Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1251/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Sędziowie: WSA Jolanta Dargas (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2013 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz radcy prawnego D. L., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011r. orzekającą o odmowie przyznania B.B. pomocy finansowej w formie specjalnego zasiłku celowego.

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym

Wnioskiem z dnia 1 lipca 2011 r. B. B. zwróciła się do Ośrodka Pomocy Społecznej W. z prośbą o przyznanie jej pomocy finansowej na opłacenie pobytu w [...] w W. w wysokości [...] zł. miesięcznie.

W związku powyższym w dniu 15 lipca 2011 r. został przeprowadzony z B. B. wywiad środowiskowy, którego wnioskodawczyni odmówiła podpisania.

Prezydent W. decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2011 r., orzekł o odmowie przyznania B. B. pomocy finansowej we wnioskowanym zakresie, wskazując na ograniczone możliwości finansowe MOPS oraz fakt, że w pierwszej kolejności organy pomocy społecznej zobowiązane są do pomocy osobom żyjącym na pograniczu ubóstwa bez własnego dochodu. Wnioskodawczyni zaś posiada stałe źródło dochodów w związku z pobieraną emeryturą, jest również posiadaczem lokalu mieszkalnego.

Pismem z dnia 29 sierpnia 2011r. B. B. wniosła odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2011r. żądając jej uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W odwołaniu wskazała, że organ nie wyjaśnił, powodów dla których odmówił przyznania zasiłku na opłacenie jej pobytu w [...] dla kobiet. Wnioskodawczyni zarzuciła również, że organ pominął jej sytuacją majątkową, w tym w szczególności ponoszone przez nią koszty utrzymania, leczenia, mieszkania, a także jej sytuację osobistą i fakt, że [...] pomimo wyroku eksmisyjnego nadal zamieszkują w jej lokalu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] sierpnia 2011 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008r. Nr 115, poz. 728 ze zm.).

Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego w dniu 15 lipca 2011r. wynikało, że B. B. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Na jej dochód składa się emerytura z ZUS w kwocie [...] zł netto wraz z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Mieszkanie przy[...] , które jest jej własnością jest zdewastowane, panuje w nim bałagan. Poza wnioskodawczynią w lokalu zameldowane są jeszcze[...] , wobec których orzeczona została eksmisja sądowa i z którymi jest skonfliktowana. Organy pomocy społecznej od wielu lat bezskutecznie proponują wnioskodawczyni i jej rodzinie pomoc w postaci specjalistycznego poradnictwa w celu poprawy relacji rodzinnych.

Od dnia [...] maja 2011 r. wnioskodawczyni zamieszkuje w [...] , za które jak do tej pory uiściła w miesiącu czerwcu 2011 r. kwotę [...] zł.

Ponieważ wnioskodawczyni przekroczyła kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, określone w art. 8 ustawy o pomocy społecznej, wynoszący ówcześnie [...] zł., to zdaniem Kolegium Prezydent prawidłowo rozpatrzył wniosek w oparciu nie o art. 39 ale art. 41 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

Organ podkreślił, że użyty w przepisie art. 41 ustawy o pomocy społecznej zwrot, iż zasiłek celowy zwrotny "może być przyznany" wskazuje, że decyzja organu pomocy społecznej przyznająca takie świadczenie podejmowana jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Okoliczność ta powoduje, że nawet fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. O przyznaniu lub odmowie przyznania zasiłku decyduje każdorazowo organ, biorąc pod uwagę sytuację materialną wnioskodawcy oraz cel zasiłku, a także posiadane środki finansowe i potrzeby innych osób znajdujących się w zasięgu działania organu.

Kolegium wskazało również, że z treści art. 3 ustawy o pomocy społecznej wynika, że pomoc społeczna ma udzielać swoim podopiecznym pomocy i wsparcia, a nie dostarczać im świadczeń pieniężnych w wysokości dla nich wygodnej, czy pożądanej. Zadaniem pomocy społecznej nie jest utrzymywanie osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej oraz zaspokajanie ich wszystkich potrzeb i oczekiwań, tak jak domaga się tego skarżąca

W ocenie Kolegium brak było zatem podstaw aby uznać, iż w sprawie zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek do udzielenia skarżącej wnioskowanej pomocy. Specjalny zasiłek celowy stanowi bowiem wyjątek od zasad ogólnych przyznawania prawa pomocy społecznej tylko w oparciu o kryterium dochodowe i może być przyznany tylko w sytuacji wyjątkowej, a w przedmiotowej sprawie sytuacja taka nie występuje.

SKO wskazało również, ze organy pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, muszą mieć na względzie nie tylko potrzeby wnioskodawczyni, ale także potrzeby innych osób ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej. Pomoc społeczna winna być bowiem kierowana w pierwszej kolejności do osób, które nie dysponują żadnym dochodem lub dochody ich mieszczą się poniżej ustawowego kryterium.

Na powyższą decyzję B. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie jej oraz decyzji ją poprzedzającej.

Skarżąca zarzuciła organom nie wyjaśnienie podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia. W szczególności uznania, iż jej sytuacja nie jest.

Zdaniem skarżącej organy nie zbadały rzetelnie całości materiału dowodowego zebranego w sprawie, skupiając się jedynie na osiąganych przez nią dochodach pomijając przy tym sytuację osobistą w jakiej się znalazła oraz koszty jakie ponosi w związku ze swoim utrzymaniem (lekarstwa, opłaty za mieszkanie). Nieuwzględnienie, że jako ofiara przemocy w rodzinie i nie może zamieszkiwać w należącym do niej lokalu, tylko w schronisku dla kobiet.

Ponadto skarżąca wskazała, że przed wydaniem decyzji organy nie umożliwiły jej zapoznania się z materiałem dowodowym i wypowiedzenia, co do zgłoszonych żądań i zebranych dowodów. Pomimo, że miały taki obowiązek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm. – powoływana dalej jako "ppsa").

Rozpoznając przedmiotową sprawę według wskazanych wyżej kryteriów, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja jak też poprzedzająca ją decyzja Prezydenta W. nie naruszają prawa.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm. – dalej jako u.p.s.), które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej.

Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie tym sytuacjom poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielniania osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Potrzeby zaś osób i rodzin korzystających z pomocy winny zostać uwzględnione, o ile odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 2 i 4 u.p.s.).

Jak wynika z akt sprawy organy orzekające w niniejszej sprawie ustaliły, że B. B. przekroczyła ówcześnie obowiązujące kryterium dochodowe, które wynosiło 477 zł. Wobec czego przedmiotową sprawę prawidłowo rozpoznały w oparciu o kryterium określone w powołanym art. 41 u.p.s., który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany 1) specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową.

Z treści tego przepisu wynika, zatem że organy wydają ww. decyzje w ramach tzw. "uznania administracyjnego" decydując w granicach obowiązującego prawa o tym, czy w sprawie indywidualnej wystąpił przypadek uzasadniający przyznanie tej formy świadczenia z pomocy społecznej, czy też nie.

W orzecznictwie wskazuje się, że osoby, które zwracają się o przyznanie zasiłku celowego specjalnego, a więc osoby, którym pomoc społeczna jest przyznawana w drodze wyjątku, winny zdawać sobie sprawę, że w stosunku do nich "uznanie administracyjne" oceniane przez sąd administracyjny poddane jest innym rygorom niż wobec osób, które spełniają kryterium przyznania zasiłku celowego w rozumieniu art. 39 u.p.s. (nie przekraczających kryterium dochodowego).

W gospodarowaniu środkami finansowymi przez organy pomocowe nie może również dochodzić do takiej sytuacji, że osoby, które spełniają kryterium z ustawy o pomocy społecznej spotkają się z odmową przyznawania świadczenia z uwagi, na rozdysponowanie środków finansowych, na rzecz osób, które przekraczają kryterium dochodowe.

Zasadnie zatem organy wskazały, że przyznanie zasiłku celowego specjalnego z pomocy społecznej nie jest prawnym obowiązkiem organu administracji i nie rodzi dla ośrodka pomocy społecznej obowiązku jego przyznania, a po stronie wnioskodawcy roszczenia prawnego do jego uzyskania. Nie każdy też potrzebujący może w każdym czasie uzyskać spełnienie pełnych oczekiwań, ze względu na ograniczone środki, jakimi dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej muszą mieć bowiem na uwadze również potrzeby innych osób korzystających z pomocy ośrodka oraz kierować się hierarchią zgłaszanych potrzeb.

Jak wynika z akt sprawy w lipcu 2011 r. OPS udzielił pomocy 711 rodzinom, przyznając [...] świadczeń w średniej wysokości [...] zł. Były to kwoty niewystarczające na zaspokojenie potrzeb wszystkich podopiecznych ośrodka, z których wielu żyje na pograniczu ubóstwa, bez własnego dochodu lub z dochodem poniżej kryterium dochodowego.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika również, że skarżąca, która jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej, od dnia [...] maja 2011 r. przebywa w [...] w W. z powodu złego traktowania przez córkę B. B. wnuczkę, o których eksmisję występowała do sądu. Powodem, dla którego skarżąca opuściła zajmowany dotychczas lokal mieszkalny przy [...], w W. do którego wnioskodawczyni posiada spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, był również fakt że wymagał on uprzątnięcia oraz remontu. Niewątpliwie zatem skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej.

Nie mniej jednak, co podkreślano powyżej, skarżąca uzyskuje stałe dochody pozwalające jej na wygospodarowanie środków finansowych potrzebnych na opłacenie pobytu w schronisku, gdzie zgodnie z obowiązującym regulaminem musi wnosić opłaty jako osoba uzyskująca dochód.

Pamiętać w tym miejscu należy, że przepisu art. 41 pkt 1 u.p.s, znajduje zastosowanie tylko w "przypadku szczególnie uzasadnionym". Wprawdzie użyty przez ustawodawcę zwrot "szczególne przypadki" jest pojęciem nieostrym, jednakże pod pojęciem tym należy rozumieć przypadki wyraźnie odbiegające od typowych sytuacji osób kwalifikujących się do otrzymania pomocy społecznej przy spełnieniu kryterium dochodowego.

W ocenie składu orzekającego organy obu instancji trafnie zatem uznały, że w odniesieniu do skarżącej nie zachodzi tego rodzaju sytuacja przemawiająca za przyznaniem zasiłku o charakterze specjalnym. Jak już to wskazano, skarżąca pomimo trudnej sytuacji w jakiej się znalazła posiada jednak stałe źródło dochodów w wysokości [...] zł. pozwalające jej na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, co oznacza, że powinna we własnym zakresie zadbać o zgromadzenie środków potrzebnych na opłacenie pobytu w schronisku. Wskazywane zaś przez stronę okoliczności (choroby, koszty utrzymania, trudna sytuacja osobista) mają charakter ogólny i nie wskazują na istnienie wyjątkowych okoliczności.

W przedmiotowej sprawie nie zaistniały zatem przesłanki, które uzasadniałyby pozytywne rozpatrzenie wniosku o udzielenie pomocy w postaci bezzwrotnego zasiłku celowego, specjalnego na opłacenie pobytu w [...] w oparciu o art. 41 ustawy o pomocy społecznej.

Również zarzut uniemożliwienia skarżącej zapoznania się z aktami sprawy i niemożnością wypowiedzenia się, co do zgłoszonych żądań, nie zasługuje na uwzględnienie. Z akta administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, skarżąca miała wiedzę o prowadzonym postępowaniu i mogła zapoznawać się z aktami sprawy. Ponadto skarżąca nie wykazała, że niemożność wypowiedzenia się, co do zgłoszonych żądań, uniemożliwiło jej dokonanie czynności procesowych, mogących mieć wpływ na wydane rozstrzygnięcie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 250 tej ustawy.