Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1011/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2023-02-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 128
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
article: art. 17 ust. 1,  ust. 1a, art. 3 pkt 14
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 41 ust. 2
journal: Dz.U. 2022 poz 447
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 2 lutego 2023 r. sprawy ze skargi A. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

A. H., dalej jako "strona", "skarżąca", "wnioskodawczyni", zwróciła się do Burmistrza P. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratankiem, wskazując, że w związku z koniecznością sprawowania opieki zmuszona była zrezygnować z zatrudnienia. Do wniosku oprócz wymaganych przepisami dokumentów załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w B. z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt [...] [...], z którego wynika, że została ustanowiona opiekunem prawnym dla małoletniego K. H..

Decyzją z dnia [...] czerwca 2022 r., Burmistrz P. , na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 – j.t.), dalej jako "u.ś.r.", i art. 104 k.p.a., odmówił przyznania świadczenia. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ, wyjaśnił, że w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy oraz przedłożone przez stronę dokumenty nie ulega wątpliwości, iż skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratankiem. Organ uznał także, że niepodejmowanie przez skarżącą zatrudnienia ma bezpośredni związek z koniecznością sprawowania tej opieki.

Następnie organ I instancji przytoczył treść art.17 ust. 1 u.ś.r. i stwierdził, że wnioskodawczyni nie należy do żadnej z wymienionych w treści tego przepisu grup uprawnionych do uzyskania świadczenia. Analizując sytuację strony w odniesieniu do każdego z przewidzianych w pkt 1-4 przywołanego przepisu wypadków uprawniających do otrzymania świadczenia organ wyjaśnił, że wnioskodawczyni nie jest rodzicem, ani opiekunem faktycznym dziecka, bowiem nie wystąpiła z wnioskiem o jego przysposobienie. Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 3 pkt 14 przywołanej ustawy pod pojęciem tym należy rozumieć osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. Takie okoliczności w odniesieniu do skarżącej nie zachodzą.

Burmistrz wskazał, iż skarżąca czyni starania o to, aby zostać rodziną zastępczą dla bratanka, jednak do chwili wydania rozstrzygnięcia nie posiadał informacji w tym zakresie. Na marginesie organ wyjaśnił, że również wnioskowane świadczenie mogłoby zostać przyznane jedynie wówczas, gdyby strona została ustanowiona spokrewnioną rodziną zastępczą. Tymczasem w odniesieniu do wnioskodawczyni jest to niemożliwe, bowiem nie należy ona do kręgu osób, które mogą stworzyć spokrewnioną rodzinę zastępczą. Skarżąca nie należy również do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem wymagającego opieki bratanka.

A. H. wniosła odwołanie od decyzji Burmistrza P. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Podniosła, że po śmierci rodziców bratanka sprawuje nad nim opiekę. Wskazała, że K. H. wymaga całodobowej opieki, jest pampersowany, potrzebuje pomocy przy przebieraniu i nie ma innej osoby, która opiekę tę mogłaby mu zapewnić. Sprawowanie opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia ani prac dorywczych.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia [...] września 2022 r., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Organ odwoławczy podzielił stanowisko wyrażone przez organ I instancji, iż skarżąca nie spełnia przesłanek, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r, gdyż nie można jej zaliczyć do żadnej z wymienionych w pkt 1-4 kategorii osób uprawnionych. Skarżąca nie jest bowiem rodzicem małoletniego, ani opiekunem faktycznym w rozumieniu art. 3 pkt 14 u.ś.r. Nie została również ustanowiona spokrewnioną rodziną zastępczą, ani nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem osoby wymagającej opieki.

A. H. wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podnosząc, że decyzja jest dla niej krzywdząca. Wskazała, że K. H. jest synem jej brata, a jego rodzice nie żyją. Jest jego najbliższą rodziną, jego dziadkowie również nie żyją. Pełni dla niego funkcję rodziny zastępczej.

Skarżąca wyjaśniła, że bratanek ze względu na swoją niepełnosprawność wymaga całodobowej pomocy i opieki zarówno w utrzymaniu higieny osobistej, jak i w szkole, częstych wizyt u lekarzy, uczestnictwa w rehabilitacji, co sprawia, że nie może podjąć żadnej pracy. Podniosła, że obecnie znajdują się w trudnej sytuacji i liczy na pozytywne załatwienie jej skargi.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ wniósł o rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:

Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.

