Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1098/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-06-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzje I i II instancji w części
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 , art. 137
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge-Lissowska Sędziowie sędzia NSA Ewa Dzbeńska sędzia del. WSA Marian Wolanin ( spr. ) Protokolant Piotr Baryga po rozpoznaniu dnia 11 czerwca 2010 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Po 987/08 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...], a także utrzymaną nią w mocy decyzję Prezydenta Miasta Kalisza z dnia [...] sierpnia 2006 r. znak [...], obie w części obejmującej odmowę zwrotu nieruchomości położonej w Kaliszu przy ul. [...] nr ew. [...] 2. zasądza na rzecz A. K. od Wojewody Wielkopolskiego kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem), tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Po 987/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę A. K. na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej nr ew. [...].

W uzasadnieniu wyroku Sąd przytoczył następujące okoliczności faktyczne i prawne sprawy.

Pismem z dnia [...] lutego 2000 r. E. i A. K. zwrócili się do Prezydenta Miasta Kalisza o zwrot nieruchomości położonej w Kaliszu przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów numerem [...], obręb [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]. Nieruchomość ta przejęta została na rzecz Państwa na podstawie przepisów ustawy z dnia 06 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach (Dz. U. z 1972 r. Nr 27, poz. 192 ze zm.) z przeznaczeniem pod projektowane poszerzenie ulicy [...].

Podczas wizji lokalnej przedmiotowej nieruchomości w dniu [...] kwietnia 2000 r. ustalono, że większa część działki - od granicy z działką nr [...] wzdłuż ulicy [...] do punktu granicznego z działką nr [...], jest zagospodarowana przez A. K. jako teren zieleni i stanowi całość z nieruchomością oznaczoną jako nr [...]. Pozostała część stanowi uporządkowany teren stanowiący wjazd oraz bramę wjazdową na posesję oznaczoną nr [...]. Na części działki znajduje się studzienka przykryta płytą betonową, będąca studzienką kanalizacyjną rewizyjną na przykanaliku odprowadzającym ścieki sanitarne z terenu posesji nr [...]. Według Przedsiębiorstwa Wodociągów i Kanalizacji Sp. z o.o. w Kaliszu, możliwe jest zlokalizowanie tej studzienki w granicach nieruchomości oznaczonej nr [...] pod warunkiem przestrzegania "Regulaminu korzystania z usług świadczonych przez PWiK Sp. z o.o. w Kaliszu". Studzienka ta nie może jednak znaleźć się na terenie innej prywatnej posesji.

Decyzją z dnia [...] września 2004 r. Prezydent Miasta Kalisza zatwierdził projekt podziału nieruchomości położonej w Kaliszu przy ul. [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] na działki nr [...] oraz nr [...]. Działka gruntu o nr [...] stanowi dojazd do posesji przy ul. [...] oraz pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. [...], natomiast działka nr [...] została przeznaczona do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. W związku z tym, decyzją z dnia [...] lutego 2005 r. Prezydent Miasta Kalisza orzekł o zwrocie niezabudowanej nieruchomości położonej w Kaliszu przy ul. [...] oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...], obręb [...], KW nr [...] na rzecz A. i E. K. oraz o odmowie zwrotu działki oznaczonej nr [...]. Decyzja ta została jednak uchylona decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2005 r. z powodu nie wyjaśnienia w dostatecznym stopniu, czy działka oznaczona nr [...] została faktycznie przeznaczona pod teren ulicy, opierając się jedynie na wynikach przeprowadzonej wizji lokalnej. W ponownej decyzji z dnia [...] sierpnia 2006 r. Prezydent Miasta Kalisza orzekł o zwrocie na rzecz A. i E. K. działki gruntu nr [...] i odmowie zwrotu działki gruntu nr [...]. W uzasadnieniu powołanej decyzji wskazano, iż wywłaszczenie nieruchomości nastąpiło w celu realizacji osiedla mieszkaniowego "[...]" obejmującego również realizację wodociągów, dróg i sieci elektrycznej. Z przejętego od A. i E. K. gruntu wydzielono działki budowlane, które zostały następnie zabudowane domami jednorodzinnymi, część gruntu stanowiła uzupełnienie nowoprojektowanej działki budowlanej oznaczonej nr [...] oraz [...] (wchodzącej w skład posesji przy ul. [...]), natomiast pozostały grunt oznaczony został na projekcie podziału jako drogi i obejmował część działki nr [...] oraz objętą roszczeniem o zwrot działkę nr [...]. Zabudowę nieruchomości domami jednorodzinnymi rozpoczęto wkrótce po wywłaszczeniu, powstała również niezbędna infrastruktura, w tym sieć wodociągowa. Działka oznaczona nr [...] nigdy nie została fizycznie przejęta przez Skarb Państwa, który tym samym nigdy nie władał tą częścią terenu. Natomiast sporny grunt oznaczony nr [...] był i jest wykorzystywany jako dojazd do posesji Z. G. Od 1974 roku obsługa komunikacyjna posesji oznaczonej nr 63a odbywała się przez nieruchomość oznaczoną nr [...], co wskazano również w pozwoleniu na budowę budynków zlokalizowanych przy ul. [...],[...] oraz [...]. Tym samym cel wywłaszczenia, tj. budowa osiedla z niezbędną infrastrukturą, został zrealizowany.

