Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt I SA/Lu 406/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2006-11-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Irena Szarewicz-Iwaniuk (spr.), Sędziowie NSA Anna Kwiatek,, WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Asystent sędziego Anna Strzelec, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 29 listopada 2006 r. sprawy ze skargi A. SA w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych - oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] Dyrektor Izby Skarbowej, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego i art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954/, po rozpatrzeniu zażalenia A. S.A. w W. na postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego z dnia [...] marca 2006 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych w wysokości 4.729,70 zł – utrzymał w mocy rozstrzygniecie organu I instancji.

Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego - jako organ egzekucyjny - otrzymał do egzekucyjnej realizacji tytuł wykonawczy nr [...] /zmieniony na [...]/ wystawiony na A S.A. Centrala Zakład Gospodarowania Nieruchomościami przez Burmistrza Miasta. Tytułem tym objęto zaległy podatek od nieruchomości za miesiące od stycznia do kwietnia 2004 r. w łącznej kwocie 72.411,80 zł wraz z odsetkami za zwłokę.

W celu realizacji w/w tytułu wykonawczego zawiadomieniem z dnia 12 października 2004 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia prawa majątkowego Spółki stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego w INVEST-BANK S.A. Oddział w L. W dniach od 1 do 5 sierpnia 2005 r. wyegzekwowano kwotę 4.729,65 zł, która pokryła należne koszty egzekucyjne

Pismem z dnia 29 września 2005 r. Spółka wystąpiła do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, o ile postępowanie egzekucyjne zostało zakończone.

Pismem z dnia 27 stycznia 2006 r. wierzyciel poinformował organ egzekucyjny, że zaległości w podatku od nieruchomości objęte przedmiotowym tytułem zostały uregulowane, wobec czego wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

W związku z tym, iż postępowanie egzekucyjne zostało w sprawie zakończone, stosownie do wniosku Spółki, postanowieniem z dnia 2 marca 2006 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego.

Postanowienie to Spółka zakwestionowała zażaleniem, w którym zaskarżonemu rozstrzygniecie zarzuciła naruszenie art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /zwanej dalej również "ustawą egzekucyjną" / poprzez bezpodstawne naliczenie i pobranie od PKP S.A. kosztów postępowania egzekucyjnego, pomimo że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, z uwagi na naruszenie art. 19, art. 22 § 2 i 3, art. 27 § 1 pkt. 4, 5 i 7 oraz art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej. Dodatkowo podniesiono, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego nie był właściwy do prowadzenia egzekucji, bowiem PKP S.A. spełnia kryteria uznania jej za duży podmiot /art. 5 ust. 9b ustawy z dnia 21 czerwca 1996 r. o urzędach i izbach skarbowych/, stąd od 1 stycznia 2004 r. urzędem właściwym miejscowo do prowadzenia egzekucji należności pieniężnych był inny urząd, utworzony dla obsługi tzw. "dużych podatników". Według Spółki tytuł wykonawczy zawierał wady formalne, albowiem nie umieszczono na nim pieczęci urzędowej wierzyciela, nie podano, czy zostało ustanowione zabezpieczenie na poczet dochodzonych należności i nie wskazano podstawy pierwszeństwa zaspokojenia należności pieniężnej w myśl art. 115 § 1 pkt 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Jak wskazała, prawidłowa realizacja przez organ egzekucyjny przepisu art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej uniemożliwiłaby powstanie kosztów egzekucyjnych obciążających zobowiązanego. Tym samym nienależnie pobrane od PKP S.A. koszty egzekucyjne powinny zostać stronie zwrócone wraz z odsetkami.

Rozpatrując zażalenie Dyrektor Izby Skarbowej nie podzielił zarzutów i wniosków w nim zawartych. Wskazując na dyspozycję art. 26 § 1 i § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zauważył, iż zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało doręczone dłużnikowi INVEST-BANK S. A. Odział w L. w dniu 18 października 2004 r.

Natomiast odbiór odpisu tytułu wykonawczego wraz z odpisem zawiadomienia Spółka potwierdziła w dniu 25 października 2004 r.

Wskazano, iż odpis tytułu wykonawczego /część G/ zawierał pouczenie o przysługującym zobowiązanemu prawie wniesienia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego – w terminie 7 dni, a stosownie do art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji może być również prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ oraz niespełnienie przez tytuł wykonawczy wymogów określonych w art. 27 tej ustawy.

Termin do wniesienia zarzutów upłynął z dniem 2 listopada 2004 r.

