Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 972/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 pkt4
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.
article: art. 145 par 1 pkt 1 a,c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędzia: WSA Inga Gołowska Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym w dniu 30 listopada 2020 r. sprawy ze skargi Wójta Gminy K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych).


UZASADNIENIE

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. jako organ egzekucyjny prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku D. W. S. Sp. z o.o. w oparciu o tytuły wykonawcze wystawione przez Wójta Gminy K. na zaległości w podatku od nieruchomości. W toku prowadzonej egzekucji dokonano zajęcia rachunku bankowego w Banku [...] i dokonano zajęć innych wierzytelności w Urzędzie Skarbowym w Z. (zwrot podatku od towarów i usług). Podejmowane czynności egzekucyjne okazały się bezskuteczne bowiem nie stwierdzono majątku, który mógłby zaspokoić wierzyciela. Próby zajęć innych składników majątkowych nie przyniosły skutku.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z [...] listopada 2018 r, nr [...], na podstawie art. 59 § 3 w zw. z art. 59 § 2 ustawy z dnia [...] czerwca [...] r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. [...] ze zm., zwanej dalej "u.p.e.a."), umorzył postępowanie egzekucyjne zawiadamiając wierzyciela o wysokości kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł.

Wójt Gminy K. (wierzyciel) pismem z [...] listopada 2018 r. wskazując na treść art.64c § 7 u.p.e.a. zwrócił się o wydanie postanowienia w przedmiocie kosztów egzekucyjnych.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w dniu [...] grudnia 2018 r. wydał postanowienie obciążające wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.

Wierzyciel wniósł zażalenie na powyższe postanowienie kwestionując naliczenie opłaty za zajęcie rachunku bankowego w związku z brakiem środków na tym rachunku i powołał się na wyrok NSA z [...] kwietnia 2018r. sygn. akt: II FSK 914/16 i wyrok TK z 28 czerwca 2015r. sygn. akt: SK 31/14, domagając się uchylenie postanowienia organu I instancji.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z [...] lutego 2019 r., nr [...], po rozpoznaniu zażalenia Wójta Gminy K. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. W pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 64 § [...] pkt 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za zajęcie wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych 5% egzekwowanej należności nie mniej niż [...] zł. W prowadzonym postępowaniu zajęto rachunek bankowy (zawiadomieniem z [...] marca 2011 r. nr [...]). Pismem z [...] kwietnia 2011 r. dłużnik zajętej wierzytelności wskazał, że rachunki bankowe zostały zablokowane do wysokości zajętej wierzytelności. Zastosowanie środka egzekucyjnego nie skutkowało przekazaniem środków pieniężnych ale nie zmienia to faktu, iż do zastosowania środka egzekucyjnego doszło. Taka okoliczność nie zmienia jednak tego, że od zastosowanego środka egzekucyjnego należy naliczyć opłatę.

W wyniku skargi Wójta Gminy K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 490/19, uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z [...] lutego 2019 r., nr [...], i poprzedzające je postanowienie organu I instancji. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia WSA stwierdził, że organy administracji ustalając wysokość kosztów egzekucyjnych, nie wzięły pod uwagę skutków, jakie przy określeniu kosztów wywołuje wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. Dodatkowo WSA w Krakowie zauważył, że organ egzekucyjny winien wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, które obciążają wierzyciela, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Sąd podzielił również argumentację wierzyciela, dotyczącą zasadności naliczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, uznając, że w postępowaniu egzekucyjnym, zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, a nie zaś sam rachunek bankowy jako narzędzie oszczędnościowo-rozliczeniowe. Tym samym Sąd uznał za nieuzasadnione obciążenie wierzyciela kosztami wyliczonymi na podstawie art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. w sytuacji, gdy od momentu wszczęcia egzekucji do jej zakończenia na zajętych rachunkach bankowych nie było środków pieniężnych.

Ponownie rozpoznając sprawę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z [...] czerwca 2020 r., nr: [...], określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela w tej samej kwocie co poprzednio tj. [...] zł, uznając, że mieszczą się one w górnym limicie ustalonym zgodnie z przepisami u.p.e.a. W uzasadnieniu postanowienia wykazano konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym, które miały wpływ na powstanie kosztów egzekucyjnych w ustalonej wysokości.

Wierzyciel w zażaleniu zarzucił naruszenie:

- art. 124 § 2 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne ustalenia faktyczne organu egzekucyjnego oraz brak wyjaśnienia sprzeczności pomiędzy dokumentami informującymi o podejmowanych czynnościach;

- art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w prawomocnym orzeczeniu Sądu;

- art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. poprzez uznanie, że opłata wskazana w tym przepisie powinna być naliczana za próbę zajęcia wierzytelności, a nie za skuteczne zajęcie rzeczywiście istniejącej wierzytelności.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r., nr [...], utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Uzasadniając swoje stanowisko organ odwoławczy podał, że organ egzekucyjny, wskutek uprawomocnienia się orzeczenia WSA w Krakowie i wyeliminowania z obrotu prawnego postanowień organów I i II instancji, ponownie rozpoznał merytorycznie wniosek wierzyciela i zaskarżonym obecnie postanowieniem ponownie obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, stosując się do wytycznych Sądu. W analizowanej sprawie koszty egzekucyjne powstały w wyniku zajęcia przez organ egzekucyjny wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego zobowiązanej w [...] S.A. oraz zajęcia wierzytelności zobowiązanej z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług. Koszty egzekucyjne związane z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego zostały uregulowane z majątku zobowiązanej i tym samym nie stanowiły kosztów obciążających wierzyciela.

