Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt I SA/Po 806/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-12-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art.34 par.1, par.2, art.18, art.27 par.1, art.138 par.1 pkt 1, art.17 par.1, art.33 pkt 1, pkt 4, pkt 2, pkt 3, pkt 5, art.27 ust.1,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art.138par.1 pkt 1, art.144
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.153, art.145 par.1 pkt 1 lit.c, art.134, art.200, art.152
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.150, art.148 par.1, art.153 par.1, art.150 par.1 pkt 2, , art.178, art.144-154c,
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art.6c
journal: Dz.U. 2006 nr 136 poz 969
law: Ustawa z dnia 15 listopada 1984 r, o podatku rolnym - tekst jednolity
article: art.3 ust. 5, 6, art.3 ust.4
journal: Dz.U. 2006 nr 121 poz 844
law: Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Zygmont (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Elwira Brychcy as.sąd. WSA Małgorzata Bejgerowska Protokolant st. sekr. sąd. Alicja Ajnbacher po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 03 grudnia 2008r. sprawy ze skargi M. B. i P. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanych na postępowanie egzekucyjne I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. na rzecz skarżących M. B. i P. B. kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów sądowych; III. stwierdza, że postanowienie wymienione w punkcie I nie podlega wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. /-/ M. Bejgerowska /-/ W. Zygmont /-/ E.Brychcy


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wszczął postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...]r. Nr [...], wystawionego wobec zobowiązanego P. B. na podstawie decyzja/nakazu płatniczego z dnia [...]r. wydanego przez Burmistrza Ś. nr KW [...] na łączne zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości za 2007r. Organ egzekucyjny dokonał w dniu [...]r zajęcia prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem a następnie w dniu [...]r. doręczył zobowiązanemu zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisem tytułu wykonawczego.

Zobowiązany P. B. (a także M. B.) wnieśli zarzuty na prowadzone postępowanie egzekucyjne ze względu na to, że tytuł wykonawczy zawiera błędy co do osób zobowiązanych, co uniemożliwia identyfikację zobowiązanych co do uiszczenia podatku rolnego od nieruchomości ( III i IV rata 2007r.). Zobowiązani wskazali, że decyzja wymiarowa z dnia [...]r. KW [....], będąca podstawą prowadzonej egzekucji, zawiera błędne informacje, gdyż nie posiadają nieruchomości w Ś. przy ul. [A], jak też nie działają w K. przy ul. [B].

Burmistrz Ś. postanowieniem – stanowiskiem wierzyciela z dnia [...]r. nr [...] wydanym na podstawie art. 34 § 1 i 2 w związku z art.18 ustawy z dnia 17.06.1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej: p.e.a., uznał zarzuty zobowiązanych za nieuzasadnione stwierdzając, że decyzja dotycząca wymiaru podatku rolnego i od nieruchomości na 2007r. stała się ostateczna i wykonalna. Postępowanie egzekucyjne nie może być jeszcze jedną płaszczyzną, na której dokonuje się kontroli decyzji podatkowych. Kwestionowany tytuł wykonawczy posiada wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 p.e.a.

