Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 140/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2019-08-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.64 ust.1 pkt 2 lit.a
journal: Dz.U. 2016 poz 1870
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Gocki (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Gerard Czech Sędzia WSA Aleksandra Sędkowska Protokolant Starszy inspektor sądowy Iwona Bergiel po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 7 marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi wniesionej przez J. D. (dalej określanego jako: strona, skarżący, wnioskodawca, zobowiązany), jest decyzja Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 7 marca 2019 r., wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), którą utrzymano w mocy decyzję Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 10 grudnia 2018 r., w przedmiocie odmowy umorzenia w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] z dnia 5 lutego 2018 r. w wysokości 200 zł.

Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem z dnia 1 czerwca 2018 r. zobowiązany zwrócił się do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu o umorzenie w całości należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze ww. mandatu karnego, uzasadniając wniosek trudną sytuacją materialną oraz życiową. Wskazał, że jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], bez prawa do zasiłku. Korzysta z opieki MGOPS w [...]. Choruje i posiada wydane na stałe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności. Ponadto, ma na utrzymaniu [...] córkę, a we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z partnerką, która również zarejestrowana jest w powiatowym urzędzie pracy jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku i także korzysta z pomocy MGOPS. Innych źródeł dochodu wnioskodawca nie posiada. Jako wydatki ponoszone na bieżące utrzymanie zobowiązany wyszczególnił: prąd, wodę, ścieki, gaz, leki, wydatki na utrzymanie dziecka i podatek od nieruchomości (umarzany przez Burmistrza [...]). Dodatkowo wskazał, że w województwie zachodniopomorskim trudno jest znaleźć pracę.

Końcowo, poinformował o okolicznościach nałożenia przedmiotowego mandatu. Wyjaśnił, że wiózł do lekarza matkę kolegi, będącą osobą starszą i schorowaną, a wykroczenie ukarane grzywną zostało popełnione w związku z pośpiechem.

Dodatkowo, w odpowiedzi na wezwanie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu z dnia 5 lipca 2018 r., do uzupełnienia złożonego wniosku poprzez udokumentowanie sytuacji materialno-finansowej, w tym przesłanie wypełnionego druku oświadczenia o stanie majątkowym, dokumentów potwierdzających stan zdrowia i aktywne poszukiwanie pracy, zobowiązany nadesłał: wniosek o umorzenie zaległości z tytułu opłaty skarbowej; kserokopię przedmiotowego mandatu karnego; kserokopię orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 30 kwietnia 2013 r., wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...]; kserokopię podania o przyjęcie do pracy złożonego w Spółce Rolniczej w [...]; kserokopię decyzji Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia 14 marca 2018 r. oraz oświadczenie o stanie majątkowym z dnia 16 lipca 2018 r. W oświadczeniu zobowiązany, jako źródło dochodu wskazał zasiłek okresowy w wysokości 723,50 zł netto miesięcznie. Wyjaśnił, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z [...] partnerką (otrzymującą świadczenie wychowawcze "500+" w wysokości 500 zł i zasiłek rodzinny w wysokości 95 zł) oraz [...] córką. Oświadczył, że na wydatki bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego składają się: czynsz/podatek od nieruchomości (133 zł), energia elektryczna (68 zł), gaz (94 zł), dojazd do miejsca leczenia (13 zł), woda i kanalizacja (17 zł), wywóz nieczystości (36,60 zł), telefon (50 zł), wydatki na lekarstwa i leczenie (17 zł), wydatki na utrzymanie dziecka (ok. 330 zł) oraz wydatki na wyżywienie (kwota pozostała po zapłacie ww. wydatków). Zobowiązany wskazał, że posiada [...] oraz [...], położone w miejscowości [...]. Dodatkowo wskazał, że cały czas stara się o pracę, choruje i bierze leki.

Rozpatrując wniosek skarżącego Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Opolu nie stwierdził przesłanek do uwzględnienia żądania strony i decyzją z dnia 10 grudnia 2018 r. (nr [...].), wydaną na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 3, art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a, ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2077 ze zm., dalej w skrócie: "u.f.p.") oraz art. 104 i art. 107 K.p.a. odmówił umorzenia wnioskowanej należności.

