Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1033/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6245 Zwolnienie z ćwiczeń
Hasła tematyczne: Powszechny obowiązek obrony
Skarżony organ: Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje
Powołane przepisy: article: art. 4 ust. 1, ust. 2, art. 55 ust. 1 pkt 1 lit.a, art. 100 ust.1
journal: Dz.U. 2021 poz 372
law: Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 145 par. 3.
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: par. 15 ust. 6 pkt 2
journal: Dz.U. 2015 poz 950
law: Rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi B. O. na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie powołania do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. z dnia [...] lipca 2021 r., II. umarza postępowanie administracyjne.


UZASADNIENIE

Wojskowy Komendant Uzupełnień, powołując się na art. 60 ust. 1 i 2 w zw. z art. 100 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372), decyzją - kartą powołania Seria P Nr [...] z dnia [...] lipca 2021 r. powołał B. O. do odbycia krótkotrwałych ćwiczeń wojskowych w terminie od 2 do 20 września 2021 r. w Jednostce Wojskowej Nr [...] w T.. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że powołany na ćwiczenia wojskowe jest zdolny do odbycia służby wojskowej, posiada kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej - A, zgodnie z orzeczeniem Powiatowej Komisji Lekarskiej w S. . Powołanie do czynnej służby wojskowej następuje ze względu na potrzeby Sił Zbrojnych RP w celu spełnienia obowiązku służby wojskowej, w ramach powszechnego obowiązku obrony, o którym mowa w art. 4 ust. 2 i art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej.

Od ww. decyzji B. O. wniósł odwołanie wnosząc o zwolnienie z odbywania ćwiczeń wojskowych w terminie od 2 do 20 września 2021 r. w związku z tym, że jest studentem realizującym praktykę zawodową, po zakończeniu której musi odbyć egzamin z tych praktyk. Przy tym termin egzaminu pokrywa się z terminem ćwiczeń. Do odwołania dołączył zaświadczenie z Z. Uniwersytetu Technologicznego w S. z dnia 9 lipca 2021 r. oraz kserokopię umowy o realizację praktyki zawodowej.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) w związku z art. 4 ust. 1 i 2, art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 58, art. 100 ust. 1 i 3, art. 101 ust. 5 i ust. 10 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372), § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lutego 2015 r. w sprawie wprowadzenia obowiązkowych ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 321) oraz § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 950), decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając wydaną decyzję organ przytoczył treść przepisów art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 58 ust. 1 i 2, art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a, art. 100 ust. 3 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej oraz § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 950) i stwierdził, że przedstawione przez stronę w odwołaniu argumenty nie spełniają ustawowych przesłanek wyłączających możliwość powołania go do odbycia ćwiczeń wojskowych.

Zdaniem organu, norma wynikająca z § 15 ust. 6 pkt 2 ww. rozporządzenia dotyczy wprost sytuacji szczególnych, wyjątkowych, które nie mają miejsca na co dzień, są to zdarzenia o tak szczególnym charakterze jak przykładowo wymienione zdarzenie - śmierć najbliższego członka rodziny. Przesłanki na które powołał się żołnierz rezerwy nie mają charakteru, o jakim mowa w wyżej wymienionym przepisie. Nie są to zdarzenia szczególne, nagłe i nieprzewidywalne, czyli takie którym nie można ani zapobiec, ani im przeciwdziałać. Okoliczności które wskazał odwołujący się mają związek z organizacją jego życia prywatnego, nie są to zatem zdarzenia o charakterze szczególnym, w rozumieniu omawianego przepisu rozporządzenia. Organ zauważył, że powszechny obowiązek obrony ma charakter szczególny, dotyczy bezpieczeństwa państwa, a zatem, co do zasady, jest stawiany przed innymi okolicznościami i potrzebami funkcjonującymi w życiu prywatnym i zawodowym. Argumenty wskazane przez żołnierza rezerwy, choć istotne dla jego życia prywatnego, nie są zdarzeniami nadzwyczajnymi.

