Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 463/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-10-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: § 14 ust. 1 i ust. 2
journal: Dz.U. 2009 nr 33 poz 262
law: Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz (spr.) Sędzia WSA Adam Jutrzenka-Trzebiatowski Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2016 r. sprawy ze skargi Gospodarstwa M spółki jawnej na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Wnioskiem z dnia [...] maja 2011 r. S.M. – jako reprezentująca Gospodarstwo M Spółka jawna zwróciła się do Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako: BP ARMiR) o przyznanie płatności na rok 2011, m.in. płatności rolnośrodowioskowej, w ramach pakietu Rolnictwo ekologiczne, Wariant 2.2. Uprawy rolnicze (w okresie przestawienia)- do powierzchni 3,56 ha, Wariant 2.4 – Trwałe użytki zielone (dla których zakończono okres przestawienia) – do powierzchni 53,86 ha, w ramach pakietu Ekstensywne trwałe użytki zielone, Wariant 3.1.1 Ekstensywna gospodarka na łąkach i pastwiskach – do powierzchni 2,23 ha, oraz w ramach pakietu Ochrona zagrożonych gatunków ptaków i siedlisk przyrodniczych poza obszarem Natura 2000, Wariant 4.1 Ochrona siedlisk lęgowych praków – do powierzchni 47,67 ha, Wariant 4.6 Półnaturalne łąki wilgotne – do powierzchni 3,96 ha.

W wyniku rozpoznania wniosku strony, decyzją z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] Kierownik BP ARiMR odmówił przyznania Gospodarstwu M Spółka jawna płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011.

W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż podstawą rozstrzygnięcia dotyczącego odmowy przyznania płatności PRŚ był fakt stwierdzenia nie posiadania przez Gospodarstwo działek rolnych zgłoszonych do płatności w roku 2011, w związku ze stworzeniem sztucznego podziału swoich gruntów przez M.W. na osoby fizyczne oraz spółki jawne, a tym samym stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności, zgodnie z art. 30 Rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 r. ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003 (Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 30, str. 16 z późn. zm.). Art. 30 rozporządzenia stanowi, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR przeanalizował dokumentację przekazaną przez Prokuratora Okręgowego, z której wynika, że M.W. będący właścicielem ponad tysiąca hektarów gruntów rolnych wspólnie z innymi osobami w tym m.in. z S.M., reprezentującą Gospodarstwo M doprowadził Skarb Państwa do niekorzystnego rozporządzenia mieniem otrzymując nienależne dotacje do posiadanych przez siebie gruntów. M.W. prowadząc od kilkunastu lat działalność rolniczą zatrudniał pracowników do prac biurowych i innych prac zleconych przez niego, między innymi do prac rolnych.

Część osób, które znajdowały się w stosunku zależności służbowej od M.W., powiązanych z nim rodzinnie lub towarzysko nabywała dla pozoru ziemię, które w rzeczywistości pozostawały we władania M.W.. Zakup ziemi odbywał się na polecenie i za pieniądze M.W. w celu uzyskania przez niego pełnych dopłat unijnych, omijając w ten sposób ograniczenia wynikające z degresywności płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania, płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno środowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt (PRO W 2004-2006), płatności z tytułu płatności rolno środowiskowej PRO W (2007-2013). O pozorności nabycia gruntów rolnych jedynie w celu uzyskania maksymalnej stawki dotacji świadczyło zabezpieczenie prawa do gruntu "ukrytego" właściciela w postaci weksla wystawionego przez takiego nabywcę na rzecz M.W.. Część osób za namową W. podpisała z nim fikcyjne umowy dzierżawy ziemi.

W rzeczywistości cała ziemia była użytkowana przez M.W. za pomocą osób otrzymujących za to wynagrodzenie. Z jego polecenia fikcyjni właściciele i dzierżawcy składali wnioski o dotacje do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Kwoty płatności przyznane w ramach złożonych wniosków do ARiMR były przekazywane M.W., który odbierał także korespondencję z ARiMR przeznaczoną dla beneficjentów tj. wezwania decyzje, protokoły z kontroli na miejscu. Ustalono, że w ten sposób uzyskały nienależne dotacje w tym m.in. S.M.. M.W. inicjował składanie wniosków o przyznanie płatności do ARiMR przez m.in. S.M., a później współdziałał w celu uzyskania wszystkich tych płatności w maksymalnych stawkach.

Służyć temu miał podział jego gruntów rolnych pomiędzy fikcyjnych posiadaczy, aby powierzchnia działek zgłaszanych przez każdą z tych osób nie przekraczała 50 hektarów, co uprawniało do uzyskania dopłat w maksymalnej wysokości. Organ zaznaczył, że proceder opisany przez prokuratora przez dotyczył wyłudzenia płatności w latach od 2004 do 2010 r. oraz usiłowania wyłudzenia dotacji w 2011 r., a zatem w roku objętym rozpatrywanym wnioskiem.

Powyższe ustalenia poparte są dowodami w postaci wyjaśnień samych podejrzanych oraz zeznań świadków, którzy byli zatrudnieni i poznali funkcjonowanie mechanizmu polegającego na wyłudzaniu dopłat do gruntów rolnych posiadanych przez M.W. i jego w tym roli jako jedynego decydenta i jednocześnie beneficjenta.

Organ wyjaśnił, że w niniejszej sprawie ustalony stan faktyczny, który w znaczącym zakresie wynika z zeznań złożonych przez świadków i podejrzanych potwierdzają, że S.M. nie prowadziła indywidualnie działalności rolniczej. Świadkowie w trakcie przesłuchań jednoznacznie wskazali, że to M.W. był właścicielem i użytkownikiem gruntów rolnych zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2011 przez Gospodarstwo M.

Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków i podejrzanych jednoznacznie wynika, że M.W. sam decydował co będzie uprawiane, na jakim areale, używał do tego swojego sprzętu rolniczego i zatrudnionych przez siebie pracowników. M.W. sam osiągał korzyści finansowe albowiem fikcyjni użytkownicy przekazywali mu bezpośrednio pieniądze z dopłat bezpośrednio lub zostawiali je w wyznaczonych miejscach firmy. M.W. posiadał całość dokumentacji dotyczącej wniosków o przyznanie płatności składanych przez świadków i podejrzanych. Wydawał polecenia wyznaczonym osobom do przygotowania wniosków dla wszystkich fikcyjnych użytkowników. Nadzorował ich podpisywanie oraz wykorzystywał faksymile do podpisu części wniosków i innych dokumentów składanych do ARiMR w celu uzyskania płatności. W tym samym czasie wysyłał wszystkie wnioski do ARiMR.

Kierownik Biura Powiatowego ARIMR wskazał, iż całokształt okoliczności faktycznych potwierdza zaistnienie swoistego "mechanizmu w mającego na celu obejście przez M.W. przepisów ograniczających uprawnienie do uzyskanych płatności. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że M.W. podzielił gospodarstwo rolne pomiędzy następujące osoby składające wnioski o przyznanie płatności w ARiMR tj.: M.C., K.S., J.J., M.B., P.S., T.S., S.B., J.M., S.M., J.G., J.B., B.P., K.P., T.P. oraz P sp.j., Spółka M sp.j., Gospodarstwo M sp.j., U sp. j.

Wobec powyższych faktów Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, iż grunty rolne zgłoszone przez gospodarstwo i przez ww. osoby zarządzane były przez M.W. i nie stanowią samodzielnych, odrębnych gospodarstw, niepowiązanych ze sobą ekonomicznie czy też technologicznie. Prowadzeniem działalności na przedmiotowych gruntach zajmował się faktycznie M.W., a przekazanie swoich gruntów ww. osobom nastąpiło w celu sztucznego podzielenia gospodarstwa, w celu uzyskania większych kwot płatności. Degresywny system udzielania płatności rolnośrodowiskowej, określono bezpośrednio w § 14 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia PRŚ gdzie w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2 i 8 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości:

100 % stawki płatności - za powierzchnię od 0,1 ha do 100 ha;

50 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 100 ha do 200 ha;

10 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 200 ha.

Natomiast w przypadku wariantu pierwszego pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 3 realizowanego poza obszarem Natura 2000 płatność rolnośrodowiskowa jest przyznawana w wysokości:

100 % stawki płatności - za powierzchnię od 0,1 ha do 10 ha;

75 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 10 ha do 50 ha;

50 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha;

10 % stawki płatności - za powierzchnię powyżej 100 ha.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR na podstawie zgromadzonej dokumentacji w sprawie oraz ustalonych faktów, stwierdził, iż ww. działanie wyczerpało przesłanki określone w art. 30 Rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009. Wskazany przepis stanowi, że nie dokonuje się żadnych płatności na rzecz beneficjentów, w odniesieniu do których stwierdzono, że sztucznie stworzyli warunki wymagane do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Dodatkowo Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady WE nr 1166/2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej oraz uchylające rozporządzenie Rady (EWG) nr 571/88 (Dz. Urz. UE. L. 2008.321.14).

Wskazany przepis stanowi, iż "gospodarstwo rolne" lub "gospodarstwo" oznacza wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną. Dodatkowo wskazał, że dla oceny czy mamy do czynienia z oddzielnym gospodarstwem można zastosować kryterium odpowiedzialności prawnej i ekonomicznej za gospodarstwo wskazane w załączniku II do Rozporządzenia Komisji (WE) nr 1200/2009, gdzie wyodrębniono następujące kategorie gospodarstw: osoba fizyczna, która jest wyłącznym użytkownikiem w przypadku gdy gospodarstwo rolne jest niezależne, jedna lub więcej osób fizycznych będących partnerami, w przypadku gdy gospodarstwo jest gospodarstwem grupowym, osoba prawna.

Wobec przytoczonego wyżej przepisu Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, że jednostka winna być organizmem odrębnym pod względem technicznym i ekonomicznym, to również kierowana przez odrębne kierownictwo. Powinna posiadać odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo, winna być uznana w świetle przepisów za jedno gospodarstwo. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał ponadto, że w przypadku gdy warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania, pomoc jest przyznawana temu współposiadaczowi gruntu, na którego pozostali współposiadacze wyrazili pisemną zgodę. Przepis ten ma w rzeczywistości na celu wyeliminowanie sztucznych podziałów gospodarstw celem ominięcia przepisów o modulacji w przypadku części programów pomocowych, czy też limitu zalesionych hektarów przez współwłaścicieli, a tym samym współposiadaczy.

Zgodnie z § 14 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262 ze zm.) gospodarstwa mniejsze otrzymują większe wsparcie i tym samym podział dużego gospodarstwa na mniejsze poprzez przekazanie działek rolnych w posiadanie różnym pomiotom przekłada się wprost na znaczący wzrost płatności.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż w § 2 rozporządzenia PRŚ określono, że płatność przysługuje rolnikowi zgodnie z art. 2 lit. a rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009, który oznacza osobę fizyczną łub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. Natomiast gospodarstwo rolne zgodnie z art. 2 lit. b rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oznacza wszystkie jednostki produkcyjne zarządzane przez rolnika znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wskazał, iż celem systemu wsparcia jest finansowe, wspieranie rolników, czyli osób, które faktycznie uprawiają grunty rolne. Termin "posiadanie" należy odczytywać przez pryzmat celowościowy, z uwzględnieniem kraj owych i wspólnotowych przepisów dotyczących systemów wsparcia bezpośredniego. Istotą płatności obszarowych jest zatem to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty tzn. decyduje, jakie rośliny uprawiać, i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje te grunty w dobrej kulturze rolnej przy zachowaniu wymogów ochrony środowiska (zgodnie z normami). Wobec braku sformułowania oddzielnych definicji "posiadania gospodarstwa rolnego" na potrzeby rozdziału pomocy finansowej dla rolnictwa oraz z uwagi na posługiwanie się tym pojęciem we wszystkich powołanych aktach prawnych dotyczących pomocy dla rolnictwa, sięgnąć należy kodeksu cywilnego. Stosownie do art. 336 k.c., posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Posiadanie jest stanem faktycznym polegającym na określonym władztwie nad rzeczą.

Kierownik Biura Powiatowego ARiMR stwierdził, że wnioskodawca nie spełnia przesłanek uznania go za posiadacza deklarowanych działek.

2. Odwołanie od powyższej decyzji złożyło Gospodarstwo M Sp. j., reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika. W uzasadnieniu strona podniosła, że organ I instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w sprawie administracyjnej. Oparł się na protokołach przesłuchań z postępowania przygotowawczego, a takie postępowanie jest sprzeczne z podstawowymi zasadami postępowania administracyjnego. Ustalenia faktyczne w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Ponadto nie można czynić ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie albowiem osoba taka nie jest pouczona o treści art. 233 § 1 kodeksu karnego, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie. W związku z powyższym organ oparł się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie i decyzja nie może się ostać gdyż organ zaniechał przeprowadzenia postępowania dowodowego.

W odwołaniu podniesiono, iż stroną toczącego się postępowania administracyjnego nie jest S.M.. Zatem żadne toczące się przeciwko niej postępowanie karne nie ma żadnego wpływu na toczące się postępowanie administracyjne w stosunku do spółki Gospodarstwo M. W stosunku do skarżącej spółki nie toczyło się i nie toczy żadne postępowanie karne. Ewentualna odpowiedzialność skarżącej spółki może mieć miejsce dopiero w sytuacji gdy podmiot zbiorowy podlega odpowiedzialności jeżeli popełnienie przestępstwa zostało stwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym lub innym. Okres którego dotyczy okres postępowanie karne nie odnosi się do okresu którego dotyczy toczące się postępowanie administracyjne (różnica 5 lat).

Strona podniosła, że organ całkowicie dowolnie i błędnie ustalił, że spółka nie była posiadaczem gospodarstwa rolnego. Potwierdzeniem powyższej tezy stanowi fakt, iż za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały spółce płatności, przedstawiciele spółki brali udział w kontrolach przeprowadzanych przez ARiMR, które potwierdzały że wymieniona jest posiadaczem gospodarstwa. Spółka uzyskiwała certyfikaty rolnictwa ekologicznego, przyznane były płatności uzupełniające do suszu paszowego, prowadziła wszelkie wymagane przez ARiMR rejestry działalności rolnośrodowiskowej i rejestr zabiegów, utrzymywała grunty w dobrej kulturze rolnej prowadząc stosowne zabiegi agrotechniczne, brała czynny udział w postępowaniach administracyjnych tj. składała środki zaskarżenia od wydawanych rozstrzygnięć i przedstawiciele spółki uzupełniali wszelkie braki formalne do których była wzywana. Ponadto strona wskazuje, że twierdzenie dotyczące stworzenia sztucznych warunków jest całkowicie dowolne. Nie powołano ani jednego dowodu przemawiającego za tym twierdzeniem, opierając się jedynie na domysłach.

Strona wskazała, że postępowanie wyjaśniające winno być przeprowadzone zgodnie z ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, w szczególności z zasadą prawdy materialnej wyrażoną w art. 7 k.p.a., a rozwinięciem tej zasady jest art. 77 k.p.a., który nakazuje zebrać i rozważyć cały materiał dowodowy, czego organ I instancji nie wykonał.

Wobec powyżej wskazanych argumentów strona wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanych płatności zgodnie z wnioskiem, ewentualnie uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz przeprowadzenie dowodu w postaci przesłuchania wspólników reprezentujących skarżącego na okoliczność posiadania i utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej.

3. Decyzją z dnia [...] marca 2016r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Organ odwoławczy stwierdził, że postępowanie organu I instancji było prawidłowe oraz przytoczył przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że do organów ARiMR wpłynęło pismo Prokuratora Prokuratury Rejonowej z dnia [...] listopada 2011 r., w którym wskazał, iż prowadzone jest śledztwo [...], sprawie wyłudzenia dopłat unijnych od ARiMR w latach 2004-2011. Następnie w wyniku przeprowadzonych czynności Prokurator Prokuratury Okręgowej postanowieniem z dnia [...] września 2012r. sygn. akt [...] zamknął prowadzone postępowanie przygotowawcze i skierował do Sądu Okręgowego Wydział Karny akt oskarżenia. Natomiast w dniu 9 listopada 2012r. do Kierownika Biura Powiatowego ARiMR wpłynęło pismo [...] Prokuratora Prokuratury Okręgowej z dnia [...] listopada 2012r. z informacją, iż przeciwko m.in. S.M. został sporządzony i przesłany akt oskarżenia do Sądu Okręgowego sygn. [...]. W dniu [...] stycznia 2013r. do Oddziału Regionalnego ARiMR pismem z dnia [...] stycznia 2013r. Sąd Okręgowy Wydział Karny przekazał odpis aktu oskarżenia Prokuratora Okręgowego [...].

Organ odwoławczy wskazał, iż w ramach prowadzonej kontroli administracyjnej Kierownik Biura Powiatowego ARiMR, w myśl art. 75 k.p.a., który stanowi, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem, w szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opnie biegłych oraz oględziny, uwzględnił i włączył do akt sprawy dokumenty zgromadzone w toku postępowania przed Sądem Okręgowym Wydział Karny (sygnatura akt [...]) oraz będących przedmiotem postępowania prokuratorskiego (sygnatura akt [...]) tj. zeznania podejrzanych i świadków oraz akt oskarżenia.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji przytoczył definicję rolnika, posiadacza oraz gospodarstwa i stwierdził w oparciu o przedłożone dokumenty, iż Gospodarstwo nie wypełnia wskazanych powyżej przesłanek na podstawie których przyznawane są płatności PRŚ albowiem nie było rolnikiem ani gospodarstwem, nie prowadziło działalności rolniczej na zgłoszonych gruntach jak również nie było faktycznym posiadaczem zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 gruntów rolnych. Organ podał, iż powyższych ustaleń dokonano na podstawie włączonej do akt sprawy, dokumentacji zgromadzonych w postępowaniu prokuratorskim, sądowym oraz dokumentów będących w posiadaniu organów ARiMR. Dyrektor przytoczył następnie zeznania świadków opisujących mechanizm podziału gruntów oraz ich rolę w tym procederze.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR mając na uwadze, że S.M. i M.W. pomimo wielokrotnie wyznaczanych terminów nie stawili się w celu złożenia wyjaśnień dotyczących posiadania gruntów, w dniu 28 października 2015 r. wystosował do adwokata D.K. jako pełnomocnika Gospodarstwa M sp. j. wezwanie do złożenia wyjaśnień na piśmie przez wspólników S.M. i M.W. w zakresie użytkowania gruntów rolnych zgłoszonych do płatności w latach 2011, 2012 i 2013. Pomimo skutecznego doręczenia ww. wezwania do dnia wydania niniejszej decyzji stosowne wyjaśnienia nie zostały złożone.

Organ podkreślił, iż w przedmiotowym postępowaniu to na stronie spoczywa obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Dokonując analizy zadeklarowanych przez wszystkie podmioty powiązane z M.W. powierzchni w zakresie płatności rolnośrodowiskowej, która wyniosła 706,23 ha, mając na uwadze przepisy § 14 rozporządzenia PRŚ organ wskazał, że w świetle degresywnych stawek płatności kwota do gospodarstwa o takiej powierzchni, przyjmując najniższą ze stawek w gospodarstwie ekologicznym wyniosłaby 154 442,17 zł. Natomiast w wyniku podziału gospodarstwa na ww. osoby, gdzie każda z osób nie posiadała więcej niż 100 ha wówczas kwota płatności wyniosła 557 919,90 zł. Tym samym zysk wyniósł 403 477,73 zł.

W świetle ustaleń dokonanych w przedmiotowej sprawie M.W. dzieląc na mniejsze gospodarstwa tj. na fikcyjnych dzierżawców i użytkowników oraz spółki na pewno miało na celu ominięcie przepisów prawa określonych w § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW jak również 16 ust. 2 rozporządzenia nr 65/2011 oraz art. 7 rozporządzenia nr 73/2009 i oraz § 14 rozporządzenia PRŚ i tym samym zaistniał sztuczny podział gospodarstwa.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, iż przedmiotem deklaracji ww. spółki we wniosku o przyznanie płatności na rok 2011 są działki ewidencyjne (vide wniosek o przyznane płatności na rok 2011), które jak wynika z dokumentów urzędowych przekazanych przez Starostwa Powiatowe są własnością Gospodarstwa, B.P., M.W.. Organ wskazał, że oprócz Gospodarstwa, M.W. wraz z S.M. zawiązali jeszcze w 2011 roku kolejne spółki tj. Spółka M sp. j., P sp. j. oraz U sp, j. Dalej organ stwierdził, iż grunty rolne były swobodnie przekazywane pomiędzy spółkami, w których wspólnikiem był M.W.. Dodatkowo przekazywanie gruntów następowało pomiędzy osobami fizycznymi, a spółką, czyli w tym przypadku pomiędzy rodziną np. B.P. (siostra ojca M.W.) oraz spółkami.

Organ odwoławczy stwierdził, iż przeniesienia posiadania ww. działek miały charakter pozorny i stanowiły jedynie formalny tytuł do pozornego wydzielenia gruntów o areale gwarantującym uzyskanie dopłat przez spółki, których wspólnikiem jest M.W.. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala stwierdzić, iż grunty zgłaszane do płatności, w tym grunty zgłaszane przez Gospodarstwo, były w faktycznym posiadaniu M.W., a ich pozorny podział spowodowany był chęcią obejścia przepisów modulacyjnych i chęcią zwielokrotnienia możliwych do uzyskania płatności dystrybuowanych przez ARiMR. Za potwierdzeniem powyższych ustaleń przemawia fakt, iż M.W. oraz S.M. (jak wynika z danych starostw powiatowych) będący w posiadaniu gruntów tworzą wspólnie spółki, które potem występują o dopłaty.

Organ nie zakwestionował tworzenia spółek na podstawie prawa handlowego jednakże jak wykazano w niniejszym przypadku Gospodarstwo jako podmiot został utworzony w celu uzyskania większych dopłat. W ocenie organu odwoławczego M.W. oraz S.M. dokonali multiplikacji spółek celem zmaksymalizowania wysokości otrzymanych płatności.

W ocenie organu odwoławczego poczynione ustalenia potwierdzają stanowisko Kierownika Biura powiatowego ARiMR dotyczące stworzenia przez M.W. i S.M. pozorów samodzielności działania stworzonych spółek poprzez luźne przypisywanie gruntów poszczególnym podmiotom. Jednocześnie organ wskazał, iż dysponent lub właściciel większości gruntów M.W. rozdzielając ww. grunty na poszczególne podmioty de facto dokonał podziału własnego potencjału produkcyjnego, który to podział w ocenie organu odwoławczego miał tylko na celu niezgodne z celami działania obejście przepisów ograniczających kwoty wypłacane czyli zwielokrotnienie otrzymywanych płatności w ramach systemów wsparcia.

Strona w toku prowadzonego postępowania administracyjnego nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających uznać, iż działania Gospodarstwa, S.M. oraz pozostałych osób były prowadzone na własny rachunek, stanowiły odrębne podmioty wykonujące działalność gospodarczą na swoich gruntach.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR odnosząc się do treści odwołania oraz zarzutów w nim wskazanych stwierdził, iż zarzut dotyczący włączenia ustaleń faktycznych w sprawie na podstawie zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty jest bezzasadny. Zgodnie z art. 75 k.p.a. jako dowód w sprawie należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy.

Ponadto organ nie zgodził się z twierdzeniem strony, że osoby zeznające nie były pouczone o treści art. 233 § 1 kk. Każdy protokół, pod którym osoby podejrzane się podpisywały, zawierał klauzulę o uprawnieniach i obowiązkach określonych w art. 300 kpk (kodeks postępowania karnego). W przedmiotowym artykule wskazano, że zastosowanie mają przepisy art. 177-192a czyli również art. 190 § 1 i § 2 kpk stanowiący, że przed rozpoczęciem przesłuchania należy uprzedzić świadka o odpowiedzialności karnej za zeznanie nieprawdy łub zatajenie prawdy. W postępowaniu przygotowawczym świadek podpisuje oświadczenie, że został uprzedzony o tej odpowiedzialności.

Kolejnym chybionym zdaniem organu odwoławczego zarzutem jest fakt, iż stroną toczącego się postępowania jest S.M.. S.M. jako jeden ze wspólników gospodarstwa występowała z wnioskiem o płatności w roku 2011 składając oświadczenia, że jest użytkownikiem zadeklarowanych gruntów. A jak zostało to wykazane w niniejszym postępowaniu gospodarstwo, jak również S.M., byli fikcyjnymi posiadaczami gruntów.

Za chybiony uznano również zarzut, że organy przyjęły jakoby spółka nie była posiadaczem gospodarstwa podczas gdy za poprzednie okresy organy ARiMR przyznawały płatności. Odnosząc się do tej kwestii organ stwierdził, iż organy ARiMR o fikcyjnym podziale swoich gruntów przez M.W. dowiedziały się od Prokuratora Prokuratury Rejonowej (pismo z dnia [...] listopada 2011 r.).

Dodatkowo posiadanie gruntów określone zostało w § 2 rozporządzenia PRŚ, a jej rozszerzeniem jest art. 336 kc, a w ocenie organu strona nie spełniła wskazanej definicji posiadania.

W ocenie organu odwoławczego zarzut dotyczący nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego poprzez przesłuchanie świadków jest absurdalny i niezrozumiały. Organ wielokrotnie podejmował czynności w celu umożliwienia stronie oraz wspólnikom złożenie wyjaśnień mogących się przyczynić do ustalenia faktycznego posiadacza gruntów deklarowanych przez gospodarstwo. Co więcej Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR umożliwił stronie oraz wspólnikom wypowiedzenie się z formie pisemnej ww. zakresie. Jednakże strona ani wspólnicy na żadne wyjaśnienia się nie stawili jak również nie przesłali wyjaśnień w formie pisemnej. Organ podkreślił, iż to na stronie spoczywa obowiązek przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

4. Skargę na decyzję organu odwoławczego złożyło Gospodarstwo M spółka jawna, które wniosło o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach rozpoznania i zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Strona skarżąca zarzuciła naruszenie:

- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a., polegające na zaniechaniu zebrania i rozważenia całego materiału dowodowego;

- dokonanie ustaleń na podstawie protokołów zeznań świadków, którym przedstawiono zarzuty, co zgodnie z art. 182 § 3 kpk nie może stanowić dowodu w sprawie - bezwzględny zakaz dowodowy oraz poczynienie ustaleń faktycznych na podstawie wyjaśnień składanych w sprawie, w sytuacji gdy osoba je składająca nie jest pouczana o treści art. 233 § 1 kk, co jest warunkiem uznania zeznań za dowód w sprawie i w konsekwencji oparcie się na protokołach przesłuchań, które z przyczyn formalnych nie mogą stanowić dowodu w sprawie;

- pozbawienie strony postępowania prawa do złożenia zeznań w sprawie przed pierwszą instancją, gdzie strony winny być przesłuchane z urzędu, czego próby sanowania tych czynności przez organ drugiej instancji, nie mogą zastąpić;

- pominięcie dowodu z zeznań stron w sytuacji gdy z powodu choroby strony nie mogły zostać przeprowadzone, co w istocie potwierdza, że całe postępowanie było jednoinstancyjne, a nie dwuinstancyjne, tak jak nakazują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego;

- błędne przyjęcie, iż skarżąca nie jest posiadaczem gospodarstwa bądź stworzył sztuczne warunki, w sytuacji gdy brak jest ku temu dowodów;

- naruszenie art. 153 Ppsa poprzez pominięcie przez organ I instancji oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13, II SA/Go 533/13;

- przyjęcie, że jedynym i zupełnym dowodem w postępowaniu administracyjne w przedmiocie przyznania płatności za rok 2013 jest akt oskarżenia, w sytuacji gdy zarówno okres objęty postępowaniem, jak i jego strona nie pozostają w żadnym związku przyczynowym i zarazem materialnym z zagadnieniami prawnymi objętymi aktem oskarżenia.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

5. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz.U. 2014. 1647 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zgodnie natomiast z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U 2016. 718 ze zm., powoływanej dalej jako Ppsa) wojewódzki sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 Ppsa). Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy administracyjnej, a sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 Ppsa).

6. Przeprowadzone w określonych wyżej ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżonej decyzji nie można bowiem zarzucić naruszenia przepisów prawa materialnego czy procesowego w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie jej z obrotu prawnego.

Warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w postaci płatności rolnośrodowiskowej na rok 2012 reguluje ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz.U. z 2007 Nr 64, poz. 427), zwana: ustawą PROW. Stosownie do treści art. 10 ust. 1 ustawy pomoc jest przyznawana:

1) na wniosek osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej;

2) jeżeli wnioskodawca spełnia warunki przyznania pomocy określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, oraz w przepisach wydanych na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1.

Przytoczony powyżej przepis odsyła do rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21 października 2005 r.) oraz do przepisów Unii Europejskiej wydanych w trybie tego rozporządzenia jak i do przepisów wykonawczych wydanych na podstawie delegacji ustawowej z art. 29 ust. 1 pkt 1. W oparciu o wskazaną delegację ustawową zostało wydane Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 ( powoływane jako Rozporządzenie PRŚ).

Stosownie do treści jego § 2 płatność rolnośrodowiskową przyznaje się rolnikowi w rozumieniu art. 2 lit. a rozporządzenia nr 73/2009 jeżeli:

1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności;

2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego działek rolnych w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, na których jest prowadzona działalność rolnicza w rozumieniu art. 2 lit. c Rozporządzenia nr 73/2009, wynosi co najmniej 1 ha;

3) realizuje 5-letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe, o którym mowa w art. 39 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, z ze zm.), obejmujące wymogi wykraczające ponadpodstawowe wymagania, w ramach określonych pakietów i ich wariantów, zgodnie z planem działalności rolnośrodowiskowej, na gruntach, na których rolnik zadeklarował realizację tego zobowiązania we wniosku o przyznanie pierwszej i kolejnych płatności rolno środowiskowych;

4) spełnia warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.

Z przytoczonych regulacji wynika, że warunkiem koniecznym uzyskania płatności rolnośrodowiskowej jest posiadanie przez podmiot ubiegający się o nie działek rolnych o minimalnym areale wynoszącym 1 ha i prowadzenie na nich "działalności rolniczej". "Rolnikiem" w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia nr 73/2009 określa się osobę fizyczną lub prawną lub grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz która prowadzi działalność rolniczą. "Działalność rolnicza" w myśl art. 2 lit. c Rozporządzenia nr 73/2009 oznacza produkcję, hodowlę lub uprawę produktów rolnych, włączając w to zbiory, dojenie, chów zwierząt oraz utrzymywanie zwierząt do celów gospodarskich, lub utrzymywanie gruntów w dobrej kulturze rolnej zgodnej z ochroną środowiska (por. wyrok NSA z dnia 19 lutego 2015 r., II GSK 2294/13, Lex).

Należy mieć na uwadze, że w odniesieniu do spraw o przyznanie płatności do działek rolnych przesłanka posiadania działki rolnej nie może być rozumiana jako ustalenie tytułu prawnego, z którego wynika to posiadanie. Podmiotem uprawnionym do uzyskania płatności jest ten posiadacz gruntów rolnych, który faktycznie je użytkuje, prowadzi na nich działalność rolniczą. Legitymowanie się prawem własności określonego gruntu bądź jego posiadaniem nie wystarcza dla otrzymania płatności, konieczne jest ich rolnicze użytkowanie przez osobę ubiegającą się o płatność, które przejawia się w podejmowaniu szeregu czynności agrotechnicznych związanych z uprawą ziemi oraz podejmowaniem decyzji w tym przedmiocie.

7. Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do dokonania przez Sąd oceny, czy organy prawidłowo odmówiły skarżącej spółce wnioskowanej płatności rolnośrodowiskowej na 2011 r. Zważywszy na przedmiot kontroli sądowej, jak też zawarte w skardze zarzuty naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. należy podkreślić, że dokonywana przez sąd administracyjny ocena legalności zaskarżonej decyzji musi być przeprowadzona z uwzględnieniem obowiązującego modelu postępowania administracyjnego w sprawach o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych.

Postępowanie administracyjne w tym przedmiocie wszczynane jest przez złożenie przez wnioskodawcę wniosku o przyznanie pomocy finansowej. Wniosek taki zawiera deklarację (oświadczenie) wnioskodawcy co do posiadania zgłoszonych do płatności działek rolnych i co do określenia sposobu ich rolniczego wykorzystania ( tj. prowadzenia na nich działalności rolniczej ) oraz deklarację realizowanych pakietów rolnośrodowiskowych w sprecyzowanych wariantach. Podmiot ubiegający się o płatność wraz z wnioskiem składa jednocześnie oświadczenie o świadomości odpowiedzialności karnej z art. 297 § 1 kk.

W sprawach płatności rolnośrodowiskowych znajduje zastosowanie przepis art. 21 ustawy PROW. Stanowi on w ust. 1, że z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.

Według ust. 2 art. 21 tej ustawy w postępowaniu w sprawie dotyczącej przyznania pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania; przepisu art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Poza tym stosownie do regulacji ust. 3 art. 21 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 2, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich zawiera jednak szczególną, w stosunku do przepisów k.p.a., regulację dotyczącą prowadzenia przez organ postępowania dowodowego, ograniczającą jego obowiązki w tym zakresie. Na gruncie powołanej regulacji ustawodawca zdecydował się bowiem na odejście od zasady prawdy materialnej - wyrażonej w części drugiej art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. - nakazującej organom administracji publicznej podjęcie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli oraz zrezygnował z zasady postępowania dowodowego, wyrażonej w art. 77 § 1 k.p.a..

Obowiązek organów na tle tej ustawy został ograniczony jedynie do rozpatrzenia materiału dowodowego (całego), wskazanego we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę i innych uczestników postępowania. Oznacza to w konsekwencji, iż nie ciąży na organach ARiMR obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ prowadzący postępowanie nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy (tj. jego uprawnienia do otrzymania wnioskowanej płatności). Jest jedynie obowiązany do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zaś ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne, spoczywa na stronie (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II GSK 810/11, wyrok NSA z dnia 11 sierpnia 2016 r., II GSK 907 /15 i II GSK 475/15; wyrok NSA z dnia 1 lipca 2016 r., II GSK 407/15 - baza orzeczeń nsa.gov.pl).

8. W świetle powołanych wyżej przepisów, w razie wątpliwości co do okoliczności faktycznych mających uzasadnić przyznanie wnioskowanych płatności, organ prowadzący postępowanie jest jedynie obowiązany do żądania od strony dodatkowych wyjaśnień i dowodów. Jego rola – jak już wskazano - ogranicza się bowiem do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Zatem to nie organy powinny w sposób nie budzący wątpliwości wyjaśnić, czy podmiot wnioskujący o przyznanie płatności samodzielnie prowadzi działalność rolniczą, efektywnie i rzeczywiście korzysta z gruntów objętych wnioskiem o przyznanie płatności, czy użytkuje rolniczo wskazane przez siebie działki w imieniu własnym, na swoje ryzyko i rachunek, czy ma zatem pełną swobodę w podejmowaniu decyzji o rodzaju działalności rolniczej i o jakie konkretne dotacje ze środków unijnych występować. Jak już bowiem podniesiono ciężar wykazania posiadania gruntów i ich rolniczego użytkowania spoczywa na stronie, bo to ona wywodzi z nich skutek prawny w postaci uprawnienia do płatności.

W toku postępowania przed organem I instancji strona musiała mieć, ze względu na działania procesowe organu (zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa usiłowania wyłudzenia płatności, zawieszenie postępowania w związku ze sprawą karną, wydawane postanowienia dowodowe) świadomość, iż organ ma co najmniej wątpliwości w zakresie rzeczywistego posiadania przez nią zgłoszonych działek rolnych jak i prowadzenia przez nią na tych gruntach deklarowanej we wniosku działalności rolniczej we własnym imieniu, na własny rachunek i ryzyko. Mimo to (reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika) nie podjęła aktywności dowodowej.

To organ I instancji podejmował inicjatywę dowodową nakierowaną na wykazanie, iż formalnie zadeklarowane we wniosku warunki do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych były rezultatem celowych działań innego podmiotu, pozostającego poza postępowaniem, a to dla wykazania zaistnienia przesłanek do zastosowania przepisu art. 4 ust. 8 Rozporządzenia 65/2011. Organ pierwszej instancji – działając z urzędu - podjął próbę przeprowadzenia dowodu z przesłuchania skarżącej w charakterze strony. Dowodu tego nie przeprowadził gdyż zarówno S.M., jak i M.W. prawidłowo powiadamiani nie stawiali się.

Dlatego odmawiając stronie przyznania płatności rolnośrodowiskowej organ pierwszej instancji oparł się zasadniczo na materiałach ze sprawy karnej. Z uzasadnienia jego decyzji jednoznacznie wynika, że posiadanie przez skarżącą zadeklarowanych do płatności działek rolnych jak i ich rolnicze użytkowanie we własnym imieniu i na własny rachunek skarżącej zostało zakwestionowane. Mimo to w odwołaniu profesjonalny pełnomocnik strony też nie przejawił aktywności dowodowej w kwestii wykazania spełnia przesłanek do uzyskania płatności jedynie, opisując jakie działania strona podejmowała, mające świadczyć o tym, że była posiadaczem gruntów i prowadziła na nich działalność rolniczą. Z treści odwołania zdaje się przy tym wynikać przekonanie strony skarżącej, iż to organ powinien w tym zakresie przejawić inicjatywę dowodową.

Na etapie postępowania odwoławczego organ drugiej instancji, zważywszy na treść zarzutów odwołania zdecydował o uzupełnieniu postępowania i o przesłuchaniu strony. Jednakże wobec przedłużającej się niezdolności do stawiennictwa świadków (kilkakrotne terminy przesłuchań) zobowiązał pełnomocnika strony do złożenia pisemnych wyjaśnień skarżącej i poparcia ich dokumentami.

W wezwaniu wyszczególnił okoliczności do których strona powinna się odnieść i poprzeć je dokumentami. Również treść tego wezwania nie pozostawia żadnych wątpliwości, iż organ drugiej instancji poddaje w wątpliwość posiadanie przez stronę zgłoszonych do płatności działek rolnych jak też prowadzenie na nich działalności rolniczej, dając jednocześnie stronie możliwość wykazania istnienia uprawnień do wnioskowanej płatności.

Strona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika nie podjęła jakiejkolwiek aktywności procesowej. Zdaniem Sądu, niemożność stawiennictwa na rozprawę nie usprawiedliwia zignorowania zobowiązania organu do pisemnego wypowiedzenia się w sprawie czy też nadesłania dokumentów szczególnie w sytuacji gdy w postępowaniu administracyjnym strona jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika.

9. Należało zatem uznać, że przyjęcie przez organy, iż skarżąca nie była posiadaczem deklarowanych działek rolnych pozostawało w okolicznościach sprawy uzasadnione. Organ miał bowiem oczywiście uzasadnione podstawy, zważywszy na uzyskany materiał dowodowy ze sprawy karnej, na powzięcie uzasadnionych wątpliwości, czy strona spełnia zadeklarowane we wniosku pomocowym warunki do nabycia prawa do wnioskowanych płatności. Z materiału dowodowego postępowania karnego przygotowawczego (następnie sądowego) wynikały jednoznacznie okoliczności rodzące podejrzenie o zaistnieniu mechanizmu służącego uzyskiwaniu nienależnych środków pomocowych, które miały istotne znaczenie dla oceny wiarygodności danych zawartych we wniosku skarżącej o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2012 r.

Z treści aktu oskarżenia oraz protokołów przesłuchań świadków i podejrzanych zgromadzonych w sprawie karnej wynika, że w latach 2004 – 2011, skarżąca spółka (oraz inne podmioty i osoby) uczestniczyła w mechanizmie stworzonym przez M.W., aplikując jako fikcyjny posiadacz sztucznie wydzielonego gospodarstwa rolnego o płatności do gruntów rolnych. Z materiału dowodowego zebranego w postępowaniu karnym i włączonego do badanej sprawy administracyjnej wynika, że skarżąca w okresie objętym aktem oskarżenia nie była posiadaczem deklarowanych do dopłat gruntów, nie prowadziła na nich działalności rolniczej i nie posiadała wiedzy na ten temat.

Część działek, które skarżąca zadeklarowała do płatności rolnośrodowiskowych na 2011 r., w latach poprzednich były deklarowane przez T.S. i P.S., którzy przesłuchani w postępowaniu karnym jednoznacznie zeznali, że nie prowadzili działalności rolniczej na deklarowanych gruntach, nie uprawiali ich, a ich rola polegała na podpisaniu umowy dzierżawy gruntów (T.S.) czy nabyciu działek za środki finansowe M.W. (P.S.) oraz podpisywania wniosków o płatności. Okoliczności te dawały organom uzasadnione podstawy do weryfikacji deklaracji wniosku i oświadczeń skarżącej o przejęciu posiadania tych działek. Podkreślenia wymaga przy tym, że dopiero materiał dowodowy uzyskany w postępowaniu karnym ujawnił okoliczności nie wynikające z treści złożonego wniosku o dopłaty.

Mimo skierowania do skarżącej wskazanego wezwania strona nie podjęła współdziałania z organem i w postępowaniu nie zrealizowała ciążących na niej obowiązków procesowych w zakresie rozkładu ciężaru dowodu. Nie wykazała więc, iż wywołane materiałami z postępowania karnego istotne wątpliwości organu co do posiadania przez nią zadeklarowanych we wniosku działek rolnych jak i prowadzenia na nich we własnym imieniu i na własny rachunek działalności rolniczej są nieuzasadnione, a posiadanie i prowadzenie działalności rolniczej rzeczywiście miało miejsce.

10. W sytuacji niewykazania przez stronę (na skutek niepodjęcia aktywności dowodowej) podstawowych warunków przyznania wnioskowanej płatności w postaci posiadania i prowadzenia działalności rolniczej, kwestia sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności traci na znaczeniu. W związku ze stanowiskiem organów należy bowiem zauważyć, że ocena, czy zachodzi przewidziana w art. 4 ust. 8 Rozporządzenia nr 65/2011 przesłanka odmowy płatności w postaci sztucznego stworzenia warunków do przyznania płatności może dotyczyć "beneficjentów", a więc podmiotów, które spełniają ustawowe warunki do przyznania płatności.

Płatność jest udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą. Zgodnie z § 2 rozporządzenia PRŚ pojęcie rolnik w rozumieniu art. 2 lit. a Rozporządzenia nr 73/2009 prowadzi działalność rolniczą zdefiniowaną w art. 2 lit. c tego rozporządzenia. Zatem w sytuacji gdy skarżąca nie wykazała, iż pozostawała posiadaczem gruntów objętych wnioskiem i że prowadziła działalności rolniczą, to nie przysługują jej płatności, gdyż nie spełnia warunków określonych w powołanym rozporządzeniu. Zatem zbędne pozostaje badanie sztucznego stworzenia warunków w rozumieniu art. 4 ust. 8 Rozporządzenia nr 65/2011. Płatność jest bowiem udzielana rolnikowi do działek rolnych, na których rolnik ten prowadzi działalność rolniczą.

Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu podmiotowi, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi zatem o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie jedynie posiada tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie wystarczy, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym, korzystanie z gruntów, czyli faktyczne ich użytkowanie. Właściciel nie może otrzymać takich płatności za działki, których w danym roku objętym przyznawaną płatnością nie posiadał i nie prowadził na nich upraw. Powoływanie się zatem przez skarżącą na tytuł prawny do zgłoszonych do płatności gruntów nie jest wystarczające.

Zaniechanie przedstawienia dowodów potwierdzających prowadzenie przez skarżącą odrębnego gospodarstwa rolnego, przez które - zgodnie z art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej – należy rozumieć wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą, wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Unii Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną powoduje, że prawidłowo organy przyjęły, iż skarżąca nie wykazała tej okoliczności.

11. Oceniając zgromadzony materiał dowodowy w badanej sprawie wskazać należy, że tok postępowania organu nie naruszył obowiązującej procedury administracyjnej. Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7 i 77 k.p.a., jak też zasady dwuinstancyjności postępowania, której realizację w sprawie oceniać należy w uwzględnieniem obowiązujących w postępowaniu o płatności reguł rozkładu ciężaru dowodu i przejawów aktywności procesowej strony, na której ciąży obowiązek wykazania okoliczności z których wywodzi skutki prawne.

Nie został też naruszony przepis art. 75 k.p.a. Brak jest przepisu prawa, który wyrażałby generalną zasadę niedopuszczalności wykorzystania w postępowaniu administracyjnym dowodu z zeznań strony w charakterze świadka w odrębnym postępowaniu karnym, także w sytuacji gdy istniał odpowiedni zakaz dowodowy na gruncie postępowania karnego ( vide: wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., II GSK 798/09, Lex).

W odniesieniu do zarzutów skargi mieć też należy na uwadze, iż w istocie materiał dowodowy uzyskany z postępowania karnego należy ocenić jako wywołujący wątpliwości co do prawdziwości deklaracji zawartych we wniosku o płatność, co – na wezwanie organów – nakładało na stronę obowiązek wykazania rzeczywistego spełnienia deklarowanych we wniosku pomocowym przesłanek do nabycia wnioskowanych płatności.

12. Bezpodstawne pozostawały też wywody skargi w zakresie tego, że w bliżej nie sprecyzowanych orzeczeniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. miał wyrazić wiążący pogląd o braku jakiegokolwiek związku między sprawą karną a postępowaniem administracyjnym w sprawie o płatności. Faktem znanym sądowi z urzędu jest, że w innych sprawach dotyczących osób i spółek wskazanych w decyzjach organów pełnomocnik strony wskazuje na wyroki z dnia 8 sierpnia 2013 r. w sprawach II SA/Go 531/13, II SA/Go 532/13, II SA/Go 533/13.

Zwrócić należy uwagę, iż były to sprawy dotyczące kwestii wpadkowej jaką pozostawało zawieszenie postępowania administracyjnego z uwagi na uznanie toczącego się postępowania karnego za kwestię wstępną do rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej. W sprawach tych Sąd uznał, iż postępowanie karne zważywszy na jego przedmiot nie stanowi kwestii prejudycjalnej, w postępowaniu administracyjnym, co obligowało organ do prowadzenia postępowania administracyjnego bez oczekiwania zakończenie postępowania karnego. Udzielone wskazania organ zrealizował. Natomiast odrębną, omówioną już kwestią, pozostaje ocena przez organ w postępowaniu administracyjnym, materiału dowodowego uzyskanego z postępowania karnego i jego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej.

Zważywszy na omówiony zakres obowiązków procesowych organu w sprawie o przyznanie płatności, bezzasadne okazały się wywody pełnomocnika strony, iż organy orzekające w sprawie nie uzyskały z postępowania karnego tych dowodów, które miałyby świadczyć o tym, że to skarżąca była posiadaczem zadeklarowanych gruntów rolnych oraz podejmowała na nich działania opisane w skardze ( jako działania spółki), świadczące o ich rolniczym wykorzystywaniu. Stanowisko prezentowane w tym zakresie pozostaje sprzeczne z powołanymi już regulacjami art. 21 ustawy PROW. Rozstrzygając w przedmiotowej sprawie Sąd uznał, iż nie zasługują na uwzględnienie wnioski dowodowe zgłoszone w skardze.

13. Wbrew stanowisku strony skarżącej nie zmierzały one do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Postanowienie Prokuratora Rejonowego z dnia [...] lutego 2014 r. w sprawie [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wyłudzenia płatności za 2012r. stanowi element akt administracyjnych sprawy i zostało przez organ orzekający w sprawie ocenione jako dowód. Prawidłowo Dyrektor OR ARiMR wskazał, iż nie pozostaje ono wiążące dla organu, który jest władny do dokonania samodzielnych ustaleń faktycznych w sprawie administracyjnej o przyznanie. Odnośnie zaś protokołów rozpraw z dnia [...] marca 2016 r. i z dnia [...] grudnia 2015 r., to obrazują one jedynie aktualne we wskazanych datach stanowiska procesowe oskarżonych w odniesieniu do stawianych im zarzutów obejmujących okres lat 2004-2011, nadto pierwszy z protokołów jest dokumentem powstałym już po wydaniu zaskarżonej decyzji.

Z przedstawionych względów, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, należało na podstawie art. 151 Ppsa orzec jak w sentencji wyroku