Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 480/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-07-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Bursa Sędziowie : WSA Mirosław Bator (spr.) WSA Małgorzata Łoboz Protokolant : starszy referent sądowy Anna Bubula po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lipca 2019 r. sprawy ze skargi I. B. na decyzję Wojewody z dnia 15 marca 2019 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta [...] decyzją z dnia 20 września 2018 r. nr [...] działając na podstawie art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 1 i 3 w związku z art. 233 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 104 K.p.a. po rozpatrzeniu wniosku I. B. odmówił ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz I. B. z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] gm. [...] w związku z decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. nr [...] zezwalającej na wejście w teren nieruchomości w celu budowy gazociągu 0 80 mm zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 27.07.1978 r. nr [...] W uzasadnieniu organ wskazał, że na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy organ ustalił, że decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. na podstawie art. 35 i 36 ustawy z dnia 12.03.1958 r. na wniosek Zarządu Autostrad w K. z dnia 23.04.1979 r. zezwolono na wejście na części nieruchomości położonych w gm. kat. [...], Gmina [...] stanowiących własność osób wymienionych w załączonym do decyzji wykazie. Celem zajęcia była budowa gazociągu zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia 27.07.1978 r. W wykazie załączonym do decyzji znalazły się pod pozycjami: nr [...], nr [...] i nr [...] działki: nr [...], nr [...] i nr [...] gdzie jako właściciele odpowiednio wpisane są: S. S., E. S., J. W. wraz z A. P.. Na podstawie znajdujących się w aktach sprawy: wykazu synchronizacyjnego działek o numerach [...] [...] z dnia 14.06.2011 r. wykonanego przez geodetę uprawnionego M. S. oraz opinii do sprawy cywilnej sygn. akt. [...] z dnia [...].11.20111 r. biegłego sądowego w zakresie geodezji ustalono, iż działki powstałe w wyniku scalenia i wymiany zostały z urzędu ujawnione w nowozałożonych księgach wieczystych. A. P. otrzymała w zamian za działki: [...], [...], [...], [...] i [...] działkę [...], która została objęta kw [...] (obecnie [...]). Działka [...] stała się przedmiotem (Rep [...]) sprzedaży I. i S. B. w terenie była tożsama z częścią działki [...] oraz częściami działek [...] i [...]. Działka [...] Skarbu Państwa objęta kw [...] (obecnie [...]). która stała się przedmiotem umowy sprzedaży (Rep [...]) I. B. jest w terenie tożsama z działką [...] oraz częściami dz. [...] , [...] i [...]. W obecnym stanie prawnym podstawą do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku dotyczącego ustalenia i wypłaty odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość są przepisy art. 128 ust. 1 i art. 129 ust. 5 pkt 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z art. 128 ust. 1 ustawy wywłaszczenie własności nieruchomości, użytkowania wieczystego lub innego prawa rzeczowego następuje za odszkodowaniem na rzecz osoby wywłaszczonej odpowiadającym wartości tych praw. Stosownie do art. 233 obowiązującej od 1 stycznia 1998 r. ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami stanowiącego sprawy wszczęte i niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. W tym stanie rzeczy mając na uwadze treść ww. art. 233 nie można zastosować przepisu z art. 129 ust. 5 pkt. 1 a co za tym idzie przepisów określonych m. in. w art. 124 u.g.n. bowiem w dniu wejścia ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. w dniu 1 stycznia 1998 r. postępowanie Naczelnika Gminy [...] nr [...] było już zakończone decyzją z 1979 r. Natomiast rozstrzygnięcie w kwestii przedmiotowego odszkodowania powinno nastąpić