Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 403/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2008-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Komisja Orzekająca
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 93, art. 87, art. 92 ust. 1, art. 70 ust. 2,4,5, art. 31 ust. 3, art. 32
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 83 par. 3, art. 53 par. 1, art. 106 par. 3 i 5, art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 161, art. 152h ust. 1, art. 152 c
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art. 186 ust. 1, art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 oraz ust. 2, art. 207, art. 4 ust. 1 i 5, art. 179 ust. 1, art. 257 ust. 2, art. 277, art. 189 ust. 1, art. 172 ust. 2, art. 171 ust. 1, art. 184 ust. 5, art. 99 ust. 1 pkt. 2
journal: Dz.U. 2005 nr 164 poz 1365
law: Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym
article: art. 244, art. 245, art. 252, art. 263
journal: Dz.U. 1964 nr 43 poz 296
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Teza: Z istoty kształcenia na Uniwersytecie wynika, że student odbywa zajęcia na poszczególnych latach studiów i według planu, obowiązującego w roku akademickim, w którym rozpoczął naukę. System stypendialny winien działać motywująco na studentów. W szczególności nie narusza ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 164/05/1365 ze zm.-dalej psw) ani Konstytucji przyjęcie w regulaminie wydanym na podstwie art. 186 ust. 1 psw, zasady, że nie zaliczenie roku skutkuje utratą uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej, przewidzianej w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, i ust. 2 psw.

TEZY

Z istoty kształcenia na Uniwersytecie wynika, że student odbywa zajęcia na poszczególnych latach studiów i według planu, obowiązującego w roku akademickim, w którym rozpoczął naukę. System stypendialny winien działać motywująco na studentów. W szczególności nie narusza ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 164/05/1365 ze zm.-dalej psw) ani Konstytucji przyjęcie w regulaminie wydanym na podstwie art. 186 ust. 1 psw, zasady, że nie zaliczenie roku skutkuje utratą uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej, przewidzianej w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, i ust. 2 psw.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Dybowski (spr.) Sędziowie WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska As. sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant Sekr. sąd. Małgorzata Błoszyk po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 28 maja 2008 r. sprawy ze skargi M. R. na decyzję Uczelnianej Komisji Ekonomicznej Uniwersytetu [...] z dnia ... r. nr ... w przedmiocie pomocy materialnej dla studentów, oddala skargę /-/I. Kucznerowicz /-/M.Dybowski /-/E. Kręcichwost - Durchowska


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 403/07

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...] r. (bez numeru; dalej- decyzja z dnia [...] r.) Wydziałowa Komisja Ekonomiczna Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu [...] (dalej Wydziałowa Komisja) na podstawie art. 173 ust. 1, art. 175 ust. 3 i art. 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. 164/05/1365 ze zm.- dalej psw bądź Prawo o szkolnictwie wyższym), art. 104 "ust." [winno być "§"] 1 kpa i § 4 ust. 8 Regulaminu pomocy materialnej dla studentów Uniwersytetu [...] (dalej Regulamin), po rozpoznaniu wniosku z dnia [...] r., uzupełnionego dnia [...]r., odmówiła przyznania M.R.: stypendium socjalnego, podwyższenia stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie. W uzasadnieniu Wydziałowa Komisja wskazała, że zgodnie z § 37 ust. 4 "pkt" [winno być "lit."] a Regulaminu, utrata uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej przewidzianej dla studentów [...] następuje, jeśli student nie zaliczył roku. Wnioskodawczyni nie zaliczyła pierwszego roku studiów na kierunku Prawo w roku akademickim [...].

W odwołaniu M.R. na podstawie art. 173 ust. 1 p. 1 i 6, art. 179 ust. 1 i art. 182 ust. 3 psw, wniosła o przyznanie Jej stypendium socjalnego, podwyższenia stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie. Podniosła, że: znajduje się w bardzo złej sytuacji materialnej; § 37 ust. 4 "pkt" a Regulaminu jest sprzeczny z Prawem o szkolnictwie wyższym- ustawa ta nie zawiera informacji, jakoby student powtarzający rok nie mógł otrzymać ww stypendium, a art. 2 ust. 1 p. 20 psw wyraźnie wskazuje, że Odwołująca ma status studenta i- zgodnie z ustawą- przysługuje Jej pomoc materialna.

