Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1051/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 1, art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 30 ust. 2
journal: Dz.U. 2015 poz 859
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity.
article: art. 107 par. 1, art. 7, art. 77, art. 11
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędzia WSA Barbara Gebel Protokolant sekretarz sądowy Ziemowit Augustyniak po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 13 grudnia 2017 r. sprawy ze skargi P. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconej zaliczki alimentacyjnej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz radcy prawnego K. W. kwotę [...] zł ([...]) tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia [...] r., wydaną na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art.12 ust. 2, art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2017 r. poz. 489 ze zm.) Prezydent Miasta K. odmówił umorzenia P. H. należności z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, iż w dniu [...] G. P. H. (dalej: "Wnioskodawca" lub "Skarżący") złożył do protokołu, wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych na rzecz P. H. ze względu na sytuację dochodową oraz rodzinną.

Uznając się niewłaściwym w sprawie rozpatrzenia powyższego wniosku Prezydent Miasta G. przekazał go, wraz z dokumentacją, do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w K..

Rozpoznając sprawę Prezydent Miasta K. na podstawie nadesłanej dokumentacji ustalił, iż w dniu 23 czerwca 2015 r. do Prezydenta Miasta G. wpłynęła prośba P. H. o umorzenie zadłużenia alimentacyjnego wobec Skarbu Państwa. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta G. odmówił P. H. umorzenia należności z tytułu zaliczki alimentacyjnej wypłaconej osobom uprawnionym w latach 2005-2007 na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej. Od powyższej decyzji Wnioskodawca wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G., które decyzją SKO [...] z dnia [...] r. utrzymało w mocy powyższą decyzję. Na powyższą decyzję Wnioskodawca wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który wyrokiem z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. III SA/Gd 742/16 uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] r. o nr [...]

W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia WSA w Gdańsku stwierdził, iż przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2015 r. poz. 859 ze zm.), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną, ma zastosowanie także do należności powstałych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005r, Nr 86, poz. 732 ze zm.), czyli do zaliczek alimentacyjnych. W ocenie Sądu, organy wydając wskazane wyżej decyzje naruszyły art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a., a także art. 107 § 3 K.p.a.

Sąd wskazał też, iż organ właściwy wierzyciela będzie zobowiązany do rozpatrzenia sprawy zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Biorąc powyższe pod uwagę Prezydent Miasta K. podjął następujące działania:

- na podstawie art. 52 K.p.a. zwrócił się z prośbą do Urzędu Miasta G. o wezwanie P. H. i przesłuchanie go do protokołu,

- wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych osobowych do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. z prośbą o przesłanie uwierzytelnionej kopii wywiadu środowiskowego,

- wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Komornika Sądowego z prośbą o wskazanie na jakie zobowiązania Wnioskodawcy zaliczane są kwoty potrącane z wypłacanej mu renty, wysokość zobowiązania wobec wierzycielek alimentacyjnych, czy z posiadanych informacji wynika, iż wierzycielki pobierają świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz czy Wnioskodawca reguluje zobowiązania wynikające z zasądzonych alimentów,

- wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w G. o wskazanie wysokości renty Wnioskodawcy z uwzględnieniem dodatku pielęgnacyjnego,

- wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych ze zbioru danych osobowych do Urzędu Miasta G. z zapytaniem czy wierzycielka pobiera świadczenia z funduszu alimentacyjnego.

Po analizie zebranych dokumentów Prezydent Miasta K. ustalił,

iż na dzień 30 kwietnia 2017 r. Wnioskodawca posiada zadłużenie z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia

22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej, w wysokości [...] zł. Posiada dochód z tytułu renty, której wysokość brutto za luty 2017 r. wynosiła [...] zł, natomiast po odjęciu potrąceń pozostaje mu do wypłaty kwota netto [...] zł ([...] zł - potracenie komornicze: MOPR K. i alimenty bieżące oraz zaległe wraz z odsetkami dla wierzycielki, [...] zł - podatek, [...] zł - składka zdrowotna).

Z wywiadu środowiskowego wynika, że Wnioskodawca mieszka u E. C., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, za wynajem mieszkania płaci [...] zł miesięcznie. Jest osobą schorowaną. Nie posiada żadnego majątku, tj. zasobów pieniężnych, ruchomości, nieruchomości, wierzytelności. Bez powodzenia starał się o przyjęcie do ośrodka dla bezdomnych - odmówiono mu przyjęcia ze względu na stan zdrowia. Na lekarstwa wydaje ok [...] zł miesięcznie, jednocześnie oświadczył, że nie realizuje większości recept ze względu na sytuację finansową. Nie utrzymuje kontaktów z rodziną oraz nie otrzymuje żadnej pomocy. Dzielnicowy Ośrodek Pomocy Społecznej Nr [...] w G. decyzją nr [...] [...] z dnia [...] r. oraz decyzjami nr [...] [...], nr [...] [...] z dnia [...] r. przyznał mu specjalny zasiłek celowy na pokrycie kosztów leków w wysokości [...] zł. Uzyskał też prawo do zasiłku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Ma liczne problemy ze zdrowiem o podłożu neurologicznym (przebyty udar mózgu), często jest hospitalizowany. Ze względu na stan zdrowia nie może podjąć zatrudnienia.

Z dołączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności nr [...] dnia

[...] r. wynika, że posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe - ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] r.

Średnie miesięczne dochody wnioskodawcy wynoszą zatem:

1) [...] zł - renta netto

2) [...] zł - zasiłek celowy na zakup lekarstw

3) [...] zł - zasiłek pielęgnacyjny

Łącznie - [...] zł

Średnie miesięczne wydatki:

1) [...] zł - koszty związane z mieszkaniem

2) [...] zł - zakup lekarstw

Łącznie - [...] zł

Z pozostałej kwoty dochodu, tj. [...] zł dokonywane są potrącenia komornicze. Według informacji od Komornika Sądowego z dnia 27marca 2017 r. oraz z dokumentów księgowych MOPR K. wynika, że Komornik Sądowy z potrącanych kwot przekazał do MOPR K. kwotę [...]zł za luty 2017 r. a pozostałą kwotę, tj. [...] zł Komornik rozliczył na postępowanie egzekucyjne w sprawie alimentacyjnej KMP [...] na rzecz wierzycielki (alimenty bieżące, zaległe wraz z odsetkami), co łącznie daje kwotę potrąceń z renty [...] zł.

Dalej organ I instancji wskazał, że ustawodawca w treści art. 30 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów określił możliwość umorzenia należności dłużnika, tym samym określił charakter tej czynności jako fakultatywny. Z treści ww. artykułu wynika jedynie możliwość, nie zaś obowiązek, umorzenia. Umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Tymczasem Wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu (renta). Organ argumentuje dalej, iż "większość ludzi reguluje swoje zobowiązania wobec własnych dzieci, często kosztem dużych wyrzeczeń osobistych, bez konieczności podejmowania przez Państwo zastępczych działań i wypłacania ogromnych kwot w zastępstwie osób zobowiązanych. Utrzymywanie przez podatników dzieci dłużników alimentacyjnych nie leży w interesie społecznym i nie leży w interesie ogółu obywateli. Powstanie tego zadłużenia i obowiązek jego uregulowania jest następstwem zaniechania, które polegało na niewywiązywaniu się z ciążącego na Wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego wobec dziecka, ustanowionego wyrokiem niezawisłego sądu. Alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą, podlegającą konstytucyjnej ochronie ze strony państwa. Konstytucyjna zasada pomocniczości nakłada na państwo obowiązek wspierania osób ubogich, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb i nie otrzymują wsparcia od osób należących do kręgu zobowiązanych wobec nich do alimentacji. W pewnym okresie dzieci nie będą już uprawnione do alimentów i wówczas kwota potrącana z renty, która obecnie przekazywana jest na alimenty bieżące będzie przekazywana na spłatę powstałego zadłużenia alimentacyjnego. W tej sytuacji Prezydent Miasta K. nie widzi podstaw do umorzenia należności o co wnosił P. H..

Od powyższej decyzji P. H. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., w którym wniósł o umorzenie całości ciążących na nim należności, a w przypadku, gdyby organ odwoławczy uznał, iż nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie jego należności w całości - o rozłożenie należności na 81 miesięcznych rat. Wniósł też o przeprowadzenie dowodu z karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia [...] r., na okoliczność pogorszenia się jego stanu zdrowia.

W ocenie Skarżącego organ I instancji błędnie ustalił jego średnie miesięczne dochody przez to, że doliczył do nich zasiłek celowy na zakup lekarstw. Zgodnie z art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy nie jest doliczany do dochodu. Prezydent Miasta K. wskazał też, że jego renta netto wynosi [...] zł, a nie uwzględnił w swoich wyliczeniach faktu, że co miesiąc dokonywane są z tej renty potrącenia komornicze w wysokości [...] zł, co skutkowało błędnym ustaleniem jego średniego miesięcznego dochodu, którym dysponuje. Dochód ten wynosi netto [...] zł. G. organ uwzględnił fakt potrącenia komorniczego oraz to, że zasiłek celowy nie jest wliczany do dochodu, to uznałby, że zachodzą przesłanki do umorzenia w całości należności z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej.

Ponadto wskazał, że jego zdrowie znacznie się pogorszyło, w tej chwili oczekuje na operację i nie stać go na spłacenie należności alimentacyjnych.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. znak [...] wydaną

z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 30 ust. 2, w związku

z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2016 r. poz. 169), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia SKO stwierdziło, że w trybie odwoławczym sprawdza jedynie, czy zaskarżona decyzja organu pierwszej instancji została wydana w zgodzie z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Organ odwoławczy, dokonuje kontroli wydanych przez organ pierwszej instancji decyzji zarówno pod względem faktycznym, jak i prawnym.

Podstawą, materialnoprawną zaskarżonej decyzji jest art. 30 ust. 2 ustawy

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, który stanowi, iż organ właściwy wierzyciela może, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub części, odroczyć termin płatności, albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Decyzja wydana na podstawie powyższego przepisu ma charakter uznaniowy,

co oznacza, że organ pomocy społecznej nie jest obowiązany, lecz jedynie może przychylić się do wniosku strony. Instytucja umorzenia należności jest instytucją wyjątkową, a zatem tylko zaistnienie wyjątkowych okoliczności po stronie dłużnika alimentacyjnego uzasadnia zastosowanie przedmiotowego przepisu.

Z regulacji prawnej dotyczącej umorzenia należności wynika, że w każdej takiej sprawie zachodzi konieczność zbadania nie tylko posiadanych środków i dochodów osób chcących skorzystać z tego rodzaju ulgi, ale również całokształtu warunków ich życia. Wynik postępowania w przedmiocie umorzenia zależy od tego czy przedstawione przez osobę okoliczności dotyczące jej sytuacji zostaną ocenione przez organ administracji jako "szczególnie uzasadnione". Ustalenie wystąpienia tej przesłanki wymaga zatem od organu odniesienia się do ocen pozaprawnych. Przesłanka ta powinna być badana pod kątem oceny indywidualnej, przy uwzględnieniu wszystkich okoliczności, które w konkretnej sprawie kształtują sytuację danej osoby i jego rodziny jako szczególną z punktu widzenia słuszności i zasadności umorzenia świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej.

W sprawach z zakresu umorzenia zobowiązania należy więc ustalić, czy sytuacja rodzinna wnioskodawcy nie pozwala na realizację nałożonego na niego obowiązku gdyż stanowić może dla niego nadmierne obciążenie. Kontrola zgodności z prawem decyzji uznaniowej, dokonywana przez Kolegium, ogranicza się do zbadania, czy organ pierwszej instancji nie przekroczył granic uznania i czy decyzja podjęta została z zachowaniem zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na wydanie rozstrzygnięcia określonej treści. Zdaniem Kolegium, zasadą jest zwrot świadczeń alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej do alimentów ze środków publicznoprawnych zaś instytucja umorzenia stanowi wyjątek od tej zasady, który może być zastosowany tylko przy zaistnieniu szczególnie uzasadnionych okoliczności.

Przez "szczególnie uzasadnione" okoliczności przemawiające za zastosowaniem ulgi

w postaci umorzenia należności rozumieć należy całokształt okoliczności faktycznych składających się na sytuację dochodową majątkową i rodzinną wnioskodawcy, mając na względzie sytuację w chwili podejmowania decyzji, jak również w przyszłości. Okoliczności, które uzasadniają zastosowanie umorzenia muszą mieć bowiem charakter wyjątkowy i dotyczyć sytuacji, gdy osoba ubiegająca się o tego rodzaju ulgę z przyczyn niezależnych od siebie nie może zarobkować (jest niepełnosprawna w stopniu znacznym, całkowicie niezdolna do pracy, niedołężna), uzyskać dodatkowego dochodu, bądź nie ma żadnego majątku. Umorzenie kwoty wypłaconych świadczeń alimentacyjnych dotyczy zatem tylko takich sytuacji, w których osoba, z przyczyn obiektywnych, nie zapłaci ciążących na niej należności dobrowolnie i nie ma możliwości ściągnięcia zadłużenia poprzez przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego z jej majątku.

Główną przesłanką do zastosowania ulg w obowiązku zwrotu należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłacanych osobie uprawnionej jest więc ustalenie przez organ, w toku postępowania, iż spłata należności stanowiłaby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie.

Z akt sprawy wynika, iż P. H. na dzień 30 kwietnia 2017r. posiada zadłużenie z tytułu wypłaconej osobie uprawnionej zaliczki alimentacyjnej w wysokości [...] zł.

Dalej organ odwoławczy przytoczył ustalenia organu I instancji w zakresie stanu majątkowego oraz sytuacji osobistej i zdrowotnej Wnioskodawcy oraz stwierdził, iż podziela jego stanowisko i uznaje, że zaskarżona decyzja nie narusza granic przysługującego organowi uznania administracyjnego i wydana została po prawidłowym przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i szczegółowym rozważeniu całości materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz została należycie uzasadniona.

Decyzja w powyższej sprawie ma bowiem charakter uznaniowy, zatem organ pierwszej instancji nawet w przypadku stwierdzenia, że sytuacja dochodowa i zdrowotna strony jest trudna, co miało miejsce w powyższej sprawie, może nie uwzględnić wniosku.

Skoro zaskarżona decyzja wydana została w granicach uznania administracyjnego, to nie można jej zarzucić niezgodności z prawem.

Powyższą decyzję P. H. zaskarżył skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, w której podtrzymał zarzuty zawarte w odwołaniu.

Zarzuty te sprecyzował następnie ustanowiony z urzędu na rzecz skarżącego pełnomocnik r. pr. K. W., wskazując na:

1) naruszenie art. 7 K.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego,

a także pominięcie przy rozstrzyganiu słusznego interesu Skarżącego;

2) naruszenie art. 77 § 1 K.p.a. poprzez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego, a także poczynienie wadliwych ustaleń faktycznych w zakresie dochodu i koniecznych wydatków Skarżącego;

3) naruszenie art. 107 § 1 pkt 6) K.p.a. poprzez zaniechanie przedstawienia wyczerpującego uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonej decyzji,

w szczególności w zakresie ustalenia dochodów i koniecznych wydatków Skarżącego, jego stanu zdrowia oraz przyczyn, dla których organ w ramach uznania administracyjnego podjął decyzję niekorzystną dla Skarżącego;

4) naruszenie art. 11 K.p.a. poprzez niewyjaśnienie przyczyn, dla których organ

w ramach uznania administracyjnego podjął decyzję niekorzystną dla Skarżącego;

5) naruszenie art. 15 K.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, które przejawiło się w tym, że organ drugoinstancyjny nie dokonał rozpoznania

i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej po raz drugi, ograniczając się do kontroli decyzji organu pierwszoinstancyjnego, a także w tym, że organ II instancji nie poczynił własnych ustaleń faktycznych.

Podnosząc powyższe zarzuty pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji Prezydenta Miasta K. oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, udzielonej z urzędu, według norm przypisanych, obejmującą opłatę w wysokości 150% stawki minimalnej, powiększonych o podatek od towarów i usług, oświadczając jednocześnie, że koszty udzielonej przez niego z urzędu pomocy prawnej nie zostały pokryte ani w całości ani też w części.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik obszernie rozwinął podniesione zarzuty.

Odpowiadając na skargą Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wrażone w zaskarżonej decyzji, przypominając,

iż P. H. systematycznie spłaca zadłużenie z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej zaliczek alimentacyjnych: do dnia 30 kwietnia 2017 r. tytułem tej spłaty na konto MOPR w K. wpłynęła dotychczas kwota [...]zł.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 i art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa, zarówno materialnego, jak i procesowego oraz trafności ich wykładni. W przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy Sąd, eliminuje zaskarżony akt z obrotu prawnego (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a.).

Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Sądowa kontrola dokonana w niniejszej sprawie według ww. kryteriów dała podstawę do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie

Na wstępie wskazać należy, iż materialnoprawną podstawę prowadzonego

w sprawie postępowania stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz.U. z 2015 r., poz. 859 ze zm.) dalej: "u.p.o.u.a.", który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, łącznie z odsetkami, w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć ją na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Powyższy przepis ma zastosowanie także do należności powstałych pod rządami ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz.U. z 2005r., Nr 86, poz. 732 ze zm.), czyli do zaliczek alimentacyjnych. Kwestię tę wyjaśnił WSA w Gdańsku w wyroku z dnia 24 listopada 2016 r. w sprawie III SA/Gd 742/16.

Należy zatem przypomnieć, że kwestia umorzenia skarżącemu należności

z tytułu wypłaconych za niego na rzecz uprawnionej do alimentów jego córki zaliczek alimentacyjnych była wcześniej przedmiotem postępowania przed Prezydentem Miasta G. oraz Samorządowym Kolegium Odwoławczym w G., których rozstrzygnięcia, również odmawiające umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności, zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Gdańsku z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 742/16. W uzasadnieniu tego wyroku Sąd jednoznacznie zakwestionował zasadność stanowiska organów obu instancji, iż uznaniowy charakter instytucji umorzenia należności nie daje podstaw do odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie. Nadto Sąd zwrócił uwagę na kwestię właściwości organów. Wskutek tego sprawa została przekazana do rozpoznania Prezydentowi Miasta K. a w II instancji - Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu w K..

Rozpoznając ponownie złożony przez P. H. wniosek, zgodnie

z właściwością miejscową, organy winny również mieć na uwadze ocenę prawną

i wskazania WSA w Gdańsku, zawarte w ww. wyroku. Jest to bowiem, mimo złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku w dniu 21 lutego 2017 r. (w Urzędzie Miasta G.), ciąg dalszy postępowania wszczętego jego wnioskiem z dnia 23 czerwca 2015 r., załatwionego decyzjami, które WSA w Gdańsku ww. wyrokiem wyeliminował z obrotu.

Należy zatem przypomnieć, iż WSA w Gdańsku wskazał, iż organy które prowadziły w tej sprawie postępowanie (Prezydent G. oraz Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G.) dopuściły się licznych uchybień w tym postępowaniu, skutkujących uchyleniem wydanych przez nie decyzji. W ocenie Sądu organ pierwszej instancji bezzasadnie stwierdził, że nie można założyć, że sytuacja materialna i finansowa skarżącego nigdy nie ulegnie poprawie, mimo że dokumenty przedłożone przez skarżącego wykazują, że stan jego zdrowia jest obecnie bardzo zły i uniemożliwia podjęcie pracy zarobkowej. Organy nie mogą odnosić się do zdarzeń, które być może zdarzą się w przyszłości, w sposób oderwany od realiów obecnego stanu zdrowia i statusu majątkowego skarżącego. Trudno też podzielić przekonanie organu odwoławczego, że powodem odmowy uwzględnienia wniosku o umorzenie należności, może być okoliczność, że z uwagi właśnie na stan zdrowia Skarżący jest beneficjentem środków publicznych (m.in. specjalnego zasiłku celowego na leki).

Uchylając decyzje organów obu instancji Sąd wskazał m.in., iż rzeczą organów ponownie rozpoznających sprawę będzie ustalenie – w sposób nie budzący wątpliwości – przedmiotu postępowania oraz organu właściwego do rozpoznania wniosku skarżącego. Przy ponownym merytorycznym rozpoznaniu sprawy właściwe w sprawie organy zobowiązane będą prawidłowo zgromadzić materiał dowodowy, a wydaną decyzję uzasadnią w sposób określony w art. 107 § 1 K.p.a.

Po powyższym wyroku Skarżący w dniu 21 lutego 2017 r. ponownie złożył

w Urzędzie Miasta Gminy wniosek o umorzenie należności. Prezydent G. tym razem uznał się niewłaściwym do jego rozpatrzenia i przekazał sprawę do rozpoznania Prezydentowi K., który po jego rozpatrzeniu wydał opisaną na wstępie decyzję.

Analizując powyższą decyzję, jak też decyzję organu II instancji, należy na wstępie zgodzić się ze stwierdzeniem, iż decyzja w przedmiocie umorzenia należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ma charakter uznaniowy, tzn. jest wydawana w ramach instytucji uznania administracyjnego. Każde rozstrzygnięcie podejmowane w ramach uznania administracyjnego powinno być jednak przekonująco uzasadnione, zarówno co do faktów jak i co do prawa, tak żeby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności sprawy zostały przez organ głęboko rozważone i ocenione, a rozstrzygnięcie jest logiczną konsekwencją tych ustaleń, nie zaś niepoddającej się kontroli uznaniowości. To zaś jest możliwe tylko wówczas, gdy organ administracyjny należycie zgromadzi materiał dowodowy i prawidłowo go oceni. Przy wydawaniu orzeczenia w ramach uznania administracyjnego obowiązki organu administracyjnego w zakresie postępowania dowodowego są większe, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on wszechstronnie zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach wydawania decyzji związanych. Winien też mieć na uwadze szczególne znaczenie zgodności decyzji uznaniowej z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela (por. wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., III SA 7900/98). Działanie

w ramach takiego uznania nie oznacza zatem w żadnym wypadku dowolności rozstrzygnięcia. Konsekwencją tego jest, w przypadku odmowy uwzględnienia wniosku, konieczność nie budzącego zastrzeżeń wykazania przez organ, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia podania strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez dany przepis. Przy badaniu wniosku o umorzenie należności podstawową przesłanką rozstrzygnięcia jest sytuacja dochodowa, rodzinna oraz zdrowotna wnioskodawcy, gdyż te właśnie okoliczności art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. nakazuje uwzględnić przy rozpoznawaniu wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie jego należności z tytułu wpłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Uwzględnienie sytuacji dochodowej i rodzinnej musi zatem polegać na ustaleniu czy i jakie dochody posiada dłużnik alimentacyjny oraz jakie ma możliwości uzyskiwania wyższych dochodów, jakie wydatki ma konieczne do poniesienia, jaka jest jego sytuacja rodzinna, czy prowadzi gospodarstwo domowe sam, czy z innymi członkami rodziny, czy i jaki ma to wpływ na budżet dłużnika itp.

Należy też podkreślić, iż z zasady dwuinstancyjności postępowania, na której oparty jest Kodeks postępowania administracyjnego (art. 15), wynika obowiązek organu II instancji ponownego rozpoznania i oceny sprawy w jej całokształcie, co wymaga dokonania, chociażby w oparciu o akta sprawy, własnych ustaleń co do stanu faktycznego, jak i dokonania ich prawnej oceny. Organ II instancji nie może zatem ograniczyć się do zbadania i oceny czy organ I instancji nie przekroczył granic uznania administracyjnego, jak w uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia stwierdziło SKO w K..

W niniejszej sprawie organ odwoławczy połowę treści uzasadnienia swej decyzji poświęcił właśnie wykazaniu, iż jego zadaniem jest jedynie dokonanie kontroli decyzji organu I instancji, drugą zaś twierdzeniu, iż organ I instancji, kierując sią zasadą uznaniowości, mógł ale nie musiał uwzględnić wniosku skarżącego, a zatem organ odwoławczy nie może zakwestionować jego rozstrzygnięcia. W tej sytuacji należy zgodzić się ze stanowiskiem pełnomocnika Skarżącego, iż organ II instancji nie dokonał koniecznych do prawidłowego rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych.

W szczególności należy za słuszny uznać zarzut skargi, iż ustalając miesięczny dochód Skarżącego organ I instancji zaliczył do niego zasiłek celowy na zakup lekarstw ([...] zł) mimo, że zasiłki te Skarżący otrzymał w niektórych tylko miesiącach (w lutym marcu i maju 2017 r.). Zasiłki te były zatem incydentalne, wobec czego nie ma podstaw do przyjęcia, że omawiany zasiłek powiększa dochód Skarżącego w każdym miesiącu, albo że średnia miesięczna wysokość tego zasiłku wynosi [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, mimo oczywistości błędu metodologicznego w zakresie ustalania dochodu Skarżącego, stanowiska organu I instancji w tym zakresie nie zakwestionowało.

Opisując stan faktyczny sprawy SKO ograniczyło się do streszczenia przebiegu postępowania i przytoczenia ustaleń organu I instancji. Nie pozwala to określić, jakie ustalenia faktyczne przyjął organ II instancji za podstawę własnego rozstrzygnięcia.

W uzasadnieniu swej decyzji SKO jednoznacznie przyznało, że jego kontrola decyzji Prezydenta Miasta K. jako decyzji uznaniowej ograniczała się do zbadania, czy organ I instancji nie przekroczył granic uznania natomiast organ ten nie przeprowadził własnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej po raz drugi.

Należy zatem zauważyć, iż w niniejszej sprawie ani organ I, ani II instancji ustalając sytuację majątkową Skarżącego nie wzięły w ogóle pod uwagę, że Skarżący, któremu po potrąceniach pozostaje do dyspozycji kwota [...]zł musi czynić jakieś wydatki na wyżywienie, ubranie i inne podstawowe potrzeby. Nie uwzględniły też okoliczności, że Skarżący jest osobą w zaawansowanym wieku, schorowaną i znajdującą się w skrajnym ubóstwie, niemająca żadnych szans na polepszenie swej sytuacji, w szczególności sytuacji materialnej. Jeśli – w ocenie organów obu instancji –okoliczności te nie mają charakteru "szczególnych", tj. przemawiających za uwzględnieniem wniosku Skarżącego, przynajmniej w zakresie rozłożenia należności na raty, to obowiązkiem organu powinno być zdefiniowanie, jaką sytuację uważa za uzasadniającą umorzenie należności na podstawie art. 30 u.p.o.u.a.

Zgodnie z art. 7 i art. 77 K.p.a., na organie administracji spoczywa obowiązek prawidłowego ustalenia stanu faktycznego na podstawie całego zebranego materiału dowodowego. W przedmiotowej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w K., rozpatrując sprawę w postępowaniu odwoławczym, naruszyło te przepisy, gdyż wbrew obowiązkowi nie wyjaśniło dokładnie stanu faktycznego sprawy oraz nie zebrało i nie rozpatrzyło w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ II instancji naruszył także art. 107 § 1 pkt 6 K.p.a., ponieważ jego decyzja pozbawiona jest należytego uzasadnienia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.

W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie nie może pozostać w obrocie prawnym decyzja organu odwoławczego, która w uzasadnieniu nie zawiera własnych ustaleń i rozważań, poprzestając na ustaleniach i ocenach organu I instancji (zasada z art. 15 K.p.a.).

Analiza zaskarżonej decyzji wskazuje, iż jest ona dotknięta dowolnością, czym narusza art. 11 K.p.a. Decyzja SKO nie zawierają wyjaśnienia, dlaczego – zdaniem tego organu – opisana w decyzji organu I instancji sytuacja Skarżącego nie kwalifikuje go do umorzenia należności alimentacyjnych. Decyzja SKO w ogóle nie podejmuje próby wyjaśnienia stronie zasadności negatywnego dla niej rozstrzygnięcia, tj. braku przesłanek - wynikających z dokonanych w toku postępowania ustaleń faktycznych – do uwzględnienia prośby Skarżącego o umorzenie powstałych zaległości w spłacie należnych alimentów. Decyzja nie zawiera też oceny, czy zaległości te powstały wskutek uporczywego niepłacenia alimentów przez Skarżącego, czy też wskutek wynikającej ze stanu zdrowia niemożności uzyskania odpowiednich dochodów, co też ma znaczenie

w sprawie.

Z rozstrzygnięcia SKO wynika, iż podziela ono stanowisko organu I instancji, które zawiera tłumaczenie, że organ I instancji z zasady nie akceptuje możliwości umarzania zobowiązań alimentacyjnych. Jest to stanowisko całkowicie dowolne, w świetle art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. – nieuprawnione.

Mając powyższe na uwadze Sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu II instancji, jako szczególnie nacechowaną naruszeniem wyżej przytoczonych zasad postępowania, w szczególności zasady dwuinstancyjności, obligującej organ odwoławczy do dokonania własnych ustaleń co do podstawy faktycznej rozstrzygnięcia i odniesienia ich do przesłanek umorzenia należności w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a.

Zaznaczyć też należy, iż SKO nie odniosło się też w żaden sposób do przytoczonych wyżej wskazań WSA w Gdańsku zawartych w wyroku tego Sądu z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Gd 742/16.

Orzeczenie o kosztach postępowania w zakresie przyznania ustanowionemu na rzecz Skarżącego pełnomocnika z urzędu oparte zostało na podstawie art. 250 P.p.s.a.