Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 906/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-08-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153, art. 170, art. 190, art. 145 par. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 109 par. 1, art. 156 par. 1, art. 30 par. 4 i 5, art. 97 par. 1 pkt 1, art. 105, art. 7, art. 8, art. 28, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Iwona Kosińska (spr.) Protokolant referent stażysta Andżelika Abramowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 sierpnia 2016 r. sprawy ze skargi J. M. i Z. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z [...] października 2012 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpatrywana przez sądy administracyjne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 916/13, oddalił skargę J. M. i Z. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że decyzją z dnia [...] stycznia 1975 r. Naczelnik Dzielnicy [...], na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, ze zm.), odmówił ustanowienia na rzecz dawnych właścicieli hipotecznych prawa użytkowania wieczystego gruntu [...]. Od powyższego orzeczenia strony nie odwołały się. Uchwałą z dnia [...] lutego 2001 r. Nr [...] Zarząd Gminy [...] zdecydował o wniesieniu jako aportu na pokrycie swojej części kapitału zakładowego spółki "[...]" Sp. z o.o. prawa własności nieruchomości [...], dla których Sąd Rejonowy dla Warszawy [...] prowadzi księgi wieczyste odpowiednio nr [...]. W wykonaniu powyższej uchwały, aktem notarialnym z dnia [...] marca 2001 r. zawarta została umowa, na mocy której Gmina [...] przeniosła własność przedmiotowej nieruchomości na rzecz spółki "[...]" Sp. z o.o. z siedzibą w W.. Decyzją z dnia [...] września 2001 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] stwierdziło nieważność powołanej wyżej decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. Następnie decyzją z dnia [...] lipca 2007 r. (utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2008 r.) Prezydent [...] rozpoznał wniosek złożony przez dawnego właściciela nieruchomości Z. D. w imieniu własnym oraz pozostałych współwłaścicieli i odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na przedmiotowym gruncie. Jednakże wyrokiem z dnia 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 413/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzje organów obu instancji, a Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I OSK 32/09, oddalił skargi kasacyjne. Po wyroku Sądu Prezydent [...] decyzją z dnia [...] maja 2010 r. (utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2010 r.) ponownie odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu, zaś wyrokiem z dnia 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Z. Z.

W tej sytuacji J. M. i Z. Z. wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] września 2001 r. ze względu na niezbadanie w trybie nadzorczym skutków prawnych wywołanych decyzją Naczelnika [...], w sytuacji gdy w dniu wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] grunt przedmiotowej nieruchomości stanowił własność spółki "[...]" Sp. z o.o., co spowodowało, w ocenie wnioskodawców, zaistnienie nieodwracalnych skutków prawnych. Po rozpatrzeniu wniosku Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...], decyzją z dnia [...] października 2012 r. (utrzymaną w mocy decyzją tego organu z dnia [...] stycznia 2013 r.) odmówiło stwierdzenia nieważności swojej decyzji z dnia [...] września 2001 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalając skargę na te decyzje organu nadzoru wyrokiem z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 916/13, podzielił pogląd organu o braku podstaw do uznania, aby decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1975 r., nr [...], wywołała nieodwracalne skutki prawne, zatem kwestionowana decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2001 r. stwierdzająca nieważności powołanej decyzji z dnia [...] stycznia 1975 r. nie jest dotknięta wadą nieważności.

Skargę kasacyjną od tego wyroku wnieśli J. M. i Z. Z., zarzucając organowi naruszenie art. 156 § 2 kpa w zw. z art. 1 oraz art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy poprzez błędną wykładnię tych przepisów, polegającą na wadliwym przyjęciu przez Sąd, że decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z dnia [...] stycznia 1975 r. nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych, błędną wykładnię art. 156 § 2 kpa polegającą na wadliwym przyjęciu przez Sąd, że przeniesienie przez Gminę [...] własności przedmiotowej nieruchomości na spółkę "[...]" Sp. z o.o. nie stanowi nieodwracalnego skutku prawnego decyzji dekretowej oraz naruszeniu art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art 156 § 2 i art. 158 § 1 i 2 kpa, w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu warszawskiego poprzez niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na wadliwym przyjęciu, że decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2001 r. nie jest obarczona kwalifikowaną wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