W zażaleniu zobowiązany P. B. (a także M. B.) domagali się uchylenia powyższego postanowienia, uznając stanowisko wierzyciela za błędne. Stwierdzili, że konieczne jest ponowne rozpatrzenie sprawy i dogłębna analiza przyczyn stwierdzonego stanu rzeczy, tj. uwzględnienia faktu, że Rada Miejska nazwała nową ulicę, a nie przeniosła działalności gospodarczej zobowiązanych na ulicę [B]. Uzasadniając skargę stwierdzili, że decyzja wymiarowa ma wady prawne polegające na zapisie, iż są właścicielami nieruchomości w K. przy ulicy [B] (dawniej [K.] ) i posiadają nieruchomość w Ś. przy ulicy [A]. Zobowiązani twierdzą, że wnioskowali wielokrotnie (pisemnie i ustnie) o właściwe adresowanie przesyłanych do dokumentów. Nie mogą być obarczani winą za błędy popełniane przez urzędników gminnych. Wobec błędnego adresu na przesyłce, nie odbierali przesyłki z nakazem zapłaty. Właściwy odbiór nastąpił w dniu [...]r. Zobowiązani twierdzą, że nie mogli w takiej sytuacji uchybiać żadnym terminom procesowym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. postanowieniem dnia [...]r. nr [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 k.p.a., art. art. 17 § 1, art. 18 i art. 34 § 1 w zw. z art. 33 pkt 1 i pkt 4 ustawy z dnia 17.06.1966r. p.e.a. uznało zażalenie za nieuzasadnione i utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając decyzję organ odwoławczy stwierdził, że żaden z zarzutów nie znajduje uzasadnienia i że podziela w tym zakresie stanowisko wierzyciela. Kolegium stwierdziło także, iż kwestionowany przez zobowiązanych tytuł wykonawczy posiada wszystkie elementy wymienione w art. 27 § 1 p.e.a. Nie znajdują też uzasadnienia zarzuty dotyczące błędnego adresowania decyzji wymiarowych kierowanych do adresatów. Nakaz płatniczy z dnia [...]r. na łączne zobowiązanie pieniężne na 2007r. stał się ostateczny , a co za tym idzie obowiązek jego wykonania stal się wymagalny. W toku postępowania egzekucyjnego brak jest możliwości prawnych weryfikowania i żądania zmian w decyzji wymiarowej dotyczących np. zmiany adresu nieruchomości podlegającej opodatkowaniu. Kontrola prawidłowości decyzji wymiarowej odbywa się w toku instancyjnego postępowania wymiarowego. Postępowanie egzekucyjne jest nowym postępowaniem zmierzającym do wykonania obowiązku wynikającego z decyzji.

W skardze zobowiązani domagali się uchylenia postanowienia organu odwoławczego w celu że ponownego rozpatrzenia sprawy i uwzględnienia faktu, że Rada Miejska nazwała nową ulicę, a nie przeniosła [adresu] działalności gospodarczej zobowiązanych na ulicę [B]. Uzasadniając skargę stwierdzili, że decyzja wymiarowa ma wadę polegającą na zapisie, iż są właścicielami nieruchomości w K. przy ulicy [B] (dawniej K.) i posiadają nieruchomość w Ś. przy ulicy [A]. W ocenie wnoszących skargę, dla ułatwienia sobie sprawy zastosowano podwójny zapis adresowy: [B] (dawniej K.) co świadczy o tym, że wierzyciel stosując podwójne nazewnictwo, liczył na odbiór błędnie adresowanej przesyłki. Zobowiązani twierdzą, że wnioskowali wielokrotnie (pisemnie i ustnie) do wierzyciela o właściwe adresowanie przesyłanych dokumentów. Obecnie nie mogą być obarczani winą za błędy popełniane przez urzędników gminnych. Wobec błędnego adresu na przesyłce, nie odbierali przesyłki z nakazem zapłaty. Właściwy odbiór nastąpił w dniu [...]r. Zobowiązani twierdzą, że nie mogli w takiej sytuacji uchybić żadnemu terminowi podatkowemu. Nie było odwołania od nakazu, bo nie był on po prostu adresowany do zobowiązanych. Podkreślają, że to same władze Ś. zmieniły adres zobowiązanym , nie informując ich o tym, a później nie potrafiły znaleźć dobrego sposobu wyjścia z powstałej sytuacji. Urząd Miasta Ś. wie pod jakim adresem działają zobowiązani i zna treść wpisu do ewidencji działalności gospodarczej. Decyzja wymiarowa wadliwie wskazuje jako miejsce działalności gospodarczej K., ulicę [B], podczas gdy zobowiązani prowadzili i prowadzą działalność w K. pod adresem K. . Zobowiązani twierdzą, że wystarczyło sprawdzić gminne wpisy w rejestrach działalności gospodarczej dotyczące ich firmy, i podkreślają, że nawet wiele miesięcy (wręcz lat) po zmianie lokalizacji działalności gospodarczej wydawano urzędowe zaświadczenia i pisma kierowane na adres: K., a nie na ulicę [B] w K. Zobowiązani twierdzą, że nie posiadają nieruchomości w Ś. przy ulicy [A] i nie wiedzą dlaczego Burmistrz się przy upiera, że są właścicielami tam położonej nieruchomości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej i może zaskarżoną decyzję (inny akt administracyjny) uchylić lub stwierdzić jej nieważność, jeżeli w istotny sposób narusza ona przepisy. Uprawnienia sądu administracyjnego mają w zasadzie charakter kasacyjny, a nie reformatoryjny. Oznacza to, że sąd nie jest uprawniony do rozstrzygania sprawy zamiast organów administracyjnych. Zgodnie natomiast z art. 153 ustawy z dnia 30.08.2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej: p.p.s.a, ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie (danej sprawie) ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Jeżeli np. sąd nie orzeka co do istoty sprawy, lecz ze względu na istotne uchybienia postępowania uchyla zaskarżoną decyzję, to w takiej sytuacji organ związany jest wyłącznie wskazaniami co do uzupełnienia postępowania. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję tylko w wypadku stwierdzenia naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit.c powyższej ustawy). W postępowaniu przed sądami administracyjnymi pierwszej instancji obowiązuje zasada oficjalności określona w art. 134 tejże ustawy z której wynika, iż sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. W trakcie orzekania sąd winien mieć również na względzie tzw. zasadę reformationis in peius (nie pogarszania sytuacji strony skarżącej).

