Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1797/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 1  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 3   par. 1, art. 11, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1  pkt 1  lit. c  w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 23, art. 27, art. 128, art. 129, art. 130
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi D. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej D. P. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 października 2021 r. sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) i art. 17, art. 17b i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania D. P. (dalej: skarżąca), od decyzji Burmistrza z dnia [...] 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem Z. P. w okresie od dnia 1 marca 2021 r. na czas nieokreślony, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia [...] 2021 r. organ l instancji, w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 16 marca 2021 r., odmówił D. P. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem Z. P., legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2002 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, iż nie można ustalić od kiedy w jego przypadku niepełnosprawność istnieje.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ pomocowy wyjaśnił, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność Z. P. nie powstała w okresach wymienionych w tym przepisie. Jako drugą przesłankę odmowy przyznania świadczenia organ wskazał zaś fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, zatem w tym przypadku zachodzi przesłanka negatywna wymieniona w art. 17 ust. 1 lit. b) ww. ustawy. Organ pomocowy, odnosząc się do treści wyroku Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, wyjaśnił że wskazany wyrok nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności z ustawy i nie kreuje także nowego prawa do żądania świadczenia przez opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność ich podopiecznych powstała już po okresie dzieciństwa. Zdaniem organu pomocowego zgodnie z art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, co oznacza, że mają obowiązek stosować akty normatywne wprowadzone do porządku prawnego i to bez względu na "istniejące wątpliwości co do ich zgodności z Konstytucją".

Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie, zarzucając organowi l instancji:

nieuwzględnienie okoliczności, że z dniem 21 października 2014 r. przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13;

dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 27 ust. 5 ustawy, poprzez nieuwzględnienie normy prawnej określonej w art. 27 ust. 5 ustawy, co w konsekwencji skutkowało przyjęciem, że w sytuacji skarżącej nastąpił zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna implikujący prawo do dokonania wyboru jednego ze świadczeń i przesądziło o braku prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie zasiłku dla opiekuna, a także doprowadziło do błędnej konstatacji, ze nie jest możliwe przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na wniosek złożony w trakcie pobierania zasiłku dla opiekuna, co ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem skarżącej;

naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna dorosłej osoby wymagającej opieki oraz pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy administracji z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w wyniku rozpoznania wniesionego odwołania decyzją z dnia 1 lipca 2021 r. sygn. akt [...] uchyliło w całości ww. decyzję organu l instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpoznania. Organ II instancji wytknął brak wyczerpującego wyjaśnienia, czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi bezpośredni związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy zaprzestaniem bądź niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a koniecznością sprawowania stałej opieki nad mężem, w tym brak ustalenia jak wygląda obecna sytuacja zdrowotna osoby wymagającej opieki.

Organ pomocowy nie ustalił również w szczegółowy sposób, jakich czynności pielęgnacyjno - opiekuńczych wymaga Z. P. oraz czy koniecznym jest aby opieka ta była sprawowana w sposób ciągły, uniemożliwiający skarżącej podjęcie zatrudnienia nawet w niewielkim wymiarze.

Kolegium podkreśliło, że organ pomocy społecznej dokonał błędnej wykładni prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r., sygn. K 38/13.

Zgodnie z wytycznymi organu kontrolnego, po uzupełnieniu materiału w zakresie wskazanym w decyzji kasatoryjnej oraz jego wszechstronnej ocenie, organ pomocowy powinien następnie dokonać merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącej, badając czy ustalony w sprawie stan faktyczny wypełnia dyspozycję normy prawnej wynikającej z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przy uwzględnieniu zakresu, w jakim przepis art. 17 ust. 1b został uznany za niekonstytucyjny począwszy od dnia 23 października 2014 r. na mocy wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. K 38/13. Następnie powinien dokonać oceny żądania skarżącej, dotyczącego rezygnacji z dalszego pobierania zasiłku dla opiekuna w kontekście art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych i podjąć w tym względzie stosowne rozstrzygnięcie.

Po przeprowadzeniu ponownego postępowania decyzją z dnia [...] 2021 r. znak: [...], organ l instancji ponownie odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem podnosząc, tak jak w poprzednio wydanej decyzji, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała w okresach wymienionych w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych a także wskazując na okoliczność, iż skarżąca jest aktualnie uprawniona do pobierania zasiłku dla opiekuna, zatem zachodzi negatywna przesłanka wymieniona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ww. ustawy.

