy tej rzeczywiście potrzebowała i skoro zwrot tej pomocy w świetle przepisów prawa ma charakter uznaniowy, czyli nie obligatoryjny, to dlaczego MOPS w J., wbrew zaleceniom Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie rozważył czy w jej wyjątkowo trudnej sytuacji życiowej, nie jest słusznym by pozbawić jej na przyszłość niektórych świadczeń z tytułu pomocy społecznej, ale równocześnie nie żądać zwrotu pomocy już uzyskanej.

Strona argumentowała, że nie może również zgodzić się z decyzją MOPS w J., który wznowił postępowanie w sprawie decyzji prawomocnych i ostatecznych. Przecież przed wydaniem poprzednich decyzji MOPS w J. znał jej sytuację życiową i finansową i stan faktyczny w tej sprawie. Nie zaistniały więc żadne nowe okoliczności, które uzasadniałyby wznowienie dotychczasowych ostatecznych decyzji. Bardzo prosi o uwzględnienie jej odwołania.

Po rozpatrzeniu odwołania strony i analizie akt sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. stwierdziło, że decyzją wydaną w wyniku wznowienia postępowania prawomocnie została rozstrzygnięta sprawa dotycząca prawa strony do specjalistycznych usług opiekuńczych oraz odpłatności za te usługi, w wysokości 100% rzeczywistych kosztów świadczonych usług. Dlatego nie mogą być rozpatrywane w niniejszym postępowaniu odwoławczym zarzuty strony podniesione w końcowej części odwołania, dotyczące wystąpienia przesłanek do wznowienia postępowania.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest sprawa zwrotu przez stronę wydatków za usługi opiekuńcze świadczone jej w okresie od czerwca 2007 r. do kwietnia 2009 r. (za wyjątkiem lipca 2007 r.). Podstawą materialnoprawną do rozpatrzenia sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 96 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej.

W myśl art. 104 ust. 1 należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Przepis art. 104 ust. 3 stanowi, że wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.

Natomiast według art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej - w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.

Organ II instancji podkreślił, że rozpatrując powyższą sprawę miał na uwadze zasady ogólne obowiązujące w sprawach pomocy społecznej. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Cytowany przepis określa najistotniejsze cechy pomocy społecznej. Jak wskazuje się w piśmiennictwie w art. 2 ust. 1 zawarta jest jedna z konstytucyjnych zasad, na których opiera się ustrój Rzeczypospolitej Polskiej i zarazem fundamentalna zasada pomocy społecznej. Mowa tu o pomocniczości (subsydiarności). Treść zasady pomocniczości, kształtowana przez prawne uregulowania, odwołuje się do samodzielności obywateli i wspólnot w realizowaniu zadań publicznych. Państwo powinno wspomagać jednostki, rodziny, grupy i nie powinno przejmować zadań, które mogą one samodzielnie wykonywać. Ingerencja państwa lub większych wspólnot powinna zaś następować tylko w przypadku, gdy zadania przekraczają możliwości jednostki czy małej wspólnoty (komentarz do art. 2 ustawy o pomocy społecznej, [w:] I. Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II., System Informacji Prawnej Lex).

Natomiast zgodnie z art. 12 ustawy o pomocy społecznej w przypadku stwierdzonych przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, wskazującą, że osoba ta lub rodzina jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby majątkowe, w szczególności w przypadku posiadania znacznych zasobów finansowych, wartościowych przedmiotów majątkowych lub nieruchomości, można odmówić przyznania świadczenia. Przepis art. 12 ustawy wskazuje na możliwość odmownego załatwienia wniosku osoby ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej w przypadku m. in. posiadania przez nią znacznych zasobów finansowych, a zatem na jego podstawie podejmowana jest decyzja o charakterze uznaniowym. Dlatego stosując ten przepis należy mieć na względzie, iż zamożność osób potrzebujących pomocy nie może być powodem pozostawienia ich bez pomocy i opieki, zwłaszcza wobec unormowania zasad odpłatnego udzielania pomocy i zwrotu świadczeń (komentarz do art. 12 ustawy o pomocy społecznej, [w:] L Sierpowska, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, ABC, 2009, wyd. II., System Informacji Prawnej Lex).

Organ odwoławczy wskazał, że z akt przedmiotowej sprawy wynika, że skarżąca od sierpnia 2006 r. posiada znaczne zasoby finansowe, których nie ujawniła w trakcie prowadzonych postępowań w sprawach przyznania specjalistycznych usług opiekuńczych i ustalenia za nie odpłatności, jak też w czasie korzystania z tych usług. Podkreślił też, że strona w odwołaniu, jak też w czasie całego postępowania nie kwestionuje ustaleń organu pierwszej instancji w zakresie posiadania przez nią znacznych zasobów pieniężnych, w kwocie ponad 100 tysięcy złotych. Natomiast m. in. w odwołaniu wskazuje powody niekorzystania przez nią z tych środków w czasie, gdy ubiegała się o przyznanie jej świadczeń z pomocy społecznej. Strona po śmierci matki (sierpień 2006 r.) rozporządzała tymi zasobami pieniężnymi likwidując lokaty bankowe i zakładając nowe (zestawienia operacji bankowych w aktach sprawy). Analiza wyjaśnień strony, jak też informacji zawartych w dokumentach sporządzonych przez Bank prowadzi do wniosku, że strona będąc współwłaścicielem w/w lokat mogła, po śmierci swojej matki, swobodnie dysponować zgromadzonymi na nich środkami pieniężnymi.

W ocenie Kolegium, organ I instancji rozpatrując sprawę zwrotu przez stronę nieopłaconych przez nią, przyznanych jej specjalistycznych usług opiekuńczych, doszedł do prawidłowych wniosków, iż posiadanie przez stronę znacznych zasobów finansowych świadczy o wystąpieniu dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a jej sytuacją majątkową, a przy tym niewątpliwie posiadane środki pieniężne pozwalają stronie na ponoszenie pełnej odpłatności za świadczone jej specjalistyczne usługi opiekuńcze w okresie objętym wymienionymi decyzjami. Jednocześnie też organ ten powołując się na art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej prawidłowo wskazał na pomocniczy charakter pomocy społecznej, który wyklucza możliwość nie ponoszenia odpłatności przez osoby, które posiadają środki na ich sfinansowanie, jak to ma miejsce w przypadku strony, która posiada znaczne zasoby finansowe. Stanowisko takie prezentuje też Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 27 maja 2008r. sygn. akt I SA/Wa 346/08 (LEX Nr 496209), w którym podniesiono, iż fakt posiadanych znacznych środków pieniężnych przez beneficjenta pomocy społecznej jest tą okolicznością, która stanowi przesłankę ustalenia pełnej odpłatności przez organy ustalające warunki udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Jednocześnie organ stwierdził, iż nie było uzasadnione rozważanie w zaskarżonej decyzji w zakresie odstąpienia od obowiązku zwrotu przez stronę wydatków na specjalistyczne usługi opiekuńcze. Z aktualnej treści art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej (po nowelizacji, która weszła w życie z dniem 31 marca 2010r.), który stanowi, że: "właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności (...) może odstąpić od żądania takiego zwrotu", wynika, iż przepis ten może być stosowany wówczas, gdy w obrocie prawnym istnieje już decyzja w sprawie zwrotu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, wydana na podstawie art. 104 ust. 3 tej ustawy. Stanowisko Kolegium znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 2008 r. sygn. akt I OSK 18/08, LEX Nr 518225, w którym Sąd rozważał podobny problem interpretacyjny, dotyczący jednoczesnego orzekania w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz ich umarzania.

Organ odwoławczy nie kwestionuje przy tym podnoszonych przez stronę okoliczności dotyczących jej trudnej sytuacji zdrowotnej i sytuacji rodzinnej, czy też faktu, iż matka mówiła jej, że "te pieniądze mam wybrać kiedy będę wymagała opieki, lub kiedy być może znajdę się w jakimś zakładzie opiekuńczym, za który będę płaciła" (protokół przesłuchania strony z dnia 14 września 2009 r,). Jednakże okoliczności te nie uzasadniają jednoczesnego korzystania ze środków pomocy społecznej i niekorzystania z posiadanych zasobów pieniężnych.

Powyższe zdanie organu dowodzi, iż strona powinna dokonać zwrotu wydatków poniesionych na specjalistyczne usługi opiekuńcze, za które do dnia wydania decyzji w sprawie zwrotu nie uiściła odpłatności, a zatem prawidłowo organ pierwszej instancji orzekł w tym zakresie.

Kolegium zauważyło, iż organ I instancji nie wyjaśnił, jakie okoliczności sprawy wziął pod uwagę ustalając termin zwrotu wydatków poniesionych na specjalistyczne usługi opiekuńcze - 14 dni od dnia, w którym stanie się ostateczna decyzja w tej sprawie. Skład orzekający Kolegium, dokonując analizy okoliczności sprawy pod kątem zasadności ustalenia przez organ I instancji wskazanego terminu stwierdził, iż mając na uwadze fakt, że skarżąca posiada znaczne zasoby finansowe został on ustalony prawidłowo i nie ma podstaw do jego ewentualnej zmiany przez Kolegium. Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni. Zawarła w niej wnioski i twierdzenia powołane w odwołaniu. Zarzuciła, że narusza ona prawo i jest dla niej krzywdząca; wniosła o ich uchylenie i umorzenie postępowania.

Uzasadniając swoje twierdzenia i wnioski podała, że SKO w L. rozpoznaje jej sprawę po raz trzeci. Tym razem utrzymał w mocy decyzje z dnia 15 września 2010 r., w których ustalono wysokość należności podlegającej zwrotowi.

Podniosła, że poprzednie decyzje MOPS w J. w tym przedmiocie były uchylone i umorzone. Jednocześnie SKO informowało, że decyzje są ostateczne.

Stwierdziła, że MOPS nie mógł zmieniać swoich pierwotnych decyzji przyznających różne formy pomocy z mocą wsteczną, a co najwyżej mógł to uczynić na przyszłość.

Dodała, że wobec ostatecznych decyzji w tym względzie organ nie mógł ponownie orzekać, w tym zakresie.

Zaskarżone decyzje uważa za błędne z tego powodu, iż decyzje o ewentualnym zwrocie pobranych świadczeń mają charakter uznaniowy, winny zatem uwzględniać wskazaną prze skarżącą sytuację materialną, życiową i rodzinną.

Jest osobą samotną, niezdolną do pracy, chorą. Nie posiada żadnej rodziny. Jej dochody to tylko alimenty w kwocie 200 zł miesięcznie, otrzymuje obiaty pełnopłatne, płaci za leczenie i leki. Stąd oszczędności jakie jeszcze posiada, a których nie zatajała przed pracownikami MOPS w J. i które się wyczerpują, przeznacza na bieżące potrzeby.

Wskazała, że gdyby miała zwrócić całą kwotę to na przyszłość pozostanie ponownie bez środków do życia. Dlatego decyzje MOPS w J. są niehumanitarne i krzywdzące.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie a uzasadniając swój wniosek przywołał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 152, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne właściwe są do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Sąd nie może oprzeć tej kontroli na kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

W niniejszej sprawie takie wady i uchybienia nie występują.

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] czerwca 2011 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] kwietnia 2011 r. ustalającą wysokość należności podlegającej zwrotowi w łącznej kwocie 17.827,75 zł z tytułu specjalistycznych usług opiekuńczych świadczonych na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2010 r. w okresie: a) od dnia 2007/06/05 do dnia 2007/10/31, b) od dnia 2007/11/01 do dnia 2008/04/30, c) od dnia 2008/05/01 do dnia 2008/10/31, d) od dnia 2008/11/01 do dnia 2009/04/30 oraz nakazująca zwrot powyższej kwoty w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna.