na podstawie art. 129 ust. 5 pkt 3 obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami bowiem obecne przepisy przewidują ustalenie odszkodowania ze względu na czasowe zajęcie nieruchomości. Z powyższego wynika, iż warunkiem ustalenia i wypłaty odszkodowania w trybie art. 129 ust. 5 pkt 3 ww. ustawy jest brak aktu ustalającego odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości oraz wystąpienie z wnioskiem o odszkodowanie uprawnionej osoby tj. poprzedniego właściciela nieruchomości lub jego spadkobierców. Zezwolenie na zajęcie nieruchomości położonych w gm. kat. [...], Gmina [...] nastąpiło jak już wyżej wskazano na podstawie decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. nr [...]. W dacie wydania decyzji wnioskodawczyni nie była właścicielką nieruchomości. Dopiero po ponad 15 latach na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...].08.1994 r. I. B. nabyła działkę nr [...] (tożsamą z działkami: nr [...] i nr [...]) od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa. Z uwagi na fakt, że umowa sprzedaży z dnia [...].08.1994 r. została zawarta po dacie zezwolenia na wejście na nieruchomość nie należy traktować I. B. jako poprzedniego właściciela nieruchomości objętej wnioskiem tj. działki nr [...]. W dniu wydania decyzji Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. nr [...] niebyła ona właścicielką tej nieruchomości, która została zajęta, a zatem nie mogła skutecznie domagać się odszkodowania. Wobec powyższego organ w decyzji poprzednio zapadłej w sprawie z dnia 27 kwietnia 2016 r. stwierdził, iż nie została spełniona podstawowa przesłanka pozwalająca ustalić odszkodowanie za nieruchomość zajętą pod budowę gazociągu poprzednio oznaczoną jako działki: nr [...] i nr [...], stanowiącej aktualnie działkę nr [...], pół. w obr. [...] gm. [...], gdyż wnioskodawca nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w dniu, w którym wydana została decyzja Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. nr [...]. Ponadto należy zwrócić uwagę, iż pomimo nieodnalezienia archiwalnych dokumentów to zarówno data realizacji gazociągu w latach siedemdziesiątych jak i data zakupu przedmiotowej nieruchomości w latach dziewięćdziesiątych przez wnioskodawczynie musi prowadzić do wniosku, że decyzja z 1979 r. musiała być ostateczna na długo przed zakupem nieruchomości w 1994 r. Ponadto, uznano, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma znaczenia czy odszkodowanie za straty wyrządzone przedmiotową decyzją Naczelnika Gminy [...] zostało w ogóle ustalone na rzecz podmiotu uprawnionego, czyli poprzedniego właściciela bądź jego spadkobiercy i z tego powodu nie było to przedmiotem rozważań organu. Organ pozyskał załącznik graficzny do opinii uzupełniającej biegłego sądowego sporządzony do sprawy Sygn. akt [...] będący mapą zasadniczą z naniesionymi granicami aktualnych działek oraz dawnych działek ewidencyjnych i linią gazociągu. Z powyższej mapy wynika, iż obecna działka nr [...] leży w przeważającej części w granicach dawnej działki nr [...]. Przez północną część działki nr [...] przebiega gazociąg. Natomiast z powyższej opinii wynika, iż działka nr [...] odpowiada poza dawną działką nr [...] jeszcze częściom działek nr [...], nr [...] i nr [...]. Z opinii uzupełniającej z dnia [...].02.2012 r. wynika, iż gazociąg w zakresie w jakim przebiega przez działkę nr [...] przebiega tylko przez dawne działki nr [...] i [...], lecz nie przez działkę nr [...]. Należy zaznaczyć, iż m. in. działkę nr [...] nabyła na podstawie Aktu własności ziemi nr [...] J. W. w 1/2 części i A. P. w 1/2 części z dniem 20 grudnia 1977 r. Zatem przed decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 25.04.1979 r. nr [...]. Następnie w wyniku scalenia działkę nr [...], która odpowiada m. in. działce nr [...] oraz części działek nr [...], nr [...] i nr [...]