Postanowienie NSA, sygn. akt I OZ 1393/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-11-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Wymierzenie grzywny
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono zażalenie
Powołane przepisy: article: art. 55 § 1
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 23 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia P. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 września 2016 r. sygn. akt I SO/Wa 718/16 w sprawie wniosku P. S. o wymierzenie grzywny Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. za nieprzekazanie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanawia: oddalić zażalenie


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I SO/Wa 718/16 oddalił wniosek P. S. o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. grzywny za nieprzekazanie przez Kolegium w terminie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 54 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej jako: "P.p.s.a.") skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Z kolei w myśl art. 55 § 1 P.p.s.a. w razie niezastosowania się do obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a., sąd na wniosek skarżącego może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a.

P. S. w dniu 22 grudnia 2015 r. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem organu, skargę na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. w przedmiocie wniosku z dnia 17 listopada 2015 r. o udostępnienie kopii orzeczenia Kolegium nr [...] . Skarga ta wpłynęła do Kolegium w dniu 22 grudnia 2015 r. Od tej daty rozpoczął bieg trzydziestodniowy termin do wykonania przez organ obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 P.p.s.a. Termin ten upłynął w dniu 21 stycznia 2016 r. Tymczasem organ skargę P. S. wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi przekazał do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dopiero w dniu 19 lipca 2016 r., a zatem z oczywistym naruszeniem wskazanego terminu.

WSA w Warszawie podkreślił, że przepisy dopuszczające wymierzenie organowi grzywny w omawianym trybie mają charakter dyscyplinująco-represyjny. Sąd orzekając o zasadności wymierzenia grzywny na podstawie art. 55 P.p.s.a., powinien jednak rozważyć całokształt okoliczności sprawy związanych z nieterminowym przekazaniem skargi, w tym wziąć pod uwagę także stopień winy organu. Istotny zatem będzie między innymi czas, jaki upłynął od wniesienia skargi oraz to czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił swój obowiązek i przekazał skargę sądowi, a nadto czy organ wyjaśnił powody niedotrzymania omawianego terminu. W konsekwencji trzeba przyjąć, że dopuszczalne są wyjątki od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny (art. 55 § 1 P.p.s.a.) jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie. Z tych względów oraz mając na uwadze stanowisko wyrażone w postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I OZ 605/16 i I OZ 606/16, zdaniem Sądu I instancji, uznać należy, że złożony przez skarżącego wniosek o wymierzenie Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w W. grzywny stanowi nadużycie przysługującego stronie prawa do terminowego załatwienia jej sprawy. Nadużyciem prawa jest bowiem wykorzystywanie instytucji prawnej wbrew jej celowi i funkcji. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych niż przewidziane przez ustawodawcę. Tak w niniejszej sprawie należy oceniać działania skarżącego, który inicjuje szereg postępowań administracyjnych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego uruchamianie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Instytucja wymierzenia organowi grzywny z powodu nieprzekazania akt sprawy, stanowiąca jedną z form realizacji prawa do sądu, nie może być zastosowana na żądanie podmiotu, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł P. S., domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Sądowi I instancji. Zdaniem skarżącego zaskarżone postanowienie zostało wydane niezgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Kolegium przekazało jego skargę dopiero po złożeniu wniosku o wymierzenie grzywny. Takie działanie organu jest niedopuszczalne. Opieszałości organu nie usprawiedliwiają okoliczności przedstawione w odpowiedzi na wniosek o wymierzenie grzywny. Sąd I instancji miał zatem podstawy do wymierzenia organowi grzywny. Powoływanie się na szereg wniosków złożonych do Kolegium nie jest uzasadnione, albowiem każdy obywatel ma prawo do składania skarg, wniosków, petycji i zażaleń. Ma też prawo oczekiwać, że jego sprawy będą załatwiane na czas oraz że organ będzie przestrzegał prawa. Wyłączną przesłanką wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a. jest niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. W niniejszej sprawie, Sąd nie zrealizował jednak funkcji prewencyjnej i represyjnej omawianej grzywny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie WSA w Warszawie zasadnie ocenił żądanie skarżącego o wymierzenie organowi grzywny za nieprzekazanie skargi jako nadużycie tego uprawnienia.

Zasadniczą przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny, na podstawie art. 55 § 1 P.p.s.a., jest niewypełnienie obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, ponieważ grzywna ta ma mieszany, dyscyplinująco-restrykcyjny charakter. Pamiętać jednak należy, że zawarte w art. 55 § 1 P.p.s.a. określenie, że "sąd (...) może orzec" o wymierzeniu organowi grzywny oznacza, że kwestia ta została pozostawiona uznaniu sądu. Zatem, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy (por. post. NSA z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OZ 281/10), a więc także przyczyny niewypełnienia przez organ obowiązków, o których mowa w art. 54 § 2 oraz czas, jaki upłynął od wniesienia skargi, a także, czy przed rozpatrzeniem wniosku o wymierzenie grzywny organ wypełnił ten obowiązek i wyjaśnił powody niedotrzymania terminu. W konsekwencji należy przyjąć, że od zasady, iż wyłączną przesłanką orzeczenia o wymierzeniu organowi grzywny jest niewypełnienie przez organ obowiązków określonych w art. 54 § 2 P.p.s.a. w terminie przewidzianym w tym przepisie, dopuszczalne są wyjątki.

Z takim właśnie wyjątkiem mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Nieprzekazanie do Sądu skargi w przewidzianym terminie wynikało bezpośrednio z działań skarżącego. Organ wyjaśnił bowiem, że ze względu na bardzo liczne pisma skarżącego nie mógł wszystkich tych podań rozpoznać w terminie. Zmuszony był pozostawić kolejne, powtarzające się żądania tej osoby, bez biegu. Kolegium wskazało ponadto, że posiada 25 segregatorów zawierających wnioski skarżącego dotyczące m.in.: sprostowania oczywistych omyłek, uzupełnienia pouczenia, stwierdzenia nieważności decyzji, wygaśnięcia decyzji, wznowienia postępowań, wyłączenia członków Kolegium oraz odwołania, wnioski o ponowne rozpatrzenie sprawy i podania o udzielenie informacji publicznej. Skarżący prowadzi z organem korespondencję, inicjując tak liczną liczbę spraw, że jego działania w istocie sparaliżowały prace organu. Przy czym wnioski skarżącego nie są nakierowane na ochronę uprawnień strony. W dużej części celem składanych wniosków jest wszczęcie jak największej liczby postępowań, które pozornie mają charakter sprawy administracyjnej. Mechanizm działań skarżącego polega na tym, że po załatwieniu sprawy w administracyjnym toku instancji, skarżący wnosi kolejne podania, najczęściej o wyjaśnienie wątpliwości w treści postanowienia, czy też o sprostowanie bądź uzupełnienie orzeczeń. Organ aby te kwestie wyjaśnić, musi przeprowadzić postępowanie wyjaśniające i wydać stosowne rozstrzygnięcie. W odpowiedzi skarżący wnosi następne podania. Wydanie prawie każdego orzeczenia przez organ owocuje wystąpieniem przez skarżącego z kolejnym wnioskiem o uzupełnienie orzeczenia, jego sprostowanie lub wyjaśnienie wątpliwości, wznowienie postępowania itd.

W niniejszej sprawie skarga dotyczy wymierzenia organowi grzywny za nieprzekazanie w terminie skargi na bezczynność organu w przedmiocie wniosku o wydanie kopii orzeczenia. Wniosek skarżącego nie dotyczy obrony jego praw, a odnosi się jedynie do kwestii procesowej, która wynikała z kolejnego wniosku strony. Zatem charakter spraw podlegających kontroli w toku administracyjnym jednoznacznie dowodzi, że celem skarżącego nie jest faktyczna obrona jego praw, lecz inicjowanie postępowań, które stanowią cel sam w sobie.

Takie działania skarżącego nie zasługują na ochronę prawną. Istnieją pełne podstawy, aby uznać je za nadużycie przez skarżącego prawa do sądu.

Podkreślić przy tym należy, że ocena działań strony postępowania pod kątem nadużycia prawa wymaga każdorazowo wnikliwej analizy tak, aby mieć pewność, że rzeczywiste prawo do sądu nie doznało uszczerbku. W niniejszej sprawie Sąd I instancji zasadnie ocenił, że wniesione przez skarżącego żądanie wymierzenia organowi grzywny jest nadużyciem tego uprawnienia, bowiem instytucja wymierzenia grzywny z powodu nieprzekazania akt sprawy, stanowiąca jedną z form realizacji prawa do sądu, nie może być zastosowana na żądanie podmiotu, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.