Nie zgadzając się z wydanym rozstrzygnięciem, skarżący w odwołaniu ponownie wskazał na swoją trudną sytuację finansową. Wyjaśnił, że popełnił nieprzemyślany błąd (tj. wykroczenie w czasie wjeżdżania na parking), ratując życie i zdrowie [...], ciężko chorej osobie, za który to błąd niesłusznie został ukarany mandatem w wysokości 200 zł. Jednocześnie wskazał, że zaistniałą sytuacją nie stworzył żadnego zagrożenia w ruchu drogowym, które mogłoby doprowadzić do kolizji. Zwrócił także uwagę, że przedmiotowy mandat jest jego pierwszym mandatem i stanowi dla niego bardzo duże obciążenie finansowe. Podkreślił też, że Prezydent Miasta Opola podejmując decyzję o umorzeniu zobowiązanemu zaległości z tytułu opłaty skarbowej w wysokości 10 zł, wziął pod uwagę jego bardzo ciężką sytuację materialną i finansową oraz fakt, że zobowiązany ma na utrzymaniu małoletnie dziecko.

Rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Opolu, wskazaną na wstępie decyzją z dnia 7 marca 2019 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu wskazał, że w myśl art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.p.f. właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może umarzać w całości należności, o których mowa w art. 60 tej ustawy - w tym należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym. Dokonując wykładni tego przepisu organ wskazał, że opiera się on na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że ustawodawca pozostawił organowi wybór, czy należność zostanie umorzona czy nie. Wskazane w tym przepisie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" lub "interesu publicznego" są pojęciami nieostrymi, wymagają zatem każdorazowo dogłębnej analizy w kontekście argumentów podnoszonych przez stronę, okoliczności stanu faktycznego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. Kryterium "ważnego interesu zobowiązanego" wymaga wykazania konkretnych okoliczności, które są wyjątkowe, niezależne od woli oraz sposobu postępowania zobowiązanego (np. klęski żywiołowe, zdarzenia losowe) i jednocześnie uniemożliwiają mu wywiązanie się z ciążących na nim obowiązków względem Skarbu Państwa i które to w żaden sposób nie mogą zostać zaspokojone bez doraźnej pomocy ze strony organów administracyjnych. Z kolei nakaz uwzględnienia "interesu publicznego" oznacza dyrektywę postępowania, zgodnie z którą należy mieć na względzie respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, równość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, a także sytuację, gdy zapłata należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego do środków pomocy Państwa.

Organ zwrócił również uwagę na szczególny charakter należności, z tytułu której strona została zobowiązana do zapłaty na rzecz budżetu państwa, tj. kwoty 200 zł. Zaznaczając, że sama zasadność ukarania, jak również wysokość zastosowanej kary nie jest kwestią podlegającą ocenie organów rozstrzygających w przedmiocie wniosku o ulgę, organ odwoławczy podkreślił, że nałożenie na stronę grzywny było konsekwencją jej zachowania - traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako wykroczenie podlegające karze grzywny, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie zobowiązanego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jego stronie odczucie straty materialnej. Z uwagi bowiem na wynikającą z art. 42 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 78, poz. 483 z późn. zm.) zasadę nieuchronności odpowiedzialności karnej, w przypadku nałożenia na konkretną osobę grzywny, powinno dojść do rzeczywistego poniesienia przez nią wydatku. Zastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu mandatu prowadzi natomiast do sytuacji przeczącej założeniom i istocie kary grzywny. Umorzenie grzywny byłoby w pewien sposób poparciem dla dążenia przez stronę do uniknięcia kary.

Następnie wskazał, że ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody samej osoby ukaranej na taką właśnie formę ukarania, wysokość kary i termin jej zapłaty. Sprawca wykroczenia nie ma zatem obowiązku przyjęcia mandatu, a jeżeli do tego dojdzie ukarany zobowiązuje się tym samym do zapłaty określonej nim kwoty, natomiast w razie odmowy przyjęcia mandatu karnego - do czego ukarany ma prawo i o prawie tym jest informowany przez funkcjonariusza w momencie wystawiania mandatu, co potwierdza czytelnym podpisem na jego blankiecie - organ, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę występuje do sądu z wnioskiem o ukaranie. Sąd z kolei jest uprawniony do oceny stanu faktycznego pod kątem zasadności odpowiedzialności karnej, a także ma możliwość zastosowania innych rodzajów kary, nie wiążących się z wydatkami finansowymi. Stąd zobowiązany kwestionując słuszność wystawienia mu mandatu oraz z uwagi na ciężką sytuację finansową i materialną nie powinien był przyjmować zobowiązania finansowego poprzez przyjmowanie mandatu, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy w postępowaniu sądowym.

Mając na uwadze powyższe uwagi, organ drugiej instancji w pełni zaakceptował wnioski zawarte w zaskarżonej decyzji o braku wystarczających podstaw do zastosowania wnioskowanej ulgi.

Analizując następnie sytuację finansową, materialną i zdrowotną wnioskodawcy organ wskazał, że zobowiązany jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...] i nie posiada prawa do zasiłku. Zgodnie z Orzeczeniem o Stopniu Niepełnosprawności, wydanym w dniu 30 kwietnia 2013 r. przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], został on na stałe zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności bez ograniczenia w zakresie zatrudnienia. Jedynym źródłem dochodu strony jest zasiłek okresowy przyznany przez Miejsko- Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w [...] w wysokości 723,50 zł miesięcznie. Zasiłek przyznano ze względu na występujące w rodzinie ubóstwo i bezrobocie. We wspólnym gospodarstwie domowym zobowiązany pozostaje z [...] partnerką (otrzymującą dochód w ramach programu Rodzina 500+ w wysokości 500 zł i zasiłek rodzinny w wysokości 95 zł) oraz [...] córką. Łączny dochód rodziny wynosi 1.318,50 zł miesięcznie. Ustalono również, że wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym zobowiązanego kształtują się na poziomie ok. 758 zł miesięcznie, bez uwzględnienia kosztów wyżywienia, na które przeznaczane są środki finansowe pozostałe po dokonaniu innych bieżących opłat. Zobowiązany jest w posiadaniu [...] oraz [...], położonych w miejscowości [...].

Oceniając powyższe okoliczności organ stwierdził, że aktualna sytuacja finansowa, materialna i życiowa wnioskodawcy jest wprawdzie trudna, niemniej jednak nie spełniona została przesłanka ważnego interesu zobowiązanego. Skarżący został wprawdzie zaliczony do lekkiego stopnia niepełnosprawności w 2013 r., jednakże przy jednoczesnym stwierdzeniu braku ograniczeń w zakresie podjęcia przez niego zatrudnienia na otwartym rynku pracy. Ponadto, zgodnie z informacjami uzyskanymi z Urzędu Skarbowego w [...] - jest on osobą długotrwale bezrobotną o czym świadczy fakt, że w ciągu ostatnich trzech lat nie uzyskał żadnych dochodów. Okoliczność bieżącego niedostatku środków finansowych na jednorazową zapłatę grzywny w wysokości 200 zł, w świetle okoliczności całokształtu sprawy, nie może automatycznie przesądzać o pozytywnym załatwieniu żądania. Organ zwrócił uwagę, że na rynku pracy znajduje się wiele firm, przedsiębiorstw i instytucji spełniających warunki do zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a tym bardziej ze stopniem lekkim, stwarzających także możliwości ich rozwoju osobistego oraz zawodowego. Pomimo posiadanej niepełnosprawności nie jest zatem wykluczone, że zobowiązany w najbliższym czasie znajdzie pracę i zacznie uzyskiwać dochody, zwłaszcza, że podejmuje działania w tym celu i zgłasza gotowość do podjęcia zatrudnienia, jako osoba posiadająca duże doświadczenie zawodowe, staż pracy w zawodzie oraz ukończone wszelkie kursy zawodowe. Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że partnerka zobowiązanego jest osobą bardzo młodą, będącą w wieku pełnej aktywności zawodowej oraz, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, iż jest niezdolna do pracy. Ma więc możliwość podjęcia zatrudnienia i przyczynienia się w ten sposób do poprawy bytu materialnego rodziny. Organ stwierdził, że zintensyfikowanie działań w celu pozyskania źródeł dochodu, czy to z pracy stałej, czy dorywczej, okresowej, bądź sezonowej i znalezienie w ten sposób źródła dochodu dałoby stronie możliwość uregulowania przedmiotowej należności, jeżeli nie jednorazowo, to chociażby w systemie ratalnym i jednocześnie przyczyniłoby się do poprawy obecnie trudnej sytuacji finansowej rodziny. Natomiast udzielenie ulgi w postaci umorzenia przedmiotowej należności stanowi rozwiązanie nadzwyczajne i może nastąpić jedynie incydentalnie. W niniejszym przypadku byłoby ono przedwczesne i nieuzasadnione, bowiem bezzasadna jest rezygnacja z należności przysługującej budżetowi państwa w sytuacji, gdy nie można uznać, że na obecnym etapie , zostały już wyczerpane wszystkie możliwości spłaty zadłużenia.

Podsumowując organ stwierdził, że w realiach rozpatrywanej sprawy aktualny niedostatek dochodów nie przesądza jeszcze o zaistnieniu przesłanki ważnego interesu dłużnika. Skarżący ma bowiem zapewnione warunki bytowe (jest właścicielem domu jednorodzinnego i otrzymuje świadczenia z opieki społecznej). Odmowa udzielenia ulgi w żaden sposób nie wpłynie na obecną sytuację finansową zobowiązanego, nie pozbawi go środków do życia, nie spowoduje zagrożenia egzystencji, ani konieczności sięgnięcia przez niego do pomocy ze środków budżetu państwa z tego powodu, gdyż z takiej pomocy strona już korzysta. W przypadku natomiast zaistnienia podstaw do prowadzenia egzekucji, organ egzekucyjny będzie miał obowiązek uwzględnić, że zobowiązanemu muszą pozostać środki do życia. Z tego też powodu egzekucja będzie podlegać ograniczeniom.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, w której skarżący nie precyzując jakie przepisy jego zdaniem zostały w sprawie naruszone, podniósł tożsame argumenty jak we wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego.