Uczelniana Komisja Ekonomiczna Uniwersytetu [...] (dalej Uczelniana Komisja), decyzją z dnia [...] r. nr [...], na podstawie art. 173 ust. 1, art. 175 ust. 2 i 3 i art. 207 ust. 1 i 4 psw, art. 104 § 1 kpa i § 5 ust. 5 i 9 Regulaminu, utrzymała w mocy decyzję z dnia [...] r.

W uzasadnieniu Uczelniana Komisja oceniła, że decyzja I instancji, wydana na podstawie § 37 ust. 4 lit. a Regulaminu, jest prawidłowa. Odwołująca się nie wskazuje konkretnego zapisu Prawa o szkolnictwie wyższym, odnosząc się wyłącznie do posiadania statusu studenta. Zgodnie z delegacją z art. 186 ust. 1 psw, Rektor i Samorząd Studencki określają szczegółowo kryteria i tryb udzielania świadczeń pomocy materialnej, wzoru wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposobu dokumentowania sytuacji materialnej studenta. Pod uwagę należy brać ograniczenia uprawnień do pomocy materialnej, wynikające z art. 184 ust. 5 psw- uwzględnienie tego przepisu pozwala zachować zasadę równości studentów wobec prawa w zakresie uprawnień do świadczeń pomocy materialnej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. M.R. zarzuciła, że § 37 ust. 4 "pkt" a Regulaminu jest sprzeczny z Prawem o szkolnictwie wyższym. Zastępca Dyrektora Departamentu Spraw Studenckich i Doktorantów mgr T.R. odpowiedziała Skarżącej, że przepis Prawa o szkolnictwie wyższym nie przewiduje ograniczeń w ubieganiu się o przyznanie świadczeń socjalnych w przypadku powtarzania przez studenta roku akademickiego- pomoc socjalna jest niezależna od wyników w nauce. Skarżąca wniosła o przyznanie: stypendium socjalnego, podwyższenia stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o: odrzucenie skargi; zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych; oddalenie skargi; zasądzenie od Skarżącej na rzecz organu kosztów procesu .

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się niezasadną.

1. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 153/02/1269 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 i art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.- dalej ppsa) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej, co oznacza, iż sąd administracyjny może zaskarżoną decyzję wzruszyć tylko wówczas, gdyby przy jej wydaniu doszło do naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy.

2. M.R. oddała skargę z dnia [...] r. w polskim urzędzie pocztowym dnia [...] r. (art. 83 § 3 ppsa; k. [...] akt sądowych). Ponieważ odpis decyzji z dnia [...] r. doręczono Skarżącej dnia [...] r., zatem skarga została wniesiona w terminie (art. 53 § 1 ppsa). Skoro ową przesyłkę listową doręczono Uczelnianej Komisji dnia [...] r., to bezpodstawnie profesjonalny pełnomocnik Uniwersytetu wskazywał, że "pismem datowanym na dzień [...] r., doręczonym Organowi między [...] a [...] r. Skarżąca złożyła skargę" i bezzasadny był wniosek o odrzucenie skargi (k. [...] akt sądowych).

3. Sąd podziela ustalenia faktyczne, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Nadto Sąd ustalił, że:

M.R. dnia [...] r. wniosła o przyjęcie na[...][...] rok prawa niestacjonarnych, zaocznych, jednolitych, pięcioletnich studiów magisterskich na Wydziale Prawa i Administracji (dalej WPiA) Uniwersytetu [...] (dalej [...]). Została Ona przyjęta w roku akademickim [...] na[...][...] rok prawa niestacjonarnych, zaocznych, jednolitych, pięcioletnich studiów magisterskich na WPiA [...]. Podczas sesji egzaminacyjnej na[...]roku uzyskała z poszczególnych przedmiotów: historii prawa publicznego- konwersatorium- [...] ; historii prawa publicznego- wykładu- [...]; logiki- [...]; pojęć i metod prawoznawstwa- [...]; prawa rzymskiego- konwersatorium- [...] ; prawa rzymskiego- wykładu- [...]; prawa konstytucyjnego- wykładu- [...]; historii prawa sądowego- [...] per absentiam.

