Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1498/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-12-06 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art  97 § 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Joanna Banasiewicz (spr.), Sędzia NSA Monika Nowicka, Sędzia del. WSA Przemysław Szustakiewicz, Protokolant starszy asystent sędziego Anna Pośpiech-Kłak, po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1906/10 w sprawie ze skargi P.R. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia 5 sierpnia 2010 r. nr BO7a-781-Z-647/10 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 15 marca 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1906/10 oddalił skargę P. R. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia 5 sierpnia 2010 r. nr BO7a-781-Z-647/10 w przedmiocie zawieszenia postępowania.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przedstawił następujący stan faktyczny sprawy i ocenę prawną:

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r. nr DBO7a-781-Z-647/10 Minister Infrastruktury utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 9 czerwca 2010 r. nr SN.VII-2.77242-106/09 w przedmiocie zawieszenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania za przejęte z mocy prawa na rzecz Województwa Wielkopolskiego prawo własności nieruchomości, położonej w obrębie Ławica II, oznaczonej jako działki nr (...) o pow. 0,1236 ha i nr (...) o pow. 0,1208 ha, zapisanej w księdze wieczystej nr PO1 P/00107183/0, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu, przeznaczonej pod rozbudowę drogi wojewódzkiej nr (...) – ul. B. w Poznaniu. Minister Infrastruktury podał, że opisana nieruchomość, jako współwłasność w 1/2 części C. Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu (wcześniejsza nazwa Spółki – TFL Nieruchomości) oraz w 1/2 części P. R., decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 lipca 2008 r. nr 7/2008, została przeznaczona pod rozbudowę drogi wojewódzkiej nr (...) – ul. B. w Poznaniu na odcinku od istniejącego układu dwujezdniowego w rejonie ul. P. do granicy miasta.

Pismem z dnia 2 kwietnia 2009 r. Wojewoda Wielkopolski zawiadomił strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia przez Województwo Wielkopolskie prawa własności powyższej nieruchomości.

W toku postępowania w dniu 30 marca 2010 r. wpłynęło do Wojewody Wielkopolskiego pismo pełnomocnika PP Porty Lotnicze, z którego wynika, iż przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu toczy się postępowanie z powództwa Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta Miasta Poznania o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości położonych w Poznaniu – Ławicy, ujawnionego w księgach wieczystych z rzeczywistym stanem prawnym (sygn. akt I Aca 76/06). Postępowaniem tym objęta została również nieruchomość zapisana w księdze wieczystej nr (...), należąca w części do P.R. Z dołączonych do pisma dokumentów wynika, iż pozwani w tym postępowaniu m.in.: P.R., TFL N. spółka z o.o. (obecnie C.) oraz A.B. L.-F. aktem notarialnym z dnia 21 maja 2002 r. znieśli współwłasność nieruchomości zapisanych w księgach wieczystych KW nr (...) i KW nr (...) nabytych od spadkobierców M. F. w dniu 29 sierpnia 1998 r. oraz w dniu 29 grudnia 1999 r. Ponadto z dołączonych do pisma materiałów wynika, iż z obrotu prawnego zostały wyeliminowane: decyzja Wojewody Poznańskiego z dnia 12 listopada 1991 r. nr GI.XVII-8265/90 stwierdzająca, że nieruchomość Poznań – Ławica należąca do M.F. nie podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa w trybie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Gospodarki Żywnościowej z dnia 30 czerwca 1992 r., nr GZU 051/625-39/91. Zdaniem powoda Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Poznania, skoro nabywcy przedmiotowej nieruchomości wiedzieli, iż stan prawny nieruchomości jest niezgodny ze stanem rzeczywistym – zbycie przedmiotowej nieruchomości przez spadkobierców M.F. było bezskuteczne. Wiedzę ich w tym zakresie potwierdzają zapisy w aktach notarialnych z dnia 29 sierpnia 1998 r. oraz z dnia 29 grudnia 1999 r., z których wynika, iż nabywcy wiedzą o toczących się postępowaniach sądowych i administracyjnych, jak również o ostrzeżeniach wpisanych w księdze wieczystej, a dotyczących niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości.

