Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 331/07
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2008-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 21 ust 1, art 49 ust 1 i 2
journal: Dz.U. 1997 nr 123 poz 776
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Grzelak, Sędziowie NSA: Grzegorz Borkowski (sprawozdawca), Teresa Porczyńska, Protokolant Agnieszka Lipiec, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. P. i H. R. S. sp. z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2006 r. sygn. akt III SA/Wa 1531/06 w sprawie ze skargi P. P. i H. R. S. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2000 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

I. Stan sprawy przedstawia się następująco:

1. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) określającą Przedsiębiorstwu Produkcji (...) w K. Spółka z o.o., wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2000 r. wraz z zaległością i odsetkami.

Uzasadniając podjętą decyzję organ odwoławczy wskazał, że obowiązek wpłat na PFRON jest obowiązkiem ustawowym wynikającym z art. 21 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm. - dalej "ustawa o rehabilitacji").

Minister stwierdził, że obowiązek wnoszenia wpłat na PFRON ciążył na spółce jako pracodawcy, a nie na jej oddziałach. Podkreślił, że jednostka organizacyjna, której kierownik przyjmuje i zwalnia pracowników wyłącznie na podstawie upoważnienia, nie może zostać uznana za pracodawcę, ponieważ stosownie do art. 3 kodeksu pracy pracodawcą jest jednostka organizacyjna uprawniona do samodzielnego zatrudniania pracowników. Odnosząc się do zarzutów strony w zakresie braku podstaw do obciążenia jej kosztami odsetek za zwłokę, organ drugiej instancji odwołał się do przepisów art. 51 § 1, art. 53 § 1 i § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm. - dalej "Ordynacja"). Stwierdził również, że w rozpoznawanej sprawie strona została skutecznie powiadomiona o zajęciu rachunku bankowego oraz o wystawieniu tytułu wykonawczego. W konsekwencji zaległość za okres od stycznia 1999 r. do grudnia 2000 r. nie uległa przedawnieniu, ponieważ zastosowanie środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, przerwało bieg terminu przedawnienia.

2. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego spółka zarzuciła naruszenie art. 3 i art. 31 Kodeksu pracy w związku z art. 49 ust. 1 i ust. 2, w związku z art. 21 ust. 1 ustawy o rehabilitacji poprzez dowolne przyjęcie, iż oddziały skarżącej spółki nie spełniają warunków określonych w definicji pracodawcy i w związku z tym przyjęcie za podstawę działania przepisów o obowiązkach miesięcznych wpłat na PFRON przez spółkę jako osobę prawną z pominięciem jej oddziałów zatrudniających bezpośrednio i samodzielnie pracowników. Zarzucono także naruszenie szeregu przepisów Ordynacji podatkowej m.in. art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 51 § 1, art. 53 § 1 i § 4 i art. 207 przez dowolne uznanie, iż zobowiązanie podatkowe powstało w stosunku do spółki na szczeblu centralnym jako pracodawcy, a nie do oddziałów spółki, jako jednostek organizacyjnych korzystających z prawa samodzielnego zatrudniania pracowników oraz art. 225 w związku z art. 59 Ordynacji - przez wydanie tytułu wykonawczego dla pozoru celem przerwania biegu terminów przedawnienia.

3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie i na podstawie art. 151 ppsa oddalił ją.

W uzasadnieniu wyroku wskazano, że przedmiotem sporu między stronami była interpretacja przepisu, odwołująca się do pojęcia "pracodawcy" jako podmiotu zobowiązanego do wpłat na PFRON. Odmienna interpretacja przez strony powołanego pojęcia doprowadziła do stwierdzenia przez Prezesa PFRON, że skarżąca nie wywiązała się z obowiązków wynikających z art. 21 ustawy o rehabilitacji. W opinii skarżącej pracodawcami są Oddziały Spółki pod firmą Przedsiębiorstwo Produkcji (...) Spółka z o.o. w K., które bezpośrednio i samodzielnie zatrudniają pracowników. W ocenie Sądu powyższe stanowisko strony skarżącej nie było trafne. Sąd wskazał, że pojęcie pracodawcy zostało określone przepisem art. 3 kodeksu pracy. Ustawa o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych nie zawiera własnej definicji pracodawcy, tym samym stosuje się do niej art. 3 kodeksu pracy. W przypadku złożonych jednostek organizacyjnych, o prawie do zatrudniania pracowników decydują przepisy wewnętrzne. Jeżeli chodzi o skarżącą, to zasady zatrudniania pracowników zostały określone w Regulaminie organizacyjnym, zgodnie z którym Dyrektorzy zakładów podlegają Prezesowi spółki, kierują zespołami pracowników wg schematu organizacyjnego i posiadają uprawnienia w zakresie określonym w pełnomocnictwie nadanym przez zarząd spółki. Na podstawie i w ramach tego pełnomocnictwa dyrektorzy zakładów podejmują decyzje w sprawach osobowych wszystkich pracowników zakładu, między innymi przyjmują i zwalniają z pracy, ustalają wynagrodzenie za pracę. Przyjęcie przez skarżącą takich regulacji przesądza o tym, że pracodawcą w rozumieniu art. 3 kodeksu pracy jest spółka jako całość, a nie jej poszczególne jednostki organizacyjne. W konsekwencji tego za bezzasadny uznano zarzut naruszenia przez organy administracji również art. 21 § 1 pkt 1 i § 3, art. 51 § 1, art. 53 § 1 i § 4 oraz art. 207 Ordynacji przez uznanie, iż zobowiązanie podatkowe powstało w stosunku do spółki na szczeblu centralnym jako pracodawcy, a nie do oddziałów spółki, jako jednostek organizacyjnych korzystających z prawa samodzielnego zatrudniania pracowników.

Sąd wskazał także, że organy administracji nie naruszyły art. 70 § 4 O.p., ponieważ skutecznie wystawiły i doręczyły skarżącej w dniu 11 października 2004 r. tytuł wykonawczy oraz powiadomiły o dokonaniu czynności egzekucyjnej przed upływem terminu przedawnienia. W konsekwencji decyzja Prezesa PFRON z dnia 12 października 2005 r. wydana została przez upływem terminy przedawnienia.

4. Powyższy wyrok spółka zaskarżyła skargą kasacyjną w całości, zarzucając

a) naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tj. art. 3 w związku z art. 31 Kodeksu Pracy, art. 49, ust 1 i 2 oraz art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm.), polegające na błędnym przyjęciu iż oddziały Przedsiębiorstwa Produkcji (...) Spółka z o.o. w K., jako jednostki organizacyjne spółki nie są uprawnione do samodzielnego zatrudniania pracowników i tym samym nie są pracodawcą, a ich obowiązek wnoszenia opłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych obciąża spółkę, jako osobę prawną i pracodawcę oraz w wyniku tego naruszenie, przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005r, Nr 8, poz. 60 , z późn. zm.), tj. art. 21, § 1, pkt. 1 i § 3 oraz art. 51, § 1, art. 53, § 1 i § 4, art. 54, § 1, pkt. 3 i 6 i art. 207 przez błędną ocenę i uznanie iż oddziały spółki nie są pracodawcami i nie miały obowiązku wpłat na PFRON za okres od 1 stycznia 1999 roku do 31 grudnia 2000 roku.

b) naruszenie przepisów art. 225, w związku z art. 59 ustawy Ordynacja podatkowa, przez błędne uznanie, że wydanie tytułu wykonawczego z dnia 4 października 2004 roku, doręczonego skarżącemu w dniu 16 listopada 2004 roku nastąpiło przed upływem 2 miesięcy od dnia złożenia odwołania przez skarżącego od decyzji z dnia 26 sierpnia 2004 roku Prezesa PFRON i doprowadziło do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązań podatkowych za okres od 1 stycznia do 30 listopada 1999 roku i tym samym zobowiązania za ten okres nie wygasły, chociaż ta okoliczność była przedmiotem decyzji Ministra Pracy i Polityki Społecznej nr z dnia 14 lipca 2005 roku, uchylającej w/w decyzję Prezesa PFRON z powodu przedawnienia najdawniejszych zobowiązań za okres od 01.01 - 30.11.1999 r.

c) naruszenie przepisów postępowania tj. art. 122 Ordynacji podatkowej przez zaniechanie niezbędnych działań, koniecznych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a w szczególności w zakresie dat wystawienia i dostarczenia skarżącemu tytułu wykonawczego oraz powiadomienia o dokonaniu czynności egzekucyjnej w sytuacji gdy terminy przyjęte przez sąd są niezgodne z rzeczywistym stanem faktycznym.

Wskazując na powyższe podstawy wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

W uzasadnieniu podkreślono, przede wszystkim, że z treści art. 3 Kodeksu pracy wynika, iż pracodawcą jest jednostka organizacyjna, a nie osoba która ją reprezentuje, co oznacza, że przy podmiotach prawa pracy wielooddziałowych za zakład pracy należy uznać jednostkę organizacyjną, stanowiącą jej część składową.

Z treści zapisów regulaminu organizacyjnego Przedsiębiorstwa Produkcji (...) wynika, że dyrektorzy oddziałów spółki w zakresie zatrudniania i płac podejmują decyzje w sprawach osobowych wszystkich pracowników zakładu (z wyłączeniem głównego księgowego). Przyjmują do pracy i zwalniają pracowników, podejmując w tych sprawach samodzielne decyzje. Według regulaminu dyrektor oddziału spółki nie występuje z wnioskami do zarządu spółki o podejmowanie decyzji w sprawach zatrudnienia, wynagradzania i płac oraz innych elementów stosunku pracy lecz samodzielnie decyduje w tych sprawach, wydając pisemne decyzje. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do twierdzenia, iż pełnomocnictwo udzielane dyrektorom przez prezesa zarządu spółki odbiera im cechę samodzielności w rozumieniu art. 3 k.p. i tym samym twierdzenia iż oddziały nie są pracodawcami, tym bardziej że oddziały spółki stanowią zorganizowaną część przedsiębiorstwa, wyposażoną we własne środki do produkcji, posiadają odrębne rachunki bankowe, prowadzą działalność według zasad pełnego wewnętrznego rozrachunku gospodarczego realizują indywidualne plany gospodarczo-finansowe, a co najważniejsze mają własne środki na wynagrodzenia pracowników.

Autor skargi kasacyjnej wskazał także, że błędna jest teza sądu pierwszej instancji o tym iż art. 21 § 3 ustawy ordynacja podatkowa nie zezwalał na określenie w sposób wiążący odsetek od zaległości podatkowych w sytuacji, gdy organ podatkowy wykonał decyzję i zajął środki wyliczone w tytule wykonawczym. Sąd w tym względzie nie rozstrzygnął kwestii związanej z zarzutem braku możliwości zajęcia środków pieniężnych zarówno z tytułu zobowiązania, zaległości i odsetek ustalonych w zaskarżonej decyzji.

Ponadto brak jest jakichkolwiek dowodów na okoliczność doręczenia tytułu wykonawczego przez wierzyciela przed zajęciem środków, gdyż tytułu tego wcześniej nie doręczono. Ustalenia sądu pierwszej instancji w tym względzie nie zostały oparte na istniejących dowodach, co ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sądu w zakresie zarzutu o przedawnieniu zobowiązania podatkowego za okres od 01.01-30.11.1999 roku.

5. Minister Pracy i Polityki społecznej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej.

II. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

1. Ponieważ podniesiono w niej zarzuty zarówno materialnoprawnej jak i procesowej natury, te ostatnie podlegają rozpoznaniu w pierwszej kolejności.

Skarżąca spółka zdaje się nie dostrzegać, że przedmiotem kontroli sądu kasacyjnego jest wyrok sądu pierwszej instancji, a nie decyzja organu administracyjnego. Z uwagi na powyższe, powołanie się na przepisy Ordynacji podatkowej, których Sąd naruszyć nie mógł (ustawa ta miała bowiem zastosowanie wyłącznie w postępowaniu administracyjnym, a nie sądowym), uniemożliwia dokonanie kontroli zaskarżonego wyroku w aspekcie procesowym (art. 174 pktt 2 ppsa). Ma to skutek, że ocena naruszenia prawa materialnego musi być dokonana na podstawie stanu faktycznego, który Sąd I instancji uznał za prawidłowo ustalony i który przyjął za podstawę swego rozstrzygnięcia.

Sąd kasacyjny nie jest bowiem uprawiony do ponownej kontroli zaskarżonej decyzji, a w szczególności do badania, czy organy administracyjne naruszyły wskazane przez skarżącą przepisy postępowania administracyjnego.

2. Zarzut naruszenia prawa materialnego także został zredagowany wadliwie.

Art. 174 pkt 1 ppsa (tak jak art. 3931 kpc, na którym został wzorowany) wyraźnie odróżnia dwie postacie naruszenia tego prawa: błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie.

Pierwsza ma miejsce w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy było wynikiem błędnego odczytania treści zastosowanej normy prawnej.

Druga natomiast dotyczy sytuacji, w której zastosowano normę, której dyspozycja nie odpowiadała ustalonym w sprawie okolicznościom faktycznym (tzw. błąd subsumcji). Wyjaśniano to już w dziesiątkach orzeczeń zarówno Sądu Najwyższego jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W pierwszej z tych sytuacji stawiając tego rodzaju zarzut należy wskazać:

- jak sąd rozumiał dany przepis i na czym polegał błąd w tym rozumowaniu,

- jak, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, przepis ten powinien być rozumiany.

W drugiej natomiast należy wyjaśnić z jakich przyczyn przepis nie może mieć zastosowania w niespornych okolicznościach faktycznych sprawy. Należy przy tym mieć na uwadze, że sąd administracyjny nie stosuje bezpośrednio prawa materialnego (w niniejszej sprawie nie określał wysokości wpłat na Fundusz lecz kontroluje w aspekcie zgodności z prawem zastosowanie tego prawa przez organ administracji publicznej).

3. Oceniając, stosownie do powyższych uwag, zarzut naruszenia art. 3 kodeksu pracy, poprzez jego błędną wykładnię, należy zauważyć, że - poza przytoczeniem treści przepisu - jego wykładni sąd poświęcił tylko jedno zdanie "w przypadku złożonych jednostek organizacyjnych o prawie do zatrudniania pracowników decydują przepisy wewnętrzne" (str. 4 uzasadnienia). Dalsza cześć wywodów dotyczy relacji pomiędzy skarżącą spółką, a jej zakładami oraz pomiędzy Prezesem spółki, a dyrektorami tych zakładów odnosi się już do poczynionych w tym zakresie ustaleń faktycznych, a nie do interpretacji przepisu. Wadliwość tych ustaleń mogła być wykazana wyłącznie poprzez właściwe zarzuty procesowe. W orzecznictwie sądowym wielokrotnie już wyjaśniano, że ustaleń faktycznych nie można zwalczać zarzutami naruszenia prawa materialnego.

Niezrozumiały natomiast jest zarzut błędnej wykładni art. 21 ust. 1 oraz art. 49 ust. 1 i 2, których treści Sąd w ogóle nie wykładał (są dostatecznie jasne) ograniczając się do jej przytoczenia.

4. Przy niepodważonych skutecznie ustaleniach faktycznych opartych na podstawie Regulaminu Organizacyjnego Spółki zastosowanie przepisów, które uprawniały do określenia spornej należności były chybione. Obowiązek jej zapłaty wynikał wprost z ustawy, a kompetencje organów do określenia jej wysokości ze wskazanych w decyzjach obu instancji przepisów kompetencyjnych.

5. Wywody dotyczące postępowania "wykonawczego", pomijając ich merytoryczną bezzasadność, nie mają związku ani z zaskarżoną decyzja ani z zarzutami skargi kasacyjnej.

6. Bezzasadność zarzutów powoduje oddalenie skargi kasacyjnej (art. 184 ppsa). Brak wniosku Ministra o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego czyni bezprzedmiotowym rozstrzygnięcie tej kwestii.