Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 2054/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4
journal: Dz.U. 2018 poz 690
law: Ustawa z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych - tekst  jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Tomasz Wykowski (spr.), Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman, sędzia WSA Grzegorz Rząsa, Protokolant st. sekr. sąd. Karolina Heman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2019 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę


UZASADNIENIE

I. Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej "Sądu") decyzją z dnia [...] czerwca 2019 r. nr [...] (dalej "zaskarżoną decyzją") Prezes Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (dalej "Prezes") odmówił potwierdzenia, że [...] (dalej "Skarżący", "Wnioskodawca", "Strona", "Zainteresowany"), s. [...], ur. [...] sierpnia 1930 r. w [...] spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2018 r., poz. 690 z późn. zm.), dalej "ustawy o działaczach opozycji" albo "ustawy".

II. Uzasadniając w/w rozstrzygnięcie, Prezes wskazał w szczególności, co następuje:

1. W dniu 27 listopada 2018 r. do Prezesa wpłynął wniosek Skarżącego o potwierdzenie w formie decyzji administracyjnej, że Zainteresowany spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

2. W toku postępowania zgromadzono następujący materiał dowodowy:

(i) W wyniku przeprowadzonej kwerendy w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej odnaleziono dokumenty dotyczące Wnioskodawcy:

1) zapis z karty ewidencyjnej [...], sygn. [...] dot. [...] s. [...], ur. [...] sierpnia 1930 r. w [...], z której wynika, że ww. pełnił służbę w [...] od dnia [...] czerwca 1951 r. do [...] października 1953 r.,

2) zapis z karty ewidencyjnej z kartoteki [...], dot. [...] s. [...], ur. [...] sierpnia 1930 r. w [...], z której wynika, że w dniu 17 września 1951 r. ww. był zarejestrowany jako tajny informator ps. "[...]" do nr [...] przez Wydział Informacji [...], nr sprawy w archiwum [...]. W dniu [...] listopada 1953 r. w związku z przejściem do rezerwy akta przesłano do [...] w [...], materiały zniszczono w dniu [...] października 1980 r. protokołem [...], poz. [...],

3) zapis z dziennika rejestracyjnego zespołu "[...]", sygn. [...], poz. [...], z którego wynika, że [...] zarejestrowany był do nr [...] jako informator "[...]", materiały zniszczono w dniu 1 października 1980 r. protokołem [...] poz. [...],

4) zapis z protokołu zniszczenia nr [...], sygn. [...], poz. [...], z którego wynika, że dokonano zniszczenia materiałów dot. [...] s. [...]. ur. w 1930 roku, pseudonim "[...]", składających się z 1 tomu, nr archiwalny [...].

(ii) Skarżący złożył do akt postępowania oświadczenie z dnia 26 listopada 2018 r., w którym wyjaśnia, że [...] czerwca 1951 r. został powołany do służby wojskowej w [...]. Po czterech miesiącach służby kazano mu podpisać klauzulę tajemnicy oraz pouczono o obowiązku informowania służb o wykryciu działań przeciwko rządowi polskiemu lub sabotażu informując, że w razie braku współpracy zostanie przeniesiony do jednostki batalionów robotniczych. Wnioskodawca stoi na stanowisku, że nie podjął rzeczywistej współpracy ani w trakcie pełnienia służby ani po jej zakończeniu. Skarżący opisał również swój życiorys, w którym wskazał miejsca swojego zatrudnienia, okres odbywania służby wojskowej, zmiany miejsca zamieszkania, swój związek z "[...]", udział w strajkach, zwolnienie z pracy w związku z udziałem w Krajowym Zjeździe [...] w [...] w [...].

(iii) Przy piśmie z dnia 18 marca 2019 r. Wnioskodawca dołączył do akt postępowania dokumenty w kserokopiach: zwolnienie ze służby w jednostce zmilitaryzowanej, zaproszenie na obchody [...] rocznicy [...] Lipca 1980, zaświadczenie o przyznaniu przez Zarząd Wojewódzki [...] Stowarzyszenia [...] w [...], [...] w [...], zaproszenie na uroczystość wręczenia [...] z informacją, że Wnioskodawca zostanie nim uhonorowany.

(iv) Na potrzeby niniejszej sprawy Biuro [...] sporządziło w dniu 12 marca 2019 r. opinię historyczną, formułującą następujące wnioski: "Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia należy stwierdzić, że [...] w okresie od [...] czerwca 1951 r. do [...] października 1953 r. pełnił służbę zasadniczą w [...], która w tym okresie podlegała Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego oraz w okresie [...] września 1951 r. – [...] października 1953 r. został zarejestrowany przez Wydział Informacji [...] w charakterze informatora.".

3. W dniu 3 czerwca 2019 r. Wnioskodawca zapoznał się z zebranymi materiałami, podtrzymując własne oświadczenie z 26 listopada 2018 r. i nie składając dodatkowych wyjaśnień ani dokumentów

4. Ocena stanu faktycznego sprawy prowadzi do następujących wniosków:

(i) W myśl art. 4 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji status działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r. bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności łub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

Natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i [...] organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Status działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4.

(ii) Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2018 r. poz. 2032 z późn. zm.) organem bezpieczeństwa państwa było Ministerstwo Bezpieczeństwa Publicznego, jak również jednostki organizacyjne jemu podległe.

W okresie od dnia 1 stycznia 1949 r. do 14 grudnia 1954 r. Wojska Ochrony Pogranicza podlegały Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego i zostały zakwalifikowane do organów bezpieczeństwa państwa. W odniesieniu do zarzutu Wnioskodawcy, że do organów bezpieczeństwa państwa zalicza się jedynie [...] należy wskazać, że art. 5 ust 1 pkt 7 ustawy o IPN rzeczywiście wskazuje na [...], jednakże na podstawie pkt 4 tego samego przepisu w okresie od 1 stycznia 1949 r. do 14 grudnia 1954 r. uznać trzeba, że do organów bezpieczeństwa państwa zaliczała się cała formacja [...].

W świetle powyższych okoliczności należy stwierdzić, że w okresie od dnia [...] czerwca 1951 r. do dnia [...] października 1953 r. Skarżący był żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, zatem nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Wymienione w pkt 1 i 2 wykazu odnalezionych w sprawie dokumentów karty ewidencyjne, dziennik rejestracyjny w pkt 3 oraz protokół zniszczenia wymieniony w pkt 4 mieszczą się w katalogu pomocy ewidencyjnych wymienionych w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji i spełniają kryteria dokumentów opisanych w art. 4 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy ponieważ zostały wytworzone przy udziale wnioskodawcy w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa o pseudonimie "[...]". Ww. dokumenty tj. karty ewidencyjne, o których mowa w art. 4 ust. 2 ustawy o działaczach opozycji potwierdzają również fakt rejestracji wnioskodawcy w charakterze tajnego informatora organów7 bezpieczeństwa państwa o ww. pseudonimie.

(iii) Odnosząc się do oświadczenia Skarżącego z dnia 26 listopada 2018 r., które Wnioskodawca uprawdopodobnił złożonymi przy piśmie z 18 marca 2019 r. dokumentami, wyjaśnić należy, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji Prezes nie ocenia całej działalności danego wnioskodawcy, a jedynie bada czy w archiwum zachowały się dokumenty o określonych cechach. Prezes IPN w wydawanej decyzji nie rozstrzyga o współpracy wnioskodawcy z organami bezpieczeństwa państwa, a jedynie informuje o treści dokumentów znajdujących się w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej, według kryteriów wymienionych w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Organ nie prowadzi też postępowania dowodowego w celu ustalenia faktów opisanych w dotyczących wnioskodawczym dokumentach. Stanowisko to podziela jednolicie orzecznictwo sądowe. Decyzja wydana na podstawie art. 5 ust. 1 i art. 4 ustawy o działaczach opozycji ma charakter decyzji deklaratoryjnej. Akt deklaratoryjny jest aktem prawnym, który jedynie potwierdza istniejące prawa i obowiązki jego adresata(ów). Decyzje deklaratoryjne potwierdzają skutki prawne, które wynikają wprost z ustawy. Skutek w postaci przyznania jednostce owych praw wynika więc nie z mocy decyzji, lecz z mocy samych norm ustawowych. Organ wydając ten rodzaj decyzji administracyjnej potwierdza lub odmawia potwierdzenia określonych faktów na podstawie posiadanych w swoim zasobie archiwalnym dokumentów. W sposób prawnie wiążący stwierdza o istnieniu określonego stanu prawnego, w tym przypadku o istnieniu lub nieistnieniu dokumentów spełniających przesłanki wymienione w art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji.

(iv) W świetle powyższych uwarunkowań Prezes zobowiązany był uznać, że w świetle zgromadzonej dokumentacji archiwalnej w okresie od [...] czerwca 1951 r. do [...] października 1953 r. Skarżący pełnił służbę zasadniczą w [...], która w tym okresie podlegała Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, a co za tym idzie była organem bezpieczeństwa państwa. Ponadto w okresie [...] września 1951 r. – [...] października 1953 r. Wnioskodawca był zarejestrowany przez Wydział Informacji [...] w charakterze informatora. Ustalenia te nie pozwalają na wydanie decyzji potwierdzającej, że Wnioskodawca spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji.

IV. Pismem z dnia 22 lipca 2019 r. Skarżący wniósł do tut. Sądu skargę na decyzję Prezesa, zarzucając organowi:

- niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji [...] poprzez przyjęcie, że Skarżący nie spełnił przesłanek wskazanych w art. 4 ustawy, w sytuacji, gdy nie istnieją dokumenty wskazujące na istnienie dokumentów wytworzonych przez Skarżącego lub przy jego udziale w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa;

- niewłaściwe zastosowanie art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych poprzez brak uznania, że skarżący działając bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierał osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;

- niewłaściwe zastosowanie art. 7 kpa i 77 § 1 kpa w zw. z art. 80 kpa poprzez brak wszechstronnego i wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego, jak również brak oceny okoliczności sprawy na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w wyniku czego doszło do nieprawidłowej oceny i uznania przez organ, że Skarżący nie spełnia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.

Skarga wnosi ponadto o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w uzasadnieniu skargi na okoliczności w nim przytoczone oraz o przeprowadzenie dowodu z zeznań świadka [...], na okoliczność uczestniczenia przez Skarżącego w latach [...] — tych w "[...] " - organizacji działającej na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

W uzasadnieniu skargi wskazano w szczególności, co następuje:

(i) Skarżący nie podjął rzeczywistej współpracy ze służbami bezpieczeństwa, ani w trakcie pełnienia służby w [...], ani po jej zakończeniu. Nigdy nie doszło do przekazania przez Skarżącego jakiejkolwiek informacji służbom bezpieczeństwa. Działalność informacyjna Skarżącego nie została potwierdzona poprzez dokumentację znajdującą się w zasobach IPN, a dokumenty, jakimi dysponuje organ, odnoszące się do rzekomej działalności informacyjnej Skarżącego, wskazują wyłącznie na zarejestrowanie Skarżącego jako tajnego informatora.

(ii) Organ błędnie uznał, że powyższe dokumenty zostały stworzone przy udziale Skarżącego w ramach czynności wykonywanych przez Skarżącego w charakterze tajnego informatora organów bezpieczeństwa państwa. Ww. dokumenty zostały wytworzone wyłącznie przez organy zajmujące się prowadzeniem ewidencji, bez żadnego udziału Skarżącego. Sam Skarżący nie miał dostępu do w/w dokumentów, ani też wpływu bezpośredniego czy też pośredniego na tworzenie, przechowywanie, przetwarzanie czy też udostępnianie tych dokumentów. Skarżący nie prowadził żadnych czynności w charakterze tajnego informatora lub pomocnika, a jedynie takie czynności powinny być podstawą odmowy uznania osoby za działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

(iii) Wbrew ciążącym na nim obowiązkom organ w żaden sposób nie ustalił, czy jakiekolwiek dokumenty zostały faktycznie wytworzone przez Skarżącego lub przy jego udziale. Samo istnienie dokumentów, bez wykazania, że zostały wytworzone przez domniemanego informatora (pomocnika) lub przy jego udziale - jest niewystarczające dla odmowy przyznania statusu działacza opozycji lub osoby represjonowanej.

