Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 270/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2005-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2005 r. posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi W. H. na decyzję Kierownika Urzędu do spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2005r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej oddala skargę.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] lipca 2001 r. Nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] sierpnia 2000 r. Nr [...]., którą przyznał W.H. uprawnienie do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej na terytorium III Rzeszy, za okres 12 miesięcy - od maja 1944 r. do kwietnia 1945 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.) świadczenie pieniężne przysługuje wyłącznie za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945. Do okresu tego organ nie zaliczył miesiąca kwietnia 1944 r., gdyż z dokonanych ustaleń wynika, iż pan H. został deportowany do III Rzeszy pod koniec kwietnia 1944 r., zatem pracę wykonywał przez niepełny miesiąc. Natomiast w odniesieniu do przedłożonego przez stronę zaświadczenia z Freie und Honsestadt H. z dnia [...] marca 2000 r. Kierownik Urzędu stwierdził, iż jego treść potwierdza jedynie, że w okresie od 1 sierpnia 1943 r. do 31 grudnia 1945 r. W.H. był kilkukrotnie widziany, nie zaś, że w tym okresie pracował przymusowo. W związku z czym za bezzasadne uznał żądanie strony rozszerzenia przyjętego w decyzji z dnia [...] sierpnia 2000 r. okresu wykonywania pracy przymusowej.

Skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł W.H. podnosząc, że z załączonego do akt zaświadczenia Freie und Honsestadt H. wynika jednoznacznie, iż od dnia 1 sierpnia 1943 r. do 31 grudnia 1945 r. przebywał na terenie H.. Pismo Archiwum Państwowego w S. potwierdza natomiast, że do kraju wrócił w roku 1946. Okoliczności te, zdaniem skarżącego, uzasadniają zaliczenie jako pracy przymusowej całego wskazanego w przedłożonym zaświadczeniu okresu. Ponadto zarzucił organowi, że przyjmując jako datę deportacji koniec kwietnia 1944 r. dokonał błędnych ustaleń w kontekście przedłożonego dokumentu.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z dnia [...] maja 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania oraz stwierdził, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd wskazał, że organ administracji przeprowadził postępowanie z naruszeniem przepisów działu I rozdziału 4 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem sądu, ustalenia w kwestii okresu pracy przymusowej skarżącego, poczynione zostały na podstawie obcojęzycznego dokumentu, który nie został przetłumaczony przez osobę do tego upoważnioną - tłumacza przysięgłego. W tej sytuacji, dokument ten nie mógł stanowić dowodu w sprawie, gdyż w takiej formie był on sprzeczny z prawem, naruszając przepisy ustawy o języku polskim i art. 27 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem sądu, skoro skarżący z treści przedmiotowego dokumentu wywodził korzystne dla siebie skutki prawne, organ winien był zobowiązać go do przedłożenia urzędowego tłumaczenia przedmiotowego dokumentu. Natomiast w sytuacji, gdy tego nie uczynił, a sam chciał powołać się na jego treść, tak samo zobowiązany był do dokonania urzędowego tłumaczenia tegoż dokumentu. W ocenie Sądu organ, administracji nie tylko nie podjął wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia i załatwienia sprawy, ale również posługując się dokumentem obcojęzycznym i powołując na jego treść bez uprzedniego urzędowego tłumaczenia - przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, określone w art. 80 k.p.a. Z tych względów należało uchylić zarówno zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych.

W następstwie powyższego orzeczenia sprawa została ponownie rozpoznana w trybie postępowania administracyjnego. Stosując się do wytycznych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego organ administracji oparł swoje ustalenia na zaświadczeniu Freie und Hansestadt H. Staatsarchiv z dnia [...] marca 2000 r. przetłumaczonym przez tłumacza przysięgłego języka niemieckiego. Z treści tegoż dokumentu, stanowiącego zaświadczenie z Archiwum Państwowego Wolnego i Hanzeatyckiego Miasta H. wynika, że w alfabetycznej karcie meldunkowej dla całego terenu H. (z okresu od 1 sierpnia 1943 do 31 grudnia 1945) znaleziono wpis dotyczący W.H. ([...]), urodzonego [...] r. w K., z zawodu robotnika rolnego, obywatelstwa niemieckiego, iż w dniu [...] marca 1945 r. dotarł on do H. z W. w celu zameldowania. Zgodnie z informacją z dnia [...] stycznia 1947 r. wymieniony wyprowadził się w nieznane.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] października 2004 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych odmówił przyznania W.H. prawa do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż strona nie spełnia przesłanek warunkujących przyznanie tegoż świadczenia, o których mowa w treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395 ze zm.), gdyż w chwili represji nie posiadała obywatelstwa polskiego.

