Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1009/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2012-11-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 18
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 105 § 1 i art. 61a
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Przasnyski, Sędzia WSA Irena Wesołowska, Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Sylwia Górny, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 listopada 2012 r. sprawy ze skargi G. Ż. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 10 lipca 2012 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego z dnia 26 marca 2012 r., nr [...] 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane; 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego kwotę 357 (trzysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 26 marca 2012 r., wydanym na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) – dalej jako "Kpa" w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – dalej jako "u.p.e.a.", umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem o umorzenie postępowań egzekucyjnych prowadzonych do majątku G. Ż. w zakresie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego oraz w zakresie tytułów wykonawczych nr od [...] [...] do [...] [...] wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na bezprzedmiotowość wniosku.

W uzasadnieniu postanowienia przedstawiono, że Naczelnik Urzędu Skarbowego wszczął postępowanie egzekucyjne do majątku G. Ż. na podstawie ww. tytułów wykonawczych i należności te w całości wygasły wskutek ich zaspokojenia. Zauważono, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone przed datą złożenia wniosku o umorzenie.

W ocenie organu egzekucyjnego niedopuszczalne jest orzekanie merytoryczne o umorzeniu postępowań egzekucyjnych w sytuacji, w której postępowania te zostały zakończone. W przypadku, gdy nie istnieje przedmiot postępowania jedynym dopuszczalnym rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość.

Dyrektor Izby Skarbowej po rozpatrzeniu zażalenie G. Ż., postanowieniem z dnia 10 lipca 2012 r., utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Dyrektor Izby Skarbowej nawiązując do art. 59 § 1 u.p.e.a. stwierdził, że umorzenie postępowania egzekucyjnego następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody lub wady postępowania, których nie da się usunąć w ogóle lub w toku danego postępowania egzekucyjnego. Oznacza to zakończenie postępowania egzekucyjnego bez osiągnięcia właściwego celu, czyli wyegzekwowania określonego obowiązku. Organ II instancji dostrzegł nadto, że umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest jedynym sposobem zakończenia tego postępowania. Postępowanie egzekucyjne kończy się także poprzez realizacje tytułu wykonawczego. W tej ostatniej sytuacji organ egzekucyjny nie wydaje żadnego rozstrzygnięcia, w szczególności zaś nie ma podstaw do wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny wydaje, gdy w sprawie wystąpią przesłanki, o których mowa w art. 59 § 1 u.p.e.a., ewentualnie okoliczność wskazana w art. 59 § 2 tej ustawy. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, w ustalonym stanie faktycznym, organ egzekucyjny prawidłowo umorzył postępowanie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku G. Ż. zarzucił naruszenie:

1. art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa

2. art. 40 § 2 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.,

3. art. 105 § 1 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a,

4. art. 15 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.,

5. art. 124 § 1 i § 2 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a.

- poprzez błędne zastosowanie.

Zarzucając powyższe skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej, 2) zasądzenie od Dyrektora Izby Skarbowej na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego – wynagrodzenia doradcy podatkowego.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że postanowienie organu odwoławczego zostało wydane z naruszeniem art. 40 § 2 Kpa w zw. z art. 18 u.p.e.a. Wątpliwości budzi bowiem prawidłowość doręczenia postanowienia organu odwoławczego, gdyż w aktach postępowania zażaleniowego brak jest dokumentu pełnomocnictwa. Naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa polegać miało zdaniem skarżącego, na bezzasadnym utrzymaniu w mocy postanowienia organu egzekucyjnego w sytuacji, gdy zarzuty zgłoszone w zażaleniu uzasadniały jego uwzględnienie. W ocenie skarżącego organy obu instancji błędnie przyjęły, że postępowanie z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego jest bezprzedmiotowe. Naczelnik Urzędu Skarbowego dokonał nieprawidłowego zaliczenia zwrotu w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2009 r. na poczet należności wynikającej z tytułu wykonawczego nr [...]. W trakcie postępowania egzekucyjnego nie jest dopuszczalne dokonywanie zaliczeń na poczet obowiązku objętego tytułem wykonawczym w trybie Ordynacji podatkowej, gdyż wyłączną podstawę do prowadzenia postępowania egzekucyjnego stanowi ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wątpliwości budzi "realizacji zajęcia pozostałej części zwrotu w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2009 dokonanego zawiadomieniem z dnia 20 sierpnia 2010 r. nr [...]" na poczet kosztów egzekucyjnych oraz wszystkich zobowiązań wynikających z tytułów wykonawczych nr od [...] [...] do [...] [...]. Organ I instancji bezzasadnie uchylił się od merytorycznego rozpatrzenia sprawy i nie uwzględnił w skarżonym postanowieniu, że G. Ż. był zainteresowany merytorycznym rozpatrzeniem wniosku niezależnie od dotychczasowego przebiegu postępowania. Skarżący podniósł także zarzut, iż zaskarżone postanowienie nie zawiera prawidłowego uzasadnienia.

Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Wskazując na treść art. 105 § 1 Kpa Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że wydanie postanowienia w przedmiocie umorzenia postępowania powinno nastąpić w przypadku, gdy wszczęte postępowanie z jakieś przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Jednakże z taką sytuacją nie będziemy mieć do czynienia w sytuacji, gdy postępowanie w ogóle nie powinno zostać wszczęte z uwagi na bezprzedmiotowość wszczynającego je wniosku. W takiej sytuacji rozstrzygnięcie powinno zostać wydane w oparciu o art. 61a Kpa. Skoro więc wniosek złożony przez skarżącego był bezprzedmiotowy organ powinien orzec o niemożności wszczęcia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje.

Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej, którym utrzymane zostało w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego umarzające postępowanie z wniosku G. Ż. o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Z uzasadnienia postanowienia wynika następujący, ustalony przez organ odwoławczy, stan sprawy. Organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku zobowiązanego G. Ż. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] oraz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o nr od [...] [...] do nr [...] [...]. Egzekucja administracyjna prowadzona na podstawie ww. tytułów wykonawczych, w związku z wyegzekwowaniem należności pieniężnych dochodzonych na podstawie tych tytułów, zakończyła się przed dniem 26 stycznia 2012 r. tj. dniem, w którym wniosek skarżącego o umorzenie postępowania egzekucyjnego wpłynął do organu egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił, że stosownie do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, umorzenie postępowania następuje wtedy, gdy w jego toku zaistnieją przeszkody lub wady postępowania, których nie da się usunąć w ogóle lub w toku danego postępowania; chodzi o sytuacje wyczerpująco wymienione w art. 59 u.p.e.a. Odnotowano, że zakończenie postępowania egzekucyjnego może nastąpić także poprzez realizację tytułów wykonawczych. Przy czym w ostatnio wymienionym przypadku nie jest wymagane wydanie formalnego rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym organy uznały za zasadne umorzenie postępowania z wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 105 § 1 Kpa., który stanowi, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.

W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, umorzenie postępowania z wniosku podatnika o umorzenia postępowania egzekucyjnego jako bezprzedmiotowego, na podstawie art. 105 § 1 Kpa nie było prawidłowe. Nie ulega bowiem wątpliwości, że postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego nr [...] oraz przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych o nr od [...] [...] do nr [...] [...] zostało zakończone przed złożeniem wniosku umorzenie. Stąd też należy wyprowadzić wniosek, że nie tyle postępowanie wywołane wnioskiem skarżącego stało się bezprzedmiotowe ile sam wniosek był bezprzedmiotowy. Nie można bowiem umorzyć postępowania, które się nie toczy.

Zaistniała sytuacja wymaga odmiennej kwalifikacji prawnej aniżeli przyjęta przez organy administracji publicznej. Zgodnie z art. 61a § 1 Kpa gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Organ administracji publicznej wydaje więc postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego wtedy, gdy żądanie zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub postępowanie nie może być wszczęte z innych uzasadnionych przyczyn, z wyłączeniem wszakże przyczyn wskazanych w przepisach rozdziału 1 działu II kodeksu, w tych bowiem przypadkach organ administracji publicznej pozostawia podanie bez rozpoznania albo przekazuje sprawę organowi właściwemu w sprawie lub zwraca podanie wnoszącemu z odpowiednim pouczeniem.

Dyrektor Izby Skarbowej, w ocenie Sądu, trafnie podniósł w odpowiedzi na skargę, że bezprzedmiotowość złożonego wniosku wypełnia dyspozycję art. 61a § 1 Kpa, stanowiąc uzasadnioną przyczynę niemożności wszczęcia postępowania.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów należy zauważyć, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w postanowieniu wydanym w trybie art. 61a § 1 Kpa organ nie może formułować wniosków i ocen dotyczących meritum żądania. Instytucja odmowy wszczęcia postępowania kończy się bowiem aktem formalnym, a nie merytorycznym (wyrok WSA w Krakowie z 22.02.2012 r., sygn. akt II SA/Kr 1356/11. LEX nr 1138530, wyrok WSA w Olsztynie z 13.12.2011 r., sygn. akt II SA/Ol 893/11. LEX nr 1094438). Zdaniem Sądu niecelowa jest zatem ocena zasadności podniesionych w skardze zarzutów odnoszących się do kwestii merytorycznych.

Rozpoznając ponownie wniosek G. Ż. o umorzenie postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu niniejszego wyroku.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 135 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz 152 p.p.s.a. orzekł jak w punkcie 1 i 2 sentencji. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w oparciu o przepis art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.