Skarga okazała się niezasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, przeprowadzona – stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 – j.t.), według kryterium zgodności z prawem, wykazała, że akt ten prawa nie narusza.

W badanej sprawie skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratankiem.

Stosownie do art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z art. 17 ust. 1a przywołanej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle przytoczonej regulacji świadczenie pielęgnacyjne może zostać przyznane osobom, które należą do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1-4 u.ś.r. Warunkiem przyznania świadczenia jest łączne spełnienie pozostałych wynikających z przepisu przesłanek, to jest:

- podopieczny musi legitymować się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, bądź orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji;

- opiekun osoby posiadającej takie orzeczenie musi – w celu sprawowania opieki, zrezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, bądź jej nie podejmować, przy czym pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki powinien istnieć ścisły i bezpośredni związek;

- opiekun, jeżeli nie należy do osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 2 u.ś.r. musi należeć do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem osoby podopiecznego.

Na gruncie badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że małoletni K. H. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga stałej i długotrwałej pomocy osób trzecich. Nie jest również sporne, iż opiekę nad nim w sposób właściwy sprawuje siostra jego nieżyjącego ojca, w związku z tym, że oboje rodziców małoletniego nie żyje, nie żyją również jego dziadkowie. Z załączonych do akt postępowania dokumentów wynika, że skarżąca została ustanowiona rodziną zastępczą dla K. H..

Rozważenia zatem wymagało, czy skarżąca spełnia pozostałe warunki przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. i takie rozważania w niniejszej sprawie organu obu instancji przeprowadziły, dochodząc do słusznego wniosku, że nie należy ona do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia.

W przypadku skarżącej należało ustalić, czy jest ona osobą, o której mowa w pkt 2-4 przywołanego przepisu. W świetle art. 3 pkt 14 u.ś.r. ilekroć w ustawie jest mowa o opiekunie faktycznym dziecka - oznacza to osobę faktycznie opiekującą się dzieckiem, jeżeli wystąpiła z wnioskiem do sądu rodzinnego o przysposobienie dziecka. O ile w przypadku skarżącej można bez wątpienia powiedzieć, że sprawuje faktyczną opiekę nad bratankiem, to z akt sprawy nie wynika, aby wystąpiła z wnioskiem o jego przysposobienie. Zatem nie jest ona opiekunem faktycznym w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Skarżąca nie jest również spokrewnioną rodziną zastępczą w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co wynika wprost z przedstawionego przez nią postanowienia Sądu Rejonowego w B. z dnia 13 lipca 2022 r. Na marginesie wskazać należy, że stosownie do art. 41 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba niepozostająca w związku małżeńskim, u których umieszczono dziecko w celu sprawowania nad nim pieczy zastępczej, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. Trafnie zatem organ uznał, że skarżąca nie mogłaby zostać ustanowiona spokrewnioną rodziną zastępczą dla bratanka, bowiem nie jest ani jego wstępną, ani rodzeństwem.

Skarżąca nie jest również w stosunku do bratanka osobą zobowiązaną do alimentacji. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r., Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 – j.t.), dalej jako "k.r.o.", obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Skarżąca jako siostra ojca osoby wymagającej opieki nie należy do żadnej z wymienionych kategorii.

Nie ma zastosowania w odniesieniu do skarżącej regulacja, o której mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. Przepis ten bowiem ustala zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym aniżeli spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki. W dalszym ciągu chodzi jednak o osoby pozostające w kręgu osób posiadających obowiązek alimentacyjny względem podopiecznego.

Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 5/13, stwierdzając, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. W uzasadnieniu uchwały Sąd ten wyjaśnił między innymi, że "przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, przywołana treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Bez wątpienia wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny."

Brak było zatem w świetle powyższych unormowań, możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji odpowiadają prawu, co stanowiło podstawę oddalenia skargi w oparciu o art. 151 p.p.s.a.