V. W odpowiedzi na skargę, udzielonej pismem z dnia 5 sierpnia 2019 r., Prezes wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI. Sąd rozpoznał skargę na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z racji sprawowania wymiaru sprawiedliwości, polegającego na kontrolowaniu działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (art.1§1 i §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – t.j. Dz.U. z 2018 r., poz.2107 z późn.zm.). Kontrola ta obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – t.j. Dz.U. z 2018 poz.1302 z późn. zm. – zwanej dalej "p.p.s.a.").

W myśl art.134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z kolei w myśl art.135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skargę należało oddalić, albowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w sposób upoważniający Sąd do jej wyeliminowania z obrotu prawnego.

Uwzględnienie przez wojewódzki sąd administracyjny skargi na orzeczenie organu administracji jest dopuszczalne tylko w razie stwierdzenia w toku kontroli tego orzeczenia naruszeń prawa wymienionych w art.145 § 1 p.p.s.a.

W świetle przywołanego przepisu sąd administracyjny:

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Naruszeń, które mogłyby stanowić podstawę do zastosowania w niniejszej sprawie środków o których mowa powyżej, Sąd nie stwierdził.

VII. Kontrola legalności zaskarżonej do Sądu decyzji Prezesa prowadzi do następujących wniosków:

1. Przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w którym orzekł Prezes IPN, było rozstrzygnięcie w drodze decyzji administracyjnej, czy Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art.4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, niezbędne do uzyskania statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych.

Po rozpatrzeniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, iż z racji niespełniania przez Skarżącego warunku, o którym mowa w art.4 pkt 2 ustawy pozytywne rozpatrzenie jego wniosku nie było możliwe.

W/w negatywne z punktu widzenia Skarżącego stanowisko Prezesa należy uznać za zgodne z przepisami ustawy, operującymi w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy daleko idącym formalizmem i rygoryzmem, odzwierciedlającym świadomy zamysł ustawodawcy. Istotnie bowiem w zasobach archiwalnych IPN znajduje się dokumentacja, potwierdzająca w szczególności zarejestrowanie Skarżącego jako informatora organów bezpieczeństwa [...]. Jednoznacznie podkreślić należy, iż sama ta okoliczność, niezależnie od tego, czy w/w rejestracja dokonała się za wiedzą i zgodą Skarżącego i czy Skarżący podejmował jakiekolwiek czynności jako w/w informator, obligowała Prezesa do odmownego rozpatrzenia jego wniosku. Zarzutów skargi nie można było w tej sytuacji uwzględnić.

2. Rozpoznanie niniejszej sprawy wymagało wzięcia pod uwagę następujących uwarunkowań prawnych, regulujących jej przedmiot:

(i) W dacie wszczęcia kontrolowanego postępowania administracyjnego przepis art.4 ustawy stanowił, co następuje:

Status działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

(ii) Z dniem 12 czerwca 2019 r. (a zatem na pięć dni przed wydaniem orzeczenia przez Prezesa) wszedł w życie art.3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r., poz.992, w wyniku którego art.4 ustawy o działaczach opozycji otrzymał następujące brzmienie:

1. Status działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych przysługuje osobie:

1) która nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, chyba że przedłoży dowody, że przed dniem 31 lipca 1990 r., bez wiedzy przełożonych, czynnie wspierała osoby lub organizacje działające na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i

2) co do której w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa.

2. Przez dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa rozumie się także pomoce ewidencyjne, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i [...] organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa.

Dodanie do art.2 ustawy w/w ust.2 należy w oczywisty sposób odczytywać jako wzmocnienie rygoryzmu ustawy, polegające na ustawowym przesądzeniu na niekorzyść wnioskodawców mocy dowodowej określonego rodzaju dokumentów (tj. pomocy ewidencyjnych, takie jak dzienniki rejestracyjne, inwentarze archiwalne, karty ewidencyjne i [...] organów bezpieczeństwa państwa, jeżeli potwierdzają fakt rejestracji jej w charakterze tajnego informatora lub pomocnika organów bezpieczeństwa państwa). Ustawodawca zakwalifikował bowiem takie dokumenty automatycznie jako dokumenty wytworzone przy udziale osoby, o której mowa w ust. 1 pkt 2, przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Ujawnienie tego rodzaju dokumentów w postępowaniu administracyjnym jest zatem równoznaczne z niemożnością potwierdzenia, iż dany wnioskodawca spełnia warunki z art.4 ustawy, niezbędne do nabycia uprawnień przewidzianych ustawą.

