Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 17/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2022 r. w trybie uproszczonym w Wydziale IV sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza G. z dnia [...]r. w przedmiocie odmowy przyznania M. S. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem.

Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 28 maja 2021 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem E. S. (ur. [...]r.).

Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił Stronie przyznania wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne sprawy wywodząc, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po ustawowo określonym czasie, co po myśli art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.), wyłącza możliwość ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Niezależnie od tego organ I instancji wskazał, że zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia, zatem brak związku przyczynowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało brzmienie art. 17 ust.1, ust. 1a, ust. 1b, ust. 5 u.ś.r. Następnie odnosząc się do podanych w decyzji organu I instancji podstaw odmowy ustalenia prawa do wnioskowanego świadczenia organ odwoławczy wskazał na orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13. Wyrokiem tym, nie uchylając art. 17 ust. 1b u.ś.r., Trybunał Konstytucyjny stwierdził jego niezgodność z art. 32 Konstytucji. Okoliczność ta winna być brana pod uwagę przy wykładni spornego zapisu, w rezultacie przy ocenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego należy pominąć kryterium dotyczące momentu powstania niepełnosprawności.

W tym względzie organ odwoławczy nie podzielił zatem stanowiska przedstawionego przez organ I instancji, przychylił się natomiast do wniosków dotyczących kolejnej z powołanych podstaw ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Uzasadniając swój pogląd - w obszernych motywach uzasadnienia - stwierdził, że prawo to jest warunkowane istnieniem wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o świadczenie oraz niepodejmowanie (rezygnacja) przez beneficjenta świadczenia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.

Oceniając zebrane w sprawie dowody organ wskazał, że niespornie małżonek Strony należy do grupy osób uprawnionych alimentacyjnie. Odnosząc się do dalszych uwarunkowań organ wskazał na cel świadczenia mającego zrekompensować opiekunowi sprawującemu stałą i ciągłą opiekę nad osobą niepełnosprawną rezygnację z zatrudnienia lub jego niepodejmowanie właśnie z uwagi na sprawowanie tej opieki. Przy czym zakres opieki winien wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia (pracy zarobkowej). W tych okolicznościach kluczowym jest ustalenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Odwołując się do zebranej w sprawie dokumentacji organ wskazał, że mąż Strony orzeczeniem z dnia 25 lutego 2021 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności do dnia 28 lutego 2022 r. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się na 10 lutego 2021 r. Niepełnosprawność istnieje od 54 roku życia. Z orzeczenia tego wynika również konieczność całkowitej pomocy osób trzecich w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.

Z przeprowadzonego w dniu 21 czerwca 2021 r. wywiadu środowiskowego wynika, że Skarżąca (ur. 26 kwietnia 1958 r.) jest osobą nieaktywną zawodowo, pobiera emeryturę, zamieszkuje i prowadzi gospodarstwo domowe z mężem, który także nie jest aktywny zawodowo (pobiera emeryturę z zasiłkiem pielęgnacyjnym). Mąż Strony choruje na zaawansowaną cukrzycę, ma niedowład kończyn górnych, skoliozę kręgosłupa, niedosłuch. W styczniu 2021 r. przeszedł amputację kończyny dolnej, porusza się wyłącznie na wózku inwalidzkim z powodu dysfunkcji kręgosłupa (obniżona sprawność rąk) nie może korzystać z kul ortopedycznych. Nie jest w stanie samodzielnie wjechać do łazienki, jest przez Stronę wysadzany na toaletę przenośną, nie jest w stanie poruszać się samodzielnie w obrębie mieszkania oraz środowisku zewnętrznym, wykonać czynności higienicznych oraz toaletowych (najczęściej kąpiel wykonywana jest na wózku, przy pomocy syna). Mąż Strony nie jest w stanie sporządzić i odgrzać posiłków, zrobić zakupów, uczestniczyć w procesie rehabilitacji i leczenia, dawkować leków (w tym insuliny), kontaktować się z pracownikami medycznymi.

Okoliczności te potwierdził pracownik socjalny. Ustalił również, że małżonkowie mają trzech synów, z których dwaj mieszkają w Niemczech i tam pracują, z rodzicami utrzymują sporadyczny kontakt. Małżonkowie nie znają ich adresów. Syn S. mieszka w G., jest bezrobotny, poszukuje pracy, pomaga przy czynnościach higienicznych, zakupach, wyprowadzaniu psa. Opiekę sprawuje gównie Skarżąca.

Oświadczenia złożył mąż Skarżącej jak i Skarżąca potwierdzając ustalenia zawarte w wywiadzie środowiskowym. Dodatkowo Skarżąca opisała rozkład czynności związanych z opieką nad Stroną, wyjaśniając, że od godziny 7 do 10 pomaga mężowi w toalecie, ubieraniu, sadza na wózek, podaje leki i posiłek; między 10-16 robi zakupy, obiad, czasami karmi męża, sadza na przenośną toaletę, kontaktuje się z lekarzami, sprząta, pierze, podejmuje czynności związane z utrzymaniem higieny męża i czystości mieszkania; pomiędzy 16 – 20 przygotowuje kolejny posiłek, mierzy cukier, podje leki, wykonuje kolejne czynności higieniczne, układa męża do snu, w nocy wielokrotnie monitoruje stan zdrowia męża. Nie może w tych okolicznościach podjąć zatrudnienia.

Wyjaśnienia złożył także syn Skarżącej, wskazując, że wznowił działalność gospodarczą, która nie przynosi jeszcze zysków, ma na utrzymaniu rodzinę, nie ma zatem możliwości finansowych w zakresie opłacenia opieki nad ojcem. Nie jest dyspozycyjny, opiekę sprawuje sporadycznie lub wg potrzeb, wszystkim zajmuje się wyłącznie Skarżąca.

W wyjaśnieniach z dnia 21 lipca 2021 r. Skarżąca podała, że poza nią nie ma innych osób mogących sprawować opiekę nad mężem. Wskazała, że od 2010 r. do 2018 r. pobierała rentę z ZUS z tytułu niezdolności do pracy (posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności), W tym czasie przeszła trzy operacje kręgosłupa, kolana oraz ręki spowodowane poślizgnięciem się. W czasie pobierania renty Strona nie wykonywała żadnej pracy zawodowej ani dorywczej, od 2018 r. jest uprawniona do emerytury. Skarżąca wyjaśniła także, że opieka nad mężem jest zależna od sytuacji, co szeroko opisała. Podkreślała, że opieka nad mężem uniemożliwia jej podjęcie pracy, gdyż jest potrzebna na zawołanie męża, sama także dostrzega konieczność pomocy w wykonywaniu wielu czynności.

Organ wskazał także na zebraną dokumentację medyczną męża Strony, z której wynika, że choruje on na cukrzyce insulinozależną, z powikłaniami w zakresie krążenia obwodowego. Ma martwicę stopy prawej w przebiegu cukrzycy, amputowaną nogę na poziome podudzia, nadto nadciśnienie tętnicze, chorobę niedokrwienną serca, dusznice bolesną stabilną, przewlekłe zapalenie bony śluzowej żołądka, przepuklinę roztworu przełykowego, przewlekły zespół bólowo-korzeniowy na podłożu zmian zwyrodnieniowo- dyskopatycznych kręgosłupa odcinka szyjnego i lędźwiowego, stan po urazie czaszki ze złamaniem łuski kości skroniowej lewej, dyslipidemię, miażdżycę uogólnioną, przewlekły zespół depresyjno – lekowy, naglące parcie na mocz i nietrzymanie moczu. Wg zaświadczenia lekarskiego mąż Strony jest niesamodzielny, niechodzący, wymaga pomocy przy podstawowych czynnościach higienicznych, ubieraniu się spożywa przygotowane posiłki.

Oceniając zebrany materiał dowodowy organ odwoławczy, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych stwierdził, że u podstaw oceny przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego leży fakt niepodejmowania pracy (rezygnacji) przez osobę zdolną do pracy z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad osoba niepełnosprawną. Zatem zaprzestanie aktywności zawodowej musi być spowodowane koniecznością sprawowania takiej opieki, co dotyczy osób zdolnych do pracy i mogących ją podjąć, aktywnych zawodowo. Świadczenie pielęgnacyjne jest kierowane do takiej właśnie grupy osób i ma zastąpić, zrekompensować dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie można podjąć.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy organ wskazał, że Stronie przyznano emeryturę w miejsce dotychczas pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy. Zwracał uwagę, że emerytura nie podlegała podwyższeniu do kwoty najniższego świadczenia ponieważ nie został udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy (po ograniczeniu do 1/3 okresów) wynoszący co najmniej 20 lat. Organ wskazał także na schorzenia Skarżącej i nabyte uprawnienia do renty w związku z orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i niezdolność do pracy. Za niesporne uznał nabycie prawa do emerytury w związku z osiągnięciem wieku emerytalnego (60 lat) oraz sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem, u którego niepełnosprawność powstała od 54 roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się na 10 lutego 2021 r. Skarżąca pozostawała osobą nieaktywną zawodowo co najmniej od 2010 r., kiedy to zaczęła pobierać rentę z tytułu niezdolności do pracy, w momencie osiągnięcia wieku emerytalnego Strona nabyła prawo do emerytury (2018 r.). W czasie pobierania renty nie wykonywała żadnej pracy. Okoliczności te dowodzą, że Strona nie zrezygnowała z pracy z uwagi na niepełnosprawność męża, ale w związku z nabyciem uprawnień emerytalnych. W tej sytuacji brak związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Jednocześnie organ zaznaczał, że nie neguje faktu sprawowania przez Stronę opieki nad mężem, co w świetle wskazanej okoliczności ma jednak drugorzędne znacznie dla ustalenia prawa do świadczenia. Odnosząc się do orzeczeń wskazujących na możliwość pobierania świadczeń przez osoby, które nabyły prawa do emerytury organ wywiódł, że z uwagi na brak opisanego związku przyczynowego wypowiadane tam tezy nie znajdą zastosowania w niniejszej sprawie.

W skardze Strona zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zaniechanie wykładni celowościowej i niewłaściwe przyjęcie, że zakres opieki świadczonej przez Stronę nie wypełnia dyspozycji ww. przepisu, podczas gdy osoba niepełnosprawna w zależności od rodzaju schorzenia wymaga stałej lub długotrwałej, niekonieczne całodobowej opieki. Zarzucała także naruszenie wykładni systemowej i celowościowej w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a sprawowaniem opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek istnieje.

Zarzucała także naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. poprzez zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że fakt pobierania emerytury pozbawia Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nadto z ostrożności zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 32 Konstytucji, poprzez błędną wykładnię i niezastosowanie, co doprowadziło do nieprzyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, co najmniej w części stanowiącej różnicę między kwotą świadczenia pielęgnacyjnego, a emeryturą uzyskiwaną przez Stronę, mimo istnienia wszystkich przesłanek do spełnienia świadczenia.

Wskazała też na naruszenie art. 7, art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez nieustalenie prawidłowego stanu faktycznego, tj. brak ustalenia różnicy wysokości świadczeń emerytalnych w stosunku do świadczenia pielęgnacyjnego, a w konsekwencji brak rozważenia, czy różnica wysokości świadczeń uzasadnia przyznanie tego świadczenia chociażby w części stanowiącej wyrównanie pomiędzy różnicą obu świadczeń oraz naruszenie tych przepisów poprzez brak uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu strony wyrażającego się w pominięciu celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

Ewentualnie Strona zarzucała naruszenie art. 9, art. 79a, art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania Strony o uznaniu okoliczności pobierania emerytury za negatywną przesłankę ustalenia prawa do świadczenia i zobowiązania Strony do usunięcia takiej przesłanki poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających zawieszenie prawa do emerytury, tym samym niewyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy. Przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z wnioskiem przez osobę pobierającą emeryturę skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy pozwalającego na wydanie decyzji zgodnie z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji, zobowiązanie do przyjęci oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniu sądowym, zasądzenie kosztów postępowania.

W uzasadnieniu wskazała, że organ nie wziął pod uwagę zakresu sprawowanej opieki nad mężem stwierdzając brak uprawnień do świadczenia. Strona z uwagi na stan zdrowia męża nie ma możliwości aktywności zawodowej, a przepis należy stosować do takich właśnie stanów faktycznych. Przy czym zakres opieki ma być stały i ciągły a nie wykonywany bez przerwy, nie musi być to opieka całodobowa. Wykładając sporny przepis pominięto jego cel, Strona wykonuje opiekę nad mężem w sposób wymagany ustawą, co bezpodstawnie jest negowane. Nadto poprzestano wyłącznie na językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. stwierdzając, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa do wnioskowanego świadczenia w części przewyższającej otrzymywaną emeryturę, co narusza także zasadę równości wyrażaną w Konstytucji RP. Na poparcie swych racji Strona przywołała orzecznictwo sądów administracyjnych, wywodząc, że dalece niesprawiedliwe byłoby zabranie osobom pobierającym emeryturę możliwości otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. Z ostrożności procesowej Strona wskazywała, że fakt pobierania emerytury nie jest przesłanką negatywną ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, której nie można usunąć w toku postępowania. Skarżąca jest bowiem uprawniona do zawieszenia prawa do emerytury, a obowiązkiem organu jest poinformowanie jej o tej możliwości. Taki obowiązek organów został także wskazany w orzecznictwie sądów administracyjnych. Zaniechanie powiadomienia Strony o możliwości zawieszenia prawa do emerytury i wyboru świadczenia narusza powołane przepisy prawa procesowego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.

Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.

Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego Skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

W opinii Sądu organy administracji zasadnie, w realiach rozpoznawanej sprawy, przyjęły, że Skarżącej nie służy uprawnienie do korzystania ze świadczenia pielęgnacyjnego. Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 23 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej. u.ś.r.). Sąd podziela korzystne dla Skarżącej stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.

W zakresie pozostałych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia trzeba stwierdzić, że zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Strona nie spełnia przesłanek do jego uzyskania, w szczególności w realiach rozpoznawanej sprawy nie wystąpił wymagany przepisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. związek przyczynowy między rezygnacją z pracy przez Skarżącą (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Dla przejrzystości wywodu niezbędne jest przywołanie brzmienia istotnych w sprawie przepisów, tu art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r., zgodnie z jego brzmieniem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Dokonując analizy przywołanych przepisów trzeba wskazać, że krąg i kolejność osób uprawnionych do świadczeń w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną jest przez ustawodawcę ściśle określony. Zasadniczo wstępni i opiekunowie wyprzedzają osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Ich krąg z kolei wyznacza ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1329 ze zm., dalej k.r.o). Zasadnie w tych okolicznościach, stosownie do przepisów art. 23, art. 27 i art. 130 k.r.o., uznał, że małżonkowie są zobowiązani alimentacyjnie, co uzasadnia przyjęcie, że są oni również uprawnieni do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z niepełnosprawnością drugiego z małżonków.

W tej sytuacji istota sporu sprowadza się do oceny, czy w okolicznościach faktycznych sprawy istniał związek przyczynowy pomiędzy sprawowaniem przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem a rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią pracy zarobkowej. Wbrew bowiem zarzutom skargi wyłącznie na tej podstawie wsparto argumentację zaskarżonej decyzji odmawiając prawa do ustalenia wnioskowanego świadczenia. Tym samym podnoszone w skardze pretensje dotyczące błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 5 pkt 1 u.ś.r. oraz naruszenia powołanych tam przepisów prawa procesowego trzeba ocenić jako chybione. Błędnie Skarżąca podnosi, że organ negował zakres świadczonej opieki nad mężem. W tym względzie zaskarżona decyzja nie zawiera jakiegokolwiek stwierdzenia podważającego tą okoliczność. Organ nie odnosił się do tej problematyki skupiając się zupełnie na innym aspekcie sprawy, przywołanym już związku przyczynowym pomiędzy niepodejmowaniem przez Stronę pracy (rezygnacją z pracy), a koniecznością sprawowania opieki. Zasadnie przyjmując, że ta właśnie okoliczność ma wiodące znaczenie w kwestii prawa do nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Brak tego związku czyni zbędnym czynienie dalszych ustaleń dotyczących zakresu opieki i oceny czy wpływa on na możliwość podejmowania zatrudnienia. Słowem w pierwszej kolejności konieczne jest ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia), zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.

Ustalenie wykazujące istnienie takiego powiązania otwiera drogę do dalszych badań zmierzających do stwierdzenia, czy zakres sprawowanej opieki wyklucza jakąkolwiek aktywność zawodową. W realiach rozpoznawanej sprawy do tego etapu organ nie dotarł, słusznie wywodząc brak pierwszej przesłanki wskazanego związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy (jej niepodejmowaniem) a koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem prawidłowo wskazał w treści zaskarżonego aktu, że badanie kolejnej przesłanki (zakresu sprawowanej opieki i jego relacji do możliwości podjęcia ewentualnego zatrudnienia) ma charakter drugorzędny.

Z tych przyczyn zasadniczą cześć zarzutów skargi podnoszącą nieuwzględnienie faktu sprawowania przez Stronę opieki nad mężem w sposób wykluczający podjęcie zatrudnienia trzeba ocenić jako chybioną.

Pozostając jeszcze w kręgu zarzutów skargi z tych samych powodów – braku znaczenia z punktu widzenia istoty sprawy – trzeba ocenić zarzut podnoszący naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. oraz art. 9, art. 79a, art. 77 § 1 w zw. z art. 7 i art. 80 k.p.a. Otóż organ w żadnej mierze nie stawiał tezy, że to pobieranie emerytury przez Skarżącą wyłącza możliwość przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Powołany przez Stronę przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. nie stanowił podstawy orzekania. Jak wskazano do tego etapu analizy okoliczności faktycznych i prawnych organ nie dotarł, prawidłowo skupiając się na przesłance otwierającej ocenę zasadności ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie wspomnianego już związku przyczynowego między opieką a rezygnacją z pracy, jej niepodejmowaniem. Tym samym nie istniała potrzeba pouczania Skarżącej o możliwości wyboru jednego ze świadczeń poprzez zawieszenie prawa do emerytury. Sąd podziela przedstawione w skardze argumenty o konieczności podejmowania przez organy takich działań i przedstawioną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 u.ś.r. wyrażaną w przytoczonych orzeczeniach sądów administracyjnych. Przy czym nie ma ona istotnego znaczenia na gruncie rozpoznawanej sprawy, w której punkt ciężkości leży w innym miejscu.

Odnosząc się zatem do zagadnienia mającego ważące znaczenie dla ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w realiach tej sprawy podzielić trzeba zapatrywanie organu, że niezbędnym elementem jest spojrzenie na regulację art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez pryzmat nie tylko wykładni językowej, ale także wykładni celowościowej. W piśmiennictwie i orzecznictwie utrwalony i to jednolicie jest przywołany w zaskarżonej decyzji pogląd, że istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r. sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).

Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).

Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności faktycznych nie sposób pominąć wskazywanych przez organ okoliczności związanych z chronologią wydarzeń. Z akt sprawy wynika, że Skarżąca (lat 64) jest nieaktywna zawodowo od 2010 r. Od tego roku pobierała rentę z tytułu niezdolności do pracy, w tym czasie była operowana (operacja kręgosłupa, kolana, ręki). Skarżąca jak oświadczyła nie wykonywała w tym czasie (okres pobierania renty i następnie emerytury) żadnej pracy zarobkowej (także dorywczej). Posiadała orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Od chwili osiągnięcia uprawnień emerytalnych, tj. od 60 roku życia (2018 r.) Strona jest na emeryturze. Jak podkreślał organ Skarżąca realizuje uprawnienia emerytalne, mimo braku udokumentowanego okresu składkowego i nieskładkowego wynoszącego łącznie co najmniej 20 lat. Mąż Skarżącej jest niepełnosprawny od 54 roku życia. Przy czym od 2021 r. orzeczono wobec niego znaczny stopień niepełnosprawności.

Słusznie w tych okolicznościach organ wyprowadza wnioski, że nie ma związku przyczynowego między rezygnacją Skarżącej z pracy (niepodejmowaniem pracy) a sprawowaniem opieki nad mężem. Przedstawione okoliczności faktyczne dowodzą, że Strona od 2010 r. nie jest aktywna zawodowo w związku z licznymi schorzeniami, świadczenia rentowe zamieniła na świadczenia emerytalne, nie podejmując jakiejkolwiek pracy w czasie pobierania świadczeń rentowych jak i po nabyciu uprawnień do emerytury. Niepełnosprawność męża Strony (w stopniu umiarkowanym) została orzeczona gdy miał 54 lata, tj. w 2007 r., zaś w stopniu znacznym w 2021 r. Skarżąca zaś od 2010 r. miała ustalone prawo do renty w związku z niepełnosprawnością w stopniu umiarkowanym, zaś od 2018 r. nabyła uprawnienia emerytalne. Po 2018 r. do 2021 r. nie podejmowała zatrudnienia, nie ma zatem mowy o rezygnacji z pracy (jej niepodejmowaniu) z uwagi na konieczność opieki nad mężem.

Skarżąca w toku postępowania, jak również w skardze nie przedstawiła żadnych okoliczności negujących ustalenia i wnioski organu. Opisane w decyzji fakty przemawiają zaś za poprawnością przyjętych przez organ wniosków. Jak słusznie wywodzi organ mają one także uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w szczególności wskazać trzeba na orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 kwietnia 2022 r. sygn. akt I OSK 1332/21 (dostępne w CBOSA) stwierdzające, że uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego wymaga nie tylko rezygnacji z pobierania emerytury, ale także wykazania, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej bądź jej niepodejmowanie miało miejsce w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Sąd w powołanym wyroku zaznaczał, że niepełnosprawność męża strony postępowania powstała gdy miała ona 69 lat i przebywała na emeryturze. Oznacza to, że rezygnacja z pracy zawodowej, a także niepodejmowanie zatrudnienia nie miały miejsca w związku z koniecznością podjęcia opieki nad niepełnosprawnym mężem, ale związane było z osiągnięciem przez skarżącą wieku emerytalnego i ustalenia prawa do emerytury.

Tożsame okoliczności faktyczne wystąpiły w rozpoznawanej sprawie. Słusznie zatem wywodzi organ brak związku przyczynowego między niepodejmowaniem pracy (rezygnacją z zatrudnienia) a opieką nad mężem. Strona nie zrezygnowała z pracy w związku z koniecznością opieki nad mężem, ale wobec nabycia praw emerytalnych, żadne też okoliczności nie wskazują, że doszło do niepodejmowania pracy, Strona od 2010 r. tj. od 12 lat nie jest aktywna zawodowo, jak wynika z akt jej zdolność do pracy ograniczała niepełnosprawność (umiarkowana), prawo do renty zostało zaś zamienione na prawo do emerytury. Po uzyskaniu tych uprawnień tj.. od 2018 r. Skarżąca nie podejmowała żadnego zatrudnienia, co sama oświadczyła. Zatem dokonana przez organ ocena okoliczności faktycznych i wykładnia istotnych w sprawie przepisów prawa jest prawidłowa.

Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.