Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 931/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: Art. 134, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: Art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: Art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
article: Art. 7, art. 77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: Art. 128
journal: Dz.U. 1964 nr 9 poz 59
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
article: Art. 8 ust. 2, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Wołek Sędziowie WSA Dorota Dąbek (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi R. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 12 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji


UZASADNIENIE

wyroku WSA w Krakowie z dnia 7 grudnia 2010r.

Decyzją z dnia [...] 2010r. nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, działający z upoważnienia Wójta Gminy, na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych odmówił R. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad S. W. W toku postępowania organ I instancji ustalił, że S. W. jest babką R. S. S. W. jest wdową oraz legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto z oświadczenia strony wynika, iż R. S. nie pracuje, nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu rolników.

Organ I instancji stwierdził, iż na podstawie złożonych przez R. S. dokumentów wynika, że osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności, na której ciąży obowiązek alimentacyjny wobec S. W. jest S. W. W dniu 19 maja 2010r. S. W. został przesłuchany w charakterze świadka na okoliczność ustalenia, czy jest w stanie sprawować opiekę nad matką. S. W. oświadczył, iż nie pracuje, pobiera świadczenie rentowe i nie jest w stanie sprawować opieki nad swoją matką. Ponadto oświadczył, iż pozostaje w stałym leczeniu, cierpi na schorzenia, które uniemożliwiają mu opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. S. W. zobowiązał się potwierdzić swoje zeznania odpowiednimi zaświadczeniami lekarskimi, jednak mimo ponownego wezwania do dostarczenia zaświadczeń lekarskich potwierdzających pozostawanie pod stałą opieką lekarską, S. W. nie udokumentował, czy jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Organ I instancji odmówił więc R. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż to na S. W. w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec S. W., stosownie do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie zostało dowiedzione, że nie jest on w stanie sprawować opieki nad matką.

Od powyższej decyzji organu I instancji R. S. wniosła odwołanie. Podniosła w nim, iż od śmierci swoich rodziców w 2009r. opiekuje się swoją ciężko chorą babcią, a opieka ta odbywa się praktycznie przez 24 godziny na dobę, gdyż stan zdrowia S. W. nie pozwala na to by została sama w domu. W związku z tym R. S. nie ma możliwości podjęcia pracy. Odwołująca się stwierdziła również, iż jej wujek – S. W., który zgodnie z prawem w pierwszej kolejności powinien przejąć opiekę nad swoją matką, nigdy nie przejawiał jakichkolwiek chęci zaopiekowania się chorą, gdyż nie utrzymuje z nią kontaktu. On też złożył w GOPS oświadczenie, że nie będzie się opiekował matką, gdyż nie pozwala mu na to stan zdrowia. Odmówił jednak dostarczenia wymaganego zaświadczenia lekarskiego. R. S. oświadczyła, iż nadal będzie sprawować opiekę nad swoją babcią, gdyż nie wyobraża sobie aby mogła ją oddać do hospicjum.

W dniu 12 lipca 2010r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r. nr 139, poz. 992) oraz art. 2 i art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r. nr 79, poz. 856) i § 1 pkt 6 lit. c rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003r. w sprawie obszarów właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych (Dz. U. nr 198, poz. 1925), wydało decyzję nr [...], którą utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] 2010r. nr [...]. Kolegium wskazało, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz twierdzenie R. S., iż S. W. nie będzie się opiekował chorą matką z uwagi na stan zdrowia, nie wskazują na jakiekolwiek przesłanki ustawowe wyłączające możliwość sprawowania opieki przez syna nad niepełnosprawną matką. Organ odwoławczy stwierdził, iż R. S. mogłaby uzyskać przedmiotowe świadczenie w sytuacji, gdyby S. W. nie mógł sprawować opieki nad swoją matką np. wskutek posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności bądź niezdolności do samodzielnej egzystencji. Jednak zdaniem Kolegium, w przedmiotowej sprawie taka okoliczność nie zachodzi, co bezpośrednio implikuje na prawidłowość podjętego przez organ l instancji rozstrzygnięcia.

