Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2455/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.182 ust.1 pkt 1
journal: Dz.U. 1990 nr 65 poz 385
law: Ustawa z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym.
article: art.229
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art.184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie NSA Jolanta Rudnicka del. NSA Jerzy Solarski (spr.) Protokolant asystent sędziego Marcin Rączka po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej D.P. – B. i R.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 292/11 w sprawie ze skargi D.P. – B., R.P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 stycznia 2011 r. nr [..] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 22 września 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 292/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu /zwany dalej WSA/, po rozpoznaniu sprawy ze skargi D. P. – B. i R. P. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 stycznia 2011 r. Nr [..]w przedmiocie zwrotu /odmowy/ wywłaszczonej nieruchomości – skargę oddalił.

W uzasadnieniu przedstawiono następującą argumentację faktyczną i prawną:

aktem notarialnym – umową sprzedaży z dnia 8 września 1970 r. zawartą w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94 ze zm.), H. P. zbyła Skarbowi Państwa - Politechnice Poznańskiej nieruchomość położoną w [..]przy ul. [..], stanowiącą działki nr [..]o łącznej powierzchni 6 977 m², objętej KW nr [..], z przeznaczeniem na rozbudowę Politechniki w rejonie ulic [..] (w treści aktu notarialnego powołano się na wydaną w tym przedmiocie decyzję Wydziału Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta Poznania z dnia 11 maja 1965 r. Nr 46/4/MPo/65 o ustaleniu lokalizacji szczegółowej tej inwestycji). W dniu 11 września 1970 r. w księdze wieczystej nr [..]w miejsce dotychczasowej właścicielki wpisany został Skarb Państwa - Politechnika Poznańska.

Wnioskiem z dnia 1 sierpnia 2000 r. H. P. wystąpiła o zwrot nieruchomości położonej w [..], obr. [..], oznaczonej obecnie w ewidencji gruntów jako działki nr [..]. Na wniosek Politechniki Poznańskiej Sąd Rejonowy w Poznaniu postanowieniem z dnia 26 lipca 2001 r. odłączył działki nr [..]i przeniósł je do nowo założonej KW nr [..], wpisując Skarb Państwa jako właściciela nieruchomości a Politechnikę, jako użytkownika wieczystego, na podstawie art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 65, poz. 385 ze zm., dalej: u.s.w.). Sąd Okręgowy w Poznaniu rozpoznając apelację wnioskodawczyni od tego wpisu, postanowieniem z dnia 22 października 2002 r. II Ca 798/02, zawiesił postępowanie z wniosku Politechniki o wpis na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości.

Po rozpatrzeniu tego wniosku, decyzją z dnia 6 stycznia 2006 r. Nr [..] Prezydent M. Poznania (dalej: Prezydent), odmówił wnioskodawczyni zwrotu wskazanej nieruchomości; decyzja ta w wyniku odwołania H. P. została uchylona decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia 31 lipca 2006 r. Nr [..]/wyrok WSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Po 905/06 uchylający wskazaną decyzję Wojewody, na skutek skargi Politechniki Poznańskiej został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2008 r. I OSK 751/07, z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA; rozpoznając ponownie skargę WSA wyrokiem z dnia 22 października 2008 r. sygn. II SA/Po 677/08 oddalił skargę Politechniki na decyzję Wojewody z dnia 31 lipca 2006 r./.

Orzekając po raz wtóry, Prezydent decyzją z dnia 14 czerwca 2010 r. Nr [..] orzekł o: I. zwrocie na rzecz H. P. część zbytej nieruchomości, odpowiadającej obecnie części nieruchomości Skarbu Państwa położonej w Poznaniu przy ul. [..], oznaczonej w ewidencji gruntów obr. [..]jako działka nr [..]o pow. 1 095 m², nr [..]o pow. 2.680 m² i nr [..]o pow. 3 080 m²; II. zobowiązaniu H. P. do zwrotu na rzecz Skarbu Państwa kwoty 265.740,42 zł., jako kwoty zwaloryzowanego odszkodowania, powiększonej o kwotę równą różnicy wartości nieruchomości oraz o rozłożeniu tej kwoty na 10 rocznych rat.

