Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 269/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-06-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 2 pkt 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2007 nr 64 poz 427
law: Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich
article: par. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 40 poz 329
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania  pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach  gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 74 art. 5 ust. 3
law: Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE)  nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do działań wsparcia rozwoju obszarów  wiejskich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Cezary Kosterna, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz – Nowak (sprawozdawca), Protokolant Specjalista Ilona Obara, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r. sprawy ze skargi P. M. - wspólnika spółki cywilnej "[...]" na decyzję Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...]stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]z dnia [...]listopada 2013 r. nr [...]; 2) stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości do chwili uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3) zasądza od Dyrektora [...]Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...]na rzecz skarżącego P. M. - wspólnika spółki cywilnej "[...]" kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania wspólnika spółki cywilnej "[...]" z siedzibą w B. – P. M. (dalej: "skarżący", "strona"), Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. (dalej: "Dyrektor ARiMR", "organ odwoławczy", "organ II instancji") utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] listopada 2013 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. (dalej: "Kierownik ARiMR" lub "organ I instancji"). Przedmiotem tych decyzji była odmowa przyznania ww. spółce cywilnej płatności w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania" (dalej "płatność ONW") na rok 2009.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez spółkę w dniu [...] maja 2009 r., w którym łączna powierzchnia działek rolnych zadeklarowana do płatności ONW wynosiła [...] ha. Decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r. Kierownik ARiMR umorzył postępowanie wszczęte na wniosek producenta, z uwagi na brak podmiotowości po stronie spółki cywilnej. Na skutek odwołania skarżącej, Dyrektor ARiMR decyzją z dnia [...] maja 2010r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpatrzeniu skargi strony, wyrokiem z dnia 2 grudnia 2010 r. w sprawie VIII SA/Wa 749/10 uchylił zaskarżoną i poprzedzającą ją decyzję, natomiast NSA wyrokiem z dnia 27 września 2012 r. w sprawie II GSK 1048/11 oddalił skargę kasacyjną, akceptując w całości uchwałę 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r, sygn. II GPS 2/12 (publ. ONSAiWSA z 2012 r., nr 4, poz. 63), że w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm., zwanej dalej "ustawą o systemie ewidencji producentów") przysługuje spółce cywilnej.

W związku z powyższymi ustaleniami sądowymi, Kierownik ARiMR uznał stronę postępowania jako producenta rolnego, a następnie podjął czynności kontrolne

w zakresie spełnienia przez wnioskodawcę warunków do otrzymania wnioskowanej płatności. W dniu [...] stycznia 2013 r. wystosował do strony wezwanie do złożenia

w terminie 30 dni wyjaśnień na okoliczność ustalenia posiadania gruntów rolnych zadeklarowanych do płatności ONW na rok 2009, w tym: złożenia oświadczeń oraz okazania dokumentów, m.in. potwierdzających zlecenie wykonania prac polowych, protokoły odbioru tych prac, faktury i rachunki potwierdzające założenie i utrzymanie upraw.

W dniu [...] kwietnia 2013 r. do organu I instancji wpłynęła odpowiedź strony wraz z wyjaśnieniami (pismo z dnia [...] marca 2013 r.), że prace rolne na gruntach zadeklarowanych do płatności wykonywane na zlecenie i rzecz spółki cywilnej w 2009r. realizowane były przez odrębny podmiot zewnętrzny Przedsiębiorstwo [...] na podstawie umów cywilnoprawnych. Ponadto część prac jako podwykonawcy wykonywali pracownicy "[...]" Spółka z o.o., niektóre czynności i operacje na gruntach prowadzone były przez inne osoby w ramach wzajemnej pomocy lub współpracy. Zlecenia dla wykonawców zewnętrznych dokumentowane były dodatkowo protokołem, a wykonanie prac weryfikowane przez przedstawicieli spółki. Do pisma skarżący dodatkowo załączył kopie:

- protokołów z dnia: [...] września 2009 r. i [...] sierpnia 2008 r. z inspekcji gospodarstwa rolnego na zgodność z zasadami produkcji rolniczej metodami ekologicznymi;

- protokołu zlecenia wykonania usługi z dnia [...] lipca 2009 r.,

- umów o świadczeniu usług z dnia: [...] lutego 2009 r. i [...] marca 2008 r., zawartych między zleceniobiorcą P. M., właścicielem przedsiębiorstwa [...] z siedzibą w B. a zleceniodawcą, spółką cywilną "[...]", reprezentowaną przez wspólnika R. M.,

- protokołu z dokonanego obmiaru produkcji roślinnej z dnia [...] sierpnia 2008 r.,

- 5 faktur VAT wystawionych w styczniu 2009 r. i październiku 2008 r. za usługi rolnicze i sprzedaż siana.

W ww. piśmie skarżący wniósł również o przesłuchanie w charakterze świadków osób uczestniczących w istotnych czynnościach spółki, tj. P. M., M. D. i M. W. na okoliczność wykazania posiadania, użytkowania i sposobu zarządzania przez spółkę zgłoszonego do płatności gospodarstwa.

Postanowieniem z dnia [...] maja 2013 r. Kierownik ARiMR odmówił przeprowadzenia dowodu w postaci przesłuchania w charakterze świadków ww. osób uznając, że wniosek dowodowy zgłoszony został jedynie w celu przewleczenia sprawy, bowiem materiał dowodowy zgromadzony w sprawie jednoznacznie wskazuje, iż to P. M. jest posiadaczem zgłoszonego do pomocy gospodarstwa rolnego.

W dniu [...] lipca 2013 r. organ I instancji wydał decyzję o odmowie przyznania spółce płatności ONW na rok 2009 z uwagi na stworzenie przez producenta sztucznych warunkach dla uzyskania płatności poprzez sztuczny podział gospodarstwa rolnego. Na skutek odwołania, decyzją z dnia [...] września 2013 r. Dyrektor ARiMR uchylił w całości zaskarżoną decyzję, przekazując ją do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji z zaleceniem przeprowadzenia wskazanych przez skarżącego dowodów osobowych.