Rozpatrując odwołanie A. K. w części dotyczącej odmowy zwrotu działki nr ew. [...], decyzją z dnia [...] września 2008 r. Wojewoda Wielkopolski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji wskazując na prawidłowe ustalenia faktyczne tego organu. Już bowiem w 1975 r. na działce nr [...] istniał chodnik oraz wjazd na posesję oznaczoną nr [...], która to obsługa komunikacyjna nieruchomości od strony ul. [...] ma na rozpatrywanym terenie charakter dominujący. Zjazd i chodnik stanowią element infrastruktury osiedla. Odmowa zwrotu nieruchomości nie stoi przy tym na przeszkodzie dalszemu korzystaniu ze studzienki, zrealizowanej w roku 1972, zlokalizowanej na działce oznaczonej nr [...].

Złożoną przez A. K. skargę na decyzję Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] września 2008 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił stwierdzając, iż podstawą wywłaszczenia spornej nieruchomości była Uchwała Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 1973 r. nr [...], wydana na podstawie art. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego oraz o podziale nieruchomości w miastach i osiedlach. Zgodnie z §1 pkt 1 powołanej uchwały, ustalono tereny budownictwa jednorodzinnego w Kaliszu w obrębie ulic [...] - [...] oraz ich podziały na tereny budowlane. Zgodnie zaś z §2 pkt 1 tej uchwały, tereny budowlane miały zostać uzbrojone w urządzenia komunalne, tj.: wodociągi, drogi, sieć elektryczną. Termin realizacji przedsięwzięcia określono na lata 1974 - 1978. Podstawę omawianej uchwały stanowił szczegółowy plan zagospodarowania "[...]" zatwierdzony uchwałą Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kaliszu z dnia [...] września 1964 r. nr [...], która to uchwała w pkt 3 przewidywała, że na rzecz Skarbu Państwa należy przejąć 33% gruntów pod cele użyteczności publicznej oraz w postaci działek budowlanych. Uchwała z dnia [...] kwietnia 1973 r. umożliwiła zatem wywłaszczenie E. i A. K. z działki oznaczonej nr [...] zapisanej w Księdze Wieczystej nr [...] i wydzielenie z niej działki oznaczonej nr [...] (wcześniej [...]), która została przy dotychczasowych właścicielach, natomiast na części wywłaszczonych gruntów, przejętych przez Skarb Państwa, wydzielono działki budowlane oznaczone obecnie w ewidencji gruntów numerami [...] i [...], na których wzniesiono domy jednorodzinne, dalsza część wywłaszczonych gruntów stanowiła uzupełnienie nowoprojektowanej działki budowlanej nr [...] oraz [...] (wchodzących w skład posesji przy ul. [...]), natomiast pozostały grunt, oznaczony w projekcie podziału jako drogi, oznaczono nr [...]. Działkę oznaczoną nr [...] podzielono ostateczną decyzją Prezydent Miasta Kalisza z dnia [...] września 2004 r. na działkę nr [...] stanowiącą dojazd do posesji znajdującej się przy ul. [...] (działka oznaczona nr [...]) oraz pas istniejącego chodnika wzdłuż ul. [...], natomiast działka o nr [...] została przeznaczona do zwrotu na rzecz byłych właścicieli. Zarówno z postanowień ustawy z dnia 6 lipca 1972 r. o terenach budownictwa jednorodzinnego i zagrodowego, postanowień planu zagospodarowania "[...]" z dnia [...] września 1964 r., jak i uchwały Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w Kaliszu z dnia [...] kwietnia 1973 r. wywłaszczony teren został przeznaczony pod budownictwo mieszkaniowe jednorodzinne (tereny budowlane), obejmujące również realizację celów użyteczności publicznej.