W piśmie z dnia [...] kwietnia 2015 r. pełnomocnik S. M., syna S. i M. M. wniósł o dopuszczenie S. M. (syna) do postępowania na prawach strony powołując się na okoliczność, że S. M. (ojciec) był w przeszłości współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości. Natomiast na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w dniu [...] maja 2016 r. wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu na prawach strony złożyła spółka "[...]" sp.j. z siedzibą w W., powołując się na okoliczność, że jest współwłaścicielem nieruchomości obejmującej dawną nieruchomość [...] będącą przedmiotem niniejszego postępowania. Obaj wnioskodawcy wskazali, że nie brali udziału w dotychczasowym postępowaniu, przez co zostali pominięci zarówno przez organ administracji, jak i Sąd I instancji.

Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu powyższej skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1554/14 uchylił zaskarżony wyrok z dnia 28 stycznia 2014 r. (sygn. akt I SA/Wa 916/13) i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zarówno S. M., syn S. i M. M., jak i spółka "[...]" sp.j. z siedzibą w W. zostali pozbawieni możności obrony swoich praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718) zarówno w postępowaniu nieważnościowym, jak i w postępowaniu przed Sądem I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że okoliczność pozbawienia stron postępowania sądowoadministracyjnego możności obrony praw podlega uwzględnieniu w postępowaniu kasacyjnym z urzędu.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. uczestnicy postępowania [...] sp.j. oraz [...] sp.j. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej. Na poparcie swojego stanowiska przedstawili obszerną argumentację przemawiającą za uwzględnieniem skargi J. M. i Z. Z..

Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 11 sierpnia 2016 r. pełnomocnik ww. uczestników postępowania wyjaśnił, że spółki [...] Sp. z o.o. i [...] Sp. z o.o. w dniu [...]lipca 2015 r. uległy przekształceniu w podmioty, które są obecnie uczestnikami postępowania (czyli [...]. sp.j. oraz Z. [...]).

Wojewódzki Sąd Administracyjny po ponownym rozpatrzeniu sprawy zważył, co następuje:

sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn, które Sąd winny był wziąć pod uwagę z urzędu.

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że wydawane w sprawie decyzje administracyjne były już przedmiotem kontroli zarówno Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (wyroki z dnia: 20 sierpnia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 413/08, 11 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 2248/10, 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 916/13), jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 23 września 2009 r., sygn. akt I OSK 32/09 oraz z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1554/14).

W związku z tym przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153, art. 170 i art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2016 r. Dz. U. poz. 718) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Nadto Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z przepisów tych wynika, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną we wcześniejszym prawomocnym orzeczeniu. Orzeczenie sądu administracyjnego wywiera zatem skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku, w którym przepisy prawa uległy zmianie. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca w rozpatrywanej sprawie. Związanie samego sądu administracyjnego w rozumieniu powołanych przepisów oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się orzeczeniu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Naczelny Sąd Administracyjny, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 916/13 i zwracając sprawę temu Sądowi do ponownego rozpatrzenia, w uzasadnieniu wyroku z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1554/14 wyjaśnił, że z odpisu zaświadczenia Sądu Grodzkiego w W. z dnia [...] maja 1948 r. Nr [...] dla wykazu hipotecznego: "Nieruchomość w mieście [...] pod. [...]" (nieruchomość [...]) wynika, że S. M. nabył na mocy stosownego aktu z dnia [...] stycznia 1940 r. udziały (łącznie 1/12) w prawie własności przedmiotowej nieruchomości. Sąd podkreślił, że również Samorządowe Kolegium Odwoławcze [...] w swojej decyzji z dnia [...] września 2001 r., nr [...], wskazało, że S. M. był stroną postępowania zakończonego tą decyzją, nieznaną z miejsca pobytu. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt [...] Sąd Rejonowy [...] ustanowił dla S. M. kuratora w osobie P. G., jako dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Do wniosku z dnia [...] kwietnia 2015 r. pełnomocnik S. M. - syna S. M. dołączył kopie postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...], z którego wynika, że S. M. (ojciec) zmarł w dniu [...] marca 1989 r. w G. i spadek po nim nabyła jego żona M. M. i syn S. M.. Według zaś postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...] lutego 2011 r., sygn. akt [...], spadek po zmarłej w dniu [...] czerwca 2000 r. M. . nabył jej syn S. M.. Powyższe oznacza, w ocenie Naczelnego Sąd Administracyjny, że stroną postępowania nadzorczego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. nr [...], będącą przedmiotem oceny w zaskarżonym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 916/13, winien był być S. M. - syn S. M., byłego współwłaściciela przedmiotowej nieruchomości, dlatego niezawiadomienie go o toczącym się postępowaniu sądowym spowodowało pozbawienie go możności obrony jego praw w rozumieniu art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego obrony swoich praw pozbawiona została również spółka "[...]" sp.j. z siedzibą w W., która według ksiąg wieczystych nr [...] jest współwłaścicielem nieruchomości obejmującej dawną nieruchomość warszawską w niniejszej sprawie i właścicielem wyodrębnionego lokalu.