W złożonym odwołaniu skarżąca podniosła tożsame zarzuty, co w poprzednio wniesionym środku zaskarżenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na treść art. 17, art. 24 i art. 27 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych i stwierdziło że zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, co uzasadnia utrzymanie jej w mocy.

Organ wskazał, że decyzją z dnia [...] 2014 r. przyznano skarżącej zasiłek dla opiekuna od dnia 1 sierpnia 2013 r. na czas nieokreślony.

Skarżąca oświadczyła, że na podstawie art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych D. P. (dokonując wyboru świadczenia), w celu spełnienia przesłanek do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje z ustalonego prawa do zasiłku dla opiekuna. Tym samym, na postawie art. 155 k.p.a. wnosi o uprzednie uchylenie aktualnie obowiązującej decyzji ustalającej skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna - ze skutkiem na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego miesiąc złożenia wniosku, tj. na 28 lutego 2021 r. Jednocześnie wniosła o uchylenie tej decyzji na końcowym etapie postępowania, po ustaleniu spełnienia przez skarżącą wszelkich pozostałych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, niewstrzymywanie wypłacania zasiłku dla opiekuna w okresie procedowania i dokonanie potrącenia tego świadczenia w tym zakresie z przyznanego świadczenia pielęgnacyjnego.

W dniu 30 marca 2021 r. pracownik socjalny przeprowadził rodzinny wywiad środowiskowy w wyniku którego ustalił, że Z. P. cierpi na stwardnienie rozsiane i jest sparaliżowany prawostronnie, ma problemy z poruszaniem się, ponieważ utyka na nogą. Porusza się przy pomocy wózka elektrycznego. W związku z jego niepełnosprawnością skarżąca pomaga mężowi w codziennej toalecie, przygotowuje posiłki, utrzymuje w czystości mieszkanie, ustala wizyty lekarskie.

Z decyzji w sprawie ustalenia podatku rolnego na rok 2021 wynika, że Z. P. posiada 0,8625 ha przeliczeniowego powierzchni użytków rolnych, zatem skarżąca nie jest małżonkiem rolnika w rozumieniu art. 17b ww. ustawy. Rolnikiem, w rozumieniu art. 6 pkt 1 z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, jest bowiem pełnoletnia osoba fizyczna, zamieszkująca i prowadząca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej osobiście i na własny rachunek, działalność rolniczą w pozostającym w jej posiadaniu gospodarstwie rolnym, w tym również w ramach grupy producentów rolnych, a także osobę, która przeznaczyła grunty prowadzonego przez siebie gospodarstwa rolnego do zalesienia. Natomiast zgodnie z art. 3 pkt 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, odsyłającym do art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym, gospodarstwo rolne to obszar gruntów, sklasyfikowanych w ewidencji gruntów i budynków jako użytki rolne lub jako grunty zadrzewione na użytkach rolnych, z wyjątkiem gruntów zajętych na prowadzenie działalności gospodarczej innej niż rolnicza, o łącznej powierzchni przekraczającej 1 ha lub 1 ha przeliczeniowy, i stanowiący własność lub znajdujący się w posiadaniu osoby fizycznej, osoby prawnej lub jednostki organizacyjnej, w tym spółki nieposiadającej osobowości prawnej.

W trakcie ponownego postępowania, w dniu 2 sierpnia 2021 r. do Ośrodka wpłynęło pismo skarżącej, w którym wyjaśniła, że zaprzestała świadczenia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a zakres tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu. W piśmie wskazano, że mąż wymaga pomocy przy przemieszczaniu się po mieszkaniu jak i poza nim. Jest to pomoc w postaci asekuracji. Ww. pomaga mu przy toalecie, przy kąpieli i posiłkach. Ponadto robi zakupy, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie oraz jeździ na nie wraz z mężem. Realizuje także recepty oraz pomaga mężowi przy dawkowaniu leków.

Rozpoznając sprawę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że organ pomocowy dokonując odmiennej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponownie wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym, organ l instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r, sygn. K 38/13, została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Szczegółowe uzasadnienie prawne powyższego stanowiska zostało przedstawione przez Kolegium w poprzednio wydanej w sprawie decyzji z dnia 1 lipca 2021 r., sygn. akt [...], zatem nie zachodzi konieczność ponownego przytaczania zawartej tam argumentacji.

Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżąca nie wykazała, aby zakres sprawowanej opieki nad mężem uniemożliwiał jej w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.

Z zebranego w sprawie materiału, w tym w szczególności z pisma skarżącej z dnia 28 lipca 2021 r., niewątpliwie wynika, że skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem (czego tut. Kolegium nie podważa), jednak przesłanka sprawowania faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, sama w sobie nie jest wystarczająca do przyznania przedmiotowego świadczenia. Konieczność wykonywania jedynie niektórych czynności pielęgnacyjnych, które mogą być wykonane w dowolnym czasie, czy wykonywanie czynności związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego osoby niepełnosprawnej, nie świadczy jeszcze o spełnieniu ustawowej przesłanki niepodejmowania (rezygnacji) z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, czynności te nie kolidują bowiem z wykonywaniem pracy przez osoby pozostające w zatrudnieniu lub wykonujące inną pracę zarobkową.

Z treści ww. dokumentów wynika, że Z. P. nie jest osobą cały czas leżącą, która w sposób zupełny nie może samodzielnie funkcjonować.

W tym stanie sprawy, wobec niespełnienia przez skarżącą powyżej omówionej przesłanki warunkującej ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bezprzedmiotowy okazał się zarzut odnośnie błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na pominięciu celów ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazany zarzut miałby bowiem znaczenie jedynie w przypadku, gdyby jedyną przesłanką do odmowy przyznania skarżącej dochodzonego świadczenia byłaby okoliczność pobierania przez nią zasiłku dla opiekuna, co w niniejszej sprawie, w ocenie organu odwoławczego, nie zachodzi.

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję wpłynęła skarga D. P. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

-zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą, nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym), a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje.

2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu l instancji.

Skarżąca wskazała, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym mężem Z. P. Niepełnosprawność Z. P. nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzi również okoliczność sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem męża.

Zasadniczym zarzutem stawianym skargą, jest naruszenie przez organ art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegający na błędnej wykładni ww. przepisu. Pismem z dnia 2 sierpnia 2021 r. pełnomocnik skarżącej wyjaśniła, że skarżąca zaprzestała świadczenia pracy ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem, a zakres tej opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia nawet w niepełnym wymiarze czasu. Mąż skarżącej wymaga pomocy przy przemieszczaniu się po mieszkaniu, jak i poza nim. Jest to pomoc w postaci asekuracji. Ww. pomaga mu przy toalecie, przy kąpieli i posiłkach. Ponadto robi zakupy, załatwia wszelkie sprawy urzędowe, umawia wizyty lekarskie oraz jeździ na nie wraz z mężem. Realizuje recepty oraz pomaga mężowi przy dawkowaniu leków.

W przypadku skarżącej, fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia uprawnia, na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne był spowodowany koniecznością opieki nad mężem. Ponadto organy l i II instancji pobieżnie, i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez nią opieki nad mężem. Skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy mężowi. Podkreśliła, że organ II instancji nie kwestionuje opieki nad mężem, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ II instancji, związek bezpośredni (czasowy i co do motywów), między niepodejmowaniem zatrudnienia celem sprawowania osobistej opieki, zachodzi. Skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia męża nie ma możliwości aktywności zawodowej. Opiekuje się mężem, który wymaga pomocy czynnościach życia codziennego.

Organ pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie.

Jak sam organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, opiekę nad osobą niepełnosprawną wypełnia skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną nikt jej nie pomaga. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy, jest stały, długotrwały. Skarżąca zarzuciła, że organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, ww. czynności są niewystarczające.

Mając na uwadze powyższe, skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej i drugiej instancji nie ustrzegł się również od naruszeń o charakterze procesowym. Zdaniem skarżącej, działania organu administracji w sprawie objętej skargą, były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. Organy l i II instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych: Ustalenia organu drugiej instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.

W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W niniejszej sprawie niewątpliwie spełnione zostały dwie z trzech ustawowych przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

Co do znacznego stopnia niepełnosprawności, "orzeczenie lekarskie o niepełnosprawności wydane w trybie ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2011 r. Nr 127, poz. 721) jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 2 k.p.a., a więc jest dowodem tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone. Nie podlega ono weryfikacji przez organ administracji publicznej w prowadzonym przez niego postępowaniu o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Dokument urzędowy, który spełnia wymogi określone w przepisach, ma szczególną moc dowodową w postępowaniu. Polega ona na przyjęciu dwóch domniemań, tzn. prawdziwości oraz zgodności z prawdą twierdzeń w nim zawartych. W konsekwencji organ nie może odrzucić - bez przeprowadzenia przeciwdowodu - istnienia faktu stwierdzonego w dokumencie urzędowym. W orzecznictwie podkreśla się, że skoro dokumenty urzędowe są najbardziej wiarygodnymi środkami dowodowymi, to dowody przeciwne muszą być zdecydowanie przekonywające (por. wyrok NSA z 3 marca 2011 r., II OSK 389/2010, Lexis.pl nr 2535296; wyrok WSA we Wrocławiu, z 14 maja 2013 r., IV SA/Wr 178/13, CBOSA)" (B. Godlewska-Bujok, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz - LexisNexis 2014, komentarz do art. 17).

Z kolei co do pozostawania skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym, w uzasadnieniu wyroku z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. I OSK 789/13 (opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych), Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, iż "obowiązków alimentacyjnych, przewidzianych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, o jakich mowa w art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie można sprowadzać wyłącznie do tych z art. 128 i następnych k.r.o., lecz odnosić je należy do wszystkich przepisów k.r.o., które o obowiązkach alimentacyjnych stanowią, nie wyłączając art. 23 i 27 k.r.o. Przy czym, obowiązki alimentacyjne małżonków wyprzedzają obowiązki alimentacyjne krewnych (zob. art. 130 k.r.o.). "Skoro małżonek jest pierwszą osobą z kręgu zobowiązanych do alimentacji po ustaniu, unieważnieniu lub orzeczeniu separacji małżeństwa (odpowiednio art. 60 § 1-3, art. 21 i 614 § 4 k.r.o.), to tym bardziej jest on pierwszym zobowiązanym do dostarczania środków utrzymania współmałżonkowi w trakcie trwania małżeństwa na podstawie art. 27 k.r.o." (zob. M. Andrzejewski, Komentarz do art. 130 k.r.o., uw. 2 (w) Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX 2010). To samo wynika też ze stanowiska ustawodawcy, nowelizującego przepisy o świadczeniach rodzinnych, który uznaje, że zobowiązanym do opieki nad osobą tego wymagającą powinien być w pierwszej kolejności jej małżonek (zob. druk sejmowy nr 3393/IV kadencja, s. 16)".

Co więcej "obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w bliższej kolejności wyprzedza obowiązek zobowiązanego w dalszej kolejności i dopóki jest on w stanie spełniać ten obowiązek, to obowiązek zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, red. M. Fras, M. Habdas, Wolters Kluwer 2021, komentarz do art. 129), a zatem obowiązek alimentacyjny osób zobowiązanych w dalszej kolejności nie powstaje, skoro skarżąca jest w stanie swój obowiązek wobec męża spełnić.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, przedwcześnie jednak organy uznały, że skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki.

Sąd wskazuje, iż w decyzji z dnia 1 lipca 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że "organ pierwszej instancji w trakcie prowadzenia ponownego postępowania, powinien... uzupełnić materiał dowodowy... tj. ustalić... jak wygląda obecna sytuacja zdrowotna osoby wymagającej opieki" (str. 9 decyzji z dnia 1 lipca 2021 r.).

Tymczasem, z akt sprawy wynika jedynie, że mąż skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 24 czerwca 2002 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, zatem sprzed ponad 19 lat. W aktach sprawy brak jest natomiast jakiejkolwiek dokumentacji obrazującej aktualny stan zdrowia wymagającego opieki.

Systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający dla stwierdzenia, czy pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad mężem a niepodejmowaniem przez nią z pracy, istnieje związek przyczynowy. Ze zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego nie wynika jaki jest jego aktualny stan zdrowia, a w związku z tym, czy skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji obu instancji uznać należy za wydane z istotnym, i mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, naruszeniem art. 7 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił decyzje organów obu instancji.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ przeprowadzi wyczerpujące postępowanie dowodowe, celem ustalenia, czy jaki jest aktualny stan zdrowia męża skarżącej, a w związku z tym, czy skarżąca, z uwagi na zakres i rozmiar czynności jakie wykonuje opiekując się mężem, rzeczywiście nie może podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy, i w zależności od dokonanych ustaleń, podejmie rozstrzygnięcie w sprawie.