Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 556/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2013-07-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28, art.32
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: § 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art, 77, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134,ar. 135,art.145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Bohdanowicz Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek (spr.) Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Agata Przybyła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lipca 2013 r. sprawy ze skargi I.K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności składkowych I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Wnioskiem nadesłanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział - Inspektorat w dniu 7 listopada i uzupełnionym pismem z dnia [...] listopada 2012 r. I.K. wystąpiła o umorzenie całości zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. W uzasadnieniu wniosku powoływała się na trudną sytuację materialną spowodowaną prowadzeniem od 2010 r. egzekucji należności składkowych z niewielkiego świadczenia rentowego. Wskazywała, że pozostała kwota renty w wysokości 637 zł nie pozwala zobowiązanej na opłatę bieżących wydatków za energię, wodę, zakup opału, leków, żywności i zaspokojenie in. podstawowych potrzeb życiowych. Zalega ze spłatą rat kredytu hipotecznego i grozi jej utrata mieszkania.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Kierownik Inspektoratu decyzją z dnia [...] stycznia 2013r. znak: [...] odmówił umorzenia należności składkowych na łączną kwotę 4 631,39 zł.

W uzasadnieniu organ przytoczył fakty, które uznał za udowodnione i dowody, na których oparł swoje rozstrzygnięcie. Wskazał, iż skarżąca ma 59 lat, od [...] listopada 20011 r. zlikwidowała działalność gospodarczą w związku z którą nie zatrudniała pracowników, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej jedynym źródłem utrzymania jest renta w wysokości 637 zł netto. Ponosi miesięczne wydatki na utrzymanie mieszkania w kwocie ok. 185 zł - woda ok. 26 zł, gaz 30 zł, energia 92 zł, TV 24 zł, wywóz nieczystości 13 zł. Opłaca składkę z tytułu ubezpieczenia na życie 39 zł. Koszty leczenie wynoszą wg oświadczenia skarżącej ok. 100 zł miesięcznie. Z wywiadu środowiskowego pracownika OPS wynika, iż cierpi na astmę, arytmię serca, zespół górnego otworu i zwyrodnienie kręgosłupa. Jest obciążana kredytem hipotecznym z ratą miesięczną 953 zł i zaległościami z tego tytułu w wysokości 1 593,49 zł. Z tytułu wynajmu lokalu za rok 2010 obciąża ją w spółdzielni mieszkaniowej dług w wysokości 2 042 zł. Jest współwłaścicielką nieruchomości w [...] oraz właścicielem mieszkania, na którym ZUS dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Nadto jest współwłaścicielką dwóch samochodów [...], rok produkcji 2001 i [...], rok produkcji 1991.

Organ uznał, iż w stosunku do zobowiązanej nie zachodzą okoliczności wymienione w art. 28 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz wymieniane w rozporządzeniu Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek. W kontekście przytoczonych przepisów organ uznał, iż nie zachodzą przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności jak też podstawy do umorzenia należności składkowych ze względu na ważny interes zobowiązanej. Akcentując uznaniowy charakter instytucji umorzenia należności składkowych, konieczność uwzględniania nie tylko interesu zobowiązanego, ale i stanu Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdził, iż sytuacja finansowa zobowiązanej choć trudna, nie ma jednak charakteru wyjątkowego i umorzenie należności w ustalonym stanie faktycznym byłoby przedwczesne. W szczególności zaakcentował posiadanie przez skarżącą stałego źródła dochodu w postaci renty. Wywiódł, iż wprawdzie stałe wydatki wnioskodawczyni wynoszą 1 290 zł miesięcznie, to jednak znaczna ich część ( 953 zł ) jest wynikiem zaciągnięcia kredytu hipotecznego i zadłużenie to nie może być argumentem za umorzeniem należności z uwagi na ważny interes zobowiązanej, a to ze względu na kolizję z interesem finansów publicznych

Pismem nadesłanym 15 lutego 2013 r. I.K. zwróciła się do ZUS-u o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek. Wywodziła, iż gdyby nie egzekucja z renty kwoty 260 zł na poczet zaległych składek, to świadczenie to starczałoby na ratę kredytu i nie wystąpiłaby groźba utraty mieszkania. Do wniosku dołączyła pismo banku z dnia [...] lutego 2013r. o wypowiedzeniu umowy kredytowej.