Z przedstawionego w postanowieniu organu I instancji zestawienia czynności, których wykonanie spowodowało naliczenie kosztów egzekucyjnych, wynika, że obejmują one głównie opłatę manipulacyjną oraz opłatę za zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług (bez opłat związanych z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej).

W opinii organu odwoławczego organ egzekucyjny wypełnił tym samym zalecenia WSA w Krakowie, uwzględniając wyrok Trybunału Konstytucyjnego i ponownie obliczając koszty egzekucyjne zgodnie z opisanymi w postanowieniu zasadami obliczania i miarkowania opłaty za czynności egzekucyjne.

Organ odwoławczy odniósł się również do zarzutów zażalenia, wskazując na ich bezzasadność.

Wójt Gminy K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zarzucił naruszenie:

1. art. 153 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie przy ponownym orzekaniu wytycznych wynikających z wyroku WSA w Krakowie z 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 490/19, w zakresie:

- oceny prawnej co do zasadności naliczania opłaty egzekucyjnej za próbę zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a nie za skuteczne zajęcie rzeczywiście istniejącej wierzytelności, tj. w zakresie właściwej wykładni art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.,

- wskazania Sądu, że naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych, tj. niezastosowania wytycznych z wyroku Trybunału Konstytucyjnego;

2. art. 8 § 1 k.p.a. poprzez wykazanie jako podstawy naliczenia kosztów egzekucyjnych

obciążających wierzyciela innych czynności egzekucyjnych (tj. zajęcia wierzytelności

z tytułu zwrotu podatku VAT) niż w zawiadomieniu o wysokości koszów z [...].11.2018 r. - w celu ominięcia skutków prawomocnego orzeczenia Sądu;

3. art. 124 § 2 i art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez:

- brak wskazania w uzasadnieniu postanowienia wysokości kosztów egzekucyjnych

wyegzekwowanych od zobowiązanej spółki, bez czego nie da się ocenić, czy został

zaspokojony interes finansowy organu - adekwatnie do nakładu pracy i poziomu

skomplikowania stosowanych czynności egzekucyjnych,

- brak dokonania należytej analizy w zakresie adekwatności wysokości ustalonych

kosztów do efektywności prowadzonej egzekucji.

W uzasadnieniu skargi podano, że z dokonanych przez organ egzekucyjny zajęć z tytułu zwrotu podatku VAT wierzyciel nie uzyskał żadnego zaspokojenia. Organ egzekucyjny natomiast "zainkasował dla siebie wszystkie środki jakie udało mu się uzyskać od zobowiązanej spółki (...) i dochodzi dalszych opłat od wierzyciela". Wierzyciel wskazał, że niewyjaśnienie jaka łączna kwota kosztów egzekucyjnych została pobrana od spółki, nie pozwala na dokonanie właściwych ocen co do adekwatności żądanych kwot w stosunku do efektywności przeprowadzonej egzekucji. Nie można też uznać, że obciążenie wierzyciela kosztami ww. czynności ponad kwoty uzyskane z zajętej wierzytelności ma walor adekwatności, bowiem "czynność przeksięgowania zajętych środków nie była ani czasochłonna ani wymagająca znacznego nakładu". Dodatkowo wierzyciel zarzucił, że kwota kosztów egzekucyjnych ustalona w sentencji postanowienia organu egzekucyjnego jest sprzeczna z kwotą zawartą w uzasadnieniu tego postanowienia.

Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 z późn. zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej jako "p.p.s.a.") kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 cytowanej ustawy, sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W kontekście powyższego trzeba zaznaczyć, że każde naruszenie przepisów prawa materialnego, czy procesowego należy oceniać przez pryzmat jego wpływu na treść rozstrzygnięcia. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.

Niniejsza sprawa została rozpoznana w postępowaniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., ponieważ przedmiotem skargi jest postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w oparciu o wyżej opisane zasady, Sąd orzekający w niniejszej sprawie doszedł do przekonania, że narusza ono przepisy prawa, w szczególności art. 153 p.p.s.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób powodujący konieczność wyeliminowania go z obrotu prawnego.

Istotą kontrolowanego postępowania jest rozstrzygnięcie, czy zasadnie obciążano Wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego po zakończeniu (umorzeniu) postępowania egzekucyjnego w łącznej kwocie [...]zł w ponownie prowadzonym postępowaniu, po wydaniu prawomocnego wyroku WSA w Krakowie z 18 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Kr 490/19. Zgodnie bowiem z art. 153 p.p.s.a. cena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.

Wskazanym powyżej wyrokiem WSA w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienia organów obu instancji. W uzasadnieniu zwarł wskazanie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ egzekucyjny, obciążając Wierzyciela kosztami postepowania egzekucyjnego, zobowiązany będzie uwzględnić wykładnię powołanych przepisów, zaprezentowaną w przedmiotowym uzasadnieniu, a także zobowiązany będzie do wydania rozstrzygnięcia zgodnie z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14 (Dz. U. z 2016 r. poz. 1244), do którego Sąd odniósł się szczegółowo, ze szczególnym uwzględnieniem okoliczności, że brak określenia górnej granicy opłat egzekucyjnych oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w przypadku należności o znacznej wartości) następuje całkowite zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną. Naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

Analizując sprawę pod tym kątem, Sąd stwierdził, że organ odwoławczy w dalszym ciągu nie wykonał wyżej przytoczonych wskazań WSA w Krakowie, czym naruszył art. 153 p.p.s.a.

Podstawą obciążenia strony Skarżącej kosztami postępowania egzekucyjnego za dokonane czynności były, co do zasady, przepisy art. 64 § 1 pkt 4, a w zakresie poboru opłaty manipulacyjnej art. 64 § 6, a także regulacje art. 64c § 4 i § 6a pkt 2 oraz art. 64b u.p.e.a.

Organ uznając, że wypełnia wskazania Sądu dotyczące miarkowania wysokości kosztów z uwzględnieniem prawidłowej wykładni wyroku TK, określił maksymalną kwotę kosztów za zajęcie wierzytelności pieniężnej (na które składały się opłata manipulacyjna oraz opłaty za zajęcie wierzytelności z tytułu zwrotu podatku od towarów i usług, bez opłat związanych z zajęciem wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanej) pomiędzy 1% i 8% (w przypadku opłaty manipulacyjnej) oraz pomiędzy 5% i 8% (w przypadku zajęcia innych wierzytelności). W oparciu o powyższe organ egzekucyjny ustalił, że maksymalna kwota opłaty manipulacyjnej nie może być wyższa niż 4.275 zł (1/8 z 34.200 zł), natomiast koszty egzekucyjne za zajęcie innych wierzytelności nie mogą być wyższe niż 21.375 zł (5/8 z 34.200 zł). Tym samym nałożona kwota kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie mieści się w tak ustalonej górnej granicy.

Takie natomiast wykonanie przytoczonych wskazań WSA należy uznać za wyłącznie formalne i częściowe. Do poprawnego wypełnienia zaleceń WSA konieczne było nie tylko ustalenie górnej granicy kosztów egzekucyjnych, co organ uczynił, ale także przede wszystkim rzeczywiste miarkowanie tych kosztów w oparciu o kryteria wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. Ta operacja organu z kolei, powinna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu orzeczenia, co w konsekwencji dopiero umożliwi Sądowi merytoryczną kontrolę rozstrzygnięcia. Tego natomiast organ w dalszym ciągu nie uczynił. Nie spełnia wymogów miarkowania ustalenie górnej granicy kosztów i przytoczenie zestawienia dokonanych czynności bez powiązania ich z ww. kryteriami, gdyż jak wyżej skazano, nie poddaje się to kontroli Sądu. Miarkować to: dokładnie odmierzać coś, stosować do czegoś jakąś miarkę; dozować, wymierzać (Słownik SJP).

W tym stanie sprawy, mając na uwadze wysoką kwotę kosztów egzekucyjnych przy braku jakiekolwiek zaspokojenia Wierzyciela, można mówić o całkowitym zerwaniu związku między świadczeniem organu egzekucyjnego a wysokością ponoszonych opłat za dokonanie tych czynności. W ocenie Sądu, nałożone obecnie na wierzyciela w przedmiotowej sprawie koszty czynności egzekucyjnych w łącznej wysokości [...] zł, zwłaszcza w sytuacji niewyegzekwowania należności, nie są formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, a stają się jedynie dodatkową sankcją pieniężną i w konsekwencji nieuzasadnionym dochodem organu. Jak słusznie wskazał WSA w przedmiotowym wyroku naliczone koszty postępowania nie mogą stać się dochodem organu nieuzasadnionym wielkością, czasochłonnością, czy stopniem skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych. W przedstawionym zestawieniu opłat za czynności egzekucyjne uwagę przykuwa zwłaszcza wysokość pobranych opłat manipulacyjnych, które są wyłącznie czynnościami technicznymi. Konieczne zatem jest prawidłowe uzasadnienie, skonstruowane w sposób wskazany powyżej, pobranych przez organ opat.

Zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 153 p.p.s.a. okazał się zatem uzasadniony. Natomiast ocena pozostałych zarzutów byłaby przedwczesna.

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania Sądu, jak i wiążące zalecenia WSA w Krakowie wyrażone w wyroku I SA/Kr 409/19, co oznacza, że organ musi uzasadnić nałożone na wierzyciela koszty w oparciu o kryteria wielkości, czasochłonności i stopnia skomplikowania podejmowanych czynności egzekucyjnych.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.

O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Sąd zasądził na rzecz strony skarżącej kwotę 597 zł, na którą składa się 100 zł tytułem wpisu sądowego, 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oraz 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.