Organ wskazał na przeprowadzone 4 grudnia 2000 r. oględziny nieruchomości które wykazały, że na działkach nr [..]znajdują się asfaltowe place, alejki dojazdowe i trawniki, a działka nr [..]stanowi ugór (na podstawie mapy zasadniczej stwierdzono, że w dniu złożenia wniosku o zwrot, na działkach nr [..]znajdowały się fragmenty boisk o nawierzchni asfaltowej, na działkach nr [..]i 9/2 znajdowały się też fragmenty podziemnych sieci kanalizacji deszczowej i sanitarnej, a na działce [..]również fragment sieci drenażowej). Obecnie w tym miejscu znajduje się budynek Centrum Wykładowo - Konferencyjnego Politechniki Poznańskiej i nowo wybudowane urządzenia obsługujące ten obiekt /warunki zabudowy i zagospodarowania terenu dla tej inwestycji ustalono decyzją Prezydenta M. Poznania z dnia 29 marca 2000 r.; decyzją z dnia 21 lipca 2000 r. organ ten zatwierdził projekt budowlany i wydał pozwolenie na budowę, zaś Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego dla Miasta Poznania decyzją z dnia 8 października 2004 r. wydał Politechnice pozwolenie na użytkowanie Centrum Wykładowego usytuowanego na częściach działek nr [..]/. Na tej podstawie Prezydent stwierdził, że celem nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa była budowa warsztatów Wydziału Elektrycznego i Wydziału Odlewnictwa Politechniki Poznańskiej oraz urządzenie zieleni towarzyszącej i parkingu. Mimo upływu 10 lat od dnia nabycia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na jej części stanowiącej obecnie działki nr [..], cel nabycia, tj. rozbudowa Politechniki Poznańskiej nie został zrealizowany; termin realizacji inwestycji upłynął w dniu 8 września 1980 r. Politechnika Poznańska nie przystąpiła do realizacji inwestycji również w okresie późniejszym, a od nabycia nieruchomości upłynęło trzydzieści lat. Za realizację celu nie można uznać wybudowania urządzeń podziemnych, ponieważ powstały one na terenie przewidzianym pod niewybudowane warsztaty. Inwestycja, dla której warunki zabudowy i zagospodarowania terenu ustalono w 2000 r. jest inwestycją nową, nie będącą realizacją celu określonego w umowie sprzedaży. Stąd też w stosunku do części dawnej nieruchomości stanowiącej obecnie działki nr [..], spełniona została przesłanka zbędności określona w art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz.2603, ze zm., dalej: u.g.n./, co uzasadnia zwrot na rzecz poprzedniej właścicielki. Co do zwrotu zwaloryzowanej kwoty odszkodowania, to organ I instancji oparł ustalenia na operacie szacunkowym z dnia 5 marca 2010 r., sporządzonym przez rzeczoznawcę majątkowego.

W wyniku rozpatrzenia odwołań Skarbu Państwa - zastępowanego przez Prezydenta Miasta Poznania oraz Politechniki Poznańskiej, Wojewoda Wielkopolski decyzją z dnia 28 stycznia 2011 r. Nr [..], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa, uchylił decyzję organu I instancji w całości i umorzył postępowanie pierwszoinstancyjne. Wojewoda wskazał, że wnioskodawczyni H. P. zmarła 11 października 2010 r., a wniosek o zwrot działek nr [..]został podtrzymany przez jej spadkobierców, tj. D. P.-B. i R. P., którzy także cofnęli wniosek o rozłożenie na raty zwaloryzowanego odszkodowania, do którego zapłaty zostaliby zobowiązani w razie orzeczenia zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Organ II instancji przypomniał, że sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez WSA, który w wyroku z 13 lutego 2007 r. sygn. akt III SA/Po 905/06 stwierdził, że wobec nabycia przez Politechnikę Poznańską z mocy samego prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, postępowanie administracyjne w przedmiocie zwrotu powinno zostać umorzone. Wprawdzie NSA wyrokiem z 16 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 751/07 uchylił wyrok WSA, jednakże ze względu na naruszenie przepisów postępowania. NSA podzielił jednak stanowisko o niemożności orzekania w przedmiocie zwrotu nieruchomości w sytuacji, gdy nieruchomość objęta wnioskiem pozostaje w użytkowaniu wieczystym. Jednocześnie wskazał, że organy powinny zbadać, czy Politechnika na przedmiotowej nieruchomości nabyła z mocy prawa użytkowanie wieczyste. Tymczasem Prezydent zupełnie pominął kwestię obciążenia działek nr [..]prawem użytkowania wieczystego, a poza sporem pozostaje, że w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości jako użytkownik wieczysty wpisana jest Politechnika Poznańska, a samoistną podstawą wpisu był art. 182 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. u.s.w. W tej sytuacji organ I instancji orzekając o zwrocie nieruchomości dopuścił się naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r., Nr 124, poz. 1361 ze zm.), ustanawiającym domniemanie zgodności praw jawnych wpisanych w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Domniemanie to może być obalone jedynie w toku postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. Rozstrzyganie kwestii skuteczności nabycia przez Politechnikę Poznańską prawa użytkowania wieczystego działek nr [..]nie mieści się w zakresie kognicji organów administracji publicznej, a badanie przesłanek zwrotu nieruchomości możliwe będzie dopiero w sytuacji, gdy usunięta zostanie negatywna przesłanka rozstrzygnięcia istoty sprawy w postaci istnienia prawa użytkowania wieczystego (powstałego z mocy prawa) na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Wobec tego, skoro w aktualnym stanie faktycznym i prawnym sprawy zachodzi przeszkoda do merytorycznego rozpoznania wniosku o zwrot nieruchomości, zaskarżoną decyzję należało uchylić i postępowanie umorzyć.

W skardze Dorota P.-B. i R. P., reprezentowani przez radcę prawnego, zarzucili decyzji Wojewody naruszenie przepisów postępowania, a to art. 153 w zw. z art. 193 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w zw. z art. 2 i art. 184 Konstytucji, polegające na zignorowaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanym w sprawie wyroku NSA, art. 7 i art. 77 § 1 w zw. z art. 140 K.p.a., polegające na zaniechaniu dokładnego wyjaśnienia sprawy i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, art. 107 § 3 K.p.a., polegające na niekompletnym i arbitralnym uzasadnieniu decyzji, niezawierającym w zasadzie ani analizy stanu faktycznego, ani analizy stanu prawnego, art. 363 § 1 i art. 365 § 1 w zw. z art. 13 § 2 oraz art. 521 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. 1964 r., Nr 43, poz. 296 ze zm.), polegające na przyjęciu, że organ jest w sprawie związany treścią nieprawomocnego wpisu w księdze wieczystej, podczas gdy organy administracji publicznej wiążą jedynie orzeczenia prawomocne, z zastrzeżeniem, że orzeczenia co do istoty sprawy zapadłe w postępowaniu nieprocesowym, w tym również w postępowaniu wieczystoksięgowym, nie stają się skuteczne przed uprawomocnieniem się, art. 105 § 1 K.p.a. polegające na umorzeniu postępowania w przedmiocie zwrotu nieruchomości na rzecz skarżących z powodu rzekomego istnienia przeszkody w dokonaniu omawianego zwrotu w postaci obciążenia nieruchomości prawem użytkowania wieczystego, podczas gdy sąd powszechny w toku rozpatrywania apelacji od wpisu prawa użytkowania wieczystego uznał kwestię zwrotu nieruchomości za zagadnienie prejudycjalne i zawiesił postępowanie apelacyjne do czasu jej rozstrzygnięcia w postępowaniu administracyjnym (na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 w zw. z art. 13 § 2 kpc). W ramach naruszenia prawa materialnego wskazano na naruszenie art. 182 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że Politechnika Poznańska nabyta prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, art. 182 ust. 2 u.s.w. oraz art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 u.g.n. przez brak ich zastosowania w sprawie, a w konsekwencji niewydanie decyzji o utrzymaniu w mocy decyzji organu pierwszej instancji o dokonaniu zwrotu na rzecz skarżących, art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że skarżącym nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie.