W świetle powyższych kryteriów skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Sąd podkreśla wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi wierzyciela w zakresie zgłoszonego przez skarżącego zarzutów nieistnienia egzekwowanego obowiązku oraz błędu co do osoby zobowiązanego. Zarzuty podniesione przez skarżących kwalifikują się bowiem jako zarzuty nieistnienia obowiązku podatkowego oraz błąd co do osoby, której dotyczy tytuł wykonawczy (art. 33 pkt 1 i pkt 5 p.e.a. ).

Powyższe wynika wprost z treści art. 34 § 1 p.e.a. zgodnie z którym wypowiedź wierzyciela w zakresie tych zarzutów jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Wprowadzenie przez ustawodawcę w 2001 r. możliwości kontroli stanowiska wierzyciela i mocy wiążącej tego stanowiska pozbawiło tym samym możliwości kontroli zarzutów wskazanych w art. 33 pkt. 1-5 p.e.a. przez organ egzekucyjny. Konsekwencją tego zapisu jest to, iż organ egzekucyjny nie jest uprawniony do prowadzenia odrębnego postępowania wyjaśniającego mającego na celu ustalenie podstaw do uwzględnienia zarzutów i do podważenia w tym trybie stanowiska wierzyciela. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 7.12.2006 r. I SA/Po 443/06, niepubl.) . Wiążący charakter stanowiska wierzyciela wymaga, aby organ II instancji przestrzegał zasady dwuinstancyjności postępowania, zgodnie z którą istotą postępowania odwoławczego jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy w pełnym jej zakresie. Jeżeli faktycznie ostatecznej oceny zarzutów dokonywałby organ egzekucyjny to nie byłoby potrzeby wprowadzenia w ustawie możliwości kontroli stanowiska wierzyciela, a po drugie obowiązku zawieszenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji braku stanowiska wierzyciela.

