Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 1256/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2015-01-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3 i 3 a
journal: Dz.U. 2013 poz 1442
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Protokolant: asystent sędziego Katarzyna Chowańska po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości.


UZASADNIENIE

-Sygn. akt I SA/Bd 1256/14

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]. odmawiającą skarżącej umorzenia należności

z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie[...]zł

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że w złożonym wniosku

o umorzenie należności z tytułu składek zobowiązana wskazując na trudną sytuacją życiową podała, że od wielu lat nie miała stałej pracy, która dawałaby jej szansę na pokrycie wydatków związanych z codziennym życiem. Ponadto mąż choruje na przepukliny kręgosłupa powodujące u niego depresję, a córka ma zdiagnozowaną chorobę psychiczną (dwubiegunową) i przebywa w Szpitalu Psychiatrycznym. Zobowiązana jest zatem jedynym żywicielem rodziny. Wraz z mężem była zmuszona sprzedać mieszkanie spółdzielcze i przeprowadzić się do rodziców. Na dzień złożenia wniosku wskazywała, że pracuje jednak jej sytuacja jest niepewna z uwagi na fakt, iż

w miejscu, w którym pracuje (przedszkole) szykują się zwolnienia z powodu niżu demograficznego.

Przeprowadzając postępowanie dowodowe organ ustalił, że zobowiązana z dniem 23 sierpnia 2013r. zawiesiła prowadzenie działalności - Kursy [...] – [...], a w dniu 25 października 2013r. zaprzestała jej prowadzenia.

W latach 2011-2012 z tytułu prowadzonej działalności uzyskała dochód odpowiednio: 2011 – [...]zł (wg PIT-36), 2012 – [...] zł (PIT-36), natomiast w roku 2013 brak przychodów i kosztów (PIT-36). Od 01 marca 2011r. zatrudniona jest na stanowisku nauczyciel języka angielskiego z wynagrodzeniem [...] zł brutto. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z mężem P. P., z synem E. P., oraz z córką P. P., którzy nie uzyskują żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku.

Organ podkreślił, że zobowiązana nie udokumentowała ponoszonych wydatków. Natomiast zgodnie ze złożonymi oświadczeniami ponosi stałe wydatki związane

z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) na łączną kwotę ok 300 zł oraz opłat za opał ok. 3.000 zł rocznie, tj. 250zł/m-c. Dodatkowo wskazała ma koszty związane z leczeniem męża i córki (np. wykup leków, badania, wizyty) na kwotę ok 300 zł. Poza zaległościami z tytułu nieopłaconych składek strona posiada również zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, pożyczek w instytucjach, nieuregulowane należności wobec Spółdzielni Mieszkaniowej K. na kwotę [...] zł, a także zobowiązania wobec osób fizycznych: wg oświadczenia

z [...] na kwotę [...] zł, natomiast wg oświadczenia z [...] na kwotę [...] zł (brak udokumentowania). Organ wskazał, że działalność gospodarcza prowadzona była samodzielnie przez co brak jest osób, na które istnieje możliwość przeniesienia odpowiedzialności w myśl przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012r., poz. 749 ze zm.) – dalej jako: "O.p."

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy zobowiązana opisała swoją trudną sytuację życiową i majątkową wskazując jak doszło do powstania zadłużenia. Dodała, że nieopłacenie składek ZUS nie było wynikiem złej woli, ale sytuacji życiowej.

W tamtym okresie podjęła naukę na płatnych studiach, ale nauka została przerwana

z uwagi na brak środków na jej opłacenie. W związku z powyższym jej kwalifikacje są niepełne a zatem rynek pracy jest ograniczony. Podała, że jej działalność skoncentrowana była bowiem na udzielaniu korepetycji, zatem zarobki uzależnione były od ilości klientów. Wskazała również, że jej pensja otrzymywana w obecnym miejscu zatrudnienia ulega stopniowemu zmniejszeniu z uwagi na większą liczbę nauczycieli

i zmniejszającą się liczbę dzieci.

Organ rozpatrując sprawę pod kątem przesłanki wynikającej z art. 28 ust. 3 pkt 5

i 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 1442 ze zm.) - dalej: "u.s.u.s.", wskazał, że wprawdzie zobowiązana nie prowadzi już działalności gospodarczej, jednak w stosunku do zaległości prowadzona jest egzekucja z wynagrodzenia za pracę. Przy czym na obecnym etapie nie można zatem przesądzić braku możliwości uzyskania w postępowaniu egzekucyjnym kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Ponadto wysokość nieopłaconych składek znacznie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Stąd też brak jest również konkretyzacji przesłanki umorzenia zawartej w pkt 4a.

Organ wskazał, że nie toczyło się także postępowanie upadłościowe ani też likwidacyjne, zatem nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w art. 28 ust. 3 pkt 2 i 4 u.s.u.s.

W ocenie Zakładu sytuacja materialna zobowiązanej nie pozwala jednorazową, bez zagrożenia zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, spłatę istniejącego zadłużenia. Zatem doszło do zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki umorzenia zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Jednakże, jak podkreślił, na obecnym etapie sprawy nie można przesądzać braku możliwości spłaty zadłużenia

w dłuższym okresie czasu w ratach ustalonych zgodnie z wnioskiem zobowiązanej

i w takiej wysokości by stanowiło to jak najmniejsze obciążenie budżetu domowego. Zwłaszcza, że zobowiązana nie udokumentowała braku możliwości zarobkowania (np. orzeczenie o niepełnosprawności). Zły stan zdrowia (niedoczynność tarczycy) nie ma wpływu na ocenę zasadności umorzenia na podstawie przesłanki wynikającej z § 3

ust. 1 pkt 3 cytowanego rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003r. Powstały dług nie jest także następstwem klęski żywiołowej.

Organ wskazał również, że nawet przy stwierdzeniu występowania którejkolwiek

z przesłanek umorzenia (w tym przypadku przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej) nie ma obowiązku pozytywnego rozstrzygnięcia dla wnioskodawcy w uwagi na fakt, iż decyzja co do umorzenia zaległości oparta jest na tzw. uznaniu administracyjnym. Dodał, że zobowiązania z tytułu składek powinny, podlegać zaspokojeniu przed innymi należnościami z uwagi na ich publicznoprawny charakter.

Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem strona wniosła do tut. Sądu skargę, w której wniosła o ponowne rozpatrzenie prośby o umorzenie zadłużenia z tytułu składek. Do skargi dołączyła rachunek za węgiel. Podkreśliła, że nie jest w stanie przeznaczać na spłatę zadłużenia jakiejkolwiek kwoty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej zwana "p.p.s.a."), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego,

a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego

w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).

W tak zakreślonej kognicji zaskarżona decyzja zdaniem Sądu narusza prawo, wobec czego należy wyeliminować ją z obrotu prawnego.

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami za zwłokę. W pierwszej kolejności należy podać, że stosownie do art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu całkowita nieściągalność zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia

28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku,

z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia

w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Wyliczenie zawarte w art. 28 ust. 3 ww. ustawy jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności

z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podstawy umorzenia należności w oparciu

o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 dalej jako "rozporządzenie"). Z przepisu tego wynika, że Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Podkreślenia wymaga, że w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 ust.1 powyższego rozporządzenia, także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie ma obowiązku umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności.

Przy ocenie decyzji ZUS należy zawsze brać pod uwagę, czy w wyniku egzekucji powstanie zagrożenie utraty możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych dłużnika. NSA w wyroku z dnia 20 marca 2007 r. sygn. akt II GSK 345/06 podkreślił, że "(...) gdy ustawodawca przewidział możliwość zastosowania umorzenia należności

w uzasadnionych wypadkach organ odmawiając zastosowania tej instytucji zobowiązany był należycie wykazać, że okoliczności konkretnej sprawy nie uzasadniają potraktowanie jej w sposób szczególny (...) Sytuacja, w której zapłata zaległości powoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych do środków pomocy państwa, nie jest bowiem zgodna z interesem tego obywatela, jednocześnie nie jest również zgodna z interesem publicznym (...) norma prawna, która dopuszcza umorzenie należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, wobec permanentnie niezadowalającego stanu finansów ubezpieczeń społecznych, nie znalazłaby w praktyce ogóle zastosowania. Takie rozumienie byłoby natomiast sprzeczne ze społeczną funkcją omawianej instytucji prawne".

Wskazać również należy, że przy wydawaniu rozporządzenia na podstawie upoważnienia zawartego w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. uwzględniono "ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych", jako sformułowane wytyczne dla tego aktu wykonawczego. Z tego powodu w § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek pod warunkiem wykazania przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy

i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, bo pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i rodziny, w szczególności gdy zachodzą określone w pkt 1-3 przypadki. Obejmują one - jako przykładowe - 3 sytuacje, a wśród nich jak w pkt 1, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W uzasadnieniu decyzji ZUS podano następujące wyniki ustaleń dokonanych

w postępowaniu administracyjnym. Organ ustalił, że skarżąca z dniem 23 sierpnia 2013r. zawiesiła prowadzenie działalności - Kursy [...] – [...] a w dniu 25 października 2013r. zaprzestała jej prowadzenia. W latach 2011-2012 z tytułu prowadzonej działalności uzyskała dochód odpowiednio: 2011 – [...] zł (wg PIT-36), 2012 – [...] zł (PIT-36), natomiast w roku 2013 brak przychodów i kosztów (PIT-36). Od 01 marca 2011r. zatrudniona jest na stanowisku nauczyciel języka angielskiego z wynagrodzeniem [...] zł brutto przy czym jak wskazała strona (aneks do umowy o pracę z dnia 02 czerwca 2014r.) w związku z mniejszą liczba dzieci jej pensja stopniowo ulega zmniejszeniu. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi

z mężem P. P., z synem E. P., oraz z córką P. P., którzy nie uzyskują żadnych dochodów. Nie posiada żadnego majątku. Zgodnie ze złożonymi oświadczeniami strona ponosi stałe wydatki związane

z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, energia, gaz, itp.) na łączną kwotę ok 300 zł oraz opłat za opał ok. 3.000 zł rocznie, tj. 250zł/m-c. Dodatkowo ponoszone są koszty związane z leczeniem męża i córki (np. wykup leków, badania, wizyty) na kwotę ok 300 zł. Poza zaległościami z tytułu nieopłaconych składek strona posiada również zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów w bankach, pożyczek

w instytucjach, nieuregulowane należności wobec Spółdzielni Mieszkaniowej K. na kwotę [...] zł, a także zobowiązania wobec osób fizycznych: wg oświadczenia z [...] na kwotę [...] zł, natomiast wg oświadczenia

z [...] na kwotę [...] zł.

Mając na uwadze podane okoliczności należy zgodzić się z organem, że niewątpliwie przywołane okoliczności świadczą o niewystąpieniu przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Naczelnik Urzędu Skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził bowiem braku majątku. Nie budzi także wątpliwości ocena organu o braku przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4 i 4a u.s.u.s. Nie było bowiem prowadzone postępowanie likwidacyjne, nie wykazano, aby sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy prawo upadłościowe i naprawcze oraz wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym . W sprawie nie wystąpiły również przesłanki z art. 28 ust 3 pkt 3 u.s.u.s. tj. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych i możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów O.p.

Nie mniej organ w żadnym stopniu nie zweryfikował dotychczasowego przebiegu prowadzonego wobec skarżącej postępowania egzekucyjnego. Wskazać bowiem należy, iż obowiązkiem organu było wykazanie, na jakiej podstawie opiera swój wniosek, że należność będzie przez dłużnika uregulowana w dalszej lub bliższej perspektywie. Nie sposób uznać, że obowiązkowi temu czyni zadość stwierdzenie organu, że wdrożone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne pozostaje w toku, gdyż fakt ten w żaden sposób nie dowodzi skuteczności egzekucji. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika, na ile prowadzona w stosunku do skarżącej egzekucja była skuteczna, jakie w jej toku stosowano środki egzekucyjne oraz czy wyegzekwowano jakiekolwiek kwoty. Z dokumentu znajdującego się w aktach sprawy (k- 104 akt administracyjnych) wynika jedynie, że egzekucja została wszczęta

18 września 2014r. (tj. ok. dwa tygodnie przez wydaniem zaskarżonej decyzji)

i zastosowano środek egzekucyjny w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę. Do tych okoliczności organ w żaden sposób nie odniósł się jednak w uzasadnieniu decyzji. Organ w ramach postępowania wywołanego wnioskiem o umorzenie należności powinien, zważywszy na ciążące na nim wymogi z art. 7 i 77 K.p.a, ustalić jaki był przebieg egzekucji i wskazać czy zastosowane dotychczas środki egzekucyjne okazały się skuteczne.

W ocenie Sądu, ocena stanu całkowitej nieściągalności winna być poprzedzona analizą realnych możliwości dokonania spłaty przez skarżącą zobowiązań, objętych wnioskiem o umorzenie. Zatem przytaczany przez organy rentowe argument, że organ egzekucyjny nie dowiódł nieskuteczności egzekucji, wiązany z faktem pozostawania egzekucji w toku, nie mógł zostać uznany za wystarczający. Formalny bowiem aspekt prowadzenia wobec majątku skarżącej egzekucji winien być powiązany nie tylko

z ustaleniami dotyczącymi dotychczasowej ściągalności zadłużenia skarżącej, ale także z prognozami co do efektywności egzekucji w przyszłości (por. wyrok WSA z dnia

24 października 2012r. sygn. I SA/Op 251/12). W kontrolowanej sprawie takich dokładnych ustaleń zabrakło, albowiem organ nie wyjaśnił, czy dotychczas prowadzone postępowanie egzekucyjne było w jakimkolwiek stopniu skuteczne.

Odnosząc się natomiast do stwierdzenia przez organ zaistnienia przesłanki określonej w § 3 pkt 1 rozporządzenia wskazać należy, że organ nie przeprowadził rzetelnej analizy sytuacji skarżącej z uwzględnieniem prawidłowego wyważenia interesu publicznego oraz słusznego interesu indywidualnego strony. Wprawdzie rozpatrując sprawę organ uznał, że wobec skarżącej zachodzi stan, gdy opłacenie należności z tytułu należnych składek pozbawiłoby zobowiązaną i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a zatem, że istnieje podstawa umorzenia w oparciu o § 3 ust 1 pkt 1 rozporządzenia, jednakże nie uzasadnił w sposób przekonywujący dlaczego w ramach uznania administracyjnego ostatecznie podjął negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie.

Tymczasem podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji materialnej zobowiązanej i jej rodziny, uwzględniająca również stan zadłużenia i związaną z tym realność spłaty zadłużenia bez niebezpieczeństwa powstania ciężkich skutków dla zobowiązanego i jego rodziny.

Ponadto w ocenie Sądu nie można zaakceptować lakonicznych wywodów organu dotyczących wyważenia interesu społecznego nad interesem obywatela zawartych na stronie 9 decyzji. W wyroku z 28 kwietnia 2003 r. sygn. akt II SA 2486/01 Naczelny Sąd Administracyjny zawarł tezę, iż "podejmując decyzję uznaniową organ administracji stosownie do art. 7 k.p.a., ma obowiązek kierowania się słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny ani nie przekracza to możliwości organu administracji publicznej wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków prawnych". Zdaniem tut. Sądu, organ w nie wyjaśnił w wyczerpujący sposób, dlaczego uznał, że w przypadku stwierdzonej trudnej sytuacji skarżącej odmowa umorzenia jest uzasadniona. Ogólne twierdzenia organu, że umorzenie skarżącej należnych składek pozostawałoby to w sprzeczności z interesem publicznym, w tym interesem pozostałych osób ubezpieczonych w ZUS, jest po części arbitralne i nie poparte w pełni zrozumiałym uzasadnieniem, co pozwala na przyjęcie, że jest ono dowolne. Odmawiając

w przedmiotowych okolicznościach faktycznych umorzenia, Zakład powinien jasno

i jednoznacznie przeanalizować możliwości finansowe strony, jak i konsekwencje, jakie pociągnie za sobą zastosowanie, bądź też niezastosowanie instytucji umorzenia należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że analizując konsekwencje rozstrzygnięcia w zakresie jego znaczenia dla interesu społecznego, organ winien mieć w szczególności na uwadze, że działania, których skutkiem może być doprowadzenie zobowiązanej do stanu ubóstwa i konieczności zwrócenia się o wsparcie z systemu pomocy społecznej z pewnością nie leżą w interesie publicznym. Podnieść w tym miejscu należy, że organ całkowicie pominął okoliczność, że obecnie jedynym składnikiem majątkowym, z którego jest możliwe prowadzenie egzekucji stanowi wynagrodzenie za pracę skarżącej, które stanowi podstawowe źródło utrzymania czteroosobowej rodziny .

Ponadto Sąd chciałby wskazać, że organ nie może uzasadniać prawa do uznaniowego załatwienia sprawy i odmówienia umorzenia zaległości z tytułu składek sugestiami, że pomimo obecnej trudnej sytuacji nie można przesadzić możliwości spłaty zadłużenia

w dłuższym okresie czasu w ratach. Rozpatrując wniosek o umorzenie należności organ ma obowiązek odnieść się do obecnej sytuacji materialnej strony a nie snuć rozważania o stanie przyszłym i niepewnym

Reasumując należy stwierdzić , że organ nie wykazał, iż w sprawie nie wystąpiła całkowita nieściągalność należności. Analiza akt sprawy i zaskarżonej decyzji wskazuje, że organ nie wykonał należycie obowiązku wynikającego z art. 77 § 1 k.p.a. polegającego na zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego w sposób wyczerpujący. Ponadto organ przekroczył zasadę swobody uznania administracyjnego bowiem, mimo wykazania przez stronę ustawowej przesłanki umorzenia wnioskowanych należności składkowych, co w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji potwierdza organ, nie przeciwstawił słusznemu interesowi skarżącej należycie umotywowanego interesu publicznego.

Dostrzegając wskazane powyżej uchybienia, wynikające z wadliwej wykładni art.28 ust.3 u.s.u.s i z braku należytego ustalenia i oceny wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co niewątpliwie miało/mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Sąd uznał za zasadne uchylenie zaskarżonej decyzji celem ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ww. rozporządzenia z pełnym poszanowaniem zasad sprawiedliwej i rzetelnej procedury administracyjnej (art. 7, art. 8, i art. 77 §1 K.p.a.). Rozpoznając ponownie sprawę, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zastosuje wszystkie dyrektywy wynikające

z niniejszego uzasadnienia. Organ przeprowadzi zatem rzetelną ocenę spełnienia się przesłanek "całkowitej nieściągalności". Niezbędne będzie także odniesienie się przez organ do sytuacji majątkowej rodziny skarżącej, z uwzględnieniem wszystkich zadłużeń i możliwości finansowych rodziny.

Mając na względzie opisane powyżej uchybienia procesowe przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia Sąd uwzględnił skargę na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.a) i c) p.p.s.a. Na podstawie art.152 cyt. ustawy, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości. Jednocześnie Sąd nie orzekł o kosztach, ponieważ skarga w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zwolniona jest od kosztów sądowych.

I. Najda – Ossowska M. Łent U. Wiśniewska