W konsekwencji powyższych informacji Wojewoda Wielkopolski, działając w oparciu o przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., postanowieniem z dnia 9 czerwca 2010 r. nr SN.VII-2.77242-106/09 zawiesił postępowanie z urzędu. W uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż w takim stanie sprawy bezwzględne jest ustalenie dotychczasowego właściciela przedmiotowego gruntu, aby postępowanie odszkodowawcze prowadzone w oparciu o decyzję lokalizacyjną objęło prawidłowo ustalonego właściciela nieruchomości na dzień jej przejęcia przez Województwo Wielkopolskie. Organ wskazał ponadto, iż wynik postępowania sądowego o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma bezpośredni wpływ na podmiotowy zakres postępowania odszkodowawczego, bowiem wskaże on właściwy podmiot uprawniony do odszkodowania za przejęcie prawa własności przedmiotowej części nieruchomości.

Na powyższe postanowienie z dnia 9 czerwca 2010 r. zażalenie złożyli P.R. oraz C. Sp. z o.o. z siedzibą we Wrocławiu, wskazując, że wbrew twierdzeniom Wojewody Wielkopolskiego wyrażonym w zaskarżonym postanowieniu, kwestia uzgodnienia stanu prawnego przedmiotowych nieruchomości nie ma wpływu na toczące się postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania na rzecz współwłaścicieli nieruchomości z tytułu przejęcia jej na rzecz Województwa Wielkopolskiego.

Minister Infrastruktury, postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2010 r. nr DBO7a-781-Z-647/10 utrzymał w mocy postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia 9 czerwca 2010 r. W uzasadnieniu postanowienia Minister Infrastruktury zgodził się z argumentacją organu pierwszej instancji w kwestii zaistnienia przesłanki do zastosowania przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. wskazując iż do momentu uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie jest możliwe prawidłowe ustalenie stron postępowania odszkodowawczego.

Na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia 5 sierpnia 2010 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł P. R.

Skarżący zarzucił naruszenie prawa – art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w przyjęciu przez organ administracyjny, że w sytuacji gdy istnieje ostateczna decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi wydana na podstawie ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (w brzmieniu sprzed nowelizacji ustawą z dnia 25 lipca 2008 r. Dz.U. Nr 154, poz. 958) i na jej podstawie doszło do wywłaszczenia strony skarżącej z nieruchomości to organ administracyjny ma prawo zawiesić postępowanie w sprawie ustalenia odszkodowania za przyjęte na własność Skarbu Państwa nieruchomości na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi do czasu ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym toczącej się przed sądem powszechnym ze względu na potrzebę rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyrażające się w samodzielnym dokonywaniu bezpodstawnych ustaleń właściciela i pominięcie faktu, że strona skarżąca wpisana jest w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości, co jest wiążące dla organu administracyjnego rozpoznającego sprawę dotyczącą ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość na podstawie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi ze względu na ustanowione prawem domniemanie.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd, akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ w zaskarżonym postanowieniu, dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem zgodności z prawem. W ocenie Sądu skarga złożona w sprawie jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu organy obu instancji zasadnie w niniejszym postępowaniu uznały, że zachodzi przesłanka określona w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego nie definiują wprawdzie pojęcia zagadnienia wstępnego, ale – w myśl utrwalonego stanowiska orzecznictwa – pojęcie to oznacza sytuacje, w których wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie będącej przedmiotem postępowania przed właściwym organem, uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem wstępnego zagadnienia prawnego, którego ocena może być przedmiotem odrębnego postępowania. Istotne jest przy tym, aby istniał związek przyczynowy pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a wspomnianym zagadnieniem wstępnym. Związek ten winien zaś charakteryzować się tego rodzaju zależnością, że bez rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego nie jest możliwe rozstrzyganie w sprawie administracyjnej.

