Wyrok NSA oz. w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 1098/99
NSA oz. w Lublinie
Data orzeczenia: 2001-01-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 613  Ochrona środowiska i ochrona przyrody
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Administracyjne postępowanie
Powołane przepisy: article: art. 48 ust. 1-2
journal: Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196
law: Obwieszczenie Ministra Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa z dnia 21 marca 1994 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska.
article: art. 124
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz. 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: par. 22 pkt 6
journal: Dz.U. 1998 nr 135 poz. 881
law: Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców.
article: art. 28
journal: Dz.U. 1980 nr 9 poz. 26
law: Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 marca 1980 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego.
Teza: 1. Na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ podmiotem uprawnionym do wystąpienia o zezwolenie na wycięcie drzewa jest użytkownik nieruchomości /właściciel, użytkownik wieczysty, dzierżawca/. Rejonowy Zakład Energetyczny nie jest użytkownikiem nieruchomości ale użytkownikiem urządzeń elektroenergetycznych, a więc nie jest stroną postępowania opartego na cytowanym przepisie.

2. Przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ w art. 124 reguluje zagadnienia związane z przeprowadzeniem i budową na gruncie /w celach publicznych/ urządzeń służących m.in. do przesyłania energii elektrycznej. Przepisy te przewidują ustanowienie swoistej służebności przesyłowej, będącej modyfikacją służebności gruntowej na rzecz jednostek zobowiązanych do czynności związanych z budową, eksploatacją i konserwacją urządzeń elektroenergetycznych, polegającej na udostępnieniu terenu w celu wykonania tych czynności. Uprawnienia do ograniczonego /określonego zakresem niezbędnych czynności eksploatacyjnych/ władztwa nad cudzą rzeczą wynikającą również wprost z par. 22 pkt 6 rozporządzenia /tzw. przyłączeniowego/ Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców /Dz.U. nr 135 poz. 881/. Zobowiązuje ono odbiorcę energii elektrycznej do umożliwienia upoważnionym przedstawicielom zakładów energetycznych dostępu wraz z niezbędnym sprzętem, do należących do tych zakładów urządzeń energetycznych zlokalizowanych na nieruchomości odbiorcy.

TEZY

1. Na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ podmiotem uprawnionym do wystąpienia o zezwolenie na wycięcie drzewa jest użytkownik nieruchomości /właściciel, użytkownik wieczysty, dzierżawca/. Rejonowy Zakład Energetyczny nie jest użytkownikiem nieruchomości ale użytkownikiem urządzeń elektroenergetycznych, a więc nie jest stroną postępowania opartego na cytowanym przepisie.

2. Przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ w art. 124 reguluje zagadnienia związane z przeprowadzeniem i budową na gruncie /w celach publicznych/ urządzeń służących m.in. do przesyłania energii elektrycznej. Przepisy te przewidują ustanowienie swoistej służebności przesyłowej, będącej modyfikacją służebności gruntowej na rzecz jednostek zobowiązanych do czynności związanych z budową, eksploatacją i konserwacją urządzeń elektroenergetycznych, polegającej na udostępnieniu terenu w celu wykonania tych czynności. Uprawnienia do ograniczonego /określonego zakresem niezbędnych czynności eksploatacyjnych/ władztwa nad cudzą rzeczą wynikającą również wprost z par. 22 pkt 6 rozporządzenia /tzw. przyłączeniowego/ Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. w sprawie szczegółowych warunków przyłączenia podmiotów do sieci elektroenergetycznych, pokrywania kosztów przyłączenia, obrotu energią elektryczną, świadczenia usług przesyłowych, ruchu sieciowego i eksploatacji sieci oraz standardów jakościowych obsługi odbiorców /Dz.U. nr 135 poz. 881/. Zobowiązuje ono odbiorcę energii elektrycznej do umożliwienia upoważnionym przedstawicielom zakładów energetycznych dostępu wraz z niezbędnym sprzętem, do należących do tych zakładów urządzeń energetycznych zlokalizowanych na nieruchomości odbiorcy.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy ze skargi (...) Korporacji Energetycznej SA w Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. z dnia 12 sierpnia 1999 r. (...) w przedmiocie zezwolenia na wycięcie drzewa - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. po rozpatrzeniu odwołania Adama G. od decyzji Zastępcy Burmistrza Miasta T.-L. z dnia 1 lipca 1999 r. (...) w sprawie zezwolenia na wycinkę 1 sztuki drzewa - gatunek świerk srebrzysty rosnącego na prywatnej posesji Adama G., na podstawie art. 138 par. 1 pkt 2 Kpa i art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ - orzekło uchylić zaskarżoną decyzję w całości i umorzyć postępowanie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu stwierdza się, że decyzją z dnia 1.07.1999 r. wydaną przez Zastępcę Burmistrza Miasta T.-L. wyrażono zgodę na wycięcie 1 sztuki drzewa - gatunek świerk srebrzysty z prywatnej posesji Adama G. W rozstrzygnięciu decyzji orzeczono, że wycinki drzewa dokona Rejonowy Zakład Energetyczny w T.-L. na wniosek, którego wydano zezwolenie na ścięcie drzewa, zaś usunięte drzewo zostanie pozostawione do dyspozycji właściciela.

