Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 508/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2021-09-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł (spr.), po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 września 2021 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wójt Gminy G. decyzją z dnia 29 grudnia 2020 r. (nr [...]), wydaną m.in. na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.; powoływanej dalej w skrócie jako: "u.ś.r."), odmówił przyznania B. K. (zwanej dalej także jako: "wnioskodawczyni", "strona", "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką H. W.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że pomimo faktu sprawowania przez wnioskodawczynię opieki nad niepełnosprawną matką, nie został spełniony warunek wynikający z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem H. W. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Organ zaznaczył przy tym, że wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, odnoszącego się do art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie oznacza wykluczenia możliwości stosowania przesłanki określonej w tym przepisie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej także jako: "SKO"), po rozpatrzeniu wniesionego przez B. K. odwołania, decyzją z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm.) i art. 17 u.ś.r., utrzymało w mocy zakwestionowaną decyzję Wójta Gminy G.

SKO wskazało, że rozpatrywanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił wnioskodawczyni przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując na przepis art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z tym przepisem świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Przepis ten, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego K 38/13 z 21 października 2014 r. został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

SKO podkreśliło, że dotychczas w wydawanych decyzjach wskazywało, że powołany wyrok TK nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności jako przesłanki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Argumentując to stanowisko Kolegium wskazywało na punkt ósmy uzasadnienia przedmiotowego wyroku, omawiający skutki jego wydania. Z tej części uzasadnienia wyroku Trybunału wynika bowiem, że ustawodawca zobowiązany jest precyzyjnie określić przesłanki zróżnicowania i w jednakowy sposób uregulować prawo do świadczenia pielęgnacyjnego opiekunów osób niepełnosprawnych, które nie są dziećmi albowiem Konstytucja nie stwarza podstaw różnicowania sytuacji prawnej podmiotów należących do tej samej grupy, a takie zróżnicowanie mogłoby być uznane za uzasadnione tylko, gdyby opierało się na obiektywnych kryteriach odnoszących się do oceny całokształtu sytuacji materialnej osoby niepełnosprawnej. To, w ocenie SKO, oznaczało, że Trybunał Konstytucyjny orzekł o częściowej niekonstytucyjności wprowadzenia do ustawy o świadczeniach rodzinnych kryterium wieku powstania niepełnosprawności, jako przesłanki uzależniającej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego. Wyrok Trybunału nie oznaczał zaś usunięcia tego kryterium z ustawy, Nie stanowił również podstawy do uchylenia decyzji, które już przyznały prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie kreował także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Wykonanie wyroku Trybunału wymagało podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. W przedmiotowym zakresie SKO wskazywało również na to, że ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody. Powinien wszakże uwzględnić zarówno możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa, jak również uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy do ustawodawcy, który - biorąc pod uwagę skutki społeczne rozstrzygnięć podejmowanych w badanej materii - powinien tego dokonać bez zbędnej zwłoki.