Jak wynika z mapy sytuacyjno - wysokościowej stanowiącej załącznik do decyzji o pozwoleniu na budowę budynku mieszkalnego zlokalizowanego na posesji nr [...] z dnia [...] kwietnia 1975 r. udzielonej na rzecz użytkownika wieczystego – Z. G. (który stał się użytkownikiem wieczystym wywłaszczonej działki oznaczonej nr [...] na podstawie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 1975 r.) - obsługa komunikacyjna planowanej inwestycji miała odbywać się z ul. [...] i przebiegać na spornej nieruchomości, oznaczonej obecnie nr [...]. Podobny sposób obsługi komunikacyjnej od ul. [...] przewidywały pozwolenia na budowę budynków mieszkalnych na posesjach oznaczonych nr [...] oraz nr [...]. Realizacja inwestycji budowlanej na posesji oznaczonej nr [...] miała miejsce w latach 1975-1983. Jednocześnie teren przed jego działką, a więc teren obecnej nieruchomości oznaczonej nr [...], został zagospodarowany jako teren zieleni, stanowiący wjazd, wejście do jego nieruchomości. Na spornym terenie istniał w 1975 r. asfaltowy chodnik. Wykorzystanie działki oznaczonej nr [...] jako wjazdu na posesję oznaczoną nr [...] oraz zlokalizowanie na niej chodnika znalazło swoje odzwierciedlenie w ustaleniach organu podczas przeprowadzonych wizji lokalnych, oraz doprowadziło do podziału nieruchomości oznaczonej pierwotnie jako działka nr [...] na działkę [...] oraz [...]. Zjazd na ulicę [...] i chodnik stanowią niezbędne elementy infrastruktury technicznej osiedla i jego ciągów komunikacyjnych, działka nr [...] służy zatem realizacji celu publicznego, jakim jest obsługa komunikacyjna posesji oznaczonej nr [...]. Budowa osiedla jednorodzinnego obejmuje bowiem także budowę niezbędnej infrastruktury, w tym obsługi komunikacyjnej zarówno w zakresie dostępu do drogi publicznej jak i komunikacji pieszych. Argumentem przemawiającym za wykorzystaniem nieruchomości oznaczonej nr [...] na budowę niezbędnej infrastruktury osiedla jest także zlokalizowanie na jej terenie przyłączy kanalizacyjnych. Na nieruchomości tej znajdują się bowiem wykonane w 1972 r. przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. [...] do kanału ogólnospławnego w ul. [...] oraz wykonane w 1978 r. przyłącze kanalizacyjne z posesji przy ul. [...] do kanału ogólnospławnego w ul. [...], które aktualnie pełni funkcję przyłącza kanalizacji deszczowej. Wszelkiego zaś rodzaju urządzenia wodociągowe stanowią urządzenia celu publicznego i są niezbędne przy realizacji osiedla mieszkaniowego, pozostającego nadrzędnym celem decyzji wywłaszczeniowej.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 kwietnia 2009 r. sygn. akt II SA/Po 987/08 wniósł A. K. zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami przez błędną ich wykładnię sprowadzającą się do uznania, że działka nr [...] nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a więc nie może podlegać zwrotowi na rzecz wnioskodawców, a także naruszenie art. 137 ust. 2 powołanej ustawy przez jego niezastosowanie. W skardze kasacyjnej zarzucono również naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. 106 §3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 236 kpc przez pominięcie wniosku skarżącego o przeprowadzenie dowodu z dokumentów załączonych do skargi oraz z dokumentów w aktach sprawy prowadzonej przez Prezydenta Miasta Kalisza o zwrot nieruchomości przy ul. [...] w Kaliszu na rzecz J. M. i I. M.; art. 133 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez orzeczenie (wydanie wyroku) nie na podstawie całości akt sprawy oraz art. 145 §1 pkt 1 lit. a i c powołanej ustawy przez nieuchylenie zaskarżonej decyzji mimo zachodzącego naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano m.in., że Sąd w istocie nie rozpoznał wniosku dowodowego skarżącego, który zmierzał do wykazania naruszenia przez organy administracji publicznej zasadniczych dla postępowania administracyjnego reguł orzekania, tak dowodowych, jak i zasad ogólnych, w szczególności zasady praworządności i zaufania obywateli do organów Państwa. Wniosek ten zgłaszany był już w postępowaniu administracyjnym, w szczególności drugoinstancyjnym, jednakże został pominięty także przez Wojewodę Wielkopolskiego. Przeprowadzenie tego dowodu pozwoliłoby ocenić, jaki był cel wywłaszczenia całego pasa gruntów pomiędzy ul. [...] a działkami budowlanymi, jak również ocenić czy nieruchomość skarżącego także w pozostałej wywłaszczonej części stała się zbędna na cel wywłaszczenia. Możliwa byłaby również cena motywów, jakimi kierował się Prezydent Miasta Kalisza orzekając o zwrocie nieruchomości na rzecz jednych zainteresowanych, a odmawiając takiego zwrotu innym. Z tych względów przeprowadzenie dowodu uzupełniającego było niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Dokumenty złożone przez skarżącego znajdowały się już w aktach sprawy i dowód z nich mógł być przeprowadzony na rozprawie. Ponadto, Sąd pominął fakt, że chodnik zajmuje tylko niewielką część działki nr [...] i istniał przed wywłaszczeniem, jego powstanie nie było więc związane z realizacją celu wywłaszczenia. Tak samo było z przyłączem kanalizacyjnym z nieruchomości skarżącego - zostało ono wykonane w 1972 r. Nie została wykonana żadna droga (ulica, plac), a jedynie nietrwałe zjazdy urządzone przez właścicieli działek budowlanych od strony ul. [...]. Na działce nr [...] (przed podziałem), zarówno w części z jakiej korzystał z niej skarżący, jak i w części wykorzystywanej przez właściciela działki sąsiedniej, od czasu jej wywłaszczenia nie zostały wykonane żadne komunalne urządzenia drogowe. Podział działki nr [...] dokonany w 2004 r., a więc w toku postępowania o zwrot nieruchomości, nie oddaje stanu istniejącego na gruncie. Nie wynika z niego jaka część działki zajęta jest pod chodnik, ani jak umiejscowiony jest zjazd, co stwarza mylące wrażenie, że działka nr [...] jest pewną całością i niemożliwy jest jej inny podział i zwrot w części. Były właściciel nie ubiega się oczywiście o zwrot gruntu pod chodnikiem, jak również gruntu niezbędnego na wjazd do nieruchomości sąsiedniej (nr [...]), jednak dokonany przez Prezydenta Miasta Kalisza podział geodezyjny uniemożliwia inne oznaczenie działki (części działki nr [...]) podlegającej zwrotowi. W tym celu niewątpliwie konieczny jest nowy podział. Pozostawiając na gruncie Skarbu Państwa należącym wcześniej do skarżącego, przyłącze kanalizacyjne ze studzienką obsługujące tylko nieruchomość przy ul. [...], wspomniany podział geodezyjny narusza zasady wynikające z ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków, zgodnie z którymi studzienka kanalizacyjna powinna znajdować się na nieruchomości, z której odbierane są ścieki a umowa o odbiór ścieków może być zawarta z osobą, która posiada tytuł prawny do korzystania z nieruchomości, z której mają być odprowadzane ścieki. W postępowaniu odwoławczym nie doszło do dokładnego i obiektywnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czym naruszono zasadę określoną w art. 7 kpa, jak również w art. 77 §1 kpa, gdyż zaskarżone rozstrzygnięcie i jego uzasadnienie nie znajdowało oparcia w materiale dowodowym. Wynikiem postępowania dowodowego winno być uchylenie zaskarżonej decyzji ze wskazaniem organowi zakresu postępowania dowodowego, które organ winien przeprowadzić. W postępowaniu administracyjnym doszło także do naruszenia art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przez błędne uznanie, że na działce nr [...] zrealizowany został cel wywłaszczenia, a przesłanki zwrotu nie zostały spełnione, jak również przez przyjęcie, że: "Nieruchomość można zwrócić tylko w całości, zatem jeżeli nawet tylko na fragmencie gruntu znajduje się element, dzięki któremu zrealizowany zostaje cel wywłaszczenia to nie jest możliwy zwrot pozostałej części działki, chyba ze przedtem nastąpił stosowny podział. W tym przypadku podział taki nie był w ogóle możliwy." Taka wykładnia wskazanych wyżej przepisów jest błędna, a w odniesieniu do art. 137 ust. 2 wręcz sprzeczna z jego brzmieniem, co miało wpływ na wynik sprawy. Wskutek zaakceptowania przez Sąd ustaleń faktycznych organów administracji, Sąd nie rozważył w ogóle możliwości zastosowania art. 137 ust. 2 powołanej ustawy, tj. ewentualnego zwrotu części nieruchomości (działki nr 194/1). Przeprowadzenie dowodów uzupełniających oraz rzetelna, całościowa analiza materiału zebranego w aktach sprawy powinny doprowadzić Sąd do odmiennych wniosków, tj. że cel wywłaszczenia jakim w istocie miała być budowa (poszerzenie) drogi ul. [...] nie został zrealizowany w terminach określonych w art. 137 ust. 1 powołanej ustawy, a więc poprzedni właściciel może żądać zwrotu nieruchomości lub jej części zgodnie z art. 136 ust. 3 powołanej ustawy.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek tylko w zakresie zarzutu naruszenia art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 oraz art. 137 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.

