Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 573/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2013-09-27 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu 27 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi A. P., K. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 29 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników i określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu, postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu do uiszczenia solidarnie wpisu od skargi wniesionej na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Opolu z dnia 29 maja 2013 r. Nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej byłych wspólników i określenia zobowiązania w podatku akcyzowym z tytułu nabycia wewnątrzwspólnotowego samochodu A. P. złożył wniosek, sporządzony na urzędowym formularzu, o którym mowa w art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz.270) - zwanej dalej p.p.s.a., w którym zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienie adwokata.

W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, iż z powodu braku środków do prowadzenia działalności i zarekwirowania samochodu, którym świadczone były usługi, zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 2013 r. Stwierdził przy tym, że ze względu na brak wpływów nie jest w stanie regulować zobowiązań alimentacyjnych wobec nieletniej córki i synów, czego skutkiem jest zagrożenie kontynuacji kształcenia na studiach dziennych jego synów. Jednocześnie nadmienił, iż z uwagi na przedłużające się działania organów celnych, tj. trwające 31 miesięcy postępowania podatkowe, poniósł ogromne koszty finansowe.

W części wniosku dotyczącej oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący oświadczył, że sam pozostaje w gospodarstwie domowym, że posiada oszczędności w wysokości 530 zł, oraz że obecnie nie posiada żadnego źródła dochodów.

W załączeniu do wniosku skarżący przekazał kserokopie zeznań podatkowych PIT-28 za lata 2011 i 2012, kserokopie upomnień wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu, kserokopię zaświadczenia o niezaleganiu w opłacaniu składek ZUS z 18 kwietnia 2013 r., kserokopię karty rejestracyjnej bezrobotnego, kserokopię potwierdzenia przyjęcia wniosku w sprawie zawieszenia działalności gospodarczej z dniem 31 lipca 2013 r. a także elektroniczne zestawienie operacji bankowych za okres od 16 grudnia 2012 r. do 20 sierpnia 2013 r.

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Stosownie bowiem do art. 245 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a także w zakresie częściowym, obejmującym m.in. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków.

Koszty sądowe obejmują opłaty sądowe i zwrot wydatków (art. 211 p.p.s.a.).

Opłatami sądowymi są wpis i opłata kancelaryjna (art. 212 § 1 p.p.s.a.).

Zatem wniosek skarżącego dotyczący prawa pomocy w całości należy rozpatrywać w kontekście przesłanek zawartych w art. 246 § 1, pkt 1 i 2 p.p.s.a..

Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 1 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Oznacza to, iż prawo pomocy w tym zakresie winno być stosowane do osób, które wykażą, że żyją w skrajnym ubóstwie (przykładowo do osób zaliczanych do bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osób ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia).

Natomiast przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, zgodnie z art. 246 § 1, pkt 2 p.p.s.a., następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Będzie więc dotyczyć osób charakteryzujących się ubóstwem w takim stopniu, że zapłata kosztów sądowych w określonej wysokości mogłaby spowodować utratę możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb egzystencji tych osób oraz ich rodzin.

Powyższe oznacza jednocześnie, że przy rozpatrywaniu wniosku o prawo pomocy winno się uwzględniać, z jednej strony wysokość obciążeń finansowych jakie strona jest zobowiązana ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.

Zatem instytucja prawa pomocy może być zastosowana wobec wnioskodawcy jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego jest podnoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Jak wskazał bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (sygn. akt FZ 478/04, niepublik.), opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z kolei w innym postanowieniu NSA (postanowienie z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8) stwierdził, iż ,, udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe ".

Przy czym wymaga podkreślenia, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

Dlatego też jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana, na mocy art. 255 p.p.s.a., złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

Analizując informacje przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy uznał, że były one niewystarczające do oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i finansowej. W związku z czym, działając na podstawie art. 255 ustawy, pismem z 5 września 2013 r. wezwano skarżącego do przekazania w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania:

- pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania domu mieszkalnego, zakupu wyżywienia i innych kosztów niezbędnych dla utrzymania) wraz dokumentami potwierdzającymi fakt i wysokość ich poniesienia,

- pisemnej informacji co do jego obciążeń alimentacyjnych (tj. w jakiej wysokości skarżący jest obciążony alimentami na dzieci, czy ma miejsce realizacja tych alimentów, a jeżeli nie, to czy prowadzone jest postępowanie w celu ich wyegzekwowania) wraz z odpowiednimi dokumentami potwierdzającymi te informacje,

- pisemnej informacji odnośnie źródeł finansowych umożliwiających pokrycie wykazanych koszów na bieżące utrzymanie oraz kosztów związanych z obciążeniem alimentacyjnym, a także dowodów potwierdzających prawdziwość informacji w tym zakresie,

- kserokopii deklaracji podatkowych składanych dla celów opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem od towarów i usług (VAT-7) za miesiące marzec, kwiecień, maj, czerwiec i lipiec 2013 r. oraz ewidencji przychodów prowadzonej do zawieszenia działalności gospodarczej.

W odpowiedzi skarżący przekazał pismo, w którym oświadczył, że nie ponosi żadnych kosztów utrzymania domu bądź lokalu mieszkalnego, gdyż takich nie posiada, że na zakup wyżywienia przeznacza 400 zł miesięcznie, że posiada zasądzone przez sąd tylko na jedno dziecko obciążenia alimentacyjne w wysokości 1.000 zł, że do grudnia 2012 r. realizował regularnie obowiązek alimentacyjny wobec trójki dzieci, że obecnie regulacja obowiązku alimentacyjnego jest realizowana nieregularnie z powodu pozostawania od miesięcy bez wynagrodzenia i kończącego się zapasu rzeczy mogących zostać sprzedanymi, oraz że dotychczas źródłem finansowym umożliwiającym pokrycie kosztów wyżywienia i kosztów związanych obowiązkiem alimentacyjnym była sprzedaż rzeczy osobistych nagromadzonych przez szereg lat. W załączeniu do pisma skarżący przedłożył kserokopie: rachunków wystawianych przez skarżącego za usługi świadczone na rzecz A w N. w okresie od marca do lipca 2013 r., zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku od towarów i usług VAT-R, wyciągu z rachunku bankowego, karty rejestracyjnej bezrobotnego, tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w Opolu, zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank, wyroku z dnia 26 lipca 2011 r., w którym orzeczono rozwód skarżącego z małżonką i m.in. jego obowiązek alimentacyjny.

Referendarz sądowy, analizując informacje zawarte zarówno w urzędowym formularzu PPF jak i wynikające z przekazanego pisma oraz dokumentów, uznał, iż skarżący nie wyjaśnił w sposób pełny i nie budzący wątpliwości sytuacji finansowej i majątkowej swojego gospodarstwa domowego.

Przede wszystkim należy wskazać, iż skarżący nie wykazał w pełni i tym samym nie udokumentował wydatków, ponoszonych na bieżące utrzymanie, pomimo wyraźnego wezwania w tym zakresie. W przekazanym piśmie skarżący oświadczył jedynie, iż nie ponosi żadnych kosztów związanych z utrzymaniem domu bądź lokalu mieszkalnego, gdyż takowych nie posiada. Jednakże skarżący nie wyjawił kto ponosi i w jakiej skali koszty związane z jego zamieszkaniem, albowiem niewątpliwym jest, iż takie wydatki muszą mieć miejsce. W tej sytuacji uzasadnione jest domniemanie, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z inną osobą, bądź też na jego rzecz przekazywane są określone darowizny. W celu dokonania rzetelnej oceny sytuacji skarżącego winny być przekazane również informacje na temat dochodów osób prowadzących z nim gospodarstwo domowe czy też środków pochodzących z darowizn. Poza tym należy wskazać, iż skarżący nie wykazał, poza wydatkami miesięcznymi na zakup wyżywienia (których podana wysokość, w ocenie referendarza, budzi wątpliwości), innych kosztów niezbędnych do jego utrzymania.

Zatem brak wiarygodnych danych dotyczących bieżących wydatków oraz nieudokumentowanie ich sprawia, iż staje się niemożliwym ustalenie czy poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych mogłoby się wiązać z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Jak wskazano w postanowieniu WSA w Warszawie z 4 października 2006 r. nawet jeżeli znany jest poziom osiąganych przez stronę dochodów to brak danych dotyczących bieżących wydatków uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez stronę kosztów postępowania uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy ( przywołano: B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LEX a Wolters Kluwer business, Warszawa 2011, s. 724).

Niewyjaśniona została w pełni także kwestia źródeł utrzymania skarżącego. Przekazana informacje o tym, iż skarżący obecnie nie posiada żadnego źródła dochodów (jak twierdzi dotychczas pozostawał bez wynagrodzenia za pracę, utrzymując się ze sprzedaży osobistych rzeczy) nie sposób uznać za wiarygodne wobec faktu ponoszenia kosztów własnego utrzymania (pomijając już aspekt ponoszenia kosztów świadczenia alimentacyjnego). Oznaczać to może, iż skarżący posiada inne źródła dochodów lub korzysta z pomocy osób trzecich. Nie ujawnił i udokumentował jednak ani tych innych źródeł dochodów, ani rodzaju pomocy, ani też podmiotów udzielających tę pomoc. Chyba że w posiadaniu skarżącego w dalszym ciągu znajdują się znaczne środki finansowe uzyskane, jak twierdzi, ze sprzedaży rzeczy osobistych. Jednakże skali tych środków skarżący również nie wyjawił. Brak jakichkolwiek danych w tym względzie nie pozwala na ustalenie rzeczywistych środków jakimi dysponuje.

Powyższe wskazuje na brak współdziałania skarżącego w zakresie ustalenia prawidłowego stanu faktycznego dotyczącego jego rzeczywistej sytuacji finansowej i majątkowej. W postanowieniu z dnia 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10 NSA podkreślił, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy (dostępne na stronie internetowej http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).

Poza tym należy nadmienić, że o ile nie przeprowadzenie, w oparciu o przepis art. 255 p.p.s.a., postępowania uzupełniającego co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony, w sytuacji, gdy okoliczności przedstawione we wniosku budzą wątpliwości, jest istotną wadą postanowienia skutkującą jego uchyleniem, o tyle uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie informacji wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 5.09.2005 r., II FZ 414/05; postanowienie NSA z 14.09.2005 r., II FZ 575/05; postanowienie NSA z 10.01.2008 r., II FZ 540/07 niepubl. ).

Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a., orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy.