Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 296/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2017-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 2  pkt 16 , art. 5  ust. 3, art. 13 ust. 1, ust. 4 pkt 3, ust. 22
journal: Dz.U. 2016 poz 195
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
article: Art. 365
journal: Dz.U. 2014 poz 101
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jednolity
article: Art. 26 par. 2, art. 28
journal: Dz.U. 2016 poz 380
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożenna Blitek (spr.) Sędziowie WSA Hanna Knysiak-Sudyka WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant specjalista Monika Wójcik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego skargę oddala.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2016 r. nr [...] Prezydent Miasta odmówił przyznania M. B. świadczenia wychowawczego na dziecko: P. B. W uzasadnieniu organ I instancji podał, że zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje na pierwsze dziecko jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Organ I instancji wskazał, że w przypadku rodziny M. B. dochód rodziny w 2014 r. wyniósł łącznie 33.621,13 zł, czyli miesięczny dochód rodziny stanowił kwotę 2.801,76 zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny dało kwotę 1400,88 zł, która przekracza dopuszczalną ustawowo kwotę 800 zł.

W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji M. B. podniósł, że dochód jego rodziny powinien zostać pomniejszony, gdyż w 2014 r. tworzył rodzinę z B. B., z którą od 8 października 2015 r. jest po rozwodzie. Odwołujący się dodał, że obecnie między nim a jego byłą żoną istnieje współwłasność w częściach ułamkowych w stosunku do wszystkich składników jakie zostały nabyte w trakcie trwania małżeństwa i w takim samym stosunku musi nastąpić podział dochodu jaki ten majątek przynosi.

Decyzją z dnia 23 stycznia 2017 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 9, pkt 14, pkt 16, pkt 19 i pkt 20, art. 3, art. 4, art. 5 ust. 1 i ust. 3, art. 7, art. 13 ust. 1-4, art. 18, art. 19 i art. 48 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195) w związku z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518) oraz art. 7, art. 77 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 23) Kodeksu postępowania administracyjnego (kpa), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2016 r. nr [...]. Kolegium wskazało, że od dnia 1 marca 2008 r. M. B. prowadzi działalność gospodarczą pod firmą: M. B. Firma Handlowo-Usługowa "A" Artykuły [...], a jak wynika z załączonych do akt sprawy dokumentów - odwołujący się w 2014 r. uzyskał dochód w wysokości 33.621,13 zł po odliczeniu składek na ubezpieczenie społeczne w wysokości 7.937,21 zł i składek na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 3.244,80 zł. Zdaniem Kolegium, fakt, że w 2014 r. rodzina M. B. była liczniejsza i obejmowała m.in. również jego żonę, nie zmienia tego, iż wymieniony wyżej dochód w wysokości 33.621,13 zł jest dochodem osobistym M. B. i powinien być w całości uwzględniony przy ustalaniu jego prawa do świadczenia wychowawczego na rok zasiłkowy 2016/2017. W związku z powyższym Kolegium uznało, że organ I instancji trafnie przyjął, iż miesięczny dochód dwuosobowej rodziny M. B. wynosi 2.801,76 zł, czyli 1400,88 zł od osoby, która to kwota przekracza dopuszczalną ustawowo kwotę 800,00 zł. Tym samym M. B. nie jest uprawniony do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. P. B.

Z powyższą decyzją SKO nie zgodził się M. B., który pismem z dnia 16 lutego 2017 r. wniósł na nią skargę, domagając się jej zmiany, poprzez przyznanie mu świadczenia wychowawczego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek wraz z ustawowymi odsetkami. Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił obrazę przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie:

– art. 4. ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), poprzez niezrealizowanie celu świadczenia wychowawczego;

– art. 5 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez nieprzyznanie świadczenia wychowawczego ojcu, który wychowuje i sprawuje opiekę nad dzieckiem (P. B., M. B.);

– art. 18. ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez nieustalenia prawa do świadczenia wychowawczego;

– art. 5 Kodeksu cywilnego, poprzez czynienie ze swego prawa użytku (nieprzyznanie świadczenia wychowawczego), który jest sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa (pod opieką skarżącego znajdują się dwaj jego synowie P. i M. a świadczenia wychowawczego skarżący nie otrzymał);

– art. 2 pkt 1, 2 i 4 ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1518), poprzez złą interpretację przepisów, ponieważ skarżący ponosi wydatki związane z wychowywaniem dziecka (dzieci - dwóch synów P. i M.), w tym z opieką nad nimi i zaspokojeniem ich potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu skarżący podał, że w skład jego rodziny wchodzi również jego drugi syn M., który stale u niego przebywa, zaś skarżący ponosi wydatki związane z jego wychowaniem, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Skarżący uważa zatem, że jego dochód powinien być podzielony na trzy osoby.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skargi Kolegium wskazało, że małżeństwo skarżącego i B. B. zostało rozwiązane przez rozwód w dniu 8 października 2015 r. W wyroku rozwodowym Sąd stwierdził, że prawo wykonywania władzy rodzicielskiej m.in. nad małoletnim M. B. (ur. [...] 2006 r.) powierza obojgu rodzicom, z ustaleniem miejsca zamieszkania wyżej wymienionego małoletniego przy matce, a kosztami utrzymania i wychowania małoletnich Sąd obciążył obydwoje rodziców i tytułem udziału w tych kosztach zasądził od M. B. na rzecz małoletniej M. B. kwotę po 600,00 zł miesięcznie i na rzecz małoletniego M. B. kwotę po 600,00 zł miesięcznie - płatne do rąk matki małoletnich, a tytułem udziału w tych kosztach zasądził od B. B. na rzecz małoletniego P. B. kwotę po 600,00 zł - płatne do rąk ojca. Kolegium stwierdziło, że do przyjęcia, iż dziecko znajduje się pod opieką naprzemienną obojga rodziców konieczne jest - w świetle art. 2 pkt 16 ustawy - posiadanie orzeczenia sądu w tym zakresie, a skarżący takim orzeczeniem nie dysponuje. Kolegium wskazało, że na gruncie obowiązujących przepisów, gdy rozwiedzeni rodzice nie sprawują orzeczonej sądownie opieki naprzemiennej, świadczenie wychowawcze przysługuje temu rodzicowi, który utrzymuje dziecko i z którym dziecko zamieszkuje. Miejsce zamieszkania M. B. zostało ustalone przez Sąd Okręgowy przy matce. W tym stanie rzeczy nie można przyjąć, zdaniem Kolegium, iż członkiem rodziny skarżącego jest także jego syn M. B. Wobec tego dochód skarżącego powinien być podzielony jedynie pomiędzy dwie osoby i przekracza on dopuszczalną ustawowo kwotę 800 zł. Kolegium dodało przy tym, że skarżący nie składał wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna M. B.

W piśmie z dnia 11 maja 2017 r. M. B. podtrzymał skargę oraz odniósł się do argumentów Kolegium podniesionych w odpowiedzi na skargę. Skarżący podniósł, że Kolegium źle ustaliło stan faktyczny, gdyż miejscem zamieszkania M. B. jest miejsce zamieszkania ojca, co potwierdza, zdaniem skarżącego, treść wskazanych przez niego kart akt administracyjnych. Skarżący uważa zatem, że jego dochód powinien być podzielony na trzy osoby, zaś on sam jest uprawniony do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, tj. P. B. Skarżący stwierdził również, że nieprawdą jest, że nie składał wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna M. B.

Na rozprawie w dniu 16 maja 2017 r. skarżący stwierdził, że także jego drugi syn mieszka z nim. Dodał również, że ma obciążenie alimentacyjne. Zgłosił także zastrzeżenia do postanowienia z punktu trzeciego wyroku rozwodowego, gdyż chodzi mu o zmianę miejsca zameldowania drugiego dziecka M.

Sąd stwierdza z urzędu, że w aktach sprawy na k. 43 znajduje się kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 października 2016 r., z treści której wynika, że wniosek M. B. o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. B. został oddalony.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną.

W ocenie Sądu, skarga M. B. jest całkowicie nieuzasadniona.

Kontrolowana sprawa dotyczy wniosku M. B. o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego złożonego w Urzędzie Miasta w dniu 27 października 2016 r. i znajdującego się w aktach administracyjnych na k. 34-36. Wnioskiem tym skarżący zakreślił przedmiot sprawy, a jest nim wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko – P. B.

We wniosku tym skarżący m.in. podał, że w skład jego rodziny wchodzą dwie osoby: on – M. B. jako ojciec i P. B. – syn. We wniosku skarżący oświadczył w części I - pkt 7.3., że "nie nastąpiła utrata przez członka rodziny dochodu" i w roku kalendarzowym poprzedzającym okres, na który jest ustalane prawo do świadczenia wychowawczego, lub po tym roku "nie nastąpiło uzyskanie przez członka rodziny dochodu". Do wniosku zostały dołączone dokumenty o wysokości dochodu M. B. za 2014 r., który stanowi kwotę 44.803,14 zł, a po odjęciu składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 7.937, 21 zł i składki na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 3.244,80 zł – 33.621,13 zł, co stanowi miesięcznie kwotę 2.801,76 zł, a w przeliczeniu na osobę kwotę 1400,88 zł (dowód: k. 1-4 akt adm.).

Z przedłożonych dokumentów i zakreślonego wnioskiem przedmiotu sprawy wynika więc, że w rodzinie skarżącego dochód na jednego członka rodziny wynosi kwotę 1400,88 zł, co przekracza kryterium dochodowe przyjęte w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r. poz. 195), który stanowi:

Art. 5. (...) 3. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800,00 zł.

Już tylko powyższe względy nie pozwalają na uznanie skargi za uzasadnioną. Nie mniej jednak skarżący w swych pismach próbuje zmienić żądanie wskazując, że po pierwsze: jego dochód powinien być zmniejszony, gdyż w 2014 r. jego rodzina faktycznie i prawnie była większa niż dwie osoby i po drugie, że wychowuje nie jedno, a dwoje dzieci i w związku z tym jego dochód powinien być podzielony na trzy osoby. Przedstawione zarzuty nie znajdują żadnego usprawiedliwienia, albowiem – po pierwsze: ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie przewiduje innego liczenia dochodu z 2014 r., niż wskazany przez organy obu instancji, a po drugie: nie tylko sam skarżący wskazał jako członków jego rodziny dwie osoby, ale nie przedstawił żadnego dokumentu, który świadczyłby o zmianie liczby członków jego rodziny.

Sąd zwraca uwagę na to, że skarżący wraz z najstarszym synem mieszka pod adresem K ul. R 8, a jego była żona B. B. wraz z dwójką młodszych dzieci – M. B. i M. B. mieszka pod adresem K ul. R 4, a więc pomimo rozwodu cała rodzina mieszka w jednym budynku, a jedynie w różnych lokalach. Tak sytuacja czyni koniecznym ustalenie miejsca zamieszkania każdego z dzieci, co uczynił Sąd Okręgowy w prawomocnym wyroku rozwodowym z dnia 8 października 2015 r., sygn. akt [...]. W pkt II tego wyroku Sąd Okręgowy ustalił miejsce zamieszkania małoletniej M. i małoletniego M. przy matce B. B., a miejsce zamieszkania małoletniego P. przy ojcu – skarżącym M. B.

W sytuacji więc ustalenia miejsca zamieszkania czy pobytu małoletniego przez Sąd, istnienie prawomocnego orzeczenia przesądzającego tę kwestię jest wiążące dla organów administracyjnych, albowiem po pierwsze: treść art. 365 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. (Dz.U. z 2014 r., poz. 101 z późn. zm.) – Kodeks postępowania cywilnego (K.p.c.) stanowi:

"Art. 365. § 1. Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby."

Należy podkreślić, że ani ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, ani ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie wyłączają przytoczonego wyżej związania prawomocnym orzeczeniem organów administracji publicznej, organów państwowych czy sądów. Istnienie więc prawomocnego orzeczenia sądowego w przedmiocie ustalenia miejsca zamieszkania czy miejsca pobytu dziecka przesądza ustalenie do czyjej rodziny - w rozumieniu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (art. 2 pkt 16) należy zaliczyć to dziecko.

Po drugie: ustalenie przez Sąd miejsca pobytu dziecka przy jednym z rodziców powoduje uznanie, że dziecko przy tym z rodziców ma pobyt stały, natomiast każdorazowy pobyt dziecka w innym miejscu – np. u drugiego rodzica - musi być traktowany jak pobyt tymczasowy (domicilium dziecka - art. 26 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny Dz. U. z 2016 r., poz. 380 – K.c.), przy czym można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania (art. 28 K.c.). Za pobyt tymczasowy uznany jest przykładowo pobyt dziecka w internacie, pomimo tego, że dziecko przebywa tam każdy dzień i każdą noc i nie musi korzystać z wyjazdów weekendowych do rodziców. Nie jest więc rzeczą organów administracyjnych ustalanie charakteru pobytu dziecka u drugiego z rodziców w sytuacji jednoznacznej treści prawomocnego orzeczenia Sądu ustalającego ten pobyt przy pierwszym. Jedyną drogą do zmiany orzeczenia Sądu w przedmiocie zmiany miejsca pobytu dziecka jest więc wystąpienie do sądu opiekuńczego, który ustali, czy pobyt dziecka u drugiego z rodziców ma charakter pobytu stałego, uzasadniającego "zaliczenie" dziecka do "rodziny" tego drugiego rodzica w rozumieniu ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przy czym, na co należy zwrócić uwagę – w aktach sprawy na k. 43 znajduje się kserokopia postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 20 października 2016 r., z treści której wynika, że wniosek skarżącego M. B. o zmianę wyroku rozwodowego w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej nad małoletnim M. B. został oddalony.

Po trzecie: ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie reguluje w sposób samodzielny "miejsca pobytu dziecka" na potrzeby tej ustawy, a zatem przy wykładni tego pojęcia należy mieć na względzie cały system prawny obowiązujący w Rzeczpospolitej Polskiej, nie wyłączając dwustronnych umów międzynarodowych i Konwencji. Z tego też względu Sąd podziela stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawarte w wyroku z dnia 16 lutego 2017 r., sygn. III SA/Kr 1727/16 (opubl. https://cbois.nsa.gov.pl), które co prawda dotyczy ewentualnego ustalania przez organy administracyjne opieki naprzemiennej, nie mniej wyraża przez analogię stanowisko w kwestii braku uprawnień organów administracyjnych do dokonywania zmian treści wyroku sądu w przedmiocie miejsca pobytu dziecka: "Podmioty realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego nie są uprawnione do ustalania stanu faktycznego w zakresie istnienia bądź nie istnienia opieki naprzemiennej, a to z wobec wyraźnego brzemienia art. 2 pkt 16 ww. ustawy, posługującego się pojęciem "orzeczenia". Ustalenie rzeczywistych intencji rodziców dziecka jest często trudne, stąd racjonalny ustawodawca przewidział dla spraw dotyczących ustalenia opieki nad dzieckiem szczególny tryb postępowania prowadzonego przez sądy rodzinne. Sprawowanie opieki nad dzieckiem należy do istotnych spraw dziecka i wymaga szczególnej ostrożności w rozstrzyganiu tych kwestii. Nie jest rolą organów pomocy społecznej wkraczanie w zakres materii zastrzeżonej dla innych organów i omijanie w ten sposób ustawowych regulacji dotyczących opieki nad dzieckiem."

Po trzecie: art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazuje na czyj wniosek następuje ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata. Z kolei ust. 4 pkt 3 tego art. 13 wskazuje na dokumenty, które należy dołączyć jako niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego i stanowi:

"Art. 13. 4. Do wniosku dołącza się odpowiednio:

3) zaświadczenia lub oświadczenia oraz dowody niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego:

a) zaświadczenie sądu opiekuńczego lub ośrodka adopcyjnego o prowadzonym postępowaniu sądowym w sprawie o przysposobienie dziecka,

b) prawomocne orzeczenie sądu orzekające rozwód lub separację,

c) orzeczenie sądu opiekuńczego o ustaleniu opiekuna prawnego dziecka,

d) inne dokumenty potwierdzające spełnianie warunków do przyznania lub ustalenia wysokości świadczenia wychowawczego będącego przedmiotem wniosku."

Również wydane na podstawie art. 13 ust. 22 omawianej ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 lutego 2016 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenie wychowawcze szczegółowo reguluje sposób i tryb postępowania wskazując wyraźnie na konieczność dołączenia dokumentów i odpisów prawomocnych orzeczeń. Jest więc niewątpliwym, że każda wydana w tym postępowaniu decyzja jest obowiązana być wydana zgodnie z treścią przedłożonych dokumentów i odpisów prawomocnych orzeczeń, albowiem właśnie w takim celu są one przedkładane. Tak też postąpiły organy obu instancji wydając zaskarżone decyzje, co wyraźnie wynika z uzasadnienia tych decyzji.

Nie znajdując zatem podstaw do uznania, że zaskarżone decyzje organu I i II instancji naruszają przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł - jak w sentencji.