Odnotować należy, iż tą samą ustawą nowelizującą w/w rozwiązanie legislacyjne wprowadzono do ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2018 r., poz.2032 z późn.zm.) – por. art.1 pkt 4 noweli, dodający do ustawy o Instytucie art.30 ust.2a oraz do ustawy z dnia 16 października 1992 r. o orderach i odznaczeniach (Dz. U. z 2019 r. poz. 25) – por. art.2 noweli. Uzasadnienie rządowego projektu ustawy nowelizującej podnosi, iż: "Ze względu na spójność systemu prawa tego rodzaju zmiany wymagają analogiczne w treści przepisy art. 4 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji [...] oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych jak również art. 15a ust. 3 ustawy o orderach i odznaczeniach. Należy podkreślić, iż powołane wyżej ustawy wiążą się z ustanowieniem przywileju na wniosek lub rzecz osoby zainteresowanej (przyznaniem świadczenia pieniężnego w przypadku ustawy o działaczach, bądź przyznaniem odznaczenia [...] i [...] w przypadku ustawy o orderach i odznaczeniach) i nie ograniczają praw takiej osoby. Nie ulega wątpliwości, że kryteria odnoszące się do przyznania przywileju mogą i powinny być ostrzejsze niż w przypadku uregulowań ustawowych odnoszących się do ograniczania praw jednostki.".

Stwierdzić należy, iż ustawa nowelizująca nie zawiera przepisów przejściowych. Nie ulega wątpliwości, że każda nowa ustawa, a w szczególności ustawa, która wprowadza zmiany w innych ustawach, zgodnie z wymogami przyzwoitej legislacji, powinna zawierać przepisy przejściowe i dostosowujące, aby nie zaskakiwać zainteresowanych nowymi regulacjami /orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 2 marca 1993 r. K 9/92 - OTK 1993 nr 1 poz. 6 i z dnia 24 maja 1994 r. K 1/94 - OTK 1994 nr 1 poz. 10/. W sytuacji gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii intertemporalnych, "lukę" tę powinny wypełnić w drodze wykładni organy stosujące prawo. Rozstrzygnięcie kwestii intertemporalnych przez ustawodawcę lub też w przypadku braku takiego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa, polegać może na przyjęciu jednej z trzech zasad: po pierwsze - zasady bezpośredniego działania prawa /nowe prawo od momentu wejścia w życie reguluje wtedy także wszelkie zdarzenia z przeszłości/; po drugie - zasady dalszego obowiązywania dawnego prawa, zgodnie z którą prawo to mimo wejścia w życie nowych regulacji ma zastosowanie do zdarzeń, które wystąpiły w przeszłości; po trzecie - zasady wyboru prawa, zgodnie z którą wybór reżimu prawnego mającego zastosowanie do zdarzeń zaistniałych przed wejściem w życie nowego prawa pozostawia się zainteresowanym podmiotom /wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 stycznia 2005 r. P 9/04 - OTK 2005 nr 1/A poz. 9 odsyłający w uzasadnieniu do: J. Mikołajewicz, Prawo intertemporalne. Zagadnienia teoretycznoprawne, Poznań 2000, str. 62/.

