Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2322/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-02-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Piotr Piszczek, Sędzia WSA - Małgorzata Rysz, Sędzia WSA - Beata Blankiewicz – Wóltańska (spr.), Protokolant specjalista - Izabela Wrembel, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 lutego 2011 r. sprawy ze skargi L. S. na postanowienie Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji; 2. zasądza od Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych na rzecz L. S. kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Skarżąca L. S., reprezentowana przez radcę prawnego M. L., pismem z dnia [...] kwietnia 2010 r. skierowanym do Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. zgłosiła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w oparciu o tytuł wykonawczy Nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. , wystawiony przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych w W., doręczony w dniu [...] listopada 2007 r.

Skarżąca wyjaśniła, że w dniu [...] listopada 2004 r. została wobec P. w C. wydana przez Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych decyzja Nr [...] sprawie zobowiązań z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (określany dalej jako "PFRON") za okres od maja 2002 r. do marca 2004 r. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...].

W dniu [...] kwietnia 2010 r. zostały Skarżącej doręczone zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w L. w O. oraz prawo majątkowe stanowiące wynagrodzenie należne od pracodawcy A. Sp. z o.o., w ramach postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r.

Skarżąca wniosła o umorzenie postępowania egzekucyjnego ze względu na nieistnienie obowiązku z uwagi na zaistnienie przesłanek wskazanych przepisem art. 33 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Mianowicie w dniu [...] września 2006 r. została zawarta pomiędzy Skarżącą a spółką K. Sp. z o.o. z siedzibą C. warunkowa umowa sprzedaży zorganizowanej części przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą P. w C. Na mocy tej umowy spółka nabyła przedsiębiorstwo i przejęła pracowników. Spółka ta ostatecznie nabyła przedsiębiorstwo Skarżącej w dniu [...] września 2006 r. , również ta spółka nabyła w drodze licytacji komorniczej należące do przedsiębiorstwa prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości oraz prawa własności budynków. Strona tym samym uważa, że w wyniku tych czynności doszło do nabycia przez K. Sp. z o.o. z siedzibą C. zorganizowanej części przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą P.w C., a tym samym do przejęcia przez tę spółkę zobowiązań wobec PFRON.

W dniu [...] kwietnia 2010 r. do Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) wpłynęło – w trybie art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako u.p.e.a. - pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. z wnioskiem o zajęcie stanowiska co do zarzutów.

Prezes Zarządu PFRON, działając jako wierzyciel egzekwowanych należności, postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] postanowił zająć stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów i "nie uwzględnić zarzutu strony dotyczącego nieistnienia obowiązku", ponieważ sprzedaż pomiędzy K. Sp. z o.o. z siedzibą w C. zorganizowanej części przedsiębiorstwa prowadzonego pod firmą P. w C. nastąpiła w formie warunkowej umowy sprzedaży, wg której nabywca miał przejąć jej zobowiązania (w tym względem PFRON), do czego jednak nie doszło. Ponadto z informacji wierzyciela wynika, że z wpisu do ewidencji działalności gospodarczej nie wynikają żadne zmiany w stanie prawnym P. w C.

Na to postanowienie Skarżąca złożyła zażalenie pismem z dnia [...] maja 2010 r. , w którym wnioskowała o uchylenie postanowienia dot. zajęcia stanowiska poprzez uwzględnienie zarzutu z uwagi na naruszenie przepisu art. 112, art. 187 i art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z treścią art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Ponadto organowi zarzucono naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. w związku z teścia art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 49 ustawy o rehabilitacji itd. Skarżąca podniosła, że organ błędnie przyjął, że w sprawie nastąpiło następstwo prawne pomiędzy Skarżącą a Spółką K., podczas gdy K. ponosi odpowiedzialność nabywcy przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części, wynikający z art. 112 Ordynacji podatkowej. W obszernym uzasadnieniu wskazano ponadto, jakie błędy popełnił organ w prowadzonym postępowaniu dowodowym, a tym samym naruszył zasady postępowania podatkowego i administracyjnego w tym zakresie.

W dniu [...] lipca 2010 r. Prezes PFRON wydał na podstawie przepisu art. 34 § 1 i § 2 w zw. z art. 17 § 1 a u.p.e.a. , art. 124 i 127 § 3 k.p.a. i art. 49 ust.1 i ust. 3 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.) po ponownym rozpatrzeniu sprawy postanowienie nr [...], w którym postanowił: " nie uwzględnić zarzutu strony dotyczącego nieistnienia obowiązku za okres od maja 2002r. do marca 2004r. objętego tytułem wykonawczym nr [...] z [...] listopada 2005r.". W uzasadnieniu organ wskazał ponownie na brak podstaw do stwierdzenia, że zobowiązania L. S. wobec PFRON skutecznie przeszły na Spółkę K. Ponadto nadmieniono, że przepis art. 112 Ordynacji podatkowej stanowi o solidarnej odpowiedzialności podatnika i nabywcy zorganizowanej części przedsiębiorstwa, zatem organ ma swobodę w wyborze dłużnika, od którego będzie egzekwował należności.

W skardze z dnia 26 sierpnia 2010r. Skarżąca zaskarżyła w całości przedmiotowe postanowienie. Zarzuciła naruszenie art. 34 § 1 u.p.e.a. poprzez zawarcie w postanowieniu rozstrzygnięcia odnośnie zarzutu, do czego Prezes PFRON nie był upoważniony. Ponadto organ naruszył art. 33 pkt 1 u.p.e.a. w związku z art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej – stosowanym w związku z art. 49 ust. 1 ustawy o rehabilitacji ... - poprzez pominięcie okoliczności, że należności stwierdzone tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] listopada 2005 r. uległy przedawnieniu. W związku z tym Skarżąca wniosła o stwierdzenie nieważności ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżąca ponadto wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zarządu PFRON wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Postanowieniem sygn. akt V SA/Wa 2322/10 z dnia 7 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Natomiast, w myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:

1/ uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c/ inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2/ stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3/ stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub innych przepisach.

Z wymienionych przepisów wynika, iż sąd bada legalność zaskarżonego postanowienia pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Jednocześnie, zgodnie z przepisem art. 134 § 1 p.p.s.a. , sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to między innymi, że sąd administracyjny nie musi w ocenie legalności zaskarżonego postanowienia ograniczać się tylko do zarzutów sformułowanych w skardze, ale może wadliwości kontrolowanego aktu podnosić z urzędu (vide. T. Woś - Postępowanie sądowo-administracyjne, Warszawa 1996 r., str. 224). W tym celu Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszeń prawa w stosunku do aktów i czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

W rozpoznawanej sprawie Sąd uznał, iż organy administracji publicznej naruszyły przepisy postępowania w stopniu, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Zgodnie z treścią art. 27 § 1 pkt 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej u.p.e.a.) - zobowiązanemu w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia odpisu tytułu wykonawczego, zaopatrzonego w klauzulę o skierowaniu tytułu do egzekucji administracyjnej, służy prawo zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Uchybienie terminu do złożenia zarzutów powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że wystąpi o przywrócenie terminu stosownie do art. 58 § 1 k.p.a.

Stosownie do przepisu art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Skarżąca została prawidłowo pouczona w tytule wykonawczym o przysługującej jej prawie do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego w terminie 7 dni. Odpis tytułu wykonawczego został Skarżącej doręczony w dniu [...] listopada 2007 r. – jak poinformował PFRON w piśmie z dnia [...] marca 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. oraz co potwierdziła w piśmie z dnia [...] grudnia 2007 r. – skierowanym do Prezesa PFRON wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 59 § 1 pkt 2 i 4 u.p.e.a. - radca prawny A. P. - ówczesny pełnomocnik Skarżącej. Z treści tych pism wynika, że fakt ten był znany organowi.

Zauważyć należy, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy na stronie drugiej zawierał pouczenie o przysługującym Skarżącej prawie wniesienia zarzutów - w terminie 7 dni - ze wskazaniem co może być podstawą zarzutów.

Na podstawie art. 26 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy tytuł wykonawczy zawiera pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

W konsekwencji należy przyjąć, że termin do wniesienia zarzutów w trybie art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji upłynął Skarżącej ostatecznie w 2007 roku. W związku z tym pismo wniesione przez pełnomocnika Skarżącej [...] kwietnia 2010r. do organu egzekucyjnego nie mogło być rozpatrzone merytorycznie jako zarzuty zgłoszone w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w oparciu o ww. tytuł wykonawczy.

Skoro zarzuty nie zostały wniesione w wyznaczonym terminie, to brak było podstaw do ich merytorycznego rozpatrywania. W orzecznictwie sądowym podkreśla się, że jeżeli pomimo uchybienia terminu organ egzekucyjny rozpoznał zarzuty, to stosownie do art.138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ wyższego stopnia rozpoznając zażalenie na postanowienie o rozpatrzeniu zarzutów uchyla postanowienie i umarza postępowanie w tym zakresie. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu (por. wyrok NSA z dnia 24 października 2000 r., I SA/Ka 712/99). W rezultacie organ egzekucyjny – tutaj działający z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Komornik Skarbowy - w ogóle nie powinien kierować do Prezesa PFRON na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. wniosku o zajęcie stanowiska wierzyciela w sprawie wymagalności obowiązków objętego tym tytułem, a w konsekwencji Prezes PFRON wydawać zaskarżonego postanowienia w tym zakresie.