Zasadny okazał się zarzut podatników w kwestii opodatkowania nieruchomości położonej w Ś. przy ul. [A]. Podatnicy konsekwentnie podnoszą, że nie posiadają takiej nieruchomości pomimo że jest o niej mowa w nakazie płatniczym na łączne zobowiązanie pieniężne Nr KW [...] w sprawie wymiaru podatku rolnego oraz podatku od nieruchomości za 2007r. W zażaleniu na stanowisko wierzyciela stwierdzili: "sprawa nie posiadania przez nas nieruchomości w Ś. przy ulicy [A] jest ewidentna, nie wiemy dlaczego Burmistrz się przy tym upiera i wykazuje, że posiadamy nieruchomość przy [A]. Jeśli faktycznie posiadamy tam nieruchomość, to prosimy o przedstawienie faktów, bo nawet my o tym nie wiemy". Natomiast w skardze dodatkowo wywodzili, jak następuje: "Nie można oczekiwać, że zapłacimy podatek za nieruchomość przy ulicy [A] w Ś., jeśli nie mamy tam własności. Jak mogą urzędnicy egzekwować pieniądze, jeśli egzekwują je nieprawnie od czegoś czego nie ma". Oznacza to, że podatnicy kwestionują nałożenie na nich podatku od tej nieruchomości. Tymczasem zarówno wierzyciel jak i organ odwoławczy w swoich rozstrzygnięciach w ogóle nie ustosunkowały się do tego zarzutu. Burmistrz w piśmie przewodnim z [...]r. do SKO w L. stwierdził jedynie, że fakt posiadania nieruchomości będących podstawą opodatkowania nie jest kwestią sporną. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. to stwierdzenie przedwcześnie i bezpodstawnie zaakceptowało.

Zasadny jest zarzut podatników w kwestii oznaczenia podmiotu zobowiązanego w nakazie płatniczym jak i w tytule wykonawczym z dnia [...]r. Nr [...] o tyle, że wierzyciel ani organ odwoławczy praktycznie nie zajęli w tym przedmiocie konkretnego stanowiska. W stanie faktycznym tej sprawy jest to zagadnienie inne aniżeli sposób adresowania pism do podatnika i jego wpływu na postawę podatnika co do odbioru tych pism. Nakaz płatniczy z dnia [...]r. wydany przez Burmistrza Ś. nr KW [...] opiewał na podatnika P. B. zaś z jego treści wynika , że jest on tylko współwłaścicielem opodatkowanych nieruchomości. Natomiast z akt sprawy wynika , że nakaz płatniczy doręczany był bądź tylko na imię podatnika P. B. bądź na P. i M. B. Zarzut ten winien być rozpatrzony w nawiązaniu do art. 6c ustawy z dnia 15.11. 1984r. o podatku rolnym (j.t. Dz.U. z 2006 r. Nr 136 poz. 969 ze zm.) w zw. z art. art. 3 ust. 5 i 6 tej ustawy oraz art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 12.01.1991r. o podatkach i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2006r. Nr 12, poz. 844 ze zm.). Należy wyjaśnić w uzasadnieniu postanowienia, dlaczego nakaz płatniczy został wystawiony na podatnika P. B. W świetle art. 27 ust. 1 p.e.a. wyjaśnienia wymaga przyczyna, dla której także tytuł wykonawczy został wystawiony na tylko podatnika P. B.

Bezzasadny jest natomiast zarzut, że nie został podatnikowi doręczony prawidłowo nakaz płatniczy z dnia [...]r. wydany przez Burmistrza Ś. nr KW [...] na łączne zobowiązanie pieniężne w podatku rolnym oraz podatku od nieruchomości za 2007r. Sąd stwierdza, że został dwukrotnie prawidłowo doręczony podatnikom: w dniu [...]r. - z dniem odmowy odbioru przesyłki przez podatników , nadanej do siedziby przedsiębiorstwa podatników, na adres K., ul. [B] (dawniej K.) oraz w trybie art. 150 O.p. ustawy z dnia 29.08.1997r. Ordynacja podatkowa (j.t. Dz.U. z 2005r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej: O.p. , kiedy to została wysłana (i dwukrotnie awizowana), na adres podatników Ś. ul. [A].