Od powyższej decyzji odwołał się Adam G., właściciel prywatnej posesji, na której rośnie przedmiotowe drzewo. Podniósł że nie wyraża zgody na wycinkę drzewa. które stanowi ozdobę jego działki. Zaproponował przebudowę linii energetycznej z drutów na kablową.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. stwierdziło, że na działce przy ul. R. 3 w T.-L. stanowiącej własność Adama G. rośnie drzewo iglaste - gatunek świerk srebrzysty, którego konary dotykają drutów linii energetycznej niskiego napięcia, przebiegającej przez przedmiotową działkę na odcinku przęsła od słupa nr 8 do nr 8/1. W związku z tym, że drzewo utrudnia eksploatację linii energetycznej oraz stwarza zagrożenie porażeniem prądem elektrycznym osób postronnych. Rejonowy Zakład Energetyczny w T.-L. pismem z dnia 11 czerwca 1999 r. wystąpił do Urzędu Miasta T.-L. z żądaniem wydania decyzji administracyjnej zezwalającej na usunięcie drzewa.

Organ pierwszej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji w dniu 30 czerwca 1999r. przeprowadził wizję lokalną działki z udziałem przedstawiciela miasta i Rejonowego Zakładu Energetycznego. Z notatki służbowej sporządzonej z czynności oględzin wynika, że drzewo winno być ścięte. Powyższe ustalenia stanowiły podstawę do wydania w dniu 1 lipca 1999 r. zaskarżonej decyzji, której adresatem był Rejonowy Zakład Energetyczny w T.-L. Skarżący dowiedział się o zamiarze ścięcia drzewa z jego prywatnej posesji w dniu otrzymania decyzji.

Jako materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organ pierwszej instancji powołał art. 48 ust. 2 i art. 86 d ust. 1 pkt 5 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska. Z powyższych przepisów nie wynika, kto jest uprawnionym do występowania z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzewa, co oznaczałoby, że z takim wnioskiem mógłby wystąpić każdy podmiot. Jednakże analiza przepisu art. 48 ust. 1 ustawy, z którego wynika, że jednostki organizacyjne i osoby fizyczne są obowiązane utrzymywać we właściwym stanie drzewa i krzewy rosnące na użytkowanych nieruchomościach prowadzi do wniosku, że prawo ubiegania się o udzielenie zezwolenia na usunięcie drzewa, przysługuje tylko użytkownikom nieruchomości, do których zalicza się właścicieli, zarządców, użytkowników wieczystych i inne osoby mające prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą nieruchomością. Z treści powołanego przepisu art. 48 ust. 1 należy wyciągnąć wniosek, że legitymacja do wystąpienia z wnioskiem o wyrażenie w postępowaniu administracyjnym zgody na usunięcie drzewa przysługuje tylko użytkownikowi, a zatem w przedmiotowej sprawie Rejonowy Zakład Energetyczny nie miał takiej legitymacji. Z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na ścięcie drzewa mógł wystąpić tylko właściciel posesji Adam G. i tylko na jego wniosek mogło być wszczęte postępowanie administracyjne. Brak jego wniosku uczynił postępowanie bezprzedmiotowym. Z powyższych przyczyn należało przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie brak było w ogóle podstaw prawnych do prowadzenia postępowania administracyjnego.

W obowiązującym stanie prawnym spór dotyczy usunięcia drzewa zagrażającego linii energetycznej może być rozstrzygnięty nie w trybie administracyjnym, lecz przez sąd powszechny na podstawie przepisów kodeksu cywilnego.

Od tej decyzji (...) Korporacja Energetyczna SA w Z. wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Zaskarżonej decyzji zarzuca:

1/ naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 31 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ - poprzez jego nie zastosowanie,

2/ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 28 w związku z art. 61 par. 1 Kpa - poprzez ich niezastosowanie,

3/ naruszenie przepisów postępowania administracyjnego poprzez zamieszczenie w uzasadnieniu oceny wykraczającej poza ramy istoty rozpoznawanej sprawy, a to art. 104 par. 2 Kpa.

W skardze stwierdza się, że pismem z dnia 10 czerwca 1999 r. Adam G. zwrócił się do Rejonowego Zakładu Energetycznego z prośbą o usunięcie lub przebudowę przebiegającej przez posesję linii energetycznej, w której przewody wrastają gałęzie rosnącego na tejże posesji świerka srebrzystego, "co stwarza zagrożenie dla życia i zdrowia". Pomijając koszty takiej przebudowy, to uruchomienie procesu inwestycyjnego /pozwolenia wymagane przepisami budowlanym/ trwa wiele miesięcy i nie likwiduje realnego i aktualnego zagrożenia. Tym bardziej, że właściciel nie zgadza się na jakiekolwiek podcięcie gałęzi motywując to dekoracyjną funkcją drzewa "będącego dużą ozdobą działki i osiedla". W tej sytuacji jedynym rozsądnym wyjściem zdaniem RZE w T.-L. stało się jego wycięcie. W związku z powyższym zakład wystąpił do Urzędu Miasta T.-L. z wnioskiem o wycięcie drzewa co umożliwia zastosowanie innych instrumentów prawnych prowadzących do tego celu w tym jako ostateczne rozstrzygnięcie sądu. Po przeprowadzeniu wizji lokalnej, Urząd podzielił stanowisko RZE i udzielił takiej zgody, nakładając jednocześnie na zakład obowiązek zajęcia się ewentualną wycinką. Decyzję z dnia 1.07.1999 r. (...) sformułowaną w bezosobowej formie otrzymali wnioskodawca i właściciel drzewa. Podważa to stwierdzenie Kolegium, że jej adresatem był RZE w T.-L. Skarżąca Korporacja uważa, że bardziej właściwe byłoby zaadresowanie decyzji do właściciela z wiadomością do wnioskodawcy. Odwołanie od decyzji, o której mowa złożył właściciel nieruchomości Adam G. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. uchyliło decyzję organu I instancji i umorzyło prowadzone tam postępowanie. Rozstrzygnięcie oparto na następujących przesłankach:

a/ wniosek o zezwolenie na wycinkę drzewa może złożyć tylko użytkownik nieruchomości, którym nie jest zakład energetyczny,

b/ legitymację do wszczęcia postępowania administracyjnego w konkretnej sprawie posiadał tylko właściciel posesji, a brak takiego wniosku uczynił postępowanie bezprzedmiotowym,

b/ obowiązujący stan prawny wyklucza administracyjny tryb rozstrzygania sporów dotyczących usunięcia drzewa zagrażającego linii energetycznej. Spory takie winny być rozstrzygane przez sądy powszechne w oparciu o przepisy Kc.

Ad. "a".

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. nr 115 poz. 741 ze zm./ w art. 124 reguluje zagadnienia związane z przeprowadzeniem i budową na gruncie /w celach publicznych/ urządzeń służących między innymi do przesyłania energii elektrycznej. Unormowania te są podobne do regulacji zawartych w obowiązującej w okresie budowy przebiegającej przez działkę Adama G. linii NN ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości - art. 70, art. 75 /t.j. Dz.U. 1991 nr 30 poz. 127/. Przepisy te przewidują ustanowienie swoistej służebności przesyłowej, będącej modyfikacją służebności gruntowej na rzecz jednostek zobowiązanych do czynności związanych z budową, eksploatacją i konserwacją urządzeń elektroenergetycznych, polegającej na udostępnieniu terenu w celu wykonania tych czynności. Uprawnienia do ograniczonego /określonego zakresem niezbędnych czynności eksploatacyjnych/ władztwa nad cudzą rzeczą wynikającą również wprost z par. 22 pkt 6 rozporządzenia /tzw. przyłączeniowego/ Ministra Gospodarki z dnia 21 października 1998 r. /Dz.U. nr 135 poz. 881/. Zobowiązuje ono odbiorcę energii elektrycznej do umożliwienia upoważnionym przedstawicielom zakładów energetycznych dostępu wraz z niezbędnym sprzętem, do należących do tych zakładów urządzeń energetycznych zlokalizowanych na nieruchomości odbiorcy.

Posiadając na mocy aktów wyższego rzędu określone władztwo nad cudzą rzeczą, zakład energetyczny jest użytkownikiem i to zgodnie z wykładnią tego pojęcia przez Kolegium. Według ustalonych w doktrynie poglądów służebność nie może polegać na obowiązku czynnym. Obowiązki właściciela nieruchomości polegają na znoszeniu tego, że uprawniony korzysta z jego nieruchomości /J. Ignatowicz - Prawo rzeczowe W-wa 1994 r. str. 218/ W związku z tym nie można żądać od właściciela nieruchomości, ażeby to on występował z wnioskiem o wydanie zezwolenia na wycięcie drzewa zagrażającego linii. Nie leży to w jego interesie i nic nie uzasadnia poglądu, że miałby on tracić czas i ponosić koszty związane z uzyskaniem zezwolenia i wycinką drzewa. Przeciwnie, to zakład energetyczny jest zainteresowany /w większości przypadków/ koniecznością wycinki, jeżeli tego wymaga utrzymanie i konserwacją linii przesyłowych i to zakład winien zająć się całością spraw z tym związanych. Uzasadniając twierdzenie, że istniejący w strukturze ZKE SA Rejonowy Zakład Energetyczny w T.-L. jest użytkownikiem terenu, na którym usytuowane są wchodzące w jego skład urządzenia elektroenergetyczne, udowodniono że tym samym posiada legitymację do wystąpienia z wnioskiem do właściwych organów o wyrażenie zgody na wycinkę drzewa zagrażającego tym urządzeniom.

Przeciwne stanowisko Kolegium uzasadnia twierdzenie o naruszenie art. 48 ust. 1 i 2 ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska zawarte w punkcie 1 zarzutów.

Ad."b"

Zgodnie z art. 61 par. 1 Kpa organ wszczyna postępowanie administracyjne na żądanie strony. A stroną w myśl art. 28 Kpa jest każdy, kto żąda czynności ze względu na interes prawny lub obowiązek. Obowiązek utrzymania zdolności urządzeń energetycznych do utrzymania w sposób ciągły dostaw energii elektrycznej określa wprost art. 4 ust. 1-3 prawa energetycznego /Dz.U. 1997 nr 54 poz. 348 ze zm./ jest on skonkretyzowany we wspomnianym już "przyłączeniowym" rozporządzeniu Ministra Gospodarki z 1998 r. w par. 21 pkt 5 i innych przepisach eksploatacyjnych, wśród których ważną rolę odgrywają Polskie Normy. PN-75/E05100 Elektroenergetyczne Linie Napowietrzne w rozdziale 23 określa wymagania odległościowe gałęzi drzew i krzewów od przewodów linii napowietrznych Konieczność spełnienia ustawowych obowiązków uzasadnia wystąpienie skarżącej o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie o wydanie zezwolenia na wycinkę drzewa. Odmawianie tych uprawnień przez Kolegium Odwoławcze uzasadnia umieszczony przez skarżącą w punkcie 2 zarzut naruszenia przepisów art. 28 w związku z art. 61 par. 1 Kpa.

