Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1288/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Bociąga Sędziowie WSA Ewa Michna WSA Barbara Pasternak (spr.) Protokolant sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2019 r. sprawy ze skargi G. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 19 października 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] 2018 r. ([...]) na podstawie art. 17 ust. 1, 3-5, art. 20 ust.3, art. 24 ust. 2a i 3, art. 25 ust. 1, art. 26 ust. 1i 2, art. 32 ust. 1d ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), art. 6 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 963 ze zm.), art. 66 ust. 1 pkt 28 a ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1793 ze zm.) oraz §10 Rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji jakie maja być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), art. 104, 107.130 §3 pkt 2 kpa Wójt Gminy odmówił G. K. świadczenia w formie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, wnioskowanego na D. K. na okres 2018-07-01 do dnia 2019-12-31.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych regulującego zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego. Podał, że w dniu 16 lipca 2018 r. wpłynął wniosek G. K. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem D. K. ur. [...] 2007 r. Do wniosku zostały dołączone następujące dokumenty: oświadczenie wnioskodawcy; orzeczenie Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...] z dnia 15 grudnia 2017 r.; orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 15 lutego 2018 r.; Postanowienie Sądu Rejonowego Wydział Rodzinny i Nieletnich sygn. akt [...] z dnia 3 kwietnia 2017r.

Ustalono, że wnioskodawca G. K. jest spokrewniony z osobą wymagającą opieki - jest bratem ojca dziecka tj. wujkiem. Jednocześnie na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. został ustanowiony niezawodową rodziną zastępczą dla nieletniego D. K. ur. [...] 2007r. legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności z dnia 15 lutego 2018 r. z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, którego rodzice nie żyją.

Wskazano, że zgodnie z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego "Obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo". Natomiast art. 129 § 1 określa, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Ponadto wyjaśniono, że w myśl art. 61 § 7 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. W związku z powyższym G. K. nie jest spokrewniony w linii prostej w stosunku do D. K. Jednocześnie na podstawie art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, rodzinę zastępczą spokrewnioną tworzą małżonkowie lub osoba, o których mowa w ust. 1, będący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. G. K. pełni funkcję rodziny zastępczej niezawodowej dla D. K. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje natomiast osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, a także innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny. Zatem wnioskodawca nie może być uznany za rodzinę zastępczą spokrewnioną, którą mogą tworzyć wyłącznie małżonkowie lub osoby nie pozostające w związku małżeńskim, będące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka.

Od powyższej decyzji odwołanie złożył G. K. Odwołujący Podniósł, że ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne na siostrzeńca D., dla którego jest niezawodową rodzina zastępczą. D. K. jest osobą niepełnosprawną, która wymaga opieki innej osoby. W wyniku nieszczęśliwego wypadku został osierocony i odwołujący jest jego jedynym możliwym opiekunem. Stan zdrowia D. K. wymaga ciągłej specjalistycznej opieki. Jak podaje wnioskodawca po śmierci rodziców D. został zmuszony do tego, aby zrezygnować z pracy i podjąć się opieki nad nim.

Decyzją z dnia 19 października 2018 r. ([...]) na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa, art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Organ odwoławczy podał, co następuje:

W niniejszej sprawie bezspornym jest, iż w dniu 16 lipca 2018 r. G. K. złożył w siedzibie Urzędu Gminy wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dzieckiem D. K. (ur. [...] 2007r). Z załączonych do wniosku orzeczeń Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności znak: [...] z dnia 15 grudnia 2017r; oraz Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności nr [...] z dnia 15 lutego 2018 r., wynika że D. K. został zaliczony do grona osób niepełnosprawnych łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji - terminowo do dnia 28 lutego 2021 r.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego, III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 kwietnia 2017r., sygn. akt [...], małżonkowie G. K. i A. K. zostali ustanowieni niezawodową rodziną zastępczą dla małoletnich D. B. K. (ur. [...] 2007 r.) s. R. i M., M. R. K. (ur. [...] 2011 r.) s. R. i M. oraz M. M. K. (ur. [...] 2011 r.) c. R. i M. Przy czym, jak wynika z przedmiotowego orzeczenia Sądu wnioskodawca G. K. jest spokrewniony w linii bocznej z osobą wymagającą opieki tj. D. K., albowiem jest jego wujkiem (tj. bratem ojca D. K.).

Mając na uwadze tresc. Przepisu art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz art. 61 §7, 128, 129 koksu rodzinnego i opiekuńczego wskazać należy, iż G. K. nie jest spokrewniony w linii prostej z D. K. Zatem nie ciąży na nim obowiązek alimentacyjny wobec D. K. Ponadto odwołujący nie może być uznany za rodzinę zastępczą spokrewnioną w myśl ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, którą mogą tworzyć wyłącznie małżonkowie lub osoby nie pozostające w związku małżeńskim, będące wstępnymi lub rodzeństwem dziecka. G. K. nie jest ani wstępnym w stosunku do D. K., ani jego rodzeństwem, a pełni jedynie funkcję rodziny zastępczej niezawodowej dla D. K.

W przedmiotowej sprawie nie została spełniona przesłanka uprawniająca do przyznania odwołującemu świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz niepełnosprawnego D. K., bowiem odwołującego nie można zaliczyć do żadnego z podmiotów uprawnionych do przyznania świadczenia wymienionych w art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy. Wykładnia językowa przepisów stanowiących podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji - co wykazano powyżej - nie daje podstaw do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia. Zatem bez wpływu na rozstrzygnięcie pozostaje podnoszona przez odwołującego okoliczność, iż stał się on dla swojego bratanka po śmierci jego rodziców "jedynym możliwym opiekunem". Nadto - przepis art. 17 ustawy ma charakter normy bezwzględnie obowiązującej, co oznacza, że przyznanie wnioskowanego świadczenia uzależnione jest od spełnienia wszystkich zawartych w nim ku temu przesłanek. A zatem organ administracji nie ma możliwości wyboru spośród kilku równoprawnych rozwiązań.