Według art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603, ze zm.), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami o treści obowiązującej do dnia 9 kwietnia 2008 r. wynikało zaś, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlegała pozostała część, jeżeli istniała możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku planu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylegała do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot.

W wyroku z dnia 3 kwietnia 2008 r. sygn. akt K 6/05 (Dz.U. Nr 59, poz. 369) Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednak, iż art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zakresie, w jakim uzależnia zwrot części wywłaszczonej nieruchomości niezagospodarowanej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu od istnienia możliwości zagospodarowania jej zgodnie z postanowieniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego w dniu złożenia wniosku o zwrot części nieruchomości, a w przypadku braku planu zagospodarowania przestrzennego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 21 ust. 2, art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji.

Powołany wyrok wszedł w życie w dniu 9 kwietnia 2008 r., dlatego w chwili wydawania decyzji przez Wojewodę Wielkopolskiego z dnia [...] września 2008 r. przepis art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami należało stosować bez zawartych w nim ograniczeń zakwestionowanych przez Trybunał Konstytucyjny. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł zatem, iż przedmiotem zwrotu może być nie tylko cała nieruchomość przejęta w przeszłości na określone cele, które nie zostały na tej nieruchomości zrealizowane, ale także część takiej nieruchomości. Ocena zbędności części nieruchomości na cel przejęcia (wywłaszczenia) dokonywana jest natomiast przez pryzmat przesłanek określonych w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami niezależnie od tego, czy część ta została już ewidencyjnie wyodrębniona. Dla wydzielenia bowiem części nieruchomości na potrzeby zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – zgodnie z art. 96 ust. 1b ustawy o gospodarce nieruchomościami - nie wydaje się decyzji zatwierdzającej podział, ponieważ podział zatwierdza ostateczna decyzja o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości.