Ad."c"

Istotą wniosku RZE w T.-L. jak też rozstrzygnięcia organu I instancji była zasadność wycinki drzewa w świetle ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska, a nie brak zgody właściciela na takie rozwiązanie. Tylko ta zasadność może być przedmiotem zaskarżenia. Zezwolenie na wycinkę drzewa wydane przez właściwy organ nie jest równoznaczne z nakazem. Właściciel może lub nie, skorzystać z takiego zezwolenia i odwrotnie zgoda lub nawet żądanie ze strony właściciela gruntu na wycięcie zagrażającego linii drzewa nie upoważniałoby zakładu energetycznego do podjęcia tego typu czynności bez zezwolenia właściwego organu w sytuacjach gdy takie zezwolenie jest wymagane. Kierując "spór" do rozstrzygnięcia na drogę postępowania sądowego, Kolegium wykroczyło poza ramy rozpoznawanej sprawy, a to uzasadnia zarzut umieszczony w punkcie 3, naruszenia art. 104 par. 2 Kpa poprzez brak rozstrzygnięcia co do jej istoty.

Rozstrzygnięcie Kolegium odmawiające zakładowi energetycznemu uprawnień do występowania z wnioskiem o zezwolenie na wycinkę drzewa, jest sprzeczne z ustaloną od lat procedurą, obowiązującą w całym kraju. Takie rozumienie tej procedur podziela również Ministerstwo Ochrony Środowiska i Zasobów Naturalnych, które w roku 1994 rozesłało do terenowych organów władzy do stosowania, opracowany na swoje zlecenie Poradnik Prawny Ochrony Środowiska. W zeszycie nr 1 na stronie 65 w rozdziale zatytułowanym Prawna Ochrona Drzew przyznaje się delegacje, o której mowa zakładom energetycznym.

Rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Z. sugerujące, a właściwie przesądzające przyszłe rozstrzygnięcia w podobnych sprawach, może sparaliżować działalność służb eksploatacyjnych przynajmniej na terenie swojego działania. Każda linia elektroenergetyczna przebiega przez tereny kilkudziesięciu lub kilkuset właścicieli. Żądanie od nich sporządzenia wniosków na wycinkę drzew zagrażających linii byłoby absurdem.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Z. wnosi o jej oddalenie.

Rozpatrując złożoną skargę Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W sprawie podniesiono wiele argumentów i poglądów.

Zaskarżona decyzja jest oparta o przepis art. 138 par. 1 pkt 2 /zd. 2/ Kpa tzn. organ wyższy uchylił decyzję organu I instancji i umorzył postępowanie pierwszej instancji.

Zgodnie z art. 105 par. 1 Kpa organ administracji umarza postępowanie /tzn,. obowiązany jest umorzyć postępowanie/ gdy stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe.

Oznacza to, że toczy się postępowanie, a brak jest w ogóle postaw prawnych lub faktycznych do prowadzenia postępowania administracyjnego, czyli od początku nie istnieje przedmiot postępowania.

W sprawie podstawowym i właściwie jedynym zagadnieniem stanowiącym przedmiot sporu pomiędzy stronami jest zagadnienie czy Rejonowy Zakład Energetyczny jest stroną w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 48 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 3 stycznia 1980 r. o ochronie i kształtowaniu środowiska /t.j. Dz.U. 1994 nr 49 poz. 196 ze zm./ tj. czy w tym trybie może wystąpić o zezwolenia na wycięcie drzewa.

Zdaniem Sądu stanowisko Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest w tej kwestii prawnie uzasadnione.

Drugi ustęp art. 48 statuuje obowiązek uzyskania zezwolenia organu gminy na "usunięcie przez użytkownika nieruchomości drzew i krzewów". Wynika z tego, że na podstawie cyt. przepisu podmiotem uprawnionym do wystąpienia z wnioskiem jest użytkownik nieruchomości, a więc właściciel, użytkownik wieczysty, dzierżawca. Rejonowy Zakład Energetyczny nie jest użytkownikiem nieruchomości ale użytkownikiem urządzeń elektroenergetycznych, a więc nie jest stroną postępowania opartego na cytowanym przepisie.

Ewentualne roszczenie skarżącego dotyczące usunięcia drzewa mogą być dochodzone przed sądem powszechnym.

W tej sytuacji Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów obowiązującego prawa i skargę od niej oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym.