Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 478/04
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-03-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł MIładowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski ( spr ) As.sąd. Izabela Kucznerowicz Protokolant ref.-staż. Paweł Grzęda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 marca 2006 r . sprawy ze skargi Z.T.E R. sp. z o.o. w R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...]września 2003 r. Nr [...] w przedmiocie kary za przejazd pojazdem ponadnormatywnym oddala skargę /-/ I.Kucznerowicz /-/ P.Miładowski /-/ M.Dybowski


UZASADNIENIE

Dnia [...] lipca 2003 r. o godz. 931 na przejściu granicznym w O. przeprowadzona została kontrola w zakresie ważenia i nacisku na osie pojazdu typu MAN 24.414 FNLLC o numerze rejestracyjnym [...], wraz z przyczepą typu PROD RENT PNI 12.00 o numerze rejestracyjnym [...], należącego do Z.T.E R.Sp. z o. o., kierowanego przez M. S.. W wyniku kontroli ustalono, że przekroczony został dopuszczalny nacisk na drugą oś pojazdu (protokół nr [...], k.9 akt administracyjnych). Na protokole odnotowana została przez kierowcę pojazdu uwaga "waga wyłożona opaską w trakcie przejeżdżania koła spadają na powierzchnię wagi. Zdecydowanie odmówiono mi ważenia, ponownego ważenia na wadze osiowej, wożę te ładunki od kilku lat i zawsze są różne wartości pomiarów mimo takich samych ładunków". Obok uwagi kierowcy zamieszczona została adnotacja kierownika zmiany, iż wspomniana opaska to gumowa uszczelka. Pojazd zakwalifikowany został jako nienormatywny, nieposiadający stosownego zezwolenia. Na podstawie art. 13 ust. 2a i 2b oraz art. 40 b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. 71/00/838 ze zm., dalej: udp) w związku z art. 64 ust. 1 ustawy z 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. 98/97/602 ze zm.) i rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U 32/03/262), Naczelnik Urzędu Celnego w O. wydał decyzję nr [...], na mocy której Z.T.E. R. Sp. o. o. została obciążona karą pieniężną w wysokości 720,00 zł. Decyzja została doręczona Spółce dnia [...]lipca 2003 r.

Pismem z dnia [...] lipca (przybity również datownik [...] lipca) 2003 r. Spółka wniosła odwołanie od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w O.. W uzasadnieniu Spółka wskazała, że nałożona kara jest niesłuszna i niezgodna z zasadami sprawiedliwości. Kierowca wpisał adnotację o żądaniu ponownego ważenia i wyjaśnił, że w trakcie najazdu na wagę obłożoną grubą opaską koła spadają z opaski w dół, powodując niewłaściwe odczyty. Spółka podniosła, że działania organów celnych naruszają art. 7, 8 i 10 § 1 kpa. Kierowca nie ma możliwości skontrolowania nacisku poza Urzędem Celnym, a proces ważenia winien być tak zorganizowany, by kierowca mógł śledzić jego przebieg.

Decyzją z dnia [...] września 2003 r., nr [...]na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa, art. 40 b ust. 1 i 2, art. 13 ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (t.j. Dz. U. 71/00/838 ze zm.), §4, §5 ust.5 pkt 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych pojazdów oraz zakresu ich niezbędnego wyposażenia (Dz. U 32/03/262), Dyrektor Izby Celnej [...] (dalej: Dyrektor Izby) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że element określany przez Spółkę jako "gruba opaska" to oryginalnie zamontowana gumowa uszczelka, stanowiąca standardowe wyposażenie wagi. Specyfika postępowania, w trakcie którego pojazd przejeżdża przez wagę, a dane przetwarzane są mechaniczno-elektronicznie przez urządzenie wagowe powoduje zaś, że trudno jest umożliwić stronie inne czynności udziału w postępowaniu. Wynika to ze specyfiki postępowania w tychże sprawach na przejściu granicznym. Uwagi kierowcy zostały wzięte pod rozwagę w toku postępowania. Brak możliwości pomiaru w innym miejscu nie stanowi okoliczności wyłączającej odpowiedzialność za przekroczenie norm. Pobór opłaty ma charakter obligatoryjny.

Pismem z dnia [...] października 2003 r. Spółka wniosła skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego, żądając uchylenia decyzji. W uzasadnieniu wskazano na naruszenie art. 7, 8 i 10 § 1 kpa. Art. 2 pkt 57 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz. U. 58/03/515, dalej: prd) definiuje nacisk na oś jako sumę nacisków, jakie na drogę wywierają koła znajdujące się w jednej osi. W przedmiotowej sprawie nie wykazano składników sumy. Waga nie znajduje się na drodze publicznej, a od tej okoliczności uzależnione zostało nałożenie kary.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby wniósł o jej oddalenie. Organ zaprzeczył zasadności zarzutów naruszenia przepisów kpa. Wyjaśnił, że w definicji zawartej w art. 2 ust. 57 urd chodzi o oś pojedynczą. Wynik ważenia dynamicznego odzwierciedla stan faktyczny pojazdu po zjechaniu z drogi publicznej.

Pismem z dnia [...] lutego 2006 r. Spółka zwróciła się z wnioskiem o zasądzenie kosztów sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Sąd z urzędu zbadał okoliczność, czy osoba podpisana pod decyzją nr [...]z dnia [...] lipca 2003 r. – Kierownik zmiany- był upoważniony do jej wydania. Kwestia ta, jako skutkująca ewentualnym stwierdzeniem nieważności wskazanej decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, musiała być rozpatrzona przez Sąd w pierwszej kolejności.

Ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. 41/02/365 ze zm.) z dniem 30 kwietnia 2002 r. zniesiono organ administracji państwowej w sprawach celnych – dyrektora urzędu ceł (art. 2 pkt 2 i art. 39) i utworzono organ-naczelnika urzędu celnego (art. 3 pkt 2).

Nie ulega więc wątpliwości kompetencja naczelnika urzędu celnego do wydania takiej decyzji, a organ ten mógł na podstawie art. 268a kpa upoważnić pracownika kierowanej przezeń jednostki do załatwiania w jego imieniu spraw w ustalonym zakresie, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń. W odpowiedzi na wezwanie Sądu z dnia 10 lutego 2006 r. o przedstawienie stosownego upoważnienia wydanego przez Naczelnika Urzędu Celnego w O. dla kierownika zmiany, którego podpis widnieje pod decyzją z dnia[...]lipca 2003 r., nr [...], Zastępca Naczelnika Urzędu Celnego w O. wskazał, że zakres obowiązków i uprawnień Kierownika Zmiany jest określony w Kartach zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy wydanych na podstawie decyzji nr 3 Naczelnika Urzędu Celnego w O. z dnia [...] czerwca 2002 r.

Zgodnie z art. 106 § 1 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm.- dalej upsa) podstawą orzekania w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest- co do zasady- materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy administracyjnej. Na podstawie art. 106 § 3 i 5 upsa Sąd przeprowadził dowody uzupełniające z odpisów dokumentów, którym to urzędowym odpisom dokumentów Sąd dał wiarę w całości, bowiem nie zostały one zakwestionowane skutecznie przez strony i nie nasunęły Sądowi wątpliwości co do ich autentyczności i wiarogodności ( art. 106 § 5 upsa w zw. z art. 244 § 1 i 252 kpc; T. Ereciński w: "Komentarz do kpc" W.Pr. 2002 t. 1 s. 514 uw. 26, s. 515 uw. 32 zd. 4). W piśmie z dnia [...]lutego 2006 r. Naczelnik Urzędu Celnego w O. określił, iż Kierownik Zmiany był upoważniony do podpisania decyzji na podstawie pkt I.1.D Karty zakresu obowiązków i uprawnień funkcjonariuszy, wydanej na podstawie art. 284 Kodeksu celnego. W zakresie ustalonym dla kierownika zmiany w punkcie IV Karty, funkcjonariusz celny posiadał uprawnienia do podejmowania i wydawania decyzji oraz podpisywania pism w ramach właściwości rzeczowej, w zakresie spraw załatwianych w toku służby. Tym samym nie doszło do nieważności decyzji I instancji na skutek podpisania jej przez kierownika zmiany A. K., bowiem działał on w granicach upoważnienia naczelnika urzędu celnego ( art. 40b ust. 1 i 2 udp).

Art. 13 ust. 2a w zw. z art. 13 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (tekst jedn. Dz. U. 71/00/838 ze zm., dalej: udp) stanowi, że za przejazd po drogach publicznych pojazdów, zarejestrowanych w kraju lub za granicą, z ładunkiem lub bez ładunku, o masie, naciskach osi lub wymiarach przekraczających wielkości określone w odrębnych przepisach, bez zezwolenia określonego przepisami Prawa o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu oraz za nieuiszczenie opłat, pobiera się kary pieniężne. Wysokość kar, zgodnie z art. 13 ust. 2b udp, określa załącznik do tej ustawy. Nałożenie opłaty, jak słusznie podkreśla organ II instancji, jest obligatoryjne w wypadku, gdy stwierdzone zostanie przekroczenie dopuszczonych norm. Podstawą do wymierzenia kary jest ważenie pojazdu.

Skarżąca podnosi, iż poprzedzający nałożenie na nią kary proces ważenia nie odbywał się na drodze publicznej, waga bowiem umieszczona była na terenie przejścia granicznego w O.. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 1 udp, drogi dojazdowe do ogólnodostępnych przejść granicznych, jako drogi krajowe, zaliczyć należy do dróg publicznych. Przychylić trzeba się więc do konkluzji organu, że ważenie odbywa się niezwłocznie po zjechaniu z drogi publicznej i odzwierciedla stan, w jakim znajdował się pojazd przemieszczając się po drodze publicznej. Właściciel pojazdu winien zapewnić, by nie zostały naruszone normy wyznaczające dopuszczalny nacisk na oś pozwalający na poruszanie się po drogach publicznych bez zezwolenia. Fakt, iż waga umiejscowiona została na terenie przejścia granicznego nie ma w tym wypadku znaczenia dla oceny poprawności dokonanego ważenia.

Zasadnicze zastrzeżenia Skarżącej kierowane są co do przebiegu postępowania prowadzącego do obciążenia Jej karą pieniężną. Analizując podniesione w tym zakresie zarzuty stwierdzić trzeba, co następuje:

W toku postępowania administracyjnego Skarżąca kwestionowała sposób, w jaki następuje proces kontroli – mianowicie fakt, iż kierowca w jego trakcie nie ma możliwości śledzenia pomiaru. Spółka podkreślała również, że poza terminalem nie ma praktycznej możliwości skontrolowania wagi pojazdu. Skarżąca kwestionuje nadto okoliczność niedopuszczenia do ponownego ważenia. Zaznaczyć trzeba jednak, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, iżby w trakcie przejazdu przez wagę urządzenie sygnalizowało jakiejkolwiek nieprawidłowości. Proces ważenia jest zorganizowany w taki sposób, by jednokrotny przejazd przez wagę wystarczył dla sprawdzenia, czy pojazd nie narusza ustalonych przepisami prawa norm. Obiektywne przeprowadzenie ważenia zapewnione jest przez stosowną aparaturę, która posiadać musi świadectwa legalizacyjne. Jeżeli więc aparatura ta nie sygnalizuje zakłóceń i nieprawidłowości przy procesie ważenia, jednokrotny przejazd jest wystarczający dla zapewnienia realizacji w postępowaniu zasady prawdy obiektywnej. Kierowca pojazdu miał pełną możliwość zgłaszania uwag co do procesu ważenia, z której skorzystał zgłaszając zastrzeżenia. Zastrzeżenia te zostały wzięte pod rozwagę przez organy administracji, które uznały, iż podniesione przez kierowcę okoliczności nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Profesjonalny charakter działalności prowadzonej przez Skarżącą oraz obligatoryjny charakter opłaty nie pozostawia wątpliwości, że Spółka nie może zasłaniać się praktycznym brakiem możliwości skontrolowania stanu pojazdu. Podejmując bowiem taką a nie inną działalność Skarżąca musi być świadoma treści norm prawnych, które sankcjonują przejazd po drogach publicznych pojazdami nie spełniającymi wyznaczonych norm. Winna też dołożyć staranności, by normy te nie były przekraczane. Dla odpowiedzialności właściciela pojazdu za przekroczenie dopuszczalnych norm nie ma więc znaczenia brak możliwości sprawdzenia nacisku osi pojazdu na drogę po załadunku (wyrok NSA z 22.4.1998 r.- II SA 1421/97).