Zdaniem Sądu w odniesieniu do nowelizacji art.4 ustawy o działaczach opozycji, dokonanej z dniem 12 czerwca 2019 r. na mocy ustawy nowelizującej z 12 kwietnia 2019 r., należy stanąć na gruncie zasady bezpośredniego działania prawa także w stosunku do tych postępowań administracyjnych o potwierdzenie spełniania warunków z art.4 ustawy, które zostały wszczęte i pozostawały niezakończone przed wejściem w życie ustawy nowelizującej, tj. przed 12 czerwca 2019 r. Rozwiązanie takie nie narusza zasady niedziałania prawa wstecz albowiem art.4 ust.2 ustawy po nowelizacji odnosi się wprawdzie do oceny zdarzeń z przeszłości (tj. kontaktów wnioskodawców z organami bezpieczeństwa [...]), niemniej: (-) chodzi tu o ocenę zdarzeń poprzedzających nie tylko ustawę nowelizującą ale również samą ustawę o działaczach opozycji, (-) negatywny wynik tej oceny nie prowadzi do pozbawienia czy też ograniczenia praw nabytych (a wyłącznie do nieuzyskania przez danego wnioskodawcę przywileju), (-) oceny tej dokonuje się na użytek ewentualnych zdarzeń przyszłych (tj. ewentualnego nadania wnioskodawcy, w razie pozytywnego wyniku kwerendy archiwalnej, uprawnień o charakterze bezterminowym).

Tym samym art.4 ustawy w brzmieniu znowelizowanym znajdował zastosowanie w niniejszej sprawie.

(iii) Należy mieć na uwadze, iż intencją ustawodawcy, ustanawiającego kryteria z art.4 ustawy, było uniemożliwienie nabycia statusu działacza opozycji [...] lub osoby represjonowanej z powodów politycznych osobom, które współdziałały z organami bezpieczeństwa [...] poprzez przekazywanie tym organom informacji, czy też pomaganie w ich zdobywaniu. Na potrzeby ustawy o działaczach opozycji przyjęto w tym celu bardzo uproszczone, formalne kryterium ustalania, czy tego rodzaju naganne współdziałanie miało w danym przypadku miejsce, czy też nie, koncentrujące się wyłącznie wnioskach wynikających z dokumentacji zgromadzonej w zasobie archiwalnych IPN. Konsekwencją powyższego jest dopuszczenie przez ustawę wyłącznie uproszczonego postępowania dowodowego, ograniczonego do kwerendy archiwum IPN.

Uznać w tej sytuacji należy, że wprowadzając do porządku prawnego art.4 ustawy o działaczach opozycji, ustawodawca kierował się potrzebą znalezienia łatwego w stosowaniu, a tym samym dostatecznie sformalizowanego kryterium, umożliwiającego weryfikowanie wnioskodawców pod kątem tego, czy w przeszłości działali na rzecz organów bezpieczeństwa [...]. Taka konstrukcja ustawy pociąga za sobą rygorystyczne konsekwencje, w świetle których:

(-) uprawnienia przewidziane w ustawie przysługują wyłącznie tym osobom, co do których w archiwum IPN brak jest jakichkolwiek dokumentów, mogących potwierdzać związki tych osób z organami bezpieczeństwa [...],

(-) istnienie takich dokumentów stanowi automatyczną przeszkodę do nabycia w/w uprawnień,

(-) w/w skutek zachodzi niezależnie od okoliczności, w jakich doszło do podjęcia działań na rzecz organów bezpieczeństwa [...], czasu trwania tych działań, ich wagi, czy też proporcji, w jakich pozostają one w stosunku do całokształtu działalności opozycyjnej wnioskodawcy.

Ustawodawca nie upoważnił natomiast Prezesa IPN do badania na potrzeby postępowania prowadzonego w przedmiocie określonym w art.4 ustawy, czy doszło do współpracy w rozumieniu art. 3 a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 - 1990 oraz treści tych dokumentów (Dz.U. z 2013 r., poz. 1388), tj. tzw. "ustawy lustracyjnej", które to badanie jest z punktu widzenia zainteresowanej osoby ukształtowane korzystniej albowiem wykracza poza analizę dokumentacji IPN.

4. Zważywszy na w/w stan prawny Prezes zobowiązany był uznać, że w świetle zgromadzonej dokumentacji archiwalnej (szczegółowo omówionej w zaskarżonej decyzji) w okresie od [...] czerwca 1951 r. do [...] października 1953 r. Skarżący pełnił służbę zasadniczą w [...], która w tym okresie podlegała Ministerstwu Bezpieczeństwa Publicznego, a co za tym idzie była organem bezpieczeństwa państwa. Ponadto w okresie [...] września 1951 r. – [...] października 1953 r. Wnioskodawca był zarejestrowany przez Wydział Informacji [...] w charakterze informatora. Ustalenia te istotnie nie pozwalały na wydanie decyzji potwierdzającej, że Skarżący spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Jak już zaznaczono, organ nie był upoważniony do oceny ani prawdziwości dokumentów, ani prawdziwości opisanych w nich zdarzeń, ani wiarygodności osób wytwarzających dokumenty, ani też ustalanie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce. Jest to równoznaczne z brakiem możliwości uwzględnienia wniesionej do Sądu skargi.