W dniu 26 marca 2013r. skarżąca powiadomiła ZUS, iż nie jest już współwłaścicielką domu jednorodzinnego w [...], a mieszkanie obciążone jest kredytem hipotecznym zaciągniętym na jego zakup i remont. Podniosła, iż nie jest w stanie wykupić leków, a kwota renty jest za wysoka by ubiegać się o świadczenia z pomocy społecznej.

W dniu 26 marca 2013 r. skarżąca zgłosiła się w Inspektoracie ZUS-u celem zapoznania się z aktami zakończonego postępowania, o czym została powiadomiona pismem organu z dnia [...] marca 2013 r.

W dniu 12 kwietnia 2013 r. do akt administracyjnych dołączono wydruk z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych dotyczący Kw nr [...] oraz notatki służbowe dotyczące aktualnej wysokości świadczenia rentowego wnioskodawczyni ( 1 101 zł brutto, a 660 zł po potrąceniu składki zdrowotnej i egzekucji ZUS-u ) oraz stwierdzające ustalenie telefoniczne z pracownikiem USC, iż pod adresem [...] prócz, skarżącej zameldowanej tam na czas określony, zameldowany jest R.B..

Decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2013r., działający z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Dyrektor Oddziału, powołując się na przepis art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 196 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. ) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r. Nr 205 , poz. 1585 ) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] stycznia 2013 r.

W uzasadnienie podtrzymał pogląd o niewystąpieniu przesłanki całkowitej nieściągalności w rozumieniu przepisu art. 28 ustawy o sus. Odnosząc się do ust. 3 pkt 3 art. 28 tej ustawy stwierdził, że wprawdzie nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą, to pobiera ona świadczenie rentowe, z którego egzekwowana jest kwota na poczet zaległych składek. Analizując przepisy art. 28 ust. 3 a w zw. z art. 32 ustawy o sus oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz. U. Nr 141, poz. 1365) wskazał na możliwość umarzania ubezpieczonym, będącym równocześnie płatnikami składek, zaległości składkowych w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przytaczając wynikające z rozporządzenia zasady umarzania należności dla tej grupy osób zobowiązanych organ wyjaśnił, iż może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1/ gdy opłacanie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2/ poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3/ przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wywiódł, iż badając, czy opłacenie należności z tytułu składek pozbawi dłużnika możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych musi mieć na uwadze fakt, iż przepisy nie wskazują jakimi kryteriami powinien kierować się Zakład. Dlatego też oceniając sytuację majątkową dłużnika organ musi mieć na uwadze ważny interes osoby zobowiązanej, ale również stan finansów ubezpieczeń społecznych. Przez ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia zadłużenia należy rozumieć ubóstwo osoby zobowiązanej do opłacenia należności, zagrażające jej dalszej egzystencji poprzez niezapewnienie minimum socjalnego.

Wskazał, iż w postępowaniu wszczętym wnioskiem strony o ponowne rozpoznanie sprawy, na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego ustalono, że dłużniczka w okresie od [...] stycznia 1999 r. prowadziła działalność gospodarczą z przerwami do [...] listopada 2011 r. w zakresie sprzedaży detalicznej. Według stanu na [...] listopada 2012 r. posiada zaległości składkowe z tytułu niepłacenia składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy w kwocie 4 631,39 zł. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości 1 101,60 brutto. Po potrąceniu na poczet zaległych składek kwoty 277,40 zł ( od miesiąca marca 2013 r. ) oraz podatku i składki na ubezpieczenie zdrowotne kwota do wypłaty wynosi 660,06 zł. Wg oświadczenia prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zgodnie z informacją uzyskaną w Urzędzie Miejskim w mieszkaniu zajmowanym przez I.K. zameldowany jest również "R.B.". Pod adresem [...] I. zameldowana jest na czas określony do dnia [...] czerwca 2014 r. Na stałe zameldowana jest w [...]. Jest właścicielem lokalu mieszkalnego położonego w [...] ( KW Nr [...]), na którym Zakład dokonał zabezpieczenia hipotecznego. Wspólnie z R.B. jest współwłaścicielem samochodu [...] oraz właścicielem samochodu [...], rok produkcji 2001. Poza świadczeniem rentowym nie osiąga żadnych dochodów, nie jest zgłoszona do ubezpieczeń społecznych z innych tytułów. W miesiącu czerwcu 2013 r. zobowiązana skończy 60 lat i po dwóch miesiącach nabędzie prawo do świadczenia emerytalnego. Wg oświadczeń zobowiązana ponosi miesięczne koszty utrzymania mieszkania ok. 185,00 zł. Zaciągnęła kredyt hipoteczny z ratą miesięczną ok. 950,00 zł. Kredyt nie jest spłacany systematycznie. Posiada także zaległości w Spółdzielni Mieszkaniowej z tytułu najmu lokalu w kwocie 2 942,79 zł. Legitymuje się orzeczeniem o częściowej niezdolności do pracy. Choruje na astmę oskrzelową, arytmię serca, zespół górnego otworu i zwyrodnienie kręgosłupa. Z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe.

