Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 360/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-06-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Mleczko-Jabłońska (spr.), Sędzia NSA Małgorzata Dałkowska-Szary, Sędzia WSA Małgorzata Rysz, , Protokolant Krzysztof Muszakowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników oraz umorzenie odsetek od zaległych składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi z 11 października 2006 r. wniesionej przez H. J. jest decyzja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r., nr [...] odmawiająca umorzenia całości zadłużenia.

Skarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym:

W dniu 17 lipca 2006 r. H. J. zwrócił się z wnioskiem o umorzenie odsetek od jego zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników, lub umorzenie rat.

Wniosek swój uzasadnił trudną sytuacją materialną. Dłużnik wskazał, iż nie jest w stanie spłacać zadłużenia, gdyż w czerwca 2006 r. zmarła jego matka, która wspomagała go finansowo. Zainteresowany zaznaczył, iż choruje na [...]. Obecnie jest na zwolnieniu lekarskim zatwierdzonym przez Komisję lekarską KRUS w Z. na okres 1 roku od września 2005 r. do września 2006 r. Pieniądze, które otrzymuje są wpłacane w całości na składki zaległe i bieżące.

Wnioskodawca podkreślił, iż nie jest się w stanie utrzymać z posiadanego gospodarstwa o powierzchni 2 hektarów 25 arów., a także wykupić leków, których codziennie używa, a bez których nie jest wstanie funkcjonować. Wnioskodawca podkreślił, iż ciążące zadłużenie jak i obecna sytuacja finansowa nie pozwalają mu na spłatę rat i zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego umorzył wnioskodawcy odsetki z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne rolników poza hipoteką za okres 2001.4 - 2005.3 w kwocie 489,00 zł, odmawiając umorzenia pozostałych odsetek.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał ,iż biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową związaną ze zgonem matki udzielił ulgi w spłacie zadłużenia w postaci umorzenia odsetek w wysokości 489,00 zł. Organ podkreślił ,iż zgodnie z postanowieniami art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników ( Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm. ) dalej jako u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego , na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może rozłożyć na raty, bądź umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek.

Pismem z dnia 16 sierpnia 2006 r. H. J. wniósł, o ponowne rozpatrzenie jego sprawy, jednocześnie wnosząc o umorzenie w całości jego zadłużenia wobec Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. W uzasadnieniu wniosku zainteresowany wskazał, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia, gdyż nie posiada pieniędzy i nie jest zdolny do pracy. Wnioskodawca zaznaczył, iż choroby które go dotknęły [...] nie pozwalają mu na jakąkolwiek pracę, zaś obecnie jest na zwolnieniu lekarskim do 31 sierpnia 2006 r.

Decyzją z dnia [...] września 2006 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia w całości zadłużenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż w związku na fakt posiadania przez dłużnika gospodarstwa o powierzchni powyżej 1 ha przeliczeniowego podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników z mocy ustawy i nie dopełniony został obowiązek płacenia składek. Prezesa Kasy zaznaczył, iż zainteresowany pismem z dnia 25 sierpnia 2006 r. został wezwany do zapoznania się i ewentualnego uzupełnienia zebranego materiału dowodowego. Organ podkreślił, iż wnioskodawca nie przedstawił nowych okoliczności, które miałyby wpływ na obniżenie zdolności płatniczych, a podnoszone fakty były już podstawą do udzielenia ulgi.

Organ rentowy wskazał, iż uwzględniając trudną sytuację finansową zainteresowanego i jego problemy zdrowotne rozłożył należności na raty i umorzył odsetki w 50 procentach tj. w kwocie 4.563,60 zł w 2005 r. oraz odsetki nie objęte wpisem hipotecznym w kwocie 489,00 zł w sierpniu 2006 r. Ponadto zaznaczono , iż należności za okres 1992.1-2001.3 są zabezpieczone hipoteka przymusową.

Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podkreślił, iż umorzenie odsetek może być stosowane w wyjątkowych i w szczególnie uzasadnionych przypadkach lub wskutek nieszczęśliwych zdarzeń losowych. Organ podkreślił ,iż zgodnie z postanowieniami art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może m.in. umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2006 r. nr [...] H. J. wskazał, iż jego trudna sytuacja finansowa jak i zdrowotna, powoduje, iż nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Zainteresowany wskazał, iż choroby na które cierpi nie pozwalają mu na podjęcie jakiejkolwiek pracy i obecnie pozostaje bez środków do życia, zaś jego stan zdrowia pogarsza się. Ponadto po śmierci matki w czerwcu 2006 r. jego sytuacja pogorszyła się .

W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu swego stanowiska organ podał, iż przy podejmowaniu decyzji dokonano analizy całości sytuacji skarżącego oraz uwzględniono fakt wcześniejszego korzystania przez rolnika z ulgi w formie umorzenia odsetek oraz rozłożenia spłaty pozostałej należności w dogodnych ratach. Organ zaznaczył, iż podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności w postaci jego choroby oraz zgonu matki były brane pod uwagę w związku z podjęciem decyzji o umorzeniu odsetek. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego podkreślił ,iż wydając decyzję rozważył wszystkie dowody w sprawie, a nadto wziął pod uwagę treść art. 41 a ust. 1 u.u.s.r. w świetle którego Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie rozłożyć ich spłatę na raty, bądź umorzyć w całości lub w części

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek Sąd podejmując rozstrzygnięcie oparł się na powodach innych niż w niej wskazanych.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako ,,p.p.s.a.--. Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. ) dalej jako k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia, o czym stanowi art. 135 p.p.s.a.

O uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają jednak organy administracji, co w niniejszym przypadku oznacza, że rozstrzygnięcie w sprawie umorzenia zadłużenia należy do kompetencji Prezesa Kasy. Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, tj. dokonania umorzenia należności, zgodnie z żądaniem zawartym w skardze.

Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji które wymagały wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji - na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Stan prawny mający znaczenie dla dokonania takiej właśnie oceny, oraz wnioski z niego płynące przedstawiają się następująco.

Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej (art. 2 ust. 2 u.u.s.r.) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41 a i 55 tej ustawy. W myśl art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno- rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Zgodnie z definicją ustawową zawartą w art. 6 pkt 13b u.u.s.r. przez ,,należności z tytułu składek" rozumie się składki, należne od nich odsetki i koszty upomnienia. Z kolei w sprawach nieuregulowanych w u.u.s.r. stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako ,,u.s.u.s.--), o czym stanowi art. 52 u.u.s.r. Natomiast według art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych tą ustawą, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba, że ustawa sanowi inaczej. Analogiczne unormowanie zawiera także art. 180 § 1 k.p.a. stanowiący, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego Kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach.

W rezultacie stwierdzić należy, że do decyzji Prezesa Kasy w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozumianych jak wyżej, ma zastosowanie art. 127 § 3 k.p.a. Przepis ten stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek ten różni się od odwołania tym, że nie ma on konstrukcji względnie dewolutywnej, gdyż do jego istoty należy przede wszystkim to, że jest rozpatrywany przez ten sam organ, który wydał decyzję w pierwszej instancji.

Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a. W stosunku do wniosku zastosowanie zatem znajduje między innymi wymóg dochowania 14-dniowego terminu na jego złożenie (art. 129 § 2 k.p.a.), a postępowanie wszczęte tym wnioskiem kończy się rozstrzygnięciem - sposobem załatwienia sprawy - przewidzianym w art. 138 § 1 k.p.a., który to przepis stosuje się wprost (por. wyroki NSA z dnia 17.11.2000 r., sygn. akt I SA 1543/99, LEX nr 57182 i z dnia 27.11.2001 r., sygn. akt I SA 1011/00, LEX nr 81760).