Kolegium wskazało również, iż niniejsze orzeczenie nie zamyka R. S. drogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego na babkę S. W., gdyż po uprzednim przedłożeniu przez S. W. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i niezdolności do samodzielnej egzystencji, może ona ponownie złożyć wniosek do GOPS o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, zaś organ l instancji uwzględniając wskazane przez Kolegium okoliczności wynikające z treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych winien wydać stosowne rozstrzygnięcie.

Pismem z dnia 26 lipca 2010r. R. S. wniosła skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Skarżąca zgodziła się z twierdzeniem Kolegium, iż to S. W. powinien opiekować się swoją matką – S. W. Nie robi tego jednak i nikt nie jest w stanie go do tego zmusić. Skarżąca podniosła, iż opiekuje się swoją babcią nie dla zysku czy z kaprysu, lecz z miłości, poświęcając jej swój czas i pieniądze.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sąd administracyjny kontroluje działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do treści art. 134 i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwana dalej p.p.s.a.), sąd administracyjny dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji nie jest związany granicami skargi. Oznacza to, że jeżeli wydana w granicach sprawy której dotyczy skarga decyzja administracyjna narusza prawo w sposób określony w art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podlega uchyleniu bez względu na to, czy skarga formułuje zarzuty o naruszeniu prawa.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa materialnego polegającym na błędnej interpretacji art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) oraz z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga jest zatem zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak jednak wynika z art. 17 ust. 1a tej ustawy, świadczenia pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

W przedmiotowej sprawie kwestią bezsporną pozostaje fakt, iż skarżąca, R. S. zrezygnowała z pracy zarobkowej w związku z opieką nad babcią S. W., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Niesporne jest także, że jest inna osoba, spokrewniona w pierwszym stopniu ze S. W. - jej syn, na którym ciąży obowiązek alimentacyjny. Sporne pozostaje jednak w sprawie ustalenie istnienia przesłanki, czy syn S. W. "nie jest w stanie sprawować opieki", a w konsekwencji, czy w świetle przywołanych wyżej przepisów, skarżąca może być beneficjentką świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z pracy zarobkowej wywołaną koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią.

Na wstępie należy z całą mocą podkreślić, że w ocenie Sądu organy administracyjne nie ustaliły w niniejszej sprawie należycie stanu faktycznego, nie ustosunkowały się bowiem w pełni do twierdzeń skarżącej R. S., nie dążąc do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy. W odwołaniu skarżąca podniosła, że od śmierci swoich rodziców w 2009r. opiekuje się swoją ciężko chorą babcią, a opieka ta ze względu stan zdrowia S. W. odbywa się praktycznie przez 24 godziny na dobę. W związku z tym R. S. nie ma możliwości podjęcia pracy. Skarżąca stwierdziła również, iż jej wujek – S. W., który zgodnie z prawem w pierwszej kolejności powinien przejąć opiekę nad swoją matką, nigdy nie przejawiał jakichkolwiek chęci zaopiekowania się chorą, gdyż nie utrzymuje z nią kontaktu. On też złożył w GOPS oświadczenie, że nie będzie się opiekował matką, gdyż nie pozwala mu na to stan zdrowia.

Organ administracyjny, ustalając stan faktyczny niniejszej sprawy, a więc w szczególności istnienie wymienionej w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanki, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu "nie jest w stanie sprawować opieki", ograniczył się wyłącznie do zobowiązania S. W. do przedłożenia stosownych zaświadczeń lekarskich o jego stanie zdrowia. Wobec nieprzedłożenia tych zaświadczeń (jak precyzuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze chodziło o przedłożenie przez S. W. orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, jak i niezdolności do samodzielnej egzystencji), organy administracyjne uznały, że istnieje podstawa do odmowy przyznania świadczenia na rzecz wnuczki R. S. faktycznie sprawującej opiekę nad S. W. W niniejszej sprawie S. W. rzeczywiście nie dostarczył zaświadczenia lekarskiego, którego domagał się organ, jednakże zdaniem Sądu sama ta okoliczność nie mogła stanowić podstawy dla organu do odmowy przyznania R. S. świadczenia. Niedopuszczalne jest przerzucanie ciężaru ustalenia stanu faktycznego na stronę postępowania administracyjnego, w tym wypadku na skarżącą, tym bardziej, że nie miała ona możliwości przedłożenia stosownych zaświadczeń lekarskich o stanie zdrowia S. W. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy obiektywnej.