W tej sytuacji po ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy, mając na względzie wykładnię prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanym wyżej wyroku, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że musi zostać stwierdzona nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2012 r. nr [...], ponieważ obarczone są one wadą, która na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę z urzędu, czyli z uwagi na stwierdzenie, że zachodzą przesłanki określone w art. 156 kpa, dające podstawę do stwierdzenia nieważności badanego rozstrzygnięcia. W niniejszej sprawie organ nadzoru prowadził bowiem postępowanie, czyniąc, poprzez doręczenie decyzji ustanowionemu przez sąd powszechny kuratorowi dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, którego kuratela wygasła z dniem śmierci S. M. (ojca), jego stroną osobę nieżyjącą w dacie wydania przez niego zaskarżonych decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz [...] października 2012 r. Takie naruszenie prawa nie daje Sądowi żadnego wyboru i powoduje uwzględnienie skargi, niezależnie od tego, czy uchybienie to miało, czy nie miało wpływu na wynik sprawy (tak samo Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 marca 2009 r., sygn. akt II OSK 151/09 i Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 23 maja 2007 r., sygn. akt IV SA/Wa 532/07).

Jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego jest zasada czynnego udziału strony w postępowaniu administracyjnym, wyrażona w art. 10 kpa, zgodnie z którą organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powołanej zasady wynika, między innymi, obowiązek organu ustalenia z urzędu stron danego postępowania, powiadomienia stron o wszczęciu postępowania, a także doręczenia wszystkim podmiotom będącym stronami wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zgodnie zaś z treścią art. 109 § 1 kpa organ doręcza stronom na piśmie zapadłą w sprawie decyzję administracyjną. Przepis art. 109 § 1 kpa daje organowi prawo doręczenia decyzji administracyjnej na piśmie jedynie stronom postępowania zakończonego tą decyzją. Z doręczeniem decyzji administracyjnej wiążą się bowiem przewidziane w Kodeksie postępowania administracyjnego skutki prawne. Nałożony na organ obowiązek prawidłowego ustalenia, na każdym etapie postępowania administracyjnego, kręgu stron postępowania administracyjnego ma, w świetle art. 156 § 1 kpa, szczególne znaczenie, także z tego powodu, że jego naruszenie stanowi przesłankę, która uzasadnia stwierdzenie nieważności przez sąd administracyjny zaskarżonego rozstrzygnięcia dotkniętego taką kwalifikowaną wadą postępowania administracyjnego. W razie śmierci strony w toku postępowania administracyjnego organ prowadzący postępowanie powinien rozważyć, czy uprawnienie lub obowiązki, których dotyczy postępowanie, mają charakter osobisty, czy rzeczowy lub majątkowy. W zależności od tej oceny organ administracyjny wyda decyzję o umorzeniu postępowania w przypadku uprawnień lub obowiązków osobistych, bądź też w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych do zajęcia miejsca dotychczasowej strony wezwie jej następców prawnych (art. 30 § 4 kpa). W przypadku zaś, gdy wezwanie spadkobierców zmarłej strony do udziału w postępowaniu nie jest możliwe i nie zachodzą wskazane w art. 30 § 5 kpa okoliczności, a postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, to należy zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 1 kpa. Podstawową regułą postępowania administracyjnego jest bowiem jego prowadzenie wobec osób żyjących, a w konsekwencji doręczanie wyłącznie takim osobom decyzji. Jeżeli zaś organ administracji wydał decyzję z naruszeniem przepisu art. 30 § 4 i 5 kpa, art. 97 § 1 pkt 1 kpa bądź art. 105 kpa, czy też skierował decyzję do osoby zmarłej, to wadliwość takiej decyzji pozwala na ewentualne jej uchylenie, jeżeli jest ona badana w trybie odwoławczym, zaś sądowi administracyjnemu dokonującemu kontroli legalności pozwala na stwierdzenie nieważności takiego rozstrzygnięcia. Skierowanie decyzji do zmarłej strony, tj. osoby, która w danym momencie nie miała już przymiotu strony, jest wadliwością decyzji, która nie podlega konwalidacji. Jak podkreśla się w orzecznictwie i doktrynie prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa bowiem z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osób zmarłych nie można wszczynać postępowań i wydawać decyzji. Skoro doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, należy przyjąć, że są one obarczona wadą nieważności i powinny być usunięte z obrotu prawnego, aby nie wywoływały skutków prawnych (np. wyroki NSA z 27 kwietnia 1983 r., sygn. akt II SA 261/83, LEX 10693; z 14 listopada 2001 r., sygn. akt I SA 2462/99, LEX 82653; z 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OSK 140/11, wyrok WSA w Warszawie z 20 sierpnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1973/05, LEX 258282). Nie ma przy tym znaczenia, czy organ nadzoru prowadząc postępowanie wiedział, że osoba ta nie żyje, czy też takiej wiedzy nie posiadał. Powinien bowiem w sposób prawidłowy, na każdym etapie postępowania, ustalić krąg podmiotów mających interes prawny w uczestniczeniu w postępowaniu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd orzekający stwierdził, że organ nadzoru skierował decyzje