SKO zauważyło jednak, że pomimo upływu ponad sześciu lat zalecanych działań ustawodawczych nie podjęto. Jednocześnie zaś utrwaliła się już linia orzecznicza wojewódzkich sądów administracyjnych (por. np. wyroki WSA w Krakowie z dnia 26 lipca 2017 r., sygn. akt III SA/Kr 647/17; WSA w Gliwicach z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt IV SA/GI29/17; WSA w Rzeszowie z dnia 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II SA/Rz 248/17; WSA w Gdańsku z 7 września 2017 r., sygn. akt III SA/Gd 510/17 i z 11 października 2018 r., sygn. akt III SA/Gd 651/18 ), którą podzielił w swoich orzeczeniach również Naczelny Sąd Administracyjny (por. np. wyroki NSA z dnia 14 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2920/16; z dnia 2 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 108/12; z dnia 26 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 128/16; z dnia 21 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2758/17). W orzeczeniach tych Sądy (w tym WSA w Gdańsku) wskazują, że nieprawidłowe jest stanowisko, że skoro Trybunał Konstytucyjny "nie uchylił art. 17 ust. 1b ustawy", to przepis ten winien być stosowany tak, jakby żadnego wyroku Trybunału Konstytucyjnego nie było. W uzasadnieniu wyroku Trybunał wskazał, że stosowanie w dotychczasowym brzmieniu art. 17 ust. 1b ustawy prowadzi do sytuacji, w której osoba rezygnująca bądź niepodejmująca pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad najbliższą osobą niepełnosprawną może być traktowana w odmienny sposób - z punktu widzenia prawa do świadczeń opiekuńczych - w zależności od wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. W ocenie Trybunału stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy jako kryterium identyfikacji beneficjentów świadczenia pielęgnacyjnego prowadzi do takiego zróżnicowania w obrębie prawa do świadczeń opiekuńczych, które traci swoje konstytucyjne uzasadnienie. Dzieje się tak wówczas, kiedy osoba wymagająca opieki zmienia status umożliwiający zaliczenie jej do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Na gruncie ustawy kryterium wyróżniającym taką kategorię jest ukończenie 18 roku życia, ewentualnie ukończenie 25 roku życia w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej. Przekroczenie tak wyznaczonej granicy wieku sprawia, że od tego momentu można mówić wyłącznie o jednej grupie podmiotów podobnych. Tworzą ją wówczas opiekunowie dorosłych osób niepełnosprawnych. Tymczasem brak jest konstytucyjnego uzasadnienia zróżnicowania podmiotów należących do tej kategorii. Trybunał uznał, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie tej części art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. Choć w uzasadnieniu ww. wyroku stwierdzono, że skutkiem wejścia w życie wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa, to jednocześnie Trybunał nie skorzystał z możliwości odroczenia utraty mocy obowiązującej derogowanej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia jest utrata przez art. 17 ust. 1b ustawy we wskazanym zakresie domniemania konstytucyjności z dniem publikacji w Dzienniku Ustaw, a okoliczności tej Sąd nie może nie brać pod uwagę. Zatem rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została uznana za niekonstytucyjną. Stwierdzenie niekonstytucyjności określonego przepisu ustawy ze swej istoty tworzy nowy stan prawny od chwili wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wyrok o sygnaturze K 38/13 został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r., pod poz. 1443, i z tym dniem orzeczenie TK weszło w życie. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Przyjęcie, że stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu nie przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego jest sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy mają obowiązek wcielać w życie.

Mając na uwadze powyższe, SKO wskazało, że z przyczyn pragmatycznych postanowiło uwzględnić to stanowisko - powszechnie już prezentowane w orzeczeniach sądów administracyjnych - i uznać za zasadny zarzut podniesiony w odwołaniu, że organ pierwszej instancji naruszył prawo materialne poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w przepisie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienie stanowiska Trybunału Konstytucyjnego wyrażonego w wyroku z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13.

Pomimo uwzględnienia zarzutu strony skarżącej o naruszeniu przez organ pierwszej instancji prawa materialnego, SKO uznało, że zaskarżona decyzja, co do zasady jest słuszna. SKO dokonując analizy materiału zgromadzonego w aktach sprawy stwierdziło, że wnioskodawczyni nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, gdyż - jego zdaniem - nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez B. K. a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.

W tym zakresie SKO wskazało, że podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (zob. np. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13). Przesłanka nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej musi mieć ścisły związek z koniecznością sprawowania opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).

Natomiast z włączonych do akt postępowania organu pierwszej instancji odpisów świadectw pracy wynika, iż ogólny staż pracy B. K. wynosi 4 lata i 4 miesiące. Ostatnio wnioskodawczyni była zatrudniona w [...] "D." s.c., w okresie od 23 stycznia 2008 r. do 15 czerwca 2010 r. Tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności u H. W. został ustalony od 15 października 2020 r., a zatem ponad 10 lat po ustaniu ostatniego zatrudnienia wnioskodawczyni. Jednocześnie wnioskodawczyni w toku prowadzonego postępowania nie wykazała się podejmowaniem żadnych inicjatyw mogących świadczyć o tym, że w ciągu tego dziesięciolecia zamierzała podjąć pracę zarobkową z której zmuszona była zrezygnować w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną matką. W tych okolicznościach SKO uznało za wątpliwy i nie udowodniony związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez B. K. a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką.