W dniu [...] września 2013 r. skarżący złożył pismo procesowe (datowane na

[...] września 2013 r.), w którym rozszerzył wnioski dowodowe o przesłuchanie świadków: R. M., R. W., M. P., M. P., W. K., D. M., R. B. i M. S. na okoliczność ustalenia:

1/ posiadania przez spółkę oraz prowadzenia samodzielnego gospodarstwa rolnego na jej odrębny rachunek, rzecz i ryzyko wszystkich wspólników,

2/ ustalenia, na czyją rzecz, w czyim imieniu i na czyje ryzyko prowadzone było gospodarstwo spółki, w czyim imieniu świadkowie podejmowali czynności prawne związane z działalnością spółki, prowadzeniem i zarządzaniem gospodarstwem spółki,

3/ ustalenia, iż prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, a przyjęta przez wspólników forma działania (zgodnie z regułą współdziałania) była w pełni racjonalna, ponieważ sposób użytkowania maszyn i urządzeń, kontraktowania i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał i miał pełne oparcie w rachunku ekonomicznym (dążenie do zmniejszania kosztów, wyboru formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania posiadanego przez wspólników zaplecza technicznego oraz z minimalizacją zbędnego transportu maszyn),

4/ ustalenia, iż działalność w formie licznych spółek cywilnych, w których od 2008r. uczestniczył P. M., stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej, a w szczególności powodowała poprawę efektywności gospodarowania, usprawnienia zarządzania poszczególnymi odrębnymi, samodzielnymi gospodarstwami, zoptymalizowanymi pod względem położenia geograficznego i odległości pomiędzy poszczególnymi jednostkami produkcyjnymi oraz ze względów wymienionych w punkcie powyższym.

Jednocześnie w powyższym piśmie skarżący wskazał, że w sferze płatności rolniczych występuje odrębność podmiotowa spółek cywilnych, rozumianych jako związek współdziałających osób fizycznych i prawnych. Działania i czynności za grupę podejmują uprawnione osoby na ryzyko wspólników. Sposób użytkowania maszyn

i urządzeń, kontraktowania i wykonywania usług na rzecz spółki wynikał z rachunku ekonomicznego (dążenie do zmniejszenia kosztów, wybór formy i sposobu działalności z maksymalizacją wykorzystania sprzętu wspólników i minimalizacją zbędnego transportu maszyn). Gospodarstwo spółki obejmowało użytki zielone, położone na terenie sąsiednich gmin województwa zachodniopomorskiego, do których tytuł prawny posiadali jeden lub drugi wspólnik (P. M. lub R. M.). Prowadzenie tego gospodarstwa w formie spółki cywilnej pozwoliło na zmniejszenie kosztów transportu maszyn i płodów rolnych. Skarżący przyznał, że w 2010 r. wspólnicy spółki przekazali posiadanie gruntów odrębnym spółkom prawa handlowego, ponieważ organy ARiMR nie akceptowały tej formy prawnej jako odrębnego rolnika, a nadto było to spowodowane ograniczeniem aktywności R. M. z uwagi na jej ciężką chorobę. Teza organu, że swobodne przekazanie gospodarstwa potwierdza sztuczny jego podział jest więc nieusprawiedliwiona. Na gruncie przedmiotowej sprawy bez wątpienia P. M. wykonuje władztwo nad gospodarstwem rolnym nie jako osoba fizyczna, ale jako uprawniony wspólnik spółki cywilnej, działający w imieniu wszystkich wspólników. Dokumenty przeniesienia posiadania były przez organy wielokrotnie sprawdzane, a ich skuteczność nigdy nie była kwestionowana.

Ponadto skarżący zarzucił organowi uznanie stanu faktycznego w przedmiotowej sprawie za ustalony w oparciu o materiał dowodowy dołączony do akt, a zaczerpnięty

z innych postępowań, prowadzonych z reguły wobec innych podmiotów i na inne okoliczności. Skarżący zwrócił się również o zażądanie od usługobiorców spółki dokumentów zatrudnienia pracowników, którzy świadczyli prace na przedmiotowych dla sprawy gruntach i w okresie, którego dotyczy postępowanie oraz o przekazanie informacji o używanych do wykonania usług pojazdach i maszynach w przedmiotowym gospodarstwie i okresie, wraz ze wskazaniem na czyją rzecz i w czyim imieniu usługi były przez te podmioty wykonywane.

W dniu [...] listopada 2013 r. skarżący złożył kolejne pismo, w którym ponowił wniosek o dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków, wskazanych przez niego we wcześniejszym piśmie na istotne dla sprawy okoliczności.

Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Nr [...] Kierownik ARiMR odmówił spółce cywilnej "[...]" przyznania płatności ONW na rok 2009 ze względu na niespełnienie warunków określonych w § 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach płatności ONW, objętej Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz.U.2009 Nr 40, poz. 329 ze zm., zwanego "rozporządzeniem w sprawie płatności ONW") w związku ze stworzeniem przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006r., ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE L 368 z 23 grudnia 2006 r., str. 74, zwane dalej "rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1975/2006").

Organ I instancji uznał, że strona nie potwierdziła prowadzenia produkcji rolniczej jako odrębny podmiot, spółka nie posiadała samodzielności technicznej, ani ekonomicznej pozwalającej na uznanie, iż jest posiadaczem zadeklarowanych do płatności na rok 2009 gruntów rolnych, jako producent rolny nie prowadziła działań mających na celu prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego. W ocenie organu

I instancji, swobodne przekazywanie gruntów rolnych, umieszczonych we wniosku

o przyznanie przedmiotowych płatności, pomiędzy poszczególnymi podmiotami świadczy o braku ich posiadania przez spółkę.

Kierownik ARiMR skalkulował, że w przypadku, gdyby P. M. złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do ww. powierzchni, to otrzymałby płatność jedynie do 300 ha, przy czym dla strefy I, o najniższej stawce wynoszącej 179 zł. do hektara, byłaby to płatność w wysokości [...] zł. Tymczasem, składając wnioski przez osobne spółki, suma płatności z uwzględnieniem modulacji dla płatności ONW

i przy najniższej stawce obowiązującej dla strefy I, wyniosłaby [...] zł. W tym stanie rzeczy, tworzenie przez P. M. wielu spółek, które następnie odrębnie zgłaszały działki rolne, a które nigdy nie zakwalifikowałyby się do przyznania pomocy, gdyby musiały być zgłoszone łącznie, jest obejściem prawa i nie zasługuje na uwzględnienie.

Jednocześnie organ I instancji powołał się na art. 21 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy

z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 r. Nr 64, poz. 427, dalej "ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich"), z którego wynika, że w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym się ono toczy, jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy, a osoby uczestniczące w tym postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy, zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, przy czym ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Z powyższego wynika, że w przedmiotowym postępowaniu nastąpiło przeniesienie ciężaru dowodu na osobę, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne, co spowodowało odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w art. 7 k.p.a.

W ocenie organu I instancji, aplikowanie o pomoc przez te same osoby w ramach kilkudziesięciu spółek kapitałowych i osobowych należy postrzegać jako skierowane na ominięcie kwotowego limitu dofinansowania przysługującego jednemu beneficjentowi. Wyodrębnienie spółek miało na celu obejście przepisów prawa związanych

z ograniczeniami dotyczącymi maksymalnych kwot wsparcia.

Pismem z dnia [...] grudnia 2013 r. (data wpływu do organu I instancji) skarżący złożył odwołanie od decyzji Kierownika ARiMR z dnia [...] listopada 2013 r. Wnosząc

o uchylenie decyzji, zarzucił organowi I instancji brak staranności przy zbieraniu dowodów, ustalaniu stanu faktycznego, błędną, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego oraz nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę. Skarżący ponownie wniósł o przeprowadzenie dowodów z przesłuchań świadków wymienionych powyżej, wskazując, że zalecenie organu odwoławczego przesłuchania zgłoszonych przez niego świadków zostało przez organ I instancji zignorowane. Zarzucił organowi brak w decyzji uzasadnienia faktycznego i prawnego tego konkretnego przedsięwzięcia. W jego ocenie, uzasadnienie zaskarżonej decyzji stanowi jedynie kompilację często niepasujących do siebie i wzajemnie sprzecznych fragmentów uzasadnień innych decyzji, wydawanych dla odrębnych beneficjentów, w tym: spółek cywilnych i spółek

z ograniczoną odpowiedzialnością. Zarzucił, iż P. M. w rzeczywistości nie jest wspólnikiem w ponad [...] innych spółkach, wymienionych w tabelach zamieszczonych w skarżonej decyzji. Poza tym organ I instancji, przygotowując analizę składu kapitałowego poszczególnych spółek, pominął zmiany kapitałowe, które zaszły od założenia spółek, bo zmiany te nie są zgodne z główną ideą, przyjętą z góry przez organ I instancji. Argumenty, które miałyby przemawiać za istnieniem "sztuczności" nie znajdują żadnego oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Organ co do zasady, analizując wystąpienie ewentualnego "sztucznego" działania spółki, winien dać szansę stronom do wypowiedzenia się w kwestiach, które z samej natury rzeczy determinowane są właśnie przez wolę strony. Skarżący zakwestionował ocenę dowodów, jaką przedstawiła spółka w przedmiotowej sprawie. Poza tym wniósł

o włączenie do materiału dowodowego znane organowi z urzędu dokumenty obejmujące przejęcie przez spółkę gruntów gospodarstwa od innych podmiotów wraz

z informacją o składanych przez poprzedniego posiadacza wnioskach o płatności, zaciągniętych i przejętych zobowiązaniach i decyzjach organu oraz wyroków wydanych w sprawach wspólników spółki przez WSA i NSA za lata 2008-2010 na okoliczność odrębności spółki i jej gospodarstwa.

Organ odwoławczy, działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia

14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r., poz. 267, zwany dalej "k.p.a."), decyzją z dnia [...] stycznia 2014 r. utrzymał w mocy decyzję Kierownika ARiMR z dnia [...] listopada 2013 r. Wskazał, że spółka cywilna "[...]" nie była posiadaczem zgłoszonych przez siebie gruntów rolnych, ponieważ grunty te wchodziły w skład gospodarstwa rolnego P. M. i były przez niego zarządzane. W niniejszej sprawie doszło zatem do sztucznego podziału gospodarstwa rolnego w celu obejścia prawa i uzyskania nienależnych uprawnień do płatności. Zgodnie natomiast z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Wysokość stawki płatności ONW uzależniona jest od wielkości deklarowanej powierzchni użytków rolnych, a powyżej 300 ha płatność w ogóle nie przysługuje.

Organ odwoławczy podniósł, że z analizy przeprowadzonej przez organ

I instancji wynika, że w roku 2009 P. M. wystąpił z wnioskiem o przyznanie płatności jako osoba fizyczna oraz wspólnik wykazanych w decyzji [...] spółek, żądając w sumie przyznania płatności ONW do powierzchni [...] ha. Wspólnikami skarżącej spółki są: P. M. i R. M. W dacie wydania przedmiotowej decyzji P. M. występował jako wspólnik, prezes zarządu, prokurent lub pełnomocnik już ponad [...] spółek, ubiegających się o płatności w ramach wspólnej polityki rolnej. Dodatkowo prowadzi on również działalność gospodarczą pod nazwą [...]. Ustalono również, że wspólnicy skarżącej spółki jako małżeństwo posiadali 2 odrębne numery w ewidencji producentów nadane im jako osobom fizycznym. Będąc w posiadaniu odrębnych numerów identyfikacyjnych utworzyli dodatkowo [...] spółek cywilnych i z ograniczoną odpowiedzialnością, których są współwłaścicielami oraz [...] takich samych spółek, w których jedno z małżonków jest wspólnikiem.

Następnie Dyrektor ARiMR zauważył, że podmioty ubiegające się o płatności

w 2009 r., w tym również spółka cywilna "[...]", w większości podawały jako adres siedziby: ul. [...] w B., względnie ul. [...] w B., będący adresem zamieszkania lub korespondencyjnym P. M. Ponadto wskazał na okoliczność, że w [...] spółkach, spośród [...] funkcjonujących w 2012 r., podano jedno konto bankowe w [...] Banku o nr [...], należące do P. M. i jego syna D. M. Zatem środki pieniężne z tytułu płatności dla poszczególnych spółek w większości mają być przekazane na jedno konto bankowe.

Z przeprowadzonej analizy umów spółek cywilnych i z odpisów KRS spółek

z o.o. wynika, że są one powiązane ze sobą osobowo poprzez: P. M., R. M. i ich syna D. M.. Wymienione osoby mają bezpośredni wpływ na funkcjonowanie spółek, będąc ich wspólnikami, prokurentami, prezesami zarządu, bądź pośredni, gdzie jako wspólnik występuje inna spółka, której wspólnikami są ww. osoby. Również organizacyjnie wymienione podmioty nie wykazywały odrębności i samodzielności. Poszczególne działki ewidencyjne, stanowiące składnik gospodarstwa rolnego, były w kolejnych latach deklarowane przez kolejne spółki, które swobodnie przenosiły między sobą posiadanie działek, legitymując to umowami przeniesienia posiadania podpisywanymi na ogół przez P. M..

Istotny jest, w ocenie organu odwoławczego, również fakt, że spółka cywilna "[...]", a także inne spółki, które występowały o przyznanie płatności, zlecały wykonanie usług rolniczych na gruntach firmie [...], której głównym i jedynym założycielem jest P. M. Spółki tworzone przez niego nie posiadały wystarczających środków produkcji (maszyn i urządzeń), umożliwiających samodzielne prowadzenie produkcji rolniczej.