W trakcie egzaminów poprawkowych M.R. w dniach [...] i [...] r. uzyskała z następujących przedmiotów: pojęć i metod prawoznawstwa- [...]; prawa rzymskiego- [...]; prawa konstytucyjnego- [...]; logiki- [...]. W trakcie[...]roku studiów Skarżąca obowiązana była uzyskać 60 punktów, z czego uzyskała [...] punkty. Dnia [...] r. M.R. wniosła do Dziekana WPiA o zgodę na powtarzanie[...]roku zaocznego studium prawa w roku akademickim [...] w związku z niezaliczeniem semestru w roku akademickim [...] "z powodu problemów w rodzinie a tym samym niewłaściwego rozplanowania terminów egzaminów z poszczególnych przedmiotów". Decyzją z dnia [...] r. Kierownik[...]Roku Studium wyraził zgodę na powtarzanie[...]roku studiów. Wnioskiem z dnia [...] r. M.R. wniosła do Wydziałowej Komisji o przyznanie: stypendium socjalnego, podwyższenia stypendium socjalnego i stypendium na wyżywienie. Prawomocnym wyrokiem z dnia [...] r.- [...] Sąd Rejonowy w B. rozwiązał przez rozwód związek małżeński rodziców M.R.- B.R. i A.R.. M.R. uzyskiwała tytułem alimentów: w okresie od [...] do [...] r. po [...] zł miesięcznie a od [...] do [...] r. po [...] zł miesięcznie. Matka Wnioskodawczyni- G.R., nie składała zeznania podatkowego o dochodach osiągniętych za [...] rok; według stanu na dzień [...] r. nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B.. Dnia [...] r. M.R. wniosła do Kierownika[...]roku Studium o wykreślenie z listy jednego z przedmiotów zadeklarowanych przez Nią na początku roku akademickiego [...]- prawa karnego- zarówno egzaminu, jak i konwersatoriów. Wniosek ów motywowała tym, że jest studentką powtarzającą[...]rok i nie zdąży nauczyć się tak obszernego przedmiotu, jakim jest prawo karne, gdyż zaliczyła już część przedmiotów zalecanych na [...] roku. W tym roku nie otrzymała stypendium socjalnego, jest w złej sytuacji materialnej, co zmusza Wnioskodawczynię do zaliczenia pozostałych przedmiotów do [...] i wyjazdu za granicę w celu podjęcia pracy na okres wakacji, by móc wrócić i dokończyć edukację na wydziale prawa. Decyzją z dnia [...] r. Kierownik[...]Roku Studium wyraził zgodę na ów wniosek z dnia [...] r. (k. [...] akt sądowych).

Sąd dał wiarę owym odpisom dokumentów i dokumentom- jedynie w zakresie zdarzeń procesowych- bowiem nie były one kwestionowane przez Strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarygodności (art. 106 § 3 i 5 ppsa w zw. z – odpowiednio- art. 244 i 245, 252, 253 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W. Pr. 2006 t. 1 s. 562 uw. 32, 33; postanowienie SN z 27.1.2006 r.- III CK 369/05- OSNC 11/06/187).