Istotna dla niniejszego postępowania jest wymieniona wyżej decyzja Miejskiego Ośrodka Pomocy w J. z dnia [...] września 2009 r. Stanowi ona podstawę i jest źródłem rozpoznawanej sprawy. Zawiera postanowienia dotyczące uchylenia w całości czterech decyzji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych i tak:

1) uchylono w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] czerwca 2007 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 5 czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r., przyznano skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 5 czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie, ustalono odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 19,00 zł za 1 godz. usługi. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 19,00 zł, zobowiązano skarżącą do wpłacenia należności za faktycznie wykonane usługi (128 godzin) w okresie od dnia 5 czerwca 2007 r. do dnia 31 października 2007 r. w łącznej kwocie 2.432,00 zł (słownie: dwa tysiące czterysta trzydzieści dwa złote), wpłacić w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

2) uchylono w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] października 2007 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 listopada 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008 r., przyznano skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 listopada 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie, ustalono odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 19,00 zł za 1 godz. usługi. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 19,00 zł, zobowiązano skarżącą do wpłacenia należności za faktycznie wykonane usługi (291,50 godzin) w okresie od dnia 1 listopada 2007r. do dnia 30 kwietnia 2008 r. w łącznej kwocie 6.704,50 zł (słownie: sześć tysięcy siedemset cztery złote pięćdziesiąt groszy), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

3) uchylono w całości decyzję Nr [...] z dnia [...] kwietnia 2008 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r., przyznano skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie, ustalić odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 22,50 zł za 1 godz. usługi w okresie od 2008/05/01 do 2008/10/31. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 22,50 zł, zobowiązać skarżącą do wpłacenia należności za faktycznie wykonane usługi (222,50 godzin) w okresie od dnia 1 maja 2008 r. do dnia 31 października 2008 r. w łącznej kwocie 5.006,25 zł (słownie: pięć tysięcy sześć złotych dwadzieścia pięć groszy) w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

4) uchylono w całości decyzje Nr [...] z dnia [...] października 2008 r. w sprawie przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r., przyznano skarżącej świadczenie z pomocy społecznej w formie specjalistycznej usługi opiekuńczej w miejscu zamieszkania w zakresie: uczenie i rozwijanie umiejętności niezbędnych do samodzielnego życia od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. przez 5 dni roboczych w tygodniu po 2 godziny dziennie, ustalono odpłatność za świadczone usługi opiekuńcze w wysokości 100 % rzeczywistych kosztów tj. 22,00 zł za 1 godz. usługi w okresie od dnia 1 listopada 2008 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Pełny koszt usługi za 1 godzinę w dni robocze wynosi 22,00 zł, zobowiązać skarżącą do wpłacenia należności za faktycznie wykonane usługi (167,50 godzin) w okresie od dnia 2008/11/01 do dnia 2009/04/30 w łącznej kwocie 3.685,00 zł (słownie: trzy tysiące sześćset osiemdziesiąt pięć złotych), w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się niniejszej decyzji.

Decyzję tą poprzedziło postanowienie Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. z dnia [...] listopada 2009 r. o wznowieniu postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) w wymienionych sprawach przyznających świadczenia.

Na skutek odwołania wniesionego przez skarżącą od powyższej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej zobowiązania skarżącej do zwrotu w terminie 14 dni od daty uprawomocnienia się decyzji obliczonych w decyzji kwot za specjalistyczne usługi opiekuńcze w pozostałym zakresie utrzymano zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu obu decyzji wskazano, że podstawą uchylenia decyzji pierwotnych – przyznających usług opiekuńczych było ustalenie, że skarżąca posiada od sierpnia 2006 r. oszczędności przekraczające kwotę 100.000 zł. Tym samym przekracza kryterium dochodowe, które upoważnia do przyznania bezpłatnych specjalistycznych usług opiekuńczych – określone w art. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2009 Nr 175, poz. 13 62 ze zm.).

Wskazano również na drugą podstawę do uchylenia decyzji przyznającej darmowe świadczenie a mianowicie dysproporcję między udokumentowaną wysokością dochodu a sytuacją majątkową określoną w art. 12 ustawy o pomocy społecznej.

Opisana decyzja z dnia [...] listopada 2010 r. (i z dnia [...] września 2010 r.) jest ostateczna i prawomocna. Jej skutek ma wyeliminowanie z obrotu prawnego wskazanych wyżej decyzji przyznających darmowe świadczenia opiekuńcze w okresie od dnia 5 czerwca 2007 r. do dnia 30 kwietnia 2009 r. Decyzja ta jednocześnie wiąże Sąd w zakresie 100% odpłatności i przyznania specjalistycznego świadczenia opiekuńczego i określonej za dany okres odpłatności za świadczenia opiekuńcze.

