Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 585/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2015-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję lub postanowienie w całości lub w części i umorzono postępowanie (art. 145 § 3 ustawy  PoPPSA)
Powołane przepisy: article: art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c) i art. 190
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia SO del. do WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant sekretarz sądowy Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia nieruchomości rolnych na rzecz Skarbu Państwa 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], w zakresie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnych oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki o nr geod. [...] o pow. 0,70 ha, [...] o pow. 0,79 ha, [...] o pow. 0,19 ha, [...] o pow. 0,52 ha, [...] o pow. 0,46 ha, [...] o pow. 1,32 ha, [...] o pow. 0,88 ha, [...] o pow. 1,60 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 3,61 ha, [...] o pow. 0,35 ha, [...] o pow. 0,05 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 3,45 ha, [...] o pow. 4,21 ha, [...] o pow. 0,17 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,07 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,27 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 0,19 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 4,79 ha (użytki rolne i tereny osiedlowe), [...] o pow. 1,24 ha (użytki rolne), [...] o pow. 0,05 ha, m.in. stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 23,77 ha, zapisane na L. S. oraz gospodarstwo rolne o pow. 18,12 ha, zapisane na A. S., położone we wsi P.; 2. umarza postępowanie administracyjne w sprawie; 3. zasądza od Wojewody P. na rzecz skarżącego J. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewoda P. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnych oznaczonych w ewidencji gruntów jako działki o nr geod. [...] o pow. 0,70 ha, [...]o pow. 0,79 ha, [...]o pow. 0,19 ha, [...]o pow. 0,52 ha, [...] o pow. 0,46 ha, [...] o pow. 1,32 ha, [...] o pow. 0,88 ha, [...] o pow. 1,60 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 3,61 ha, [...] o pow. 0,35 ha, [...] o pow. 0,05 ha, [...] o pow.0,03 ha, [...] o pow. 3,45 ha, [...] o pow. 4,21 ha, [...] o pow. 0,17 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,07 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,03 ha, [...] o pow. 0,27 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 0,19 ha, [...] o pow. 0,08 ha, [...] o pow. 4,79 ha (użytki rolne i tereny osiedlowe), [...] o pow. 1,26 ha (użytki rolne), [...] o pow. 0,05 ha, m.in. stanowiących gospodarstwo rolne o pow. 23,77 ha, zapisane na L. S. oraz gospodarstwo rolne o pow. 18,12 ha, zapisane na A. S., położone we wsi P.

Decyzja Wojewody P. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Kierownik Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. decyzją z dnia [...] czerwca 1961 r., nr [...], na podstawie art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego (Dz. U. Nr 17, poz. 71; dalej: ustawa o sprzedaży), orzekł o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa między innymi nieruchomości rolnej stanowiącej własność L. S. o pow. 23,77 ha oraz nieruchomości rolnej stanowiącej własność A. S.o pow. 18,12 ha, położonych na terenie wsi P.

Powyższa decyzja w tej części oraz w odniesieniu do innych osób utrzymana została w mocy decyzją Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r., nr [...], z tym, że w jej pkt 1 odwołania L. S. i A. S., jak wskazano w sentencji, pozostawiono bez rozpoznania z uwagi na ich pisemne wycofanie.

Wnioskiem z dnia [...] maja 2004 r. J. S., będący spadkobiercą L. i A. S., wystąpił do Wojewody P. z prośbą o zweryfikowanie podstawy prawnej odebrania nieruchomości, wskazując na ich bezprawne zawłaszczenie przez Skarb Państwa po 1940 r. Wniosek ten został przekazany do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, który w trybie art. 65 k.p.a. postanowieniem z dnia 29 lipca 2005 r. przekazał tenże wniosek Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w B. wskazując Kolegium jako organ właściwy w sprawie.

SKO w B. postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r. wszczęło postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., nr [...], oraz decyzji z dnia [...] maja 1962 r., nr [...], zaś decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r., na podstawie art. 157 § 1 i 2 k.p.a., art. 158 w związku z art. 17 pkt 1 k.p.a. i art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży stwierdziło, że:

1) decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. nr [...]oraz utrzymująca ją w mocy, w tym zakresie, decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. nr [...] w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa: a) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...] o pow. 6,05 ha, udział - w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział - w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej powierzchni 23,77 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S.; b) nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 1,24 ha, nr [...] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział - w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział - w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o ogólnej pow. 18,12 ha, położonego na terenie wsi P., zapisanego na A. S., wydane zostały z naruszeniem prawa;

2) w związku z upływem dziesięciu lat od dnia doręczenia kwestionowanych decyzji z uwagi na wadę decyzji określoną w art. 156 § 1 pkt 1 nie stwierdza się ich nieważności;

3) odmówiło stwierdzenia nieważności ww. decyzji w pozostałym zakresie wniosku.