W uzasadnieniu skargi skarżący ponowienie wskazał na swoją trudną sytuację finansową i życiową oraz ponowił argumentację dotyczącą niesłuszności ukarania go spornym mandatem.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej w dniu 7 sierpnia 2019 r. reprezentujący skarżącego pełnomocnik podtrzymał w całości dotychczasową skargę, uzupełniając ją o zarzuty naruszenia przepisów postępowania, a to: art. 122, 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej oraz naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 O.p. w zw. z art. 64 ust. 1 i art. 67 u.f.p. poprzez nieustalenie pełnego stanu faktycznego sprawy oraz wadliwe dokonanie oceny już stwierdzonych okoliczności, skutkujące uznaniem, że w sprawie nie zaistniało spełnienie przesłanki ważnego interesu zobowiązanego, a także interesu publicznego.

Jednocześnie wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył co następuje:

Skargę należało uznać za niezasadną.

W myśl art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") zaskarżona do sądu administracyjnego decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), jak też w razie stwierdzenia okoliczności uzasadniających stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji (pkt 2). Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (niemającym tu zastosowania).

Badając prawidłowość zaskarżonej decyzji według powyższych kryteriów, Sąd nie stwierdził, by została ona podjęta z naruszeniem przepisów prawa, które to naruszenie uzasadniałoby uwzględnienie skargi.

Przedmiotem sporu jest kwestia zasadności odmowy umorzenia skarżącemu należności z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego seria [...] z dnia 5 lutego 2018 r., w wysokości 200 zł.

W kontrolowanej sprawie podstawę do analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowej należności stanowił prawidłowo powołany przez organ przepis art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p., którego treść stanowi, że w przypadku zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60 (wśród których ustawodawca wymienił m.in. należności z tytułu grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego w postępowaniu w sprawach o wykroczenia oraz w postępowaniu w sprawach o wykroczenia skarbowe - pkt 6a art. 60) właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może je umarzać w całości, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zobowiązanego lub interesem publicznym.

Użyte w omawianym przepisie sformułowanie "może" wskazuje, że organ orzekający w przedmiocie umorzenia korzysta ze swobody uznania administracyjnego. Uznaniowy charakter decyzji w sprawie umorzenia wyraża się w tym, iż organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem w przypadku stwierdzenia przesłanek umorzenia uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności. Oznacza to, że wybór kierunku rozstrzygnięcia może być swobodny, ale winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Konsekwencją powyższego jest obowiązek organu administracji publicznej szczególnie starannego prowadzenia postępowania, tak aby czyniło ono zadość obowiązkom płynącym z treści artykułów 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. Uzasadnienie powinno zaś odpowiadać warunkom określonym w art. 107 K.p.a., tak aby strona mogła mieć pewność, a sąd mógł ocenić, że wszystkie podniesione przez nią okoliczności zostały wzięte pod uwagę i poddane ocenie w kontekście mających zastosowanie w sprawie przepisów. W szczególności w uzasadnieniu decyzji negatywnej dla wnioskującego powinno znaleźć szczegółowe omówienie kwestii istnienia lub nieistnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie instytucji umorzenia. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek.

W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi.

Kontrola sądowa tego rodzaju rozstrzygnięć sprowadza się do zbadania czy decyzja uznaniowa poprzedzona została prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego i prawnego sprawy. Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej w myśl, której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 i 77 K.p.a.). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 K.p.a.) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art.107 § 3 K.p.a., w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości. Natomiast sam wybór rozstrzygnięcia, dokonany na podstawie kryteriów celowości i słuszności pozostaje poza kontrolą sądu. Ponadto wskazać należy, że Sąd dokonuje kontroli decyzji na dzień jej podjęcia. Sąd nie zastępuje organu w rozpoznaniu wniosku o umorzenie i ma obowiązek przyjąć stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie jej wydania przez organ.

