Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1257/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-03-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 618  Wywłaszczanie i zwrot nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel-Ziaja( spr.) Sędziowie: WSA Mariusz Kotulski A WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2006 r. sprawy ze skargi na decyzję A. L., M. J., J. S. na decyzję Wojewody z dnia 11 kwietnia 2002 r., Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania nieruchomości zamiennej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżących: A. L. kwotę 290 zł ( dwieście dziewięćdziesiąt złotych) a na rzecz M. J. i J. S. kwoty po 260 zł. ( dwieście sześćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 11.04.2002 r., znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 46, poz. 543) oraz art. 138 par. l pkt l k.p.a. - po rozpatrzeniu odwołania; A. L. i M. J. oraz L. S. od decyzji Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia [...] stycznia 2002 r. Nr [...] orzekającej o odmowie przyznania nieruchomości zamiennej za nieruchomości - parcele 1. kat. A, l, kat. B i 1. kat. C położone w b. gm. kat. [...], wywłaszczone decyzją Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. Nr [...] z dnia [...] marca 1954 r. - utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojej decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje:

Decyzją z dnia [...] września 1954 r. Nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., opierając się na przepisach dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. z 1952 r. Nr 4, poz.31 - tekst jednolity) orzekło o przyznaniu odszkodowania w kwocie [...] zł P. T. za wywłaszczenie nieruchomości położonych w C. obj. Iwh 784 i 318. Na skutek złożonego przez P. T. odwołania od tej decyzji, Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K., decyzją z dnia [...] listopada 1955 r. Nr [...], na podstawie art. 37 i art. l dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. R. P. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 i - tekst jednolity) orzekła o uchyleniu powyższej decyzji ustalającej odszkodowanie w gotówce i zobowiązała Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. do zaofiarowania odwołującemu się nieruchomości zamiennej położonej, o ile to możliwe, w obrębie m K., względnie w najbliższej okolicy, o tym samym lub zbliżonym charakterze Decyzja ta jest decyzją o ustaleniu odszkodowania (w formie przyznania nieruchomości zamiennej) za wywłaszczoną nieruchomość. Z jej treści wynika, że jest ona decyzją ostateczną i jako taka podlega wykonaniu.

W dniu 4.05.2000 r., A. L., M. J. oraz L. S. złożyli wniosek dotyczący wykonania decyzji Odwoławczej Komisji Wywłaszczeniowej przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. z dnia [...] listopada 1955 r. Nr: [...].

Zgodnie z art. 27 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, wywłaszczenie następowało za odszkodowaniem, a obowiązek odszkodowawczy ciążył na tym, na czyj wniosek orzeczono wywłaszczenie

Z kolei zgodnie z art. 30 ust. 1 zd. l dekretu, jeżeli wywłaszczona nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy bądź jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnym lub dwurodzinnym, bądź też przeznaczoną pod budowę takiego domu, wywłaszczający obowiązany był zaofiarować tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną, położoną, o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze. Jeżeli wywłaszczający nie posiadał własnych nieruchomości, które mogłyby służyć jako nieruchomości zamienne, obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennych przechodził na Skarb Państwa (art. 30 ust. 4 zd. 1).

Odpowiedzialność odszkodowawcza z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, która jest rodzajem odpowiedzialności cywilnoprawnej o charakterze obligacyjnym, oznacza, że decyzja o wywłaszczeniu nieruchomości w zakresie ustalenia odszkodowania konkretyzuje w sposób autorytatywny stosunek prawny zobowiązania w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Zgodnie z nimi, strona uprawniona (wierzyciel) nabywa wierzytelność i może żądać od strony zobowiązanej (dłużnika) zachowania się zgodnego z treścią tego obowiązku.