Jak wynika z materiału dowodowego, zgromadzonego w trakcie postępowań prowadzonych w sprawach innych spółek, P. M. jest osobą podejmującą kluczowe dla podmiotów gospodarczych decyzje, np. zatrudnianie pracowników, zlecanie prac, udzielanie wyjaśnień w imieniu spółek w sprawach toczących się przed organami ARiMR, reprezentowanie spółek w kontaktach z innymi podmiotami (zawieranie umów dzierżawy, podpisywanie protokołów zdawczo-odbiorczych). Powyższe wskazuje, że spółka cywilna "[...]" jest organizacyjnie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M. lub grupę osób, tj. R. M. i D. M.

Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przedstawione przez stronę dowody z dokumentów (protokoły z inspekcji gospodarstwa rolnego, protokół zlecenia wykonania usług rolniczych sporządzony między skarżącą a [...], protokół odbioru robót i faktury VAT za te usługi, faktura za sprzedaż siana, protokół z obmiaru produkcji roślinnej) potwierdzają, że spółka cywilna "[...]" nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. To P. M. prowadzi na własny rachunek działalność rolniczą w sposób zarobkowy, zorganizowany i ciągły, uzyskuje dochody, ponosi wydatki związane z działalnością rolną. Jest więc posiadaczem jednego, spójnego gospodarstwa rolnego, sztucznie podzielonego i zgłaszanego oddzielenie przez kilkadziesiąt podmiotów zarejestrowanych w ewidencji producentów jako odrębni producenci rolni.

W ocenie Dyrektora ARiMR, posiadaczem określić można osobę, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów rolnych, tzn. rolnikiem, który rolniczo użytkuje posiadane działki rolne (niezależnie od ustalenia tytułu prawnego wnioskodawcy),

a nadto stosuje zwykłą dobrą praktykę rolniczą. Faktyczne władztwo nad rzeczą

w przypadku gruntu rolnego obejmuje swobodę w podejmowaniu istotnych decyzji,

np. co, gdzie i kiedy zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe, czy też w miarę możliwości wykonać je samodzielnie, kiedy zbierać plony oraz komu, gdzie je sprzedawać lub wykorzystać w inny sposób, jak również swobodę decyzji co do występowania o konkretne dotacje ze środków unijnych.

Organ II instancji podzielił stanowisko organu I instancji co do braku zasadności przeprowadzenia dowodów z przesłuchania świadków w niniejszej sprawie. Analiza danych posiadanych przez organ I instancji, zawartych w systemie ZSZiK była podstawą ustalenia, że strona sztucznie stworzyła warunki do uzyskania płatności. Organ odwoławczy tę analizę podzielił i uznał ją za przeprowadzoną właściwie.

W ocenie Dyrektora ARiMR, nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy podnoszona przez skarżącego w odwołaniu okoliczność, że na dzień złożenia odwołania stan faktyczny o tyle uległ zmianie, że P. M. nie jest już wspólnikiem w ponad [...] spółkach wymienionych w tabelach, zamieszczonych w uzasadnieniu decyzji organu

I instancji. Organ odwoławczy nie kwestionuje, że spółka prowadzi działalność gospodarczą na własną rzecz i ryzyko. Jednak w świetle zgromadzonego materiału dowodowego należy uznać, że jest ona jedynie częścią większego gospodarstwa, zarządzanego przez tę samą grupę osób. Zgłaszanie więc przez stronę dowodu ze świadków miało na celu przedłużenie postępowania. Dowody w postaci danych

z sytemu ZSZiK oraz dowody zebrane w sprawie mają charakter obiektywny, prawdziwy, a przez to wiarygodny, w przeciwieństwie do osobowych źródeł dowodowych.

W konsekwencji powyższych ustaleń organ odwoławczy uznał, że organ

I instancji prawidłowo odmówił spółce przyznania płatności ONW.

Na koniec uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zasada określona w art. 3 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 ustawy (bez wskazania o jaką ustawę chodzi) stanowi odejście od zasady prawdy obiektywnej, wyrażonej w części drugiej

art. 7 k.p.a. Obowiązek ten został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Na ARiMR nie ciąży obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie uprawnienia wnioskodawcy do otrzymania płatności. Na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności.

W związku tym uznać należy, że organy ARiMR, orzekając na podstawie posiadanego materiału dowodowego, uczyniły zadość wymogom stawianym przez ww. przepis, stojąc na straży praworządności, rozpatrując wyczerpująco cały materiał dowodowy

i zapewniając stronie czynny udział w każdym stadium postępowania oraz udzielając niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania.

Z takim rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący, wnosząc do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na ostateczną w administracyjnym toku instancji decyzję Dyrektora ARiMR. Wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, zarzucając organom: brak staranności przy zbieraniu dowodów i ustalaniu stanu faktycznego, arbitralną i dowolną ocenę materiału dowodowego, nieprzeprowadzenie dowodów żądanych przez stronę oraz nieuzasadnione zastosowanie art. 5 ustęp 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Skarżący podniósł, że w świetle dokonanej przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE") w wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C 434/12 wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 (obowiązującego obecnie odpowiedniego przepisu), stanowisko organów ARMiR nie może zasługiwać na aprobatę, bowiem dla zastosowania normy (tak jak w przedmiotowej sprawie) z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 konieczne jest kumulatywne zaistnienie dwóch okoliczności, które organ winien wykazać. Po pierwsze: zaistnienie ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie: wystąpienie subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek (punkty 29 - 31 ww. wyroku TSUE). Co do elementu obiektywnego, przez cele realizowane przez te uregulowania należy rozumieć odpowiednie zapisy, określone w rozporządzeniu nr 1698/2005. Samo twierdzenie organu, iż beneficjent miał zamiar obejść ograniczenia określone w ustawodawstwie krajowym nie pozwala samo w sobie wykluczyć, że działalność wnioskodawcy przyczyni się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie nr 1698/2005 (punkty 32 - 38 ww. wyroku TSUE). Stwierdzenie zaistnienia subiektywnego elementu wymaga obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności z systemu wsparcia EFRROW ubiegający się o taką płatność zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. Organ musi udowodnić wyłączny zamiar strony, ustalić tym samym jej wolę (punkty 41 - 43 ww. wyroku TSUE).