Zdaniem organu, analiza zgromadzonego materiału dowodowego daje podstawy do stwierdzenia, że wnioskodawczyni jest w trudnej sytuacji finansowej i życiowej spowodowanej głównie faktem pobierania świadczenia rentowego ( po potraceniu ) w niewielkiej wysokości 658,06 zł, a także brakiem możliwości osiągania dodatkowego dochodu ze względu na stan zdrowia. W ocenie Zakładu, brak jest jednak podstaw do umorzenia zaległych należności. Organ uznał, iż odmowa umorzenia nie spowoduje zagrożenia dla dalszej egzystencji dłużniczki, a to ze względu na fakt zameldowania w mieszkaniu w [...] drugiej osoby. Istnieje bowiem przypuszczenie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z tą osobą. Fakt zameldowania na czas określony do [...] czerwca 2014 r. i zameldowanie na stałe w [...], może budzić pewne wątpliwości, co do miejsca prowadzenia gospodarstwa domowego, a także prowadzenia jednoosobowego gospodarstwa domowego. Organ stwierdził także, że wprawdzie dłużniczka posiada inne zobowiązania, w tym głównie z tytułu zaciągniętego kredytu bankowego, ale nie jest to zobowiązanie publicznoprawne w przeciwieństwie do zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które posiada pierwszeństwo w zaspokojeniu przed innymi zobowiązaniami

W ocenie organu nie zachodzi też przesłanka o jakiej mowa § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne gdyż dotyczy ona sytuacji, w której choroba osoby zobowiązanej uniemożliwia pozyskanie środków pieniężnych na spłatę istniejącego zadłużenia. W rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono powyższej okoliczności , skarżąca wprawdzie posiada orzeczenie o częściowej niezdolności do pracy, ale z tego tytułu pobiera świadczenie rentowe.

Organ ponownie podkreślił, że instytucja umorzenia zaległości składkowych, co wynika z intencji ustawodawcy, ma charakter wyjątkowy i ulga z tego tytułu powinna być przyznawana sporadycznie, zaś "ważny interes zobowiązanego", będący jedną z przesłanek nie może być utożsamiany jedynie z trudnościami finansowymi. Umorzenie zadłużenia w sytuacji, gdy istnieje realna możliwość zaspokojenia roszczeń Zakładu naruszałoby interes społeczny. W ocenie organu, orzekając w przedmiotowej sprawie uwzględnił on i wyważył, w zgodzie z zasadą z art. 7 Kpa, nie tylko słuszny interes zobowiązanej do opłacania składek, ale także interes społeczny czyli innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych ubezpieczonych. Ponadto umorzenie należności składkowych winno być udzielane na zasadach całkowitej wyjątkowości, bowiem istnieje obowiązek opłacania składek. Nawet w obiektywnie trudnej sytuacji wnioskodawcy, organ nie jest zobligowany do umorzenia należności. Umorzenie należności byłoby w obecnym stanie faktycznym przedwczesne i działałoby na niekorzyść finansów ubezpieczeń społecznych i innych funduszy. Końcowo organ stwierdził, iż zapewnił skarżącej prawo czynnego udziału w postępowaniu z którego skarżąca skorzystała stawiając się w dniu 1 marca 2013 r. osobiście w siedzibie Oddziału ZUS i informując o trudnej sytuacji materialnej i braku możliwości uregulowania zadłużenia. Nadto w dniu 26 marca 2013 r. złożyła dwa oświadczenia tj. o tym iż nie jest właścicielem nieruchomości położonej w [...] oraz o swojej sytuacji materialnej i życiowej.

Pismem dnia [...] maja 2013 r. skarżąca ponownie zwróciła się do Prezesa ZUS-u o umorzenie zaległości składkowych. Odnosząc się do wywodów w kwestii stałego zameldowania w [...] wywodziła, iż nie ma środków na pokrycie kosztów zmiany dokumentów. Wskazywała, iż R.B., który u niej mieszka jest schorowany, i mimo potwierdzanej niezdolności do pracy nie ma renty, uzyskuje znikome dochody, co potwierdza załączony PIT 11 za 2012 r., a z opieki społecznej otrzymał zasiłek w upokarzającej kwocie 30 zł. Podnosiła, iż żałuje, że nie wskazała go jako osoby z którą prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, bo wówczas jej dochód dwuosobowego gospodarstwa wynosiłby 330 zł na osobę. Wskazywała na stale pogarszający się stan zdrowia i brak środków na wykup koniecznych leków. Podnosiła, iż samochody których jest współwłaścicielką nie przedstawiają większej wartości ( 1000 i 300 zł ), zalega zresztą z płatnością raty składki OC.

Za nie znajdujące pokrycia w faktach uznawała stanowisko ZUS-u, iż sytuacja materialna w której się znajduje nie zagraża podstawom jej egzystencji. Wyrażała rozgoryczenie sposobem potraktowania jej sprawy mimo ponad 30 lat pracy w charakterze pielęgniarki. Jej zdaniem, odmowa umorzenia przez ZUS kwoty 4 000 zł składek zaległych za okres 2010 r. jest nieuzasadniona i krzywdząca.

Wezwana przez organ do sprecyzowania charakteru prawnego jej pisma z dnia [...] maja 2013 r. skarżąca oświadczyła, iż jest to skarga na decyzję o odmowie umorzenia składek.

W przesłanej, wraz ze skargą i aktami sprawy, odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga podlegała uwzględnieniu albowiem zaskarżona nią decyzja zapadła z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na postępowania administracyjnego.

Zgodnie z przepisem art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm. ), sąd administracyjny sprawuje kontrolę zaskarżonych decyzji pod względem ich legalności ( zgodności z prawem ). Usunięcie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego w wyniku orzeczenia sądu administracyjnego może nastąpić tylko wówczas, gdy postępowanie sądowe dostarczy podstaw do uznania, że przy jej wydawaniu organy naruszyły prawo w stopniu określonym w art. 145 § 1 pkt 1-3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U z 2012 r., poz. 270 ze zm. – powoływanej dalej jako: ppsa ). Jeżeli chodzi o przepisy prawa procesowego to dla uchylenia decyzji wymagane jest stwierdzenie iż chodzi o takie naruszenie, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Nadto wskazać należy, iż stosownie do przepisu art. 134 § 1 ppsa sąd administracyjny, rozpoznając zasadność skargi, nie jest związany zarzutami i wnioskami w niej zawartymi oraz powołaną podstawą prawną. Spoczywa na nim bowiem obowiązek kontroli całokształtu sprawy administracyjnej i uwzględniania dostrzeżonych uchybień organu, a nie tylko tych podnoszonych przez stronę skarżącą. Sprawując kontrolę w oparciu o powołane kryterium zgodności z prawem sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy administracyjnej, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dacie wydania ocenianej decyzji, nie uwzględniając okoliczności, które zaistniały w okresie późniejszym.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pozostawała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. utrzymująca w mocy decyzję własną tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r., odmawiającą I.K. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie i Fundusz Pracy za kwiecień 2009 r. i za wskazane w decyzji miesiące 2010 r. w łącznej kwocie 4 631 zł.

Zważywszy na przedmiot kontrolowanego aktu wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę do umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, stanowi przepis art. 28 ust.1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych ( Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. - powoływanej jako: ustawa o sus ). Stosownie zaś do przepisu art. 32 ustawy również umorzenie składek na Fundusz Pracy następuje wg zasad przewidzianych dla umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne.

W świetle regulacji ustawy o sus nie budzi wątpliwości, iż decyzja ZUS-u o umorzeniu należności z tytułu składek jest decyzją uznaniową. Nie oznacza to jednak pozostawienia Zakładowi pełnej swobody w zakresie wyboru rozstrzygnięcia w omawianym przedmiocie. Granice luzu administracyjnego dopuszczalnego przy podjęciu decyzji uznaniowej, tj. posiadanej przez organ swobody wyboru rodzaju rozstrzygnięcia, wyznaczone są bowiem ściśle przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 20 marca 2007r. w sprawie II GSK 345/06 (wszystkie powoływane orzeczenia publikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl ), granice uznania administracyjnego wyznaczają przesłanki sformułowane w art. 28 ustawy o sus i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ( Dz.U z 2003 r., Nr 141, poz. 1365 ). W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć zarzutu dowolności decyzji, organ musi wyjaśnić przyczyny z powodu których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia. Wyjaśnienie to musi przy tym nastąpić z uwzględnieniem zarówno ważnego interesu zobowiązanego, jak i stanu finansów ubezpieczeń społecznych.