4. Błędnie Skarżąca przyjmuje, że § 37 ust. 4 lit. a Regulaminu jest sprzeczny z Prawem o szkolnictwie wyższym. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i w doktrynie powszechnie przyjęty jest pogląd, że wyliczenie konstytucyjnych źródeł prawa wewnętrznego (art. 93 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r.- Dz.U.78/97/483, sprost. 28/01/319, zm. 200/06/1471- dalej Konstytucja) nie jest pełne, a "system prawa wewnętrznego ma- w przeciwieństwie do systemów będących źródłami prawa powszechnie obowiązującego- charakter systemu otwartego, w każdym razie w zakresie podmiotowym" (wyrok TK z 1.12.1998 r.- K 21/98- OTK 7/98/645, akceptowany przez L. Garlickiego "Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu" Wyd. Liber 2007 r. s. 123-125 uw. 107-109 ; R. Raszewska-Skałecka "Statut i regulamin szkolnego zakładu administracyjnego w świetle obowiązującego systemu źródeł prawa" w: "Nowe prawo o szkolnictwie wyższym a podmiotowość studenta" pod red. A. Szadek- Bratuń- Kolonia Limited 2007 s. 40). Konstytucja nie enumeruje podmiotów uprawnionych do wydawania aktów prawa wewnętrznego (wyrok TK z 8.X.2002 r.- K 36/00). Zagadnienie charakteru prawa zakładowego i zakresu jego kontroli w postępowaniu sądowoadministracyjnym bądź przed Trybunałem Konstytucyjnym, należy do bardziej kontrowersyjnych w doktrynie. Nie wdając się w owe spory (orzeczenie SN z 23.11.1981 r.- I PR 46/81- OSNC 7/82/105, akceptowane przez J. Krajewskiego [w:] "Kpc z komentarzem" W.Pr. 1989 t. 2 s. 537 uw. 8), należy przyjąć, że nie można uznać, by prawo zakładowe- w tym w szczególności ta jego część, która dookreślona jest przez organy zakładu- była w całości prawem wewnętrznym w takim samym znaczeniu jakie ustalono dla aktów normatywnych kierownictwa wewnętrznego. Dla części norm tworzonych w zakładach, które traktują o kwestiach materialnych i procesowych bezpośrednio dotyczących administrowanych, dochodzi do wejścia w materie zastrzeżone dla norm powszechnie obowiązującego prawa (P. Lisowski [w:] red. J. Boć "Prawo administracyjne" Kolonia Limited 2003 s. 100). Przykładem tak rozumianego prawa zakładowego jest w szczególności statut uczelni, regulamin studiów czy regulamin pomocy materialnej dla studentów (R. Raszewska-Skałecka- op. cit. s. 44).

5. Podział źródeł prawa na akty prawa powszechnie obowiązującego (w systemie: ustawa i rozporządzenie) i akty prawa wewnętrznego, ma charakter dychotomiczny, choć w tej materii toczy się spór w doktrynie. Przykładowo - zgodnie z art. 9 § 1 Kodeksu pracy, źródłami prawa pracy są: przepisy kp, przepisy innych ustaw i aktów wykonawczych, określające prawa i obowiązki pracowników i pracodawców, a także postanowienia układów zbiorowych pracy i innych opartych na ustawie porozumień zbiorowych, regulaminów i statutów określających prawa i obowiązki stron stosunku pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego (w szczególności - uchwała 7 Sędziów SN z 23.5.2001 r.- III ZP 25/00- OSNP 6/02/134, z akceptującymi co do istoty rozstrzygnięcia- choć z różnymi motywacjami glosami: A. Świątkowskiego, J. Steliny i A. Tomanka- OSP 9/02/115) trafnie wskazuje się, że do katalogu źródeł prawa w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP należą także inne źródła prawa, niźli wyłącznie ustawy, rozporządzenia, umowy międzynarodowe i układy zbiorowe pracy - w szczególności inne oparte na ustawie porozumienia zbiorowe, regulaminy i statuty określające prawa i obowiązki stron stosunku pracy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego mianem statutów określa się przykładowo umowy spółek (M. Barzycka- Banaszczyk "Kodeks pracy. Komentarz" CH BECK 2004 s. 21 nb 1; A. Świątkowski "Komentarz do kodeksu pracy" Kraków 2002 t. 1 s. 38-39).