Bez wątpienia wniesienie zarzutów po upływie 7 dni od otrzymania odpisu tytułu wykonawczego jest bezskuteczne. Termin do wniesienia zarzutu jest terminem procesowym zawitym, którego uchybienie powoduje bezskuteczność czynności zobowiązanego, chyba że zobowiązany, na podstawie art. 58 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 18 u.p.e.a., wniesie o przywrócenie terminu do wniesienia zarzutu w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Jeśli zaś, pomimo uchybienia terminu organ egzekucyjny i organ wierzyciela prowadzą merytoryczne postępowanie odnośnie zarzutu (co miało miejsce w rozpatrywanej sprawie), to naruszają przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W takim przypadku nie ma bowiem podstaw do czynności organu egzekucyjnego, których uruchomienie może nastąpić wyłącznie w wyniku skutecznie wniesionego zarzutu (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 1994 r., SA/Wr 1463/93, R. Hauser, Z. Leoński - Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1995, s. 63).

Należy w tym miejscu podkreślić, że zarzuty są środkiem prawnym przysługującym w fazie wszczęcia postępowania egzekucyjnego lub nawet wcześniej, na etapie postępowania zabezpieczającego (art. 166 b u.p.e.a.), nie zaś w jego toku. Po upływie wskazanego siedmiodniowego terminu zobowiązany może skorzystać z możliwości obrony przed egzekucją poprzez przedstawienie organowi egzekucyjnemu dowodów stwierdzających wykonanie obowiązku, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnych, albo gdy chodzi o błąd co do osoby zobowiązanego, to jest wskazanie okoliczności uzasadniających odstąpienie od egzekucji (art.45 u.p.e.a.). Następstwem odstąpienia od czynności egzekucyjnych może być też zawieszenie lub umorzenie postępowania egzekucyjnego, jeżeli zachodzą przyczyny z art. 56 lub 59 u.p.e.a. Tego rodzaju przesłanki organ egzekucyjny zobowiązany jest zawsze badać z urzędu.

W wyroku z dnia 31 października 2007 r. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 887/07 (LEX nr 401755) stwierdzono, że organ wierzyciela w przypadku, gdy zarzuty zostały złożone po terminie, powinien w swoim stanowisku wskazać na niezachowanie terminu do wniesienia zarzutu. Sama bowiem kwestia zachowania terminu do zgłoszenia zarzutu na postępowanie egzekucyjne podlega ocenie przez organ egzekucyjny, a nie przez wierzyciela.

W związku z tym należy stwierdzić, iż obowiązkiem organu rozpoznającego zarzuty było w pierwszej kolejności zbadanie okoliczności formalnych związanych z wniesieniem zarzutu, a niewątpliwie, w takiej sytuacji, jak w niniejszej sprawie, w przypadku tak znaczącej zwłoki we wniesieniu zarzutów organ powinien na wstępie zbadać okoliczności związane z nieterminowym wniesieniem zarzutów, a gdy zobowiązany takie zarzuty wniesie po wskazanym terminie, to zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. , powinno zostać wykazane, że zarzuty te powinny zostać odrzucone z uwagi na uchybienie terminowi do ich wniesienia.

Takie czynności musi przeprowadzić organ pierwszej instancji, z uwagi na zagwarantowanie stronie realizacji zasady dwuinstancyjności, oznaczającej w tym przypadku możliwość kwestionowania ewentualnie negatywnego dla skarżącego rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji.

Sąd na marginesie sprawy pragnie dodatkowo podkreślić, że zgodnie z przepisem art. 33 u.p.e.a., zobowiązany może wnieść zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, przy czym podstawą zarzutu mogą być wyłącznie okoliczności (przesłanki) wymienione w tym przepisie (w punktach 1 - 10). Skoro zarzuty mogą być wniesione do organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od otrzymania tytułu wykonawczego - o czym poucza się zobowiązanego w treści tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.) - to oznacza, że nie mogą być one składane lub uzupełniane w terminie późniejszym, np. w zażaleniu na postanowienie organu egzekucyjnego lub w skardze do sądu.

W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało orzec jak w pkt I wyroku.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. 205 § 2 w/w ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).