Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 52/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2015-04-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, ust. 1a
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 23, art. 27, art. 128, art. 130
journal: Dz.U. 2012 poz 788
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Janowska Sędzia WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant Sekretarz sądowy Mariola Krzywda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2015 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 listopada 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

W dniu 26 maja 2014 r. R. G. złożyła w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] wniosek o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad wujkiem – H. O. Do wniosku dołączyła orzeczenie Obwodowej Komisji ds. Inwalidztwa i Zatrudnienia w [...] z dnia 11 grudnia 1973 r. o zaliczeniu H. O. do pierwszej grupy inwalidów od dzieciństwa, a także zaświadczenie Sądu Rejonowego w [...] stwierdzające, że w dniu 5 sierpnia 2013 r. została ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego H. O. Oświadczyła, że jest jedyną rodziną dla wujka, nie pracuje, a z pracy zwolniła się, aby sprawować nad nim opiekę i posiada ma prawa do innych świadczeń.

Decyzją z dnia 14 lipca 2014 r., nr [...], Kierownik Gminnego Ośrodku Pomocy Społecznej w [...], działający z upoważnienia Wójta Gminy [...], odmówił R. G. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad H. O., legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał przepisy art. 2 pkt 2, art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1, , ust. 1a, ust. 1b, art. 24, art. 20 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2013 r., poz. 3) i art. 104 K.p.a. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ wskazał m.in., że H. O. jest bratem zmarłej matki wnioskodawczyni – K. T., która do czasu śmierci sprawowała nad im opiekę. Podał też, że R. G. zamieszkiwała pod wspólnym adresem z rodzicami oraz H. O., gdzie zamieszkuje nadal, i pomagała swej matce w opiece nad wujem. Organ stwierdził, że przeszkodą do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest wymóg, wynikający z art. 17 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który zawęża krąg uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego do osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym według przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obciąża on zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem. Z tego względu, zdaniem organu, wnioskodawczyni, jako dalsza krewna, nie posiada obowiązku alimentacyjnego wobec swojego wujka H. O. i nie spełnia warunku z art. 17 ust 1 pkt 4 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Na poparcie swego stanowiska organ powołał pogląd wyrażony w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 grudnia 2013 r., sygn. akt OPS 5/13, według którego osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Nie godząc się z tą decyzją R. G. wniosła odwołanie, zarzucając jest dla niej krzywdząca. Podniosła, że zwolniła się z pracy w celu sprawowania opieki nad wujkiem, który wymaga stałej całodobowej opieki, co uniemożliwia jej wykonywanie jakiegokolwiek zatrudnienia. Wskazała, że po śmierci matki w październiku 2012 r., przejęła opiekę nad wujkiem i nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, ani innych, o jakich mowa w ustawie, a wujek nie jest w stanie sam funkcjonować w społeczeństwie.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu decyzją z dnia 14 listopada 2014 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, po zrelacjonowaniu stanu faktycznego sprawy oraz omównieniu decyzji organu pierwszej instancji, przytoczył treść art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że uzyskanie świadczenia uzależnione jest od spełniania przesłanek pozytywnych z ust. 1, 1a i 1b, do jakich należy ciążenie na wnioskodawcy obowiązku alimentacyjnego (ust. 1 pkt 4) zgodnie z Kodeksem rodzinnym i opiekuńczym, a także nieistnienie przesłanek negatywnych określonych w ust. 5. Organ zaznaczył, że warunki te muszą być spełnione łącznie, gdyż niespełnienie choćby jednego z nich skutkuje odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Na tej podstawie uznał, że przesłanka sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną została spełniona, gdyż na zasadzie art. 3 pkt 21 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych znaczny stopień niepełnosprawności oznacza również zaliczenie do pierwszej grupy inwalidów. Ponadto, pomimo spełnienia przez stronę również warunku rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania zatrudnienia, świadczenie pielęgnacyjne nie może jednak zostać przyznane. Kolegium wskazało bowiem, że R. G. nie jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym, gdyż zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy obciąża on krewnych w linii prostej i rodzeństwo, natomiast zgodnie z art. 617 § 1 tej ustawy krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, a stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo. Organ wyjaśnił, że wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linę wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki prawnuki). Wujek nie jest natomiast ani krewnym w linii prostej R. G. ani jej rodzeństwem. Dalej Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji słusznie przywołał uchwałę NSA z dnia 9 grudnia 2013 r. i dodało, że podkreślono w niej zakaz nadawania przepisom - w oparciu o prokonstytucyjną wykładnię - znaczenia sprzecznego jej z brzmieniem, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Kolegium wyjaśniło, że organ decydujący o przyznaniu świadczenia jest związany przepisami prawa, co oznacza konieczność wydania decyzji odmownej w razie stwierdzenia niespełnienia ustawowych kryteriów. Ustawodawca nie zamieścił przy tym w ustawie przepisu umożliwiającego uwzględnienie przypadków szczególnych, wykraczających swoim stanem faktycznym poza kryteria ustalone we wskazanych przepisach, tj. nie pozostawił organom prawa przyznawania przedmiotowego świadczenia na zasadzie uznania administracyjnego. Końcowo organ odwoławczy stwierdził, że argumenty dotyczące stanu zdrowia osoby wymagającej opieki oraz braku innych osób mogących sprawować opiekę nie mają znaczenia w sprawie.