Biorąc pod uwagę treść art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. wskazać trzeba, że rozpatrzenie wniosku o umorzenie należności nakłada na organ obowiązek ustalenia w pierwszym rzędzie tego, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy występuje "ważny interes zobowiązanego" lub "interes publiczny", jako dwie równorzędne przesłanki w tym przepisie wymienione. Jak bowiem trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 335/13 (dostępny, podobne jak inne, niżej powołane orzeczenia, na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl) "działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu publicznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego". Decyzja o charakterze uznaniowym musi więc odpowiednio wyważać interesy przeciwstawnych stron - interes obywatela z interesem publicznym, kierując się przy tym proporcjonalnością uwzględnienia obu rodzajów interesów (por. wyrok NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 182/12).

Ustawodawca nie zdefiniował w ustawie pojęć "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego". Z tego względu konkretną treść tych pojęć ustalać należy z uwzględnieniem okoliczności rozpoznawanej sprawy. Niemniej jednak o istnieniu ważnego interesu podatnika oraz interesu publicznego decydują kryteria obiektywne, zgodne z powszechnie obowiązującą hierarchią wartości. W orzecznictwie (wypracowanym na tle tożsamego przepisu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej) przyjmuje się, że przez ważny interes podatnika należy rozumieć zdarzenia losowe oraz sytuacje osobiste, rodzinne, zdrowotne czy też ekonomiczne (dotyczące majątku, dochodów, wydatków, możliwości płatniczych), które w okolicznościach konkretnego przypadku nie pozwalają na spłatę należności publicznoprawnych bez szczególnej dolegliwości dla zobowiązanego w postaci nadmiernego obciążenia finansowego bądź innych ciężkich skutków. Przy czym pojęcia "ważnego interesu zobowiązanego" nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie dochodzonych należności, albowiem pojęcie to funkcjonuje w zdecydowanie szerszym znaczeniu, uwzględniającym nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale również normalną sytuację ekonomiczną podatnika, wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz wydatków. Z kolei przesłankę "interesu publicznego" interpretuje się jako dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

Odnosząc powyższe rozważania do okoliczności faktycznych rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdza, że organ prawidłowo przeanalizował sytuację strony skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, określonych w art. 64 ust. 1 pkt 2 lit. a u.f.p. i przekonująco uzasadnił powody, jakie legły u podstaw odmowy udzielenia wnioskowanej ulgi. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

Zaznaczyć należy, że nie są sporne między stronami ustalenia faktyczne dotyczące sytuacji finansowej, bytowej i życiowej skarżącego, które wynikają z przedłożonych przez stronę dowodów i składanych oświadczeń. Jak ustalono, skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z [...] partnerką i [...] córką. Nie pracuje zarobkowo, jest osobą bezrobotną zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...], bez prawa do zasiłku. Utrzymuje się ze świadczeń z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego przyznanego przez Miejsko-Gminny Ośrodek pomocy Społecznej w [...] ze względu na występujące w rodzinie ubóstwo i bezrobocie w wysokości 723,50 zł miesięcznie. Dodatkowo dochód rodziny wspiera otrzymywane przez partnerkę zobowiązanego świadczenie w ramach programu "Rodzina 500+" w wysokości 500 zł oraz zasiłek rodzinny w wysokości 95 zł. Ustalono również, że od 30 kwietnia 2013 r. skarżący został na stałe zaliczony przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] do lekkiego stopnia niepełnosprawności, bez ograniczenia w zakresie zatrudnienia. Miesięczne wydatki gospodarstwa domowego bez uwzględnienia kosztów ponoszonych na wyżywienie kształtują się na poziomie 758 zł, w tym: czynsz/podatek od nieruchomości (133 zł), energia elektryczna (68 zł), gaz (94 zł), dojazd do miejsca leczenia (13 zł), woda i kanalizacja (17 zł), wywóz nieczystości (36,60 zł), telefon (50 zł), wydatki na lekarstwa i leczenie (17 zł), wydatki na utrzymanie dziecka (ok. 330 zł). Ponadto obowiązany jest w posiadaniu [...] oraz [...], położonych w miejscowości [...].

Na podstawie opisanych ustaleń, znajdujących pełne oparcie w zebranym materiale dowodowym, organy uznały, że wprawdzie sytuacja życiowa i materialna skarżącego jest trudna, niemniej nie wystąpił ważny interes zobowiązanego. Sąd zgadza się z wnioskiem organów, że przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego w kontekście ważnego interesu zobowiązanego, niewystarczające jest powoływanie się na ogólne trudności finansowe, gdyż obowiązek zapłaty należności publicznoprawnych zawsze wiąże się z uciążliwością natury finansowej. Nie kwestionując zatem niewątpliwie trudnej sytuacji bytowo – finansowej strony, zgodzić się należy z organem odwoławczym, że brak środków na jednorazową spłatę należności oraz aktualne trudności w jej spłacie nie mogą przesądzić o konieczności umorzenia należności, która jest najdalej idącą formą ulgi, skutkującą uchyleniem w całości ukarania grzywną. Podkreślić w tym miejscu należy, że umorzenie w całości należności, czego domagał się skarżący nie jest jedyną, przewidzianą prawem formą udzielenia pomocy w jej spłacie. Możliwe są bowiem inne rodzaje ulg, których udzielenie nie unicestwia istoty ukarania i zarazem zmniejsza obciążenia finansowe. Słusznie organ zaakcentował, że umorzenie należności publicznoprawnej jest rozwiązaniem nadzwyczajnym i może nastąpić jedynie incydentalnie, w wyjątkowych okolicznościach. W przeciwnym wypadku umorzenie stanowiłoby przyzwolenie na naganne, wykraczające poza normy prawne zachowanie i w powszechnym odczuciu powodowałoby przekonanie o możliwości lekceważenia nakazów i zakazów prawnych.

Prawidłowo również organ zauważył, że prawo domagania się zapłaty należności istnieje do czasu ich przedawnienia i organy nie mogą z góry zakładać, że do tego terminu sytuacja strony nie ulegnie poprawie w stopniu umożliwiającym ich uregulowanie. Ma to o tyle istotne znaczenie, że zobowiązany nadal jest osobą w wieku aktywności zawodowej. Wprawdzie zaliczony został przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] do lekkiego stopnia niepełnosprawności, jednakże zgodnie z ww. orzeczeniem brak jest ograniczeń w zakresie podjęcia przez skarżącego zatrudnienia na otwartym rynku pracy.

W ocenie Sądu trudno się zatem zgodzić z tą częścią argumentacji skarżącego, w której wskazuje on na przeszkody uniemożliwiające poprawę sytuacji materialnej jego rodziny. Jak słusznie zauważył organ na obecnym rynku pracy znajduje się wiele firm, przedsiębiorstw i instytucji spełniających warunki do zatrudnienia osób niepełnosprawnych, a tym bardziej ze stopniem lekkim, stwarzających także możliwości ich rozwoju osobistego oraz zawodowego. Wbrew przekonaniu strony, ma on zatem sposobność podjęcia zatrudnienia adekwatnego do posiadanego doświadczenia zawodowego, stażu pracy, ukończonych kursów zawodowych oraz możliwości zdrowotnych (czy to w formie pracy stałej czy dorywczej, okresowej czy sezonowej, np. w formie zlecenia czy umowy o dzieło) i w tym celu wywiązywania się z powinności względem Skarbu Państwa. Sąd zauważa, iż podjęcie przez skarżącego skutecznych działań w jego aktywizacji zawodowej w głównej mierze winno mieć na celu dobro jego własnej rodziny. Analogiczne wnioski należy odnieść do pozostającej we wspólnym gospodarstwie zobowiązanego – partnerki, która będąc osobą młodą w pełnej aktywności zawodowej, nie posiadając przeciwwskazań do podjęcia zatrudnienia ma realną możliwość przyczynienia się do poprawy bytu materialnego rodziny. Nie pozbawione racji jest zatem stwierdzenie organu, że w dłuższej perespektywnie czasowej, nie jest wykluczona poprawa sytuacji finansowej gospodarstwa domowego strony. Co istotne, w sytuacji, gdy skarżący podejmie ze swojej strony jakiekolwiek działania w celu poprawy swojej sytuacji materialnej, możliwe będzie rozważenie przez organ możliwości udzielenia mu pomocy w spłaceniu należności z tytułu grzywny, np. w formie jej rozłożenia na raty płatne w dłuższym okresie i w kwotach tak dostosowanych, aby ich ponoszenie nie stanowiło zbyt dużego obciążenia budżetu domowego.

Ponadto, oceniając zasadność żądania skarżącego, nie można też całkowicie abstrahować od szczególnego charakteru należności nałożonych w drodze mandatów karnych jak i faktu, że nałożenie na skarżącego grzywny było konsekwencją określonego jego zachowania, traktowanego, w myśl przepisów karnych, jako podlegające karze wykroczenie, zaś celem wystawienia mandatu karnego było obciążenie skarżącego obowiązkiem poniesienia konkretnego wydatku, tak by nastąpiło po jego stronie jako kara odczucie straty materialnej.