W niniejszej sprawie doszło zatem do naruszenia przepisów postępowania polegającego na braku należytego wyjaśnienia sprawy, co naruszyło art. 7 i art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. nr 98, poz. 1071 z późn. zm., zwanej dalej Kpa). Przed wydaniem decyzji organ nie przeprowadził bowiem należycie postępowania wyjaśniającego i nie ustalił wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. W myśl przepisu art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie natomiast do przepisów art. 77 § 1 Kpa organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zebranie całego materiału dowodowego to zebranie dowodów dotyczących wszystkich faktów mających znaczenie prawne dla sprawy. Określenia faktów mających znaczenie dla sprawy dokonuje organ administracji publicznej w oparciu o przepis prawa materialnego, będący podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy. Pominięcie ustalenia faktu mającego znaczenie dla sprawy stanowi naruszenie art. 7 i 77 § 1 Kpa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważkie dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji. Zaniedbanie organu administracji państwowej, polegające na niedopełnieniu obowiązku zgromadzenia pełnego materiału dowodowego jest wadą postępowania, uzasadniającą uchylenie decyzji administracyjnej wydanej w wyniku takiego zaniedbania. Ocena dowodów powinna być oparta o wszechstronną analizę całokształtu materiału dowodowego. Organ administracji publicznej jest więc na podstawie tych przepisów zobowiązany do podjęcia wszelkich niezbędnych czynności proceduralnych w celu zebrania pełnego materiału dowodowego. Obowiązki te ciążą zarówno na organie pierwszej, jak i drugiej instancji.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że organy obu instancji wydały zaskarżone decyzje z naruszeniem przepisów art. 7 i art. 77 § 1 Kpa, nie ustaliły bowiem w sposób prawidłowy istnienia w niniejszej sprawie przesłanki ustawowej dotyczącej tego, czy "osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki".

Niezależnie od powyższego należy podnieść, że organy administracyjne naruszyły także przepisy prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.). Przepisy tej ustawy niejednokrotnie były podstawą rozstrzygnięć sądów administracyjnych, jak również przedmiotem zagadnień przedstawianych Trybunałowi Konstytucyjnemu. Wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. wydanym w sprawie o sygn. akt P 27/07 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że cytowany uprzednio art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu do tego wyroku, wyszczególnienie spośród zobowiązanych do alimentacji osób jedynie rodziców i im tylko przyznanie prawa do świadczenia, narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie aspekcie socjalno – ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc jednocześnie w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego stanowi kontynuację przyjętej już uprzednio w stosunku do tych przepisów linii orzeczniczej, bowiem już wyrokiem z dnia 15 listopada 2006r., sygn. akt P 23/05 Trybunał podkreślił, iż prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. Jak wskazał Trybunał Konstytucyjny – obowiązek alimentacyjny sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo (art. 128 k.r.o.). Kodeks ustala kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero w braku osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie może zadośćuczynić obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Na tym tle ustawowa regulacja została przez Trybunał Konstytucyjny uznana za niesprawiedliwą i krzywdzącą, skoro bowiem członek najbliższej rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków - moralnych i prawnych - wobec ciężko chorego krewnego i wymaga to odeń rezygnacji z zarobkowania, to winien on w tych działaniach otrzymać odpowiednie wsparcie państwa. Trybunał Konstytucyjny podkreślił, że odmowa wsparcia osobom bliskim - rodzeństwu czy dziadkom - podważa racjonalność ustawodawcy. Trybunał stwierdził ponadto, że podobnie, jak w wypadku oceny konstytucyjnej art. 27 ust. 1-3 ustawy o pomocy społecznej, w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nastąpiło pominięcie legislacyjne, zawężające – w sposób niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji – krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Art. 17 ust. 1 ustawy pomija bowiem możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby rezygnujące z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego obciążone są obowiązkiem alimentacyjnym. Z Kolei w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010r., P 38/09, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym, sądy administracyjne przyznawały bowiem pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko (wyroki WSA w Olsztynie II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 oraz wyroki NSA o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09). Trybunał zalecił, by w następnych sprawach "wykorzystać metodologię, w oparciu o którą wydane zostały te wyroki", a jednocześnie Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 1 czerwca 2010r. sygn. S 1/10 postanowienie sygnalizacyjne, postanawiając przedstawić Sejmowi RP uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

Obowiązek alimentacyjny zdefiniowany został w art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Istnienie obowiązku alimentacyjnego jest, co wprost wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bezpośrednio związane z możliwością ubiegania się o świadczenie rodzinne, zależność tę należy zatem uwzględniać przy interpretacji art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Gdy wyniku wykładni językowej nie da się zaakceptować ze względu na konsekwencje o charakterze systemowym, należy się posiłkować wykładnią funkcjonalną i celowościową. Granice wykładni językowej nie są bowiem bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009r., I OSK 722/09). Na podstawie art. 178 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP, nie tylko prawem, ale i obowiązkiem każdego sądu jest interpretowanie przepisów ustaw w sposób zgodny z Konstytucją RP (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2000r., K 25/99, OTK 2000/5/141, w którym stwierdzono, że: "Nie oznacza to jednakże, że granica wykładni, jaką stanowić może językowe znaczenie tekstu, jest granicą bezwzględną. Oznacza to jedynie, że do przekroczenia tej granicy niezbędne jest silne uzasadnienie aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych" oraz postanowienie z dnia 5 listopada 2001r., T 33/01, OTK - B 2002/1/47: "w sytuacji, w której wykładnia ustawy nie daje jednoznacznego rezultatu, należy wybrać taką wykładnię, która w sposób najpełniejszy umożliwia realizację norm i wartości konstytucyjnych").

Literalna wykładnia art. 17 ust. 1a cyt. ustawy o świadczeniach rodzinnych, sprowadzająca ustawową przesłankę, że osoba spokrewniona w pierwszym stopniu "nie jest w stanie sprawować opieki", wyłącznie do istnienia obiektywnych przesłanek uniemożliwiających sprawowanie tej opieki w postaci – jak wymagały organy administracyjne w niniejszej sprawie - wykazania stosownymi zaświadczeniami lekarskimi znacznego stopnia niepełnosprawności lub niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wytrzymuje krytyki na gruncie wartości konstytucyjnych. Negatywna przesłanka w art. 17 ust. 1a ustawy, rozumiana w taki zawężający sposób, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i opieki nad osobą faktycznie tej opieki wymagającą. Gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu jej stanu zdrowia, "nie jest w stanie sprawować opieki", pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować opiekę, nie mogą zostać pozbawieni możliwości uzyskania świadczenia, które uzyskaliby gdyby innych członków rodziny nie było. Tak rozumiany przepis oznaczałby bowiem swoistą sankcję dla osób wymagających opieki, a mających kilku członków rodziny, z których zobowiązani w pierwszej kolejności nie sprawują nad nimi opieki. Taka interpretacja w istocie niweczyłaby cel ustawowej regulacji przepisów o pomocy społecznej w postaci świadczenia pielęgnacyjnego, byłaby sprzeczna z ratio legis ustawy i jednocześnie z powołanymi powyżej przepisami Konstytucji RP. A zatem osoby posiadające krewnych pierwszego stopnia zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, lecz z powodu jakichkolwiek okoliczności, a więc nie tylko z powodu ich stanu zdrowia "nie będących w stanie sprawować opieki", powinny być traktowane jednakowo, tak jak osoby, które takich krewnych nie mają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich (por. analogiczną tezę wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 grudnia 2009r., I OSK 722/09 na tle zróżnicowania osób pozostających w związku małżeńskim).

Z uwagi na powyższe należy ocenić, że w niniejszej sprawie organy obu instancji naruszyły prawo odmawiając skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad jej babcią, co uzasadnia uchylenie obu decyzji w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1litera a i litera c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Mając powyższe na uwadze, orzeczono jak w sentencji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy winny uwzględnić wskazania co do dalszego postępowania wynikające wprost z rozważań zawartych w treści niniejszego uzasadnienia.