Źródła prawa powszechnie obowiązującego i źródła prawa wewnętrznego podlegają różnym reżimom - zwłaszcza w zakresie zgodności z konstytucją. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego i w doktrynie jednoznacznie wskazuje się, że upoważnienie do wydania aktu wykonawczego (w systemie ustawowym) winno być szczegółowe - w celu wykonania ustawy; winno zawierać szczegółowe wytyczne dotyczące treści aktu wykonawczego (art. 92 ust. 1 Konstytucji RP; orzeczenie TK z: 19.X.1988- Uw 4/88- OTK 1988 s. 79; 23.X.1995- K 4/95- OTK 2/95/s.100; 22.9.1997- K 25/97- OTK 3-4/97/s.304; 25.5.1998- U 19/97- OTK 4/98/s.262-263; wyrok z: 14.3.1998- K 40/97- OTK 2/98/s.72; 26.X.1999- K 12/99 s.682-685; 14.12.1999- K 10/99- OTK 7/99/162 i przywołane piśmiennictwo; K. Działocha w: "Konstytucja RP. Komentarz“ Wyd. Sejmowe 2001 t. II s.10-14, 16-35 do art. 92; wyrok TK z 17.1.2006 U 6/04 OTK-A 1/06/3 pkt III ppkt 3). Wytyczne to wskazówki co do treści aktu normatywnego, wskazania co do kierunku merytorycznych rozwiązań, które mają znaleźć w nim wyraz (Stanowisko Rady Legislacyjnej w sprawie "konstruowania" upoważnień do wydawania rozporządzeń- Przegląd Legislacyjny 3-4/98/185-190). Wskazania zawarte w ustawie muszą dotyczyć materialnego kształtu regulacji, mającej być zawartą w rozporządzeniu (pkt III ppkt 1 i 2 uzasadnienia wyroku TK z 14.12.1999- K 10/99).

Trybunał Konstytucyjny dopuszcza rekonstruowanie wytycznych w rozumieniu art. 92 Konstytucji także w innych, niż zawierający upoważnienie do wydania rozporządzenia, przepisach ustawy, o ile tylko pozwala to na precyzyjne zrekonstruowanie treści tych wytycznych (wyrok TK z 26.X.1999 r.- K 12/99- OTK 6/99/120 s. 684, z aprobująca glosą S. Wronkowskiej- Prz. Sejm. 3/00/100).

6. Choć regulamin wydawany jest na podstawie upoważnienia zawartego w art. 186 ust. 1 psw (co wyklucza uznanie go za akt samoistny), to upoważnienie ustawowe dla wydania aktu prawa zakładowego spełniać winno wymogi art. 93 Konstytucji, nie zaś art. 92 Konstytucji (które spełniać musiał Minister Nauki i Szkolnictwa Wyższego wydając rozporządzenie z dnia 16 sierpnia 2006 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłacania stypendium – Dz.U. 153/06/1093).

7. W § 1 art. 186 psw brak jakichkolwiek wytycznych pod względem treściowym, pozwalających ustalić wysokość, przyznawanie i wypłacanie świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8 psw. Należy zatem uznać, że ustawodawca, kierując się zasadą autonomii uczelni (art. 70 ust. 5 konstytucji; uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego wyroku z 8.11.2000 r.- SK 18/99- OTK 7/00/258 cz. III p. 1, 3, 4, a zwłaszcza p.8 uzasadnienia- dalej wyrok TK- SK 18/99) uznał, że rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, najlepiej owe zagadnienia uregulują, kierując się specyfiką uczelni, trudnością studiów etc.- byle owa regulacja nie naruszała istoty prawa do pomocy materialnej ze środków przeznaczonych na ten cel w budżecie państwa (art. 31 ust. 3 zd. 2 Konstytucji; odpowiednio- uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2.7.2002 r.- U 7/01 cz. III p. 3.5, 3.8, 5.1- dalej wyrok TK- U 7/01).

8. Uniwersytet jest zakładem administracyjnym- jednostką organizacyjną niebędącą organem państwowym ani organem samorządu, powołaną do wykonywania zadań publicznych i uprawnioną do nawiązywania stosunków administracyjnoprawnych. Z chwilą przyjęcia danej osoby w poczet użytkowników zakładu, staje się ona podmiotem praw i obowiązków, przysługujących bądź obciążających użytkowników danego zakładu. Te prawa i obowiązki wynikają z przepisów powszechnie obowiązujących, jak i ze statutów i regulaminów wewnątrzzakładowych (odpowiednio- uzasadnienie uchwały 7 Sędziów NSA z 13.X. 2003- OPS 5/03- ONSA 1/04/9- zapadłej pod rządem art. 161 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym- Dz.U. 65/90/385 ze zm.- dalej uszw) - pozostającej aktualną w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pod rządem art. 207 psw).

W nowszym dorobku doktryny zwraca się uwagę, że państwowa szkoła wyższa ma charakter korporacji prawa publicznego (E.Ochendowski "Pozycja prawna studenta uniwersytetu- użytkownik zakładu publicznego czy członek korporacji publicznej" [w:] red. J. Filipek "Jednostka w demokratycznym państwie prawa" 2003 s. 455, 457).