Dalej skarżący podniósł, że organy zastosowały w przedmiotowej sprawie klauzule generalne zawarte w aktach prawa unijnego, dotyczące obejścia prawa

w odniesieniu do działań związanych ze wsparciem rozwoju obszarów wiejskich, np. "działania skierowane na pozyskiwanie korzyści", "sprzeczny z odpowiednimi celami", "sztuczne stworzenie warunków", sprzeczne z celami systemu wsparcia". Jednak te klauzule nie znajdują rozwinięcia, ani uszczegółowienia w żadnych dalszych przepisach prawa powszechnie obowiązującego na terytorium RP. Wypełniając treść klauzuli generalnych, organy administracji publicznej ograniczyły się do wykazania zmian we władaniu określonymi gruntami, zupełnie pomijając cel dokonywania tych zmian,

a mianowicie realizacja określonych celów ekonomicznych. Tak więc sposób stosowania przepisów prawnych przez organy w przedmiotowej sprawie nie spełnia wzorca wywodzonego z art. 2 Konstytucji RP. Wypełniając treść klauzul generalnych organy ARiMR ograniczyły się do wskazania zmian we władaniu określonymi gruntami, czego strona skarżąca nie podważała, zupełnie pomijając cel dokonywania tych zmian. Organy uznały, że skoro dokonywane były zmiany we władaniu gruntów, to a priori ich celem było ominięcie prawa, bez próby zbadania rzeczywistego celu tych zmian. Wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego miały wykazać, że celem dokonywania tych zmian nie było ominięcie prawa, ale realizacja określonych celów ekonomicznych. Ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, że organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na żądanie strony dowodów osobowych, które w tej sprawie były niezbędne. Potwierdzeniem tego stanowiska jest ocena Dyrektora ARiMR, zawarta w uzasadnieniu decyzji kasatoryjnej w przedmiotowej sprawie z dnia

[...] września 2013 r.

Skarżący zarzucił również naruszenie przez organy obu instancji zasady zaufania obywateli do organów państwa, wyrażonej w art. 8 k.p.a., przez kwestionowanie w dalszym ciągu podstaw do przyznania spółce przedmiotowych płatności, pomimo rozstrzygnięcia przez NSA w uchwale z dnia 30 maja 2012r.,

sygn. akt II GPS 2/12, że spółce cywilne przysługuje status producenta rolnego.

Organy nie zwróciły również uwagi na formę współpracy przedsiębiorstwa P. M. ze spółką, wynikającą z umowy o świadczenie usług. Umowa ta gwarantowała realizację zasady współdziałania wspólników, minimalizację kosztów usług oraz racjonalizację parku maszynowego posiadanego odrębnie przez każdego ze wspólników. Organy pominęły istotną okoliczność faktyczną o ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej wspólników spółki. Niezasadna jest również teza organu

I instancji, że swobodne przekazywanie gospodarstwa potwierdza jego sztuczny podział. Skarżący podniósł, iż nie ma wymogu prawnego, aby posiadanie gruntów polegało na związku z rzeczą na czas nieokreślony (por. art. 44 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE) Nr 1782/2003). Poza tym skarżący wskazał na pominięcie wniosków dowodowych, zawartych w odwołaniu z dnia [...] grudnia 2013 r. (dołączenie dokumentacji dotyczącej przejęcia przez spółkę gruntów gospodarstwa od innych podmiotów wraz z informacją o składanych przez poprzedniego posiadacza wnioskach o płatności, zaciągniętych i przejętych zobowiązaniach i decyzjach organu oraz wyroków wydanych w sprawach wspólników spółki przez WSA i NSA za lata 2008-2010) na okoliczność odrębności spółki i jej gospodarstwa.

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasową argumentację i wniósł o jej oddalenie.

W dniu [...] czerwca 2014 r. do Sądu wpłynęło pismo procesowe skarżącego, stanowiące uzupełnienie skargi w zakresie: odniesienia się do odpowiedzi organu na skargę, błędów w ustaleniach faktycznych, błędów postępowania dowodowego i oceny dowodów, błędnej wykładni i stosowania oraz niekonstytucyjności art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, naruszenia zasady zaufania do organów państwa.

Skarżący podniósł, że organy nie mogą z jednej strony przerzucać ciężaru dowodu na stronę postępowania, a z drugiej kwestionować potrzebę przeprowadzenia wnioskowanych przez nią dowodów, czy wręcz stwierdzić, że nie mają one znaczenia dla sprawy i służą jedynie przewlekłości postępowania. Strona wskazała, że dane zawarte w ZSZiK nie mogą być jedynym źródłem do ustalenia składu organów, czy też składu kapitałowego osób prawnych. Niezbędne jest wówczas korzystanie z danych jawnego rejestru przedsiębiorców, prowadzonego przez właściwe sądy gospodarcze KRS. Argumenty, które w ocenie organów miałyby przemawiać za ustaleniem istnienia "sztuczności", nie znajdują jakiegokolwiek oparcia w zgromadzonym materiale dowodowym. Nie włączono do akt dowodów z dokumentów, wnioskowanych przez skarżącego w toku postępowania, natomiast dokumenty złożone przez spółkę na skutek wezwania zostały uznane za niewiarygodne, przy jednoczesnej odmowie przeprowadzenia dowodów ze źródeł osobowych na okoliczności wykazane dokumentami. Dokonana ocena materiału dowodowego jest arbitralna, dowolna, oparta na stronniczym uznaniu przyjętej zawczasu tezy. Organy wprawdzie powołują się na naruszenie przepisów o modulacji, nie wskazują jednak konkretnego celu systemu wsparcia zakreślonego przez prawodawcę unijnego, z którym sprzeczne miałoby być przyznanie wsparcia wnioskodawcy. Tymczasem, w ocenie skarżącego, działalność spółki przyczynia się do osiągnięcia celów zamierzonych przez rozporządzenie Rady (WE) Nr 1698/2005 i nie jest sprzeczna z żadnym z celów wsparcia, zakreślonym przez prawodawcę, co wyklucza możliwość zastosowania art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1795/2006

Co do podnoszonej przez organy kwestii posiadania przez małżonków M. dwu odrębnych numerów ewidencyjnych, skarżąca przywołała wyrok WSA w Warszawie z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie VIII SA/Wa 915/11 oraz wyrok NSA oddalający skargę Dyrektora ARiMR w sprawie II GSK 976/12, z których wynika, że kwestia posiadania dwu odrębnych numerów przez małżonków, czy kwestia anulowania jednego z tych numerów pozostaje bez wpływu na uprawnienie każdego z osobna do płatności.

Skarżąca zarzuciła również organom naruszenie zasady zaufania obywateli do władzy publicznej, wynikającej z art. 8 k.p.a. W ramach postępowania prowadzonego zgodnie z tą zasadą, strona może i powinna oczekiwać od organu administracji swoistej stabilności. W sytuacji, gdy nie dojdzie do zmiany okoliczności faktycznych, dokonana już przez organ analiza i wnioski będą nadal aktualne i wiążące. Naruszenie więc tej naczelnej zasady postępowania administracyjnego powoduje jego uznanie za dotknięte istotną wadą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się zatem do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w sposób przewidziany w art. 145 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 r. Nr 270; dalej: "p.p.s.a."). Dodać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem rozstrzygnięcia Sądu jest kwestia zgodności z prawem decyzji organów ARiMR w sprawie odmowy przyznania spółce płatności ONW na rok 2009. Zdaniem organów, nastąpiło to na skutek dokonanych ustaleń, że skarżący, jako wspólnik spółki cywilnej "[...]", w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami systemu wsparcia, sztucznie stworzył warunki wymagane do otrzymania przedmiotowych płatności, o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006.

Zgodnie z ww. przepisem, nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których ustalono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Rozporządzenie nie definiuje pojęcia "sztucznych" warunków, ale kwestia wykładni tego pojęcia była przedmiotem rozważań TSUE we wskazanym przez skarżącego wyroku z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12. Wyrok ten dotyczy wprawdzie wykładni art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 65/2011, które zastąpiło rozporządzenie Komisji (WE) Nr 1975/2006, jednak treści obu przepisów są tożsame. Rozporządzenia te obejmują przepisy wykonawcze do rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW, Dz.U. L 277, s.1).

Wyrok w sprawie C-434/12 określa prawidłowy sposób postępowania przez organy ARiMR przy ocenie wystąpienia przesłanek z art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (odpowiednio art. 4 ust. 8 rozporządzenia Komisji (WE)

Nr 65/2011). Do stwierdzenia stworzenia przez beneficjenta sztucznych warunków uzasadniających odmowę przyznania płatności konieczne jest wykazanie łącznego wystąpienia elementu obiektywnego (ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych

w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty) i subiektywnego (wola uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii Europejskiej poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek). Do dokonania oceny, czy doszło do stworzenia sztucznych warunków w rozumieniu

art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, konieczna jest ocena działania także na etapie tworzenia tych podmiotów, a więc nie tylko działań samego beneficjenta, tj. utworzonej spółki, ale i podmiotów tworzących tę spółkę w ewentualnym celu uzyskania korzyści. W przeciwnym razie niemożliwe byłoby uwzględnienie całości okoliczności sprawy dla oceny obiektywnego i subiektywnego aspektu uznania stworzenia sztucznych warunków dla otrzymania płatności

Organy w przedmiotowej sprawie wskazały, że celem systemu wsparcia jest finansowe wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne,

tzn. decydują, jakie rośliny uprawiać, dokonują odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbierają plony, utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska. Chodzi tu więc o wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Jednak w tym zakresie odmówiły przyznania spółce przymiotu rolnika, jak również uznały, że spółka cywilna nie posiadała zadeklarowanych do płatności gruntów rolnych.

W ocenie Sądu, organy ARiMR dopuściły się w niniejszej sprawie naruszenia przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkuje koniecznością uchylenia ich decyzji. Aby bowiem prawidłowo zastosować wobec spółki cywilnej "[...]" art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, organy winny wykazać w sposób staranny, wszechstronny i przekonywujący, nie pozostawiający żadnych wątpliwości, że w jej przypadku miało miejsce sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności, mając na uwadze wskazówki interpretacyjne, zawarte w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013r. w sprawie C 434/12.

Organy powołują się w swoich decyzjach na informacje zawarte

w systemie ZSZiK, które to dane są organom znane z urzędu i dopuszczalne do ich wykorzystania podczas weryfikacji warunków, na jakich przyznawana jest płatność

(art. 10 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006). Jednak posiadane dane z tego rejestru nie mogą zdeterminować postępowania wyjaśniającego w ten sposób, aby wszelką inicjatywę dowodową strony uznawać za "przewlekanie postępowania", tym bardziej, że (zgodnie z w/cyt. wyrokiem TSUE) w celu udowodnienia producentowi rolnemu stworzenia "sztucznych warunków" organy ARiMR muszą m.in. wykazać wyłączny zamiar strony w uzyskaniu korzyści sprzecznej z celami danego systemu wsparcia.

W ocenie Sądu, nie można obiektywnie tego ustalić bez przeprowadzenia wskazanych przez stronę dowodów osobowych, które zostały zgłoszone na istotne dla sprawy okoliczności, w szczególności że prowadzenie działalności rolniczej w formie spółki cywilnej "[...]" było uzasadnione okolicznościami ekonomicznymi, jak również działalność w formie licznych spółek cywilnych stanowiła uzasadnioną okolicznościami formę prowadzenia działalności rolniczej. Ustalenie przez organy administracji, że tworzenie spółek cywilnych było przejawem działania nastawionego na uzyskanie płatności w wyższej niż dopuszczalna kwocie jest na tym etapie postępowania, zdaniem Sądu, dowolne, a przynajmniej przedwczesne, tym bardziej, że jednocześnie organ I instancji co do zasady nie wyklucza podziału dużego gospodarstwa na wiele mniejszych gospodarstw (strona [...] uzasadnienia decyzji tego organu).

Jak wynika z uchwały 7 sędziów NSA z dnia 30 maja 2012 r., sygn. II GPS 2/12, w przypadku grupy osób związanych umową spółki cywilnej, status producenta rolnego przysługuje spółce cywilnej. Osoby, tworzące grupę osób, związane umową spółki cywilnej, muszą wspólnie (wszystkie) prowadzić działalność rolniczą

w warunkach wspólnego (jednego) gospodarstwa rolnego. Oznacza to, że według tej reguły współdziałania wspólników należy oceniać spełnienie przez grupę osób tworzących taką spółkę wymagań uprawniających do uzyskania płatności.

Niezasadne jest więc, zdaniem Sądu, działanie organów odmawiające skarżącemu dopuszczenia dowodów osobowych na okoliczność wykazania prowadzenia przedmiotowego gospodarstwa rolnego w ramach takiego współdziałania, na czym polegało w tym wypadku owo współdziałanie, czy prowadzi ono do osiągnięcia celów określonego wsparcia. W tym kontekście niezrozumiałe jest również przyjęcie przez organy, że grunty zgłoszone do płatności przez spółkę cywilną "[...]" są zarządzane przez P. M. i stanowią część posiadanego przez niego gospodarstwa rolnego.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, na który prawidłowo powołuje się organ I instancji, w przeciwieństwie do organu odwoławczego, który na stronie 9 decyzji wskazuje art. 3 ust. 2 i ust. 3 nie wiadomo jakiej ustawy, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy k.p.a., chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Z ustępu 2 tego artykułu wynika, że w postępowaniu w sprawach dotyczących pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń, co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 kpa nie stosuje się.

