Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 57/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2018-07-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 83 ust. 1 pkt 3 art. 28 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Borońska, Sędzia NSA Anna Moskała (sprawozdawca), , Protokolant specjalista Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 11 lipca 2018 r. sprawy ze skargi G.T. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...]listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia składek I. oddala skargę; II. przyznaje adw. K.M. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu – kwotę [...] zł ([...]) w tym 23% VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej.


UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział we W. (dalej powoływany jako organ rentowy, Zakład lub ZUS) decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r., Nr [...] na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1-3 oraz art. 32 ustawy

z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. jedn. Dz. U.

z 2015 r., poz. 121, dalej u.s.u.s.) odmówił G. T. (dalej zwanemu stroną lub skarżącym) umorzenia:

1. Składek w części finansowanej przez płatnika:

a) na jego własne ubezpieczenia, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 09.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 5.184,21 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 r do 07.2006 r. w kwocie 1.784,83 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 do 07.2006 r.

w kwocie 394,20 zł,

b) na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 09.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 627,68 zł;

- Fundusz Pracy i FGŚP za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 39,17 zł;

Odsetek od składek w części finansowanej przez płatnika i przez ubezpieczonych naliczonych na dzień 06.06.2017 r. w łącznej kwocie 11.429,00 zł;

Kosztów upomnienia w kwocie 81,20 zł;

Opłaty dodatkowej w kwocie 1.140,00 zł

II. na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 3a oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił stronie umorzenia:

1. składek na jego własne ubezpieczenia, w tym na:

- ubezpieczenia społeczne za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 09.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 5.184,21 zł,

- ubezpieczenie zdrowotne za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 r. do 07.2006 r. w kwocie 1.784,83 zł,

- Fundusz Pracy za okres: od 03.2005 r. do 05.2005 r., od 10.2005 r. do 07.2006 r.

w kwocie 394,20 zł;

2. odsetek od ww. składek naliczonych na dzień 06.06.2017 r. w kwocie 9.368,00 zł;

3. Kosztów upomnienia w kwocie 81,20 zł;

4. Dodatkowej opłaty w kwocie 1.140,00 zł.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że skarżący wnioskiem z dnia

[...] czerwca 2017 r. zwrócił się o umorzenie zaległych należności z tytułu składek

w oparciu o przepisy dotyczące przedawnienia. Podniósł w nim, że po pożarach mieszkania w 2010 r. utracił wszystko. Z tego też względu został zmuszony do wzięcia kredytu, który będzie spłacać do 2022 r. w kwocie 690,00 zł/m-c. Argumentował, że nie widzi możliwości uregulowania zaległości, z uwagi na pogarszający się stan zdrowia, jak również ze względu na sytuację finansową, w której się znalazł.

Pismem z dnia [...] czerwca 2017 r. Zakład poinformował o warunkach umarzania należności z tytułu składek oraz wskazał, że udowodnienie okoliczności uzasadniających umorzenie na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. spoczywa na zobowiązanym.

Nadto wskazał, że w toku postępowania zgromadzono materiał dowodowy m.in. w postaci: dokumentacji zgłoszeniowo-rozliczeniowej, Informacji z Centralnej Ewidencji, Informacji o Działalności Gospodarczej, Informacji z Centralnej Bazy Danych Ksiąg Wieczystych, Oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej, zaznania podatkowego PIT-3 7 i PIT-40A za rok 2016, pisma Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej we W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. oraz dokumentacji medycznej.

W oparciu o powyższe dokumenty organ rentowy stwierdził, iż skarżący prowadząc działalność gospodarczą zobowiązany był odprowadzać do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych składki na własne ubezpieczenia społeczne oraz za zatrudnionych pracowników. Wskutek niedopełnienia ustawowego obowiązku opłacania składek, na koncie rozliczeniowym powstało zadłużenie, które na dzień złożenia wniosku o umorzenie wynosiło 22.752,91 zł (w tym: 16,61 zł należności głównej, 1.140,00 zł opłaty dodatkowej, 81,20 zł kosztów upomnienia, 1.086,10 zł kosztów egzekucyjnych oraz 11.429,00 zł odsetek za zwłokę).

Odnośnie sytuacji osobistej i materialnej ZUS ustalił, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, zaś jego źródłem utrzymania jest pobierane świadczenie emerytalne w kwocie 1.673,36 zł/netto oraz jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia z miesięcznym nagrodzeniem 60,52 zł/netto. Wydatki

z tytułu miesięcznych opłat eksploatacyjnych określono na kwotę 200,00 zł, koszty leczenia na kwotę 300,00 zł oraz inne na kwotę 300,00 zł. Ponadto skarżący spłaca kredyt w kwocie 690,00zł/m-c oraz nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ rentowy wskazał, iż wyżej ustalony stan faktyczny przeanalizował i ocenił w oparciu o przesłanki, warunkujące umorzenie należności, wynikające z art. 28 ust. 1- 3 i ust. 3a u.s.u.s.

Zdaniem organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4 i 4b u.s.u.s. gdyż okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona z ewidencji działalności gospodarczej, jednakże pobiera on świadczenie emerytalne, będące przedmiotem skutecznej egzekucji, wobec czego nie zachodzi przesłanka zawarta w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s.

Nadto organ wskazał, iż z dokonanego rozliczenia wynika, że zaległe składki przekraczają wartość kosztów upomnienia, które aktualnie wynoszą 11,60 zł, co też wyklucza zastosowanie art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.

Odnosząc się do przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 5 organ wskazał, że wobec zaległości skarżącego zostało wdrożone postępowanie egzekucyjne poprzez zajęcie świadczenia emerytalnego. Nastąpił zbieg egzekucji z Komornikiem Sądowym przy SR dla W.-S., który przejął łączne prowadzenie egzekucji. W dniu [...] czerwca 2017 r. zaksięgowano ostatnią wpłatę w kwocie 340,81 zł na poczet realizacji przedmiotowego zajęcia. Dopiero jednak po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego możliwe będzie określenie sposobu jego zakończenia, tj. poprzez wyegzekwowanie zobowiązania lub stwierdzenie braku majątku, z którego możliwe jest wyegzekwowanie należności.

Z uwagi na powyższe Zakład wskazał, że nie można również uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, zatem nie zachodzi także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 6.

Dalej organ rentowy przeanalizował możliwości umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, nawet pomimo braku całkowitej nieściągalności, odnosząc je do przypadków określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz.1365, dalej jako rozporządzenie).

W tym kontekście ZUS wskazał, iż w realiach badanej sprawy nie znajduje zastosowania pierwsza z przesłanek, wskazana w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, gdyż wyliczona kwota miesięcznego dochodu gospodarstwa domowego skarżącego jest wyższa od minimum socjalnego, które dla 1-osobowego gospodarstwa wynosi 1.097,18 zł. Uwzględniając fakt, że posiada on i reguluje kredyt w kwocie 690,00 zł/m-c w ocenie organu skarżący nie wykazał, iż opłacenie należności – choćby

w formie układu ratalnego - mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Organ rentowy stwierdził także, że nie zostały spełnione warunki określone

w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia z uwagi na fakt, iż wprawdzie powołano się na dwa pożary lokalu mieszkalnego, które miały miejsce w 2010 r., jednakże na koncie rozliczeniowym skarżącego widnieją zaległości za okres 03.2005 r. - 07.2006 r., ponadto zaprzestanie prowadzenia działalności nastąpiło od dnia [...].12.2008 r. Zdaniem Zakładu nie wykazano zatem, że zaistniało nadzwyczajne zdarzenie powodujące, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Odnosząc się zaś do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia organ rentowy zauważył, że wprawdzie przestawiona dokumentacja medyczna potwierdza występowanie po stronie skarżącego problemów zdrowotnych, jednakże nie zostało wykazane, iż choroba uniemożliwia uzyskiwanie dochodów pozwalających na opłacenie należności, gdyż źródło dochodów jakim jest świadczenie emerytalne nie jest zależne od stanu zdrowia.

Ustosunkowując się do zawartego we wniosku argumentu rozważenia sytuacji finansowej do [...] sierpnia 2013 r. tj. daty uzyskania przez skarżącego prawa do emerytury, i w oparciu o nią umorzenia zaległości z tytułu składek organ wskazał, że brak jest podstaw prawnych do takiego działania.

Nie godząc się z podjętym rozstrzygnięciem skarżący złożył wniosek

o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zarzucił Zakładowi, że stosuje przepisy, które są niezgodne z zasadą równości wobec prawa. Wskazał, że organ rentowy stawia się ponad prawem, kierując się w sprawie o umorzenie należności składkowych zasadą "może, ale nie musi umorzyć". Skarżący powołał się także na stan zdrowia, wiek oraz trudną sytuację finansową. Jego zdaniem, prowadzona przez Zakład egzekucja w formie zajęcia emerytury, również nie doprowadzi do spłaty zaległości, ponieważ pobierane kwoty pokrywają tylko narastające odsetki.

ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy stwierdził, iż organ I instancji, rozpatrując stan faktyczny sprawy, zastosował właściwą podstawę prawną, a w sprawie nie zaistniały nowe okoliczności, gdyż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono nowej dokumentacji.

Z tych powodów Zakład uznał, że poprzednio wydana decyzja jest prawidłowa. W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy doszedł bowiem do takich samych wniosków jak w poprzednim postępowaniu. Nowe, powtórne rozstrzygnięcie organu odwoławczego pokrywa się więc z rozstrzygnięciem zawartym w pierwszej decyzji.

Podkreślił, że w sprawie skarżącego nie zachodzi całkowita nieściągalność składek oraz nie zachodzą szczególne okoliczności umorzenia w przypadku niestwierdzenia całkowitej nieściągalności. Nie zostały więc spełnione przesłanki umorzenia należności, które są określone w przepisie art. 28 ust. 2 u.s.u.s.

Dalej organ wyjaśnił, że rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, działa w ramach obowiązującego systemu prawa, uwzględniając zasadę powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych zawartą w art. 84 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tą zasadą każdy jest obowiązany do ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, w tym podatków określonych

w ustawach, co ma bezpośrednie odniesienie do norm art. 2a ust. 1, ust. 2 pkt 2 i ust. 3 u.s.u.s., stanowiących o tym, że stoi ona na gruncie równego traktowania wszystkich ubezpieczonych bez względu na płeć, stan cywilny, stan rodzinny,

a zasada równego traktowania dotyczy w szczególności obowiązku opłacania

i obliczania wysokości składek na ubezpieczenie społeczne (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach sygn. akt. III SA/GI1909/10).

Ponadto, ZUS za niesłuszny uznał argument strony, że stawia się ponad prawem, kierując się w jego sprawie o umorzenie należności składkowych zasadą "może, ale nie musi umorzyć".

Wskazał, że zasada ta wynika z przepisów u.s.u.s. Umorzenie należności

z tytułu składek jest instytucją nadzwyczajną, przez co okoliczności uzasadniające jej zastosowanie winny posiadać tę samą cechę. Przepisy stanowiące podstawę umorzenia należności wyposażyły Zakład Ubezpieczeń Społecznych w uznanie administracyjne, co ma odbicie w użytym zwrocie "mogą być umorzone". Zakres tego uznania także określony jest przez ustawę i obejmuje rozstrzygnięcie od odmowy umorzenia w całości do umorzenia w całości lub części. Oznacza to, że Zakład, po zbadaniu sytuacji materialnej zobowiązanego, może udzielić ulgi w postaci umorzenia, ale nie ma takiego obowiązku. Takie stanowisko zgodne jest

z ukształtowaną doktryną oraz szerokim orzecznictwem sądów administracyjnych. Sama odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy wystąpiły przesłanki ich umorzenia, jak i wtedy, gdy nie miały one miejsca.

Zdaniem organu analiza zgromadzonej dokumentacji wykazała, iż wprawdzie działalność gospodarcza została wyrejestrowana, jednak z przedłożonego materiału dowodowego wynika, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne, które podlega skutecznej egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego. Tym samym brak jest podstaw zarówno formalnych, jak i merytorycznych dla podjęcia decyzji o umorzeniu należności. Słusznie zatem stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności.

Nadto rozpoznając ponownie sprawę organ rentowy uznał, że nie znajdują zastosowania przesłanki umorzenia należności z tytułu składek, określone w § 3 rozporządzenia. Zgodnie bowiem z nimi umorzenie jest zasadne w stosunku do tych dłużników, których stan majątkowy i sytuacja rodzinna nie pozwala na egzekucję, ponieważ powoduje ciężkie, negatywne skutki dla jego rodziny.

Zakład podniósł, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Jego obecny dochód przekracza kwoty minimum socjalnego (w grudniu 2016 r. dla jednoosobowego gospodarstwa emeryckiego wynosiło ono 1.097,18 zł). Budżet gospodarstwa domowego obciążony jest wydatkami związanymi z utrzymaniem

i leczeniem w kwocie 800 zł. Równocześnie dochód ten pozwala skarżącemu na spłatę kredytu w ratach po 690 zł.

Organ podkreślił, że obciążenia o charakterze prywatnym i konsumpcyjnym, zaciągnięte dobrowolnie, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do tych obligatoryjnych, nałożonych w drodze ustawy. Spłata zobowiązań wobec innych wierzycieli nie powinna odbywać się kosztem spłaty należnych Zakładowi nieopłaconych w terminie składek na ubezpieczenia, a wybór dotyczący opłacania

w pierwszej kolejności innych zadłużeń nie może prowadzić do zobowiązania Zakładu do umorzenia wnioskowanych należności. Skarżący powinien dołożyć wszelkich starań prowadzących do spłaty posiadanych zaległości składkowych np., podjąć próbę renegocjacji umowy kredytowej, dzięki czemu mógłby część dochodu przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec Zakładu, choćby w formie ratalnej.

W ocenie ZUS, z uwagi na fakt, iż działalność gospodarcza została zamknięta, również okoliczności zawarte w pkt 2 rozporządzenia nie znajdują w niniejszej sprawie zastosowania. Bez znaczenia dla sprawy pozostają zatem wskazane przez skarżącego pożary lokalu mieszkalnego, które miały miejsce w 2010 r., skoro działalność została zlikwidowana w dniu [...] grudnia 2008 r.

W przedmiotowej sprawie organ nie stwierdził również wystąpienia przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Wprawdzie skarżący wskazał na występowanie problemów zdrowotnych oraz przedstawił dokumentację medyczną, jednak uzyskiwanie przez niego dochodów pozwalających na opłacenie należności (emerytura) nie jest zależne od stanu zdrowia.

Zakład podniósł także, że nie ma jakiejkolwiek informacji, która wskazywałaby, że istnieją inne okoliczności które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Opisane wyżej rozstrzygnięcie skarżący zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając błędną interpretację przez ZUS przepisów prawa.

W treści skargi podniósł, że w dniu [...] grudnia 2008 r. wyrejestrował działalność gospodarczą, następnie dotknęła go dekoniunktura na rynku oraz nie był w stanie udźwignąć opłat stałych do ponoszenia których był zobowiązany. Wskazał, że został z "mikrodochodem" nie gwarantującym nawet minimalnego standardu życia.

W kwietniu i grudniu 2010 r. dotknęły go pożary, w wyniku których wszystko utracił. Po tych wydarzeniach musiał się dodatkowo zadłużyć prywatnie a długi spłaca do dziś w formie kredytu. Zaznaczył, że jest osobą schorowaną w podeszłym wieku.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy

z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej: p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku: a) naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Kognicję Sądu doprecyzowuje art. 134 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności

z prawem zaskarżonej decyzji Sąd uwzględnia również okoliczności nie wskazane

w skardze, mające wpływ na tę ocenę. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że Sąd nie może jednak rozpoznać legalności innej sprawy administracyjnej niż tej, w której wniesiono skargę.

W ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Kontroli tut. Sądu podlegała decyzja ZUS z dnia [...] listopada 2017 r., nr [...], utrzymująca w mocy decyzję o odmowie umorzenia skarżącemu należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy oraz na ubezpieczenia zgłoszonych ubezpieczonych wraz z odsetkami, kosztami upomnienia oraz dodatkowymi opłatami, które to zostały w sposób szczegółowy określone w sentencji decyzji z dnia [...] sierpnia 2017 r.

Podstawę prawną kwestionowanego rozstrzygnięcia stanowił art. 28 u.s.u.s., który w ust. 1 i ust. 2 stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane

w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a, który zaś stanowi o prawie umorzenia takich należności także w przypadku braku ich całkowitej nieściągalności. Tym samym ustawodawca przyznał ZUS możność umorzenia w całości lub części należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w dwóch sytuacjach, tj.: a) w przypadku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3 u.s.u.s.) oraz b) w uzasadnionych przypadkach - mimo braku całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.).

Doprecyzowując niniejsze przesłanki umorzenia należności prawodawca w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. wskazał, iż całkowita nieściągalność zachodzi wówczas, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2015 r. poz. 233 i 978);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia [...] sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Z kolei możliwość umorzenia należności z tytułu składek w innych sytuacjach niż całkowita ich nieściągalność możliwe jest w sytuacji, którą reguluje ust. 3a stanowiąc, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W sposób szczegółowy zasady umarzania tych należności regulują przepisy § 3 ust. 1 rozporządzenia, zgodnie z którymi Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Zauważyć trzeba także, że umorzenie należności składkowych, na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., ustawodawca oparł na konstrukcji swobodnego aktu administracyjnego tzw. uznania administracyjnego. Taka forma działania organu administracji oznacza, że organ ten nie jest obowiązany do wydania jednoznacznej

w treści decyzji w razie spełnienia czy zaistnienia ściśle określonych warunków (por. J. Boć, T. Kuta, Prawo administracyjne, PWN, Warszawa 1984). Podjęcie rozstrzygnięcia w oparciu o uznanie administracyjne (dyspozycja przepisu stanowiącego podstawę aktu swobodnego skonstruowana m.in. poprzez użycie zwrotu "organ może") stanowi skorzystanie z uprawnienia administracji do ukształtowania w danej sprawie i w danym stanie faktycznym oraz w ramach obowiązujących reguł procesowych skutków prawnych w ramach pewnej swobody zakreślonej przepisami prawa materialnego. Innymi słowy, działając w ramach swobodnego uznania, organ administracji ma możliwość wyboru rozstrzygnięcia

w określonym stanie faktycznym. Przy wydawaniu jednakże decyzji w przedmiocie umorzenia należności składkowych organ jest zobowiązany do rzetelnej i wnikliwej analizy wszelkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione przesłanki określone w przytoczonych przepisach prawnych. W ten sposób przeprowadzona analiza stanu faktycznego stanowi podstawę do wydania decyzji

o charakterze uznaniowym. Takie decyzje podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu

o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 18 października 2016 r., sygn. akt

I SA/Gl 762/16).

Sąd w składzie orzekającym stwierdził, iż w realiach badanej sprawy zasadnie organ rentowy uznał, że nie zachodzą przesłanki umorzenia należności, określone

w przywołanych wyżej regulacjach. Przede wszystkim należy wskazać, iż poza sporem jest to, iż w niniejszej sprawie nie wystąpiły przesłanki zawarte w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, pkt 4a i pkt 4b u.s.u.s., gdyż – jak zauważył organ – okoliczności z nich wynikające nie wystąpiły. Z kolei względem przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 i pkt 5 u.s.u.s. trzeba wskazać, iż jakkolwiek w niniejszej sprawie nastąpiło 2008 r. zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, którą to okoliczność skarżący przyznał również w skardze, to jednak ustalono, że skarżący uzyskuje świadczenie emerytalne w kwocie 1.673,36 zł netto oraz jest zatrudniony na podstawie umowy zlecenia z miesięcznym wynagrodzeniem 60,52 zł netto. Tym samym nie można przyjąć, iż w realiach badanej sprawy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Przeciwnie z przedstawionych przez organ okoliczności sprawy, a nie zakwestionowanych przez skarżącego wynika, że aktualnie względem skarżącego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego.

Z osnowy decyzji wydanej w pierwszej instancji wynika też, że oczywistym jest, iż w niniejszej sprawie wysokość nieopłaconej składki przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, które wynosi 11,60 zł.

Nadto organ rentowy zasadnie uznał, iż na etapie rozstrzygania wniosku skarżącego, przy informacji o posiadanym stałym dochodzie w postaci świadczenia emerytalnego nie można uznać za oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Mając na względzie powyższe, trafnie ZUS uznał, że w sprawie nie mamy do czynienia ze stanem całkowitej nieściągalności, co wykluczało umorzenie zaległości na podstawie art. 28 u.s.u.s.

Ponadto Zakład rozważył także istnienie braku przesłanek umorzenia zaległych należności na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s., stosownie do rozporządzenia z 2003 r. Tu zdaniem Sądu trafnie ZUS ocenił brak przesłanki opisanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Przedstawiona przez Zakład sytuacja materialno-bytowa strony, również zresztą na podstawie przedstawionych przez nią samą okoliczności, nie pozwalała bowiem przyjąć, że opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Łączna bowiem kwota dochodu przekracza kwoty minimum socjalnego dla 1-osobowego gospodarstwa emeryckiego. Budżet gospodarstwa domowego obciążony jest wydatkami związanymi z utrzymaniem i leczeniem w kwocie 800 zł. Równocześnie – jak zauważył organ rentowy - dochód ten pozwala skarżącemu na spłatę kredytu w ratach po 690 zł.

W tym miejscu wskazać należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest już pogląd, że obciążenia o charakterze prywatnym i konsumpcyjnym, które zaciągnięte zostały przecież dobrowolnie, nie mogą być traktowane priorytetowo w stosunku do zobowiązań obligatoryjnych, nałożonych w drodze ustawy (por. wyroki NSA z dnia: 10.11.2016 r., sygn. akt II FSK 2389/14 i 21.02.2017 r., sygn. akt II FSK 88/15).

Nie można też kwestionować oceny ZUS, że nie została spełniona sytuacja opisana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, w sytuacji gdy strona skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej w 2008 r. Stąd podnoszona przez skarżącego okoliczność pożaru, który miał miejsce w kwietniu i grudniu 2010 r. nie może być postrzegana jako wyartykułowany w tym przepisie stan klęski żywiołowej czy też nadzwyczajne zdarzenie, skutkujące uniemożliwieniem dalszego prowadzenia działalności. Stąd przyjąć należało, że strona nie wykazała poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić ją możliwości dalszego prowadzenia działalność. Skoro bowiem działalność gospodarcza w chwili złożenia wniosku o umorzenie należności nie była już przez skarżącego prowadzona, to nie można mówić o zagrożeniu dla prowadzenia tej działalności.

Wreszcie zasadnie organ rentowy uznał, iż nie występuje także w sprawie przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, w postaci przewlekłej choroby skarżącego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej stronę możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenia należności. Jakkolwiek skarżący wskazał na problemy zdrowotne oraz konieczność wydatkowania kwoty 300 zł na leczenie, to jednak okoliczność ta nie stanowi tego rodzaju, że uniemożliwiałaby opłacenie należności, w sytuacji gdy skarżący otrzymuje świadczenie emerytalne, które jest niezależne od stanu zdrowia.

Reasumując powyższe wywody uznać należy, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych poddał ocenie materiał dowodowy sprawy, wyjaśnił także – w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego znajdujących zastosowanie w sprawie – stan faktyczny, wypełniając normę art. 7 k.p.a. oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne oraz posiada prawidłową podstawę prawną ze wskazaniem, jakimi przesłankami kierował się organ odmawiając umorzenia zaległych składek. Nadto podjęta decyzja mieściła się w zakresie wyznaczonym przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Zachowała też proporcje pomiędzy interesem społecznym, a ważnym interesem strony, które w niniejszej sprawie nie zostały przez organ naruszone. Podkreślić

w tym miejscu trzeba, że instytucja umorzenia nie może być stosowana ani nagminnie, ani jako powszechny sposób zwolnienia z długu o publicznym przecież charakterze. Skarżący podejmując działalność gospodarczą powinien bowiem liczyć się z obowiązkiem uiszczania składek na ubezpieczenie społeczne, a prowadzenie każdej działalności gospodarczej wiąże się z ryzykiem. Należy także podkreślić, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności z tytułu składek, w tym

z wykorzystaniem wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności.

W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skarga podlegała oddaleniu w całości. Rozstrzygnięcie

o kosztach znajduje swoje oparcie w art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).