Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 278/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2018-05-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135, art. 153
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 8, art. 7a, art. 81a, art. 138
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 pkt 16, art. 25 ust. 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1851
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Asesor WSA Jarosław Piątek Protokolant referent stażysta Krzysztof Frączek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2018 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązania do jego zwrotu uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] r. o nr [...].


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2016 r. T.G. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę S.G. urodzoną [...] lutego 2004r. z jego związku małżeńskiego z A.G.. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2016r., nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Centrum Pomocy Rodzinie przyznał wnioskowane świadczenie w okresie od dnia [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. w wysokości 500 zł miesięcznie.

W dniu 28 sierpnia 2017 r. T.G. złożył do organu wniosek kontynuacyjny za kolejny okres (2017-2018). We wniosku tym podał, że jego stan cywilny się zmienił, gdyż wyrokiem Sądu Okręgowego z dnia [...] sierpnia 2016 r. (sygn. akt : [...]) orzeczono separację skarżącego i jego żony A.G.. Z pkt II tego wyroku wynikało, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią S.G. powierzono obojgu rodzicom, z tym, iż miejsce pobytu małoletniej ustalono przy matce A.G..

Pismem z dnia [...] października 2017 r. organ zawiadomił wnioskującego o wszczęciu postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia przyznanego decyzją z dnia [...] kwietnia 2016 r. Pismem z tego samego dnia czyli również [...] października 2017 r. zawiadomił stronę o zakończeniu postępowania. Następnie decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] uznał świadczenie wychowawcze wypłacone T.G. w okresie od [...] października 2016 r. do [...] września 2017 r. w łącznej kwocie 6.000,00 zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu tej decyzji organ, powołując się na przepisy art. 2 pkt 16, art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2017 r., poz. 1851, ze zm., zwanej dalej "p.p.w.d.") wskazał, że na skutek orzeczenia separacji małżeństwa T. i A.G. i ustalenia miejsc pobytu małoletniego dziecka przy matce strona od [...] października 2016 r. (pierwszy miesiąc po uprawomocnieniu się orzeczenia o separacji) do końca okresu przyznania świadczenia to jest [...] września 2017 r. T.G. utracił uprawnienie do pobierania świadczenia wychowawczego. Wypłacone w tym okresie świadczenie jako nienależne podlegało zwrotowi wraz odsetkami (art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 1 oraz ust. 3 i 9 p.p.w.d.).

Odrębną decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. organ odmówił T.G. przyznania przedmiotowego świadczenia za następny okres (od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r., por. akta administracyjne oraz akta sprawy sprawa II Sa/Go 279/18 tutejszego sądu).

2. Na skutek odwołania strony decyzją z dnia [...] stycznia 2018r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2017r. uznającą, że świadczenie wychowawcze wypłacone T.G. w okresie od dnia [...] października2016r. do [...] września2017 r. za nienależnie pobrane i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

W uzasadnieniu tej kasacyjnej decyzji Kolegium potwierdziło stan faktyczny ustalony przez organ I instancji, w szczególności dotyczący separacji małżeństwa T.G. oraz rozstrzygnięcia o władzy rodzicielskiej. Nie podzieliło jednak zapatrywania organu I instancji co do negatywnych skutków tego wyroku dla uprawnień strony. Przytaczając przepisy art. 57, 58 i art. 611 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 682) oraz art. 582 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (tekst jedn. Dz. U. z 2016 r., poz. 1822, ze zm.) Kolegium podkreśliło, że gdy nie zachodzi taka potrzeba, sąd w wyroku orzekającym separację nie wkracza w sferę dokładnego regulowania relacji pomiędzy rozwiedzionymi rodzicami w kwestiach dotyczących sprawowania opieki na dzieckiem (dziećmi), poza orzeczeniem o pozostawieniu władzy rodzicielskiej obojgu rodzicom, co w żadnym razie nie oznacza, że w takim przypadku nie dochodzi faktycznie do wykonywania opieki naprzemiennej pomiędzy rodzicami, którzy w taki sposób układają wzajemne stosunki związane z opieką nad dzieckiem (dziećmi), że dzieci naprzemiennie pozostają pod ich wyłączną pieczą.

Zdaniem Kolegium, powołującego się na orzecznictwo sądów administracyjnych, czynienie automatycznego założenia, że opieka naprzemienna zachodzi tylko wówczas, gdy wynika z treści orzeczenia sądu byłoby niesprawiedliwe i nieracjonalne, co prowadzi do błędnej wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d.

Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie organ I instancji w ogóle nie ustalił czy taki przypadek opieki zachodził w sprawie, wobec czego decyzja została wydana również z naruszeniem przepisów proceduralnych to jest art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257; dalej k.p.a.).

Kolegium uznało również, że organ I instancji naruszył przepisy art. 20 ust. 1 i 25 ust. 2 pkt 1 p.p.w.d., gdyż nie określił dokładnie przyczyny uznania świadczenia za nienależne i jego zwrotu. Zwróciło uwagę, że treść pouczenia zawartego w decyzji przyznającej świadczenie była bardzo ogólnikowa i nie zawierała wskazania konkretnych przyczyn powodujących utratę prawa do świadczenia.

W końcowej części uzasadnienia decyzji kasacyjnej Kolegium wskazało na związanie oceną prawną wyrażona w treści tego uzasadnienia i konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego koniecznego do zrealizowania tej oceny. Decyzja ta stała się ostateczna wobec braku sprzeciwu strony.

3. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta Kierownik Centrum Pomocy Rodzinie po raz drugi uznał świadczenie wychowawcze wypłacone T.G. za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu tej decyzji organ I instancji wskazał na ustalony poprzednio stan faktyczny (nie prowadzono w ponowionym postępowaniu żadnego nowego postępowania dowodowego). Podał, że we wniosku o przyznanie świadczenia strona złożyła oświadczenie, z którego wynika, że zapoznała się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego i posiada uprawnienia do niniejszego świadczenia. Jednocześnie wniosek zawierał odrębne, szczegółowe pouczenie w zakresie uprawnień do świadczenia wychowawczego, które strona podpisała w dniu [...] kwietnia 2016r. Zdaniem organu niepoinformowanie organu właściwego prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyżej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji koniecznością jego zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie.

Zdaniem organu I instancji, złożenie podpisu pod pouczeniem stanowi dowód na zrozumienie i przyjęcie do wiadomości podpisanej treści, gdyby bowiem "pouczenie było dla strony niezrozumiałe, wówczas T.G. nie złożyłby swego podpisu i domagałby się bardziej przystępnego wyjaśnienia".

Również w decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. zawarto pouczenie w punkcie 2, iż w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie.

Odnosząc się do wykładni i zastosowania prawa materialnego wyrok separacyjny wywołał istotne skutki sprowadzające się do pozbawienia uprawnień strony do pobierania świadczenia wychowawczego na córkę, począwszy do dnia prawomocności orzeczenia sądu.

Zdaniem organu I instancji wykładnia przepisu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. prowadzi do wniosku, że pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Tym samym, zdaniem organu I instancji, samodzielne rozstrzyganie o opiece naprzemiennej przez organ administracji właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego jest nieuprawnione i to nie tylko w świetle wyraźnego brzmienia art. 2 pkt 16 p.p.w.d., ale także dlatego, że organ ten nie dysponuje instrumentarium prawnym umożliwiającym skonfrontowanie z dobrem dziecka artykułowanego przez rodzica lub oboje rodziców faktu istnienia opieki naprzemiennej, jako warunku przyznania świadczenia wychowawczego.

W tym zakresie organ powołał się na aktualne poglądy wyrażone w przytoczonych w decyzji najnowszych orzeczeń sądów administracyjnych, w tym wyroków Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA) podkreślając, że samodzielna interpretacja dokonywana przez organy administracji publicznej czy w danej sprawie można uznać, iż zachodzą przesłanki do uznania za opiekę naprzemienną, pomimo braku odpowiedniego orzeczenia sądowego jest nieuprawniona.

Mając powyższe na uwadze organ I instancji orzekł, że świadczenie wychowawcze pobrane przez stronę w łącznej kwocie 6.000,00 zł w okresie od dnia [...] października 2016 r. do dnia [...] września 2017 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, co prowadzi do obowiązku jego zwrotu wraz z należnymi odsetkami.