Dodatkowo, zauważyć należy, że dochody pochodzące z pomocy społecznej (stanowiące źródło utrzymania skarżącego i jego rodziny) są chronione przed egzekucją. Oceniając sytuację skarżącego w kontekście ważnego interesu strony organy ustaliły, że pomimo niewątpliwie trudnej sytuacji materialnej, skarżący i jego rodzina mają zapewnione podstawowe warunki bytowe (zamieszkując w domu jednorodzinnym stanowiącym własność wnioskodawcy). Słusznie zatem w tych okolicznościach organy stwierdziły, że odmowa umorzenia nie będzie powodować zagrożenia dla istotnego interesu strony, w szczególności dla realizacji podstawowych bieżących potrzeb bytowych. Tym bardziej, że w realiach rozpatrywanej sprawy istnienie należności z tytułu grzywny nie zagraża pogorszeniu sytuacji skarżącego, skoro jedynym źródłem utrzymania gospodarstwa domowego strony są środki otrzymywane w ramach pomocy państwa (zasiłek okresowy przyznany przez MGOPS w [...], świadczenie "Rodzina 500+" oraz zasiłek rodzinny). Dług wprawdzie istnieje, ale jego przymusowa spłata pozostaje wstrzymana i możliwa jest jedynie w drodze dobrowolnych wpłat, gdyż rodzaj otrzymywanych przez skarżącego dochodów uniemożliwia egzekucję, a zatem nie istnieje ryzyko przymusowego wykonania zobowiązań. W rezultacie spłata należności możliwa będzie ze środków, które skarżący winien wypracować w przyszłości własną pracą.

Zdaniem Sądu, za prawidłowy należy uznać wniosek organu, że odmowa umorzenia przedmiotowej należności nie będzie powodować zagrożenia dla istotnego interesu strony, w szczególności dla realizacji podstawowych potrzeb bytowych. Choć niewątpliwie skarżący znajduje się w trudnym położeniu, nie przesądza to jednak o konieczności zastosowania ulgi w postaci umorzenia całości wymaganej należności. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że umorzenie należności nie może doprowadzić do powstania błędnego przekonania, że niskie dochody oraz kłopoty zdrowotne każdorazowo mogą być utożsamiane z ważnym interesem zobowiązanego, usprawiedliwiając tym samym zwolnienie z konieczności wywiązywania się ze zobowiązania powstałego w wyniku popełnienia wykroczenia przez sprawcę. Definitywna rezygnacja z przysługującej budżetowi państwa należności, w sytuacji braku wyczerpania wszystkich możliwości spłaty zadłużenia byłaby przedwczesna i sprzeczna z interesem publicznym.

Czyniąc określone ustalenia organ przeprowadził również analizę sprawy pod kątem interesu publicznego, który uzasadniałby w niniejszej sprawie umorzenie należności. Trafnie organ odwoławczy przypisał przesłance "interesu publicznego" znaczenie dyrektywy postępowania nakazującej ważyć wartości z uwzględnieniem wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, jak: bezpieczeństwo prawne, porządek publiczny, czy ochrona moralności publicznej. Jak powyżej wskazano, również w tym aspekcie nie można całkowicie pomijać tego, że przyczyną powstania należności było niezgodne z prawem działanie skarżącego, traktowane jako podlegające karze za wykroczenie. Niewątpliwie natomiast w interesie publicznym nie leży sytuacja, w której popełniający wykroczenie pozostawałby w poczuciu bezkarności, licząc na to, że jego trudna sytuacja materialna uzasadnia automatycznie umorzenie należności wynikających z grzywien. Tym bardziej, że istnieją jeszcze alternatywne rozwiązania umożliwiające skarżącemu uiszczenie grzywny, jak chociażby rozłożenie należności na dogodne raty.

Odnosząc się natomiast do argumentacji skarżącego, dotyczącej zasadności ukarania go mandatem karnym oraz wysokości nałożonej grzywny wyjaśnić należy, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była ocena legalności decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu, w przedmiocie odmowy umorzenia należności, wydanej na podstawie powołanych przepisów u.f.p. W ramach tej kontroli Sąd nie jest władny do oceny prawidłowości postępowania mandatowego przeprowadzonego względem strony, którego zasadniczym celem jest szybka reakcja na popełnienie czynu o stosunkowo niewielkim stopniu szkodliwości społecznej. Ukaranie grzywną w drodze mandatu karnego wymaga zgody ukaranego na taką karę - tak co do formy, jak i wysokości grzywny i terminu zapłaty. Sprawca wykroczenia, który przyjmuje karę, zobowiązuje się zatem do zapłaty określonej kwoty. Skarżący oceniając swoją sytuację majątkową jako uniemożliwiającą zapłatę grzywny, nie godząc się z rodzajem kary nie powinien przyjmować zobowiązania finansowego, lecz dążyć do rozpatrzenia sprawy przez sąd, który ma możliwość zastosowania również innych rodzajów kar, w tym takich, które nie wiążą się z wydatkami. Podzielić w tym miejscu należy stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1022/14, w którym wskazano, że zobowiązany do uiszczenia należności wynikającej z mandatu karnego kredytowanego ma możliwość zakwestionowania samego faktu wymierzenia kary grzywny oraz jej wysokości na etapie wymierzania tej kary. Postępowanie w sprawie wniosku o umorzenie wymierzonej mandatem karnym grzywny różni się od postępowania w sprawie jej wymierzenia. Każde z tych postępowań realizuje odmienne cele, gwarantując jednocześnie sprawcy wykroczenia odmienne uprawnienia procesowe. I tak w sytuacji, gdy sprawca został prawomocnie ukarany mandatem karnym, ściąganie grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Na tym etapie również powstaje po stronie sprawcy wykroczenia uprawnienie do złożenia wniosku o umorzenie należności z tytułu grzywny nałożonej mandatem karnym. Jednakże, w tego typu sprawach, organ ustala jedynie czy i w jakiej wysokości wymierzono karę oraz czy wobec strony zachodzi któraś z przesłanek uzasadniających udzielenie wnioskowanej ulgi. Nie dokonuje natomiast oceny samej zasadności i przyczyn nałożenia grzywny. Tożsama ocena dotyczy akcentowanej przez skarżącego okoliczności odnoszącej się do dotychczasowej niekaralności za przestępstwa/wykroczenia drogowe.