. Z dokumentacji scaleniowej nie wynika, iż przy scalaniu nieruchomości brano pod uwagę znajdujący się na nieruchomości gazociąg. W powyższej dokumentacji są zawarte zastrzeżenia do scalania nieruchomości m. in. przez A. P. ale dotyczą one "urządzenia drogi dojazdowej" do otrzymanej w wyniku scalenia nieruchomości. Sąd Rejonowy [...] w K. Wydział [...] poinformował również, iż w Archiwum Sądu nie odnaleziono sygnatury akt postępowania w sprawie złożenia do depozytu sądowego kwoty odszkodowania należnego z tytułu posadowienia gazociągu wysokiego ciśnienia na rzecz A. P.. Zatem nie odnaleziono żadnej dokumentacji wskazującej aby poprzedni właściciele scedowali prawo do odszkodowania za ograniczenia prawa do nieruchomości na rzecz kolejnego właściciela. Nie przewidziała takiej możliwości także decyzja o scaleniu nieruchomości. Mając jednak na uwadze, że Skarb Państwa, który nabył na własność w wyniku decyzji o scaleniu nieruchomości przedmiotową działkę nr [...] sprzedając nieruchomość wnioskodawczyni a dokładnie działająca w jego imieniu Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa nie przewidziała możliwości przeniesienia roszczenia to nie możliwe jest jej nabycia przez kolejnego właściciela. Nawet hipotetycznie gdyby decyzja scaleniowa przewidziała możliwość przeniesienia roszczenia na kolejnego właściciela tj. na Skarb Państwa to kolejna czynność prawna przenosząca prawo własności nie przenosi takiego roszczenia chyba, że wynika z mocy prawa, umowy bądź woli stron. W zaistniałym przypadku z uwagi, iż sprzedającym podmiotem była Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa domniemywanie, iż organ którego zadaniem było m. in. zbywanie nieruchomości Skarbu Państwa przenosił prawa w sposób domniemany tj. nie zawarty w umowie sprzedaży nie wydaje się prawdopodobny.

Od tej decyzji odwołanie wniosła I. B. stwierdzając, że jest ona kolejna w niniejszej sprawie a poprzednie decyzje Starosty [...] i Wojewody w [...] zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 1491/16. Rozpatrując ponownie organ nie wykonał wszystkich poleceń Sądu albo zrobił to pobieżnie. Nie wyjaśnił między innymi kwestii ewentualnego obniżenia ceny, ani też nie wykluczył możliwości przeniesienia wierzytelności pomiędzy poprzednimi właścicielami oraz I. B..

Wojewoda decyzją z dnia 15 marca 2019 r. nr [...] utrzymał e mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ wskazał, że stan faktyczny przedmiotowej sprawy został ustalony w oparciu o pozyskane w efekcie podjętych przez organ I instancji poszukiwań dokumenty jak również treść przywołanego w odwołaniu wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt [...] oddalającego powództwo I. B. i S. B. przeciwko Polskiemu Górnictwu Naftowemu i Gazownictwu S.A. z siedzibą w W. o ustanowienie wynagrodzenia za bezumowne korzystanie m.in. z działki nr [...]. Decyzją z dnia 25 kwietnia 1979 r. nr [...] Naczelnik Gminy [...] zezwolił na wejście na części nieruchomości położonych w gm. kat. [...], gmina [...], w tym m.in. działkę nr [...], stanowiącą wówczas własność A. P. (co potwierdził m.in. w swojej opinii z dnia [...] listopada 2011 r. biegły sądowy w zakresie geodezji) oraz działkę nr [...] stanowiącą wówczas własność E. S. (co również potwierdził m.in. w ww. opinii z dnia [...] listopada 2011 r. biegły sądowy w zakresie geodezji). W wyroku z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił, iż działka nr [...] Skarbu Państwa objęta kw [...] (obecnie [...]), która stała się przedmiotem umowy sprzedaży I. B. jest w terenie tożsama z działką nr [...] oraz częściami dz. [...], [...] i [...]. Dawne działki nr [...] i [...] wchodzące w skład obecnych działek nr [...] i [...] znajdują się w wykazie nieruchomości objętych decyzją z dnia 25.04.1979 r. pod pozycjami odpowiednio 13, 14, 15 i 16 (...) Sporny gazociąg przebiega przez dawne działki nr [...], [...], [...] i [...], które między innymi weszły w skład działek nr [...] i [...]