Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 887/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 4 pkt 1, art. 5
journal: Dz.U. 1920 nr 7 poz 44
law: Ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Ryms Sędziowie Sędzia NSA Jacek Chlebny (spr.) Sędzia del. NSA Andrzej Irla Protokolant starszy asystent sędziego Katarzyna Miller po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2016r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Y.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 grudnia 2014 r. sygn. akt IV SA/Wa 2047/14 w sprawie ze skargi Y.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 29 grudnia 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Y.G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie odmowy potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego.

Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Y.G. (z d. R.) w dniu 12 lutego 2013 r. złożyła do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie posiadania polskiego obywatelstwa od chwili urodzenia po ojcu.

Decyzją z [...] kwietnia 2014 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia przez Y.G. posiadania obywatelstwa polskiego. Wnioskodawczyni wniosła odwołanie od tej decyzji, po którego rozpoznaniu Minister Spraw Wewnętrznych decyzją z [...] sierpnia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

W sprawie znajduje zastosowanie ustawa z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego (Dz. U. R.P. Nr 7, poz. 44). Minister ustalił, że wnioskodawczyni urodziła się w dniu 10 lipca 1949 r. w [...] jako córka M. R. i T. z d. B.

Biorąc pod uwagę art. 4 i 5 powołanej ustawy, Minister stwierdził, że wnioskodawczyni nie urodziła się jako dziecko ślubne, zatem nie może wywodzić obywatelstwa polskiego od ojca. Dowody w postaci aktu urodzenia wnioskodawczyni, dokumentów pochodzących z IPN i Bad Arolsen, akt urodzenia starszego brata M.R. urodzonego w dniu 4 czerwca 1945r. w [...] nie mogą stanowić potwierdzenia okoliczności zawarcia przez rodziców wnioskodawczyni związku małżeńskiego. Dowodem takim nie jest również uwierzytelniona kserokopia księgi metrykalnej obejmującej wpis dotyczący narodzin M. R. sporządzonej na podstawie oświadczenia akuszerki A. S. Następnie Minister wyjaśnił, że Urzędy Stanu Cywilnego w [...] u [...] nie dysponują aktem małżeństwa M. R. i T. z d. B. Podkreślił też, że istnieją różnice w danych matki pomiędzy izraelskim aktem urodzenia wnioskodawczyni a aktem urodzenia M.R. Zdaniem Ministra o pozostawaniu w związku małżeńskim przez rodziców wnioskodawczyni nie może również świadczyć adnotacja: "wife - T." znajdująca się na wydruku dokumentów dotyczących M. R. pozyskanych z elektronicznej bazy danych Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej w Bad Arolsen. Wobec niepotwierdzenia okoliczności, że wnioskodawczyni urodziła się ze związku małżeńskiego Minister w piśmie z 25 lipca 2014 r. wezwał pełnomocnika do przedłożenia życiorysu matki wnioskodawczyni, który pozwoliłby na ustalenie, czy posiadała ona polskie obywatelstwo. Wezwanie to nie zostało wykonane, zatem nie było możliwe ustalenie, czy wnioskodawczyni posiada polskie obywatelstwo po matce.

W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Sąd I instancji podzielił ocenę Ministra, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby urodziła się jako dziecko "ślubne", zatem nie mogła domagać się potwierdzenia posiadania polskiego obywatelstwa po ojcu - na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. W ocenie Sądu I instancji informacja, że rodzice dziecka są małżeństwem zawarta w akcie urodzenia dziecka ma ograniczoną moc dowodową. Akt urodzenia potwierdza przede wszystkim fakt urodzenia dziecka, datę i miejsce oraz nazwiska i imiona rodziców. Nie może być jednocześnie dowodem na zawarcie związku małżeńskiego rodziców dziecka. Faktu zawarcia małżeństwa M. R. i T. z d. B. nie potwierdzają inne dowody.

W skardze kasacyjnej od tego wyroku wniesionej przez Y.G. zaskarżono wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła: 1) naruszenie art. 3 § 1 i 2, art. 141 § 4, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 151, a także art. 135 P.p.s.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego spowodowany niepoddaniem ocenie części dowodów i dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią dokumentów urzędowych tj. izraelskiego aktu urodzenia, pisma z izraelskiego MSW z 1 kwietnia 2014 r. oraz odpisu zupełnego aktu urodzenia brata skarżącej wskazujących na "ślubne" pochodzenie skarżącej; nieuwzględnienie zarzutu skargi naruszenia przez MSW art. 7, 76 § 1, 77, 78 i 80 K.p.a., art. 138 §1 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 3 i art. 55 w związku z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim i oddalenie skargi zamiast uchylenia zaskarżonej decyzji; 2) niewłaściwe zastosowanie art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2011 r., Nr 212, poz. 1264 ze zm.) polegające na uznaniu, iż akt urodzenia brata skarżącej M.R. ma ograniczoną moc dowodową i nie stanowi dowodu na "ślubne" jego pochodzenie; 3) niewłaściwe zastosowanie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, względnie niezastosowanie art. 4 pkt 2 w związku z art. 6 tej ustawy polegające na nieustaleniu nabycia przez skarżącą obywatelstwa polskiego po ojcu.

W uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że dokonana w sprawie ocena materiału dowodowego w sprawie jest błędna, odmówiono skarżącej uwzględnienia wniosku wyłącznie z powodu braku w aktach sprawy polskiego aktu małżeństwa rodziców skarżącej, pomijając, bądź odmawiając znaczenia i mocy dowodowej innym załączonym dokumentom na okoliczność wykazania jej "ślubnego" pochodzenia. Niejednokrotnie sądy administracyjne rozpoznające podobne sprawy uznawały szczególną wartość dowodową aktów urodzenia oraz znaczenie przedkładania dodatkowo aktu małżeństwa rodziców dla ustalenia "ślubnego" pochodzenia. Okoliczność ślubnego pochodzenia skarżącej wynika z szeregu przedstawionych przez nią dokumentów. Skarżąca skorzystała z możliwości wykazania tej okoliczności za pomocą domniemania faktycznego. Wykazała, że cztery lata wcześniej urodził się jej brat, a organ uzyskał odpis zupełny aktu urodzenia i uwierzytelnioną kserokopię księgi metrykalnej obejmującej wpis o narodzinach M.R. Minister niezasadnie zakwestionował te dokumenty, naruszając art. 4 Prawa o aktach stanu cywilnego oraz art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a. Zdaniem skarżącej akt urodzenia dziecka jest dokumentem o szczególnej mocy dowodowej określający pochodzenie dziecka. Z tego dokumentu wynika w sposób wystarczający, czy dokonano rejestracji dziecka pochodzącego z małżeństwa, dziecka uznanego, czy też dziecka nieślubnego. Skarżąca podkreśliła, że dzieci urodzone w małżeństwie lub za takie traktowane noszą wspólne nazwisko małżonków. Skarżąca odwołała się do treści art. 60 dekretu z dnia 25 września 1945 r. Prawo o aktach stanu cywilnego, zgodnie z którym do zgłoszenia urodzenia dziecka zobowiązana była m.in. położna, która była obecna przy porodzie (akuszerka). Osoba taka była uprawniona do zgłoszenia urodzenia także przed wejściem w życie dekretu, tj. 1 stycznia 1946 r., dlatego błędne było kwestionowanie uprawnienia akuszerki do zgłoszenia faktu urodzenia brata skarżącej i sporządzenia na tej podstawie aktu urodzenia. Zdaniem skarżącej okoliczność "ślubnego" pochodzenia jej brata wynika z księgi metrykalnej jego narodzin. Zanegowanie wartości dowodowej wpisu o "ślubnym" pochodzeniu brata skarżącej oznacza zakwestionowanie prawidłowości sporządzenia aktu urodzenia i wydanego na podstawie księgi metrykalnej odpisu zupełnego aktu urodzenia. Zdaniem skarżącej Sąd I instancji nie odniósł się do zarzutu skargi dotyczącego braku wszechstronnej analizy przez Ministra materiału dowodowego i pominięcia przy jego ocenie części dowodów, tj. izraelskiego aktu urodzenia, zaświadczenia z izraelskiego MSW z dnia 1 kwietnia 2014 r. i pozyskanych z Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej Bad Arolsen mających znaczenie przy ustaleniu "ślubnego" pochodzenia skarżącej. Ponadto wskazała, że kwestia jej pochodzenia powinna być oceniana przy zastosowaniu prawa izraelskiego, dlatego że w chwili urodzenia skarżącej jej rodzice posiadali izraelskie obywatelstwo, które i ona nabyła z chwilą narodzin. Podniosła, że zgodnie z poglądem wyrażonym przez NSA w wyroku z 17 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 2528/12, w związku z brakiem w ustawie o obywatelstwie polskim zamkniętego katalogu dowodów okoliczności istotne dla ustalenia nabycia obywatelstwa polskiego mogą być dowodzone wszelkimi środkami dowodowymi, niekoniecznie potwierdzającymi wprost istnienie danego zdarzenia. Wobec braku ksiąg wyznania mojżeszowego z 1945 r. w USC w [...] skarżąca nie miała obiektywnych możliwości załączenia do akt sprawy aktu małżeństwa jej rodziców. Ponadto zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do ustalenia posiadania polskiego obywatelstwa w chwili urodzenia skarżącej również w stosunku do jej matki. W ocenie skarżącej materiał dowodowy dawał podstawę do stwierdzenia posiadania przez nią polskiego obywatelstwa po ojcu.