Z kolei ust. 3 art. 21 ww. ustawy stanowi, że strony oraz inne osoby uczestniczące

w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Niewątpliwie, w oparciu o ww. przepis, na wnioskodawcę został nałożony obowiązek aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie jego uprawnienia do otrzymania płatności. Jednak należy zgodzić się ze skarżącym, że ciężar dowodu, który spoczywa na stronie, nie oznacza, iż organ z zasady nie ma obowiązku przeprowadzania na jej żądanie dowodów osobowych (z zeznań wskazanych przez nią w pismach świadków). Strona nie może przeprowadzić tego dowodu bez udziału organu. Zdaniem Sądu, zgłoszenie wniosku o przeprowadzenie dowodu ze źródeł osobowych na okoliczności, które podważa organ, jest realizacją spoczywającego na stronie ciężaru dowodu jako na stronie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Niezrozumiałe jest w tym zakresie stanowisko organów, które z jednej strony stoją na stanowisku, że strona powinna swoim działaniem udowodnić twierdzenia, przedstawić materiał dowodowy świadczący przeciwko twierdzeniom organu, a z drugiej odmawiają jej prawa do przeprowadzenia wskazanych przez nią dowodów z góry przesądzając, iż w zderzeniu z ich danymi z systemu informatycznego ewentualne zeznania świadków nie wpłynęłyby na pozytywne rozstrzygnięcie w sprawie. Nie można w takim układzie,

w ocenie Sądu, zgodzić się z organami, że stojąc na straży praworządności rozpatrzyły wyczerpująco cały materiał dowodowy.

W tym miejscu należy zauważyć, że ww. stanowisko organów jest tym bardziej niezrozumiałe, iż w decyzji z dnia [...] września 2013 r. Dyrektor ARiMR w przedmiotowej sprawie uchylił pierwotną decyzję o odmowie przyznania płatności ONW na rok 2009 z dnia [...] lipca 2013 r., zalecając organowi I instancji przeprowadzenie postępowania dowodowego m.in. ze źródeł osobowych, o które strona wnosiła w piśmie z dnia [...] września 2013 r. (data wpływu do organu [...] września 2013 r.). Kierownik ARiMR, orzekając ponownie i wydając decyzję z dnia [...] listopada 2013 r., nie wykonał ww. wytycznych, a organ odwoławczy tym razem zaakceptował ustalenia organu I instancji bez przeprowadzenia dowodów zgłaszanego przez skarżącego. Takie działanie organów należy uznać za dowolne i arbitralne.

Poza tym uzasadnienie odmowy przyznania płatności ONW w przedmiotowej sprawie jest nieprecyzyjne, a przez to niezrozumiałe dla strony, ponieważ organy w tym zakresie wskazują niejako na dwie przyczyny takiej odmowy. Z jednej strony jest to niespełnienie warunków określonych w § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW (brak posiadania przez spółkę zadeklarowanego gospodarstwa rolnego), a z drugiej stworzenie przez producenta sztucznych warunków do uzyskania płatności. Zdaniem Sądu, wykazanie po stronie występującego o płatności benficjenta braku posiadania gruntu, do którego dopłaty mają być dokonane, stanowi wystarczającą podstawę do odmowy płatności. Dopiero gdy nie można wykluczyć posiadania, należy przejść do oceny, czy nie zachodzą inne przesłanki odmowy, takie jak sztuczne tworzenie warunków do przyznania płatności. Jeśli więc organy uznały brak przesłanek

z § 2 rozporządzenia w sprawie płatności ONW, to zbędne było wówczas wykazywanie stworzenia przez spółkę sztucznych warunków do uzyskania płatności.

Zdaniem Sądu, organy ARiMR winny udowodnić, że zamiarem danego podmiotu jest stworzenie "sztucznych warunków", bo z tych okoliczności chcą wywieść odpowiednie skutki prawne, wynikające z obowiązku badania, czy środki finansowane

z budżetu Unii Europejskiej są wykorzystywane zgodnie z ich przeznaczeniem. Ustalenia takie winny zaś w sposób niebudzący żadnych wątpliwości wynikać ze zgromadzonego, a następnie wszechstronnie rozpatrzonego przez organy materiału dowodowego, jaki stanowi podstawę rozstrzygnięcia. W przeciwnym wypadku, ustalenia organów należy uznać za niekompletne i niewystarczające do wykazania stworzenia przez dany podmiot tzw. "sztucznych warunków" w celu uzyskania korzyści sprzecznych z celami danego systemu wsparcia, tj. otrzymania płatności ONW. Aby organ mógł powoływać się na dane z ZSZiK, winny one znaleźć swoje odpowiednie odzwierciedlenie w aktach kontrolowanej przez Sąd sprawy administracyjnej. Innymi słowy, każde ustalenie organu wynikające z systemu informatycznego winno wynikać

z dowodów zebranych w konkretnej sprawie. Dopiero wówczas twierdzenia organów nie będą gołosłowne, a ich decyzje będzie można uznać za przekonywujące, zgodnie z art. 11 k.p.a. (zasada przekonywania) i art. 107 § 3 k.p.a. (uzasadnienie decyzji).

W przeciwnym razie ustalenia organów należy uznać za dowolne i arbitralne, a więc naruszające art. 80 k.p.a. (swobodną ocenę dowodów) oraz art. 8 k.p.a. (zasadę pogłębiania zaufania obywateli od organów Państwa).

Zasada przekonywania obowiązuje zarówno w postępowaniu przed organem I, jak i II instancji, którego obowiązkiem jest nie tylko kontrola kwestionowanego aktu, ale również ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Nie zostanie ona jednak zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia, nie odniesie się do faktów istotnych dla danej sprawy lub odmówi bez przekonywującego uzasadnienia przeprowadzenia dowodów zgłaszanych przez stronę.

W ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie organy obu instancji nie przeprowadziły szczegółowego postępowania mającego na celu udowodnienie, iż rzeczywiście skarżący stworzył "sztuczne warunki", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 (z uwzględnieniem wykładni tego pojęcia, zawartej w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12), do otrzymania płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu. Nie wystarczy tylko sama analiza zestwień wynikających z systemu ZSZiK oraz analiza osobowa podmiotów, aby stwierdzić, że podmiot wnoszący o dopłaty nie był samodzielny i nie wykazywał odrębności. Dowody te, jak również dołączone przez organ I instancji protokoły przesłuchań świadków w ramach postępowań z wniosków innych kilkunastu podmiotów o przyznanie płatności w ramach różnych systemów wsparcia, nie wykazały celu powstania spółki cywilnej "[...]", jak również czy działania zmierzające do jej powstania miały na celu uzyskanie korzyści z dopłat ONW, czy też były uzasadnione gospodarczo.