W art. 28 ust. 1 ustawy o sus określone zostały granice przedmiotowe możliwego umorzenia ( umorzenie składek, odsetek - w całości lub części ), zaś w ust. 2 i ust. 3 sprecyzowana została zasadnicza przesłanka umożliwiająca umorzenie - nieściągalność należności. Ustawodawca użył dla jej określenia sformułowania "całkowita nieściągalność" i wyczerpująco wskazał w jakich przypadkach ona występuje ( art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ). W art. 28 ust. 3a ustawy o sus przewidziana zaś została dodatkowa możliwość umorzenia należności z tytułu składek. Dotyczy ona jednakże już tylko ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, czyli tych ubezpieczonych, którzy byli zobowiązani płacić sami za siebie składki, ale tego nie czynili, doprowadzając do zaległości. Ta grupa płatników potraktowana została przez ustawodawcę łagodniej, bowiem zaległe należności składkowe mogą być umarzane, mimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacjach określonych w powołanym rozporządzeniu MGPiPS. Z art. 28 ust. 3b ustawy dodatkowo wynika, że dla oceny, czy przypadek jest uzasadniony należy brać pod uwagę z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Wskazane zasady, wynikające z art. 28 ust. 3a ustawy o sus i rozporządzenia wykonawczego dotyczą skarżącej jako osoby zobowiązanej z racji prowadzenia działalności gospodarczej do opłacania składek na własne ubezpieczenie.

Stosownie do § 3 rozporządzenia MGPiPS, Zakład może umorzyć należności, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Prawodawca wymienia przy tym przykładowo sytuacje, które mogą uzasadniać umorzenie należności tej grupy płatników. Wśród nich jest m.in. pozbawienie zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych ( § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia) oraz przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Te sytuacje sam prawodawca uznał za mogące powodować, że dochodzenie należności pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

Podejmując, uznaniową w swym charakterze, decyzję rozstrzygającą o udzieleniu bądź odmowie udzielenia ulgi organ musi wyważyć z jednej strony ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Jest to możliwe jedynie w przypadku dokładnego ustalenia jaka jest sytuacja podmiotu wnioskującego o umorzenie. W wyroku z dnia 21 lutego 2007 r. w sprawie II GSK 301/06, Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że prymat interesu społecznego nie może zastąpić rozważenia kwestii zastosowania zasady ogólnej postępowania administracyjnego, określonej w art. 7 Kpa. Natomiast w wyroku z dnia 16 czerwca 2010 r., sygn. akt II GSK 631/09 stwierdził, że istota sprawy o umorzenie należności składkowych sprowadza się do należycie przeprowadzonego postępowania dowodowego i właściwej oceny jego wyników oraz wszechstronnego i wnikliwego uzasadnienia decyzji. Podkreślił, że jeżeli w postępowaniu z wniosku o umorzenie należności z tytułu składek Zakład nie ustali istnienia stanu całkowitej nieściągalności, to musi ustalić, czy zobowiązany wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną, zapłata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Zważywszy na przepis § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPiPS, ciężar dowodu wykazania istnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności składkowych, co do zasady, spoczywa na wnioskodawcy. On powinien wskazać okoliczności uzasadniające wniosek i udokumentować je. Nie zwalania to jednak organu od odpowiedzialności za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych w nim ustaleń w szczególności, gdy chodzi o fakty ustalone przez organ z w wyniku własnego postępowania wyjaśniającego lub znane mu z urzędu i mające jego zdaniem wpływ na wynik sprawy, a stojące w opozycji do faktów wskazywanych przez stronę.

Wszechstronne wyjaśnienie sprawy w zakresie faktów podnoszonych przez stronę jak i organ jest konieczne, bowiem dla podjęcia prawidłowej decyzji musi on mieć jasność, czy opłacenie należności z tytułu składek rzeczywiście pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W wyroku z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie II GSK 349/09 NSA stwierdził, że jeżeli te okoliczności zostaną w sposób niewątpliwy stwierdzone, brak podstaw do wydania decyzji o odmowie przyznania ulgi.