W piśmie z dnia [...] października 2004 r. W.H. wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy. Podkreślił, że zawsze był obywatelem polskim - został wywieziony jako Polak i jako Polak wrócił do kraju, służył też w Wojsku Polskim w latach ...1959 [...]1960 w I Dywizji [...].. Rodzice skarżącego byli Polakami i tak samo dzieci również mają obywatelstwo polskie. Nigdy nie czuł się Niemcem, ani też nie otrzymywał z Niemiec żadnych świadczeń.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...] stycznia 2005 r. nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał wydaną uprzednio decyzję w mocy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na treść art. 2 pkt 2 lit a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, podkreślając iż okres wywiezienia do pracy przymusowej winien trwać co najmniej 6 miesięcy, świadczenie zaś przysługuje za każdy pełny miesiąc trwania pracy (art. 3 ust. 1 tejże ustawy). Jak wynika z akt sprawy, skarżący został deportowany do H. w połowie stycznia 1945 r., zaś miasto to zostało wyzwolone 2 maja 1945 r. a zatem, skarżący przepracował w tym okresie trzy pełne miesiące (cały miesiąc luty, marzec i kwiecień). Po dacie 2 maja 1945 r. pracy strony nie można już traktować jako represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy, bowiem H. został wyzwolony. W tej sytuacji organ uznał, że strona nie przepracowała minimalnego okresu 6 pełnych miesięcy, uprawniających do przyznania jej wnioskowanego świadczenia.

W skardze na powyższą decyzję W. H. wniósł o uchylenie krzywdzących go decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W uzasadnieniu podniósł, iż na skutek tychże rozstrzygnięć pozbawiony został skromnych, aczkolwiek dla niego znaczących świadczeń finansowych z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zarzucił organowi administracji działanie ze szkoda dla jego interesów z uwagi na brak należytej informacji co do przysługujących mu praw. Podkreślił, iż w zaskarżonej decyzji organ zaliczył mu jedynie trzy miesiące pracy przymusowej, podczas gdy w istocie, pracował prawie 4 miesiące, a Niemiec powrócił dopiero w 1946 roku. Dodał nadto, że przed deportacją do Niemiec pracował przymusowo od 1943 roku w K. w niemieckim majątku ziemskim, na co przedkłada dowody w postaci zeznań dwóch świadków.

W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do podniesionego przez stronę zarzutu pracy przed deportacją u niemieckiego osadnika w K. w latach 1943-1945 organ podał, iż praca taka nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, jeśli przymusowe zatrudnienie obywatela polskiego miało miejsce w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939 r., a po tej dacie okupowanym przez III Rzeszę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 cytowanej wyżej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem.

Zgodnie z treścią art. 1 ust. 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. nr 87, poz. 395, ze zm.) świadczenie pieniężne przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie oraz posiadają stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Represją w rozumieniu ustawy (art. 2 ustawy) jest:

1) osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945 z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych,

2) deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939 r., na terytorium:

a) III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

b) Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Zgodnie zaś z treścią art. 3 ust. 1 tejże ustawy świadczenie przysługuje (...) za każdy pełny miesiąc trwania pracy, o której mowa w art. 2 tejże ustawy.

Skarżący zatem, jako podstawę przyznania mu świadczenia wskazuje przepis art. 1 ust.1 cytowanej ustawy w związku z art. 2 pkt 2 lit. a i 3 ust. 1 tejże ustawy. Z treści tych przepisów wynika, iż - aby uzyskać świadczenie pieniężne - wnioskodawca musi:

1) być obywatelem polskim w okresie podlegania represjom i w chwili orzekania o przyznaniu świadczenia oraz posiadać stałe miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

2) zostać deportowany do pracy przymusowej poza terytorium Polski na terytorium III Rzeszy lub przez nią okupowane w okresie wojny w latach 1939-1945,

3) okres deportacji musi trwać co najmniej 6 miesięcy,

4) świadczenie zaś jest przyznawane za każdy pełny miesiąc trwania pracy przymusowej.