Merytoryczne rozstrzygnięcia po uchyleniu decyzji przyznających darmowe świadczenia w postaci specjalistycznych usług opiekuńczych są w istocie ponownym merytorycznym rozpoznaniem w innym stanie faktycznym i prawnym wniosków o przyznanie specjalistycznych usług opiekuńczych.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonych decyzji (z kwietnia 2011 r. i 19 listopada 2011 r.) stanowi art. 96 ust. 1 pkt 1 i art. 104 ust. 1 i 3 ustawy o pomocy społecznej.

Pierwszy z nich stanowi, że obowiązek zwrotu wydatków poniesionych na świadczenia z pomocy społecznej spoczywa na osobie i rodzinie korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej.

Przedstawiony wyżej opisanych stan faktyczny i prawny pozwala stwierdzić, że w wyniku uchylenia decyzji i nowego rozstrzygnięcia powstały należności z tytułu wydatków na świadczenia społeczne. Mianowicie pokryły koszty za specjalistyczne usługi opiekuńcze, które zostały wykonane i których wartość została określona ale nie zwrócona.

Organ w tej części decyzji przedstawił w formie tabelarycznej wyliczenie odpłatności za specjalistyczne usługi opiekuńcze z których strona korzystała za poszczególne miesiące od czerwca 2007r. do kwietnia 2009r. (za wyjątkiem lipca 2007 r.). Organ podał liczbę godzin usług w każdym miesiącu, stawkę za 1 godzinę usługi oraz należność, która jest wynikiem mnożenia liczby godzin usług i stawki za 1 godzinę usługi.

Stosownie do art. 104 ust. 1 należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami niniejszej ustawy (...) podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności podlegającej zwrotowi oraz terminu zwrotu tej należności ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3).

Taka decyzja jest przedmiotem osądu. Jest ona prawidłowa, zawiera elementy wskazane we wniosku a przede wszystkim właściwe rozliczenie wydatków ponoszonych za specjalistyczne usługi opiekuńcze. Zasadnie organy nie wskazały uzasadnienia z jakich przyczyn został wskazany termin zwrotu – 14 dni od prawomocności decyzji z dnia 1 kwietnia 2011 r. – ale w ocenie Sądu jest to termin wynikający, tak z uwagi na środki jakie posiada wnioskodawczyni a także fakt, że w związku z wniesieniem odwołania realizacja tego obowiązku została wyłączona.

Odnosząc się do zarzutów skargi należałoby podkreślić, że Sąd przy wydawaniu wyroków nie może kierować się zasadami słuszności, czy współżycia społecznego. Zgodnie z powołanymi na wstępie przepisami Sąd bada czy zaskarżone decyzje nie naruszają prawa.

Argumenty powołane przez skarżącą a dotyczące stanu zdrowia, stanu rodzinnego i możliwości finansowych, nie mogą być brane pod uwagę w niniejszym postępowaniu, ale mają być oceniane i mieć znaczenie o ile skarżąca po uprawomocnieniu się wyroku w takim kształcie w jakim głoszono (ustalenie wysokości kwoty do zwrotu i terminu zapłaty) wystąpi z wnioskiem opartym na art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej o umorzenie wyliczonej należności, odroczenia terminu lub rozłożenia na raty.

Nie jest również zasadny zarzut skargi, iż Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. uchyliło decyzje z dnia 15 września 2010 r., zatem są one ostateczne i nie może być sprawa zwrotu świadczeń ponownie rozpoznawana.

W niniejszej sprawie takie decyzje nie zapadły. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że istotnie organ II instancji wydał w dniu 19 listopada 2010 r. np. decyzję [...] ale z uzasadnienia tej decyzji wynika, iż przyczyną takiego rozstrzygnięcia było to, że w ocenie organu zastosowano niewłaściwy przepis. Podkreślić jednak należy, że organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej.

Uznając zatem, że zarzuty skargi są nietrafne, a w toku procesu decyzyjnego nie doszło do naruszenia prawa Sąd na podstawie art. 151 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę.