Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 531/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-02-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 72, art. 77 par. 1, art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c,  art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 1 par. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: par. 7 ust. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 77 poz 672
law: Rozporządzenie MInistra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego
article: art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 4, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 12, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 1,
journal: Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Hanna Raszkowska (spr.) Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Protokolant Ewa Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 lutego 2009 roku sprawy ze skargi J.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje adwokatowi od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wynagrodzenie w kwocie 240 zł. (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększone o należny podatek VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S., działając z upoważnienia Wójta Gminy S., na podstawie art. 3 ust. 4, art. 4, art. 8 w zw. z art. 39, art. 102, 106 i 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593, ze zm.), odmówił przyznania J.W. świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie bezzwrotnego zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności. Organ pierwszej instancji wskazał, iż wnioskiem z dnia 25 września 2007 r. J.W. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o udzielenie pomocy na zakup żywności. Postanowieniem z dnia 8 listopada 2007 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wyznaczyło do rozpatrzenia tego wniosku Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. W związku z tym, upoważniony pracownik socjalny organu administracji podjął czynności służbowe związane z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. Organ pierwszej instancji wskazał, że pisemnie poinformowano wnioskodawcę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego pod wskazanym we wniosku adresem, tj. "[...]". J.W. odebrał pismo i pisemnie potwierdził, że w wyznaczonym terminie będzie w miejscu zamieszkania. Jednak w wyznaczonym dniu pracownik nie mógł przeprowadzić wywiadu środowiskowego, gdyż zainteresowany nie wpuścił go do mieszkania i na klatce schodowej poinformował, że nie mieszka w tym mieszkaniu, a jego matka nie wyraża zgody na wejście do mieszkania. Organ pierwszej instancji podał, że zainteresowany stwierdził, że wywiad środowiskowy może być z nim przeprowadzony na klatce schodowej, na dworze, w kawiarni lub samochodzie. W związku z tym pisemnie poinformowano zainteresowanego, iż postępowanie wszczęte na jego wniosek może zostać zakończone po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego. Organ pierwszej instancji zaznaczył, że ponowiono próbę przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania wnioskodawcy, która również nie powiodła się, gdyż w wyznaczonym terminie pracownik socjalny nie zastał tam nikogo. Wskazał także, iż pracownik socjalny proponował J.W. przeprowadzenie wywiadu podczas nieobecności jego matki, co również nie zostało zaakceptowane przez wnioskodawcę, który stwierdził, że jego matka nie opuszcza domu. Organ podniósł, iż wobec powyższego nie był w stanie ocenić sytuacji zainteresowanego i sformułować wniosków stanowiących podstawę planowanej pomocy. Wobec tego organ pierwszej instancji nie mógł wywiązać się ze swoich ustawowych obowiązków. Zdaniem organu pierwszej instancji, powyższe okoliczności, a w szczególności postawa wnioskodawcy, uzasadniają odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia.

W złożonym odwołaniu J.W. zarzucił organowi pierwszej instancji obrazę przepisów postępowania, wskazując, że w postępowaniu nic nie zrobiono, tylko od początku mataczono, aby wykazać, że to z jego winy nie udziela się pomocy. Stwierdził, że pracownicy socjalni wymyślają wszystko, aby tylko nie udzielić wnioskowanej pomocy

i wykazać, że dzieje się tak z jego winy. Zdaniem odwołującego, ich działanie to przestępstwo mające na celu doprowadzenie go do śmierci głodowej, skonfliktowania

z matką i w konsekwencji do bezdomności.

Decyzją "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. utrzymało w mocy w całości decyzję będącą przedmiotem odwołania.

W ocenie Kolegium organ pierwszej instancji w sposób prawidłowy odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia zainteresowanemu. Zaznaczono, że odmowa uzasadniona została niemożliwością przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego i ustalenia aktualnej sytuacji wnioskodawcy, do czego organ pierwszej instancji obowiązany jest przepisami prawa. W konsekwencji uniemożliwiło to ocenę ustawowych przesłanek decydujących o uprawnieniu do świadczenia i zostało zakwalifikowane jako brak współdziałania zainteresowanego w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Kolegium wyjaśniło, iż ustawodawca precyzyjnie określił warunki przyznawania pomocy społecznej w ustawie o pomocy społecznej, zastrzegając m.in.

w art. 4, że osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. W myśl art. 11 ust. 2 tej ustawy brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej. Kolegium wskazało, iż zgodnie z treścią art. 106 ust. 4 cytowanej ustawy decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie zaś do brzmienia art. 107 ust. 1 ustawy rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i rodzin. Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym (art. 107 ust. 5). Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Organ zwrócił też uwagę na obowiązujące rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672). W § 2 ust. 3 tego aktu przewidziano, iż wywiad przeprowadza się w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu. Pracownik socjalny przeprowadzając wywiad, bierze pod uwagę indywidualne cechy, sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby samotnie gospodarującej lub osób w rodzinie, mogące mieć wpływ na rodzaj i zakres przyznawanej im pomocy (ust. 4). Na podstawie przeprowadzonego wywiadu pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji danej osoby lub rodziny i formułuje wnioski z niej wynikające stanowiące podstawę planowania pomocy (ust. 5). Kolegium wskazało, że problematyka związana

z uniemożliwieniem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i przyjmowany w związku z tym brak współdziałania była przedmiotem rozważań i wyjaśnień sądów administracyjnych. Przytaczając treść licznych orzeczeń dotyczących tego zagadnienia, organ podkreślił, iż wywiad środowiskowy na gruncie pomocy społecznej pełni szczególną funkcję, ponieważ z jednej strony stanowi element postępowania dowodowego, zaś

z drugiej jest elementem pracy socjalnej. Osoba ubiegająca się o pomoc społeczną,

a także jej rodzina, w ramach obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym zobowiązana jest mu okazać wszelkie zajmowane przez siebie pomieszczenia.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy, Kolegium stwierdziło, że odwołujący się uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego.

Z ustaleń organu wynika bowiem, że pismem z dnia 12 listopada 2007 r. pracownik socjalny Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej poinformował odwołującego się

o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, wskazując, iż czynność ta zostanie przeprowadzona w dniu 23 listopada 2007 r. o godzinie 9:00 w miejscu zameldowania. Pismo to zainteresowany odebrał w dniu 22 listopada 2007 r. i tego samego dnia złożył odpowiedź, w której podał, że w wyznaczonym dniu i godzinie będzie w miejscu swojego zameldowania. W wyznaczonym dniu przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie było jednak możliwe, bowiem J.W. nie wpuścił pracownika socjalnego do mieszkania i poinformował, że przeprowadzenie wywiadu nie jest możliwe, gdyż jest to jedynie jego miejsce zameldowania i że jego matka - główna lokatorka - nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu (kwestionariusz aktualizacji wywiadu, pismo zainteresowanego z dnia 23 listopada 2007 r.). Pismem z dnia 26 listopada 2007 r., odebranym przez zainteresowanego w dniu 29 listopada 2007 r., poinformowano go o konieczności przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w mieszkaniu przy ul. S., co umożliwi niezwłoczne rozpatrzenie jego wniosków o udzielenie pomocy. Kolejnym pismem z dnia 17 grudnia 2007 r. zaproponowano następny termin przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - dzień 27 grudnia 2007 r. Pismo to J.W. odebrał w dniu 20 grudnia 2007 r. W aktach sprawy znajduje się protokół z dnia 20 grudnia 2007 r., z którego wynika, że w Ośrodku stawił się zainteresowany i poinformował, że przeprowadzenie wywiadu w dniu 27 grudnia 2007 r. nie będzie możliwe, gdyż nie wyraża na to zgody właścicielka mieszkania. Zaprotokołowano, że na propozycję przeprowadzenia wywiadu podczas nieobecności właścicielki mieszkania J.W. odpowiedział, że jego matka nie wychodzi z domu. W dniu 27 grudnia 2007 r. pracownik socjalny udał się do miejsca zamieszkania zainteresowanego, jednak nikogo nie zastał w domu (protokoły przesłuchania pracownika socjalnego). Pismem z dnia 10 stycznia 2008 r. poinformowano J.W. o zakończeniu postępowania i możliwości zapoznania się z materiałem zgromadzonym w jego toku,

z której to możliwości zainteresowany skorzystał w dniu 14 stycznia 2008 r.