Organy ustaliły, że na [...] spółek, funkcjonujących w 2012 r., w [...] wskazano jedno konto bankowe w [...] Banku, w których jako właściciela konta wskazano P. M. i jego syna D. M. Zatem, w ocenie organów, środki pieniężne z tytułu płatności dla poszczególnych spółek w większości przekazywane są na jedno konto bankowe. Takie ogólne ustalenia nie mają w przedmiotowej sprawie znaczenia, bowiem nie potwierdzają, że również w 2009 r. spółka cywilna "[...]" miała ten sam numer rachunku bankowego. Zatem w roku, za który spółka ubiega się o płatności, mogła mieć zupełnie inny numer rachunku, który to mógł nie należeć do P. M., czego organy nie wyjaśniły.

Argumentem za stworzeniem "sztucznych warunków" w przedmiotowej sprawie nie może być również okoliczność podnoszona przez organy, że P. M. oraz jego była żona R. M. jako małżeństwo posiadali dwa odrębne numery w ewidencji producentów nadane im jako osobom fizycznym. Jak wywiódł WSA w Warszawie w wyroku z dnia 16 lutego 2012 r. w sprawie VIII SA/Wa 915/11, błędne nadanie numeru producenta (odrębnego dla każdego z małżonków) przez organ ewidencyjny nie może obciążać rolnika negatywnymi skutkami, o ile spełnione są prawnomaterialne warunki przyznania płatności, gdyż stanowi to naruszenie zasady praworządności (art. 7 k.p.a.) oraz zasady zaufania (art. 8 k.p.a.). NSA w wyroku z dnia 18 lutego 2014 r. w sprawie II GSK 976/12 (publ. CBOSA) oddalił skargę kasacyjną w ww. sprawie, złożoną przez Dyrektora ARiMR. Z tych orzeczeń sądowych wynika, że kwestia posiadania dwu odrębnych numerów przez małżonków pozostaje bez wpływu na uprawnienie każdego z osobna do płatności, z tym że płatność za te same grunty za dany rok kalendarzowy może być przyznana tylko raz.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy organy poddały arbitralnej ocenie, nie dając możliwości drugiej stronie jego weryfikacji przez przesłuchanie świadków oraz dołączenie dokumentów na wykazanie przeciwnej tezy do tej, jakoby to P. M. był posiadaczem deklarowanego do płatności ONW gospodarstwa, natomiast spółka cywilna "[...]" została sztucznie utworzona w celu uzyskania wyższych płatności. Sąd podziela stanowisko skarżącego, że co do zasady organy, analizując wystąpienie ewentualnego "sztucznego" działania skarżącego, winny dać szansę stronie do wypowiedzenia się w kwestiach, które z samej natury rzeczy determinowane są właśnie przez jej wolę. Organy ARiMR nie dały możliwości skarżącemu wykazać ekonomicznego uzasadnienia utworzenia spółki cywilnej "[...]", ponieważ odmówiły przeprowadzenia na tę okoliczność dowodów osobowych.

Organy winny w sposób obiektywny, nie budzący żadnych wątpliwości wyjaśnić, czy spółka efektywnie i rzeczywiście korzystała z gruntów, zadeklarowanych do płatności na 2009 r., a więc: czy spółka użytkowała rolniczo wskazane przez siebie działki na własne ryzyko i rachunek, decydując poprzez swoich wspólników lub uprawnione osoby komu np. zlecić prace polowe, kiedy zasiać, zebrać plony, gdzie je sprzedać lub jak je wykorzystać, nadto czy miała pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o jakie dotacje występować ze środków unijnych. W celu ustalenia prowadzenia samodzielnie działalności rolniczej organy winny, oprócz przesłuchania wskazanych przez skarżącego świadków, zbadać dokumentację rozliczeniową spółki cywilnej "[...]" za przedmiotowy rok, ponownie zweryfikować złożone przez skarżącego dokumenty oraz dołączyć dokumentację, o którą wnosił w wielu pismach składanych w toku postępowania wyjaśniającego.

W związku z powyższym, w ocenie Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, za dowolne, a co najmniej przedwczesne, należy uznać stwierdzenie organów, że ww. spółka cywilna nie prowadzi samodzielnej działalności, ale jest organizacyjnie, technicznie i osobowo powiązana z innymi podmiotami założonymi i prowadzonymi przez P. M., co stanowi zorganizowane, celowe działanie zmierzające do obejścia regulacji dotyczących modulacji płatności. W sprawie, w której organy chcą wykazać stworzenie "sztucznych warunków", o których mowa w art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006, winny - zgodnie z art. 75 k.p.a. - dopuścić wszelkie możliwe dowody, które mogą przyczynić się do jej wyjaśnienia. Trudno uznać za wykazany element woli, że P. M. układał "sztuczne warunki", bez jednoczesnego jego przesłuchania. Organ winien uwzględnić wnioski dowodowe składane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego, celem ustalenia posiadania przez spółkę zadeklarowanego w przedmiotowym wniosku gospodarstwa rolnego, jego samodzielnego prowadzenia, jak również na okoliczności dokładnie wskazane w piśmie z dnia [...] września 2013 r. Następnie tak uzupełniony materiał dowodowy wszechstronnie ocenić, z zapewnieniem stronie czynnego udziału w postępowaniu i możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów.

Uwzględniając zarzuty skargi odnośnie zbierania i oceny materiału dowodowego przez organy ARiMR w kontekście wytycznych w/cyt. wyroku TSUE, Sąd orzekł jak

w punkcie pierwszym wyroku, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. W punkcie drugim wyroku orzeczono na podstawie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. (punkt trzeci wyroku).

Za przedwczesne w sytuacji stwierdzenia uchybień procesowych organów uznać należy odnoszenie się przez Sąd do naruszeń dotyczących przepisów prawa materialnego.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji winien dokonać ustaleń

z uwzględnieniem wytycznych Sądu, a następnie wyjaśnić istotne, sporne kwestie

w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu, zgodnie z art. 11, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Ustalenia organu winny zaś znaleźć odzwierciedlenie w aktach administracyjnych sprawy w taki sposób, aby Sąd miał możliwość dokonania ich weryfikacji.