4. W odwołaniu złożonym od tej decyzji T.G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wskazał, że obecnie mieszka razem z żoną i córką pod jednym adresem. Córka znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców, okresy opieki nad dzieckiem przez każdego z rodzica są porównywalne. Zdaniem strony określenie "wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim dzieckiem powierza obu stronom oznacza, że w sytuacji separacji i prowadzenia dwóch gospodarstw domowych przez ojca i matkę - opieka jest naprzemienna. Osoby pozostające w separacji nie mogą bowiem razem sprawować opieki. Mając na uwadze, iż kwestia opieki naprzemiennej została już uregulowana w orzeczeniu o separację, organ I instancji ma obowiązek skontrolować zgodność stanu faktycznego z treścią wyroku, czego w niniejszej sprawie nie uczynił.

5. Decyzją z dnia [...] marca 2018r.,nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji z dnia [...] lutego 2018 r.

W pierwszej części uzasadnienia Kolegium przytoczyło przepisy dotyczące warunków nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasad jego ustalania, przyznawania i wypłacania zostały określone w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz przedstawił ustalony dotychczas stan faktyczny sprawy.

Organ odwoławczy uznał, że T.G. był świadomy ciążącego na nim obowiązku zawiadomienia organu o wydaniu przez Sąd wyroku orzekającego separację związku małżeńskiego strony czego nie uczynił. Następnie wskazał na podpisane przez T.G. oświadczenia w momencie składania wniosku o świadczenie i wynikających z tego tytułu obowiązkachoraz pouczenie zawartym w decyzji z dnia [...] kwietnia 2016 r. przyznającej świadczenie wychowawcze.

Jeśli chodzi o wykładnię i zastosowanie prawa materialnego Kolegium w pełni podzieliło stanowisko organu I instancji, odwołujące się do aktualnej linii orzeczniczej, która wykluczając możliwość samodzielnego ustalania przez organy administracyjne stanu opieki naprzemiennej, uznaje konieczność wykazania takiej opieki odpowiednim orzeczeniem sądu powszechnego (m in. wyrok NSA z dnia 4 października 2017 r., I OSK 778/17, CBOSA).

6. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] marca 2018 r. [...] złożył T.G., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo oraz zasądzenie kosztów procesowych według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji strona zarzuciła:

– - naruszenie przepisów postępowania – art. 77 § 1 i 80 k.p.a. przez uznanie, że w okolicznościach przedmiotowej sprawypowierzenie wykonywania władzy rodzicielskiego nad dzieckiem obu rodzicom, przy jednoczesnym ustaleniu miejsca pobytu małoletniego przy matce, a także zobowiązanie obojga rodziców do ponoszenia kosztów związanych z utrzymaniem i wychowaniem dziecka nie jest tożsame z ustaleniem przez sąd opieki naprzemiennej;

– - naruszenie prawa materialnego - art. 2 pkt. 16 p.p.w.d. przez jego błędną wykładnię wskutek błędnego uznania, że kwestia ustalenia opieki naprzemiennej musi być w orzeczeniu sądu wyrażona explicite expressis verbis i nie można jej wyprowadzać z istniejącego stanu faktycznego;

– - naruszenie prawa materialnego - art. 25 pkt. ust. 2 pkt. 1 p.p.w.d. przez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie.

W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7. Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 2188 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej p.p.s.a.) wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Sądowa kontrola legalności zaskarżonych decyzji administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, przy czym sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

8. Materialnoprawną podstawą decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane uważa się m.in. świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (art. 25 ust. 2 pkt 2p.p.w.d.).

W sprawie, jako podstawę rozstrzygnięcia,organy przyjęły tę ostatnią przesłankę, przy czym - co wynika to z treści uzasadnienia zaskarżonej do sądu decyzji Kolegium ostateczną ocenę prawną sprawy implikowała przede wszystkim w zmiana interpretacji art. 2 pkt 16 p.p.w.d., która nastąpiła w toku postępowania (por. argumentacja decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...] stycznia 2018 r., nr [...] oraz zupełnie odmienna argumentacja zawarta w zaskarżonej do sądu decyzji tego organu z dnia decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...]). Kwestia ta wymaga dalszego rozważenia w kontekście podstaw materialnoprawnych i procesowych sprawy.