Dokonując oceny istnienia powyższych przesłanek w niniejszym stanie faktycznym należy przede wszystkim ustalić okres pracy przymusowej skarżącego na terenie III Rzeszy, albowiem fakt istnienia pozostałych wymienionych wyżej przesłanek nie budzi wątpliwości, ani też nie był kwestionowany przez żadną ze stron w toku postępowania administracyjnego. Stwierdzić zatem należy, że skarżący kilkakrotnie w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego odmiennie wskazywał okres, w którym wykonywał pracę przymusową w warunkach deportacji: we wniosku podał, iż był to okres od kwietnia 1944 do kwietnia 1945 r. (k. 14 akt), w kwestionariuszu zaś wskazał, że wywieziony do Niemiec został w dniu 12 lutego 1945 r. (k. 13 akt), w oświadczeniach z dnia 17 marca 1998 r. i 30 grudnia 1998 r. podał, że deportowany w okolice H. został pod koniec kwietnia 1944 r. i pracował przymusowo do końca sierpnia 1945 r. (k. 18 i 20 akt), słuchany jako strona podał zaś, że wywieziony z Polski został w połowie stycznia 1945 r. (k. 74 akt). W sytuacji zatem, gdy strona nie jest w stanie precyzyjnie wskazać dane, które mają istotne znaczenie dla ustalenia jej uprawnień, należało tą okoliczność ustalić w oparciu o inne, wiarygodne źródło dowodowe, jakim jest dokument pochodzący z Państwowego Archiwum. W oparciu o przetłumaczony z języka niemieckiego przedmiotowy dokument, można ustalić dzień, w którym skarżący dotarł do H. z W. - [...] marzec 1945 r. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem z chwilą wyzwolenia danego terenu spod okupacji niemieckiej wykonywana tam przez deportowanych pracowników praca, choćby była nadal wykonywana, np. jako konieczna dla zachowania egzystencji, traciła przymiot przymusowości (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2001 r. sygn. V SA 3877/00, LEX nr 50162), a zatem datę wyzwolenia danego terenu spod okupacji uznać należy za datę końcową okresu świadczenia pracy przymusowej w warunkach deportacji. Jak podał organ, powołując się na opracowanie "United States Army in Word War II. Special Studiem. Chronology 1941/1945" pod. red. Mary H. Williams, H.został zajęty w dniu 2 maja 1945 r., skarżący zaś ustalenia tego nie kwestionował. Okres, w którym skarżący wykonywał pracę przymusową można zatem ustalić okres najkorzystniejszy dla skarżącego na - od połowy stycznia 1945 do 2 maja 1945 r., co daje łącznie 3 pełne miesiące pracy (kwiecień). Także w skardze do Sądu skarżący przyznaje, że pracował w Niemczech "prawie cztery miesiące".

Zatem nie ma wątpliwości, że skarżący nie przepracował przymusowo wymaganego przez ustawę okresu 6 miesięcy.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu, iż organ administracji nie ustosunkował się do wskazanej przez niego okoliczności, że przez wywiezieniem do Niemiec, jako małoletni chłopak pracował w majątku ziemskim u Niemca w K. wskazać należy, że nie stanowi represji w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a cytowanej wyżej ustawy niezwiązane z deportacją (wywiezieniem) przymusowe zatrudnienie w latach 1939-1945 obywatela polskiego (także małoletniego) w gospodarstwie rolnym osadnika niemieckiego, położonym w miejscowości będącej dotychczasowym miejscem zamieszkania obywatela polskiego, znajdującym się na terytorium państwa polskiego (...) por. uchwała NSA z 12 października 1998 r., sygn. akt OPS 5/98, opublikowana w ONSA 1999/1/1). W tej sytuacji wskazać należy skarżącemu, że podniesiona przez niego okoliczność nie mogła mieć żadnego wpływu na podjęte w sprawie przez organ administracji rozstrzygnięcie z uwagi na brak cech represji pracy świadczonej przez obywatela polskiego na rzecz Niemca w majątku ziemskim, położonym w dotychczasowym jego miejscu zamieszkania.

Mając na uwadze powyższe i fakt, że zarzuty skarżącego nie mogły zostać uwzględnione w oparciu o mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa, Sąd na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zmianami), oddalił skargę.