Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 1609/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-12-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Aneta Dąbrowska, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Golat, sędzia WSA Anita Wielopolska (spr.), Protokolant st. sekr. sąd. Paweł Konopelski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Prezydent [...] decyzją z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosków: J. N. z dnia 23 grudnia 2005 r. i P. K. z dnia 25 listopada 2010 r. orzekł:

1. ustalić odszkodowanie za udział wynoszący 23/28 części gruntu oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] o pow. 4261 m2 uregulowany obecnie w księdze wieczystej Nr [...] oraz gruntu oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. 3110 m2 uregulowany obecnie w księdze wieczystej nr [...], stanowiący własność Miasta [...] , zajęty pod drogę publiczną (gminną) ul. [...] w wysokości [...]zł;

2. przyznać odszkodowanie na rzecz J. N. (s. S. i H.) za udział 5/28 części w wyżej opisanej nieruchomości, tj. kwotę w wysokości [...] zł;

3. odmówił uwzględnienia wniosku P. K. w udziale 10/28 części w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną, oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] w obrębie [...] o pow. 4261 m2 uregulowany obecnie w księdze wieczystej nr [...] oraz za grunt oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. 3110 m2 uregulowany obecnie w księdze wieczystej nr [...], stanowiący własność Miasta [...], zajęty pod drogę publiczną (gminną) ul. [...];

4. wypłaty ustalonego odszkodowania, zgodnie z art. 73 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 13.10.1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, dokona Prezydent [...] jako organ [...];

5. wypłata odszkodowania nastąpi jednorazowo w terminie 30 dni od dnia, w którym niniejsza decyzja stanie się ostateczna, zgodnie z oświadczeniem z dnia [...].10.2012 r.

Od decyzji tej w zakresie pkt 3. odwołanie w imieniu S. K. złożył J. N. W uzasadnieniu odwołania podniesiono, że pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. J. N. i W. N. wystąpili do Prezydenta [...] o ustalenie i wypłatę odszkodowania za opisany wyżej grunt zajęty pod drogę publiczną. Zdaniem odwołującego się, z treści tego pisma wynika, że wniosek został złożony nie tylko przez J. N. i W. N., lecz także w imieniu pozostałych spadkobierców S. R. i J. R., których następcą prawnym jest P. K. od wielu lat zamieszkały w [...]. Do odwołania został dołączony poświadczony za zgodność z oryginałem odpis pełnomocnictwa z dnia 28 września 1993 r. udzielony J.N. przez P. K.

Po rozpatrzeniu tego odwołania Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...]utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy w zakresie pkt 3.

W uzasadnieniu Wojewoda wskazał, że w świetle przepisu art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Natomiast w ust. 4 tego przepisu ustawodawca ograniczył w czasie możliwość składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania, ustalając termin do ich złożenia na okres pomiędzy dniem 1 stycznia 2001 r. a 31 grudnia 2005 r. Wskazany w tym przepisie termin do składania wniosków ma tylko takie znaczenie, że nie można było skutecznie złożyć wniosku przed dniem 1 stycznia 2001 r., natomiast złożenie wniosku po dniu 31 grudnia 2005 r. powodowało wygaśnięcie roszczenia o odszkodowanie.

Wojewoda podniósł, że określony przez ustawodawcę w art. 73 ust. 4 ustawy Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną termin do składania wniosków o ustalenie i wypłatę odszkodowania za grunty zajęte pod drogi publiczne jest terminem prawa materialnego i ma charakter terminu zawitego (prekluzyjnego), a więc nie może być na wniosek strony ani z urzędu przedłużany, ani skracany, ani przywracany. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie określonego wyżej terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia, a więc traci się możliwość dochodzenia przysługujących uprawnień do zgłoszenia żądania. W sposób jasny sformułowano to w uchwale składu pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r. (sygn. akt OPK 19/96, Lex nr 29260), w której między innymi stwierdzono, że uchybienie terminowi, który ogranicza w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem praw podmiotowych, powoduje wygaśnięcie tego prawa. Do jego przywrócenia nie jest uprawniony ani orzekający w sprawie organ ani też sąd, bowiem nie można tu zastosować przepisów prawa procesowego o przywróceniu terminu (art. 58-60 kpa) ani przepisów Kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia roszczeń majątkowych. W związku z tym nie mają tu znaczenia okoliczności usprawiedliwiające spóźnienie zgłoszenia wniosku zdarzeniami niezależnymi od strony.

Wojewoda stwierdził, że z wniosku z dnia [...] grudnia 2005 r. wynika, że W. N. i J. N.i – jako spadkobiercy właścicieli – zwrócili się do Biura Nieruchomości Skarbu Państwa Urzędu [...] o wypłacenie odszkodowania za przedmiotowy grunt zajęty pod drogę publiczną. Z treści tego wniosku bezsprzecznie wynika w ocenie Wojewody, że działali oni jedynie we własnym imieniu (wniosek podpisany jest wyłącznie przez wnioskodawców, w nagłówku pisma również wskazani są wyłącznie wnioskodawcy), nie ma w nim jakiejkolwiek wzmianki, że reprezentują również P. K. i nie wspominają o roszczeniach pozostałego współwłaściciela. Do pisma nie dołączyli jakiegokolwiek pełnomocnictwa, ani nie wskazali w jego treści, że dołączają lub dołączą je w przyszłości. Wnosząc o przyznanie odszkodowania wymienieni wnioskodawcy w żaden sposób nie wyrazili woli działania za kogokolwiek innego. Tym samym organ I instancji rozpatrując wniosek był związany jego treścią. Przy czym postanowieniem z dnia [...] października 2015 r. nr [...] Prezydent [...] wyłączył do odrębnego postępowania administracyjnego wniosek W. N. o ustalenie odszkodowania, na podstawie art. 73 ustawy z dnia 13.10.1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną, za nieruchomość stanowiącą działkę nr ew. [...] o pow. 4261 m2 z obrębu [...] i działkę ewidencyjną nr [...] o pow. 3110 m2 z obrębu [...], zajętą pod ul. [...].

W ocenie organu odwoławczego Prezydent prawidłowo uznał pismo J. N. z dnia 25 listopada 2010 r. – w którym po raz pierwszy poinformował o tym, że w niniejszym postępowaniu reprezentuje P. K., tj. trzeciego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości – jako pierwszy wniosek P. K. o ustalenie odszkodowania za nieruchomość zajętą pod drogę publiczną, złożony z uchybieniem terminu przewidzianego w powołanym art. 73 ust. 4 ustawy. Skutkiem uchybienia terminu jest zaś wygaśnięcie roszczenia o przyznanie odszkodowania.

Skargę na decyzję Wojewody [...] do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie utrzymanego w mocy pkt 3. wywiódł P. K. i zarzucając naruszenie art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i pkt 3. decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Ocena zaskarżonej decyzji w zakresie wynikającym z art. 1 § 2 ustawy z dnia

25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) i art. 134 ust. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 z późn. zm.) nie potwierdza, aby organ odwoławczy uchybił prawu w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji.

Podstawę wydanych w sprawie decyzji stanowił przepis art. 73 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), zgodnie z którym nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, a zajęte pod drogi publiczne, z dniem 1 stycznia 1999 r. stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa lub właściwych jednostek samorządu terytorialnego za odszkodowaniem. Przepis art. 73 ust. 2 tej ustawy stanowi, że odszkodowanie wypłaca gmina - w odniesieniu do dróg będących w dniu 31 grudnia 1998 r. drogami gminnymi, a Skarb Państwa - w odniesieniu do pozostałych dróg. W świetle art. 73 ust. 4 tej ustawy odszkodowanie jest ustalane i wypłacane według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia [...] stycznia 2001 r. do dnia [...] grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

Jak słusznie wskazały organy administracyjne orzekające w sprawie, termin wskazany w art. 73 ust. 4 tej ustawy wyznaczony do zgłoszenia wniosku o wypłatę odszkodowania jest terminem prawa materialnego, a nie procesowego a więc terminem, w którym mogło nastąpić ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w ramach administracyjnoprawnego stosunku materialnego. Jest to termin zawity, który nie podlega przywróceniu. Oznacza to, że zgłoszenie wniosku o odszkodowanie, po upływie okresu trwającego od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2005 r. powoduje, że roszczenie o odszkodowanie wygasa.

W tym miejscu wskazać należy, że konstytucyjność art. 73 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną była wielokrotnie badana przez Trybunał Konstytucyjny. W wyroku z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt K 20/09 (LEX nr 824247) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji RP i wywodzoną z niego zasadą poprawnej legislacji. Zdaniem Trybunału norma prawna art. 73 ust. 4 tej ustawy nie nakłada na podmioty uprawnione nadmiernych obciążeń. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że ustawodawca odsunął w czasie możliwość zgłoszenia i realizacji roszczenia odszkodowawczego, w ten sposób, że podmioty uprawnione miały dwa lata – bez uszczerbku dla ich prawa podmiotowego – na uzyskanie informacji o przyjętym rozwiązaniu legislacyjnych oraz jego konsekwencjach w sferze przysługujących im praw majątkowych. Realizacja roszczenia odszkodowawczego została uzależniona od aktywności i staranności uprawnionego. Założenie, że prawo cywilne wymaga dbałości zainteresowanego o swoje prawa jest aprobowane w demokratycznym państwie prawnym. Wprowadzenie 5-letniego okresu, w którym możliwe było dochodzenie roszczenia odszkodowawczego, przy jednoczesnym zachowaniu minimalnych wymogów proceduralnych, nie niweczy istoty prawa do słusznego odszkodowania. Ponadto, przyjmując za kryterium weryfikacji tej cechy skuteczność realizacji określonego prawa podmiotowego w konkretnym otoczeniu systemowym, w którym ono funkcjonuje, należy stwierdzić, że ochrona zapewniana uprawnionym do odszkodowania na gruncie art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających była realna. Również w wyroku z dnia 20 lipca 2004 r., sygn. akt SK 11/02 (LEX nr 121570) Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, wskazując że art. 73 ust. 4 ustawy mieści się w granicach wyznaczonych przez konstytucyjny wymóg przyznania słusznego odszkodowania, tym samym uznając za proporcjonalne zastosowanie w badanym przepisie szczególnej procedury wywłaszczeniowej, biorąc pod uwagę potrzebę zrównoważenia interesu publicznego związanego z koniecznością budowy dróg z prawami przysługującymi właścicielom zajętych pod drogi nieruchomości. Ponadto w wyroku z dnia 14 marca 2000 r., sygn. akt P 5/99 (LEX nr 39993) Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że art. 73 ust.1 i 5 ustawy jest zgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji RP oraz z art. 1 Protokołu Nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności i nie jest niezgodny z art. 21 ust. 1 i art. 64 ust. 3 Konstytucji RP. W wyroku zaś z dnia 15 września 2009 r., sygn. akt P 33/07 (LEX nr 515880) Trybunał Konstytucyjny potwierdził, że art. 73 ust. 4 ustawy w zakresie, w jakim określa termin wygaśnięcia roszczenia o odszkodowanie bez powiązania z faktem i datą wydania decyzji, o której mowa w art. 73 ust. 3 tej ustawy, jest zgodny z art. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji RP, podkreślając, że zawarty w art. 73 ustawy jest poprawny systemowo i nie ogranicza praw należnych byłym właścicielom. Tym samym – wobec powyższych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego – stwierdzić trzeba, że zastosowanie art. 73 ust. 4 ustawy i orzeczenie o odmowie uwzględnienia wniosku skarżącego o ustalenie i wypłatę odszkodowania wobec złożenia wniosku po upływie terminu przewidzianego na dochodzenie roszczeń, nie narusza powołanych przez skarżącego przepisów postępowania.