Prawidłowość działań organu udzielającego ulgi podlega kontroli sądowej, w ramach której weryfikowane jest, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym ( vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 1351/10 ).

Kwestia oceny sytuacji majątkowej dłużnika i możliwości uzyskania przez niego realnie takich dochodów, które pozwalałyby mu na spłatę zadłużenia powinna być rozważana w ramach stosowania art. 28 ust. 3a ustawy o sus w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia. Te realne możliwości muszą zostać przez organ wykazane. Na organie spoczywa obowiązek uzasadnienia, dlaczego uznał, że nie powinien zostać zastosowany § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia MGPiPS. Konieczne jest wyjaśnienie jak w ustalonej sytuacji finansowej zobowiązany ma realizować swoje zobowiązania z tytułu składek, nawet w sposób ratalny. Dopiero przeprowadzenie wskazanego wywodu pozwala stwierdzić, że powołany przepis trafnie został lub nie został zastosowany. W wyroku z dnia 10 października 2007 r., sygn. akt II GSK 176/07, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził przy tym, iż konieczne jest skonfrontowanie sytuacji materialnej strony z wysokością zaległej należności i wskazanie dochodów, które zdaniem organu, byłyby wystarczające do pokrycia istniejącego zadłużenia.

Wywodów dotyczących omówionych kwestii zaskarżona decyzja organu jest pozbawiona. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało w sposób naruszający – w zakresie o jakim mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa - przepisy art. 7, 10 § 1, 11, 77 § 1, 80 i 107 § 3 Kpa tj. przepisy gwarantujące prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego, jak i ocenę zgromadzonych dowodów oraz ustaleń poczynionych na ich podstawie oraz prawidłowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Analiza uzasadnienia zaskarżonej decyzji w zasadzie nie pozwala na ustalenie zajętego przez organ stanowiska co do tego czy skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe samodzielnie czy też z inną osobą. W decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. organ ustalił, że skarżąca gospodaruje samotnie dysponując jedynie dochodem w postaci renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W zaskarżonej decyzji w tej kwestii organ z jednej strony wskazuje na oświadczenie skarżącej o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego i przyjmuje w swych rozważaniach, że jej dochód stanowi wyłącznie świadczenie rentowe. Z drugiej zaś z z faktu wywiedzionego z treści notatki służbowej z dnia [...] kwietnia 2013 r. tj. faktu zameldowania pod adresem pobytu tymczasowego skarżącej osoby o nazwisku "R.B." wyprowadza "przypuszczenie prowadzenia wspólnego gospodarstwa z tą osobą". W konsekwencji tego przypuszczenia jednocześnie stwierdza, że "nie znalazł podstaw do umorzenia zaległych należności uznając, iż odmowa umorzenia nie spowoduje zagrożenia dla dalszej egzystencji dłużnika biorąc pod uwagę fakt zameldowania w mieszkaniu w [...] drugiej osoby".

Wobec takiego stanowiska wskazać należy, iż rolą organu administracji publicznej w postępowaniu administracyjnym jest ustalanie faktów istotnych z punku widzenia przedmiotu rozpoznawanej sprawy i regulacji materialnoprawnych mających zastosowanie do jej rozstrzygnięcia, a nie wysnuwanie "przypuszczeń" w sytuacji zaniechania prowadzenia ustaleń dowodowych. Z kolei fakt zameldowania danej osoby pod określonym adresem stanowi jedynie potwierdzenie dla celów ewidencyjnych, iż dana osoba pod tym adresem przebywa i tam organizuje swe centrum życiowe. W żadnym przypadku sam fakt zameldowania nie stanowi ani dowodu, ani nawet nie stwarza domniemania dla tezy o prowadzeniu wspólnego gospodarstwa z innymi ( niespokrewnionymi ) osobami tam zamieszkującymi. A już za kuriozalne należy uznać stanowisko organu, iż fakt zameldowania innej osoby w tym samym lokalu co skarżąca ubiegająca się o umorzenie składek może stanowić podstawę do odmowy umorzenia zaległych należności gdyż nie spowoduje zagrożenia dla jej dalszej egzystencji.