Opisanym na wstępie wyrokiem WSA skargę oddalił, podzielając ustalenia faktyczne poczynione przez organy. Dodatkowo WSA ustalił, że postanowieniem z dnia 6 września 2011 r. sygn. akt II Ca 599/11, Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację w sprawie z wniosku Politechniki Poznańskiej przy uczestnictwie Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Poznania oraz skarżących o wpis prawa użytkowania wieczystego, wniesioną przez Helenę P. od wpisu dokonanego przez Sąd Rejonowy w Poznaniu z 26 lipca 2001 r. Tym samym postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 26 lipca 2001 r. o odłączeniu działek [..]oraz założeniu dla nich nowej księgi wieczystej wraz z wpisaniem w niej, jako właściciela Skarbu Państwa, a jako użytkownika wieczystego Politechniki Poznańskiej, stało się prawomocne i wiążące Sąd /WSA/ w postępowaniu dotyczącym kontroli zgodności z prawem decyzji Wojewody z dnia 28 stycznia 2011 r. Nawiązując następnie do wyroku NSA z dnia 16 maja 2008 r. I OSK 751/07, wobec braku zmiany stanu faktycznego i prawnego sprawy, WSA podkreślił związanie dokonaną tam wykładnią prawa (art. 190 P.p.s.a.). Stąd też stanowiący podstawę wpisu Politechniki Poznańskiej do księgi wieczystej art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. ma charakter uwłaszczeniowy, a sam wpis charakter deklaratoryjny - stanowiący wyjątek od zasady konstytutywnego charakteru wpisu użytkowania wieczystego (uzasadnienie uchwały 7 Sędziów SN z 9 listopada 1998 r. III CZP 33/98, OSNC 4/99/67). Na mocy art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w., z dniem wejścia w życie ustawy, tj. 27 września 1990 r., Politechnika mogła stać się z mocy prawa użytkownikiem wieczystym gruntów pozostających w jej zarządzie na mocy aktu notarialnego z 8 września 1970 r., przy czym nie wymagało to potwierdzenia powstania tego prawa stosowną decyzją w postępowaniu administracyjnym ani jego wpisu do księgi wieczystej. O tym, że nastąpiło przekształcenie praw do gruntów, w sposób umożliwiający ujawnienie tak nabytego prawa użytkowania wieczystego w księdze wieczystej, może orzec wyłącznie właściwy sąd w postępowaniu cywilnym – o uzgodnienie stanu ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym lub ustalające istnienie tych praw. Ustawodawca ustanawiając prawo użytkowania wieczystego gruntów państwowych w żaden sposób nie uzależnił również jego powstania z mocy prawa od ziszczenia się warunku w postaci zrealizowania celu wywłaszczenia przed dniem 27 września 1990 r. Tym samym poprzedni właściciel lub jego następca prawny z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości musiałby wystąpić przed tą datą, a organ administracji publicznej musiałby ustalić, że przesłanki warunkujące zwrot zaktualizowały się przed dniem, z którym ustawodawca w ustawie uwłaszczeniowej wiąże nabycie ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości. Okoliczności tej nie zmienia treść art. 182 ust. 2 u.s.w., zgodnie z którym przepisy jego ust. 1 nie naruszają praw osób trzecich, z wyłączeniem Skarbu Państwa. Samo tylko bowiem uprawnienie uczestnika postępowania do ubiegania się o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, które nie zostało skonkretyzowane w formie roszczenia procesowego, nie może stanowić prawa osób trzecich w rozumieniu art. 182 ust. 2 u.s.w., uniemożliwiającego powstanie skutku prawnego w postaci ustanowienia użytkowania wieczystego ex lege. Art. 6 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na podstawie którego H. P. zawarła ze Skarbem Państwa umowę sprzedaży nieruchomości, nie przewidywał żadnych okresów, z upływem których ustawodawca wiązałby spełnienie przesłanki zbędności nieruchomości (w sensie faktycznym i prawnym) na cel określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu. Konsekwencją uznania, że od 27 września 1990 r. stanowiące przedmiot rozpoznawanej sprawy działki pozostawały w użytkowaniu wieczystym Politechniki było przyjęcie, że z dniem wejścia w życie ustawy /z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm./, tj. z dniem 1 września 2005 r., grunty te z mocy przepisu art. 256 ust. 1 stały się własnością tej uczelni /ustawą tą uchylono ustawę z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym/. Jeśli powstanie użytkowania wieczystego następuje z mocy prawa, wówczas nie ma przeszkód, by opierając się na regulacji ustawowej oraz istniejących dokumentach urzędowych i prywatnych wykazać tę okoliczność. W rozpoznawanej sprawie chodzi o potwierdzenie nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa, a nie ustalenie czy uzyskanie konkretnego prawa. Postępowanie prowadzone w trybie art. 256 ustawy z 2005 r. nie uprawnia do czynienia ustaleń faktycznych w przedmiocie przekazania gruntu w zarząd, użytkowanie, czy ewentualnego nabycia użytkowania wieczystego z mocy prawa (wyrok NSA z 1 czerwca 2010 r. I OSK 1074/09) i organ administracji nie jest w nim uprawniony do dokonywania oceny, czy wnioskodawca nabył skutecznie prawo użytkowania wieczystego gruntów w trybie art. 182 ustawy z 1990 r., czy też do rozstrzygania o ewentualnych prawach rzeczowych nabytych pod rządami nieobowiązującej ustawy z 1990 r. (wyrok NSA z dnia 1 czerwca 2010 r. I OSK 1073/09). W sytuacji zatem ustalenia przesłanki negatywnej, zarówno organy administracji, jak i Sąd, nie miały obowiązku badania pozytywnych przesłanek warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości. Odnosząc się do poszczególnych zawartych w skardze zarzutów naruszenia przez organ administracji II instancji wskazanych w nich przepisów, WSA uznał je za niezasadne. Skarżący sami przyznali, że Politechnika dnia 27 września 1990 r. faktycznie władała sporną nieruchomością, co z prawnego punktu widzenia wynikało wprost z zawartej przez H. P. ze Skarbem Państwa umowy sprzedaży nieruchomości i sprawowania nią zarządu, na co wskazuje wpis w księdze wieczystej. Politechnika legitymowała się więc w dniu wejścia w życie u.s.w. tytułem prawnym do zajmowanego gruntu, co potwierdził Sąd Rejonowy w Poznaniu prawomocnym obecnie postanowieniem z dnia 26 lipca 2001 r. Dla ubezskutecznienia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nie wystarcza bowiem jedynie zaistnienie warunków zbędności nieruchomości dla celu wywłaszczenia, lecz konieczne jest nadto złożenie wniosku o zwrot nieruchomości do dnia wejścia w życie u.s.w. WSA podkreślił, że wbrew twierdzeniom skarżących, zarówno organy administracji publicznej, jak i sąd administracyjny są związane prawomocnym postanowieniem o wpisie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości na rzecz Politechniki (art. 365 kpc). Ustalenie, że legitymowała się ona prawem zarządu nieruchomości w dacie wejścia w życie u.s.w. przesądziło o zbędności badania zaistnienia przesłanek zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, skoro byłby on i tak niemożliwy. W ocenie WSA, w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., istotnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy nie miało naruszenie przez organ II instancji art. 107 § 3 K.p.a., gdyż mimo nazbyt pobieżnego uzasadnienia decyzji, Wojewoda ustalił wszelkie niezbędne przesłanki przemawiające za uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania w sprawie, a tym samym za przyjęciem, że Politechnika nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości na mocy art. 182 ust. 1 u.s.w.

W skardze kasacyjnej D. P. – B. i R. P., reprezentowani przez radcę prawnego, zaskarżyli wyrok WSA z dnia 22 września 2011 r. w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi temu zarzucili:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami i art. 182 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, polegające na błędnej ocenie, że zaskarżona decyzja Wojewody Wielkopolskiego nie naruszała prawa materialnego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż ocena ta legła u podstaw wydania błędnego wyroku oddalającego skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego w przedmiocie uchylenia decyzji organu I instancji i umorzenia postępowania;

b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 11, art. 77 § 1, art. 107 § 3 w zw. z art. 140 K.p.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, polegające na:

- błędnej ocenie, że Wojewoda Wielkopolski w sposób prawidłowy ustalił wszelkie niezbędne okoliczności faktyczne przemawiające za uchyleniem decyzji organu I instancji i umorzeniem postępowania, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż błędy w tym zakresie legły u podstaw oddalenia skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego,

- błędnej ocenie, iż nazbyt pobieżne uzasadnienie decyzji Wojewody Wielkopolskiego nie było podstawą do uznania, że doszło do naruszenia przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, co legło u podstaw oddalenia skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego;

c) art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych polegające na przedstawieniu sprawy niezgodnie ze stanem faktycznym (błędne ustalenie stanu faktycznego w sprawie poprzez bezpodstawne przyjęcie, że Politechnika Poznańska nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, brak ustalenia daty ujawnienia prawa użytkowania wieczystego Politechniki Poznańskiej w księdze wieczystej oraz brak ustalenia zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości zgodnie z art. 136 ust. 3 oraz art. 137 u.g.n.), jak również art. 133 § 1 P.p.s.a. polegające na wydaniu wyroku w sprawie bez oparcia go o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż błędnie ustalony stan faktyczny legł u podstaw nieprawidłowości w zakresie stosowania przepisów prawa materialnego w sprawie;

d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 365 k.p.c. w zw. z art. 229 u.g.n., poprzez ustalenie istnienia przesłanek stosowania art. 229 u.g.n. wyłącznie w oparciu o postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 września 2011 r. (sygn. akt II CA 599/11), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż legło u podstaw zastosowania w sprawie art. 229 u.g.n. i orzeczenia o utrzymaniu w mocy decyzji Wojewody Wielkopolskiego;

e) art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 1 § 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, polegające na niekompletnym uzasadnieniu wyroku, w zakresie uzasadnienia podstaw dla zastosowania przepisów prawa materialnego oraz wskazania dowodów, na jakich oparł się WSA ustalając okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż doprowadziło do oddalenia skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego w oparciu o błędnie zastosowany przepis prawa materialnego;

f) art. 190 p.p.s.a., polegające na zignorowaniu oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wydanym już w sprawie wyroku NSA z dnia 16 maja 2008 r. (sygn. akt I OSK 751/01), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż legło u podstaw oddalenia skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego;

2) naruszenie prawa materialnego, tj.:

a) art. 229 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że zostały spełnione przesłanki wyłączające zwrot skarżącym nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 u.g.n. co doprowadziło do umorzenia postępowania w sprawie przez Wojewodę Wielkopolskiego i utrzymaniu w mocy tej decyzji oraz naruszenie art. 136 ust. 3 oraz 137 u.g.n. poprzez brak ich zastosowania w niniejszej sprawie i orzeczenia o zwrocie nieruchomości na rzecz skarżących;

b) art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie u.s.w., tj. 27 września 1990 r.), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że w niniejszej sprawie Politechnika Poznańska nabyła prawo użytkowania wieczystego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, co było podstawą do zastosowania art. 229 u.g.n. w sprawie;

c) art. 182 ust. 2 u.s.w. w zw. z art. 6 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, poprzez błędną wykładnię, polegającą na:

- błędnym rozumieniu przesłanek stosowania art. 182 ust. 2 u.s.w. poprzez uznanie, że prawa osób trzecich, o których mowa w tym przepisie, do momentu zgłoszenia roszczenia o zwrot nieruchomości pozostawały nieskonkretyzowane oraz że w związku z tym złożenie wniosku o zwrot nieruchomości już po wejściu w życie ustawy o szkolnictwie wyższym jest bez znaczenia dla oceny ustanowienia użytkowania wieczystego, a korzystanie z ochrony przysługującej osobom trzecim na mocy tego przepisu jest niemożliwe, co w rezultacie doprowadziło do nieprawidłowego niezastosowania tego przepisu w sprawie,

- błędnym niezastosowaniu art. 182 ust. 2 u.s.w. w wyniku nieprawidłowej subsumcji ustalonego przez WSA stanu faktycznego w sprawie,

co doprowadziło w konsekwencji do zastosowania art. 229 u.g.n.

W obszernym uzasadnieniu zarzutów skargi kasacyjnej strona skarżąca wskazała, że byli właściciele wywłaszczonej nieruchomości – z racji jej zbędności na cel wywłaszczenia - nabyli uprawnienie do żądania jej zwrotu na mocy ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obowiązująca od 1 stycznia 1998 r.) wprowadziła dla byłych właścicieli analogiczne uprawnienia, precyzując przesłanki do stwierdzenia, kiedy dana nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu (art. 137 ust. 1). Ponieważ art. 216 tej ustawy nakazywał odpowiednie stosowanie przepisów jej działu III (stanowiących o zwrocie nieruchomości na rzecz poprzednich właścicieli) do nieruchomości przejętych lub nabytych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 6 ustawy z dnia 12 maja 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to przy rozpoznawaniu wniosku o zwrot złożonego po dniu wejścia w życie u.g.n. i dokonując oceny zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia (określony w umowie zbycia), należało stosować w niniejszej sprawie przepisy art. 137 ust. 1 u.g.n.

Zgodnie z art. 182 ust. 1 ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym, z dniem jej wejścia w życie grunty znajdujące się w zarządzie uczelni stawały się z mocy prawa przedmiotem jej użytkowania wieczystego, przy czym skutek ten nie następował, jeżeli prawa osoby trzeciej stały temu na przeszkodzie. Ponieważ Politechnika Poznańska nie uzyskała prawa zarządu przedmiotową nieruchomością i prawa osób trzecich uniemożliwiały zastosowanie tego przepisu (w dniu 12 września 1990 r. H. P. była uprawniona do żądania zwrotu nieruchomości z uwagi na jej zbędność na cel wywłaszczenia), przepis ten nie znalazł w niniejszym przypadku zastosowania. Do dnia 1 stycznia 1998 r. Politechnika nie złożyła też wniosku o wpis prawa użytkowania wieczystego do księgi wieczystej. W tej sytuacji, ponieważ do 8 września 1977 r. nie rozpoczęto prac związanych z realizacją celu wywłaszczenia i cel ten nie został zrealizowany do 8 września 1980 r., spełnione zostały obydwa przewidziane w art. 137 ust. 1 u.g.n. warunki do uznania nieruchomości za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. W świetle zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym dowodów nie można też uznać, że budowa kanalizacji deszczowej i sanitarnej oraz asfaltowych boisk była celem wywłaszczenia, gdyż nie stanowią one "rozbudowy Politechniki Poznańskiej" o jakiej mowa w umowie sprzedaży nieruchomości; do kwestii tej w wydanej przez siebie decyzji nie odniósł się Wojewoda Wielkopolski. Z punktu widzenia oceny zaistnienia przesłanek zwrotu nieruchomości wskazanych w art. 137 u.g.n, nie ma też żadnego znaczenia Rozbudowa Politechniki, jaka miała miejsce po dniu złożenia wniosku o zwrot nieruchomości. Sąd I instancji oparł swoje orzeczenie na fakcie ustanowienia na spornej nieruchomości na rzecz Politechniki Poznańskiej prawa użytkowania wieczystego, co wywiódł z wpisu tego prawa w księdze wieczystej. Zdaniem skarżącego, Sąd na podstawie wpisu w księdze wieczystej uznał też istnienie po stronie Politechniki prawa zarządu na wywłaszczonej nieruchomości od dnia jej sprzedaży przez H. P.. Stwierdzając wystąpienie przesłanki negatywnej Sąd błędnie wywiódł, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła potrzeba badania pozytywnych przesłanek zwrotu nieruchomości. W kontekście przesłanek wskazanych w art. 137 ust. 1 u.g.n., Sąd również zupełnie pominął uzasadnienie podstaw zastosowania art. 229 tej ustawy, a tym samym brak możliwości zwrotu spornej nieruchomości.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wojewoda Wielkopolski wniósł o jej oddalenie. Istota sporu, a co za tym idzie także istota zarzutów pod adresem WSA, sprowadza się do diametralnie odmiennej wykładni zapadłego w niniejszej sprawie orzeczenia NSA z dnia 16 maja 2008 r. I OSK 751/07 oraz zawartych w nim wskazań prawnych i wykładni przepisów, tj. że art. 229 u.g.n. może być zastosowany w postępowaniu o zwrot nieruchomości wyłącznie w sytuacji, gdy wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpił przed 1 stycznia 1998 r. i to również w sytuacji, gdy użytkowanie powstało z mocy samego prawa a wpis w księdze wieczystej ma charakter wyłącznie deklaratoryjny (I) oraz, że organy administracji w postępowaniu o zwrot wywłaszczonej nieruchomości powinny w każdym przypadku (niezależnie od wystąpienia ewentualnej negatywnej przesłanki zwrotu) badać zrealizowanie celu wywłaszczenia (II).

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Stosownie do przepisu art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwana dalej: p.p.s.a./, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą przesłanki powodujące nieważność postępowania, dlatego Naczelny Sąd Administracyjny ograniczył się do oceny powołanych w skardze kasacyjnej podstaw.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach kasacyjnych, jednakże w pierwszej kolejności ocenić należy zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczący art. 190 p.p.s.a., gdyż zdaniem skarżących kasacyjnie zignorowano ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażoną w wydanym w tej sprawie wyroku NSA z dnia 16 maja 2008 r. (sygn. akt I OSK 751/01), co miało istotny wpływ na wynik sprawy i przesądziło o oddaleniu skargi na decyzję Wojewody Wielkopolskiego.

Przypomnienia więc wymaga, jakie motywy legły u postaw orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, którym uchylony został wyrok WSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. III SA/Po 905/06. Otóż uwzględnienie skargi kasacyjnej H. P. nastąpiło wobec naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez niedokonanie w uzasadnieniu wyroku szczegółowej analizy prawa materialnego mającego zastosowanie w rozpoznawanej sprawie. Otóż WSA przyjął, że od dnia sprzedaży gruntu objętego wnioskiem o zwrot, przedmiotowa nieruchomość pozostawała w zarządzie Politechniki Poznańskiej, w rozumieniu art. 182 ust. 1 u.s.w. Skutkiem tego naruszony został przepis art. 133 § 1 p.p.s.a., bowiem WSA oparł swój wyrok na stanie faktycznym, który nie miał pełnego potwierdzenia w zgromadzonych dowodach. W konsekwencji, jako nieuprawniona uznana została konkluzja, że prawo zarządu, warunkujące powstanie użytkowania wieczystego, nie było kwestionowane. NSA przyznał również, że WSA nie dokonał oceny prawidłowości decyzji organów w zakresie uznania, czy w sprawie zaistniały przesłanki zwrotu wskazane w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. Odnosząc się natomiast do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego niewłaściwego zastosowania art. 229 u.g.n., NSA podzielił pogląd wyrażony w zaskarżonym wyroku a mianowicie, że do powstania prawa użytkowania wieczystego, co do zasady, konieczne jest dokonanie wpisu do księgi wieczystej, ujawniającego to prawo. Przepisy przewidują jednak wyjątki od tej zasady, do których należy m.in. art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. NSA stwierdził, że "przepis ten /art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w./ nie wymaga dla powstania prawa użytkowania wieczystego na rzecz szkoły wyższej dokonania wpisu do księgi wieczystej. Użytkowanie wieczyste powstaje w tym przypadku z mocy samego prawa, a wpis, wbrew twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, ma charakter wyłącznie deklaratoryjny, a nie konstytutywny". W reasumpcji, przy ponownym rozpoznawaniu sprawy, NSA nakazał uwzględnienie powyższych uwag. Dla porządku dodać wypada, że rozpoznając ponownie skargę Politechniki Poznańskiej na decyzję kasacyjną Wojewody z dnia 31 lipca 2006 r., WSA wyrokiem z dnia 22 października 2008 r. sygn. II SA/Po 677/08 skargę tę oddalił /wyrok nie zawiera uzasadnienia/.

Przy tego rodzaju wytycznych, w postępowaniu prowadzonym ponownie przez Prezydenta należało ustalić, czy spełnione zostały przesłanki wskazane w art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., uprawniające do zwrotu nieruchomości objętej wnioskiem H. P. z dnia 1 sierpnia 2000 r., oczywiście po wykluczeniu - i to w pierwszej kolejności - istnienia negatywnej przesłanki zwrotu, przewidzianej przepisem art. 229 u.g.n. Jeżeli bowiem na nieruchomości, której dotyczy wniosek o zwrot, ustanowiono użytkowanie wieczyste, to okoliczność ta, niezależnie od spełnienia przesłanki z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n., stanowi samoistną przeszkodę w orzeczeniu zwrotu. Co więcej, wystąpienie przesłanki negatywnej przewidzianej przepisem art. 229 u.g.n., zwalnia organy od badania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Wojewoda w decyzji objętej skargą wytknął organowi I instancji, że rozpoznając ponownie wniosek o zwrot pominął kwestię zasadniczą a mianowicie, czy w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła negatywna przesłanka zwrotu przewidziana przepisem art. 229 u.g.n. Organ odwoławczy, mając uprawnienia reformatoryjne i czyniąc dodatkowe ustalenia, które umknęły Prezydentowi ustalił, że na "wywłaszczonym" gruncie, z dniem 27 września 1990 r., z mocy prawa, powstało na rzecz Politechniki Poznańskiej prawo użytkowania wieczystego, którego źródłem był art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. W konsekwencji Wojewoda za zbędne uznał badanie, czy spełnione zostały przesłanki z art. 136 ust. 3 i art. 137 u.g.n. W świetle powyższego stwierdzić należy, że WSA rozpoznając skargę na decyzję Wojewody z dnia 28 stycznia 2011 r., nie naruszył art. 190 p.p.s.a., co zarzut naruszenia tego przepisu czyni nieusprawiedliwionym.

Przyjęty przez Wojewodę Poznańskiego stan faktyczny, zaakceptowany przez WSA w zaskarżonym wyroku a dotyczący ustalenia, że Politechnika Poznańska jest użytkownikiem wieczystym nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, nakazuje w drugiej kolejności poddać ocenie zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego.

W ramach tej podstawy kasacyjnej wskazano na naruszenia art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomość, w brzmieniu obowiązującym w dniu wejścia w życie u.s.w., tj. 27 września 1990 r., przez jego błędne zastosowanie i uznanie, że Politechnika Poznańska nabyta prawo użytkowania wieczystego na nieruchomości będącej przedmiotem postępowania o zwrot, a także naruszenie art. 182 ust. 2 u.s.w. w zw. z art. 6 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości polegająca na błędnym uznaniu, że prawa osób trzecich do momentu ich zgłoszenia w formie roszczenia o zwrot nieruchomości pozostawały nieskonkretyzowane.

Zgodzić należy się ze stanowiskiem WSA wyrażonym w zaskarżonym wyroku a dotyczącym sposobów oddawania gruntu w użytkowanie wieczyste. Nie powtarzając tych wywodów podkreślić jednak należy, że użytkowanie wieczyste może powstać również z mocy samego prawa na podstawie przepisów o charakterze uwłaszczeniowym. Taki charakter nabycia użytkowania wieczystego ma również konsekwencje w zakresie wpisu tego prawa do ksiąg wieczystych. O ile zasadą jest, że wpis użytkowania wieczystego ma charakter konstytutywny, o tyle w przypadku uwłaszczeniowego nabycia tego prawa, wpis ma charakter deklaratoryjny. Nabycia prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. ma właśnie taki charakter, przy czym nabycie, o jakim mowa, nie wymagało przeprowadzenia postępowania administracyjnego, zakończonego wydaniem decyzji administracyjnej. Zaznaczyć też należy, że przedstawiony sposób nabycia prawa użytkowania wieczystego przez szkołę wyższą podzielony i przesądzony został w wydanym w tej sprawie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2008 r., sygn. I OSK 751/07.

W realiach rozpoznawanej sprawy trafnie WSA przyjął, że dokonany przez Sąd Rejonowy w Poznaniu wpis użytkowania wieczystego nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot, dokonany został prawomocnym postawieniem z dnia 26 lipca 2001 r., gdyż apelacja wniesiona przez H. P. od tego wpisu została oddalona postanowieniem Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 6 września 2011 r. sygn. II Ca 599/11. Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik skarżących kasacyjnie przyznał, że skargę kasacyjną od tego postanowienia Sąd Najwyższy odrzucił postanowieniem dnia 23 sierpnia 2012 r. sygn. II CSK 49/12. Wobec tego wpis ten oznacza, że na nieruchomościach objętych wnioskiem o zwrot, z dniem 27 września 1990 r. powstało prawo użytkowania wieczystego na rzecz Politechniki Poznańskiej.

Z mocy art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne, wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz organy państwowe i organy administracji publicznej. Zatem w dacie orzekania przez WSA niedopuszczalnym było kwestionowanie prawomocnego wpisu prawa użytkowania wieczystego. W tym ujęciu nie może odnieść zamierzonego skutku zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w. w zw. z art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomość, gdyż kwestia istnienia zarządu, będąca przesłanką uwłaszczenia Politechniki, przesądzona została w postępowaniu cywilnym. W postępowaniu tym, jak wynika z uzasadnienia postanowienia Sądu Okręgowego w Poznaniu, wskazano na wpis do księgi wieczystej dokonany w dniu 11 września 1970 r., którym ujawnione zostało prawo własności nieruchomości objętych wnioskiem o zwrot na rzecz Skarbu Państwa – Politechniki Poznańskiej. W ocenie tegoż Sądu wpis ten oznaczał, że przedmiotowe działki znajdowały się w zarządzie Politechniki Poznańskiej.

Jeśli chodzi o zarzut naruszenia art. 6 ust. 1-5 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, to zgodzić należy się ze stanowiskiem WSA, że regulacja ta dotycząca umownego "wywłaszczenia" nieruchomości, w żadnym wypadku nie wiązała upływu czasu ze spełnieniem przesłanki zwrotu nabytej nieruchomości, jako zbędnej na cel wywłaszczenia /nabycia/. Wobec tego ma również rację WSA o ile wskazuje, że poprzez nabycie użytkowania wieczystego z dniem 27 września 1990 r. nie doszło do naruszenia praw osób trzecich, w tym przypadku skarżących kasacyjnie, skoro najpóźniej przed datą nabycia prawa przez Politechnikę, roszczenie o zwrot nie było zgłoszone. Aby można mówić o takim naruszeniu, byli właściciele musieliby przed dniem 27 września 1990 r. wystąpić w trybie art. 69 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości z wnioskiem o zwrot "wywłaszczonych" nieruchomości. Tymczasem poza sporem pozostaje, że roszczenie takie przez poprzedniego właściciela zgłoszone zostało dopiero w 2000 roku. Wszystko to prowadzi do wniosku, że i w tej części zarzut naruszenia prawa materialnego nie może odnieść zamierzonego skutku.

Istnienie prawa użytkowania wieczystego na działkach będących przedmiotem postępowania, powstałego z dniem 27 września 1990 r. ma ten skutek, że chybiony jest również zarzut naruszenia art. 229 u.g.n. poprzez niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że zostały spełnione przesłanki wyłączające zwrot nieruchomości na zasadzie art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 u.g.n. Po raz kolejny należy odwołać się do wiążącego w sprawie stanowiska wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 maja 2008 r., sygn. I OSK 751/07, gdzie podzielony został pogląd zawarty w wyroku WSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. IIISA/Po 905/06 a mianowicie, że istnienie prawa użytkowania wieczystego Politechniki Poznańskiej na nieruchomościach objętych wnioskiem o zwrot, stanowi negatywną przesłankę zwrotu przewidzianą przepisem art. 229 u.g.n. Skarga kasacyjna, aczkolwiek w petitum wskazuje na niewłaściwe zastosowanie powyższego przepisu, to w uzasadnieniu podnosi, że prawidłowa wykładnia winna polegać nie tylko na istnieniu prawa użytkowania wieczystego ale również na jego ujawnieniu przed dniem 1 stycznia 1998 r. w księdze wieczystej.

Jak już wyżej wskazano, w związku z jednym zarzutów skargi kasacyjnej wywiedzionej od wyroku WSA z dnia 13 lutego 2007 r. sygn. IIISA/Po 905/06, Naczelny Sąd Administracyjny w sprawie sygn. I OSK 751/07 dokonał wykładni art. 229 u.g.n. wyrażając pogląd, że przy nabyciu prawa użytkowania wieczystego w trybie art. 182 ust. 1 pkt 1 u.s.w., wpis tego prawa na wyłącznie deklaratoryjny charakter. Przesądzenie tej kwestii ma ten skutek, że nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny /art. 190 zd. drugie p.p.s.a./.

Konsekwencją braku usprawiedliwionych podstaw co do omówionych powyżej zarzutów jest to, że również zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie może odnieść zamierzonego skutku. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada bowiem wzorcowi ustawowemu a co więcej, w sposób bardzo szczegółowy odnosi się do wszystkich podnoszonych w skardze kwestii, które dotyczyły zarówno trybu nabycia prawa użytkowania wieczystego przez Politechnikę oraz jego wpisu, jak i negatywnej przesłanki zwrotu z art. 229 u.g.n. Uzasadnienie to pozwalało więc Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na kontrolę instancyjną zaskarżonego orzeczenia, która w odniesieniu do wszystkich zarzutów skargi kasacyjnej wykazała, że podniesione zarzuty są nieusprawiedliwione.

Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, na podstawie art. 184 p.p.s.a.