Podczas ważenia istotnie brak było osoby prawidłowo umocowanej do reprezentowania spółki. Skarżąca jest spółką prawa handlowego i jako podmiot gospodarczy- profesjonalistą. Utrwalonym jest pogląd Sądu Najwyższego (wyrażony pod rządem rozporządzenia Prezydenta RP z 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy- Dz.U. 57/34/502 ze zm., a pozostający aktualnym pod rządem ustawy z dnia 15 września 2000 r.- Kodeks spółek handlowych- Dz.U. 94/00/1037 ze zm.), że osoby obejmujące funkcje członków zarządu spółki, deklarują w szczególności dokładanie staranności sumiennego kupca (art. 292 § 2 kh), a objęcie tego stanowiska w danej spółce mimo braku wykształcenia lub wiadomości potrzebnych do prowadzenia jej spraw jest naruszeniem wymaganej staranności i sumienności ( odpowiednio- uzasadnienie wyroku SN z 6.6.1997 r.- III CKN 65/97- OSNC 11/97/181 s. 75). Skoro zatem Spółka wiedziała, na podstawie powszechnie obowiązującego i należycie ogłoszonego prawa, że przy przekraczaniu granic Rzeczypospolitej Polskiej wszystkie samochody ciężarowe poddawane są w postępowaniu administracyjnym kontroli co do przestrzegania warunków określonych art. 13 ust. 1, ust. 2 pkt 3, ust. 2a i 2b i 40b ust. 1 i 2 udp, to rzeczą organów Spółki było zadbać, by w każdym samochodzie ciężarowym przekraczającym granicę państwa znajdowała się osoba, posiadająca upoważnienie do reprezentowania Spółki w owym postępowaniu administracyjnym. Udzielenie pełnomocnictwa na piśmie w postępowaniu administracyjnym nie jest czynnością skomplikowaną ani kosztowną, bowiem pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych ( art. 33 § 1 i 2 kpa). Nie było zatem żadnych przeszkód, by Spółka- precyzując należycie zakres pełnomocnictwa- udzieliła np. zatrudnionemu u siebie kierowcy pojazdu bądź osobie mu towarzyszącej, stosownego pełnomocnictwa przed wyruszeniem pojazdu w trasę, bowiem w sferze doświadczenia życiowego mieściła się świadomość, że długim okresie oczekiwania w kolumnie pojazdów na granicy ( od kilku godzin do kilku dni), udzielenie takiego pełnomocnictwa ad hoc nie będzie realne. Udzielenie takiego pełnomocnictwa pozwoliłoby na pełną realizację art. 61 § 4, art. 10 § 1, art. 45 w zw. z art. 40 § 2 kpa już w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Kierowca, a później również Skarżąca wskazywali, iż wjazd na wagę odbywa się w taki sposób, że pojazd spada na nią po przejeździe przez gumową opaskę. Z wyjaśnień organu wynika jednak, że opaska ta stanowi standardowy element wagi, która posiada aktualne na dzień kontroli świadectwo legalizacyjne (k. 2 akt administracyjnych). W związku z tym uznać należy, że zarzut podniesiony przez Spółkę nie jest uzasadniony.

Organ I instancji nie zawiadomił Strony o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa), nie umożliwił Spółce wzięcia czynnego udziału w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 kpa). Jednakże te naruszenia przepisów postępowania nie mogły mieć wpływu na jego wynik.