9. Uznanie świadczenia za nienależnie pobrane wymaga zaistnienia dwu przesłanek: po pierwsze - świadczenie zostało przyznane lub też wypłacone; po drugie - podstawą przyznania bądź wypłaty tego świadczenia była jedna ze wskazanych w nim okoliczności: fałszywe zeznania lub fałszywe dokumenty, bądź "świadome wprowadzenie w błąd" przez osobę pobierającą to świadczenie.

Pierwsza z tych przesłanek w sposób oczywisty zachodziła bowiem świadczenie było przyznane i wypłacane. Odnosząc się zaś do drugiej – przyjmuje się że "błąd", o którym mowa w przepisie art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. stanowi następstwo świadomego działania pobierającego świadczenie, determinowanego wolą wywołania przekonania po stronie organu, że zostały spełnione warunki przyznania do niego prawa. Świadomym wprowadzeniem w błąd jest sytuacja, w której osoba ubiegająca się o świadczenie dąży do wywołania mylnego wyobrażenia organu o stanie jego uprawnień lub się na to godzi, podając nieprawdziwe fakty lub zatajając istotne dla sprawy okoliczności (por. wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2016 r., I OSK 2234/14, CBOSA; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 listopada 2017 r., II SA/Łd 739/17, CBOSA).

Podzielić należy również pogląd, że prawidłowym pouczeniem w dziedzinie prawa i polityki społecznej jest tylko te, które zostało sformułowane i przedstawione konkretnemu adresatowi w taki sposób, iż, pozostając w zgodzie z zasadami racjonalności i doświadczenia życiowego, można przyjąć, iż ów adresat miał świadomość pobierania przez pewien czas nienależnego świadczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2013 r., I OSK 1701/12, CBOSA).

Zdaniem sądu takie negatywne okoliczności z akt sprawy nie wynikają. Organy również ich nie wykazały, a na nich spoczywa taki obowiązek (art. 7 i 77 § 1 k.p.a.). Sąd podziela tu w pełni ocenę wyrażoną w pierwszej kasacyjnej decyzji Kolegium, w której trafnie zwrócono uwagę na lakoniczność oraz brak konkretyzacji pouczeń zawartych we wniosku oraz decyzji o przyznaniu świadczenia, tym bardziej że – co jest wiadomo obu organom – w tamtym czasie kwestia opieki naprzemiennej była bardzo sporna i nie było dominującego stanowiska dotyczącego tego, czy ma ona wynikać ze stanu faktycznego sprawy, co ma ustalić organ, czy też orzeczenia sądu powszechnego.

W kontekście tego, co podnosi skarżący, nie był on o takiej konieczności jednoznacznie pouczony. Jeśli, jak twierdzi, składał wniosek stojąc w kolejce do punktu w "galerii handlowej", to trudno jest uznać, że posiadał inną niż standardowe, znajdujące się na druczku formularza, a potem pod treścią decyzji ogólnikowe stwierdzenia, wiedzę na temat złożonych związków między formalnym orzeczeniem sądu powszechnego a zakresem postępowania dowodowego prowadzonego przez organy administracji w sprawach świadczeń rodzinnych.

10. Zastrzeżenia sądu budzi również niewyjaśniona zmiana poglądów organu instancji. O ile zrozumiałe jest to, że na dzień wydania ponownej decyzji Kolegium wspiera się aktualnymi poglądami i linią orzeczniczą, to nie do zaakceptowania jest to, że zupełnie ignoruje swoje wcześniejsze poglądy wyrażone w tej samej sprawie w decyzji ostatecznej, nawet się do nich nie odnosząc. Dotyczy to nie tylko kwestii materialnoprawnej czyli wykładni przepisów art. 2 pkt 16 oraz art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 p.p.w.d., ale przede wszystkim zgromadzenia i oceny dowodów stwierdzających zrealizowanie przez organ obowiązku należytego pouczenia. Organ I instancji w ponowionym postępowaniu nie wykonał bowiem żadnego z nakazanych w decyzji kasacyjnej zaleceń i nie prowadził żadnego nowego postępowania dowodowego. Kolegium opierając się na tym samym stanie faktycznym, jaki istniał w dacie wydania decyzji kasacyjnej zupełnie inaczej ocenia dowody. Takie postępowanie, z punktu widzenia gwarancji procesowych, należy ocenić jako naruszenie zasady zaufania wyrażonej w art. 8 k.p.a.

Co więcej, mając na względzie to, że obie decyzje Kolegium zostały wydane w stanie obowiązującym po obowiązującej od dnia 1 czerwca 2017 r. nowelizacji kodeksu postępowania administracyjnego,dokonanej ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2017 r. poz. 935) porównując treść obu decyzji Kolegium, w kontekście pojemności i korelacji zasady zaufania z innymi normatywnymi wartościami wyrażonymi w kodeksie, można mówić w sprawie o naruszeniu przepisów art. 7a i art. 81a k.p.a. i wyrażonych tam zasad "przyjaznej wykładni" i "przyjaznego" ustalenia stanu faktycznego, mających wpływ na wynik sprawy.

Należy też zwrócić uwagę na znowelizowany przepis art. 138 k.p.a., a dokładniej jego paragraf 2a i zawartą w nim instytucję wytycznych znajdujących zastosowanie w sprawie. Choć nie jest ona tak silnie obwarowana jak wytyczne z art. 153 p.p.s.a., to rola obu instytucji jest podobna. Jaki byłby bowiem sens wprowadzenia tego przepisu gdyby, tak jak w niniejszej sprawie, organ I instancji, ignorował wykładnię i wskazania organu odwoławczego i forsował nadal swój poprzedni pogląd, mimo ciągłości tego samego stanu prawnego i faktycznego?

Mając na względzie gwarancyjny charakter zasady zaufania i zasady przyjaznej wykładni w tych konkretnych okolicznościach sprawy powołanie się na wykształcenie się innej linii orzeczniczej to zbyt mało, by destabilizować sytuację jednostki i wyciągać wobec niej wsteczne i dolegliwe skutki prawne. W sprawie nie ma bowiem mowy o zmianie stanu prawnego, czy choćby nawet "prawotwórczej" uchwale.

Z punktu widzenia celu świadczenia i zdrowego rozsądku istotne jest również to, czy świadczenie zostało z pożytkiem dla dziecka wykorzystane, a ta kwestia, zauważona w pierwszej decyzji Kolegium, pozostaje gdzie zupełnie na uboczu formalnoprawnych rozważań (skarżący w czasie składania wniosku i pobierania świadczenia nadal zamieszkiwał w tym czasie z córką i byłą żoną w tym samym mieszkaniu).

11. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Ze względu na charakter i stwierdzone uchybienia uchyleniu podlegała również decyzja organu I instancji (art. 135 p.p.s.a.).

W ponowionym postępowaniu, ze względu na specyfikę sprawy i omówione wyżej gwarancje, organy będą związane przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu oceną prawną (art. 153 p.p.s.a.), co sprowadza się w szczególności do nakazu zastosowania przyjaznej dla strony wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d. oraz zakazu rozstrzygania wątpliwości co do świadomego wprowadzenia organu w błąd na niekorzyść strony. Wykazanie zatem świadomości skutkującej przyjęciem sankcjonowanego w art. 25 ust. 2 pkt 2 p.p.w.d. postępowania skarżącego wymaga od organów wykazania prawdziwości przesłanki zawartej w tym przepisie innymi dowodami, niż znajdujące się dotychczas w aktach sprawy czyli dowodami nowymi, o ile takie istnieją lub są do ustalenia. Nie może to natomiast polegać na odmiennej ocenie tych samych, zgromadzonych już dowodów.

12. Dla jasności wykładnia przyjęta przez sąd w niniejszej sprawie ze względu na stwierdzenie w tej konkretnej sprawie dotyczącej zwrotu nienależnie pobranego świadczenia podstaw do zastosowania klauzul ochronnych z art. 8, art. 7a i art. 81a k.p.a. nie oznacza akceptacji konkurencyjnej wobec aktualnego orzecznictwa NSA wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d. Przekonuje o tym treść wyroku oddalającego skargę strony na decyzję odmawiającą przyznania przedmiotowego świadczenia na kolejny rok (wyrok z dnia 30 maja 2018 r. w sprawie II SA/Go 279/18).

To, że między oboma wyrokami nie ma kolizji wynika z odmiennych przedmiotów obu spraw, w szczególności zaś odrębności faktycznej i prawnej postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.