Z powołanych względów skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z[...] sierpnia 2014 r., a także o zasądzenie kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Wyrażona w zaskarżonym wyroku ocena, że skarżąca nie wykazała ślubnego pochodzenia, zatem nie nabyła obywatelstwa polskiego po ojcu, jest prawidłowa i nie narusza wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania i prawa materialnego.

Nie są zasadne zarzuty naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego oraz art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego, względnie art. 4 pkt 2 w związku z art. 6 tej ustawy.

Z izraelskiego aktu urodzenia skarżącej wynika, że urodziła się 10 lipca 1949r. w[...] , jej rodzice to M. R., a matka T. z d. B. W aktach sprawy znajduje się pismo Kierownika Wydziału Rejestru i Paszportów w [...] z 1 kwietnia 2014 r., w którym wskazano, że w Urzędzie Administracji Ludności M. R. i T. R. byli wpisani jako rodzice Y.G. od dnia jej narodzin. W powyższych dokumentach brak jest informacji odnośnie tego, że rodzice skarżącej byli małżeństwem, zatem za nieusprawiedliwione należy uznać twierdzenie skarżącej, że dokumenty te samodzielnie świadczą o pochodzeniu dziecka ze związku małżeńskiego.

Należy podkreślić, że zgodnie z art. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz. U. z 2014 r., poz. 1741 ze zm.) akty stanu cywilnego stanowią wyłączny dowód zdarzeń w nich stwierdzonych; ich niezgodność z prawdą może być udowodniona jedynie w postępowaniu sądowym. Przepis ten stanowi odpowiednik art. 4, obowiązującej zarówno w dniu wydania wyroku przez Sąd I instancji, jak i w dniu wydania przez organ zaskarżonej decyzji, ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawo o aktach stanu cywilnego. Prawidłowe jest zatem stanowisko Sądu I instancji, potwierdzające słuszność wywodu organu, że akt urodzenia potwierdza przede wszystkim fakt, datę i miejsce urodzenia dziecka oraz imiona i nazwiska rodziców. Nie stanowi natomiast dowodu na zawarcie małżeństwa przez rodziców dziecka. Okoliczność zawarcia małżeństwa przez rodziców skarżącej i w konsekwencji jej ślubnego pochodzenia może być dowodzona na podstawie aktu małżeństwa rodziców - M. R. i T. R. z d. B. Dopuszczalne jest dowodzenie tych okoliczności pomocniczo na podstawie także innych dokumentów (np. życiorysów, dowodów tożsamości rodziców), których brak jest w niniejszej sprawie. Z tych powodów, jak trafnie wskazał Sąd I instancji, wyrok NSA z 17 stycznia 2013 r. sygn. akt II OSK 2528/12 nie ma przełożenia na okoliczności rozpoznawanej sprawy.

Skarżąca twierdziła, że jej rodzice zawarli związek małżeński w 1945 r. w[...] . W aktach sprawy nie ma jednak aktu małżeństwa, który by tę okoliczność potwierdzał. Urząd Stanu Cywilnego w [...] w zaświadczeniu z 6 marca 2014r. stwierdził, że nie posiada ksiąg metrykalnych małżeństw wyznania mojżeszowego za 1945 rok. Wskazał też, że w księgach metrykalnych małżeństw dla miasta [...] za rok 1945 oraz w posiadanych księgach odtworzeniowych za lata 1946-2014 akt małżeństwa na nazwisko R. M. i B. T. nie figuruje. Takim aktem nie dysponuje również Urząd Stanu Cywilnego w[...], co wynika z pisma z 19 maja 2014 r. Trzeba wskazać, że organy wezwały pełnomocnika wnioskodawczyni do przedłożenia aktu małżeństwa rodziców. W odpowiedzi na te wezwania pełnomocnik wskazał, że skarżąca nie posiada aktu małżeństwa rodziców, natomiast okoliczność jej ślubnego pochodzenia wynika z treści dokumentów załączonych do wniosku. Dowodami mającymi potwierdzać pochodzenie ze związku małżeńskiego nie są, wbrew twierdzeniom skarżącej, dokumenty pozyskane przez nią z IPN i bazy danych Międzynarodowej Służby Poszukiwawczej w Bad Arolsen. Wpis w dokumentach "wife-T." nie świadczy o pozostawaniu w związku małżeńskim, ponieważ dokument ten sporządzony został w wyłącznie w oparciu o oświadczenie osoby zainteresowanej.

Jako dowód mający potwierdzać ślubne pochodzenie skarżącej przedstawiono w rozpoznawanej sprawie odpis zupełny aktu urodzenia M.R. urodzonego 4 czerwca 1945 r. w[...] , będącego, według twierdzeń skarżącej, jej bratem. W aktach znajduje się także uwierzytelniona kopia dokumentu księgi metrykalnej obejmującego wpis dotyczący urodzin wskazanej osoby, z którego wynika, że akuszerka A. S. przed urzędnikiem stanu cywilnego zeznała, iż T. R. z domu T. żona M. R. urodziła w [...] w dniu 4 czerwca 1945 r. syna M. Odpis zupełny aktu urodzenia brata skarżącej nie stanowi jednak dowodu na okoliczność zawarcia małżeństwa przez jego rodziców. Jako dokument urzędowy stanowi dowód faktu, miejsca i daty urodzenia M.R., jak również danych jego rodziców. Nie można więc zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 4 ustawy z dnia 29 września 1986 r. Prawa o aktach stanu cywilnego. Uwierzytelniona kopia z księgi metrykalnej dotycząca wpisu o narodzinach M. R. nie mogła zostać uznana za wystarczający dowód zawarcia małżeństwa przez T. R. z domu T. i M. R. Dokument ten został sporządzony w oparciu o oświadczenie akuszerki, nie ma informacji o dokumentach źródłowych, jak również miejscu i czasie zawarcia związku małżeńskiego.

Wymaga podkreślenia, że w zebranych w sprawie dokumentach istnieją istotne rozbieżności co do brzmienia panieńskiego nazwiska matki. W izraelskim akcie urodzenia skarżącej wpisano: B., a w akcie urodzenia M.R. i księdze metrykalnej: T. W istocie mamy zatem do czynienia z dwoma różnymi nazwiskami. Minister dostrzegł te rozbieżności i wezwał pełnomocnika skarżącej do ich wyjaśnienia. Odpowiedź pełnomocnika, z której wynika, że różne nazwiska spowodowane są błędem urzędnika przy sporządzaniu izraelskiego aktu urodzenia nie są przekonujące i de facto nie zostały przez stronę wykazane. Z tych wszystkich względów nie jest zasadne twierdzenie, że fakt ślubnego pochodzenia Y. G. wynika z wyżej wskazanych dokumentów dotyczących M.R.

Nie jest również trafna zaprezentowana w skardze kasacyjnej teza, że wpisanie M. R. jako ojca w izraelskim akcie urodzenia skarżącej oraz w akcie urodzenia M.R. świadczy o tym, że miał miejsce akt uznania dziecka pozamałżeńskiego przez ojca. Z samego faktu wpisania danych mężczyzny jako ojca nie można domniemywać, że doszło do uznania. Brak jest w sprawie dowodów wskazujących, że akt taki miał miejsce. W sprawie nie mógł mieć z tych powodów zastosowania art. 4 pkt 2 w związku z art. 6 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej ponadto wyklucza dotychczasową konsekwentną argumentację skarżącej dotyczącą jej ślubnego pochodzenia.

W skardze kasacyjnej podniesiono, że zebrany w sprawie materiał dowodowy dawał podstawy do ustalenia posiadania polskiego obywatelstwa przez matkę skarżącej. W jej ocenie wpis w księdze metrykalnej dotyczący narodzin M. R. wskazuje, że matka zamieszkiwała w Polsce w rozumieniu przepisów o obywatelstwie Państwa Polskiego. Wskazany zarzut nie jest zasadny. Przede wszystkim należy podkreślić, że skarżąca konsekwentnie, powołując się na pochodzenie ze związku małżeńskiego, wywodziła swoje obywatelstwo od ojca na podstawie art. 4 pkt 1 w związku z art. 5 ustawy z dnia 20 stycznia 1920 r. o obywatelstwie Państwa Polskiego. Wymaga podkreślenia też, że zarzutu nieustalenia obywatelstwa matki skarżącej nie powiązano w skardze kasacyjnej z żadnym przepisem prawa materialnego i procesowego. Dodatkowo, jak wynika z akt sprawy, Minister, z uwagi na brak aktu małżeństwa rodziców, pismem z 25 lipca 2014r. wezwał pełnomocnika skarżącej do przedłożenia życiorysu matki, w szczególności zawierającego informacje o miejscach i datach zamieszkania w Polsce, okolicznościach wyjazdu z Polski, dacie nabycie obcego obywatelstwa. W sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych z żądanych informacji dotyczących matki. Wpis w księdze metrykalnej dotyczący miejsca zamieszkania T. R. z domu T. nie jest wystarczający do przyjęcia, iż posiadała ona polskie obywatelstwo w chwili narodzin skarżącej.

W tym stanie rzeczy nie są również trafne zarzuty naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, czyli art. 7, art. 76 § 1, art. 77, art. 78, art. 80 oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 10 ust. 3 i art. 55 w związku z art. 66 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, jak też przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, ponieważ Sąd I instancji miał podstawy do oddalenia skargi (art. 151 P.p.s.a. nie został naruszony), a więc nie było podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. nie mógł być zastosowany). Zarzut naruszenia art. 3 § 1 i 2, art. 135 i art. 141 § 4 P.p.s.a. nie zawiera natomiast uzasadnienia.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 P.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.

-----------------------

8