Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 64/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-09-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 27 ust. 5, art. 24 ust. 2
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 7 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Rzyminiak - Owczarczak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska – Tylewicz (spr.) Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 września 2021 roku sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza J. z dnia [...] września 2020 r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej SKO lub Kolegium) decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 1, art. 17 ust. 1 i art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. nr 79 poz. 856 z 2001r.), art. 17 pkt. 1, art. 127 § 2 i art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 poz. 256 dalej k.p.a.) po rozpoznaniu odwołania J. D. (dalej jako strona lub skarżąca) utrzymało w mocy decyzję Burmistrza J. z dnia [...] września 2020 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu [...] sierpnia 2020 skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem J. A. D., legitymującym się orzeczeniem z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Nr [...] z dnia [...] maja 2020 r. stwierdzającego trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji.

Przeprowadzony dnia [...] sierpnia 2020 r. wywiad środowiskowy potwierdził, że skarżąca faktycznie opiekuje się mężem, konieczność opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia oraz, że nie ma innej osoby, która mogłaby sprawować opiekę nad mężem.

Decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] Burmistrz J. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Powodem odmowy było niespełnienie przesłanki art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz, U. z 2020r. Poz. 111 z póżn. zm. dalej u.ś.r.) bowiem organ stwierdził, że skarżąca ma przyznane prawo do emerytury, co stanowi negatywną przesłankę wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła Pani J. D. reprezentowana przez adw. M. Ż. podnosząc, iż przedmiotowa decyzja jest dla niej krzywdząca, gdyż w świetle przepisów obowiązujących odwołująca ma prawo do wyboru świadczenia korzystniejszego.

Opisaną we wstępie decyzją SKO w K. z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W motywach rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że o ile nie ulega wątpliwości, że Pani J. D. sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym mężem, to strona ma ustalone prawo do emerytury. Ta okoliczność faktyczna stanowi negatywną przesłankę przyznania jej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Zasadnie organ I instancji odmówił skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia i dokonał prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1lit. a u.ś.r.

Kolegium stwierdziło również, że samo zróżnicowanie pobieranej emerytury (niezależnie od jej charakteru) i świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na jego wysokość nie oznacza naruszenia zasady równości. Organ zwrócił uwagę na to, że świadczenia emerytalne, oparte na zasadzie wzajemności są stabilne i silniej chronione niż świadczenia pielęgnacyjne. Co więcej, świadczenie emerytalne, choć niższe niż świadczenie pielęgnacyjne jest świadczeniem pewnym i stabilnym, odmiennie niż świadczenie pielęgnacyjne, stanowiące element systemu zabezpieczeń społecznych. Wobec tego skarżąca otrzymując emeryturę ma zapewnione stabilne źródło dochodów.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. D. reprezentowana przez adwokata M. Ż. zaskarżyła decyzję SKO w K. z dnia [...] listopada 2020 r. w całości, wnosząc o jej uchylenie, jak i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza J..

Skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że okoliczność pobierania przez opiekuna emerytury stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazała, że aktualne orzecznictwo sądów administracyjnych stoi na stanowisku, iż osoba pobierająca emeryturę powinna mieć możliwość wyboru świadczenia korzystniejszego, jakim w jej sprawie jest świadczenie pielęgnacyjne.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do tego, czy zasadnie organy odmówiły skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem. Organy uznały, że przeszkodą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., a mianowicie opiekun osoby niepełnosprawnej ma ustalone prawo do emerytury.

Bezsporne w niniejszej sprawie było to, że skarżąca z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła [...] sierpnia 2020 r. (wpływ do organu [...] sierpnia 2020 r.) mając ustalone prawo do emerytury. Niekwestionowane było również to, że skarżąca jest jedynym opiekunem jej niepełnosprawnego męża, który jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Spór pomiędzy skarżącą a organami dotyczy zbliżonej sytuacji i tych samych przepisów, co w sprawach rozpoznanych przez tutejszy Sąd pod sygnaturami II SA/Po 662/19 i II SA/Po 697/19, II SA/Po 827/19, IV SA/Po 982/19, IV SA/Po 824/19, II SA/Po 1012/19, czy II SA/Po 258/20 (orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela w pełni poglądy wyrażone w uzasadnieniach wyroków wydanych w tych sprawach, a niniejsze orzeczenie kontynuuje kształtującą się w ten sposób linię orzeczniczą.

Dyskusja wobec potrzeby funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. zapoczątkowana została wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 listopada 2018 r., II SA/Go 1045/18 (ten i kolejne przywołane wyroki opublikowano w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Pogląd tam wyrażony podtrzymany został w dalszych orzeczeniach sądów administracyjnych (między innymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 kwietnia 2019 r., III SA/Kr 137/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 września 2019 r., III SA/Gd 472/19, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r., I OSK 757/19 i z dnia 8 stycznia 2020 r., I OSK 2392/19). Przyjęto w nich, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie. Sądy dając prymat wykładni systemowej, celowościowej i funkcjonalnej nad dotychczas przyjmowaną wykładnią językową tego przepisu akcentowały istotną zmianę relacji między wysokością świadczenia pielęgnacyjnego a wysokością świadczeń, których pobieranie wyłącza prawo do tego świadczenia. Wskazały, że w dacie wprowadzenia negatywnej przesłanki przyznania świadczenia w cytowanym przepisie było niższe niż świadczenia wskazane w tym przepisie. W obecnych realiach pozbawienie w całości świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi otrzymującemu świadczenie niższe nie znajduje uzasadnienia w dyrektywach wykładni systemowej oraz funkcjonalnej i celowościowej oraz narusza konstytucyjną zasadę równości. Sytuacja osób, których istotną cechą wspólną jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, została zróżnicowana:

- tych którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca pozbawił świadczenia pielęgnacyjnego,

- tym którzy mają prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 u.ś.r. pozwolił wybrać świadczenie pielęgnacyjne,

- tym, którzy otrzymują inne dochody niż wymienione w tych dwóch przepisach przyznał prawo do świadczenia pielęgnacyjnego bez ograniczeń.

Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie stoi na stanowisku, że odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może naruszać zasady równości różnicując w sposób nieuprawniony sytuację opiekunów osób niepełnosprawnych. Sąd nie podziela jednak wyrażonego w orzecznictwie (powołanych wyżej wyrokach) poglądu, zgodnie z którym zasada równości wymaga odrzucenia wyników językowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.

Sąd zgadzając się ze stwierdzeniem, że odstąpienie od wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. nie może doprowadzić do sytuacji, w której dana osoba będzie pobierała świadczenie pielęgnacyjne i emeryturę, nie podziela poglądu o takiej wykładni tego przepisu, która sprowadzać się będzie do odmowy jego zastosowania i wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego stanowiącego różnicę między wysokością emerytury netto (pomniejszonej o zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składkę na ubezpieczenie zdrowotne) a wysokością świadczenia pielęgnacyjnego. Wypłata tak rozumianej różnicy powoduje bowiem dalsze komplikacje, w szczególności pozostaje w sprzeczności z treścią art. 17 ust. 3 u.ś.r., który wysokość świadczenia pielęgnacyjnego określa kwotowo. Nadto mogą się rodzić wątpliwości co do zachowania zasady równości, a też trudności w zakresie ustalania przez organ wysokości należnej wypłaty świadczenia na przykład w sytuacji otrzymania trzynastej emerytury, czy też w zakresie odprowadzanych składek na ubezpieczenie zdrowotne i ubezpieczenie emerytalno-rentowe.

Warto zwrócić uwagę, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne i osoby pobierające emeryturę podlegają obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, z tym, że osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne wtedy, gdy nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 16 i 28 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1398, zwanej dalej: Uśoz). Podstawą wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób pobierających emeryturę jest kwota emerytury (art. 81 ust. 8 pkt 2 Uśoz), a dla osób pobierających świadczenie pielęgnacyjne - kwota odpowiadająca wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (art. 81 ust. 8 pkt 9b Uśoz). W sytuacji, gdy dana osoba będzie otrzymywała emeryturę i część świadczenia pielęgnacyjnego podstawa wymiaru jej składek na ubezpieczenie zdrowotne będzie inna niż osób pobierających tylko świadczenie pielęgnacyjne. Pobierana emerytura stanowić bowiem będzie inny tytuł ubezpieczenia w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 28 Uśoz i tylko ona (w kwocie niższej niż świadczenie) stanowić będzie podstawę wymiaru składek. W przypadku składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe opłacanych za osoby pobierające świadczenie pielęgnacyjne przez okres wskazany w art. 6 ust. 2a pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 266) pojawi się problem ustalenia podstawy wymiaru tych składek. W przypadku uznania, że podstawą odpowiadającą wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych nie jest kwota określona w art. 17 ust. 3 u.ś.r., a kwota stanowiąca faktyczną wypłatę różnicy między wysokością świadczenia z tego przepisu a emeryturą netto, to sytuacja osób pobierających pełne świadczenie pielęgnacyjne będzie inna niż tych, które pobierają to świadczenie w wysokości uzupełniającej wysokość emerytury do kwoty świadczenia określonej w ustawie.

Powyższe komplikacje - pomimo, że z pozoru zdają się mieć charakter techniczny czy rachunkowy - zdaniem Sądu mogą rodzić daleko idące trudności w organizacji wypłaty "wyrównujących" świadczeń pielęgnacyjnych i emerytury. Celowe jest zatem poszukiwanie takiej wykładni, względnie sposobu zastosowania prawa, która w badanych każdorazowo, szczególnych przypadkach, otworzy możliwość przyznania osobom spełniającym warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego a pobierającym emeryturę - świadczenia w pełnej wysokości określonej w art. 17 ust. 3 u.ś.r.

Warunkiem niezbędnym do przyznania tego świadczenia jest dokonanie przez osobę uprawnioną wyboru jednego z tych świadczeń. Nie gwarantowałaby bowiem zasady równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., która umożliwiałaby przyznanie osobom pobierającym emeryturę dodatkowo świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Osoba mająca prawo do emerytury znajdowałaby się wówczas w korzystniejszej sytuacji od opiekuna, który otrzymywałby tylko świadczenie pielęgnacyjne i nie miałby możliwości przejścia na emeryturę.

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczeń ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną. Taka regulacja znajduje się w art. 27 ust. 5 u.ś.r., w której wskazano, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

Zbieg uprawnień do świadczeń uregulowany jest również w art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (obecnie tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 53, zwanej dalej: UerFUS), zgodnie z którym w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego.

Przepisy każdej z ustaw regulują więc zbieg świadczeń przyznawanych na podstawie tych ustaw, ewentualnie wyraźnie wskazanych przepisów (por. art. 27 ust. 5 pkt 5 u.ś.r., czy art. 96 UerFUS) wypłacanych przez organy określone w każdej z tych ustaw. Nie ma jednego przepisu regulującego zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury, przyznawanych i wypłacanych przez różne organy. W tej sytuacji, zdaniem Sądu, kierując się argumentacją wskazaną w na wstępie cytowanych wyrokach sądów, wbrew stanowisku Kolegium, uznać należy, że osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać a pobiera emeryturę, powinna dokonać wyboru jednego z tych świadczeń i zrezygnować z pobierania świadczenia niższego, to jest w niniejszej sprawie - emerytury. W tym przypadku swój wybór może zrealizować poprzez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury na podstawie art. 103 ust. 3 UerFUS. Zgodnie z tym przepisem prawo do emerytury, renty z tytułu niezdolności do pracy lub renty rodzinnej, do której uprawniona jest jedna osoba, może ulec zawieszeniu również na wniosek emeryta lub rencisty. Instytucja zawieszenia prawa do świadczenia była wykorzystywana do uzyskania w przyszłości wyższych świadczeń. Nie ma jednak przeszkód, by znalazła zastosowanie w sprawach takich jak niniejsza, dla celów pozaubezpieczeniowych. Ustawodawca bowiem nie wprowadził żadnych ograniczeń w zakresie złożenia takiego wniosku. Zawieszenie prawa do emerytury, zgodnie z art. 134 ust. 1 pkt 1 UerFUS, skutkować będzie wstrzymaniem wypłaty emerytury poczynając od miesiąca, w którym została wydana decyzja o wstrzymaniu wypłaty (art. 134 ust. 2 pkt 2 UerFUS).

Sąd zaznacza, że ma świadomość, iż emerytura jest prawem, które uznaje się za niezbywalne. Warto natomiast zaakcentować, że wspomniany art. 103 ust. 3 UerFUS stanowi o zawieszeniu tego prawa, a więc czymś więcej, aniżeli tylko o wstrzymaniu wypłaty. Zawieszenie prawa należy więc poczytywać jako zdarzenie materialnoprawne, czasowe ustanie zasadniczych skutków posiadania przez osobę danego prawa. Pomijając pewne spory w doktrynie dotyczące kwalifikacji instytucji z art. 103 ust. 3 UerFUS, na potrzeby zagadnienia jakie wynikło w niniejszej sprawie, nie ma przeszkód, aby zawieszenie prawa do emerytury (i oczywiście wstrzymanie jej wypłaty) traktować jako odpadnięcie negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r.. Wniosek ten jest tym bardziej uprawniony, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. dotyczy kolizji pomiędzy nie tyle samym materialnym prawem do emerytury a świadczeniem pielęgnacyjnym, ale przede wszystkim z realizacją tego pierwszego w postaci wypłaty emerytury.

Należy wskazać, że zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, czyli w sprawach wymagających rezygnacji z emerytury od miesiąca, w którym strona złożyła wniosek wraz z decyzją o wstrzymaniu wypłaty emerytury. W miesiącu wydania decyzji o wstrzymaniu wypłaty emerytura nie będzie wypłacana i strona nabędzie prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości.

Zdaniem Sądu, o konieczności złożenia wniosku o zawieszenie emerytury i przedstawienia decyzji o wstrzymaniu jej wypłaty organ powinien stronę poinformować i wezwać do złożenia wymaganych dokumentów stosując odpowiednio przepisy art. 24a ust. 1-3 u.ś.r., czego w niniejszej sprawie nie uczyniono. Obowiązek informowania stron wynika z art. 9 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto zgodnie z art. 79a k.p.a. w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Celem tego przepisu jest zmobilizowanie organów administracji do wnikliwego badania merytorycznej treści żądań strony na wszystkich etapach postępowania wszczynanego na żądanie strony i zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości.

W realiach niniejszej sprawy organy zaniechały poinformowania skarżącej, że ma ona możliwość wyboru świadczenia (co zresztą zasadniczo w ogóle kwestionowały). Organy nie poinformowały skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury, wstrzymania jej wypłaty i przedłożenia decyzji w tym zakresie, nie wezwały jej do złożenia brakujących dokumentów, co umożliwiłoby wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości. Powyższe zaś skutkowało przedwczesną odmową przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia i uzasadniało uchylenie przez Sądu decyzji organów obu instancji.

Biorąc pod uwagę fakt, że dla opiekunów pobierających emerytury złożenie wniosku o ich zawieszenie i wstrzymanie wypłaty wiązać się może z obawą pozostania przez pewien okres bez środków do życia (wznowienie wypłaty zgodnie z art. 135 ust. 1 UerFUS następuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wznowienie wypłaty) bądź z obawą czy świadczenie w ogóle zostanie przyznane, na organach przed wezwaniem do złożenia wymaganej decyzji o wstrzymaniu wypłaty ciąży obowiązek ustalenia, czy w realiach danej sprawy wezwanie jest celowe. Organ musi więc w pierwszej kolejności ustalić, że wnioskodawca poza tylko wykazaniem okoliczności związanej z prawem do emerytury spełnia wszystkie przesłanki do przyznania mu świadczenia z art. 17 u.ś.r. W przypadku uznania, że przesłanek tych nie spełnia z innych przyczyn niż wskazane w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wezwanie nie powinno być do strony kierowane.

Świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. O rezygnacji z zatrudnienia czy też świadomym jego niepodejmowaniu można mówić w sytuacji, gdy osoba sprawująca opiekę jest obiektywnie zdolna do podjęcia zatrudnienia, na którą to zdolność wpływa także wiek takiej osoby. Musi więc istnieć związek przyczynowy między rezygnacją z zatrudnienia przez opiekuna (nie podejmowania przez niego pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny wskazanym w przepisie art. 17 u.ś.r.

W aktach sprawy znajduje się decyzja o waloryzacji emerytury J. D. z dnia [...] marca 2020r. Skarżąca otrzymuje [...] zł emerytury. Nadto skarżąca została zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, jednak z orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nie wynikają przeciwwskazania do podjęcia pracy. Organ powinien ustalić, czy w świetle ww. okoliczności spełniona jest wobec skarżącej przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, a jeśli stwierdzi, że tak, to następnie będzie zobowiązany- jak to wyżej wskazano- do poinformowania skarżącej o prawie do zawieszenia emerytury.

Uwzględniając powyższe Sąd uznał, że organy przedwcześnie odmówiły przyznania skarżącej świadczenia nie ustalając, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki i nie biorąc pod uwagę tego, że w świetle aktualnego orzecznictwa możliwe jest zawieszenie prawa do emerytury w celu otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy rolą organu będzie zweryfikowanie ww. kwestii. W przypadku ustalenia, że zachodzi związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, organy wezwą skarżącą do złożenia stosownych dokumentów (decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych), umożliwiających wypłatę świadczenia pielęgnacyjnego w pełnej wysokości wraz z odpowiednim pouczeniem. Po czym, w zależności od wykonania przez skarżącą nałożonego obowiązku, rozstrzygną sprawę.

Końcowo Sąd zwraca uwagę na to, że w decyzji Kolegium w jednym akapicie organ odnosił się do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym synem (str. 2 decyzji), a dalej (str. 3 decyzji) o opiece nad niepełnosprawną córką. Tymczasem skarżąca złożyła wniosek z uwagi na sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym mężem. W ocenie Sądu Kolegium winno zwracać zdecydowanie większą uwagę na sposób redakcji decyzji, w tym w szczególności na to aby jej treść przystawała do stanu faktycznego konkretnej sprawy.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji obu instancji (pkt I sentencji wyroku).

O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800) w pkt II sentencji wyroku. Sąd zasądził na rzecz skarżącej kwotę [...]zł, na którą składa się wynagrodzenie adwokata.

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na wniosek strony skarżącej, stosownie do art. 119 pkt 2 p.p.s.a.