Powyższe oznacza, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez ten organ w ramach działania jako organu pierwszej instancji, przy zastosowaniu tylko i wyłącznie takich rozstrzygnięć, które zostały przewidziane w art. 138 § 1 k.p.a. Wskazany przepis zawiera wyczerpujące wyliczenie rozstrzygnięć, jakie mogą być wydane przez organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Według dyspozycji art. 138 § 1 k.p.a. w przypadku rozstrzygnięć merytorycznych organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) albo utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję (§ 1 pkt 1) - gdy w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ odwoławczy uznaje w całości rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji za prawidłowe, albo uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy (§ 1 pkt 2 ab initio) - gdy widzi potrzebę skorygowania wad prawnych decyzji pierwszej instancji, wad polegających na niewłaściwej ocenie okoliczności faktycznych, tudzież w toku postępowania nastąpiła zmiana tych okoliczności, mająca wpływa na rozstrzygnięcie istoty sprawy. Organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) w ramach art. 138 § 1 k.p.a. może także uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie pierwszej instancji (§ 1 pkt 2 in fine) albo umorzyć postępowanie odwoławcze (§ 1 pkt 3). Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego wniosku o ponowne rozstrzygnięcie sprawy, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie jest niedopuszczalne. Wskazany art. 138 § 1 k.p.a. jest jasny w swej treści co do sposobów zakończenia odwoławczego postępowania administracyjnego i w tym zakresie nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Wobec powyższego, rozstrzygnięcie podjęte przez organ odwoławczy (organ rozpatrujący wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy) nieprzewidziane w katalogu ujętym w art. 138 k.p.a. w sposób rażący narusza prawo.

Przenosząc powyższe uwagi ogólne na grunt rozpoznawanej sprawy należy podkreślić, iż zaskarżona decyzja Prezesa Kasy z dnia [...] września 2006 r. nr [...] stanowi oczywiste i wyraźne zaprzeczenie niebudzących wątpliwości interpretacyjnych w zakresie mającym w sprawie zastosowanie (z uwagi na brzmienie art. 127 § 3 zdanie drugie k.p.a.) przepisów art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy w sentencji powyższej decyzji stwierdził: "Po rozpoznaniu (...) wniosku z dnia 17.08.2006 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. (...) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy (...) Kodeks postępowania administracyjnego (...) i art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy (...) o ubezpieczeniu społecznym rolników (...) postanawia odmówić umorzenia całości zadłużenia ". Charakter zaskarżonej decyzji, jako wydanej z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc w warunkach odwoławczych, nie budzi wątpliwości także poprzez fakt pouczenia zawartego w tej decyzji, w którym wskazano na możliwość złożenia skargi do sądu administracyjnego. W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skarga przysługuje po wyczerpaniu środków zaskarżenia (w tym wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy - § 2 tego artykułu).

Przytoczona treść sentencji ww. decyzji jednoznacznie wskazuje, że jest to rozstrzygnięcie nieprzewidziane w katalogu zamieszczonym w art. 138 § 1 k.p.a. Prezes Kasy wprawdzie powołał w podstawie prawnej decyzji z dnia [...] września 2006 r., nr [...] art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., jednakże wbrew temu przepisowi w swoim rozstrzygnięciu w ogóle nie wypowiedział się o "utrzymaniu w mocy" decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. - mimo, iż rozpatrywał pismo z dnia 16 sierpnia 2006 r. (z datą wpływu do organu w dniu 21 sierpnia 2006 r.) traktując je jako wniosek w przedmiocie ponownego rozpatrzenia sprawy załatwionej tą wcześniejszą decyzją - wprowadzając w to miejsce orzeczenie bezpośrednio co do istoty sprawy, czyli rozstrzygnięcie takie, jakie mógł wydać organ w pierwszej instancji, a nie organ odwoławczy (organ działający z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy).

Przytoczone okoliczności wskazują, że w zaskarżonej decyzji Prezes Kasy formułując sentencję decyzji o odmowie umorzenia odsetek zachował się tak, jakby orzekał po raz pierwszy w sprawie, a konsekwencją wydania takiego (wadliwego) rozstrzygnięcia jest to, że organ nie wypowiedział się co do "losów" decyzji wydanej w pierwszej instancji - ani jej nie utrzymał w mocy, ani też jej nie uchylił orzekając odmiennie bądź umarzając postępowanie. Tym samym rażąco naruszył art. 138 § 1 w związku z art. 127 § 3 in fine k.p.a.