Kolegium zauważyło, że odwołujący każdorazowo był pisemnie informowany

o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, mimo braku obowiązku organu

w tym względzie i za każdym razem potwierdzał ten termin, jednocześnie zaś

w konsekwencji pracownik socjalny zatrzymywany był na klatce schodowej i informowany, że właścicielka lokalu nie zgadza się na przeprowadzenie wywiadu. Zainteresowany nie przyjął także propozycji przeprowadzenia tego wywiadu podczas nieobecności właścicielki lokalu. W ocenie Kolegium postawa prezentowana przez odwołującego, znana organowi również z szeregu innych postępowań prowadzonych z udziałem J.W., pozwala na przyjęcie, iż nie wyraża on dobrej woli w umożliwieniu przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów i ustalenia w sposób prawidłowy jego sytuacji bytowej, pozwalającej choćby na rozważenie ewentualnej pomocy ze strony Ośrodka. Odnosząc się do wyjaśnienia, że to matka nie wyraża zgody na przeprowadzenie wywiadu, Kolegium wskazało na obowiązek współdziałania

z organem pomocy także rodzin wnioskodawców, co podkreślone zostało między innymi

w przywołanych orzeczeniach.

W złożonej skardze J.W. wniósł o przyznanie wnioskowanej pomocy, kwestionując rzetelność poczynionych w sprawie ustaleń. Podniósł, że nigdy nie zabraniał pracownikom socjalnym wejścia tam, gdzie chcieli. Zdaniem skarżącego to pracownicy socjalni celowo nie dopuszczają do wywiadu, aby nie dać mu nawet szansy na pomoc.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości stanowisko i argumenty podniesione w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 25 lutego 2009 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał wnioski

i argumenty zawarte w skardze. Ponadto zarzucił organom orzekającym naruszenie przepisów ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej jako K.p.a.) oraz art. 11 ust. 1

i 2 ustawy o pomocy społecznej poprzez przyjęcie, iż skarżący odmówił współpracy, co uniemożliwiło ustalenie jego sytuacji materialnej. W ocenie pełnomocnika organy powinny ustalić, czy skarżący posiada tytuł prawny do lokalu, w którym usiłowano przeprowadzić wywiad środowiskowy, ewentualnie przesłuchać matkę skarżącego lub z urzędu podjąć inne działania, które pozwoliłyby na ustalenie, czy skarżący spełnia przesłanki do udzielenia mu pomocy społecznej. Zdaniem pełnomocnika organy naruszyły przepisy art. art. 7, 77 i 80 K.p.a. oraz art. 10 § 1 w zw. z art. 79 K.p.a.., ponieważ organ pierwszej instancji przeprowadził dowód z zeznań świadka, a o terminie przeprowadzenia tego dowodu skarżący nie był zawiadomiony. Zapoznanie się skarżącego z aktami sprawy przed wydaniem decyzji nie konwalidowało tej wadliwości postępowania, ponieważ przepisy kpa gwarantują stronie czynny udział w każdym stadium postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do art. 134 § 1

w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonując kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności

z prawem, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia może nastąpić między innymi w sytuacji, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Oznacza to, że sąd administracyjny nie ocenia decyzji organu pod kątem jej słuszności,

czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się zasadami współżycia społecznego, ale w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać,

czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy

Badając legalność zaskarżonej decyzji w świetle powołanych wyżej kryteriów oraz

w oparciu o akta sprawy, zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a., Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Istota sporu w niniejszej sprawie dotyczy zasadności zastosowania wobec skarżącego sankcji z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, ze względu na brak współpracy wymienionego z pracownikami socjalnymi poprzez uniemożliwienie przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania,

w związku z ubieganiem się przez skarżącego po raz kolejny o przyznanie świadczenia

z pomocy społecznej.

Skarżący zaprzeczył twierdzeniom organów obu instancji, podnosząc, że nigdy nie zabraniał pracownikom socjalnym wejścia "tam gdzie chcieli". Zdaniem strony to pracownicy socjalni celowo nie dopuszczają do wywiadu. Argumentom tym przeczy jednak pismo skarżącego z dnia 23 listopada 2007 r., sporządzone i podpisane przez niego własnoręcznie, w którym skarżący potwierdził, że poinformował pracownika socjalnego, przybyłego w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (o czym uprzednio skarżący został poinformowany i termin ten potwierdził) iż nie może wejść do mieszkania z powodu braku zgody jego matki, która jest właścicielką mieszkania. Okoliczność tę, jak wynika

z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych, zgromadzonych w toku rozpatrywania przez organ pierwszej instancji licznych wniosków skarżącego, J.W. powoływał za każdym razem, gdy pracownicy socjalni zgłaszali zamiar przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (protokół z dnia 20 grudnia 2007 r., protokół z dnia 8, 15 i 19 marca