W rozpatrywaniu sprawy o zwrot części nieruchomości zbędnej na cel przejęcia, organ odwoławczy nie był związany koniecznością dokonywania oceny zbędności całej działki gruntu nr ew. [...], lecz zobowiązany był dokonać oceny, w jakim zakresie obszar tej działki spełnia przesłanki zbędności określone w art. 137 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, aby w wyniku dokonanych ustaleń rozważyć zastosowanie art. 137 ust. 2 tej ustawy, i orzec o zwrocie takiej części tej działki gruntu, która okazałaby się zbędna na cel przejęcia. Skoro więc w zaskarżonym wyroku nie dostrzeżono istnienia po stronie organu odwoławczego ustawowego obowiązku rozważenia możliwości zastosowania art. 137 ust. 2 w zw. z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to należało uznać to za naruszenie przez Sąd pierwszej instancji powołanych przepisów poprzez błędne ich zastosowanie w postaci odniesienia możliwości ich stosowania jedynie do całego obszaru działki gruntu nr ew. 194/1.

Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Dla rozpatrywanej sprawy nie ma bowiem znaczenia okoliczność orzekania o zwrocie nieruchomości przez Prezydenta Miasta Kalisza w innych sprawach, mimo iż dotyczą one terenu położonego przy tej samej ulicy, przy której położona jest nieruchomość w przedmiotowej sprawie. Każda z tych spraw objęta jest odrębnym rozstrzygnięciem, dla wydania którego konieczne jest przeprowadzenie odrębnych postępowań z zachowaniem wszystkich wymogów wynikających z obowiązujących przepisów prawa, i dlatego w ramach tych postępowań organ administracji zobowiązany jest każdorazowo oceniać sprawę w sposób zindywidualizowany jej stanem faktycznym i prawnym.

Również zarzut naruszenia art. 133 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postrzegany przez skarżącego kasacyjnie, jako orzekanie przez Sąd pierwszej instancji nie na podstawie całości akt sprawy, jest o tyle chybiony, iż jego naruszenie jest wynikiem błędnego zastosowania art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, jako przepisów prawa materialnego, zawężając ich stosowanie wyłącznie do całości działki nr ew. [...]. Z tego względu zarzut ten stanowi jedynie wynik naruszenia przepisów prawa materialnego.

W konsekwencji powyższego, mając na uwadze zaistnienie w rozpatrywanej sprawie jedynie naruszeń prawa materialnego, co umożliwia rozpatrzenie przez Naczelny Sąd Administracyjny skargi złożonej na decyzje administracyjne wydane w sprawie, za nieprawidłowe należy uznać również te decyzje w części dotyczącej odmowy zwrotu działki gruntu nr ew. [...], skoro przy ich wydawaniu organy orzekające nieprawidłowo – z naruszeniem art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami – rozważały zaistnienie przesłanek zbędności jedynie do obszaru całej działki nr ew. [...], zamiast także do jej niewyodrębnionej części, która to część mogłaby być wyodrębniona dopiero po ustaleniu w jakiej części działka ta stała się zbędna na cel przejęcia.

W związku z powyższym, na podstawie art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznał skargę, w wyniku czego, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone decyzje organów obu instancji w części dotyczącej odmowy zwrotu działki gruntu nr ew. [...].

O zwrocie kosztów postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 i art. 205 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ orzekający dokona oceny, czy w stosunku do jakiejkolwiek części działki gruntu nr ew. [...] zaistniały przesłanki do jej zwrotu wynikające z art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.