Fakt badania przez Trybunał Konstytucyjny zgodności z prawem przepisów prawa będących podstawą wydanych w sprawie decyzji ma o tyle istotne znaczenie, że zgodnie z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Orzeczenia Trybunału wiążą zatem zarówno organy administracyjne, jak i sądy administracyjne. Powszechne związanie orzeczeniami Trybunału Konstytucyjnego powoduje zatem, że sądy administracyjne zobowiązane są do ich respektowania jako elementów kształtujących stan prawny oceniany przez sąd. Oznacza to, że sąd administracyjny, dokonując kontroli zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej, zobowiązany jest do uwzględniania tych orzeczeń na równi z aktami normatywnymi wymienionymi w art. 87 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2009 r., sygn. akt II OSK 1750/07, dostępny na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzenie zgodności z Konstytucją przepisu prawa w wyroku Trybunału Konstytucyjnego oznacza, że dokonując sądowej kontroli tych decyzji, skład orzekający nie mógł tego wyroku pominąć. Jak stwierdzono w uzasadnieniu uchwały 7 sędziów NSA z dnia 7 grudnia 2009 r., sygn. akt I OPS 9/09 (dostępnej na wskazanej wyżej stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych), przepis art. 190 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP zawiera normę prawną, zgodnie z którą sądy (w tym sądy administracyjne) związane są powszechną mocą obowiązującą orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego, które są elementem kształtującym stan prawny oceniany przez sąd.

Mając powyższe na uwadze, w kontekście regulacji zawartej w art. 73 ust. 4 ustawy, przepisów Konstytucji RP, wskazanych orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego należy stwierdzić, że organy administracyjne orzekające w przedmiotowej sprawie zasadnie orzekły, że pierwszym wnioskiem skarżącego o ustalenie i wypłatę odszkodowania był wniosek z dnia [...] listopada 2010 r. i wniosek ten nie został złożony w ustawowym terminie, co wyklucza ustalenie i wypłatę odszkodowania. Twierdzenie J. N., że wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. został złożony również w imieniu P. K. na podstawie pełnomocnictwa z dnia 28 września 1993 r. nie znajduje potwierdzenia w materiale aktowym sprawy. Zgromadzony materiał dowodowy w sprawie nie potwierdza, aby J. N. był w dniu [...] grudnia 2005 r. uprawniony do złożenia wniosku w imieniu P. K. Udzielenie pełnomocnictwa poza procesem ma charakter materialnoprawny i potwierdzenie tego pełnomocnictwa w procesie jest obowiązkiem strony. Organ musi zostać zawiadomiony o fakcie ustanowienia pełnomocnika w danej, konkretnej sprawie (pełnomocnictwo ma być złożone do akt). Organ nie może domniemywać jego istnienia. Poza tym z treści pełnomocnictwa powinien jasno wynikać jego zakres, tzn. jakich czynności, w jakim postępowaniu, przed jakim organem może dokonywać pełnomocnik w imieniu swojego mocodawcy. W pełnomocnictwie należy wskazać, czy obejmuje ono wszelkie czynności procesowe, czy też tylko niektóre z nich, a ponadto określić, czy dotyczy całego postępowania, czy też tylko określonego etapu. Nie można dowolnie interpretować zapisu pełnomocnictwa. Trzeba pamiętać, że to od mocodawcy zależy treść udzielonego pełnomocnictwa, w tym jego zakres. Z treści wniosku z dnia [...] grudnia 2005 r. W. N. i J. N. nie wynika, aby wniosek ten został złożony również w imieniu P. K. Do wniosku tego również nie zostały załączone jakiekolwiek pełnomocnictwa sugerujące, że wniosek ten został złożony również w imieniu P. K. Z materiału aktowego niniejszej sprawy wynika, że J. N. po raz pierwszy wskazał dopiero w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r., że reprezentuje w niniejszym postępowaniu P. K. na podstawie pełnomocnictwa z dnia 17 marca 2010 r., które dołączył do tego pisma. Pełnomocnictwo z dnia 28 września 1993 r. J. N. złożył do akt organu dopiero przy piśmie z dnia 20 listopada 2012 r. Organ I instancji prawidłowo więc uznał, że wniosek z dnia [...] grudnia 2005 r. nie pochodzi od P. K. ani nie został złożony w jego imieniu.

Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem, co do możliwości zastosowania w sprawie art. 33 § 4 kpa, zgodnie z którym w sprawach mniejszej wagi organ administracji publicznej może nie żądać pełnomocnictwa, jeżeli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. Z powyższego wynika, że warunkiem dopuszczalności domniemania istnienia pełnomocnictwa jest równoczesne spełnienie wszystkich trzech przesłanek określonych w tym przepisie, to jest: 1) chodzi o przypadek mniejszej wagi; 2) pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony; 3) nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony. Pojęcie "sprawy mniejszej wagi" oznacza sprawę stanowiącą przedmiot postępowania administracyjnego. Ocena wagi sprawy należy do organu administracji publicznej, jednakże organ winien wziąć pod uwagę, czy wynik sprawy może mieć wpływ na sytuację prawną członka najbliższej rodziny lub domownika strony. W przypadku uprawdopodobnienia, że wynik postępowania może dotyczyć wymienionych w tym przepisie osób, organ powinien zażądać pełnomocnictwa (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2010 r., sygn. akt I OSK 896/09, LEX nr 595597). Przepis art. 33 § 4 kpa odnosi się do przypadków prostych spraw życiowych niemających charakteru majątkowego. Ubieganie się o odszkodowanie na mocy omawianego przepisu art. 73 ust. 4 ustawy, nie dawało jakichkolwiek podstaw do zastosowania w sprawie regulacji przewidzianej w art. 33 § 4 kpa. Nie został bowiem spełniony co najmniej jeden z warunków, chodzi o "przypadek mniejszej wagi". Sprawa ta, związana z odszkodowaniem za wywłaszczoną nieruchomość, nie jest sprawą "mniejszej wagi", bo dotyczy roszczenia o odszkodowanie za utraconą własność.

Dodatkowo, w świetle powyższych wywodów stwierdzić należy, że dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy nie miało znaczenia z jakich przyczyn skarżący nie złożył wniosku o odszkodowanie w ustawowym terminie. Skuteczne roszczenie o wypłatę odszkodowania w trybie administracyjnym skarżącemu wygasło. Aspekty cywilnoprawne są w sprawie administracyjnej bez znaczenia. Powołany przepis art. 73 ust. 4 ustawy wprost stanowi bowiem, że wnioski mogły być składane od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Wyznacza więc wyraźny przedział czasowy, w jakim wnioski o odszkodowanie mogły być składane. Było to uzasadnione troską o budżetowe możliwości finansowania odszkodowań za wywłaszczenie z mocy prawa. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego, uzasadnieniem ustanowienia terminu zawitego w art. 73 ust. 4 przepisów wprowadzających jest również nakaz dbałości o równowagę budżetową, która ma status wartości konstytucyjnie chronionej (por. np. wyrok z dnia 9 kwietnia 2002 r., sygn. akt K 21/01, OTK ZU nr 2/A/2002, poz. 17). Bez poprawnie zbudowanego i zrównoważonego budżetu organy władzy publicznej nie byłyby zdolne do realizacji stawianych przed nimi celów, a zwłaszcza do spełnienia konstytucyjnego wymogu troski o dobro wspólne (wyrok z dnia 24 listopada 2009 r., sygn. akt SK 36/07, OTK ZU nr 10/A/2009, poz. 151, punkt 4 uzasadnienia). Finansowanie roszczeń odszkodowawczych z tytułu wywłaszczenia nie jest zaś irrelewantne dla budżetu. Racjonalnie uzasadnionym i koniecznym z perspektywy stabilności finansów publicznych było zatem wyznaczenie okresu, w którym w budżecie zarezerwowano określone środki finansowe na przedmiotowo istotny cel oraz precyzyjne wskazanie momentu, w którym możliwa była likwidacja tego rodzaju rezerwy finansowej (por. wyrok TK z dnia 19 maja 2011, sygn. akt K 20/09, OTK-A 2011/4/35).

Zatem należy wyraźnie podkreślić, że w tym przypadku ustawa wyznaczyła nie tylko termin końcowy do złożenia wniosku o odszkodowanie, ale także termin początkowy do jego złożenia, co składa się na wyznaczony ustawowo okres, w jakim można było złożyć wniosek, który wywołałby skutek w postaci realizacji prawa do odszkodowania. Na dodatek wyznaczenie takiego okresu ma uzasadnienie w wartości konstytucyjnej, jaką jest stabilność finansów publicznych, o czym była mowa we wspomnianym wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Przepis art. 73 Przepisów wprowadzających stworzył więc gwarancje zadośćuczynienia interesom wywłaszczonego właściciela, o ile ten zachowa należytą staranność w prowadzeniu własnych spraw. Ustawodawca nie pozbawił skarżącego prawa dochodzenia rekompensaty za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie unormowania określonego w art. 73 omawianej ustawy, gdyż umożliwił mu uzyskanie odszkodowania za tę nieruchomość. Skarżący nie wykazał jednak należytej dbałości o swoje interesy, skoro nie złożył wniosku o ustalenie i wypłatę odszkodowania w ustawowym terminie.

Wbrew zarzutom skargi, Sąd nie dopatrzył się również w postępowaniu organów naruszenia przepisów postępowania powołanych w skardze. W ocenie Sądu, organy obu instancji w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy, przeprowadzając konieczne czynności wyjaśniające i ustosunkowując się do dokonanych na ich skutek ustaleń, a ocena okoliczności sprawy oparta została na całokształcie materiału dowodowego. Trzeba podnieść, że przewidziany w art. 9 kpa obowiązek organów administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego nie może być utożsamiany z obowiązkiem udzielania porad prawnych w zakresie roszczeń odszkodowawczych przewidzianych przez ustawę z dnia 13 października 1998 r., jak tego oczekuje skarżący. Nie można bowiem z określonej w art. 9 kpa zasady udzielania informacji w toku postępowania administracyjnego wywodzić tak daleko idących dla organów obowiązków, jak generalne informowanie o prawach stron postępowania. W świetle powołanego przepisu organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Powołany przepis nie nakłada jednak na organy administracji obowiązku udzielania porad prawnych, czy też doradztwa. Z treści tego przepisu nie wynika obowiązek udzielania przez organ stronie postępowania administracyjnego porad co do zasadności, czy celowości wniesienia konkretnego środka prawnego. Zasady ogólne Kodeksu postępowania administracyjnego mają chronić prawa strony w postępowaniu administracyjnym, ale nie zwalniają jej od wszelkiej dbałości o własne interesy i od wszelkiej aktywności procesowej. W żadnej mierze nie można wymagać od organu, by w ramach obowiązków z art. 9 kpa zastępował stronę w jej aktywności przez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania (zob. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1788/16, dostępny na wskazanej wyżej stronie internetowej). Dodać należy, że o tym, jaki charakter ma mieć ostatecznie pismo, decyduje wyłącznie strona i w razie wątpliwości w tym zakresie, obowiązkiem organu administracji publicznej jest przekazanie stronie informacji o jej sytuacji procesowej, przysługujących jej środkach obrony jej praw oraz uwarunkowaniach ich złożenia, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Obowiązek ten dotyczy jednak pism, które zredagowane zostały w sposób niezręczny, niezrozumiały, czy nieporadny, niepozwalający na ustalenie rzeczywistej woli strony, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że strona nie rozeznaje się w sposób precyzyjny w zakresie przysługujących jej uprawnień. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Wreszcie, zgodnie z wymogiem art. 107 § 3 kpa, zaskarżona decyzja została wyczerpująco uzasadniona, a w toku postępowania, jak wynika z akt sprawy, strony miały zapewnioną możliwość czynnego udziału. Z tych względów, oceniając zaskarżoną decyzję w świetle materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, po rozważeniu podniesionych przez skarżącego zarzutów Sąd uznał, że nie dają one podstaw do postawienia organom orzekającym w niniejszej sprawie zarzutu naruszenia prawa i podważenia legalności zapadłych w sprawie decyzji poddanych kontroli Sądu. W rozpoznawanej sprawie, wydając zaskarżone decyzje organy podjęły wszelkie możliwe kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy oraz dokonały prawidłowej oceny całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

Skoro więc wniosek o odszkodowanie nie został złożony w okresie wskazanym w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną, to roszczenie o odszkodowanie wygasło. W takiej sytuacji decyzja odmowna nie narusza prawa.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 powołanej ustawy, Sąd oddalił skargę.