Sąd stwierdził, że tego rodzaju zależność w sprawie zachodzi, a zagadnienie wstępne stanowi postępowanie toczące się przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu o sygn. akt I A Ca 76/06, w przedmiocie uzgodnienia treści działu II księgi wieczystej nr PO1 P/00107183/0, prowadzonej przez Sąd Rejonowy Poznań – Stare Miasto w Poznaniu z rzeczywistym stanem prawnym. Orzeczenie sądu powszechnego wydane w tej sprawie doprowadzi bowiem treść księgi wieczystej nr P1 P/00107183/0 do zgodności ze stanem prawnym, wskazując właściciela działki nr (...)i (...), a tym samym stronę postępowania odszkodowawczego.

Sąd zauważył, że wprawdzie odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość przysługuje podmiotom ustalonym w postępowaniu o wydanie decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, nie oznacza to jednak bezwarunkowe wydanie decyzji w sprawie o ustalenie odszkodowania (w konsekwencji jego wypłatę) w sytuacji pojawienia się wątpliwości co do stanu prawnego nieruchomości, który jest wyjaśniany. Stan prawny nieruchomości obejmuje dane wpisane do księgi wieczystej, a więc m.in. oznaczenie nieruchomości, powierzchnię działki oraz osobę właściciela lub użytkownika wieczystego. W tym przypadku nie jest do końca wyjaśniony jeden z elementów stanu prawnego, tj. dotychczasowy właściciel nieruchomości działki nr (...)i (...). Stan prawny tych działek w momencie wydawania decyzji lokalizacyjnej z dnia 28 lipca 2008 r. nie był jednoznacznie uregulowany, a świadczy o tym wpis do księgi wieczystej nr PO1 P/00107183/0 ostrzeżenia o roszczeniu Skarbu Państwa – Prezydenta Miasta Poznania o usunięcie niezgodności w dziale II księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. Sąd zauważył, że ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego wynikającego z wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym wyłącza rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych (art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece) i powoduje, że ujawnione w księdze prawo, którego dotyczy ostrzeżenie nie korzysta już z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Jeżeli pomiędzy postępowaniem prowadzonym przed Sądem Apelacyjnym w Poznaniu w przedmiocie uzgodnienia treści działu II księgi wieczystej nr P01 P/00107183/0 a postępowaniem odszkodowawczym zachodzi bezpośredni związek przyczynowy, co ma zdaniem Sądu miejsce w niniejszej sprawie organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze zobligowany jest w takim przypadku zawiesić postępowanie odszkodowawcze prowadzone w trybie specustawy drogowej. Wydane w sprawie postanowienie zawiera wszystkie niezbędne elementy, a jego uzasadnienie w stanie faktycznym i prawnym ustalonym w sprawie jest należyte.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 marca 2011 r. wniósł P. R. reprezentowany przez adwokata. Zaskarżonemu wyrokowi w całości zarzucono:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. mające istotny wpływ na wynik sprawy, a wyrażające się w przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że prowadzenie postępowania dotyczącego wypłaty odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną na podstawie decyzji o lokalizacji drogi publicznej wydanej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych może być zawieszone przez organ administracyjny do czasu zakończenia postępowania związanego z ustaleniem właściciela nieruchomości wywłaszczonej przed sądem powszechnym, w zakresie którego to postępowania (przed sądem powszechnym) jest wzmianka w Księdze Wieczystej prowadzonej dla nieruchomości wywłaszczonej i tym samym wstrzymywać wypłatę odszkodowania, w związku z czym dochodzi do przyjęcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, że pomimo wywłaszczenia nieruchomości na cel publiczny osoba ujawniona w Księdze Wieczystej jako właściciel nieruchomości nie może uzyskać odpowiedniego odszkodowania, bo w Księdze Wieczystej widnieje ostrzeżenie co do stanu prawnego nieruchomości, a postępowanie przed sądem powszechnym toczy się przez blisko 13 lat;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 4 w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych (w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania decyzji o lokalizacji drogi publicznej) w zw. z art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich błędną wykładnię wyrażającą się:

a) w przyjęciu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi nie wyznacza osób uprawnionych do uzyskania odszkodowania za wywłaszczoną pod drogi nieruchomość (jako osób wywłaszczonych), a osoby te ustala się na podstawie postępowania przy wydawaniu decyzji o odszkodowaniu, o której mowa w naruszonych artykułach, a inaczej mówiąc przyjęcie, że decyzja o lokalizacji drogi publicznej na mocy, której przechodzi na własność określonego podmiotu (Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego) nieruchomość wywłaszczana – nie określa osób wywłaszczanych, którym przysługuje odszkodowanie za odjęcie im nieruchomości, a także;

b) przyjęcie, że w postępowaniu związanym z wypłatą odszkodowania organ prowadzący postępowanie może ustalać osoby uprawnione do odszkodowania niewymienione w decyzji o lokalizacji drogi i tym samym prowadzić do własnych ustaleń w zakresie osób uprawnionych do otrzymania tego odszkodowania, w sytuacji, gdy postępowanie to wiąże się wyłącznie z ustaleniem wartości odszkodowania mającemu przysługiwać osobom wywłaszczanym decyzją o lokalizacji drogi, a także;

c) przez przyjęcie, że wzmianka o wniosku o niezgodności treści Księgi Wieczystej prowadzonej dla wywłaszczonej nieruchomości umożliwia organowi administracyjnemu zawieszenie postępowania o ustalenie odszkodowania do czasu zakończenia postępowania przed sądem powszechnym, w związku z którym to postępowaniem doszło do wpisania wzmianki do wywłaszczonej nieruchomości, co w ocenie skarżącego prowadzi do sytuacji, że osoba wywłaszczona może nie otrzymać odszkodowania przez znaczny okres czasu, co w sposób oczywisty kłóci się z wyrażoną w art. 21 oraz art. 64 Konstytucji zasadą ochrony własności.

Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono m.in., że w ocenie skarżącego ujawnienie ostrzeżenia w Księdze Wieczystej prowadzonej dla wywłaszczonej nieruchomości co do niezgodności z rzeczywistym stanem prawnym i prowadzenie postępowania o uzgodnienie treści Księgi Wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nie można kwalifikować jako "kwestii wstępnej", o której stanowi art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. w stosunku do postępowania prowadzonego na mocy art. 12 ust. 4 w zw. z art. 18 i n. specustawy, a więc "ustalającego odszkodowanie" za wywłaszczoną mocą decyzji o lokalizacji drogi – nieruchomość.

Skarżący zwrócił uwagę, że ustawodawca posługuje się w art. 12 ust. 4 specustawy pojęciem postępowania "ustalającego odszkodowanie". Z wykładni językowej przepisu wynika, że z góry zdeterminowany jest cel przedmiotowego postępowania – ustalenie wysokości odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną mocą decyzji o lokalizacji drogi (postępowanie co do przedmiotu, czyli wysokości odszkodowania). W ocenie skarżącego, decyzja o lokalizacji drogi publicznej (również zwana decyzją lokalizacyjną) ma charakter "nadrzędny" w stosunku do decyzji ustalającej wysokość odszkodowania. Decyzja lokalizacyjna określa strony postępowania wywłaszczeniowego oraz wywłaszczanych nieruchomości. Decyzja ustalająca odszkodowanie jest konsekwencją decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, pełni rolę "służebną" wobec decyzji wywłaszczającej z nieruchomości i skupia się jedynie na ustaleniu wysokości odszkodowania za odjęcie nieruchomości właścicielom określonym w decyzji lokalizacyjnej. Decyzja ustalająca wysokość odszkodowania jest kolejnym etapem postępowania wywłaszczeniowego na mocy specustawy i w jej ramach nie dochodzi do ustalenia podmiotów wywłaszczanych, to bowiem zostało wykonane na wcześniejszym etapie postępowania.

