Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1331/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Skarżony organ: Minister Rozwoju
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Skiba (spr.), Sędziowie sędzia WSA Przemysław Żmich, sędzia WSA Monika Sawa, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J.L. na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz J.L. kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r. nr DP-III.025.1.61.2021.PM/22 utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 9 grudnia 2021r. nr DP-III.025.1.27.2021.o odmowie wznowienia postępowania.

Postanowienie Ministra zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z 10 września 2021 r. J. L., zastępowany przez radcę prawnego J. B., wystąpił do Ministra Rozwoju i Technologii o wznowienie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. postępowania zakończonego orzeczeniem nr 46 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 11 lipca 1950 roku, o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, ogłoszonego w Monitorze Polskim z 1950 r., nr 86, poz. 1072, w zakresie obejmującym [...] oraz uchylenie ww. orzeczenia ewentualnie stwierdzenie wydania zaskarżonego orzeczenia z naruszeniem prawa.

Postanowieniem z 9 grudnia 2021 r., nr DP-III.025.1.27.2021.Minister Rozwoju i Technologii na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 i 147 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem nr 46 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 11 lipca 1950 roku,

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. postanowieniem Ministra Rozwoju i Technologii z 9 grudnia 2021 r. złożył J. L..

Minister Rozwoju i Technologii postanowieniem z dnia 23 lutego 2022 r., utrzymał w mocy postanowienie z dnia 9 grudnia 2021 r., uznając je za zgodne z prawem. Wskazał, że dokonując oceny formalnoprawnych przesłanek dopuszczalności złożenia wniosku o wznowienie postępowania należy mieć na względzie, że legitymację procesową do występowania z takim wnioskiem posiada tylko strona, tj. osoba, która brała udział w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną lub która wprawdzie w postępowaniu zwykłym nie uczestniczyła, lecz może wykazać istnienie swojego interesu prawnego lub obowiązku, w rozumieniu art. 28 k.p.a., uzasadniającego jej udział.

Minister podniósł, że taki interes w przedmiotowym postępowaniu posiada właściciel ww. przejętego na własność Państwa przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której było ono zorganizowane legitymujący się prawem własności do niego w dacie bezpośrednio poprzedzającej nacjonalizację, bądź w przypadku śmierci właściciela - osoby fizycznej - wszyscy jego sukcesorzy, którzy wykażą się prawomocnymi postanowieniami spadkowymi oraz udokumentują tytuł prawny do tego mienia przysługujący ich poprzednikowi prawnemu. Wnioskodawca nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających w sposób bezpośredni prawo własności do przedsiębiorstwa pn. [...] oraz nieruchomości, na której funkcjonowała przedmiotowa cegielnia. Wskazał on jedynie, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa był S. E.. J. L., w celu wykazania interesu prawnego w postępowaniu, którego wszczęcia się domaga, załączył do wniosku odpis postanowienia Sądu Rejonowego we Włocławku z 22 czerwca 2021 r. sygn. akt I Ns 1706/11, z którego wynika, iż następcami prawnymi S. E., zmarłego 14 stycznia 1957 r. w [...], w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski są: córka H. B. z d. E. oraz wnuczka L. R. z d. E., a także odpis umowy sprzedaży udziałów w spadku z 30 sierpnia 2021 r. sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr 10503/2021, na mocy której L. R. - zbyła na rzecz J. L. wszelkie posiadane przez nią prawa do masy spadkowej oraz roszczenia i prawa dziedziczone po S. E. A. E. oraz po J. E., których nabycie stwierdzono ww. prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego we Włocławku z 22 czerwca 2021 r. (§ 2 ww. umowy).

Jednak, zdaniem Ministra, dokumenty te nie potwierdzają posiadania przez wnioskodawcę interesu prawnego, uprawniającego do zainicjowania postępowania o wznowienie postępowania, zakończonego wydaniem przez Ministra Przemysłu Lekkiego orzeczenia z 11 lipca 1950 r. o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...]. Umowa cywilna z 30 sierpnia 2021 r., mocą której L. R. - jedna ze spadkobierczyń wskazywanego właściciela znacjonalizowanego przedsiębiorstwa - zbyła na rzecz J. L. przysługujące jej udziały spadkowe, określone postanowieniem Sądu Rejonowego we Włocławku z 22 czerwca 2021 r. wyłącznie w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski, nie uprawnia tym samym ww. nabywcy do występowania w postępowaniu o wznowienie postępowania nacjonalizacyjnego, uregulowanego zarówno w § 67 - 69 rozporządzenia z 30 stycznia 1947 r., jak i w art. 145 § 1 k.p.a.

Skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii wniósł J. L., zarzucając mu naruszenie:

- art. 147 w zw. z art. 28 k.p.a oraz art. 30 § 4 k.p.a., 922 § 1 k.c. i 1053 k.c. ze względu na przyjęcie, że skarżącemu, jako nabywcy spadku po właścicielu znacjonalizowanego przedsiębiorstwa pn. [...], nie przysługuje uprawnienie do wszczęcia postępowania wznowieniowego;

- naruszenie art. 7, 8 § 1, 9, 77, 79a § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz rozpatrzenia całego materiału dowodowego;

- naruszenie § 68 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie

trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa poprzez

błędne jego zastosowanie.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2117 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie.

Kontrolując zaskarżone postanowienie zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, skargę należy uznać za uzasadnioną.

Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 23 lutego 2022 r., którym to postanowieniem utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia 9 grudnia 2021 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie zakończonej orzeczeniem nr 46 Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia 11 lipca 1950 r. z dnia 11 lipca 1950 roku, o przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...].

Wznowienie postępowania jest instytucją procesową pozwalającą na ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną w sytuacji, gdy postępowanie prowadzące do jej wydania było dotknięte kwalifikowaną wadą, wyliczoną enumeratywnie w przepisach art. 145-145b k.p.a. Zanim jednak dojdzie do wznowienia postępowania w konkretnej sprawie muszą zostać zweryfikowane przesłanki jego dopuszczalności - przesłanki rozumiane jako warunki, od których zależy samo uruchomienie odnośnego trybu nadzwyczajnego. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w fazie wstępnej postępowania w sprawie wznowienia, której elementem obligatoryjnym jest dokonanie przez organ kontroli wniosku o wznowienie postępowania, m.in. w kontekście wystąpienia z powyższym wnioskiem przez stronę postępowania.

Organ zakwestionował w niniejszej sprawie legitymację J. L. – nabywcę "wszelkich roszczeń i praw dziedziczonych przez L. R." do wszczęcia postępowania o wznowienie postępowania zakończonego powyższym orzeczeniem z 11 lipca 1950 r. L. R. jest z kolei spadkobierczynią w 1/2 części po zmarłym w 1957 r. S. E., poprzednim właścicielu [...].

Zgodnie z art. 61 §1 k.p.a. postępowanie może być wszczęte, na ogólnych zasadach, na żądanie strony lub z urzędu (art. 61 § 1 k.p.a.). Z kolei kwestię strony w postępowaniu administracyjnym reguluje art. 28 k.p.a., zgodnie z którym, stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

Interes prawny stanowiący podstawę przyznania legitymacji strony w postępowaniu administracyjnym jest kategorią materialnoprawną. Mogą to być przepisy, z których wprost wynika konkretne uprawnienia dla strony, ale również przepisy, z których wynika sytuacja jakoś przez prawo chroniona, np. jakaś korzyść, której prawo pozwala oczekiwać, możność dążenia do jakiegoś skutku prawnego, możność obrony przed ograniczeniem zdobytych już uprawnień (por. np. uzasadnienie uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 22 września 2014 r., II GPS 1/14, ONSAiWSA 2015r. nr 1 poz.4). Sąd w niniejszym składzie podziela pogląd, że interes prawny, o którym mowa w art. 28 k.p.a., może wynikać nie tylko z normy prawa materialnego administracyjnego, ale także z normy prawa materialnego należącej do każdej innej gałęzi prawa, w tym również do prawa cywilnego (por. np. wyrok NSA z dnia 25 lutego 2014 r. I OSK 1101/13, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do art. 28 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX 2016).

Zaznaczyć należy także, że zgodnie art. 30 § 4 k.p.a., w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Przepis ten wyraża pewną zasadą ogólną, że interes ten zdeterminowany jest aktualnym statusem właścicielskim. Stąd też w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że pojęciem następstwa administracyjnoprawnego trzeba objąć również sytuacje, w których z uwagi na następstwo cywilnoprawne, tj. zbycie lub dziedziczenie określonego prawa podmiotowego istnieje konieczność lub możliwość nawiązania stosunku prawnego między organem administracji publicznej a nabywcą tego prawa (zob. E. Szczygłowska, Sukcesja uprawnień i obowiązków administracyjnych, Warszawa 2009, s. 263 - 264; por. np. wyrok NSA z 10 listopada 2017 r., I OSK 793/17 ).