Spółka z uprawnienia tego nie skorzystała, tym samym podnoszenie takich zarzutów na etapie postępowania zażaleniowego w przedmiocie kosztów egzekucyjnych - nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Dyrektor Izby Skarbowej wyjaśnił ponadto, że w celu wyegzekwowania należności organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziane w art. 1a pkt 12 ustawy egzekucyjnej – egzekucję z rachunku bankowego i szczegółowo uzasadnił, powołując się na treść art. 64 § 1, 6, 7 i 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w jaki sposób wyliczono koszty egzekucyjne w przedmiotowej sprawie. Na koszty egzekucyjne w sprawie składa się opłata manipulacyjna w kwocie 788,28 zł oraz opłata za zajęcie innych wierzytelności pieniężnych w wysokości 3.941,41 zł. Wskazał, że obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności pieniężnych u dłużnika zajętej wierzytelności powstaje z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, zaś uiszczenia opłaty manipulacyjnej z chwilą doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego /art. 64 § 9 i § 10 ustawy egzekucyjnej/.

W ocenie Dyrektora, zgodnie z art. 64c § 1 w/w ustawy obciążenie strony tymi kosztami jest w pełni uzasadnione.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie A. S.A. w W. wniosły o uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] kwietnia 2006 r. oraz poprzedzającego go postanowienia organu I instancji, zarzucając zaskarżonemu rozstrzygnięciu:

I.

a/ naruszenie prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 64c § 1 i 3 ustawy egzekucyjnej przez przyjęcie, iż naruszenie art. art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 4, 5, i 7 tej ustawy może być tylko podstawą zarzutu z art. 33 ustawy egzekucyjnej, zaś nie świadczy o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji w sprawie;

b/ naruszeniem art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 1 i 3 Kodeksu postępowania administracyjnego /dalej "kpa"/ , poprzez nie ustosunkowanie się do zarzutu naruszenia art. 29 § 2 w zw. z art. 27 § 1 pkt 4, 5 i 7 ustawy egzekucyjnej;

c/ naruszeniem art. 7 i 8 kpa, poprzez nie wyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego i uznanie za dopuszczalne czerpanie przez organ egzekucyjny – kosztem majątku zobowiązanego – zysków z postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego z naruszeniem prawa, podczas gdy ustawa w art. 64c § 3 wyraźnie stanowi, że koszty postępowania egzekucyjnego wszczętego i prowadzonego niezgodnie z prawem, nie mogą obciążać zobowiązanego.

II. Ponadto skarżąca Spółka wnioskowała o orzeczenie, że:

a/ nie oznaczenie przez wierzyciela wystawionych tytułów wykonawczych pieczęcią urzędową wierzyciela, nie podanie podstawy prawnej pierwszeństwa zaspokojenia należności i nie podanie, czy dochodzone należności zostały zabezpieczone, stanowi naruszenie art. 27 § 1 pkt. 4, 5 i 7 ustawy egzekucyjnej, a w konsekwencji stanowi przesłankę niedopuszczalności prowadzenia egzekucji - zgodnie z art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej;

b/ A. S.A. należy się zwrot kwot wraz z naliczonymi odsetkami od dnia ich pobrania, pobranych z tytułu kosztów egzekucyjnych.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wnosił o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

W dniu 27 listopada 2006 r. wpłynęło pismo procesowe A. S.A. z dnia 23 listopada 2006 r., stanowiące odniesienie się do argumentacji Dyrektora Izby Skarbowej, zawartej w odpowiedzi na skargę, w którym strona podtrzymała w pełni zarzuty skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Przede wszystkim wskazać należy, iż sąd administracyjny, stosownie do swojej kognicji dokonuje kontroli zaskarżonych doń aktów pod względem ich zgodności z prawem – art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 – Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz. U. Nr 153, poz. 1269/ oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – dalej: "ppsa"/, nie jest zaś trzecią instancją w postępowaniu administracyjnym i nie orzeka merytorycznie w sprawie rozpatrzonej przez organ administracji.

Stąd żądania sformułowane w pkt. II lit a i b nie mogły być, nawet w razie stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie niezgodne jest z prawem, uwzględnione przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.

Dokonując zaś kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o powołane wyżej przepisy prawa Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza.

Stosownie do art. 134 § 1 ppsa, sądowa kontrola legalności zaskarżonych aktów dokonywana jest w granicach sprawy administracyjnej rozstrzygniętej danym aktem. Dla określenia granic sądowej kontroli niezbędne jest więc oznaczenie podmiotowych i przedmiotowych elementów wyznaczających sprawę administracyjną rozstrzygniętą zaskarżonym aktem. W sytuacji, gdy postępowanie wszczęte zostało na wniosek uprawnionego do jego wniesienia podmiotu, treść wniosku przesądza o przedmiotowym zakresie sprawy podlegającej rozstrzygnięciu przez organ administracyjny.

W rozpoznawanej sprawie nie ma wątpliwości, że wobec skarżącej Spółki toczyło się postępowanie egzekucyjne, a po jego zakończeniu wskutek wyegzekwowania dochodzonej należności, postanowieniem z dnia 2 marca 2006 r., stosownie do wniosku skarżąc Spółki z dnia 29 września 2005 r. organ egzekucyjny określił wysokość kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie w oparciu o dyspozycję art. 64c § 1 i 7 ustawy egzekucyjnej. Bezsporne jest przy tym, że powstałe w egzekucji koszty egzekucyjne pobrane zostały na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego, a więc stosownie do art. 64c § 6 ustawy egzekucyjnej.

W odpowiedzi na wniosek skarżącej, organ egzekucyjny wydał postanowienie w sprawie kosztów egzekucyjnych określając ich wysokość, wskazując podstawę ich obliczenia z wymienieniem tytułu pobrania i przytoczeniem odpowiednich przepisów ustawy egzekucyjnej /art. 64 § 1 pkt 4 i § 6/. Tym samym postanowienie to wyczerpywało zakres złożonego przez Spółkę żądania i w pełni go rozstrzygało.

W postępowaniu odwoławczym Spółka domagała się przede wszystkim wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji oraz zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych, wskazując na niewłaściwość organu, który przeprowadzał egzekucję oraz wadliwość tytułu wykonawczego.

Organ odwoławczy prawidłowo podniósł, że sformułowane w zażaleniu zarzuty faktycznie zmierzały do zmiany przedmiotowej tożsamości sprawy rozstrzygniętej postanowieniem organu egzekucyjnego. Postanowienie organu egzekucyjnego nie obejmowało /bo w związku z wnioskiem Spółki z dnia 29 września 2005 r. – k.5 akt egzekucyjnych, nie mogło obejmować/ rozstrzygnięcia w sprawie rozpoznania zarzutów mających podstawę w art. 33 pkt 9 i 10 ustawy egzekucyjnej, bowiem Spółka w sprawie prowadzenia egzekucji nie zgłaszała zarzutów do organu egzekucyjnego, pomimo pouczenia o przysługującym jej uprawnieniu.

Wprawdzie przepis art. 29 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada na organ egzekucyjny obowiązek zbadania z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej, a w § 2 obowiązek zwrotu tytułu egzekucyjnego wierzycielowi jeżeli tytuł ten nie spełnia wymogów art. 27 ustawy, jednakże kontrola i ocena działań organu egzekucyjnego przez zobowiązanego znajduje swoje urzeczywistnienie we wskazanym już art. 33 ustawy egzekucyjnej.

Zakres rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy wyznaczony był zakresem rozstrzygnięcia organu I instancji – organu egzekucyjnego, organ odwoławczy nie mógł zmienić rodzaju sprawy, bowiem w postępowaniu odwoławczym mogła być rozpoznana i rozstrzygnięta wyłącznie tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym sprawa. Z tego względu w sprawie zakończonej przez organ egzekucyjny postanowieniem w sprawie kosztów egzekucyjnych, wydanym na żądanie zobowiązanego, organ odwoławczy nie był uprawniony do badania okoliczności mających - zdaniem skarżącej -wskazywać na niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji. Okoliczności te i ich ocena prawna mogły być bowiem rozpoznawane wyłącznie na podstawie wniesionych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Dlatego też prawidłowo wywiodły organy podatkowe, że Spółka nie składając zarzutów w trybie art. 33 ustawy egzekucyjnej, pozbawiła się możliwości uniknięcia postępowania egzekucyjnego, wszczętego na podstawie tegoż tytułu wykonawczego, co spowodowało, że w obecnym postępowaniu podnoszenie takich zastrzeżeń może mieć jedynie charakter polemiczny, nie wpływający na byt zakończonego już postępowania egzekucyjnego /por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 24 sierpnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 1750/06/. Tym samym nie mogła skutecznie wskazywać, zarówno na etapie postępowania odwoławczego jak i w skardze na naruszenie przez ten organ przepisów art. 19, art. 22 § 2 i § 3, art. 27 § 1 pkt 4, 5 i 7 i art. 29 § 2 ustawy egzekucyjnej.