Na powyższe rozstrzygnięcie G. K. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

W ocenie skarżącego wydane rozstrzygnięcia pomimo tego, że są zgodne z literalnym brzmieniem art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych to są krzywdzące , gdyż nie uwzględniają kontekstu sytuacji rodzinnej oraz zasad wartości wyrażonych w Konstytucji RP. Wskazał, że przyznanie przez ustawodawcę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynie osobom, na których ciąży ustawowy obowiązek alimentacyjny z pominięciem krewnych zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności, którzy poświęcają się opiece nad krewnymi, dla których są jedynymi członkami rodziny i rezygnują z tego tytułu z zatrudnienia, godzi w konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej wyrażona w art. 32 i 2 Konstytucji RP oraz w zasadę ochrony i opieki nad rodziną zawarta w art. 18 i 71 Konstytucji (por. OSK 1286/14).

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2018.1302 z późn. zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a., sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa.

Kontrola sądowa przeprowadzona zgodnie z powyższymi zasadami doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa, zachodzi więc konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Uwzględnienie skargi nastąpiło jednak z przyczyn w niej podnoszonych.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonych decyzji był art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2017.1952 z późn. zm.), dalej u.ś.r., który to przepis w ust. 1 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt. 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osoba wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z przedstawionych Sądowi akt administracyjnych wynika, że organy dokonały ustalenia stanu faktycznego sprawy w sposób naruszający przepisy art. 7 i 77 kpa, a nadto oceny materiału dowodowego dokonały z naruszeniem art. 80 kpa. Organ pierwszej instancji ustalił, że skarżący, wujek niepełnosprawnego małoletniego (brat ojca), na mocy postanowienia Sądu Rejonowego z dnia 3 kwietnia 2017 r. [...] został ustanowiony niezawodową rodziną zastępczą dla małol. D. K. (...). Ustalenie to powieliło Samorządowe Kolegium Odwoławcze. Jednakże z treści zalegającego w aktach administracyjnych odpisu ww. postanowienia wynika, że Sąd udzielił jedynie zabezpieczenia poprzez umieszczenie m.in. małol. D. (m.in.) w pieczy zastępczej w osobach G. K. i A. K. – wnioskujących o ustanowienie niezawodową rodziną zastępczą na czas trwania postępowania o ustanowienie skarżącego wraz z żoną rodziną zastępczą. Powyższe wskazuje, że organ pierwszej instancji całkowicie błędnie odczytał treść postanowienia Sądu Rejonowego [...] (k. 21 akt adm.), zaś organ odwoławczy powielił ten błąd, nie odczytując jego prawidłowej treści. Oczywistym jest, że uruchomienie postępowania odwoławczego powoduje, iż organ odwoławczy obowiązany jest nie tylko skontrolować decyzję organu pierwszej instancji, ale ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę rozstrzygniętą decyzja organu pierwszej instancji. Także organ odwoławczy obowiązany jest dokładnie ustalić stan faktyczny sprawy istniejący w dacia rozstrzygania. Z powyższego wynika, że w dacie wydania zaskarżonej decyzji skarżący nie legitymował się statusem osoby pełniącej funkcję rodziny zastępczej niezawodowej. Status ten uzyskał wraz z żoną – jak podał do protokołu rozprawy w dniu 7 maja 2019 r. - na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego Wydział III Rodzinny i Nieletnich z dnia 13 września 2018 r. sygn. akt [...]. Podkreślenia wymaga, że zaskarżona decyzja wydana została 19 października 2018 r., co niewątpliwie świadczy o tym, że prawidłowe, zgodne z przywołanymi wyżej przepisami postępowania działanie organu odwoławczego doprowadziłoby to uzyskania istotnych w sprawie informacji i w konsekwencji do prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Z tych przyczyn zaskarżona decyzja wraz poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji musiały zostać wyeliminowane z obrotu prawnego jako wydane przedwcześnie i zawierające błędne uzasadnienia.

Ponownie rozpoznając wniosek skarżącego, organy uzupełnią postępowanie dowodowe przez dołączenie do akt postanowienia o ustanowieniu skarżącego rodziną zastępczą, oraz ustalą w jakiej dacie postanowienie to uzyskało walor prawomocności. Organy będą miały także na uwadze, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącego 16 lipca 2018 r., zaś w myśl przepisu art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo doświadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Jak wynika z akt administracyjnych malol. D. K. pozostaje pod opieką skarżącego i jego żony od śmieci rodziców. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony przez skarżącego 16 lipca 2018 r. Należy zatem zwrócić uwagę, że inna była sytuacja i status skarżącego od dnia złożenia wniosku do wydania prawomocnego postanowienia ustanawiającego go rodziną zastępczą a inna po tej dacie, w świetle z uregulowań wynikających z art. 17 ust. 1, 1a i ust. 5 u.ś.r. Taki więc stan faktyczny winny organy odnieść do treści wskazanych przepisów u.ś.r. Wydane rozstrzygnięcie oraz jego motywy winny odpowiadać wymogom stawianym w art. 107 § 1 i § 3 kpa.

Z wyżej przytoczonych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.