Należy wskazać, iż w rozpatrywanej sprawie decyzja wydana po raz pierwszy przez Prezesa Kasy rozstrzygała o umorzeniu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Natomiast decyzją wydaną w wyniku wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ orzekł w przedmiocie odmowy umorzenia całości zadłużenia, a wiec należności głównej oraz odsetek od tej należności. Prezes Kasy decyzją z dnia [...] września 2006 r. rozstrzygnął o materii innej niż w decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r., gdyż orzekł w szerszym zakresie, niż w decyzji wydanej w I instancji.

Oczywiste naruszenie wskazanych wyżej reguł orzekania w postępowaniu z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jako rażące naruszenie prawa procesowego, stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, wskazaną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rażące naruszenie prawa oznacza bowiem wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnym ciężarze gatunkowym. Zachodzi więc w przypadku, gdy czynność zmierzająca do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części. Nie chodzi przy tym o błędy w wykładni prawa, lecz o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny (por. m.in. wyroki NSA z dnia 21.08.2001 r., sygn. akt II SA 1726/00, LEX nr 51233, z dnia 26.09.2000 r., sygn. akt V SA 2998/99, LEX nr 51249 oraz z dnia 05.10.2000 r., sygn. akt III SA 2244/99, LEX nr 47084). W ocenie Sądu z takim przypadkiem naruszenia prawa mamy do czynienia w sprawie będącej przedmiotem skargi.

Powyższa wadliwość zaskarżonej decyzji, skutkująca stwierdzeniem jej nieważności, sprawia, że przedwczesnym staje się rozpatrywanie przez Sąd zasadności odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników w świetle sytuacji rodzinnej i majątkowej Skarżącego. Stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Kasy nie oznacza więc, że wniosek Skarżącego o umorzenie należności uznano za zasadny. Kwestia ta, jak już wyżej wyjaśniono, stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym przez Prezesa Kasy.

Niezależnie od powyższej wady zaskarżonej decyzji skutkującej stwierdzeniem jej nieważności, Sąd dostrzega inne uchybienia proceduralne. Podkreślić trzeba, iż rozstrzyganie w ramach uznania administracyjnego - a do takiej kategorii rozstrzygnięć zalicza się decyzje wydawane na podstawie art. 41 a ust 1 pkt 1 u.u.s.r., - wymaga od organu nie tylko poczynienia ustaleń dokonanych w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Warto w tym miejscu wskazać na wyrok Sądu Najwyższego z 18 listopada 1993 r. (sygn. akt III ARN 49/93 OSNC 1994/9/181), w którym przyjęto, iż "W państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli."

Ocena całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego -w kontekście mających zastosowanie w sprawie przesłanek prawa materialnego, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli- winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, stanowiącym -stosownie do treści art. 107 k.p.a.- jej integralną część, którego zadaniem jest wyjaśnienie podjętego przez organ rozstrzygnięcia. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (§ 3 art. 107 k.p.a.). Tak więc, uzasadnienie jako jeden z elementów decyzji winno zawierać ocenę zebranego materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych w sprawie przepisów prawa oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle wskazanych w nim norm prawa materialnego.

Brak prawidłowego uzasadnienia decyzji, zwłaszcza tych o charakterze uznaniowym, jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 14 kwietnia 2005 r. (sygn. akt III SA/Wa 180/05, LEX nr 166546), uniemożliwia -w przypadku jej zaskarżenia- ustalenie, "(...). czy organ nie przekroczył granic przyznanego mu uznania administracyjnego (...). Swobodne uznanie nie może być bowiem tożsame z dowolnością. Z tego chociażby względu uzasadnienie winno być wnikliwe i logiczne oraz zawierające dostatecznie zindywidualizowane przesłanki występujące w sprawie.

Przez właściwe motywowanie decyzji organ realizuje również zasadę przekonywania, wyrażoną w art. 11 k.p.a. W orzecznictwie zaznacza się, iż obowiązkiem każdego organu administracji jest najstaranniejsze wyjaśnianie podstawy faktycznej i prawnej decyzji, czyli wyjaśnianie stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. W istocie chodzi o wytłumaczenie stronie, dlaczego organ dany przepis zastosował do konkretnych ustaleń faktycznych lub uznał go za niewłaściwy. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre dowody zgromadzone w sprawie, czy też twierdzenia, wyjaśnienia strony, albo nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy, okoliczności podnoszonych przez stronę. W wyroku z 11 lipca 2001 r. (sygn. akt IV S. 703/99 LEX nr 51234), Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, iż "Organ administracji, który nie ustosunkowuje się do twierdzeń uważanych przez strony za istotne dla sposobu załatwienia sprawy, uchybia obowiązkom wynikającym z art. 8 i 11 kpa. (...) Zaniechanie przez organy administracji państwowej uzasadnienia swych decyzji w sposób przekonywający, a więc odnoszący się do wszystkich zarzutów, zgodny z zasadami wyrażonymi w art. 7-9 i 11 kpa skutkuje - w myśl utrwalonego już orzecznictwa NSA - wadliwością tych decyzji jako naruszających dyspozycję art. 77, 80, 81 i 107 § 3 kpa." (v. wyrok NSA II SA 742/84 ONSA 1984/2/67).

Kierując się powyższym, należało stwierdzić, iż zaskarżona decyzja jest wadliwa z powodu naruszenia powyżej analizowanych przepisów proceduralnych, w tym w szczególności art. 107 § 3 i art. 7, art. 11 oraz art. 80 k.p.a., w stopniu, który uzasadniałby jej uchylenie - gdyby nie omówiona już w uzasadnieniu kwalifikowana wada zaskarżonej decyzji skutkująca stwierdzeniem jej nieważności.

Sąd zauważa, iż Prezes Kasy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, stwierdził, ,,iż ( skarżący) nie przedstawił nowych okoliczności, które miałyby wpływ na obniżenie zdolności płatniczych , a fakty przez ( wnioskodawcę ) podnoszone stanowiły już podstawę do udzielenia ulgi--.

W uzasadnieniu tej decyzji organ nie odniósł się w ogóle do dowodów zgromadzonych w sprawie, nie przeprowadził też żadnej ich analizy. W szczególności organ nie wyjaśnił jakie są możliwości płatnicze skarżącego

w kontekście sytuacji finansowej oraz zdrowotnej skarżącego.

W tej sytuacji treść uzasadnienia omawianej decyzji nie pozwala -w ocenie Sądu- uznać, iż organ wywiązał się z nałożonych na niego obowiązków, wynikających z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Decyzja ta, ze względu na jej lakoniczne uzasadnienie, bezsprzecznie -w ocenie Sądu- została wydana z istotnym naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. -i w zw. z tym- art. 11 k.p.a, a także z naruszeniem zasad rządzących postępowaniem dowodowym i przepisami regulującymi to postępowanie.

Rozpoznając ponownie wniosek skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Kasy zobowiązany będzie do wydania decyzji z uwzględnieniem poczynionych przez Sąd uwag. Organ administracyjny winien także uwzględniać zasady ogólne postępowania administracyjnego, w tym dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 k.p.a.), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, pogłębiając jednocześnie zaufanie obywatela do działań organu (art. 8 k.p.a.). Powinien także pamiętać, że w trakcie prowadzonego postępowania każdy organ jest zobowiązany do należytego i wyczerpującego informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego i zapewnić jej czynny udział w postępowaniu (art. 9 i 10 k.p.a.). Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 k.p.a. W przypadku decyzji podejmowanych w ramach uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje dotyczące umarzania należności z tytułu składek (co warto ponownie podkreślić), uzasadnienie spełnia szczególną rolę, zwłaszcza w kontekście wyrażonej w art. 11 k.p.a. zasady przekonywania, zgodnie z którą organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób, w miarę możliwości , doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu.

Konkludując Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Wobec negatywnego charakteru zaskarżonego orzeczenia Sąd nie uznał za zasadne zastosowania art. 152 p.p.s.a.