Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 68/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2022-03-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a.
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 190 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 marca 2022 r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję S. K. O. w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od S. K. O. w S. na rzecz skarżącej G. W. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] czerwca 2021 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17, art. 20 ust. 3. art. 24, art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), Burmistrza W. w punkcie 1) przyznał G. W. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, matką J. W., w kwocie 1.971 zł miesięcznie od 1 czerwca 2021 r., a w punkcie 2) odmówił G. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r.

W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, iż w dniu 27 listopada 2020 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wpłynął wniosek G. W. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Pierwotnie, decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. odmówiono stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na pobieranie przez nią renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Na skutek odwołania i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, uchylającej decyzję organu I instancji i przekazującej sprawę do ponownego rozpatrzenia, poinformowano stronę o możliwości dokonania wyboru świadczenia korzystniejszego dla siebie. W dniu 2 czerwca 2021 r. strona złożyła do akt pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] maja 2021 r., z którego wynika, że od 1 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymuje wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. W związku z tym, że strona zrezygnowała z pobierania renty na rzecz korzystniejszego świadczenia pielęgnacyjnego, możliwe było przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 czerwca 2021 r. Za okres od daty złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, tj. od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje z powodu pobierania renty, zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

G. W. złożyła odwołanie od ww. decyzji nie zgadzając się z rozstrzygnięciem w zakresie w jakim odmówiono jej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r.

W wyniku rozpoznania sprawy na skutek wniesionego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) i art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b, ust. 3, ust. 4, ust. 5 oraz art. 24 ust. 2 i 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Uzasadniając podjętą decyzję Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a następnie wskazało, że matka odwołującej się posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony na stale. Orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 maja 2020 r. odwołującą się uznano za częściowo niezdolną do pracy do dnia 31 maja 2023 r. Na podstawie decyzji ZUS z dnia [...] maja 2020 r. przyznano stronie prawo do renty na dalszy okres z tytułu częściowej niezdolności do pracy na czas określony do dnia 31 maja 2023 r. Na wniosek G. W. od 1 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do wybranych tez orzeczeń sądów administracyjnych uznało, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego w wysokości odpowiadającej różnicy między ustawową wysokością tego świadczenia i wysokością emerytury (netto), pozostawałaby w sprzeczności z art. 17 ust. 3 ustawy, który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa jednoznacznie kwotowo i nie pozwala na samodzielne określanie jego wysokości przez organ administracji w oparciu o jakiekolwiek przesłanki. W przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Zdaniem Kolegium, osoba która spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymywać, a pobiera emeryturę czy rentę w wysokości niższej, winna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego, tj. w niniejszej sprawie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Dopiero zawieszenie prawa do emerytury lub renty bądź wstrzymanie wypłat tych świadczeń eliminuje negatywną przesłankę z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia [...] maja 2021 r. wynika, iż na wniosek G. W. od dnia 1 czerwca 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wstrzymał wypłatę renty z tytułu niezdolności do pracy. Dopiero zatem od dnia 1 czerwca 2021 r. nastąpiła eliminacja negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, co umożliwiło od ww. dnia przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Podsumowując organ odwoławczy uznał, że w świetle obowiązujących przepisów nie ma możliwości przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w powiązaniu z datą złożenia przez nią wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w okresie od dnia złożenia ww. wniosku do dnia wstrzymania przez ZUS prawa do wypłaty świadczenia aktualna pozostawała negatywna przesłanka do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

G. W., działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej:

1) naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w zw. z art. 32 Konstytucji RP, poprzez ich błędną wykładnię i niezastosowanie, bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., SK 2/17, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co doprowadziło do nieprzyznania świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r., mimo istnienia wszystkich przesłanek do przyznania świadczenia;

2) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji w zakresie określenia daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, pomimo wydania jej przez organ I instancji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania;

3) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak uznania przez organ, że skarżąca spełnia wszystkie przesłanki do tego, aby w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych otrzymać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego również za okres od dnia 1 listopada 2020 r. do dnia 31 maja 2021 r., a nie jak błędnie przyjęto jedynie za okres od dnia 1 czerwca 2021 r., tj. poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W związku z powyższym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) skarżąca wniosła o:

- uchylenie zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza W. w zakresie określenia daty początkowej przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego;

- na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym;

- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podkreślając, że negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego ustała od dnia wstrzymania wypłaty skarżącej renty. Stanowisko to potwierdzać ma, zdaniem Kolegium, orzecznictwo sądowoadministracyjne, m.in. wyroki NSA z dnia 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 702/21, z dnia 25 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 305/21, z dnia 17 czerwca 2021 r. sygn. akt I OSK 381/21, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt II SA/Go 703/21.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, w oparciu o art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 dalej: "p.p.s.a."), wobec zgodnego wniosku stron.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga jest zasadna, bowiem decyzja ta narusza prawo w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Okoliczności stanu faktycznego nie są sporne pomiędzy stronami. Skarżąca wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła w Ośrodku Pomocy Społecznej w W. w dniu [...] listopada 2020 r. Do wniosku dołączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] sierpnia 2015 r. stwierdzające znaczny stopień niepełnosprawności matki skarżącej, orzeczony na stale. Nie było również kwestionowane przez organy, że skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zdaniem orzekających w sprawie organów, na przeszkodzie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 listopada 2020 r. do 31 maja 2021 r. było pobieranie przez nią renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy przyznanej mocą decyzji ZUS z dnia [...] maja 2020 r., tj. wystąpienie przesłanki negatywnej wymienionej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Ww. przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.

Uwadze organów uszło, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a częściowo został uznany za niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17. Zgodnie z pkt I ww. wyroku, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Według pkt II ww. wyroku, przepis wymieniony w części I, w zakresie tam wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Opublikowanie wyroku miało miejsce w Dzienniku Ustaw w dniu 8 lipca 2019 r. (Dz. U. z 2019 r. poz. 1257). Oznacza to, że od dnia 9 stycznia 2020 r. norma prawna zakodowana w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być odczytywana w ten sposób, iż zawarte w niej wyłączenie przysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego osobom posiadającym ustalone prawa od wskazanych w tym przepisie świadczeń, nie obejmuje sytuacji gdy osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W stanie prawnym mającym znaczenia dla rozpatrzenia sprawy, skarżąca, jako osoba mająca ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy miała prawo do świadczenia pielęgnacyjnego uzyskać po spełnieniu wymogów wynikających z art. 17 ust. 1 lub ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, za cały sporny okres w pełnej wysokości. Nie obejmowały ją bowiem przesłanki negatywne określone w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a ww. ustawy. Tożsame stanowisko zaprezentowano m.in. w wyrokach: WSA w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 443/20, WSA w Poznaniu z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 643/21, WSA w Poznaniu z dnia 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 730/21).

Podsumowując, wobec niewyciągnięcia przez organ należytych wniosków ze skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, wydając zaskarżoną decyzję Kolegium naruszyło przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do wskazywanych przez organ wybranych orzeczeń sądów administracyjnych, mających stanowić potwierdzenie prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, w szczególności tych przywołanych w odpowiedzi na skargę, Sąd zauważa, że zostały one wydane w odmiennych stanach faktycznych, w których przeszkodą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego było pobieranie przez strony emerytury, nie zaś renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni przedstawioną wyżej argumentację oraz to, że odwołanie dotyczyło nie całości, a tylko punktu 2 decyzji Burmistrza W., którym odmówiono skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku braku przeszkód do uznania, że skarżąca spełnia pozytywne przesłanki przyznana jej świadczenia postępowanie winno skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami (art. 24 ust. 2 ww. ustawy), niezależnie od otrzymywanej w tym okresie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. W obowiązującym stanie prawnym, pobieranie renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy nie stanowi bowiem przeszkody do równoczesnego pobierania świadczenia pielęgnacyjnego.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy p.p.s.a., orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. O kosztach postępowania obejmujących udział w sprawie ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika Sąd orzekł w oparciu o art. 200, art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a.