. Ponadto, jak podkreślił w ww. opinii z dnia [...] listopada 2011 r. biegły sądowy w zakresie geodezji działka [...] Skarbu Państwa objęta kw [...] (obecnie [...]), która stała się przedmiotem umowy sprzedaży (rep A [...]) I. B. jest -w terenie tożsama z działką [...] oraz częściami dz. [...], [...] i [...]. Jak więc wynika z powyższych dowodów, a także treści księgi wieczystej [...], umową sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1994 r. Rep. A nr [...] Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa sprzedała ww. działkę nr [...] I. B.. W tym miejscu należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie został wydany wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 21 lutego 2017 r. sygn. akt II SA/Kr 1491/16, którym uchylono wydane poprzednio w niniejszej sprawie decyzje organów I i II instancji. W uzasadnieniu ww. orzeczenia Sąd wskazał, iż organy zbyt pochopnie przyjęły, że I. B. nie jest uprawniona do uzyskania odszkodowania w trybie wskazywanych przepisów, albowiem jest następcą prawnym pod tytułem szczególnym. Żeby to przesądzić, trzeba bowiem ustalić, czy rzeczywiście nie doszło do przeniesienia wierzytelności z tego tytułu w aktach notarialnych prowadzących do uzyskania własności przez I. B., oraz czy skarżąca w związku z tym płaciła pełną cenę za nieruchomość (taką, jakby nie było gazociągu, pod warunkiem oczywiście, że jego przebieg przez działkę obniża wartość nieruchomości). Organy nie zbadały tej okoliczności, albowiem w aktach sprawy brak aktu notarialnego z 1994 r., którym skarżąca miała nabyć nieruchomość. Podobnie, nie ustalono kolejnych zbywców przed Agencją Nieruchomości Rolnych Skarbu Państwa, która dokonała zbycia na rzecz I. B., a która, jak wynika z ustaleń faktycznych organów, nie była właścicielem w czasie budowy gazociągu, gdyż były nim osoby fizyczne. Tymczasem skarżąca zarzuca, że właśnie tak się stało i na jej rzecz przeszły roszczenia z tego tytułu i że cena za nieruchomość nie została obniżona. Skarżąca bowiem twierdzi, że w momencie zakupu nieruchomości o gazociągu nic nie wiedziała (...) Przebieg projektowanego gazociągu jest uwidoczniony na mapie przedstawionej w aktach /k. 50 akt adm./ w odniesieniu do dawnych oznaczeń działek, natomiast nie ma informacji o jego przebiegu aktualnie, w stosunku do działki nr [...]. Organ winien uzupełnić ten brak oraz wyjaśnić, czy poprzedni właściciele działki lub działek z których powstała, -wiedzieli o przebiegi gazociągu, czy została w związku z jego istnieniem w jakikolwiek sposób obniżona cena nabycia oraz czy miało miejsce domniemane lub umowne przeniesienie wierzytelności z tytułu odszkodowania. Dopiero wykluczenie możliwości przeniesienia wierzytelności może spowodować przyjęcie, że I. B. jako następca prawny pod tytułem szczególnym nie jest uprawniona do żądania odszkodowania. Stosownie do treści art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. póz. 1302 ze zm.), ww. ocena prawa wiąże organy rozpatrujące niniejszą sprawę. W nawiązaniu do powyższego, organ odwoławczy stwierdził, iż zgromadzony materiał dowodowy (który podczas ponownego rozpoznawania sprawy przez organ I instancji został w znacznej mierze poszerzony) pozwala na merytoryczne orzeczenie co do zgłoszonego wniosku przy jednoczesnym spełnieniu wymogów wskazanych przez sąd administracyjny. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż do akt sprawy pozyskana została sporządzona w formie aktu notarialnego umowa sprzedaży z dnia [...] sierpnia 1994 r. Rep. A Nr [...], którą I. B. nabyła od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa działkę nr [...] położoną w [...] gm. [...]