Na powyższą decyzję R. G. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skargę, w której powtórzyła zarzuty i argumentacją podnoszoną wcześniej w odwołaniu, dotyczącą okoliczności przejęcia i sprawowania opieki nad H. O., który jest bezdzietnym kawalerem. Podkreśliła ponadto, że spoczywają na niej wszelkie decyzje i czynności prawne związane z osobą wujka, a opiekę nad nim sprawuje 24 godziny na dobę. Wyjaśniła, że zdaje sobie sprawę, że nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem H. O., ale jest jedyną osobą, która może się nim zajmować.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu wniosło o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu, w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.

Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i 3 P.p.s.a.), skarga podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 P.p.s.a.

Kontrolując decyzję zaskarżoną w niniejszej sprawie, Sąd nie stwierdził aby przy jej wydaniu doszło do nieprawidłowości zarówno w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak i zastosowania do niego przepisów prawa materialnego, w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji zostało przeprowadzone prawidłowo, ustalenia organów nie budzą wątpliwości, ocena dokonana na podstawie przyjętych ustaleń znajduje umocowanie w zgromadzonym materiale dowodowym, a rozstrzygnięcie odpowiada przepisom prawa. Z tego też powodu Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest prawidłowa, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Przypomnienia wymaga, że przedmiot oceny Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 14 listopada 2014 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 14 lipca 2014 r. orzekającą o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Materialnoprawną przesłankę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r., poz. 1456, z późn. zm.). Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 tej ustawy, obowiązującą w chwili rozstrzygania przez organy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto, według art. 17 ust. 1a tej ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższe przepisy jednoznacznie stanowią, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje jedynie osobie, która spełnia łącznie określone w nim przesłanki.

Stan faktyczny ustalony przez organy w rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany przez skarżącą. Jak wynika z przedłożonych akt administracyjnych, R. G. opiekuje się H. O., będącym bratem jej matki, czyli wujem, zaliczonym na mocy orzeczenia Komisji do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia z dnia 11 grudnia 1973 r. do pierwszej grupy inwalidów z powodu inwalidztwa istniejącego od dzieciństwa. Jak zasadnie dostrzegł organ odwoławczy, posiadanie tego rodzaju orzeczenia jest w myśl art. 3 pkt 21 lit. d ustawy o świadczeniach rodzinnych równoznaczne z posiadaniem znacznego stopnia niepełnosprawności, stanowiącego jeden z wymogów uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ulega też wątpliwości, że w dniu 5 sierpnia 2013 r. skarżąca została przez Sąd Rejonowy w [...] ustanowiona opiekunem prawnym dla całkowicie ubezwłasnowolnionego H. O. (sygn. akt [...]). Natomiast skarżąca, będąc siostrzenicą H. O., nie należy do kręgu osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny stosownie do przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788, z późn. zm.).

W rozpoznawanej sprawie zasadnicza kwestia dotyczy wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych i rozstrzygnięcia, czy w świetle jej przepisów osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie przepisów art. 17 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy.

Zaznaczenia wymaga, że na tle powyższego zagadnienia w orzecznictwie sądowoadministracyjnym istniały istotne rozbieżności, które doprowadziły do podjęcia uchwały przez skład poszerzony Naczelnego Sądu Administracyjnego, który we wskazywanej przez organy uchwale siedmiu sędziów z dnia 9 grudnia 2013 r. (sygn. akt I OPS 5/13, dostępnej na stronie internetowej - Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.), stwierdził, że: "osobie, którą nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych".

W uzasadnieniu Sąd stwierdził m.in., że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r., nr 228, poz. 2255), jak i w toku kolejnych zmian tej ustawy, świadczenie to przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych regulacji prawnych, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych wprost stwierdzono, że świadczenie przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny.

Sąd wywodził, że stosowanie do art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych – obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 tej ustawy). Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (art. 129 § 2 tej ustawy). Nadto z mocy art. 23 i 27 omawianej ustawy także małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy oraz przyczyniania się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Co więcej, w myśl art. 130 tej ustawy obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka. Poza tym zgodnie z art. 617 § 1 tego Kodeksu, krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Krewnymi w linii bocznej są osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, a nie są krewnymi w linii prostej. Tak więc krewnymi w linii prostej są zstępni i wstępni - zstępnym jest syn, wnuk, wstępnym - ojciec i dziadek, rodzeństwem zaś osoby mające choćby jednego wspólnego przodka. Z kolei wuj nie jest osobą spokrewnioną w stopniu pierwszym.

Dalej argumentował Sąd, że przepis art. 17 ust 1 i art. 17 ust 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez odesłanie do przepisów ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji. W ocenie składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyrażonej w uchwale I OPS 5/13, treść omawianych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jasna a ustalenie z nich normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Nie może być zatem uzupełniona przez inne rozumienie zakresu podmiotowego obowiązku alimentacyjnego, niż to wynika z Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Według Sądu, wpływ na kształtowanie rozwiązań prawnych dotyczących określenia uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego miało bez wątpienia orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Zarówno w wyroku z dnia 15 listopada 2006 r. sygn. akt P 23/05 (OTK ZU-A 2006, nr 10, poz. 151), jak i w przywołanych wyżej wyrokach z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07, Trybunał Konstytucyjny nie zakwestionował jako niekonstytucyjnego wymogu istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy osobą sprawującą opiekę i podopiecznym. Wręcz przeciwnie, wyraził pogląd, że z woli ustawodawcy nie sam fakt opieki nad osobą niepełnosprawną, czy też rezygnacja dla jej sprawowania z zatrudnienia, lecz szczególna więź prawna pomiędzy osobą opiekuna a osobą niepełnosprawną wyróżnia grupę uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego. Co należy podkreślić, cechą relewantną podmiotów potencjalnie uprawnionych do tego świadczenia jest rezygnacja z zatrudnienia dla wywiązania się z szeroko rozumianego obowiązku alimentacyjnego. Celem tych regulacji jest bowiem to, by osoba zmuszona do rezygnacji z zatrudnienia w związku z wykonaniem ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego sama nie popadła w niedostatek, tracąc źródło utrzymania. Nie jest natomiast intencją ustawodawcy wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. NSA podniósł, że wykładnia gramatyczna omawianych przepisów, ich znaczenie językowe, zgodne są z rezultatem wykładni systemowej i funkcjonalnej.

Poza tym, Sąd uznał za niedopuszczalne sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, wskazując, że przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP i wyrażone na ich gruncie zasady równości wobec prawa oraz pomocy i ochrony osób niepełnosprawnych, nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te zawierają bowiem treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe, ani nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Nie można natomiast, z powołaniem się na wykładnię prokonstytucyjną, nadawać znaczenia przepisom ustawy sprzecznego z jej brzmieniem, uzasadniając to tym, że sędziowie w sprawowaniu swego urzędu podlegają zarówno Konstytucji, jaki i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Stosowanie prawa przez sądy nie powinno bowiem wypełniać istniejących instytucji prawnych zupełnie nowymi treściami, wbrew jasno wyrażonej woli ustawodawcy. Nie można zatem, powołując się na ogóle zasady konstytucyjne, wyprowadzać wniosków, że prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala przyjąć, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje również osobie niezobowiązanej do alimentacji, która sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną.

W tym miejscu zauważyć przyjdzie, że wprawdzie przywoływana uchwała została podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do dnia 1 stycznia 2013 r., natomiast aktualnie ustawa ta obowiązuje w brzmieniu znowelizowanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2012 r. poz. 1548), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Ustawa ta wprowadziła szereg zmian w zakresie zasad ustalania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, jednak zmianie nie uległ zapis uzależniający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego od istnienia obowiązku alimentacyjnego pomiędzy niepełnosprawnym a opiekunem, zamieszczony przed nowelizacją w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy, a obecnie w ust. 1 pkt 4 tego przepisu ustawy. Z tego tez względu wyrażony w powołanej uchwale z dnia 9 grudnia 2013 r. pogląd prawny wraz z argumentacją na jego poparcie, zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym.

Kierując się przedstawionymi wyżej argumentami, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, należało uznać, że warunkiem koniecznym ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w oparciu o art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest przynależność wnioskodawcy do kręgu osób obciążonych wobec osoby wymagającej opieki obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Innymi słowy, brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Skarżąca, będąca siostrzenicą H. O., którym się na co dzień opiekuje, nie należy do kręgu podmiotów wymienionych w tym przepisie. Na skarżącej nie ciąży wobec wuja obowiązek alimentacyjny, w związku z czym, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące otrzymanie świadczenia pielęgnacyjnego. Także fakt, że skarżąca została ustanowiona opiekunem całkowicie ubezwłasnowolnionego H. O. nie może - w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - uprawniać skarżącej do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego. W szczególności, wobec treści ust. 1 pkt 4 tego przepisu sprawowanie opieki nad osobą ubezwłasnowolnioną nie możne zastępować istnienia przesłanki obowiązku alimentacyjnego. Jakkolwiek więc zrozumiała jest obiektywnie trudna sytuacja życiowa skarżącej, to trzeba podkreślić, że na gruncie niniejszej sprawy organy administracji odmawiając przyznania prawa do dodatku pielęgnacyjnego, kierowały się ściśle określonymi kryteriami ustawowymi i nie działały w ramach uznania administracyjnego. O przyznaniu prawa do tego świadczenia nie może bowiem przesądzać sam fakt sprawowania opieki faktycznej i prawnej nad osobą niepełnosprawną, bez istnienia obowiązku alimentacyjnego. Treść art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza możliwość rozszerzenia przez organ administracji publicznej kręgu osób wymienionych w art. 17 ust. 1 i 1a tej ustawy w drodze wykładni prokonstytucyjnej, celowościowej, czy systemowej. Z kolei sądy administracyjne nie są uprawnione do orzekania o zgodności z Konstytucją rozwiązania ustawodawczego, gdyż należy to do wyłącznej kompetencji Trybunału Konstytucyjnego (art. 188 Konstytucji). Ponadto nie posiadają kompetencji do zastępowania ustawodawcy i tworzenia w drodze wykładni nowej normy prawnej, zwłaszcza gdy dokonana wykładnia gramatyczna nie wymaga uściślenia w toku dalszej wykładni.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.