B. K. zaskarżyła powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie oraz uchylenie poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy G. Wniosła również o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 w związku z art. 140 k.p.a., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, polegające na dokonaniu przez SKO dowolnej i wybiórczej oceny dowodów (w tym oświadczenia skarżącej z 1 grudnia 2020 r. na druku oświadczenia złożone na wniosek strony, wywiadu środowiskowego) oraz poczynieniu błędnych ustaleń faktycznych;

- art. 17 u.ś.r., co miało wpływ na wynik sprawy, polegające na niezasadnym przyjęciu przez SKO, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego.

Uzasadniając zarzut naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego wskazano, że organ pierwszej instancji, na podstawie tych samych dowodów co SKO, ustalił że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką. W decyzji organu pierwszej instancji stwierdzono, że: "B. K. nie podejmuje zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności". W okresie przed złożeniem do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wniosku, co miało miejsce 2 grudnia 2020 r., także od 2010 r. do nadal, skarżąca sprawowała i sprawuje opiekę nad matką, dlatego nie podejmowała i nie podejmuje zatrudnienia. Podkreślono, że materiał dowodowy, zwłaszcza wywiad środowiskowy oraz pisemne oświadczenie skarżącej daje podstawę do ustalenia, że przypadku skarżącej niepodejmowanie pracy zarobkowej łączy się z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Istnieje zatem związek przyczynowo-skutkowy między niepodejmowaniem przeze nią zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Niepodejmowanie przeze nią pracy ma realny, faktyczny związek z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Z wywiadu środowiskowego oraz oświadczenia skarżącej z 1 grudnia 2020 r. wynikają następujące okoliczności: od 2010 r. stan zdrowia matki skarżącej pogarsza się znacznie, z roku na rok potrzebuje większej opieki; skarżąca mieszka wspólnie z matką i sprawuję nad nią opiekę; od 2010 r. skarżąca nie pracuje/nie podejmuje zatrudnienia, bo opiekuję się matką; w listopadzie 2020 r. wydano orzeczenie o zaliczeniu matki skarżącej do znacznego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano na stałe, wskazano tam m.in. że wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; skarżąca nie pracuje/nie podejmuje zatrudnienia, bo sprawuję opiekę nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej lub długotrwałej opiekł lub pomocy w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Uzasadniając natomiast zarzut naruszenia art. 17 u.ś.r. wskazano, że SKO niezasadnie przyjęło, że skarżąca nie spełnia warunków uprawniających do nabycia świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, np. zstępnemu jako krewnemu w pierwszym stopniu linii prostej (co wynika z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W przepisie tym rozróżnia się "niepodejmowanie zatrudnienia" od "rezygnacji z zatrudnienia". SKO w niniejszej sprawie wadliwie utożsamia te pojęcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, a wniesiona skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przedmiotem skargi skarżąca uczyniła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 kwietnia 2021 r. (nr [...]) utrzymującą w mocy decyzję Wójta Gminy G. z dnia 29 grudnia 2020 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką - H. W.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięć organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W rozpoznawanej sprawie organ pierwszej instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia twierdząc, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 17 ust. 1b u.ś.r., gdyż z załączonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu o niepełnosprawności nie wynika, aby niepełnosprawność matki skarżącej powstała do ukończenia przez nią 18 roku życia lub powstała w trakcie nauki w szkole albo w szkole wyższej, nie później jednak, niż do ukończenia 25 roku życia.

SKO uznało natomiast, że skarżącej należało odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia, bowiem nie spełnia ona przesłanek z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tzn. nie istnieje związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zapewnieniem niepełnosprawnej matce opieki, a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. W zakresie spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b u.ś.r. SKO przychylił się do stanowiska sądów administracyjnych, w których wskazywano, że mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, należy stosować art. 17 ust. 1b u.ś.r. z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Zdaniem Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wywiódł, że organ pierwszej instancji błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b ustawy, bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, przymiot konstytucyjności utraciło przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo tego decyzja organu pierwszej instancji, jak zasadnie wskazywał organ odwoławczy, jest zgodna z prawem. Nie może bowiem ujść uwadze, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Z przytoczonego wyżej art. 17 ust. 1 tej ustawy, wynika jednoznacznie, że osoba wnioskująca o świadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy.

Zaakcentować należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca.

Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/1). A zatem zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 275/21 (nie pub.) wyraził pogląd, który skład orzekający w pełni akceptuje, że prawidłowo interpretowana hipoteza normy wyrażonej w art. 17 ust. 1 u.ś.r. obejmuje również konieczność poszukiwania związku - także czasowego - pomiędzy zaprzestaniem aktywności zawodowej (działań zmierzających do jej podjęcia),

a wystąpieniem konieczności opieki nad osobą niepełnosprawną.

Z akt sprawy wynika, że skarżąca złożyła w dniu 2 grudnia 2020 r.

w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w G. wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką - H. W. Matka skarżącej (ur. [...] 1947 r.) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie z dnia 16 listopada 2020 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W). W orzeczeniu tym podano, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się - od 15 października 2020 r.

Ostatnie zatrudnienie wnioskodawczyni B. K. (ur. [...] 1982 r.) ustało z dniem 15 czerwca 2010 r. Jak wynika z przedłożonego świadectwa pracy z dnia 16 czerwca 2016 r., stosunek pracy ustał na skutek wypowiedzenia przez pracodawcę z powodu likwidacji etatu. Zatem od ponad 10 lat skarżąca jest bierna zawodowo. Uwzględniając powyższe, trafnie SKO wskazało, że wnioskodawczyni była ostatnio zatrudniona w okresie od 23 stycznia 2008 r. do 15 czerwca 2010 r., tymczasem znaczny stopień niepełnosprawności u jej matki (H. W.) został ustalony od 15 października 2020 r., a zatem ponad 10 lat po ustaniu ostatniego zatrudnienia wnioskodawczyni.

W oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r. skarżąca wskazała, że nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Urzędzie Pracy. Mieszka wspólnie z matką, pracuje tylko jej mąż, na utrzymaniu mają dwoje dorastających dzieci. Stan zdrowia jej matki od 2010 r. pogarsza się znacznie i z roku na rok potrzebuje większej opieki. Ostatnie twierdzenie skarżącej zawarte w powyższym oświadczeniu o znacznym pogorszeniu się stanu zdrowia matki od 2010 r. (a więc od czasu ustania zatrudnienia skarżącej), nie znajduje jednak odzwierciedlenia w materiale dowodowym sprawy. Nie potwierdza tej okoliczności załączona do wniosku Karta Informacyjna Leczenia Szpitalnego z dnia 23 września 2020 r. w której wskazano m.in., że pacjentka (H. W.) została przyjęta na Oddział Chorób Płuc z powodu przewlekłej duszności ze świstem. Z powodu podwyższonego poziomu D-dimerów wykonano w SOR angioTK klatki piersiowej - wykluczono zatorowość, uwidoczniono zmianę ogniskową w szczycie płuca prawego, podejrzenie zmiany 3 lata temu (...). W Karcie Informacyjnej mowa jest o występowaniu zaburzeń u matki skarżącej od około roku ("w wywiadzie: od około roku zaburzenia chodu i równowagi, ruchy mimowolne oraz zaburzenia zachowania, problem z pamięcią, a także chwiejność emocjonalna"). Trzeba również zaznaczyć, że akt sprawy wynika, iż wniosek do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w W. został złożony w dniu 15 października 2020 r.

Mając na uwadze całokształt podniesionych powyżej okoliczności, trudno uznać, że skarżąca obecnie nie podejmuje zatrudnienia lub pracy zarobkowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad matką. Sąd przychyla się do stanowiska SKO, że w rozpatrywanej sprawie istnieją uzasadnione wątpliwości, że skarżąca chciałaby podjąć aktywność zawodową lecz jej nie podejmuje z uwagi na sprawowanie opieki. Należy ponownie podkreślić, że ostatnie zatrudnienie skarżącej ustało 15 czerwca 2010r. Oznacza to, że skarżąca nie pracuje od ponad 10 lat. Nie jest przekonujące w tym zakresie lakoniczne twierdzenie skarżącej zawarte w oświadczeniu z dnia 1 grudnia 2020 r., że stan jej matki od 2010 r. pogarsza się znacznie, nie znajduje ono bowiem odzwierciedlenia w dokumentach przedłożonych przez skarżącą w toku postępowania zainicjonowanego jej wnioskiem.

W aspekcie dokonanych rozważań należy podkreślić, że na etapie postępowania odwoławczego SKO wysłało zawiadomienie z dnia 10 marca 2021 r., w którym działając na podstawie art. 9 k.p.a. w zw. z art. 79a k.p.a. wyjaśniło skarżącej, że podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, wynikającą z art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez osobę występującą o ustalenie prawa do tego świadczenia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. SKO podniosło, że w rozpatrywanej sprawie, w jego ocenie, nie zostało jednoznacznie wskazane istnienie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawna matką, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnie z żądaniem strony (vide: - k. 6 akt admin. organu II instancji).

Należy podkreślić, że jedyną reakcją skarżącej na powyższe zawiadomienie, było złożenie oświadczenia zawartego w piśmie z dnia 29 marca 2021 r., w którym podniosła iż "uważa, że składanie dodatkowych dowodów jest zbędne, ponieważ przedstawiła dokumenty, które świadczą o powadze sytuacji". W piśmie tym nawiązała również do swojej sytuacji rodzinnej i finansowej. Tym samym, co nie może budzić wątpliwości, że skarżąca uchyliła się od przedstawienia organowi dowodów, jak i argumentów, przemawiających za stanowiskiem reprezentowanym przez nią w sprawie, w tym dotyczących spełnienia przez nią spornej przesłanki.

Zdaniem Sądu, skarżąca nie może ze swojej biernej postawy wywodzić dla siebie korzystnych skutków prawnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że ciężar prowadzenia postępowania dowodowego nie spoczywa wyłącznie na organie ale również na stronie, która z określonego faktu chce wyprowadzić dla siebie korzystne skutki prawne.

W konsekwencji poczynionych rozważań, nie można uznać, aby doszło do naruszenia przez organ wskazanych w skardze przepisów k.p.a. w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Organ zbadał istotne okoliczności faktyczne sprawy, nie naruszając podstawowych zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej (art. 7, art. 75 i art. 77 § 1 k.p.a.) i ocenił dowody zgodnie z art. 80 k.p.a. Fakt, że skarżąca nie zgadza się z oceną i argumentacją organu, nie uzasadnia zarzutu naruszenia prawa w zakresie postępowania.

Konkludując, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że opisana w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi. Brak jest bowiem bezpośredniego związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką a niepodejmowaniem przez skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Można dodać, że w sprawie nie było kwestionowane, że skarżąca (córka) nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych do ubiegania się o przyznanie świadczenia wnioskowanego przez nią na matkę. Także wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, SKO w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednoznacznie wskazało, że w okolicznościach sprawy - "uznało, za wątpliwy i nie udowodniony związek pomiędzy nie podejmowaniem zatrudnienia przez Panią B. K. a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką". Nie można przyjąć, że doszło do utożsamienia przez organ pojęć "niepodejmowania zatrudnienia" i "rezygnacji z zatrudnienia".

Podsumowując dokonane rozważania należy uznać, że brak było podstaw do wzruszenia i wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

Sąd orzekł w niniejszej sprawie na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie ustawowym nie zażąda przeprowadzenia rozprawy.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).