. W wyniku analizy ww. dokumentu Wojewoda podziela stanowisko Starosty [...] wyrażone w zaskarżonej decyzji, iż z jego treści nie wynika ani to, by wraz z ww. nieruchomością I. B. nabyła wierzytelność do ubiegania się o odszkodowanie za ograniczenie prawa własności w roku 1979, ani też to, by cena sprzedaży w jakikolwiek sposób uwzględniała fakt istnienia na terenie tej działki infrastruktury technicznej w postaci gazociągu (istotnie w umowie wskazano także, iż działka jest wolna od obciążeń). Słuszna jest przy także konstatacja organu I instancji, iż skoro w akcie notarialnym brak jakiejkolwiek wzmianki o przelewie wierzytelności, to tym bardziej nie ma podstaw do twierdzenia, by podmiot taki jak Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych) miał dokonywać tego typu przelewu w sposób domniemany, gdyż byłą to państwowa osoba prawna, której zadaniem było transparentne i zgodne z zasadami celowości i gospodarności zarządzanie powierzonymi jej nieruchomościami Skarbu Państwa, w tym ich sprzedaż. Był to więc podmiot, w przypadku działalności którego nie było miejsca na jakiekolwiek domniemane, nieoficjalne, nie w pełni uzewnętrznione działania. Co więcej, z całości zgromadzonego materiału dowodowego (w tym także pisma Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa z dnia 15 września 2017 r.) wynika, iż najprawdopodobniej podmiot ten nie miał w ogóle świadomości istnienia tego typu roszczenia, a więc tym bardziej nie mógł zbyć go poprzez oświadczenie woli (jego przeniesienie nie wynika także z mocy prawa). Ponadto szczególnie podkreślić należy, iż ww. podmiot sam w ogóle nie mógł przecież posiadać omawianego roszczenia, gdyż nie był właścicielem przedmiotowej nieruchomości w momencie ograniczenia prawa własności, jak również nie nabył jej w drodze umowy cywilnoprawnej (czyli takiej, która potencjalnie mogłaby stworzyć możliwość jednoczesnego nabycia omawianego roszczenia). Jak już bowiem wskazano i co potwierdza zgromadzona w sprawie obszerna dokumentacja, jakkolwiek działka nr [...] powstała z dawnej działki nr [...] oraz części działek nr [...], nr [...] i nr [...], to jednak tylko teren działek nr [...] i nr [...] został objęty decyzją Naczelnika Gminy [...] z dnia 25 kwietnia 1979 r. nr [...]. O ile w momencie ograniczenia prawa własności działki te były własnością odpowiednio:

A. P. oraz E. S. o tyle kluczowym jest fakt, iż niedługo po tym przedmiotowe działki objęte zostały projektem scalenia gruntów na terenie 23 wsi Gminy [...], w wyniku czego właścicielem powstałej m.in. spośród nich działki nr [...] został Państwowy Fundusz Ziemi (następnie decyzją Wojewody z dnia 30 marca 1993 r. została ona przekazana w gospodarowanie Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa). Fakt ten potwierdzają liczne zgromadzone w sprawie dokumenty (uzasadnienie wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia [...] czerwca 2014 r. sygn. akt [...], wykaz synchronizacyjny z dnia 21 listopada 2011 r. Nr ks. rób. [...], pozyskana obszerna dokumentacja z postępowania scaleniowego) jak i wydruk działu II księgi wieczystej nr [...], którą objęta była działka nr [...] w momencie jej kupna przez I. B., a w którym jako podstawy wpisu prawa własności na rzecz Państwowego Funduszu Ziemi ujawniono m.in. znajdujące się w aktach: decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia 20 sierpnia 1981 r. nr [...] oraz wydaną w jej konsekwencji decyzję Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 sierpnia 1981 r. zatwierdzającą projekt scalenia gruntów m.in. we wsi [...], w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów. Skoro zatem Państwowy Fundusz Ziemi nabył prawo własności przedmiotowej nieruchomości nie w wyniku normalnego obrotu cywilno-prawnego, lecz na podstawie decyzji administracyjnej (decyzja zatwierdzająca projekt scalenia gruntów), tworzącej zupełnie nowy stan zarówno ewidencyjny jak i właścicielski, to w ogóle nie mogło być mowy o posiadaniu przez niego kiedykolwiek roszczenia o odszkodowanie z tytułu ograniczenia prawa własności, do którego doszło jeszcze przed scaleniem (niezależnie od