Skarżący nie zgadza się z poglądem Sądu, że w postępowaniu o ustalenie odszkodowania wszczętym na podstawie art. 12 ust. 4 w zw. z art. 18 specustawy ustalani są po raz kolejny właściciele wywłaszczonej nieruchomości. W postępowaniu tym organ ma ustalić jedynie wysokość odszkodowania. Nie do przyjęcia jest wykładnia WSA w Warszawie wskazująca, że nie do końca został wyjaśniony jeden z elementów stanu prawnego, tj. dotychczasowy właściciel działki nr (...) i (...), co powoduje, że ujawnione w księdze prawo, którego dotyczy ostrzeżenie nie korzysta już z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym – co z kolei prowadzi do konieczności zawieszenia postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania. Postępowanie dotyczyło ustalenia odszkodowania, a nie ustalenia podmiotów uprawnionych do odszkodowania, tymi bowiem są osoby wskazane w treści decyzji o lokalizacji drogi. Przyjęcie poglądu, że wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej prowadzonej dla wywłaszczonej nieruchomości upoważnia organ administracyjny do zawieszenia postępowania ustalającego odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość prowadzi, zdaniem skarżącego, do usankcjonowania niebezpiecznego precedensu związanego z faktem pozbawieniem właściciela nieruchomości i nie otrzymania przez niego godziwego i słusznego odszkodowania. Zauważono, mając na uwadze fakt, że w zakresie postępowania przed sądem powszechnym np. na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece nie obowiązują terminy załatwienia sprawy, że można takim postępowaniem skutecznie opóźnić przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. Podano, że postępowanie z art.10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w sprawie nieruchomości, której dotyczy przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte w 1998 r. Postępowanie przed sądem powszechnym może trwać latami, a pozbawienie własności następuje natychmiast. Sąd pozwala więc, żeby osoba była pozbawiona własności nieruchomości, jednocześnie nie otrzymała odszkodowania za jej wywłaszczenie, ponadto osoba taka zmuszona jest dodatkowo oczekiwać zakończenia postępowania przed sądem powszechnym.

Skarżący podniósł, że osoba wpisana w Księdze Wieczystej jako właściciel nieruchomości korzysta z domniemania zgodności wpisu wynikającego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Sam wpis ostrzeżenia wyłącza jedynie rękojmię wiary publicznej Ksiąg Wieczystych i nie wpływa na osobę, której odejmuje się własność i której przysługuje z tytułu wskazanego odjęcia roszczenie o odszkodowanie. Wykładnia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego sankcjonuje stan, w którym osoba pozbawiona własności nieruchomości nie może otrzymać odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość. WSA w Warszawie uzależnia wypłatę odszkodowania od tego, czy w Księdze Wieczystej wywłaszczanej nieruchomości istnieją jakiekolwiek wzmianki o niezgodności stanu prawnego zawartego w Księdze Wieczystej, a takie wzmianki i wnioski wyłączające rękojmię mogą znajdować się w samej Księdze Wieczystej latami. Skarżący sprzeciwił się interpretacji przepisów faworyzującej interes Państwa, bez poszanowania prawa osoby wywłaszczanej i stwierdził, że w analizowanej sprawie nie ma przesłanek do zawieszenia postępowania, a ustalenie odszkodowania powinno być dokonane.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie stwierdzono występowania przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które Naczelny Sąd Administracyjny winien wziąć pod uwagę z urzędu, zgodnie z § 1 powołanego artykułu Sąd obowiązany był rozpoznać sprawę w granicach skargi kasacyjnej, wyznaczonych przez przyjęte w niej podstawy określające zarówno rodzaj zarzucanego zaskarżonemu wyrokowi naruszenia prawa, jak i jego zakres.

Skarga kasacyjna wniesiona przez P. R. nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie stwierdzić należy, że chociaż w zakresie dotyczącym zarzutu naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. określono, że zarzut ten zgłoszony został w oparciu o podstawę wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., to w istocie, tak jak i pozostałe zarzuty, dotyczy on naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.).

Przepisy regulujące postępowanie przed sądami administracyjnymi zawarte są w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga kasacyjna wniesiona od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego w oparciu o podstawę wskazaną w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. winna więc dotyczyć naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów tej ustawy, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wprawdzie zarzut taki postawiony być może w powiązaniu z zarzutem dotyczącym naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jednakże postawienie wyłącznie zarzutu naruszenia przepisu Kodeksu postępowania administracyjnego nie może odpowiadać podstawie skargi kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Skoro jednak sformułowany w rozpoznawanej sprawie zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. dotyczył błędnej wykładni tego przepisu przez organy administracji, którą zaakceptował Sąd pierwszej instancji, a która w konsekwencji – zdaniem skarżącego – doprowadziła do bezpodstawnego zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. zarzut ten, jako odpowiadający podstawie zaskarżenia z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., został przez Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznany.

Okoliczności faktyczne sprawy, przyjęte za podstawę kwestionowanego w skardze kasacyjnej rozstrzygnięcia, ustalone w postępowaniu administracyjnym i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji, nie są sporne.

Decyzją Wojewody Wielkopolskiego z dnia 28 lipca 2008 r., nr 7/2008 przedmiotowa nieruchomość została przeznaczona pod rozbudowę drogi wojewódzkiej nr (...) – ul. B. w Poznaniu, na odcinku od istniejącego układu dwujezdniowego w rejonie ul. P. do granicy miasta w trybie przepisów ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych.

W toku prowadzonego przez Wojewodę Wielkopolskiego z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odszkodowania z tytułu przejęcia przez Województwo Wielkopolskie prawa własności nieruchomości nastąpiło zawieszenie przez Wojewodę z urzędu postępowania w tej sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. z uwagi na rozpoznawaną przez Sąd Apelacyjny w Poznaniu sprawę z powództwa Skarbu Państwa, reprezentowanego przez Prezydenta Miasta Poznania, dotyczącą uzgodnienia stanu prawnego nieruchomości położonych w Poznaniu – Ławicy ujawnionych w kilku księgach wieczystych, w tym nieruchomości objętej postępowaniem, z rzeczywistym stanem prawnym (I A Ca 76/06). Ostrzeżenie dotyczące niezgodności stanu prawnego ujawnionego w dziale II księgi wieczystej obejmującej niniejszą nieruchomość wpisane zostało w dniu 18 maja 2004 r.

Zgodnie z art. 97 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego: "Organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd". Aby mogło nastąpić zawieszenie postępowania na tej podstawie niezbędne jest wystąpienie łącznie trzech przesłanek: postępowanie administracyjne musi być w toku, rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej będącej przedmiotem postępowania zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd, zagadnienie wstępne nie zostało jeszcze rozpoznane. Takie rozumienie przepisu nie jest przez stronę skarżącą kwestionowane, natomiast zakwestionowane zostało przyjęte przez organy i zaakceptowane przez Sąd pierwszej instancji istnienie związku przyczynowego pomiędzy rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej a zagadnieniem wstępnym określonym w postanowieniu o zawieszeniu postępowania.

Zdaniem skarżącego, wpis w księdze wieczystej ostrzeżenia i toczące się postępowanie sądowe dotyczące uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, obejmujące wpis w dziale II księgi wieczystej w zakresie własności nieruchomości nie może tamować ustalenia i wypłaty odszkodowania na rzecz właścicieli nieruchomości ujawnionych w księdze wieczystej w dniu wydania decyzji o lokalizacji drogi publicznej.