2007 r.). Z dokumentów tych wynika ponadto, że pracownicy socjalni uzgodnili ze skarżącym, iż przedstawi informacje dotyczące tytułu prawnego zajmowanego przez niego i jego matkę lokalu i pisemne potwierdzenie braku zgody matki na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W dniu 19 marca 2007 r. skarżący poinformował organ, że matka nie chce, aby mieszać jej do spraw syna związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego. W tej sytuacji, z powodu braku możliwości przeprowadzenia wywiadu

w miejscu zameldowania i zamieszkiwania strony, w dniu 19 marca 2007 r. organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy w siedzibie GOPS w S. Poczynione wówczas przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne (przede wszystkim w oparciu o zgromadzone z urzędu dokumenty) dotyczące sytuacji materialnej skarżącego, posiadanych przez niego uprawnień i możliwości stanowiły podstawę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń na zasadzie art. 2 ust. 1, art. 11 ust. 2 i art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Okoliczności te znane są Sądowi także z urzędu, w związku z rozpatrywaniem skarg J.W. na decyzje wydane na tej podstawie (m.in. sprawa o sygn. akt. II SA/Ol 312/08).

Zaznaczyć należy, iż w analizowanej sprawie, co podkreślone zostało w zaskarżonej decyzji, celem wywiadu środowiskowego miało być zaktualizowanie informacji posiadanych już przez organ w związku z rozpatrywaniem wielu wniosków pomocowych skarżącego,

a także ocena jego sytuacji materialno-bytowej, wymagana do rozstrzygnięcia zgłoszonego wniosku. O konieczności przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania wnioskodawcy J.W. był niejednokrotnie informowany przez pracowników socjalnych. Skarżący nie wyrażał jednak zgody na jego przeprowadzenie pod wskazanym adresem, tłumacząc się brakiem zgody matki jako właścicielki mieszkania. Przy czym Sądowi wiadomym jest z urzędu, iż skarżący jest właścicielem tego mieszkania na podstawie umowy darowizny i ustanowienia służebności osobistej. J.W. oświadczył powyższe, w wykonaniu wezwania Sądu, pismem z dnia 18 lipca 2008 r. (kserokopia tego pisma załączona została do akt niniejszej sprawy). W ocenie Sądu, w świetle poczynionych ustaleń, nie można postawić organom zarzutu, że nie starały się ustalić, jaki skarżący posiada tytuł prawny do lokalu, w którym jest zameldowany. Jak już wskazano pracownicy socjalni zobowiązali J.W. do wyjaśnienia tej kwestii i miał on także na piśmie przedstawić brak zgody matki. Z powyższego skarżący nie wywiązał się, oświadczając, że matka nie chce, aby ją mieszać do jego spraw. J.W. żąda, aby go informować o każdym działaniu organu, po czym, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, odmawia pracownikowi socjalnemu zgody na wejście do mieszkania, życząc sobie przeprowadzenia wywiadu w każdym innym miejscu albo nie ma go w wyznaczonym terminie i nikt nie odbiera domofonu, mimo że matka rzekomo nie wychodzi z domu. W tej sytuacji nie budzi zastrzeżeń Sądu stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego, iż to skarżący uniemożliwia przeprowadzenie postępowania zgodnie z wymogami obowiązujących przepisów i ustalenie w sposób prawidłowy jego sytuacji bytowej.

Podkreślić należy, iż zgodnie z obowiązującym prawem ustalenie sytuacji osób

i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję administracyjną

o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Wywiad środowiskowy obejmuje czynności pracownika socjalnego zmierzające do ustalenia sytuacji bytowej wnioskodawcy, w szczególności przeprowadzenie rozmowy w miejscu zamieszkania lub pobytu osoby (rodziny), zebranie niezbędnej dokumentacji

(§ 7 ust. 1 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 19 kwietnia 2005 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (Dz. U. z 2005 r. Nr 77, poz. 672), a także ocenę warunków zamieszkania (por. Załącznik nr 2, pkt 2 rozporządzenia z dnia 19 kwietnia 2005 r. "Sytuacja mieszkaniowa rodziny/osoby"). Zatem przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania jest konieczne. Pracownik socjalny musi osobiście zapoznać się z warunkami socjalnymi wnioskodawcy i w tym celu wnioskodawca zobowiązany jest udostępnić pracownikowi wszystkie zajmowane przez siebie pomieszczenia. Żadne pośrednie środki dowodowe nie mogą zastąpić tej czynności.

Powyższe nie zwalnia z obowiązku organów orzekających w sprawie świadczeń

z pomocy społecznej do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), gdyż potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom

i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym istotnym jest też, że specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga jednocześnie aktywności ze strony wnioskodawców. Obowiązani są oni do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy), a przyjęcie biernej, czy też negatywnej postawy stanowić może podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Obowiązek współdziałania osoby z organem (art. 4 ustawy) dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego, będącego źródłem niezbędnych organowi informacji. W wyroku z dnia 16 października 2007 r., sygn. akt I OSK 59/07, Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd prawny, że bierna (czy negatywna) postawa wnioskodawcy na tym etapie postępowania nie zwalnia organu od obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie może stanowić podstawy do instrumentalnego zastosowania art. 11 ust. 2 ustawy. NSA zaznaczyło, że w takiej sytuacji organ powinien

w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.),

w szczególności, w miarę możliwości, przeprowadzić wywiad z rodziną osoby korzystającej z pomocy, dokonać oględzin miejsca zamieszkania i zebrać dane posiadane z urzędu. Dopiero, gdy tak zebrane dane nie dają podstawy do stwierdzenia istnienia przesłanek przyznania świadczenia, możliwa jest odmowa jego przyznania z powołaniem na art. 11 ust. 2 ustawy.

Sąd w składzie rozpatrującym przedmiotową skargę, zgadza się, że pracownik socjalny powinien przedsięwziąć kroki, aby przeprowadzić wywiad w miejscu zamieszkania wnioskodawcy z zastanymi członkami jego rodzinny, nawet pod nieobecność zainteresowanego, który prezentuje w tym zakresie bierną, czy negatywną postawę. Bez wątpienia jednak pracownik socjalny nie dysponuje środkami, aby takie zachowanie wymusić. W ocenie Sądu pracownicy socjalni w rozpoznawanej sprawie nie mieli prawnej możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania J.W., ponieważ uniemożliwiał im to sam skarżący, który nie wyrażał zgody albo nie był obecny w miejscu zamieszkania w wyznaczonym terminie i nikt nie odbierał wówczas domofonu. Z tych też względów zdaniem Sądu, nie można uznać, iż organy orzekające przedwcześnie zastosowały art. 11 ust. 2 omawianej ustawy.

Podkreślić należy ponownie wagę wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy. Tylko w drodze tej czynności pracownik socjalny może ustalić rzeczywistą sytuację rodzinną, materialną i bytową wnioskodawcy. Wywiad środowiskowy ma ukazać w sposób wszechstronny sytuację osoby starającej się

o przyznanie świadczenia. Na jego podstawie pracownik socjalny dokonuje analizy i oceny sytuacji określonego podmiotu i formułuje wnioski, które są podstawą rozstrzygnięcia sprawy. Niemożność przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, świadczy o braku współpracy i stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia na mocy art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok NSA z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt I OSK 1424/07 i wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 331/08).

Jednocześnie organom nie można zarzucić naruszenia przepisów postępowania dowodowego (art. art. 7, 77 i 80 K.p.a.), bowiem organ pierwszej instancji podejmował czynności zmierzające do ustalenia aktualnej sytuacji materialno-bytowej wnioskodawcy. J.W. miał też zapewniony czynny udział w toczącym się postępowaniu, informowany był o podejmowanych przez pracowników czynnościach, składał pisemnie i ustnie do protokołu wyjaśnienia, których treść jest zbieżna z treścią protokołów przesłuchania w charakterze świadków pracowników socjalnych, którzy zeznawali na okoliczność wykonania czynności służbowych związanych z przeprowadzeniem wywiadu środowiskowego w dniu 23 listopada 2007 r. oraz w dniu 27 grudnia 2007 r. Poza tym skarżący zapoznał się z tymi dokumentami w dniu 14 stycznia 2008 r. i miał możliwość wypowiedzenia się co do okoliczności w nich podniesionych, ale nie kwestionował ich. Na marginesie zauważyć można, iż nie było konieczne przesłuchiwanie pracowników socjalnych w charakterze świadków na wskazane okoliczności. Wystarczające byłoby w tym względzie sporządzenie notatki urzędowej (art. 72 K.p.a.). Wiarygodność i moc dowodową takiej adnotacji zapewnia sam podpis pracownika organu administracyjnego, który ją sporządził.

Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, iż brak jest podstaw do kwestionowania zgodności zaskarżonej decyzji z prawem i jej wzruszenia na zasadzie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu

na podstawie art. 151 p.p.s.a.