tego na marginesie należy zauważyć, iż hipotetyczne wystąpienie tego typu sytuacji oznaczałoby, iż w istocie Państwo dysponowałoby roszczeniem do samego siebie, gdyż podmiotem, na rzecz którego wydana została decyzja z dnia 25 kwietnia 1979 r. był Zarząd Autostrad w K., a więc także jednostka państwowa), a tym samym o jego zbyciu na rzecz I. B.. Tym samym należy stwierdzić, iż o ile omawianym roszczeniem dysponowały wymienione powyżej właścicielki wskazanych działek w momencie ograniczenia ich prawa własności, o tyle wygasło ono z chwilą skutecznego przeprowadzenia postępowania scaleniowego (o tego typu charakterze i skutkach scalenia gruntów świadczyć może chociażby treść art. 9 ww. ustawy z dnia 24 stycznia 1968 r. o scalaniu i wymianie gruntów, który stanowił, iż służebności gruntowe ciążące na gruntach poddanych scaleniu lub -wymianie znosi się bez odszkodowania, jeżeli utraciły one dla nieruchomości władnącej -wszelkie znaczenie. Służebności te określa się w decyzji o zatwierdzeniu projektu scalenia lub wymiany gruntów, a także pkt III wskazanej decyzji Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 sierpnia 1981 r. nr [...], orzekający: służebności gruntowe przechodu, przegonu i przejazdu ciążące na gruntach poddanych scaleniu - znieść bez odszkodowania -poza terenami w obrębie zabudowy). Wobec powyższego stwierdzić należało, iż I. B. nie jest uprawiona do wystąpienia z roszczeniem o ustalenie odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...].

Na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła I. B. podnosząc, że odszkodowanie nie zostało wypłacone poprzednim właścicielom działek odpowiadających działce o numerze [...]. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie decyzji Wojewody.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Zgodnie z dyspozycją art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej powoływana jako P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do przepisu art. 145 P.p.s.a. kontrola ta sprawowana jest w zakresie oceny zgodności zaskarżonych do sądu decyzji z obowiązującymi przepisami prawa materialnego jak i przepisów proceduralnych – o ile ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj. treść wydanej decyzji lub postanowienia. Przepis art. 134 § 1 P.p.s.a. stanowi, iż sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przedmiotem rozpoznania przez sąd w niniejszym postępowaniu jest decyzja Wojewody o odmowie ustalenia i wypłacenia odszkodowania za zmniejszenie wartości działki na skutek zlokalizowania na niej fragmentu gazociągu. Uprawnienie do odszkodowania w ocenie organu przysługuje jedynie właścicielowi nieruchomości, który został w wykonywaniu prawa własności ograniczony i jego spadkobiercom, ale nie aktualnemu właścicielowi, który w ten sposób zagospodarowaną nieruchomość nabył (kupił) w 1994 r. Stanowisko to podziela sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, aczkolwiek nie do końca jego uzasadnienie prawne

Zgodnie z art. 129 ust. 5 5 pkt 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2204 z późn. zm. (dalej; u.g.n.) starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, wydaje odrębną decyzję o odszkodowaniu w przypadkach, o których mowa w art. 98 ust. 3, art. 106 ust. 1 i art. 124-126 (między innymi zakładanie ciągów drenażowych, przewodów i urządzeń służących do przesyłania lub dystrybucji płynów, pary, gazów i energii elektrycznej oraz urządzeń łączności publicznej i sygnalizacji – art. 124 ust 1. Z kolei art. 36 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1961 r. Nr 18 poz. 94 z późn. zm.) stanowił, iż odszkodowanie za straty wynikłe z działań przewidzianych w art. 35 ust. 1 i 2 strony ustalają na podstawie wzajemnego porozumienia; w razie sporu wysokość odszkodowania ustala na wniosek zainteresowanej strony naczelnik gminy, a w miastach prezydent lub naczelnik miasta (dzielnicy).

Jak wskazuje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 13 kwietnia 2011 II SA/Kr 290/11 z analizy przytoczonej normy prawnej wynika jednoznacznie, że podmiotem posiadającym legitymację prawną do wystąpienia z roszczeniem o odszkodowanie jest tylko i wyłącznie "osoba wywłaszczona", w stosunku do której nastąpiło ograniczenie prawa korzystania z nieruchomości, a nie każdy późniejszy właściciel nieruchomości, który nabył i korzystał z nieruchomości w stanie, w jakim znajdowała się ona już po ograniczeniu prawa do korzystania z niej (tu: po wybudowaniu gazociągu)". Dalej sąd wskazuje, iż "przeniesienie prawa własności nieruchomości stanowi rodzaj sukcesji pod tytułem szczególnym i powoduje, jak twierdzą skarżący, przeniesienie praw i obowiązków związanych z prawem własności nieruchomości, ale tylko w sferze cywilnoprawnej, nie dotyczy to zaś sfery publicznoprawnej i istniejących w jej ramach uprawnień i obowiązków. Mechanizm następstwa prawnego pod tytułem szczególnym nie powoduje bowiem przejścia praw i obowiązków publicznoprawnych. Obowiązujące przepisy prawa nie przewidują zaś, aby wraz z przejściem prawa własności nieruchomości na nowego właściciela przechodziły prawa i obowiązki publicznoprawne, w tym m. in uprawnienie do żądania ustalenia odszkodowania z tytułu czasowego ograniczenia prawa własności". Co do zasady sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela to stanowisko, aczkolwiek nie jest prawdą, iż nabywca nieruchomości pod tytułem szczególnym nie nabywa żadnych praw i obowiązków publicznoprawnych związanych z nieruchomością to jednak sfera praw publicznoprawnych jakie nabywa nie dotyczą odszkodowań od organów administracji jakie przysługiwały czy też mogły przysługiwać byłemu właścicielowi – zbywcy, gdyż te roszczenia mają ścisły związek z jego osobą.

W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarysował się też wyraźnie pogląd, iż uprawnienie do odszkodowania przysługuje jedynie podmiotowi, który doznał ograniczeń (szkód) na skutek zajęcia jego nieruchomości, ale nie późniejsi właściciele tej nieruchomości, niezależnie od sposobu w jaki nieruchomość nabyli. Jak wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku za dnia 27 lutego 2019 r. "przepis art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. uprawnia starostę do wydania odrębnej decyzji o ustaleniu odszkodowania, w związku z uprzednim wydaniem wobec nieruchomości decyzji wywołującej skutek ograniczenia praw, które do niej przysługiwały. Skutek tej decyzji w postaci ograniczenia prawa należy odnieść do podmiotu tego prawa ustalonego w czasie wydania tej decyzji. Współczesne regulacje dotyczące administracyjnoprawnego trybu ustalania odszkodowania za skutki decyzji powodującej ograniczenie prawa przysługującego do nieruchomości poprzez założenie na niej określonych urządzeń infrastruktury technicznej (np. art. 128 ust. 4 w zw. z art. 124 u.g.n.) stosuje się właśnie wtedy, gdy właściciel lub użytkownik wieczysty nieruchomości doznał takiego ograniczenia z decyzji wydanej wobec tego podmiotu. Okoliczność, że skarżący nie jest podmiotem w stosunku do którego skierowano decyzję z 1958 r. wyklucza dopuszczalność ustalenia odszkodowania w trybie administracyjnym na podstawie współczesnych przepisów u.g.n. w związku z art. 129 ust. 5 pkt 3 tej ustawy. Powołany art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. został zamieszczony wśród przepisów ustanawiających wyjątki od jednoczesnego orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu. Wraz z punktami 1 i 2 ustępu 5 reguluje wyczerpującą grupę takich wyjątków. O obowiązywaniu zasady numerus clausus wyjątków świadczy brak w ustępie 5 sformułowania "w szczególności", co prowadzi do wniosku, że ustęp ten zawiera katalog obejmujący wszystkie sytuacje szczególne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym w ostatnich latach przeważa pogląd o możliwości zastosowania art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. do stanów przeszłych, ale generalnie pogląd ten odnosi się do osób wywłaszczonych, będących adresatami decyzji wydanych w okresie minionym. W niniejszej sprawie ze stosownym wnioskiem wystąpił nabywca w drodze umowy kupna-sprzedaży. Przyjęcie, że roszczenie następcy prawnego osoby dawniej wywłaszczonej ma charakter cywilny powodowałoby, iż podlegałoby ono przedawnieniu, tak jak roszczenie cywilne (art. 118 k.c.). Uznanie natomiast, że roszczenie dotyczące przyznania odszkodowania, nie ma w tym wypadku charakteru cywilnego powoduje to, że wprawdzie - jako prawo publicznoprawne, realizowane na drodze administracyjnej – nie podlega przedawnieniu, tym niemniej należy w takiej sytuacji wskazać na jakiej podstawie prawnej to prawo przysługuje następcy prawnemu. W przypadku praw o charakterze publicznoprawnym musi bowiem istnieć podstawa prawna wskazująca na przejście tego prawa na następców prawnych (por. wyrok NSA z 11.12.2018 r., sygn. akt I OSK 4191/18). Na przykład z mocy przepisów szczególnych – przysługują spadkobiercom (prawo dotyczące żądania zwrotu nieruchomości - art. 136 ust. 2 i 3 u.g.n. lub prawo do potwierdzenia rekompensaty – art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, Dz. U. z 2017 r. poz. 2097). Skład orzekający w niniejszej sprawie wyraża pogląd, że odszkodowanie o którym mowa w art. 129 ust. 5 pkt 3 u.g.n. jest odszkodowaniem należnym tylko podmiotowi wywłaszczonemu. Prawo to nie przechodzi co do zasady na następców syngularnych ani uniwersalnych".

Zauważyć należy, iż zgodnie z art. 233 ugn. sprawy wszczęte, lecz niezakończone decyzją ostateczną przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, prowadzi się na podstawie jej przepisów. Wszczęciem sprawy nie było jednak wydanie zezwolenia na przeprowadzenie gazociągu ani też jego realizacja. Do wszczęcia postępowania doszłoby, jeżeli poprzedni właściciel nieruchomości złożył by wniosek o wypłatę tego odszkodowania przed jej zbyciem. Skarżąca przedmiotową nieruchomość nabyła (zakupiła) od Agencji Rolnej Skarbu Państwa w 1994 r. który z kolei nabył ją drogą administracyjną na skutek przekazania z Państwowego Funduszu Ziemi a ten z kolei nieruchomość nabył na skutek scalenia. Niezależnie zatem od poglądów prawnych jakie wyżej zaprezentowano tj. czy prawo do odszkodowania za zajęcie nieruchomości pod urządzenie i ciągi o jakich mowa w art. 124-126 u.g.n. przysługuje jedynie właścicielom tych nieruchomości, którego prawo własności doznało na skutek tych czynności ograniczenia czy też, iż przechodzi ono na nabywców tych nieruchomości pod tytułem ogólnym (spadkobierców) ale nie na nabywców pod tytułem szczególnym, wskazać należy, iż skarżącej jako nabywcy nieruchomości już tak zagospodarowanej i to nabywcy pod tytułem szczególnym (nabywcy syngularnemu) prawo do odszkodowania nie przysługuje. Podnieść też można, iż roszczenie to jej poprzednikowi prawnemu, Agencji Rolnej Skarbu Państwa, jako statio fisci Skarbu Państwa w sposób oczywisty w stosunku do Skarbu Państwa nie przysługiwało.

Mając na uwadze powyższe okoliczności na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.