Poglądu powyższego i przedstawionej na jego uzasadnienie argumentacji prawnej nie można podzielić.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece: "Domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym". W myśl zaś art. 5 tej ustawy, ustanawiającego rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych: "W razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym treść księgi rozstrzyga na korzyść tego, kto przez czynność prawną z osobą ujawnioną według treści księgi nabył własność lub inne prawo rzeczowe". Jednakże, stosownie do treści art. 8 ustawy rękojmię wiary publicznej ksiąg wieczystych wyłącza m.in. wzmianka o ostrzeżeniu dotyczącym niezgodności stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym nieruchomości. W sprawie niniejszej roszczenie Skarbu Państwa o usunięcie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, o którym mowa w art. 10 ust. 2 ustawy, zostało ujawnione przez ostrzeżenie już w 2004 r., a więc kilka lat przed wydaniem decyzji lokalizacyjnej. Do czasu zawieszenia przez Wojewodę Wielkopolskiego postępowania w sprawie ustalenia wysokości odszkodowania za przejętą przez Województwo Wielkopolskie nieruchomość nie zostało zakończone postępowanie w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.

Skoro roszczenie o usunięcie powyższej niezgodności dotyczy ujawnionego w tej księdze stanu własności nieruchomości, to nie budzi żadnej wątpliwości ocena dokonana w sprawie przez organy i Sąd pierwszej instancji, że wyrok w powyższej sprawie stanowił będzie rozstrzygniecie zagadnienia wstępnego w sprawie administracyjnej dotyczącej odszkodowania, co tym bardziej jest oczywiste, jeśli się zważy, że wpis stosownego ostrzeżenia nastąpił jeszcze przed wydaniem decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej.

Jak stwierdził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 czerwca 2010 r., III CSK 204/09: "Wyrok wydany w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym korzysta z tzw. prawomocności rozszerzonej, realizując funkcję ustrojową ksiąg wieczystych, której celem jest zapewnienie bezpieczeństwa obrotu. Wyrok taki wiąże zatem nie tylko strony, które brały udział w tej sprawie i sądy oraz organy wymienione w art. 365 k.p.c., lecz także inne podmioty". Takie związanie występuje też w sprawie niniejszej, co słusznie podniesione zostało w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 2011 r., I SA/Wa 1819/10.

Wobec powyższego dokonana przez Sąd w zaskarżonym wyroku wykładnia art. 8 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece jest zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowa.

Sąd nie naruszył również, jak twierdzi skarżący, art. 12 ust. 4 w związku z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. o szczególnych zasadach przygotowania i realizacji inwestycji w zakresie dróg publicznych. Zasadnie uznano w zaskarżonym wyroku, że decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi w zaistniałej w sprawie sytuacji nie może kategorycznie przesądzać kwestii stron postępowania dotyczącego odszkodowania za przejętą przez Województwo Wielkopolskie nieruchomość. Jak słusznie podniósł Sąd, organ prowadzący postępowanie odszkodowawcze obowiązany jest w tej sprawie poczynić własne ustalenia co do podmiotów uprawnionych w sprawie odszkodowawczej – według stanu na dzień wydania decyzji lokalizacyjnej (decyzji zezwalającej na realizację inwestycji drogowej) i po dokonaniu stosownych ustaleń winien prowadzić postępowanie z ich udziałem jako stron w rozumieniu art. 28 k.p.a. Oba powołane wyżej przepisy ustawy z dnia 10 kwietnia 2003 r. takich ustaleń organu w sprawie dotyczącej ustalenia wysokości odszkodowania nie wykluczają.

Wobec tego, że w sprawie przez wpis ostrzeżenia w księdze wieczystej, który nastąpił jeszcze przed wydaniem decyzji lokalizacyjnej, wyłączona została rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, a sprawa z powództwa Skarbu Państwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej (dział II) z rzeczywistym stanem prawnym nie została zakończona powstała przeszkoda w prowadzeniu sprawy dotyczącej ustalenia odszkodowania w postaci braku możliwości ustalenia stron postępowania, powodująca konieczność zawieszenia postępowania administracyjnego.

Nie budzi bowiem wątpliwości, że w zaistniałej w sprawie sytuacji wyrok w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym stanowił zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., a więc zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia odszkodowania stało się konieczne, skoro taka okoliczność stanowi obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania. Zawieszenie w powyższej sytuacji postępowania nie uchybia art. 21 i art. 64 Konstytucji RP.

Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę kasacyjną.