Bez wpływu na przedmiotowe rozstrzygnięcie pozostają również argumenty skarżącego wskazujące na udzielenie mu przez Prezydenta Miasta Opola ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu opłaty skarbowej. Jak słusznie wywiódł organ odwoławczy umorzenie zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej nastąpić może wyłącznie na wniosek lub za zgodą zarządu gminy, której dochód opłata ta stanowi. Rozstrzygnięcie to podejmowane jest w ramach uznania administracyjnego i nie ma charakteru wiążącego dla przedmiotowego rozstrzygnięcia. Niewątpliwie też, umorzenie zaległości podatkowej z tytułu opłaty skarbowej, podobnie jak i przyznanie przyznane skarżącemu przez Sąd prawo pomocy, miało na celu zagwarantowanie zobowiązanemu realizacji jego prawa do rozpoznania jego żądania, co jednakże nie może być utożsamiane , z równoczesnym umorzeniem mu nałożonej na niego grzywny, która to z samej swojej istoty ma stanowić dla osoby ukaranej obciążenie finansowe.

W kontekście powyższego Sąd uznał, że postępowanie w rozpatrywanej sprawie przeprowadzone zostało prawidłowo, a zaskarżone rozstrzygnięcie nie nosi cech dowolności. Organ odwoławczy prawidłowo, tj. w sposób logiczny i spójny, w nawiązaniu do ustalonych prawidłowo okoliczności sprawy uzasadnił odmowę zastosowania wnioskowanej przez skarżącego ulgi. Wydana na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, właściwego dla tego rodzaju rozstrzygnięć, natomiast dokonana przez organ ocena całokształtu okoliczności faktycznych związanych z sytuacją życiową skarżącego, pod kątem jego ważnego interesu nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Organ odniósł się bowiem do wszystkich okoliczności faktycznych, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Nie znajdują zatem uzasadnionych podstaw podniesione przez pełnomocnika na rozprawie zarzuty nieustalenia pełnego stanu faktycznego sprawy a także wadliwej oceny stwierdzonych okoliczności prowadzące do błędnego uznania, że w sprawie nie zaistniała przesłanka ważnego interesu skarżącego oraz interesu publicznego. Raz jeszcze podkreślić należy, że obowiązkiem organu jest rozważenie wykazanych przez stronę okoliczności i dokonanie ich oceny pod względem istnienia przesłanek umorzeniowych. Z tego obowiązku organ wywiązał się w sposób należyty.

Z powyższych względów skład orzekający w niniejszej sprawie stwierdził, że odmowa uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu grzywny jest zgodna z prawem, przy czym zakres i treść dokonanych w niniejszej sprawie ustaleń faktycznych nie budzi zastrzeżeń.

Jedynie uzupełniająco Sąd wskazuje, że wniosek o umorzenie należności publicznoprawnych może być ponawiany w razie zaistnienia istotnej zmiany sytuacji zawodowej, zdrowotnej lub bytowej zainteresowanego i każdorazowo podlega ocenie organu. W szczególności, w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów skarżący może ponownie wystąpić do organów administracyjnych z wnioskiem o umorzenie należności i wówczas ponownie sprawa umorzenia będzie rozstrzygana przez organ. Wydanie bowiem decyzji w przedmiocie umorzenia należności w przypadku pojawienia się nowych okoliczności nie korzysta z tzw. powagi rzeczy osądzonej.

Mając powyższe na uwadze, Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa materialnego mającego wpływ na wynik sprawy, jak również przepisów postępowania, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy i na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.