Przy dokonywaniu kontroli zgodności regulaminu z powszechnie obowiązującym prawem należy w szczególności uwzględnić autonomię uczelni i korporacyjny charakter uniwersytetu (art. 70 ust. 5 Konstytucji, art. 4 ust. 1 i 5 psw i uzasadnienia obu przywołanych wyroków TK: SK 18/99; U 7/01).

9. Zgodnie z art. 186 ust. 1 psw, rektor w porozumieniu z uczelnianym organem samorządu studenckiego, ustala szczegółowy regulamin ustalania wysokości, przyznawania i wypłacania świadczeń pomocy materialnej dla studentów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, w tym szczegółowe kryteria i tryb udzielania pomocy materialnej dla studentów, wzór wniosku o przyznanie stypendium socjalnego oraz sposób udokumentowania sytuacji materialnej dla studenta. Ustawodawca upoważnił zatem rektora do uregulowania regulaminem nie tylko zagadnień proceduralnych (tryb, wzór wniosku), lecz i zagadnień materialnoprawnych (wysokość, szczegółowe kryteria) przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów. W wyroku z dnia 5 grudnia 2006 r.- I OSK 646/06 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w szczególności, że jeśli w regulaminie wydanym na podstawie art. 152h ust. 1 uszw zakreślono termin składania wniosków wraz ze wszystkimi wymaganymi do dnia 25 października, stwierdzając równocześnie, że wnioski złożone po upływie tego terminu nie podlegają rozpatrzeniu, a termin do złożenia wniosku nie podlega przywróceniu, to w regulaminie tym wprowadzono zawity termin prawa materialnego, z którego upływem student traci prawo do uzyskania świadczenia, choćby spełnił pozostałe kryteria określone w ustawie, a sprecyzowane w regulaminie. Nie można przyjąć, że ustawodawca w regulaminie przewidywał wprowadzenie materialnoprawnego terminu zawitego, którego upływ udaremnia przyznanie świadczenia; taka wykładnia narusza art. 152c i art. 152h uszw (obecnie art. 179 ust. 1 i art. 186 ust. 1 psw), jak również zasady konstytucyjne. W kategorii rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa należało ocenić odmowę przyznania stypendium socjalnego z tego tylko powodu, że strona złożyła wniosek po 25 października. Pogląd ów zachował aktualność pod rządem art. 179 ust. 1, art. 186 ust. 1 psw, bowiem w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy, ich treść normatywna odpowiada treści art. art. 152c i art. 152h uszw. Wyrok ów co do zasady w glosie aprobował P. Chmielnicki (Przegląd Prawa Publicznego 12/07/69). Zarówno Naczelny Sąd Administracyjny, jak i Glosator, akceptowali pogląd, że państwowa szkoła wyższa może w regulaminie wydanym na podstawie art. 186 ust. 1 psw, uregulować zagadnienia materialnoprawne; szkoła wyższa może także w regulaminie wprowadzić terminy dla składania wniosków; winny one mieć jednak charakter instrukcyjnych, nie zaś zawitych, by cel pomocy materialnej nie został zniweczony.

10. Nie stanowi naruszenia celu regulacji ustawowej ani art. 93 Konstytucji postanowienie regulaminu, zgodnie z którym utrata uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej przewidzianej w § 1 ust. 2 i 3 regulaminu następuje, jeśli student nie zaliczył roku (§ 37 ust. 4 lit. a regulaminu; k. [...] akt sądowych). Podobne uregulowania zawarte są w regulaminach: Uniwersytetu Wrocławskiego, Politechniki Wrocławskiej, Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu, Akademii Rolniczej we Wrocławiu (dalej- odpowiednio: UWr, PWr, ARWr, AEWr; A. Zalesińska "Motywować czy karać: między stypendium socjalnym a stypendium za wyniki w nauce. Rozważania w kontekście ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym" [w:] "Nowe prawo o szkolnictwie wyższym a podmiotowość studenta" pod red. A. Szadek- Bratuń- Kolonia Limited 2007 s. 137-145- w tym przypisy). A. Zalesińska nie kwestionuje żadnego ze szczegółowych rozwiązań, zawartych w owych regulaminach- w szczególności ocenia jako bardzo dobry sposób rozdziału miejsc w domach studenckich, opierający się na ocenie punktowej, uwzględniającej w szczególności wyniki nauce (dla studentów[...]roku wyniki kwalifikacji na studia) w regulaminie PWr.

11. M.R. rozpoczęła studia dnia [...] r., zatem do jej sytuacji prawnej stosuje się Prawo o szkolnictwie wyższym (argum. ex art. 257 ust. 2 w zw. z art. 277 in princ. psw).

Zgodnie z art. 189 ust. 1 psw, student jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów. W rocie Ślubowania student ślubuje w szczególności rzetelnie zdobywać wiedzę i umiejętności, by dobrze służyć ludziom i Ojczyźnie. Do podstawowych obowiązków studenta należy terminowe uzyskiwanie zaliczeń, składanie egzaminów, odbywanie praktyk i wypełnianie innych obowiązków przewidzianych w planie studiów (§ 8 pkt 1 Regulaminu studiów Uniwersytetu [...] w P.- dalej Regulamin studiów). Z istoty kształcenia na Uniwersytecie wynika, że student odbywa zajęcia na poszczególnych latach studiów i według planu, obowiązującego w roku akademickim, w którym rozpoczął naukę. System stypendialny winien działać motywująco na studentów. W szczególności nie narusza Prawa o szkolnictwie wyższym ani Konstytucji przyjęcie zasady, że nie zaliczenie roku skutkuje utratą uprawnień do wszystkich form pomocy materialnej, przewidzianej w art. 173 ust. 1 pkt 1-3 i 6-8, i ust. 2 psw (odpowiednio- § 1 ust. 2 i 3 regulaminu). Naruszałoby art. 32 ust. 1 w wz. z art. 70 ust. 2, 4 i 5 Konstytucji przyjęcie odmiennej zasady- gdyby student miał prawo do pomocy socjalnej w roku, który powtarza, na takich samych zasadach, jak student, który realizuje planowo tok studiów- wówczas bowiem mógłby oczekiwać pomocy stypendialnej dłużej, niźli student, który ukończył studia zgodnie z regulaminem studiów.

Na tle art. 92 Konstytucji przyjmuje się, że delegacja ustawowa nie musi być zawarta w jednym przepisie, lecz może być dekodowana z szeregu przepisów ustawy. Przenosząc ów sposób dekodowania normy prawnej na grunt art. 93 Konstytucji (znacznie mniej rygorystyczny niż art. 92 Konstytucji), za rozwiązaniem, przyjętym w § 37 ust. 4 lit. a regulaminu przemawia w szczególności art. 70 ust. 2 Konstytucji, art. 99 ust. 1 pkt 2, ust. 2, art. 172 ust. 2, art. 184 ust. 1 i 2, ust. 4 i 5 psw. Ustawodawca wskazał, że w okresie korzystania z urlopu od zajęć w uczelni, student zachowuje prawa studenta, chyba że regulamin studiów lub przepisy o pomocy materialnej stanowią inaczej (art. 172 ust. 2 psw). Do przepisów o pomocy materialnej należą również przepisy regulaminu, wydanego w trybie art. 186 ust. 1 psw (do odrębnych przepisów określających zasady przyznawania pomocy materialnej odsyła też § 9 Regulaminu studiów).

Studentowi przysługuje prawo studiowania na więcej niż jednym kierunku (art. 171 ust. 1 in princ. psw), jednakże prawo do pomocy materialnej w takiej sytuacji zostało ograniczone przez ustawodawcę wprost w ustawie bądź w regulaminie, wydanym na podstawie art. 186 ust. 1 psw. Ustawodawca wskazał, że studentowi, który po ukończeniu jednego kierunku studiów kontynuuje naukę na drugim kierunku studiów, stypendium socjalne, stypendium na wyżywienie (o te dwa stypendia- a nadto podwyższenie stypendium socjalnego ubiegała się Skarżąca) i stypendium mieszkaniowe nie przysługuje, chyba że kontynuuje on studia po ukończeniu studiów pierwszego stopnia w celu uzyskania tytułu zawodowego magistra, jednak nie dłużej niż przez okres trzech lat (art. 184 ust. 5 psw). Z kolei ustawodawca ograniczył możliwość otrzymywania stypendiów, o których mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1 i 4-7 psw, oraz stypendium za wyniki w sporcie, o którym mowa w art. 173 ust. 1 pkt 3 psw, tylko na jednym z kierunków- według własnego wyboru studenta studiującego na kilku kierunkach studiów; jedynie stypendium socjalne dla osób niepełnosprawnych oraz stypendium za wyniki w nauce przysługuje studentowi na każdym z kierunków studiów, na którym ów student studiuje (art. 184 ust. 4 psw).

Na możliwość pobierania opłat za świadczone usługi edukacyjne związane z potarzaniem określonych zajęć na studiach stacjonarnych z powodu niezadowalających wyników w nauce wskazał ustawodawca w art. 99 ust. 1 pkt 2 psw. Nie ulega wątpliwości, że regulacja zawarta w art. 99 ust. 1 pkt 2 psw i w § 37 ust. 4 lit. a Regulaminu ma takie samo uzasadnienie aksjologiczne.

12. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (odpowiednio- W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób studiujących- nawet ubogich. Ustawodawca sam ów aspekt dostrzega- w art. 184 ust. 4 psw wyraźnie i trafnie preferując osoby niepełnosprawne w oraz osoby korzystające ze świadczeń stypendialnych za wyniki w nauce, umożliwiając im pobór stypendiów na każdym z kierunków.

Na różnorodność form urzeczywistniania prawa do nauki w różnych społeczeństwach i w różnych okresach, wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku SK 18/99 (cz. III p. 2 uzasadnienia). Wśród tych form wskazał m.in. systemy pomocy socjalnej jak i pomocy stypendialnej. Nie ulega wątpliwości, że student powtarzający rok, a tracący w okresie, w którym powtarza ów rok studiów, prawo do stypendiów, może na zasadach ogólnych ubiegać się o świadczenia z ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. 64/04/593 ze zm.). Studenci korzystają na koszt podatników z ubezpieczenia zdrowotnego (art. 3 ust. 2 pkt 1, art. 16 ust. 1, art. 66 ust. 1 pkt 20, art. 67 ust. 5 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz.U. 210/04/2135 ze zm.). Studenci, do ukończenia 26 lat, gdy wykonują prace na podstawie umów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. 137/98/887 ze zm. – w brzmieniu w daty wydania zaskarżonej decyzji – dalej usus) nie podlegają obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalnemu i rentowemu (art. 6 ust. 4 usus). Czyni to studentów szczególnie atrakcyjnymi na rynku pracy (w polskich realiach składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne stanowią duże obciążenie pracodawców). W stosunku do stanu istniejącego w dniu 2 lipca 2002 r. (wydania wyroku TK– U 7/01), stopa bezrobocia znacznie zmalała- zwłaszcza w P., gdzie od wielu lat nie przekracza stopy bezrobocia naturalnego. Nie ulega wątpliwości, że wybór między systemami finansowania studiów służy zapewnieniu maksymalnej efektywności nakładów na pomoc i stypendia, przy osiągnięciu pożądanego rezultatu (w tym ukończeniu studiów w terminie przez osoby, które uzyskały status studentów).

13. Na żadnym etapie postępowania przed organami obu instancji, ani też w skardze, M.R. nie skonkretyzowała, jakie "problemy w rodzinie" skutkowały nie przystąpieniem w terminie do egzaminu z historii prawa sądowego i dalszymi pięcioma ocenami [...]mi z pozostałych egzaminów w sesji egzaminacyjnej w roku akademickim [...] (k. [...] akt sądowych).

Pogląd Zastępcy Dyrektora Departamentu Spraw Studentów i Doktorantów (k. [...] akt sądowych) stanowi przykład subsumcji i nie jest wiążący dla organów autonomicznej uczelni (art. 70 ust. 5 Konstytucji), ani dla Sądu.

Skoro skarga okazała się bezzasadną, na podstawie art. 151 ppsa należało orzec jak w sentencji wyroku.

/-/I. Kucznerowicz /-/M. Dybowski /-/E. Kręcichwost-Durchowska

MZ