Na skutek wniosku J. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, SKO w B., decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...], uchyliło swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] sierpnia 2006 r. w całości, stwierdziło nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. i A. S., ponadto stwierdziło, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r. w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr[...]o pow. lasu 0,95 ha, nr [...] o pow. 0,09 ha, nr [...] o pow. 1,29 ha, nr [...] o pow. 6,05 ha, udział ¼ działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na L. S. oraz nieruchomości leśnych oznaczonych numerami geodezyjnymi jako działka: nr [...] o pow. lasu 1,24 ha, nr [...] o pow. 1,49 ha, nr [...] o pow. 0,56 ha, udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,19 ha i udział ¼ w działce nr [...] o pow. 0,02 ha, wchodzących w skład gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi P., zapisanego na A. S., wydana została z naruszeniem prawa - art. 9 ust. 3 ustawy z 12 marca 1958 r. o sprzedaży, a także odmówiło stwierdzenia nieważności w pozostałych częściach decyzji określonych w pkt 2 i 3, tj. decyzji organu I instancji z dnia [...] czerwca 1961 r. oraz decyzji II instancji z dnia [...] maja 1962 r.

Na punkt 4 decyzji SKO w B. z dnia[...] listopada 2006 r. J.S. złożył skargę do WSA w Białymstoku. Sąd ten wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2007 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 63/08, skargę oddalił, zaś skargę kasacyjną od tego wyroku NSA oddalił wyrokiem z dnia 5 września 2008 r., sygn. akt I OSK 1239/07.

W związku z powyższym, SKO w B. decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r., Nr [...], po rozpoznaniu odwołania L. S. i A. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak[...] , uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, położonego we wsi P., zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha, położonego we wsi P., zapisanego na A. S. i umorzyło w tym zakresie postępowanie administracyjne przed organem pierwszej instancji.

Na wskazaną wyżej decyzję, skargę do WSA w Białymstoku wniosło Nadleśnictwo W.

Wyrokiem z dnia 12 lutego 2009 r., sygn. akt II SA/Bk 694/08, WSA w Białymstoku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 156 § 1 pkt 3 i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji SKO w B. z dnia [...] stycznia 2007 r.

Od wyroku WSA w Białymstoku skargi kasacyjne złożyli Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. oraz J. S.

Wyrokiem z dnia 17 stycznia 2012 r., w sprawie I OSK 158/11, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA w Białymstoku i sprawę przekazał temu Sądowi do ponownego rozpoznania.

Rozpoznając ponownie sprawę, WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 154/12, stwierdził nieważność decyzji SKO w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr [...], wydanej w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Wojewoda P. decyzją z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], uchylił decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa działek o wskazanych numerach (rolnych) wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha, zapisanego na A. S., położonych we wsi P. i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Skargi na powyższą decyzję, do WSA w Białymstoku, wnieśli J. S. i Skarb Państwa – Nadleśniczy Nadleśnictwa W. w W.S.

WSA w Białymstoku, wyrokiem z dnia 6 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 676/13, uchylił zaskarżoną decyzję Wojewody P. w całości.

Po ponownym przeprowadzeniu postępowania, Wojewoda P. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr[...] , utrzymał w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa działek o wskazanych numerach (rolnych) wchodzących w skład gospodarstwa rolnego o pow. 23,77 ha, zapisanego na L. S. oraz gospodarstwa rolnego o pow. 18,12 ha, zapisanego na A. S., położonych we wsi P.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że będąc związany wyrokami sądów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie, należało przyjąć, że zachodziła konieczność rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. w zakresie działek rolnych. Czyniąc zadość temu obowiązkowi, zlecono wykonanie dokumentacji prawno – geodezyjnej, z której wynika, których działek rolnych dotyczyła zaskarżona decyzja.