W szczególności brak zawiadomienia o wszczęciu postępowania wynikał z istoty i specyfiki owego postępowania- w ciągu doby na przejściu granicznym w O.odprawiane są setki pojazdów ciężarowych, oczekujących często w długich kolejkach. Zarówno w interesie przewoźników, jak i właścicieli pojazdów, kierowców i służb celnych jest, by ważenie pojazdów i ich odprawa, toczyły się sprawnie. Dopełnienie wymogu doręczenia zawiadomienia o wszczęciu postępowania, przy uwzględnieniu kilkudniowego obrotu pocztowego, wiązałoby się z praktycznym paraliżem ruchu pojazdów, a kilkudniowe oczekiwanie godziłoby przede wszystkim w interes samych przewoźników i podmiotów, dokonujących transgranicznego obrotu towarowego. Z tychże zatem względów, skoro Spółka nie zadbała, by w pojeździe była osoba legitymująca się pełnomocnictwem do reprezentowania Jej w owym postępowaniu, obiektywnie niemożliwym stało się doręczenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania (art. 61 § 4 kpa), jak i umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego i złożenia ewentualnych wniosków dowodowych w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (art. 10 § 1 kpa).

Od daty doręczenia Skarżącej odpisu decyzji zaczął biec dla Spółki termin do złożenia odwołania. Strona mogła wszelkie zarzuty podnieść w odwołaniu i zostały one wnikliwie rozpatrzone przez organ II instancji. Nadto w niniejszej sprawie organy mogły odstąpić od bezwzględnego przestrzegania zasady wysłuchania stron zgodnie z art. 10 § 2 kpa. Wymaganie prawidłowej reprezentacji strony, które w zaistniałej sytuacji nie byłoby racjonalne, pociągnęłoby za sobą dodatkowo niezwykle dotkliwe zakłócenia ruchu przewoźników na granicy i funkcjonowania organów celnych, co bez wątpienia groziłoby niepowetowanymi szkodami materialnymi w rozumieniu art. 10 § 2 kpa. Tym samym również i ten zarzut Skarżącej okazał się bezzasadny. Okoliczności faktyczne utrwalone w protokole i dokumencie o nazwie Wynik ważenia pojazdu mogły być przez organ I instancji uznane za udowodnione- z uwagi na ww okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 kpa (art. 81 in fine kpa). Wobec możliwości zgłaszania wniosków i prezentacji dowodów w merytorycznym postępowaniu odwoławczym, o czym organ odwoławczy skutecznie powiadomił Spółkę dnia [...]września 2003 r. (k. 18-18a), Dyrektor Izby należycie ocenił dowody w oparciu o zasadę swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), a uchybienia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym uległy sanowaniu.

Brzmienie art. 13 ust. 2a udp nie pozostawia wątpliwości co do tego, że nałożenie podwyższonych opłat za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia jest obligatoryjne. Jest ono również niezależne od ewentualnej winy sprawcy przekroczenia ciężaru czy też od zachowania wymaganej masy całkowitej pojazdu, a jedynym i decydującym kryterium nałożenia kary jest fakt stwierdzenia przekroczenia dopuszczalnego nacisku na oś pojazdu (wyrok NSA z: 23.4.1999 r.- II SA 1838/98, 13.5.1998 r.- II SA 358/98, 15.1.1998 r.- II SA 1189/97, 23.1.1998 r.- II SA 1327/97).

Nie jest uzasadniony zarzut naruszenia art. 7 i 8 kpa, gdyż organy administracji publicznej zgodnie z przepisami prawa przeprowadziły postępowanie zmierzające do ustalenia, czy pojazd spełnia określone przepisami normy. W tej sytuacji należy uznać, że wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia było zasadne.

Wskazane uchybienia organu I instancji nie były uchybieniami, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy; w sprawie nie doszło do naruszeń prawa materialnego, w związku z czym- zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, brak było przesłanek do uchylenia decyzji. Wobec powyższego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270 ze zm.) w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1271 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.

/-/ M. Dybowski /-/ P. Miładowski /-/ as. sąd. I. Kucznerowicz

MK