Wbrew również zarzutom skargi, art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej nie stanowi podstawy prawnej do rozstrzygnięcia o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu postępowania egzekucyjnego, lecz stanowi podstawę prawną do zwrotu kosztów egzekucyjnych zobowiązanemu i ewentualnego obciążenia nimi wierzyciela w sytuacji, gdy po pobraniu tych należności /zgodnie z zasadą określoną w art. 64c § 1 zd. 2 ustawy/ "okaże się", że egzekucja prowadzona była niezgodnie z prawem. Fakt ten może okazać się, zostać stwierdzony orzeczeniem właściwego organu, jedynie w postępowaniu mogącym fakt ten ustalić. Będzie to więc stosowna decyzja organu administracji publicznej, bądź wyrok sądowy, które w swej treści przesadzają, że tytuł wykonawczy nie powinien był być wydany lub, że został niewłaściwie wprowadzony do obrotu prawnego. Tym samym jedynym postępowaniem, w którym powyższy fakt organ egzekucyjny może stwierdzić, jest postępowanie w sprawie zgłoszonych, na podstawie art. 33 ustawy egzekucyjnej zarzutów egzekucyjnych, bowiem pobranie kosztów egzekucyjnych wskazuje, że organ ten uznał dopuszczalność egzekucji administracyjnej i przystąpił do egzekucji.

Przepis art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej wyraźnie stwierdza, że zobowiązanemu zwraca się koszty egzekucyjne, gdy okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, a więc zakłada, że zwrot tych kosztów następuje po wcześniejszym stwierdzeniu tego faktu, co również przesądza, że przepis ten nie może stanowić podstawy do czynienia co do tego faktu ustaleń.

Przepisy tej ustawy, podobnie jak wszystkie powszechnie obowiązujące przepisy prawa, zawierają domniemanie, iż organy administracji publicznej działają na podstawie prawa, a dla obalenia tego domniemania przewidują określone tryby postępowania, które uruchomić mogą uczestnicy postępowania.

W sprawie bezspornym jest, że wyegzekwowany obowiązek był od skarżącej wymagalny oraz, że jak stwierdziła, nie złożyła ona zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego, a brak wniosku zawierającego zarzuty egzekucyjne wykluczał możliwość czynienia tych zarzutów w toku odrębnego postępowania – w sprawie kosztów postępowania. Postępowanie to toczy się zawsze z udziałem jednego z uczestników postępowania egzekucyjnego, co również uniemożliwia podnoszenie w jego ramach zarzutów, co do których musi mieć możliwość wypowiedzenia się każdy z uczestników postępowania egzekucyjnego.

Nie ma wątpliwości, że wniosek skarżącej złożony został w sprawie kosztów egzekucyjnych, a tym samym zakreślał ramy wszczętego postępowania w obu instancjach administracyjnych oraz granice sprawy, w ramach której sąd administracyjny mógł badać legalność podjętych przez te organy rozstrzygnięć.

Zdaniem Sądu, każde działanie lub zaniechanie działania przez podmioty prawne w postępowaniu egzekucyjnym /zarówno przez wierzyciela, zobowiązanego, jak i organ egzekucyjny/ wiąże się z ryzykiem obalenia domniemania zgodności z prawem ich zachowań, jednakże podmioty te muszą /i mają/ procesową gwarancję dla obalania tego domniemania. Pozaprocesowe obalenie tego domniemania, poza ramami instytucji służących jego podważeniu, jest w ocenie Sądu niedopuszczalne. Badanie zarzutów skarżącej, zgłoszonych w postępowaniu odwoławczym w sprawie kosztów egzekucyjnych, powodowałoby rażące naruszenie art. 138 kpa przez organ odwoławczy, a badanie ich przez Sąd naruszałoby art. 134 § 1 ppsa.

Reasumując stwierdzić więc należy, że skoro treść podjętych w sprawie rozstrzygnięć odpowiadała wyczerpująco wskazanej w nich podstawie prawnej i została uzasadniona, to za bezzasadny również uznać należy zarzut skargi o naruszeniu zaskarżonymi postanowieniami art. 7, art. 8 i art. 124 § 2 w związku z art. 107 § 1 i § 3 kpa w związku z art. 18 ustawy egzekucyjnej.

Z tych względów Sąd uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania legalności zaskarżonego postanowienia i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.