Jeżeli chodzi o pierwsze ze skutecznych doręczeń, to zgodnie z art. 148 § 1 O.p. pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. Przesyłka zawierająca decyzję Burmistrza Ś. wysłana została na adres zgodny z Uchwałą nr XLIII/476/2002 Rady Miejskiej Ś. z dnia 10.10.2002r. o nadaniu nazw ulic i numerów w K. Wbrew twierdzeniom skarżących posłużenie się w tym przypadku podwójnym adresem - nazewnictwem: nowym i pomocniczo starym, nie stanowi uchybienia, które mogło mieć jakikolwiek wpływ na wynik sprawy, a tylko takie mogłyby obligować sąd do uchylenia kwestionowanego postanowienia. Dlatego z dniem odmowy odbioru przesyłki przez podatników spełnione zostały przesłanki do przyjęcia fikcji prawnej skutecznego doręczania pism w postępowaniu podatkowym z art. 153 § 1 O.p. zgodnie, z którym jeżeli adresat odmawia przyjęcia pisma przesłanego mu przez pocztę lub w inny sposób, pismo zwraca się nadawcy z adnotacją o odmowie jego przyjęcia i datą odmowy. Odmowa przyjęcia przesyłki, w przypadku prawidłowego odnotowania tego faktu przez doręczającego w formie odpowiedniego zapisu i zwrotu pisma nadawcy, wywołuje ten sam skutek co doręczenie.

Z kolei w sytuacji drugiego skutecznego doręczenia, gdy doręczyciel nie zastał adresata pod adresem Ś. ul. [A] i dwukrotnie zawiadamiał o pozostawieniu przesyłki na poczcie (awiza), a mimo tego przesyłka nie została odebrana, organ zgodnie z 150 § 1 pkt 2 O.p. miał podstawy uznać także to doręczenie za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w 150 § 1 O.p., a więc pismo pozostawić w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W wypadku awiza mamy bowiem do czynienia z dwoma istotnymi elementami doręczenia tj. poinformowaniem adresata o istnieniu przesyłki oraz umożliwieniem mu dokonania, ze świadomością skutków prawnych, wyboru w zakresie przyjęcia lub odmowy przyjęcia.

Sąd podkreśla, że celem powyższego sposobu doręczenia jest uniemożliwienie tamowania postępowania podmiotom, które celowo nie odbierają korespondencji. W rozpatrywanych w sprawie przypadkach mamy do czynienia z dwoma istotnymi elementami doręczenia: podatnicy powzięli wiadomość o przesyłce urzędowej oraz mieli możność dokonania, ze świadomością skutków prawnych, wyboru w zakresie przyjęcia lub odmowy jej przyjęcia. Wybierając odmowę przyjęcia przesyłki , musieli mieć świadomość skutków prawnych takiej postawy tj. że przesyłka (jeśli zawierała decyzję) zostanie uznana za prawidłowo doręczoną, a w konsekwencji bezskutecznie upłynie termin do złożenia odwołania od decyzji, stanie się ona ostateczna i może być wykonana z zastosowaniem prawem przewidzianych środków egzekucyjnych . natomiast doręczenie odpisu nakazu płatniczego w dniu [...] r. nie w sprawie żadnego znaczenia procesowego; miało w świetle art. 178 O.p., charakter informacyjny ("do wiadomości") i nie wywoływało skutków prawnych doręczenia z art. 144 – 154c O.p.

Sąd wskazuje na zasadzie art. 153 p.p.s.a., że rozpatrując ponownie sprawę organ odwoławczy uwzględni ocenę prawną, że obowiązany jest skontrolować stanowisko wierzyciela i ocenić pomijany zarzut dotyczący nieruchomości w Ś. ul. [A] i kwestię prawidłowości oznaczenia podatników w nakazie płatniczym jak i osoby zobowiązanej w tytule wykonawczym.

Z tych powodów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c , art.200, art. 152 p.p.s.a. orzekł, jak sentencji wyroku.

/-/ M. Bejgerowska /-/ W. Zygmont /-/ E. Brychcy