Zauważyć należy, iż notatka dotycząca faktu zameldowania innej osoby w lokalu skarżącej została ujawniona w aktach administracyjnych sprawy dopiero – na co wskazuje jej data - [...] kwietnia 2013 r. tj. już po poinformowaniu strony o prawie zapoznania się z materiałem dowodowym sprawy i skorzystaniu przez nią z tego prawa w dniu [...] marca 2013 r. Oznacza to, że strona nie miała możliwości odniesienia się do niej. Mimo to organ oparł się na niej w decyzji, wyciągając z niej niekorzystne dla strony wnioski i formułując niedopuszczalną tezę o zasadności odmowy, czym naruszył nie tylko przepis art. 10 § 1 Kpa , ale też 80 i 81 Kpa.

Obowiązkiem organu w sytuacji, gdy przed wydaniem decyzji powziął wiedzę co do faktu zameldowania innej osoby w lokalu należącym do skarżącej i wskazywanym przez nią jako miejsce jej zamieszkania, było wezwanie strony do udzielenia wyjaśnień. Przedmiotem ich powinno być ustalenie, czy chodzi o najem części lokalu mieszkalnego dostarczający skarżącej dochodu z tytułu czynszu najmu, czy też o prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego. Dopiero uzyskane wyjaśnienia lub ewentualna odmowa ich udzielenia, uzupełnione w razie potrzeby innymi dowodami, dawałyby podstawy do oceny znaczenia wskazanej okoliczności jako elementu ustalania sytuacji finansowej skarżącej w kontekście ubiegania się o udzielenie ulgi. Wskazanie przez I.K. faktów dotyczących charakteru zamieszkiwania R.B. w jej mieszkaniu na etapie skargi do sądu pozostaje bez znaczenia dla oceny prawidłowości stanowiska organu zaprezentowanego w decyzji, gdyż tę sąd poddaje kontroli na dzień jej wydania i nie prowadzi ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy administracyjnej ( poza wyjątkiem przewidzianym w art. 106 § 3 ppsa ), co pozostaje domeną organów administracji.

Zarzut braku dokładnego ustalenia jaka jest sytuacja skarżącej jako podmiotu wnioskującego o umorzenie odnieść też należy do innej kwestii, mianowicie prawa własności nieruchomości. Mimo zgromadzenia w aktach wydruków z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, wypisów z rejestru gruntów i zawiadomień Wydziału Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego, organ nie poddał ich analizie i nie wskazał wynikających z nich informacji oraz nie ocenił ich znaczenia dla sytuacji majątkowej skarżącej i nie wezwał jej do udzielenia ewentualnych wyjaśnień.

Z akt administracyjnych wynika, iż skarżąca jest właścicielem lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną nieruchomość, dla którego prowadzona jest Kw [...], na której ustanowione zostały na rzecz ZUS-u hipoteki kaucyjne przymusowe. Nie została natomiast wyjaśniona kwestia dotycząca nieruchomości w [...] ( działka nr [...]). W decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. organ wskazał, że skarżąca jest współwłaścicielką tej nieruchomości, natomiast w zaskarżonej decyzji powołał się tylko na oświadczenie skarżącej z dnia [...] marca 2013 r., iż nie jest już współwłaścicielem domu jednorodzinnego w [...]. Zauważyć należy, iż z dołączonego do akt administracyjnych w dniu 12 kwietnia 2013r. wydruku z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, dotyczącego księgi wieczystej nr [...], prowadzonej dla położonej w [...], nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, obejmującej działkę nr [...], wynika iż jej właścicielami są R.K. i M.K. zaś do zmian własnościowych doszło w wyniku umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 2012 r. przed notariuszem J.W.S. nr rep. A [...]. Obowiązkiem ZUS-u w takiej sytuacji było ustalenie w jakim trybie i ewentualnie za jaką cenę skarżąca wyzbyła się współwłasności nieruchomości, co niewątpliwie mogło mieć wpływ na jej sytuację majątkową. Nadto nie została też jednoznacznie wyjaśniona kwestia wynikająca z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia [...] listopada 2012 r. 1/3 udziału skarżącej w zabudowanej nieruchomości ( działka [...]) położonej w [...] dla której jest prowadzona KW [...], przez sprecyzowanie, czy jest to udział w gruncie związanym z prawem własności lokalu mieszkalnego.

W świetle powyższych rozważań stwierdzić należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji nie zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym bowiem organ nie ustalił i nie rozważył wszystkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi, co mogło mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia organu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa należało uchylić zaskarżoną decyzję

Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie uwzględnić uwagi wynikające z niniejszego uzasadnienia.