Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 2500/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6461 Wynalazki
Hasła tematyczne: Własność przemysłowa
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 24, art. 31, art. 33, art. 252, art. 37
journal: Dz.U. 2013 poz 1410
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Fronczyk (spr.) Sędzia WSA Sławomir Kozik Protokolant sekr. sąd. Katarzyna Zielińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi Z. A. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia patentu na wynalazek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] listopada 2014 r.


UZASADNIENIE

W dniu [...] lipca 2011 r. do Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej wpłynęło podanie Z. A. o udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy pod tytułem "Wędzarka domowa EDISONX". Do zgłoszenia został dołączony opis wzoru, Certyfikat Instytutu Biotechnologii Przemysłu Rolno - Spożywczego oraz wyniki badania zawartości benzopirenu w wędzonym wyrobie.

Z dołączonego do zgłoszenia opisu wynika, że wynalazkiem jest nowatorskie, niespotykane na świecie rozwiązanie techniczno - technologiczne wędzarni domowej, służącej do wędzenia w mieszkaniu wyrobów i surowców takich, jak: mięso, wędliny, drób, sery, ryby, owoce. W urządzeniu tym można również przeprowadzać dowędzanie gotowych wyrobów. Wynalazkiem jest to, że dym nie wydostaje się zupełnie poza urządzenie, nie ma żadnego otworu odprowadzającego dym z komory wędzarniczej. Nadmiar dymu z komory przechodzi do zbiornika wyrównawczego poza komorę wędzarniczą, a pod koniec procesu wędzenia - powraca do komory wędzarniczej po wyłączeniu grzałki urządzenia. Całość wytworzonego dymu w tym urządzeniu jest wykorzystana do wędzenia i nic nie jest wypuszczane do atmosfery. Temperatura jest regulowana sterownikiem. Zasilanie napięciem 230V, 110V lub 12V, w zależności od wersji urządzenia. Następnym nowatorskim rozwiązaniem jest drewniana komora wędzarnicza, wykonana ze sklejki wodoodpornej z atestem higienicznym. Powyższe powoduje, że powstająca para wodna skrapla się wyłącznie na szybie umieszczonej w drzwiach i odprowadzana jest na tackę okapową znajdującą się nad grzałką, co pozwala zachować odpowiednią wilgotność wędzonego wyrobu. Nie ma możliwości powstania płomienia, ponieważ w komorze jest znikoma ilość tlenu, który nie dopływa z zewnątrz. Urządzenie to może być wolnostojące lub w zabudowie urządzeń kuchennych i może mieć zastosowanie też w większych komorach wędzarniczych o dowolnej budowie i różnych technicznych rozwiązaniach. Konieczność stworzenia tego wynalazku powstała zarówno z przyczyn ekologicznych, jak i zdrowotnych. Urządzenie zostało sprawdzone i przebadane w Instytucie Biotechnologii Przemysłu Rolno - Spożywczego w Oddziale Chłodnictwa i Jakości Żywności, gdzie przyznano mu Certyfikat potwierdzający jego przydatność i funkcjonalność oraz bezpieczeństwo techniczne. Także zawartość benzopirenu jest o wiele niższa od obowiązujących w Unii Europejskiej.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. Departament Zgłoszeń Urzędu Patentowego RP zwrócił się do zgłaszającego z zapytaniem, o jaki rodzaj ochrony się ubiega. Jednocześnie poinformowano zgłaszającego, co powinno zawierać podanie.

W odpowiedzi zgłaszający wskazał, że wnosi o udzielenie patentu na wynalazek. Przedstawił jednocześnie zastrzeżenia patentowe oraz charakterystyczne cechy wynalazku.

Postanowieniem z dnia [...] września 2011 r. Urząd Patentowy RP uznał dzień [...] września 2011 r. za dzień zgłoszenia wynalazku.

W dniu [...] grudnia 2011 r. dokonano sprawozdania o stanie techniki zgłoszenia nr [...], wyjaśniając w uwagach, że zastrzeżenia zostały zredagowane niezgodnie z wymogami, jednak określone w zgłoszeniu cechy wskazują na rozwiązania w kategorii sposobu, więc dla tej kategorii wykonano sprawozdanie ze stanu techniki.

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej, mając za podstawę art. 24, art. 25 art. 33 ust. 1 i 3 oraz art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm.), po rozpatrzeniu zgłoszenia nr [...], odmówił udzielenia patentu na wynalazek pt.: "Wędzarnia domowa".

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r. powiadomił Z. A., iż zgłoszony przez niego wynalazek nie spełnia wymogów z art. 24, art. 25, art. 33 ust. 1 i 3 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej. W piśmie tym wskazano, że opis wynalazku powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania z przykładami realizacji bądź stosowania wynalazku. Z kolei zastrzeżenia patentowe powinny być w całości poparte opisem wynalazku i określać w sposób zwięzły, lecz jednoznaczny, poprzez podanie cech technicznych rozwiązania, zastrzegany wynalazek oraz zakres żądanej ochrony patentowej. Tymczasem dla niniejszego zgłoszenia nie jest jasne, o jaki zakres żądanej ochrony patentowej ubiega się zgłaszający. Tytuł zgłoszenia - zdaniem organu - sugeruje, że przedmiotem ochrony ma być urządzenie - wędzarnia domowa, a w piśmie z dnia [...] września 2011 r. zgłaszający podaje, że istotą zastrzeżenia jest sposób wędzenia, a dym nie wydostaje się na zewnątrz urządzenia. Fakt, że dym nie wydostaje się na zewnątrz, nie jest dla organu cechą techniczną rozwiązania, lecz efektem uzyskiwanym przez dobór odpowiednich cech technicznych, czyli budowy urządzenia. Organ wskazał, że zgłoszone rozwiązanie jest znane z opisu polskiego wzoru użytkowego [...] (co wskazano w sprawozdaniu z poszukiwań w stanie techniki). Zgłaszający powinien więc określić w zastrzeżeniach patentowych swój wynalazek na tyle jasno i jednoznacznie, aby można było zawarte w nim rozwiązanie prawidłowo ocenić merytorycznie. Wynalazek w kategorii wytworu materialnego, zdeterminowanego przestrzennie, np. wędzarnia, powinien być scharakteryzowany poprzez cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniach poszczególnych jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość, przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego przeznaczenia wynalazku. Natomiast wynalazek w kategorii sposobu, np. sposób wędzenia powinien być scharakteryzowany przez zespół czynności, operacji jednostkowych bądź procesów technologicznych - rozumianych jako oddziaływanie na materię uporządkowanych według ustalonej z góry kolejności, jak również środki techniczne do ich realizacji oraz ewentualnie warunki, w których one się odbywają (np. temperatura, czas trwania, ciśnienie, itp.) i stosowane surowce. Organ wskazał, że wszystkie informacje na temat prawidłowego redagowania zgłoszenia patentowego są zawarte w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 września 2001 r. w sprawie dokonywania i rozpatrywania zgłoszeń wynalazków i wzorów użytkowych (Dz. U. Nr 102, poz. 1119), w załącznikach do ww. rozporządzenia, a także w "Poradniku Wynalazcy", dostępnym w siedzibie Urzędu Patentowego RP lub bezpłatnie w Internecie. W dniu [...] września 2014 r. zgłaszający odpowiedział na powyższe pismo, wskazując, że "nie istniało i nie istnieje na świece takie urządzenie do wędzenia, będące nowością, z którego podczas wędzenia dym się nie wydobywa poza wędzarnię, więc stwierdzenie przez Urząd, że wędzarka nie spełnia wymogów nowości jest niesłuszne". Zdaniem organu, zgłaszający nie odniósł się konkretnie do wskazywanego opisu polskiego wzoru użytkowego [...], lecz jedynie stwierdził ogólnikowo, że żaden z dokumentów sprawozdania o stanie techniki, jakie otrzymał w dniu [...] grudnia 2011 r., nie podważa ani nowości, ani poziomu, ani znanego na świecie stanu techniki, ponieważ stan techniki w zakresie wędzenia, jaki on stosuje, nie był znany i zastosowany nigdy wcześniej na świecie. Organ wskazał, że w piśmie z dnia 15 września 2014 r zgłaszający ujawnia szczegóły urządzenia wędzarni, których nie podał w zgłoszeniu wynalazku: "To urządzenie do wędzenia charakteryzuje się tym, że posiada zbiornik - pojemnik na wytworzony dym wędzarniczy, który może być usytuowany w miejscu dowolnym i jest połączony z wędzarnią przewodem rurowym, który dym wędzarniczy do niego odprowadza". Tym samym, w ocenie organu, specjalista po przeczytaniu opisu zgłoszenia nie będzie wiedział, jak ma skonstruować urządzenie, aby osiągnąć deklarowany efekt długiego wędzenia przy zużyciu bardzo małej ilości drewna i niewydostawaniu się dymu na zewnątrz wędzarni. Z powyższego, w ocenie organu, wynika, że zgłaszający nie zastrzega żadnego konkretnego sposobu, scharakteryzowanego przez zespół czynności, operacji jednostkowych bądź procesów technologicznych, rozumianych jako oddziaływanie na materię uporządkowanej według ustalonej z góry kolejności, ani też przez środki techniczne do ich realizacji czy ewentualnie warunki, w których one się odbywają - "wędzimy tak, jak w beczce na działce czy wędzarni przemysłowej...". Zgłaszający nie zastrzega również żadnego konkretnego urządzenia, scharakteryzowanego poprzez cechy techniczne dotyczące jego struktury konstrukcyjnej, przejawiającej się w usytuowaniu i połączeniach poszczególnych jego części i/lub podzespołów, tworzących łącznie zwartą całość, przestrzennie ukształtowaną, umożliwiającą realizację zamierzonego przeznaczenia wynalazku jako wędzarnia domowa, z której dym nie wydostaje się na zewnątrz. Jedyną cechą charakterystyczną sposobu wędzenia, czy też wędzarni domowej, jest niewydostawanie się dymu na zewnątrz wędzarni. Taka wędzarnia, zdaniem organu, jest znana z opisu polskiego wzoru użytkowego [...], a opis zgłoszenia nr [...] nie ujawnia wynalazku w sposób wystarczający do jego realizacji. Tym samym zgłoszony wynalazek nie może być opatentowany, ponieważ nie został odpowiednio ujawniony w opisie zgłoszenia, a także nie został jasno i jednoznacznie sformułowany w zastrzeżeniach patentowych, przez co nie spełnia wymogów ustawowych.

Powyższą decyzję Z. A. uczynił przedmiotem wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wnioskodawca raz jeszcze opisał zgłoszony przez siebie wynalazek i podkreślił, że wynalazek ten spełnia wszelkie wymogi nowości i nie ma nic wspólnego z patentem [...], który dotyczy urządzenia do pieczenia w dymie leżących na ruszcie wyrobów, a nie do profesjonalnego wędzenia na zimno i gorąco. W jego ocenie, absurdalnym i nielogicznym jest więc porównywanie tych urządzeń co do samej zasady działania. Wnioskodawca wskazał przy tym, że ujawnienie jego wynalazku nastąpiło w dniu jego zgłoszenia i każdy mógł go zrealizować. Przyznał również, że wcześniej mogły wystąpić nieprawidłowości w kwestiach merytorycznych, czy użytych przez niego sformułowań, jednak nie powinno to wykluczać urządzenia jako wynalazku. Wskazał, że dokonał szczegółowej analizy stanu techniki i - w jego ocenie - zgłoszony wynalazek to całkowita nowość. Spełnia zatem wymogi ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej.

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej decyzją z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...], stosując art. 24, art. 27, art. 33 ust. 1 i 3 oraz art. 245 ust. 1 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., nie znajdując podstaw do uwzględnienia wniosku.

W motywach decyzji organ wyjaśnił, że w każdej tego rodzaju sprawie przedmiotem rozpatrywania jest dokumentacja (opis), zastrzeżenia i ewentualnie rysunki - w przypadku urządzenia, a więc dokumentacja złożona w dniu uznanym za datę zgłoszenia wynalazku w Urzędzie Patentowym RP. Urząd wskazał, że przy ponownym rozpatrywaniu zdolności patentowej wynalazku nie mogą być brane pod uwagę nowe cechy techniczne budowy "wędzarni domowej", ujawnione w pismach kierowanych do Urzędu oraz we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Cechy techniczne urządzenia, opisujące jasno i jednoznacznie jego elementy konstrukcyjne i ich wzajemne powiązanie, muszą być ujawnione w dacie zgłoszenia. Zdaniem organu, cechy konstrukcyjne urządzenia, które nie są opisane w dokumentacji zgłoszeniowej, a są opisane dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, nie mogą być wprowadzone do dokumentacji zgłoszenia, gdyż takie uzupełnienie jest niedopuszczalne z uwagi na art. 37 ust. 1 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej. Wprawdzie do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu zgłaszający może wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku, niemniej jednak nie mogą one wykraczać poza to, co zostało ujawnione w dniu dokonania zgłoszenia. Dopuszczalne poprawki i uzupełnienia mogą - w ocenie organu - dotyczyć zmiany tytułu, uzupełnienia stanu techniki. Nie mogą to być natomiast poprawki zmieniające istotę rozwiązania, ujawniające nowe cechy techniczne wynalazku. Brak faktycznego ujawnienia wynalazku w dacie zgłoszenia jest wadą, która nie może być usunięta w trakcie rozpatrywania zgłoszenia w trybie art. 37 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, poprzez wprowadzenie do opisu i zastrzeżeń nowych cech technicznych ujawnionych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Urząd wskazał, że nie ocenia rozwiązania na podstawie tego, co wynalazł i urzeczywistnił zgłaszający, i co jest znane tylko jemu samemu. Urząd ocenia wynalazek na podstawie zawartości dokumentacji przedstawiającej wynalazek, nadesłanej do Urzędu przez zgłaszającego, tj. na podstawie opisu, zastrzeżeń patentowych i ewentualnie rysunków, dokumentacji, która po udzieleniu patentu, jest udostępniona osobom trzecim poprzez publikację. Dlatego też ujawnienie wynalazku w dokumentacji zgłoszenia powinno być zupełne. Zdaniem organu, zgłaszający we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dokonał z własnej inicjatywy następujących uzupełnień, dotyczących elementów konstrukcyjnych, jak i ich wzajemnego powiązania:

- grzałka umieszczona jest na dole komory nad tacką pełniącą funkcję popielnika i radiatora, przy czym tacka, umieszczona jest na dnie komory,

- na grzałce jest umieszczona metalowa kratka, na której kładzie się paliwo wędzarnicze do bezpłomieniowego wytworzenia dymu, z czego wynika, że tacka okapowa, do której odprowadzane są skropliny nie jest umieszczona bezpośrednio nad grzałką, lecz nad metalową kratką na paliwo wędzarnicze,

- tacka okapowa jest ruchoma i ma wymiary mniejsze od powierzchni dna szafki, a skropliny do tacki spływają rynienką,

- na górze komory znajduje się drążek do zawieszania produktów do wędzenia,

- urządzenie ma termostat służący do automatycznej regulacji żądanej temperatury dymu wędzarniczego, przy czym termostat posiada zabezpieczenie termiczno -prądowe.

Organ podkreślił, że wyczerpujący opis cech konstrukcyjnych w dokumentacji zgłoszenia, w tym także rysunki lub zdjęcia, należało nadesłać do Urzędu w dacie zgłoszenia. Zgłaszający we wniosku, jako główną cechę techniczną i zastrzeżenie do wynalazku, wymienia pojemnik (worek) na nadmiar dymu wędzarniczego połączony z komorą wędzarniczą i stanowiący zwartą całość urządzenia do wędzenia podczas, gdy w zastrzeżeniach z dnia [...] września 2011 r. nie zastrzega takiej cechy konstrukcyjnej. W ocenie organu, stwierdzenie zgłaszającego, że "zgodnie z myślą ustawy wszelkie opisy powinny być zwięzłe i krótkie, a nawet jednozdaniowe", jest całkowicie błędne. Nigdzie bowiem w art. 33 ww. ustawy nie wskazano, że opis ma być krótki. Opis ma w sposób jasny i wyczerpujący opisywać wynalazek, aby znawca (specjalista) mógł ten wynalazek urzeczywistnić, a pomocny będzie w tym szczegółowy przykład realizacji, który w zgłoszeniu nie został zamieszczony, a jest obligatoryjny. Podstawą do oceny zgłoszonego wynalazku nie mogą być zdjęcia i informacje zamieszczone na stronie internetowej.

Organ przyznał, że w świetle informacji zamieszczonych na temat budowy wędzarni we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wędzarnia według zgłoszenia jest nowa w stosunku do wzoru użytkowego [...], lecz takiej oceny organ nie mógł dokonać na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej nadesłanej do Urzędu.

Reasumując, Urząd Patentowy RP wskazał, że oceniał zgłoszony wynalazek na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej, tj. opisu z dnia [...] lipca 2011 r. i zastrzeżeń otrzymanych w dniu [...] września 2011 r., która to data została uznana za datę zgłoszenia wynalazku. Na postawie tej dokumentacji nie jest - zdaniem organu - możliwe zrealizowanie wynalazku przez specjalistę z powtarzalnym rezultatem. Specjalista nie będzie bowiem wiedział, jak ma ją zbudować (skonstruować), aby osiągnąć deklarowany efekt długiego wędzenia przy zużyciu bardzo małej ilości drewna i niewydostawania się dymu na zewnątrz wędzarni, a zatem wynalazek nie spełnia warunku stosowalności przemysłowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Z. A. podniósł zarzut przewlekłości w prowadzonym postępowaniu, wnosząc o ponowne rozpatrzenie jego sprawy przez Urząd Patentowy RP, a także o przyznanie mu pełnomocnika z urzędu i zwolnienie od kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący podtrzymał swoją argumentację wyrażaną w postępowaniu przed Urzędem Patentowym RP.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy RP wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, powołując się na argumentację przedstawioną w motywach zaskarżonej decyzji.

Skarga na przewlekłość postępowania została wyłączona z niniejszej sprawy i zarejestrowana pod sygn. akt VI SAB/Wa 83/15.

Postanowieniem starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2016 r. zwolniono skarżącego od kosztów sądowych oraz ustanowiono dla niego rzecznika patentowego.

W piśmie procesowym z dnia [...] sierpnia 2016 r. ustanowiony pełnomocnik skarżącego wniósł o uwzględnienie w całości wniesionej skargi, poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji oraz stwierdzenie, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa przez organ. Zaskarżonej decyzji zarzucił:

- błędne rozpoznanie przez organ istoty sprawy, przejawiające się w braku należytej staranności w prowadzeniu postępowania i rozpoznaniu sprawy bez wykonania odpowiednio wczesnego badania po zgłoszeniu przez skarżącego projektu wynalazczego, a przed jego publikacją, która nastąpiła bez dokonania pełnej analizy stanu faktycznego zawartego w materiale dowodowym;

- błędną wykładnię prawa materialnego z uwagi na niedokonanie przed publikacją zgłoszenia koniecznych ustaleń faktycznych w sprawie, a od których zależne było zastosowanie prawa materialnego;

- naruszenie przez organ zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności przepisów art. 7, art. 8 i art. 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.), zwłaszcza że skarżący, jako twórca projektu wynalazczego, działał bez pomocy prawnej rzecznika patentowego, zaś organ nie wykonał należycie i odpowiednio wcześnie przed publikacją wszystkich niezbędnych czynności dla wyjaśnienia stanu faktycznego i wprowadził skarżącego w błąd co do wymaganego zakresu ujawnienia projektu wynalazczego, a następnie przewlekle prowadził postępowanie w sposób niebudzący zaufania do władzy publicznej, a także nie informował skarżącego, jako twórcę projektu wynalazczego, w sposób należyty i wyczerpujący o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw;

- przekroczenie granicy swobodnej oceny dowodów, w rozumieniu przepisu art. 80 kpa, poprzez nierozpoznanie i błędną kwalifikację projektu przez organ co do istoty projektu wynalazczego na etapie jego zgłoszenia, przed publikacją projektu wynalazczego i wydaniem decyzji z dnia [...] listopada 2014 r., a następnie poprzez brak staranności w wykonywaniu analizy technicznej, ograniczającej się jedynie do przeciwstawienia projektowi wynalazczemu rozwiązania według prawa ochronnego dla wzoru użytkowego nr [...], które zawierało istotnie odmienne rozwiązanie techniczne od projektu wynalazczego i nie mogło szkodzić nowości projektu wynalazczego skarżącego;

- wydanie przez organ decyzji o treści niejasnej i niezrozumiałej dla osoby niewykazującej znajomości prawa procesowego i materialnego;

- niedołożenie należytej staranności w rozpoznaniu projektu wynalazczego na etapie przyjęcia zgłoszenia i wykonywania sprawozdania o stanie techniki, a przed publikacją tak, aby wyegzekwować od skarżącego odpowiednią charakterystykę techniczną projektu wynalazczego, w tym treść opisu i zastrzeżeń patentowych, ujawniających istotę i zakres projektu. W ten sposób skarżący został na etapie zgłoszenia wprowadzony w błąd przez organ, gdyż dopiero w zaskarżonej decyzji organ wyjaśnił skarżącemu pojęcie "odpowiedniego ujawnienia", a więc za późno, aby skarżący mógł skutecznie w postępowaniu administracyjnym, a przed wydaniem decyzji, dokonać obrony zgłoszenia swojego projektu wynalazczego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Innymi słowy, sąd administracyjny kontroluje legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

Skarga analizowana pod tym kątem zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie poddane kontroli Sądu decyzje Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej naruszają przepisy procesowe i prawa materialnego w stopniu uzasadniającym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Niezależnie bowiem od maritum sprawy, procedowanie organu ujawnia szereg błędów, które nie tylko mogą mieć istotny wpływ na wynik sprawy, ale przede wszystkim wskazują na nieprawidłowe prowadzenie postępowania dowodowego, w tym gromadzenie dowodów i ich ocenianie w świetle przepisów prawa materialnego.

Zgodnie z brzmieniem art. 24 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (t. j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 1410 ze zm.), patenty są udzielane - bez względu na dziedzinę techniki - na wynalazki, które są nowe, posiadają poziom wynalazczy i nadają się do przemysłowego stosowania. Natomiast zgłoszenie wynalazku, według art. 31 wspomnianej ustawy, w celu uzyskania patentu powinno obejmować: podanie zawierające co najmniej oznaczenie zgłaszającego, określenie przedmiotu zgłoszenia oraz wniosek o udzielenie patentu lub patentu dodatkowego; opis wynalazku ujawniający jego istotę; zastrzeżenie lub zastrzeżenia patentowe; skrót opisu. Urząd Patentowy wyznacza postanowieniem, pod rygorem umorzenia postępowania, termin do uzupełnienia zgłoszenia, jeżeli stwierdzi, że nie zawiera ono wszystkich koniecznych części.

Opis wynalazku, zgodnie z art. 33 ww. ustawy, powinien przedstawiać wynalazek na tyle jasno i wyczerpująco, aby znawca mógł ten wynalazek urzeczywistnić. W szczególności opis powinien zawierać tytuł odpowiadający przedmiotowi wynalazku, określać dziedzinę techniki, której wynalazek dotyczy, a także znany zgłaszającemu stan techniki oraz przedstawiać w sposób szczegółowy przedmiot rozwiązania, z objaśnieniem figur rysunków i przykładem lub przykładami realizacji bądź stosowania wynalazku. Zastrzeżenia patentowe powinny być w całości poparte opisem wynalazku i określać w sposób zwięzły, lecz jednoznaczny, przez podanie cech technicznych rozwiązania, zastrzegany wynalazek oraz zakres żądanej ochrony patentowej. Każde zastrzeżenie powinno być ujęte jasno, w jednym zdaniu lub równoważniku zdania.

Stosownie do art. 252 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm.). Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że Urząd Patentowy jest zobowiązany do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej, o czym stanowi art. 7 kpa, a więc do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jego powinnością jest należyte i wyczerpujące informowanie strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Jest zobowiązany zapewnić stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 kpa). Dokładne ustalenie stanu faktycznego możliwe jest tylko na podstawie wszystkich istotnych dowodów i poprzez wyjaśnienie wszystkich nasuwających się w sprawie wątpliwości. Urząd Patentowy RP, jako organ administracji publicznej, ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. W sytuacji gdy wyniki postępowania dowodowego zawierają sprzeczne ustalenia, organ ma obowiązek ustosunkować się do tych sprzeczności poprzez wskazanie dowodów, które przyjął za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, oraz uzasadnić, dlaczego innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Ma więc obowiązek dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego i swoje stanowisko wyrazić w uzasadnieniu podjętej decyzji, stosownie do wymogów art. 107 § 3 kpa.

Dla oceny legalności wydanych w sprawie decyzji ważne zatem jest, by czynności procesowe organu podejmowane były z zachowaniem powyższych reguł procedury administracyjnej. Należy zastrzec, że powinność ta wynika z art. 8 kpa, który wyraża zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, i który nakłada na organ administracji obowiązek prawidłowego rozważenia stanu faktycznego i prawnego rozpoznawanej sprawy.

Zgodnie z przepisem art. 37 ust. 1 ww. ustawy - Prawo własności przemysłowej, do czasu wydania decyzji w sprawie udzielenia patentu zgłaszający może, z zastrzeżeniem ust. 2, wprowadzać uzupełnienia i poprawki do zgłoszenia wynalazku, które nie mogą wykraczać poza to, co zostało ujawnione, w dniu dokonania zgłoszenia, jako przedmiot rozwiązania w opisie zgłoszeniowym wynalazku obejmującym opis wynalazku, zastrzeżenia patentowe i rysunki. Jak stanowi zaś art. 37 ust. 2 powołanej ustawy, zmiana zastrzeżeń patentowych w sposób rozszerzający pierwotny zakres żądanej ochrony może być dokonana tylko do czasu ogłoszenia o zgłoszeniu i przy zachowaniu ograniczenia określonego w ust. 1. Z kolei zgodnie z przepisem art. 46 ust. 1 ww. ustawy, w uzasadnionych przypadkach Urząd Patentowy, sprawdzając, czy spełnione zostały ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, może wezwać zgłaszającego postanowieniem do nadesłania w wyznaczonym terminie, pod rygorem umorzenia postępowania, dokumentów i wyjaśnień dotyczących tego zgłoszenia oraz do wprowadzenia określonych poprawek lub uzupełnień w dokumentacji zgłoszenia, a także do nadesłania rysunków, które nie są niezbędne do zrozumienia wynalazku, jeżeli jest to potrzebne dla należytego przedstawienia wynalazku lub konieczne z innych względów.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, po wpłynięciu do Urzędu Patentowego RP podania o udzielenie prawa ochronnego na wzór użytkowy pt. "Wędzarka domowa Edisonx", Departament Zgłoszeń pismem z dnia [...] sierpnia 2011 r. zwrócił się do wnioskodawcy, o jaki rodzaj ochrony się ubiega, wskazując, że na patenty udzielane są na wynalazki, a na wzory użytkowe udzielane są prawa ochronne. Jednocześnie organ wskazał, co powinno zawierać zgłoszenie wynalazku lub wzoru użytkowego. W odpowiedzi na powyższe, która to odpowiedź wpłynęła do organu w dniu [...] września 2011 r., skarżący wyjaśnił, że zwraca się o udzielenie patentu na wynalazek, jednocześnie w piśmie tym wskazał na zastrzeżenie patentowe oraz skrótowo opisał cechy techniczne swojego wynalazku. Powyższą odpowiedź skarżącego organ potraktował jako dostatecznie ujawniającą projekt wynalazczy, bowiem dzień [...] września 2011 r. uznał za datę zgłoszenia wynalazku, a mimo tego w decyzji pierwszoinstancyjnej podał, że wynalazek nie został dostatecznie ujawniony. Fakt ten wykazuje sprzeczności w procedowaniu organu, bowiem już w chwili złożenia podania organ znał treść zgłoszenia, a mimo tego, odmawiając udzielenia patentu na wynalazek z uwagi na jego niewystarczające ujawnienie, nie wezwał skarżącego do nadesłania w wyznaczonym terminie, pod rygorem umorzenia postępowania, dokumentów i wyjaśnień dotyczących tego zgłoszenia oraz do wprowadzenia określonych poprawek lub uzupełnień w dokumentacji zgłoszenia, a także do nadesłania rysunków. Prowadzący sprawę ekspert wykonał sprawozdanie o stanie techniki zgłoszenia nr [...], w którym zaznaczył, że zastrzeżenie patentowe zredagowane jest niezgodnie z wymogami ustawowymi, jednak określone w nim cechy wskazują na rozwiązanie w kategorii sposobu. Takie procedowanie organu wykazuje niekonsekwencję, bowiem rozpoznanie treści zgłoszenia projektu wynalazczego i jego zakwalifikowanie do kategorii sposobu przez eksperta organu były merytorycznie błędne, wszak skarżący wyraźnie wskazywał na wynalazek, tj. urządzenie do wędzenia, a nie na sam sposób. Opisana przez skarżącego cecha urządzenia do wędzenia, polegająca na niewydostawaniu się dymu wędzarniczego, nie mogła być oceniana przez eksperta jako przesłanka kwalifikująca rozwiązanie do kategorii sposobu, co zostało przez organ stwierdzone dopiero w decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. Co więcej, Urząd Patentowy RP dokonał publikacji, błędnie kwalifikując zgłoszenie wraz z opracowanymi przez skarżącego zastrzeżeniami patentowymi i opisem projektu wynalazczego. Organ nie poinformował skarżącego, że zastrzeżenia patentowe są zredagowane niezgodnie z wymogami, nie wezwał też strony, by swoje zgłoszenie uszczegółowiła w wymaganym zakresie, skoro - jak stwierdził - zastrzeżenia patentowe i opis nienależycie wyjaśniały istotę projektu wynalazczego i zakres żądanej ochrony prawnej, co już na tym etapie postępowania mogło powodować uznanie ich za niewystarczające dla udzielenia patentu na tak ujawniony wynalazek. O powyższym fakcie skarżący został powiadomiony dopiero pismem z dnia [...] sierpnia 2014 r., w którym dodatkowo organ powołuje się, na skutek błędnego zakwalifikowania zgłoszenia, na wzór użytkowy. Skarżący pismem z dnia [...] września 2014 r. ustosunkował się do ww. pisma organu i udzielił stosownych wyjaśnień, natomiast Urząd Patentowy RP wydał decyzję z dnia [...] listopada 2014 r., którą odmówił skarżącemu udzielenia patentu na wynalazek i w uzasadnieniu tej decyzji wskazał skarżącemu, jakie braki zawierało jego zgłoszenie i dlaczego nie można było udzielić patentu na zgłoszony wynalazek.

Skarżący w postępowaniu przed Urzędem Patentowym nie był reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, co tym bardziej powinno skłonić organ do pełnego informowania strony o jej prawach i obowiązkach, by jej interes prawny nie doznał uszczerbku. Brak właściwego informowania i wezwania strony do uzupełnienia dokumentacji zgłoszeniowej już na wstępnym etapie postępowania de facto miał decydujący wpływ na podjęte przez organ rozstrzygnięcie w I instancji. Z tej przyczyny dopiero we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący opisał jasno i jednoznacznie elementy konstrukcyjne urządzenia i ich wzajemne usytuowanie, co na tym etapie postępowania - jak wskazał organ w zaskarżonej decyzji - nie mogło odnieść zamierzonego przez skarżącego skutku. Widoczna jest zatem niekonsekwencja organu, która ujawnia liczne błędy w jego procedowaniu, co z kolei nie pozostaje bez wpływu na wynik sprawy.

Organ przez ponad 3 lata utrzymywał skarżącego w przeświadczeniu, że prowadzone jest badanie merytoryczne właściwie ujawnionego zgłoszenia i mając świadomość, że projekt wynalazczy skarżącego nie został dostatecznie i wyczerpująco opisany przy zgłoszeniu, dopuścił projekt do publikacji, co zniweczyło dalsze możliwości późniejszego wyjaśnienia istoty wynalazku przez skarżącego. Organ nie rozpatrzył zatem należycie istoty zgłoszonego przez skarżącego wynalazku i nie zbadał w sposób wyczerpujący stanu faktycznego, czym uchybił zarówno przepisom procesowym, jak i normom prawa materialnego. Dlatego też, Sąd zdecydował o wyeliminowaniu z obrotu prawnego obu podjętych w sprawie decyzji, uchylając je.

Urząd Patentowy RP w trakcie prowadzonego postepowania administracyjnego zobowiązany jest m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa, o czym stanowi powoływany już art. 8 kpa. Z zasady tej wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 kpa, odnosząc się do twierdzeń i zarzutów strony. Z zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 kpa, a uzupełnionej w przepisie art. 77 § 1 kpa, wynika, że to organ administracji zobowiązany jest do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, poprzez zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego. Organ winien jednocześnie dopuścić jako dowód wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia istoty sprawy, z zastrzeżeniem, że nie jest to sprzeczne z obowiązującym prawem. Winien także informować stronę o jej prawach i obowiązkach, a w razie konieczności - wezwać stronę do uzupełnienia zgłoszenia w celu właściwego ujawnienia wynalazku, czego w rozpoznawanej sprawie nie uczyniono, a co ma istotne znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.

Obowiązkiem organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie zastosowanie się do stanowiska wyrażonego w niniejszym wyroku. Urząd Patentowy RP, działając zgodnie z przepisami procedury administracyjnej i prawa materialnego, oceni, czy na zgłoszony przez skarżącego wynalazek należy udzielić patentu.

Uznając zatem skargę za uzasadnioną, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), orzekł, jak w sentencji wyroku.