5. W/w rygoryzm ustawy można zaakceptować w sytuacji, w której zainteresowane strony mają możliwość żądania zweryfikowania w innym trybie prawnym danych i informacji, dotyczących współdziałania danej osoby z organami bezpieczeństwa [...], zawartych w dokumentacji zgromadzonej w archiwum IPN. Uznać należy, iż możliwość taką stwarza postępowanie autolustracyjne, przeprowadzane z inicjatywy zainteresowanych przed właściwym sądem okręgowym na zasadach i w trybie uregulowanym w art.20 ust.5 wskazanej wcześniej ustawy z dnia 18 października 2006 r. o ujawnianiu informacji o dokumentach organów bezpieczeństwa państwa z lat 1944 – 1990, tj. ustawy lustracyjnej. Przyjąć zatem należy, iż osoba, co do której Prezes IPN odmówił wydania pozytywnej decyzji w przedmiocie spełniania warunków z art.4 ustawy o działaczach opozycji, może być uznana za podmiot uprawniony do żądania wszczęcia postępowania autolustracyjnego, jakim jest osoba publicznie pomówiona o fakt pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w okresie od dnia 22 lipca 1944 r. do dnia 31 lipca 1990 r.

Stwierdzić należy, że ustawa lustracyjna operuje w art.1 pojęciem "współpracy z organami bezpieczeństwa państwa", zdefiniowanym w art.3a ust.1, jako świadoma i tajna współpraca z ogniwami operacyjnymi lub śledczymi organów bezpieczeństwa państwa w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wskazane powyżej ustawowe kryteria współpracy zostały doprecyzowane przez Trybunał Konstytucyjny i orzecznictwo sądowe. W świetle powyższego przedmiotowa współpraca: (-) musiała polegać na kontaktach z organami bezpieczeństwa państwa i przekazywaniu informacji tym organom, (-) musiała mieć charakter świadomy, co oznacza, że osoba współpracująca musiała zdawać sobie sprawę, iż osoba, z którą nawiązała kontakt, jest przedstawicielem jednej ze służb wymienionych w art. 2 ust. 1 ustawy lustracyjnej, (-) powinna być tajna, co oznacza, że fakt nawiązania współpracy, a także jej przebieg, ma pozostać tajemnicą, w szczególności wobec tych osób i środowisk, których miały dotyczyć przekazywane informacje, (-) musiała wiązać się z operacyjnym zdobywaniem informacji przez służby wymienione w art. 2 ustawy, (-) nie mogła ograniczać się do samej deklaracji woli, lecz powinna materializować się w świadomie podejmowanych konkretnych działaniach w celu urzeczywistnienia podjętej współpracy.

Co istotne, przy badaniu tych przesłanek w postępowaniu lustracyjnym nie obowiązuje zamknięty katalog dowodowy, tak jak ma to miejsce na gruncie ustawy o działaczach opozycji, ograniczony wyłącznie do zasobów archiwalnych IPN. Brak jest zatem przeszkód do przeprowadzenia przez sąd powszechny również dowodu z innych dokumentów, jak też dowodu ze świadków w osobach funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa [...], czy też innych członków opozycji [...]. W ocenie Sądu wyrok lustracyjny, stwierdzający niewspółpracowanie danej osoby z organami bezpieczeństwa [...], winien być traktowany przez Prezesa IPN, przy ewentualnym ponownym orzekaniu w sprawie o potwierdzenie spełnienia warunków z art.4 pkt 2 ustawy, jako równoznaczny w skutkach z brakiem w archiwum IPN dokumentów wskazanych w tym przepisie i obligować organ do wydania decyzji potwierdzającej spełnianie w/w warunków.

6. W świetle powyższych okoliczności wniesioną skargę należy uznać za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art.151 p.p.s.a.