z dnia [...] stycznia 2013 r. oraz z dnia [...] października 2012 r. do P. G. jako ustanowionego w sprawie kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, w tym S. M. (postanowienie Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r., sygn. akt [...]). Podkreślić należy, że zgodnie z treścią art. 184 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dla ochrony praw osoby, która z powodu nieobecności nie może prowadzić swoich spraw, a nie ma pełnomocnika, ustanawia się kuratora. To samo dotyczy wypadku, gdy pełnomocnik nieobecnego nie może wykonywać swoich czynności albo gdy je wykonywa nienależycie. Przy czym zgodnie z § 2 tego artykułu kurator powinien przede wszystkim postarać się o ustalenie miejsca pobytu osoby nieobecnej i zawiadomić ją o stanie jej spraw. W rozpatrywanej sprawie wyznaczenie przez Sąd kuratora nastąpiło już po śmierci S. M. (ojca). W ocenie Sądu, w przypadku powzięcia w toku postępowania informacji o śmierci osoby nieznanej wcześniej z miejsca pobytu, kontynuacja postępowania z udziałem kuratora jest niedopuszczalna. Ustalenie takie wyłącza bowiem rację bytu i możność dalszego działania kuratora oraz przesądza o niedopuszczalności czynności dokonywanych przez niego na rzecz takiej osoby (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 1995 r., sygn. akt II CRN 53/95, nie publ.; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2003 r., sygn. akt III CK 124/02, nie publ.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 22 października 1997 r., sygn. akt II CKU 87/97, nie publ.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto, że ustanawiając kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu, sąd z reguły nie może mieć absolutnej pewności, czy osoby te żyją. Niepewność ta nie podważa jednak podstawy powołania takiego kuratora, pod warunkiem spełnienia przesłanek określonych w art. 144 k.p.c. Jak wskazał Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 8 marca 1957 r., sygn. akt III CR 179/57 (OSNCK 1958, nr 4, poz. 97), jeżeli w toku procesu okaże się, że osoba nieznana z miejsca pobytu nie żyje, to należy przyjąć, że czynności dokonane przez kuratora przed tą chwilą w zasadzie są skuteczne. Dotyczy to jednak nieniweczenia skutków prawnych działań kuratora, podjętych w obronie interesów osoby nieznanej z miejsca pobytu, które pozostają skuteczne, jako chroniące interesy jej następców prawnych, nie zaś skuteczności działań organu administracji. W takiej sytuacji organ powinien podjąć czynności zmierzające do zapewnienia udziału w sprawie następców prawnych nieżyjących stron postępowania lub osób uprawnionych do reprezentowania ich interesów. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania i adresatami powyższych decyzji winni być następcy prawni zmarłego S. M. (ojca). Koniecznym elementem każdego postępowania administracyjnego są jego podmioty. Osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a zatem jeżeli ma zdolność prawną. Zdolność prawną należy oceniać według przepisów prawa cywilnego. Zgodnie z art. 8 kodeksu cywilnego zdolność prawna osoby fizycznej powstaje z chwilą narodzin, a kończy się z chwilą śmierci. Jeżeli zaś w trakcie postępowania administracyjnego strona utraciła zdolność prawną (np. na skutek jej śmierci), to organy administracji publicznej zobowiązane są podjąć stosowne czynności procesowe mające na celu ustalenie kręgu osób, które należy wezwać do udziału w sprawie, jako następców prawnych zmarłej strony. W rozpoznawanej sprawie, w ocenie Sądu, uczestnikami postępowania nadzorczego i adresatami zaskarżonych decyzji winni być następcy prawni zmarłej osoby. Oznacza to, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze nieprawidłowo przeprowadziło postępowanie wyjaśniające w niniejszej sprawie, przez co naruszyło przepisy art. 7, art. 8, art. 28, art. 30 § 4 i 5, art. 97 § 1 pkt 1 i art. 109 kpa, które to naruszenie prawa daje podstawę do stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji (art. 156 § 1 pkt 2 kpa). Skoro w przedmiotowej sprawie doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej, to należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności. Skierowana została bowiem do osoby niebędącej stroną w sprawie. W powołanym powyżej orzecznictwie sądów administracyjnych, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, ugruntowany jest już pogląd, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej, która w chwili wydania decyzji nie miała już przecież przymiotu strony, jest wadliwością decyzji powodującą stwierdzenie jej nieważności (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Ponadto zgodnie z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1554/14, uchylając wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że obrony swoich praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym pozbawiona została również spółka "[...]" sp.j. z siedzibą w W. (obecnie pod nazwą [...] sp.j.), która według ksiąg wieczystych nr [...] jest współwłaścicielem nieruchomości obejmującej dawną nieruchomość warszawską w niniejszej sprawie i właścicielem wyodrębnionego lokalu. Spółka ta na rozprawach zarówno przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, jak i Wojewódzkim Sądem Administracyjnym wyraziła wolę uczestniczenia w przedmiotowym postępowaniu nadzorczym i obrony swoich racji.

W tej sytuacji, rozpatrując ponownie sprawę, organ nadzoru przede wszystkim ponownie ustali aktualny krąg stron postępowania, którym należy zapewnić udział w postępowaniu i do których należy kierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Organ nadzoru będzie miał na uwadze, że od dnia ustanowienia kuratora dla osób nieznanych z miejsca pobytu upłynęło już 15 lat i być może kurator w ramach swoich obowiązków powziął jakieś informacje o losach pozostałych dwóch osób. Ponadto organ wyjaśni kwestię braku uczestnictwa w charakterze stron postępowania części następców prawnych byłych hipotecznych współwłaścicielach spornej nieruchomości, czyli J. D., J. B. oraz Z. D.. Zgodnie z treścią złożonej skargi strony te zawarły z Miastem [...] a ugodę i prawdopodobnie zrzekły się swoich roszczeń. Jednakże ani w aktach sprawy, ani w uzasadnieniu wydanych decyzji kwestia ta nie została przez organ nadzoru wyjaśniona i należycie udokumentowana.

W tej sytuacji po prawidłowym ustaleniu obecnego kręgu stron postępowania, mając na uwadze obowiązujące przepisy prawa oraz postawione w trakcie postępowania zarzuty, organ nadzoru rozpozna ponownie złożony wniosek. Biorąc natomiast pod uwagę wymogi określone w art. 107 § 3 kpa, organ przedstawi swoje stanowisko w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie.

Stwierdzenie takich wad formalnych postępowania administracyjnego zwalnia obecnie Sąd od merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji oraz zasadności podniesionych w skardze zarzutów.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.