Dalej organ przytoczył brzmienie art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży oraz omówił obowiązujące w tej mierze orzecznictwo sądów administracyjnych. W jego ocenie, w niniejszej sprawie sam skarżący powołał się na okoliczności, które wskazują drogę, jaką przedmiotowe nieruchomości rolne przeszły, tj. konfiskatę w czasie II Wojny Światowej, a następnie ich przejęcie we władanie przez władze Państwa Polskiego. Ustawa o sprzedaży nie wymagała wykazania przez Państwo legalności stanu posiadania, zaś decyzja z 1961 r. wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie można więc jej zarzucić, że sankcjonowała bezprawne zawłaszczenie cudzej własności, gdyż owe zawłaszczenie sankcjonowała sama ustawa.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, wniósł J. S., w której zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie:

1) art. 15 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez zaniechanie dokonania przez organ drugiej instancji ponownego rozpatrzenia sprawy i merytorycznego rozstrzygnięcia w jej całokształcie w oparciu o stan prawny i faktyczny aktualny na datę orzekania przez ten organ, przejawiające się wydaniem decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji bez odniesienia się do zarzutów zawartych w odwołaniu i bez ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy zawisłej przed organem pierwszej instancji, co stanowiło rażące naruszenie jednej z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady dwuinstancyjności;

2) art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia istotnych okoliczności sprawy i dokonania właściwej oceny materiału dowodowego przez pryzmat przepisów prawa materialnego określających przesłanki przejęcia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości będących w jego posiadaniu, a stanowiących własność osób trzecich, zawartych w ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego, przejawiające się w szczególności arbitralnym ustaleniem, iż w dniu wejścia w życie powołanej ustawy (5.04.1958 r.) nieruchomości znajdowały się we władaniu osoby prawnej - PGR W., podczas gdy w aktach sprawy nie znajduje się żaden dokument mogący potwierdzić ten fakt, a w szczególności dowodu potwierdzającego tą okoliczność nie może stanowić protokół z dnia 14 maja 1958 r., który nie tylko sporządzony został przeszło dwa miesiące po tej dacie, ale również nie został podpisany, a zatem nie posiada nawet waloru dokumentu prywatnego, a tym bardziej urzędowego zaświadczającego to co zostało w nim wskazane, jak również pismo Wojewódzkiego Zjednoczenia PGR z dnia 6 marca 1961 r. sporządzone niespełna trzy lata po wejściu w życie powołanej ustawy, a nadto nie wskazujące od jakiej daty doszło do rzekomego przejęcia nieruchomości w użytkowanie PGR W. ;

3) art. 8 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 i 3 k.p.a. poprzez ogólnikowe uzasadnienie merytoryczne decyzji odwoławczej, niewyjaśniające stronie przesłanek faktycznych uzasadniających przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości rolnych stanowiących własność poprzedników prawnych skarżącego, jak również nie wyjaśniające podstaw prawnych takiego działania, zwłaszcza w sytuacji, w której decyzja organu pierwszej instancji w żaden sposób nie uzasadnia z jakich przyczyn organ doszedł do przekonania, iż zachodzą przesłanki uzasadniające wydanie decyzji w przedmiocie przejęcia na rzecz Skarbu Państwa, a organ drugoinstancyjny ograniczył się do utrzymania jej w mocy;

4) art. 12 § 1 k.p.a. poprzez brak wnikliwego przeanalizowania dokumentów zgromadzonych w aktach przedmiotowej sprawy oraz długotrwałe prowadzenie postępowania, w trakcie którego organ nie wykazywał żadnej inicjatywy dowodowej i nie podejmował czynności mających na celu wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy;

5) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez niewykonanie przez organ wszystkich wskazań w przedmiocie dalszego prowadzenia postępowania wyrażonych w uprzednio wydanych w niniejszej sprawie wyrokach Sądów administracyjnych, a zwłaszcza w ostatnim wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 6 maja 2014 r. wydanego w sprawie oznaczonej sygnaturą akt i II SA/Bk 676/13, przejawiające się zaniechaniem zbadania podstaw faktycznych i prawnych wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., a w konsekwencji niepodjęciem żadnych czynności w celu wyjaśnienia okoliczności dotyczących przejęcia na rzecz Skarbu Państwa działek rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego zapisanego na A. i L.S., pomimo wyraźnych wskazań Sądu, iż są to okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

6) naruszenie przepisów prawa materialnego, a w szczególności art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, skutkujące uznaniem, iż w dacie wejścia w życie powołanej ustawy oraz w dacie wydania decyzji przez organ pierwszej instancji zachodziły przesłanki uzasadniające przymusowe odebrania poprzednikom prawnym skarżącego ich gospodarstw rolnych, mimo iż ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika w sposób jednoznaczny aby nieruchomości rolne były w tych datach objęte we władanie Skarbu Państwa bądź też by zostały przez Państwo przekazane w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, gdyż brak jest jakichkolwiek dowodów mogących tą okoliczność potwierdzić.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, a ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga jest częściowo zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, stosując środki przewidziane w ustawie. Natomiast stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną skargi.

Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie z punktu widzenia kryterium legalności jest zaskarżona decyzja Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], która utrzymała w mocy decyzję Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa (wskazanych w niej) nieruchomości rolnych, stanowiących m.in. gospodarstwo rolne o pow. 23,77 ha, zapisane na L. S. oraz gospodarstwo rolne o pow. 18,12 ha, zapisane na A. S., położone we wsi P..

Na wstępie należy wskazać, że niniejsza sprawa była już przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stosownie do art. 190 zd. 1 p.p.s.a., sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez NSA. W niniejszej sprawie ocena ta została zawarta w orzeczeniach NSA z dnia 1 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 740/09 oraz z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt I OSK 158/11. W sprawie niniejszej nie wystąpiły też okoliczności, które mogłyby uchylać wskazane związanie.

W pierwszej kolejności należy więc zauważyć, że w sprawie przesądzona została konieczność rozpoznania odwołania L. S. i A. S. od decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., gdyż w stosunku do tych osób decyzja ta nie ma bowiem przymiotu ostateczności. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 1 kwietnia 2010 r., SKO w B. prawomocną decyzją z dnia[...] listopada 2006 r. stwierdziło nieważność decyzji Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Wojewódzkiej Rady Narodowej w B. z dnia [...] maja 1962 r. w części, w jakiej rozstrzyga ona o pozostawieniu bez rozpoznania odwołania L. S. i A. S. od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. Odwołanie to winno być zatem rozpoznane. Przeszkody ku temu nie stanowi fakt cofnięcia tego odwołania. Wskazana decyzja z dnia [...] listopada 2006 r., za podstawę stwierdzenia nieważności decyzji z [...] listopada 2006 r. w ww. części uznała fakt, że w świetle przepisów k.p.a. w brzmieniu obowiązującym na dzień 5 maja 1962 r. cofnięcie odwołania było niedopuszczalne, nie było zatem podstaw do pozostawienia go bez rozpoznania. Stąd kwestia ta nie może być przedmiotem ponownej oceny w postępowaniu odwoławczym.

Natomiast jak stwierdził NSA w wyroku z dnia 17 stycznia 2012 r., decyzję SKO w B. z dnia [...] stycznia 2007 r. wydaną w wyniku rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., należało wyeliminować z obrotu prawnego jako wadliwą. NSA podniósł, że zaskarżona decyzja nie mogła dotyczyć działek leśnych, gdyż ich ocenę prawną zawiera prawomocna decyzja z dnia [...] listopada 2006 r. W tej ostatniej decyzji w pkt 2) i 3) SKO stwierdziło, że decyzja Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w B. z dnia [...] czerwca 1961 r., w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa określonych nieruchomości leśnych wydana została z naruszeniem prawa – art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych oraz uporządkowaniu niektórych spraw związanych z przeprowadzeniem reformy rolnej i osadnictwa rolnego. W części dotyczącej działek leśnych istnieje więc powaga rzeczy osądzonej (res iudicata), gdyż bez wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia 22 listopada 2006 r. nie jest możliwe ponowne rozstrzyganie tej sprawy. Jak zauważył NSA, pogląd przeciwny prowadziłby w konsekwencji do tego, że J. S. przysługiwałaby możliwość dochodzenia odszkodowania na podstawie ostatecznej decyzji z dnia 22 listopada 2006 r. oraz możliwość uchylenia decyzji z dnia 6 czerwca 1961 r. w trybie odwoławczym co do tych samych działek leśnych.

W tym miejscu podkreślenia także wymaga, że niniejsza sprawa, już po wydanych wyrokach przez NSA, była też przedmiotem rozpoznania przez WSA w Białymstoku, który wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2012 r. wydanym w sprawie sygn. akt II SA/Bk 154/12, stwierdził nieważność decyzji SKO w B. z dnia [...] stycznia 2007 r., nr[...], w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Ponadto WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Bk 676/13, uchylił decyzję Wojewody P. z dnia [...] czerwca 2013 r., nr [...], którą organ ten uchylił decyzję z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], w części dotyczącej przejęcia na rzecz Skarbu Państwa działek o wskazanych numerach (rolnych) i umorzył postępowanie przed organem I instancji.

Oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi przez WSA w Białymstoku w przywołanej sprawie, z mocy art. 153 p.p.s.a., są związane zarówno organy, jak i skład Sądu obecnie orzekający.

Wobec tego, wiążące jest w niniejszej sprawie stwierdzenie Sądu w sprawie II SA/Bk 154/12, że skoro z odrębnych ustaw nie wynika, jaki organ administracji rządowej jest właściwy w sprawie danego rodzaju, to organem właściwym, także jako organ wyższego stopnia, jest wojewoda. A zatem organem właściwym do rozpoznania odwołania od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., znak [...], będzie Wojewoda P.

Także wiążącym w niniejszej sprawie będzie stwierdzenie WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 676/13, że organ II instancji nie wyjaśnił, jaka była powierzchnia działek o nr [...] i [...] i jakie było ich przeznaczenie. Ponadto Sąd ten wskazał, że w przypadku decyzji o charakterze deklaratoryjnym, jak to ma miejsce w sprawie niniejszej, organ administracji publicznej może oprzeć swoje rozstrzygnięcie na przepisie prawa już nieobowiązującym, ale wskazującym swoją treścią, że określono w nim skutki prawne zaistnienia okoliczności w wyznaczonym ustawą momencie, zaś podejmowana decyzja jest koniecznym, wymaganym ustawą, urzędowym stwierdzeniem, że w konkretnej sytuacji opisane przepisem skutki nastąpiły z mocy prawa. Przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości wymienionych w ustawie nie było uzależnione od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Nadal istnieje zatem sprawa administracyjna mogąca być przedmiotem postępowania. Przy takim charakterze i skutkach decyzji akceptacja stanowiska zaprezentowanego w decyzji zaskarżonej prowadziłaby do sytuacji, w której zostałby on pozbawiony merytorycznego zbadania, czy były podstawy do wydania decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r. znak [...] we wskazanej wyżej części.

W ocenie Sądu, część zarzutów podniesionych w skardze jest zasadna, co skutkowało ich uwzględnieniem, natomiast większość zarzutów jest niezasadnych.

W ocenie Sądu, niezasadne są zarzuty dotyczące naruszenia przez organ art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 107 § 1 i 3 k.p.a. oraz art. 140 k.p.a. Organ II instancji wyjaśnił stan faktyczny w stopniu umożliwiającym rozstrzygnięcie sprawy. Dotyczy to zarówno określenia działek rolnych, jak i przeznaczenia oraz powierzchni działek o nr [...] i [...]. Organ ten prawidłowo także ustalił stan faktyczny w zakresie posiadania przedmiotowych nieruchomości rolnych na datę wejścia w życie przepisów ustawy o sprzedaży. Uczynił to wprawdzie lakonicznie, jednakże uzasadnienie jego decyzji, w rozumieniu art. 107 § 3 k.p.a., odpowiada prawu. Organ ten zauważył bowiem, że oprócz dowodów w postaci protokołu z dnia [...] maja 1958 r. oraz pisma Wojewódzkiego Zjednoczenia PGR w B. z dnia [...] marca 1961 r., świadczących o tym, że w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży, przedmiotowe nieruchomości rolne były w posiadaniu Państwa, świadczy także stanowisko samego skarżącego, który od samego początku twierdził, że od daty ich konfiskaty w czasie II Wojny Światowej, nie zostały one nigdy zwrócone jego rodzinie.

Sąd powyższe ustalenie uznaje za prawidłowe, gdyż wynika ono wprost ze zgromadzonego, chociaż nie do końca przeanalizowanego przez organ, materiału dowodowego. Zauważenia bowiem wymaga, że to sam skarżący, w piśmie z dnia 27 lutego 2006 r. (k. 328 – 331 akt adm.) oraz w dołączonych do niego załącznikach, precyzyjnie i jednoznacznie dowodzi, że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało skonfiskowane w 1940 r. i do dnia pisania pisma (27 lutego 2006 r.) nie było w posiadaniu L. i A. S. oraz ich następcy J. S. Wskazuje przy tym na pismo urzędowe Prezydium WRN w B. stwierdzające, że majątek P., w tym gospodarstwo A. i L. S., zostało przekazane Samorządowi Terytorialnemu, a protokół o tej decyzji wysłano do Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa dnia 14 grudnia 1949 r. (k. 318 akt adm.) Z pisma Archiwum Państwowego w B. z dnia [...] sierpnia 1990 r. wynika nadto, że w księdze z 1950 r. na karcie 36 jest zapis, że majątek P. został przekazany Samorządowi Terytorialnemu pismem z dnia 14 grudnia 1949 r. (k. 317 akt adm.). Punkt 3 pisma z dnia 27 lutego 2006 r. skarżący zatytułował nawet "Dowody potwierdzające fakt stałego użytkowania nieruchomości A. i L. S. od 1940 r. przez Samorząd Terytorialny B. do dnia dzisiejszego". Na dowód swoich twierdzeń skarżący wskazał pisma z dnia 14 maja 1958 r. (k. 307 akt adm.) oraz z dnia 6 marca 1961 r. (k. 305 akt adm.), na które powołuje się organ w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo, w piśmie z dnia 8 lipca 1961 r. – k. 302 akt adm., będącego odwołaniem od decyzji z dnia [...] czerwca 1961 r., Państwo S. stwierdzili, że przedmiotowe grunty i zabudowania oddali w czasowe posiadanie dla PGR W. w 1952 r. Także z dołączonych do akt administracyjnych oświadczeń kilku świadków wynika, że po powrocie do kraju w 1946 r., Państwo S. byli represjonowani przez UB oraz pozostawali bez prawa zamieszkania we własnym gospodarstwie, jak również w powiecie, w którym jest to gospodarstwo (k. 325 akt adm.) oraz, że nie mogli wrócić na ich własne gospodarstwa i z konieczności zamieszkali w Spółdzielni Produkcyjnej k. T. (k. 324 akt adm.).

W tym miejscu zauważenia tylko wymaga, że na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że w ocenie skarżącego, to skarżący byli w posiadaniu przedmiotowego gospodarstwa rolnego w dacie wejścia w życie ustawy z 1958 r. i nie ma żadnego dokumentu, który by temu przeczył.

Zdaniem zaś Sądu, powyższe stanowisko, w kontekście wskazanego powyżej materiału dowodowego, w tym jednoznacznej postawy i twierdzeń samego skarżącego od początku trwania postępowania administracyjnego, jest gołosłowne. Ze zgromadzonego materiału dowodowego niezbicie wynika, że przedmiotowe nieruchomości rolne od daty ich wywłaszczenia, aż do daty wydania zaskarżonej decyzji przez organ II instancji ([...] czerwca 2015 r.) nie były w posiadaniu ani A. S. i L. S., ani ich syna J. S., tylko pozostawały we władaniu Państwa, a następnie innych podmiotów z nadania tego Państwa. Powyższe dotyczy zatem i daty wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o sprzedaży, czyli 5 kwietnia 1958 r., a to oznacza, że w sprawie miał zastosowanie art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży.

W ocenie Sądu, niezasadny jest także zarzut naruszenia przez organ odwoławczy art. 9 ust. 1 ustawy o sprzedaży. Zauważenia bowiem wymaga, że nie było rolą organu, ani też obecnego składu orzekającego Sądu, ocenianie rozwiązań ustawowych przedmiotowej ustawy w kontekście ich zgodności z Konstytucją RP. Uczynił to bowiem Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 20 lutego 1991 r. (Dz. U. Nr 20, poz. 88), w której ustalił powszechnie obowiązującą wykładnię art. 16 ww. ustawy (art. 9 w trakcie ujednolicania przepisów ustawy otrzymał numer 16). Zgodnie z tą uchwałą o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości rolnych i leśnych decydują wyłącznie przesłanki wymienione w art. 16 (dawnym art. 9), a mianowicie objęcie nieruchomości we władanie Państwa do dnia wejścia w życie ustawy, czyli do dnia 5 kwietnia 1958 r. oraz pozostawanie tych nieruchomości nadal we władaniu Państwa lub przekazanie ich w użytkowanie innym osobom fizycznym lub prawnym, bez względu na okoliczności w jakich doszło do objęcia nieruchomości przez Państwo. W tym miejscu zauważenia tylko wymaga, że o surowości przepisów omawianej ustawy świadczy treść art. 9 ust. 4 ustawy o sprzedaży, z którego wynika, że postępowanie sądowe o przywrócenie posiadania lub wydanie nieruchomości określonych w ust. 1 podlega umorzeniu, a nie wykonane tytuły egzekucyjne zasądzające te roszczenia są pozbawione skutków prawnych.

W stanie faktycznym niniejszej sprawy, co już wyżej wykazano, organ prawidłowo ustalił, że na datę wejścia w życie omawianej ustawy, przedmiotowe nieruchomości rolne znajdowały się w posiadaniu PGR W. z nadania przez Państwo, co uzasadniało zastosowanie wspomnianego art. 9 ust. 1.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie naruszył także art. 153 p.p.s.a. Poprzez dokonaną ocenę, że organ I instancji zasadnie zastosował przepisy cyt. ustawy i rozstrzygnął o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowych nieruchomości rolnych, organ ten wywiązał się z obowiązków nałożonych na niego przez WSA w Białymstoku wyrokiem z dnia 6 maja 2014 r. w sprawie II SA/Bk 676/13. Poczynione zaś w przywołanym orzeczeniu wskazania odnośnie dalszego postępowania należy interpretować w ten sposób, że organ miał wyjaśnić powyższą kwestię, a nie pozostawiać jej do wyjaśnienia w jakimś innym postępowaniu. Za nietrafne uznano zatem umorzenie postępowania administracyjnego bez poczynienia stosownej oceny prawnej rozstrzygnięcia organu I instancji, a nie zaś samo umorzenie postępowania. Wskazaniami tymi Sąd nie narzucił organowi formy rozstrzygnięcia adekwatnej do stanu faktycznego i prawnego w sprawie.

Jako zasadny należy natomiast uznać zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Organ II instancji przeszedł bowiem bezrefleksyjnie nad okolicznością, że rozdziały 1 i 2 cytowanej ustawy (w tym i art. 9) zostały uchylone z dniem 1 stycznia 1992 r. przez art. 58 pkt 2 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1991 r. Nr 107, poz. 464). Powyższe oznacza zaś, że zgodnie z regułami postępowania odwoławczego, organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej. W postępowaniu administracyjnym organ odwoławczy nie może ograniczać się do stanu sprawy z daty wydania decyzji przez organ I instancji, lecz musi uwzględnić stan faktyczny i prawny istniejący w dacie rozpatrywania odwołania. (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 1992 r., sygn. akt II SA 49/92). Mając zatem na uwadze przytoczone reguły obowiązujące w postępowaniu odwoławczym stwierdzić należy, iż wobec utraty mocy obowiązującej (skreślenia) rozdziału 2 ustawy o sprzedaży, zawierającego przepisy dotyczące przejmowania nieruchomości rolnych i leśnych na własność Państwa, w dacie orzekania przez organ odwoławczy brak było podstawy prawnej do przejęcia nieruchomości, a więc organ winien, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., uchylić zaskarżoną decyzję w zakresie dotyczącym nieruchomości rolnych i umorzyć postępowanie pierwszej instancji jako bezprzedmiotowe.

Skoro zatem organ odwoławczy orzekł na mocy art. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., to tym samym naruszył ten przepis, a naruszenie to w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec powyższego zachodziła potrzeba uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji (w zakresie nieruchomości rolnych) i umorzenia, na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a., postępowania administracyjnego w tym zakresie. Przepis ten został dodany przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658) i zgodnie z art. 2 ustawy nowelizującej stosuje się go również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, tj. przed 15 sierpnia 2015 r. Stąd też skład orzekający w sprawie niniejszej, dostrzegając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., zastosował art. 145 § 3 p.p.s.a. i umorzył to postępowanie w wyroku niniejszym uwzględniającym skargę.

Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., należało orzec jak w pkt 1 i 2 sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461, j.t.).