Można wyróżnić następujące przypadki następstwa proceduralnego: 1) succesio mortis causa, gdy następstwo proceduralne jako rezultat następstwa prawnego jest skutkiem śmierci osoby fizycznej lub utraty osobowości prawnej (likwidacji) osoby prawnej, lub utraty bytu prawnego przez jednostkę organizacyjną, 2) succesio inter vivos, gdy następstwo proceduralne jest rezultatem czynności prawnej dotyczącej przedmiotu postępowania, np. sprzedaż nieruchomości, w stosunku do której toczy się postępowanie (zob. A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do k.p.a., LEX/el 2016). Ponadto, jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku wydanym w składzie siedmiu sędziów z 13 października 2003 r., OSA 4/03, "W myśl art. 922 k.c. spadek są to prawa i obowiązki zmarłego, które z chwilą jego śmierci przechodzą na jedną lub kilka osób, z wyjątkiem jednak praw i obowiązków zmarłego ściśle związanych z jego osobą oraz praw, które w chwili śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami. Wprawdzie art. 922 K.c. stanowi o prawach i obowiązkach majątkowych zmarłego, jednakże na spadkobierców mogą przejść niektóre sytuacje prawne, w których prawo podmiotowe jeszcze nie powstało, lecz może ono powstać (...). Zbycie spadku przez spadkobiercę, jak w niniejszej sprawie, powoduje taki skutek, że nabywca spadku traktowany jest na równi ze spadkobiercą spadku niezależnie od tego, czy zbycie spadku następuje w całości, czy w części (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1969 r. sygn. akt III CZP 91/69, OSN 1970, nr 6, poz. 107). Oznacza to, że stosownie do art. 1053 K.c. nabywca spadku (...) wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy, a zatem uzyskuje wszelkie korzyści i przejmuje wszelkie obciążenia związane z dziedziczeniem jako sukcesją uniwersalną, chyba że w umowie określono co innego" (ONSA 2004/1/3).

Powyższe poglądy wyrażone w orzecznictwie oraz doktrynie Sąd w składzie orzekającym podziela w całej rozciągłości.

Przechodząc z tych ogólnych uwag na grunt rozpoznawanej sprawy zauważyć należy, że wnioskujący o wznowienie postępowania J. L. na podstawie umowy sprzedaży udziałów w spadku z dnia 30 sierpnia 2021 r. zawartej przed notariuszem W. G. rep. Nr [...] nabył od L. R. wszelkie roszczenia i prawa dziedziczone przez L. R. po S. E., A. E. oraz J. E.. Zgodnie z art. 1053 k.c., nabywca spadku wstępuje w prawa i obowiązki spadkobiercy. W literaturze przyjmuje się zgodnie, że mamy tu do czynienia z sukcesją uniwersalną (następstwem prawnym pod tytułem ogólnym) nabywcy spadku po zbywcy spadku. Tym samym nabywca spadku będzie więc uprawniony do podejmowania czynności, które mógł podjąć spadkobierca, od którego nabył spadek (zamiast wielu zob. np. Kodeks cywilny. Komentarz, pod red. E. Gniewka i P. Machnikowskiego, Legalis 2019, 9 wyd., Nb 1 do art. 1053 i cyt. tam piśmiennictwo). Taki charakter nabycia spadku przyjmuje również orzecznictwo (zamiast wielu zob. np. uchwałę Sądu Najwyższego z 15 października 1968 r., III CZP 96/68, OSNCP 1969 oraz wyrok NSA z 25 marca 2014r., I OSK 2090/12). Zatem należy przyjąć, że z chwilą śmierci S. E. na jego spadkobierców ( jednym z nich jest L. R.) przeszło też uprawnienie do żądania usunięcia wad prawnych przejęcia przez Skarb Państwa przedsiębiorstwa [...]. Uprawnienie to zostało następnie przeniesione przez L. R. w drodze umowy sprzedaży praw do posiadanych przez nią praw do masy spadkowej, roszczeń i prawa dziedziczonych przez L. R. po S. E., A. E. oraz J. R. z dnia 30 sierpnia 2021r. na J. L.. Powyższe powoduje, ze wchodzi on w miejsce zbywcy masy spadkowej w te same uprawnienia, które ona posiadała. Powyższe pozwala mu na podejmowanie wszelkich czynności zmierzających do odzyskania i zachowania w całości nabytego spadku, w tym również do wszczynania służących temu postępowań sądowych i administracyjnych.

Reasumując, nabywca praw wchodzących w skład spadku po S. E., poprzednim właścicielu [...] jest legitymowany do żądania wszczęcia postępowania administracyjnego. Minister odmawiając wszczęcia postępowania wznowieniowego naruszył zatem m. in. art. 149 § 3 w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 28 k.p.a.

Ponieważ przedmiotem skargi jest postanowienie o odmowie wznowienia postępowania, z uwagi na jego charakter, Sąd nie jest uprawniony do odnoszenia się do zarzutów skargi dotyczących wadliwości przeprowadzonego postępowania. Nie jest bowiem możliwa merytoryczna ocena podstaw wznowienia przed wydaniem postanowienia o wznowieniu postępowania.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ rozważy czy wniosek J. L. - uprawnionej strony do wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem nacjonalizacyjnym z 1951 r., spełnia również inne przesłanki przewidziane przepisami prawa. W zależności od tych ustaleń wyda stosowne rozstrzygnięcie w sprawie.

Wobec tego zaskarżone postanowienie narusza prawo w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. orzekł jak w pkt I wyroku.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na koszty te składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 200 zł.

Wszystkie przywołane orzeczenia publikowane w bazie CBOSA na stronie https://orzeczenia.nsa.gov.pl.