Ponadto kartę powołania na ćwiczenia wojskowe odwołujący się otrzymał z ponad miesięcznym wyprzedzeniem od dnia rozpoczęcia ćwiczeń wojskowych, z podanym miejscem i terminem ich realizacji, co dało ww. żołnierzowi rezerwy możliwość podjęcia działań w celu takiej organizacji spraw zawodowych, aby sprostać nałożonemu obowiązkowi.

Następnie organ przytoczył treść przepisu art. 119a ust. 1 i 5 ustawy o powszechnym obowiązku obrony (...) regulującego kwestie świadczenia pieniężnego rekompensującego utracone wynagrodzenie ze stosunku pracy lub stosunku służbowego albo dochód z prowadzonej działalności gospodarczej lub rolniczej.

Nadto organ ustalił, że odwołujący się uczestniczył w ćwiczeniach wojskowych w 2016 r., w związku z tym istnieje konieczność przeszkolenia wyżej wymienionego żołnierza rezerwy zgodnie z posiadanym przydziałem mobilizacyjnym.

Końcowo Szef Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego wskazał, że w przypadku przedstawienia przez żołnierza rezerwy w dniu rozpoczęcia ćwiczeń dokumentów potwierdzających konieczność zwolnienia z tych ćwiczeń, dowódca jednostki wojskowej będący ich organizatorem posiada kompetencje do zwalniania przed ich zakończeniem. Możliwości te wynikają z dyspozycji § 15 ust. 6 rozporządzenia z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych.

B. O. zaskarżył odpisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. W skardze zauważył, że organ pominął fakt, że od 1 czerwca 2016 r. do 31 maja 2018 r. skarżący pełnił służbę jako żołnierz kontraktowy w [...] Batalionie Ochrony w B. . Powołano się na potrzebę dodatkowego przeszkolenia w sytuacji bez uwzględnienia kiedy odbył on ostatnie ćwiczenia wojskowe oraz odbył kursy w ramach służby, takie jak: strzelec karabinka, strzelec UKM, kurs SERE na poziomie A i B oraz operator [...], który był jego bronią etatową oraz jest do tej broni przydzielony w ramach przydziału mobilizacyjnego. W związku z tym skarżący uważa, że jest na ten moment dobrze przeszkolonym żołnierzem oraz dostateczna ilość funduszu ze Skarbu Państwa została przeznaczona na jego przeszkolenie w ramach szkolenia podstawowego do sił zbrojnych (termin szkolenia 1 wrzesień – 23 grudzień 2015 r.), szkolenia NSR w 2016 r. oraz w ramach służby w [...] BOchr. w B. i kursach odbytych w ramach służby wojskowej. Przez to powołanie się na potrzebę dodatkowego przeszkolenia świadczy o niedostatecznym zapoznaniu się ze sprawą przez organ.

Dodatkowo skarżący wskazał, że terminy egzaminów zostały odgórnie wyznaczone przez uczelnię i pokrywają się z terminem ćwiczeń wojskowych.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie wyjaśniając, że fakt pełnienia przez skarżącego służby wojskowej jako żołnierz kontraktowy nie stanowi jakiejkolwiek przesłanki do zwolnienia z ćwiczeń wojskowych. Potrzeby Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dyktują konieczność odbycia przez skarżącego przeszkolenia w jednostce wojskowej, do której posiada on przydział mobilizacyjny, tj. w nowym miejscu i na nowym stanowisku wojskowym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. 2021 r. poz. 2095 ze zm.) w związku z wystąpieniem przesłanek w przepisie tym wymienionych.

Przedmiotem sporu pomiędzy stronami w niniejszej sprawie jest wykładnia oraz możliwość zastosowania przepisu § 15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 950), umożliwiającego zwolnienie żołnierza rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem w kontekście złożonego w tym zakresie wniosku skarżącego.

Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2021 r. poz. 372), określanej dalej jako "ustawa", powszechnemu obowiązkowi obrony podlegają wszyscy obywatele polscy zdolni ze względu na wiek i stan zdrowia do wykonywania tego obowiązku. Obywatel polski będący równocześnie obywatelem innego państwa nie podlega powszechnemu obowiązkowi obrony, jeżeli stale zamieszkuje poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W myśl art. 4 ust. 2 ustawy, w ramach powszechnego obowiązku obrony obywatele polscy są obowiązani do:

1) pełnienia służby wojskowej,

2) wykonywania obowiązków wynikających z nadanych przydziałów kryzysowych i przydziałów mobilizacyjnych,

3) świadczenia pracy w ramach pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych,

4) pełnienia służby w obronie cywilnej,

5) odbywania edukacji dla bezpieczeństwa,

6) uczestniczenia w samoobronie ludności,

7) odbywania ćwiczeń w jednostkach przewidzianych do militaryzacji i pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych,

8) wykonywania świadczeń na rzecz obrony

- na zasadach i w zakresie określonych w ustawie.

Stosownie do art. 55 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy, obowiązek służby wojskowej polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych przez żołnierzy rezerwy. Art. 100 ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązek służby wojskowej żołnierzy rezerwy w czasie pokoju polega na odbywaniu ćwiczeń wojskowych oraz pełnieniu okresowej służby wojskowej.

Według §15 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 15 czerwca 2015 r. w sprawie ćwiczeń wojskowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 950), w razie śmierci najbliższego członka rodziny albo obłożnej choroby lub zaistnienia innych szczególnie uzasadnionych okoliczności:

1) dowódca jednostki wojskowej może zwolnić żołnierza z ćwiczeń wojskowych przed ich zakończeniem, jeżeli udzielenie urlopu jest niewystarczające;

2) wojskowy komendant uzupełnień może zwolnić żołnierza rezerwy albo osobę przeniesioną do rezerwy niebędącą żołnierzem rezerwy z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem.

Z przytoczonego wyżej przepisu wynika m.in., że zwolnienie przez wojskowego komendanta uzupełnień z ćwiczeń wojskowych może nastąpić przed ich odbyciem zaś ich powodem mogą być: śmierć najbliższego członka rodziny, obłożna choroba lub zaistnienie innych szczególnie uzasadnionych okoliczności.

Skarżący jako uzasadnienie wniosku o zwolnienie z obowiązku odbycia ćwiczeń wojskowych wyznaczonych mu w okresie od 2 do 20 września 2021 r. wskazał na wyznaczone terminy egzaminów na studiach stacjonarnych w Z. Uniwersytecie Technologicznym w S. na Wydziale Kształtowania Środowiska i Rolnictwa, zaplanowane na 3-4 września 2021 r., zaś egzaminy poprawkowe na 11-12 września 2021 r. Na dowód tego przedłożył zaświadczenie z ZUT z dnia 9 lipca 2021 r.

Zdaniem Sądu, lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji zdaje się wskazywać na niewłaściwą wykładnię przytoczonych wyżej przepisów prawa i tym samym wadliwą ocenę wniosku skarżącego. Ustosunkowując się do wniosku o zwolnienie skarżącego z ćwiczeń wojskowych organ uznał, że przywołane przez skarżącego powody mają związek z organizacją jego życia prywatnego. Ponadto, otrzymanie z ponad miesięcznym wyprzedzeniem informacji o terminie ćwiczeń wojskowych dawało żołnierzowi rezerwy możliwość podjęcia działań w celu takiej organizacji spraw zawodowych, aby sprostać nałożonemu obowiązkowi.

Po pierwsze, organ wadliwie zinterpretował przepis §15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych przyjmując, że przyczyną zwolnienia zainteresowanego z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem mogą być wyłącznie zdarzenia nagłe i nieprzewidywalne, czyli takie, którym nie można ani zapobiec, ani im przeciwdziałać, takie jak śmierć najbliższego członka rodziny.

O ile śmierć najbliższego członka rodziny, tak jak i obłożna choroba, są ze swej istoty okolicznościami nieprzewidywalnymi, często nagłymi, którym nie można już zapobiec, to stanowią one samodzielne przesłanki do zwolnienia z ćwiczeń wojskowych. Odrębny katalog zdarzeń mogących uzasadniać zwolnienie danej osoby z ćwiczeń wojskowych przed ich odbyciem mieści się w pojęciu "innych szczególnie uzasadnionych okoliczności", które nie zawsze muszą mieć charakter nieprzewidywalny lub nagły.