W opisanym stanie faktycznym wierzycielami są spadkobiercy P. T. (A. L. i M. J. oraz L. S.), a dłużnikiem jest Skarb Państwa. Treścią tego obowiązku jest dostarczenie nieruchomości zamiennej odpowiadającej wartością nieruchomości wywłaszczonej

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, a dotyczącego możliwości przedawnienia się roszczenia o odszkodowanie jako roszczenia cywilno - prawnego Wojewoda, oparł się na poglądzie prawnym na tę kwestię, wyrażonym przez S. W. w glosie do wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 lipca 1970 r. ( IICR 298/70 OSPiKA 11/1971 poz. 206 s.490) "W braku szczególnego uregulowania oddziaływania upływu czasu na roszczenia odszkodowawcze z tytułu wywłaszczenia nieruchomości, stosuje się tu wprost przepisy dotyczące przedawnienia roszczeń zawarte w art. 117 i n. k.c." oraz na poglądzie prawnym dotyczącym przedawniania odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości, a wyrażonym w czasopiśmie prawniczym "Nieruchomości C.H. Beck" Nr 8 z sierpnia 2001 r., s.10-11.

W artykule pt. "Przedawnienie odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości" jego autorki, L. K. i D. K. będące członkami Biura Orzecznictwa w Naczelnym Sądzie Administracyjnym piszą, że przyznanie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość następuje w terminie czternastu dni, od dnia w którym decyzja o wywłaszczeniu stanie się ostateczna. "Poczynając od tego dnia rozpoczyna się bieg dziesięcioletniego terminu o zapłatę odszkodowania. Oznacza to, że jeżeli w tym terminie roszczenie nie zostanie wyegzekwowane, dłużnik (Skarb Państwa lub gmina) mogą uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia lub zawieszenie biegu terminu, tak jak to regulują powołane przepisy prawa cywilnego Zatem prawo do odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, chociaż zagwarantowane w Konstytucji (art. 21 ust 2), nie jest dane na zawsze Może je zniweczyć upływ czasu, który - jak to można wywieść z orzeczenia Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 1991 r., III CRN 500/90, opubl. OSNC Nr 7-8/1992, poz. 137) - jako swoista funkcja społeczna jest gwarancją obrotu prawnego Jest bowiem zjawiskiem społecznie niepożądanym, aby określone podmioty niekiedy przez dziesięciolecia pozostawały w niepewności, co do ciążących na nich obowiązków lub przysługujących im praw". Z akt przedmiotowej sprawy nie wynika aby bieg przedawnienia został zawieszony lub przerwany.

W związku z powyższym, przysługujące wierzycielowi uprawnienie do wydania nieruchomości zamiennej, po upływie okresu przedawnienia przekształciło się w zobowiązanie naturalne, którego wykonania nie można dochodzić w drodze przymusu państwowego.

Z tych przyczyn należało uznać, że decyzja Prezydenta Miasta - miasta na prawach powiatu z dnia [...] stycznia 2002r. Nr [...] jest prawidłowa.

We wniesionej skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego, A. L., M. J. i J. S. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody i Poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając, naruszenie przepisów prawa cywilnego art. 117 kc. i nast., a to 123 par 1 pkt 1 w zw. z art. 124 par 2 k.c. poprzez pominięcie faktu, że doszło do przerwania biegu przedawnienia, a przedawnienie nie biegnie na nowo bowiem postępowanie w sprawie przyznania nieruchomości zamiennej nie zostało zakończone. Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa Przy PWRN w K. uchyliła orzeczenie Prezydium WRN w K. w zakresie odszkodowania za przedmiotową wywłaszczoną nieruchomość i zobowiązała PWRN w K. do zmiany formy odszkodowania z gotówkowej na nieruchomość zamienną: Prezydium WRN w K. nie wydało w tym zakresie żadnej decyzji, ani też nie umorzyło postępowania. Skoro postępowanie w przedmiocie odszkodowania nie zostało zakończone to nie można podnosić zarzutu przedawnienia roszczenia bowiem przedawnienie nie biegnie do czasu zakończenia postępowania w sprawie przyznania odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podnosząc, że kwestia odszkodowania została ostatecznie rozstrzygnięta. Decyzję o odszkodowaniu w gotówce za wywłaszczenie nieruchomości uchylono i zobowiązano PWRN w K. do zaoferowania odwołującemu się nieruchomości zamiennej.

Nie ma zdaniem Wojewody podstaw do twierdzenia, że postępowanie w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną działkę nie zostało zakończone. Odszkodowanie za wywłaszczenie nieruchomości ma charakter cywilnoprawny i zastosowanie do niego mają przepisy k.c. dotyczące przedawnienia roszczeń majątkowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 97 par 1 ustawy z dnia 30.08.2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 12 71/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1.01.2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie powyższych przepisów. Właściwym zatem do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie

Stosownie do treści art. 134 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga jest zasadna.

Nie budzą wątpliwości i są bezsporne między stronami okoliczności związane z wywłaszczeniem parceli gruntowych stanowiących własność P. T. a w szczególności że:

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzeczeniem z dnia 26 marca 1954 r., znak: [...] wywłaszczyło na rzecz Skarbu Państwa dla celów realizacji narodowych planów gospodarczych m.in. parcele gruntowe stanowiące własność P. T., obj. Iwh 784 i 318, oznaczone; l. kat B opow. 14.189 m2, l. kat. A o pow. 133 m2 i I. kat C o pow. 4.064m2 o pow. 4.064m2..

Orzeczeniem z dnia [...].09.1954 r. Nr; [...], Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. orzekło o przyznaniu P. T. za wywłaszczone grunty rolne odszkodowania w kwocie [...] gr.

Decyzją z dnia [...].11.1955 r. Nr: [...] w. [...] Odwoławcza Komisja Wywłaszczeniowa przy Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w K. po rozpatrzeniu odwołania P. T. od powyższego orzeczenia w przedmiocie odszkodowania uchyliła zaskarżone orzeczenie, którym ustalono odszkodowanie w gotówce i zobowiązała PWRN w K., do "zaofiarowania odwołującemu się nieruchomości zamiennej położonej o ile możności w obrębie m. K. wzgl. najbliższej okolicy o tym samym lub zbliżonym charakterze - wywłaszczona bowiem nieruchomość była jedyną nieruchomością odwołującego się a zatem przyznanie nieruchomości zamiennej w zamian za wywłaszczoną nieruchomość znajduje oparcie w przepisach art. 30 dekretu z dnia 26.04.1949 / Dz. U. z 1952 r. Nr 4 poz. 31/"

Faktem bezspornym jest, że postępowanie w sprawie odszkodowania i przyznania nieruchomości zamiennej nie zostało zakończone. PWRN w K., nie wydało w tym zakresie żadnej decyzji ani nie umorzyło postępowania w trybie art. 32 ust. 4 dekretu o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych

W tym stanie rzeczy skoro postępowanie administracyjne w sprawie odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość nie zostało zakończone, to nie mają zastosowania przepisy o przedawnieniu roszczenia.

Uchylenie bowiem decyzją z dn. [...].11.1955 r. orzeczenia przez organ odwoławczy w zakresie gotówkowej formy odszkodowania z jednoczesnym wskazaniem prawidłowej, obligatoryjnej formy odszkodowania jaka ma zastosowanie w sprawie w myśl przytoczonego w niej przepisu art. 30 dekretu z dnia 26.04.1949 r. o nabywanie i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. Nr 4 poz., 31 z 1952 r/ tj. zobowiązania PWRN w K., do zaofiarowania nieruchomości zamiennej, spełniającej warunki przewidziane ust. 2 art. 30 dekretu spowodowało stan sprawy w toku. Podejmowanie właściwych czynności z urzędu zmierzających do zakończenia sprawy odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości spoczywało na organie-orzekającym w sprawie odszkodowania tj. PWRN w K.. Rzecz jasna, że decyzja organu odwoławczego nie nadawała się do wyegzekwowania przez uprawnionego do odszkodowania w drodze postępowania egzekucyjnego. Zmiana formy odszkodowania przez organ odwoławczy przez uchylenie orzeczenia o odszkodowaniu w gotówce i zobowiązaniu organu orzekającego w I instancji do zaoferowania nieruchomości zamiennej była dopiero ustaleniem zasady /formy/ odszkodowania.

W przypadku kiedy przedmiotem wywłaszczenia była nieruchomość stanowiąca gospodarstwo rolne lub ogrodnicze, warsztat rzemieślniczy albo jedyną działkę wywłaszczonego z domem jednorodzinnych powstawał obowiązek dostarczenia nieruchomości zamiennej, co wynika wprost z powołanego w decyzji przepisu dekretu art. 30 ust. 1. Skorygowanie formy odszkodowania przez organ odwoławczy nie było jeszcze przyznaniem konkretnej nieruchomości. Decyzja organu odwoławczego zawierała wiążące zalecenie organu wyższego stopnia i stanowiła dopiero podstawę do dalszego postępowania przed organem I instancji - PWRN, w oparciu o przepisy dekretu 26.04.1969 r. i wydania na ich podstawie odpowiedniej decyzji konkretyzującej przedmiot odszkodowania.

PWRN w K., było więc obowiązane na podstawie decyzji organu odwoławczego uruchomić tryb postępowania obowiązujący dla przesądzonej formy odszkodowania, wedle reguł przewidzianych przepisami zamieszczonymi w rozdziale 4 dekretu p. t. " Zasady odszkodowania", a określonych w przepisach art. 30, 31 i 32.

W pierwszym rzędzie na organie tym spoczywał obowiązek zaofiarowania wywłaszczonemu tytułem odszkodowania nieruchomość zamienną "położoną o ile możności, w tej samej miejscowości i o tym samym lub zbliżonym charakterze" /ust. l art. 307. O ile zaproponowana zamienna nieruchomość działka nie wyczerpywała pełnej wartości odszkodowania przypadającego wywłaszczonemu wyrównanie następowało" w gotówce (art. 31). W przypadku gdy wywłaszczony odmówiłby przyjęcia nieruchomości zamiennej, uznanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej za odpowiadającą wymogom z ust. 2, to wówczas wypłata odszkodowania następowała w gotówce (art. 30 ust. 3 w zw. z art. 31) ale tylko na wniosek wywłaszczonego.

W aktach sprawy brak jest dowodów na podjęcie jakichkolwiek działań przez PWRN zmierzających do zakończenia postępowania odszkodowawczego.

Z notatki służbowej sporządzonej w dniu 24.05.2001 r. i notatki z dnia 6.06.2001 wynika, że w aktach archiwalnych [...] dotyczących wywłaszczenia przedmiotowych nieruchomości znajdują się tylko te materiały, których odbitki ksero są już aktach na k. 1 - 3, tz. wymienione w okolicznościach bezspornych decyzje organów, a ponadto operat szacunkowy gruntów zajętych pod wywłaszczenie, w którym w poz. 23 oszacowano wywłaszczane nieruchomości P. T.. W notatce służbowej w części dot. elaboratu /por. k.48 na odwrocie/ znajduje potwierdzenie okoliczność, podniesiona w odwołaniu P. T. i uwzględniona w rozstrzygnięciu organu odwoławczego, że wywłaszczona w całości nieruchomość stanowiła gospodarstwo rolne, a zatem miał do niej zastosowania przepis art. 30 dekretu. Zaś z notatki służbowej z dnia 6.06.2001 r. wynika iż nie odnaleziono dokumentów świadczących o ustaleniu odszkodowania bądź jego wypłacie na rzecz wywłaszczonego lub jego spadkobierców.

W tej sytuacji skoro postępowanie w przedmiocie odszkodowania nie zostało zakończone (stan sprawy w toku), to nie miały zastosowania przepisy o przedawnieniu roszczeń przewidziane art. 39 dekretu ani też przepisy kodeksu cywilnego.

Bezsporny stan sprawy wskazuje na wszczęcie przed właściwym organem postępowania odszkodowawczego. Zatem termin przedawnienia został przerwany (art. 123 par 1 pkt. 1 k.c.) i nie biegnie do czasu zakończenia postępowania stosownie do przepisu art. 124 par 2 k.c.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd stwierdzając naruszenie przepisów postępowania art. 7, 77, 80 k.p.a. i 117 i nast. k.c., orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par l pkt l lit "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

O kosztach orzeczono na postawie 200 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.