Po drugie, zdarzenia związane z organizacją życia prywatnego nie wykluczają możliwości uznania ich za szczególnie uzasadnione okoliczności, o których mowa w §15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych.

Nadto, niezasadnie organ zarzucił skarżącemu ponad miesięczne zaniechanie podjęcia działań w celu organizacji spraw zawodowych, które umożliwiłyby mu wzięcie udziału w ćwiczeniach wojskowych. Przedstawione przez skarżącego okoliczności nie dotyczyły bowiem jego spraw zawodowych.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ nie poddał należytej ocenie wskazywanej przez skarżącego okoliczności mającej stać w kolizji z odbyciem zaplanowanych ćwiczeń wojskowych, a mianowicie terminów sesji egzaminacyjnej. Organ nie zwrócił należytej uwagi, że daty egzaminów są wyznaczane przez Uniwersytet i są one wiążące dla studentów. Chybiony jest zatem formułowany wobec skarżącego zarzut braku podjęcia działań w celu takiej organizacji jego spraw osobistych, aby sprostał on obowiązkowi odbycia ćwiczeń wojskowych w wyznaczonym terminie. Skarżący, jako student studiów stacjonarnych, nie ma wpływu na terminy sesji określone przez uczelnię wyższą i daty poszczególnych egzaminów.

Nieprzystąpienie do egzaminów może natomiast nieść za sobą różne negatywne konsekwencje życiowe, niekiedy bardzo istotne. Mogą to być: przerwanie studiów lub konieczność powtarzania roku, skreślenie z listy studentów, przeszkoda w realizacji planów zawodowych, czy nawet utrata zatrudnienia niekiedy powiązanego z kontynuacją nauki lub wymogiem uzyskania odpowiedniego poziomu wykształcenia. Organy orzekające w niniejszej sprawie okoliczności tych nie rozważyły w sposób należyty.

Decyzja w sprawie w sprawie zwolnienia z ćwiczeń wojskowych podejmowana w trybie przepisu §15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych ma charakter decyzji uznaniowej, zatem jej kontrola dokonywana przez sąd administracyjny ma charakter ograniczony i sprowadza się do zbadania, czy organ orzekający w sprawie nie przekroczył granic uznania i czy właściwie uzasadnił rozstrzygnięcie. Przyznanie organowi dyskrecjonalnych uprawnień nie oznacza zupełnej dowolności w podejmowaniu decyzji w ramach uznania administracyjnego. W niniejszej sprawie Sąd stwierdził, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie uwzględnił przy jej podjęciu należycie zinterpretowanych przesłanek prawnych i faktycznych sprawy podlegającej rozpatrzeniu. Z tego względu, wobec naruszenia przez organ przepisu art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. oraz §15 ust. 6 pkt 2 rozporządzenia w sprawie ćwiczeń wojskowych, które to uchybienia miały istoty wpływ na wynik sprawy, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję i obarczoną tożsamymi uchybieniami decyzję organu I instancji, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.).

Wydając niniejszy wyrok i rozważając jego potencjalne skutki na dalszy przebieg postępowania Sąd uznał, że jego prowadzenie stało się bezprzedmiotowe. Postępowanie administracyjne zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji dotyczyło bowiem skierowania skarżącego na ćwiczenia wojskowe mające się odbyć we wskazanym miejscu i w określonym czasie - od 2 do 20 września 2021 r. Już na dzień wpływu skargi do Sądu, tj. 21 września 2021 r., okres wykonalności decyzji przez skarżącego upłynął. Dalsze procedowanie w przedmiocie skierowania skarżącego do odbycia ćwiczeń wojskowych w zakreślonym terminie od 2 do 20 września 2021 r. stało się obiektywnie bezprzedmiotowe. W takim stanie rzeczy, wobec obecnego braku prawnych możliwości do wydania przez organy decyzji merytorycznej rozstrzygającej sprawę co do istoty w przedmiocie skierowania skarżącego na ćwiczenia wojskowe w terminie od 2 do 20 września 2021 r., Sąd, na podstawie art. 145 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, umorzył postępowanie administracyjne (pkt II sentencji wyroku).