Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 944/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2015-02-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne: Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ: Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Sędziowie WSA Anna Jarosz WSA Józef Maleszewski (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Justyna Hołyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lutego 2015 r. sprawy ze skargi M. Z. na decyzję Rektora [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwiększenia stypendium doktoranckiego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora [...] na rzecz skarżącego M. Z. kwotę 457 złotych (czterysta pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 96/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. Z. (dalej jako Skarżący) na decyzję Rektora [...] (dalej jako Rektor) z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie stypendium doktoranckiego - stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz zasądził od Rektora na rzecz Skarżącego zwrot kosztów postępowania. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach sprawy:

Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...], działający w imieniu Rektora - Prorektor ds. kształcenia [...] na podstawie m.in. art. 200a w zw. z art. 94 (powinno być 94b) ust.1 pkt 5 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (dalej jako p.s.w.), a także §§ 22-25 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. Nr 255 poz. 1351), §§ 1, 2, 3 ust. 1 i 3 oraz [...] i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej k.p.a.) w związku z art. 207 ust. 1-2 p.s.w. odmówił przyznania Skarżącemu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2013/2014.

Rozpoznając wniosek Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy, działający w imieniu Rektora – ten sam Prorektor, jako organ II instancji, ww. decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. ponownie nie przyznał Skarżącemu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim 2013/2014.

Uzasadniając stwierdzenie nieważności ww. decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. Sąd wskazał, że decyzja wydana w pierwszej instancji przez rektora jest ostateczna i stosuje się do niej odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a., o czym stanowi art. 207 ust. 2 p.s.w. Rektor, rozpatrując ponownie sprawę w przedmiocie przyznania stypendium doktoranckiego, zobowiązany jest do wydania jednej z decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 k.p.a. Każde inne rozstrzygnięcie, zapadłe w wyniku złożonego odwołania, jako nieprzewidziane w omawianym przepisie, jest niedopuszczalne. Poddana kontroli Sądu w sprawie IV SA/Po 96/14 decyzja Rektora, jako decyzja wydana na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy zawiera rozstrzygnięcie, w którym organ "nie przyznał zwiększenia stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2013/2014". Nie może więc budzić jakichkolwiek wątpliwości, że decyzja ta nie odpowiada żadnemu z rozstrzygnięć przewidzianych w art. 138 § 1 k.p.a. W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja Rektora została wydana z rażącym naruszeniem art. 138 § 1 k.p.a., co oznaczało konieczność stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Sąd zastrzegł, że wobec stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji - był zwolniony z jej merytorycznej kontroli. Dokonanie oceny wobec decyzji nieważnej byłoby przedwczesne. Dodatkowo dostrzegł, podzielając zasadniczo argumentację Skarżącego, że w sprawie decyzję w I i II instancji wydała ta sama osoba. Uwzględniając treść art. 207 § 2 p.s.w. sąd wskazał, że z treści art. 127 § 3 k.p.a. wynika, że do wniosku tego stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań, które z kolei na mocy art. 140 k.p.a. odsyłają w sprawach nieuregulowanych do odpowiedniego stosowania przepisów o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Przywołane uregulowania prowadzą do wniosku, że organy drugiej instancji zobligowane są do stosowania wszystkich przepisów zawartych w Dziale I zatytułowanym "Przepisy ogólne", w tym art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., według którego pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. W takim brzmieniu przepis ten obowiązuje od dnia 11 kwietnia 2011 r., co nastąpiło na skutek nowelizacji jego treści wprowadzonej na mocy art. 1 pkt 4 w zw. z art. 4 ustawy z dnia 3 grudnia 2010 r. (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn. zm., dalej jako ustawa zmieniająca). Sąd podkreślił, że we wskazanym zakresie nie podzielił poglądu przedstawionego w odpowiedzi na skargę. Odnotował, że uprzednio zagadnienie dotyczące stosowania przepisu art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wywoływało w orzecznictwie rozbieżności. Na tym tle wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w uchwale z dnia 22 lutego 2007 r., sygn. akt II GPS 2/06; w wyroku z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. II GSK 696/08; w wyroku z dnia 7 kwietnia 2010 r. o sygn. II OSK 717/09; w wyroku z dnia 5 maja 2009 r. o sygn. I OSK 531/08 II OSK 717/09. Wypowiedział się także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r. sygn. akt P 57/07 (publ. CBOSA). Wreszcie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w składzie 7 sędziów w uchwale z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt II OPS 2/09 (ONSAiWSA 2009, Nr 4, poz. 60). W myśl opisanej wyżej uchwały, przepisy o wyłączeniu pracownika powinny mieć zastosowanie do członka samorządowego kolegium odwoławczego, jak również do osoby piastującej funkcję organu, gdyż w sytuacji, gdy dochodzi do ponownego rozpatrzenia wniosku przez ten sam organ, trzeba bezwzględnie oceniać, czy jest możliwe zastosowanie przesłanki wyłączenia pracownika. Celem nowelizacji, było zatem usunięcie rozbieżności w tym zakresie poprzez jednoznaczne "wyłączenie pracowników, którzy brali udział w wydaniu zaskarżonej decyzji, zarówno pracowników organu I instancji, jak również pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych, wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy". Sąd w sprawie IV SA/Po 96/14 ocenił, że zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy wskutek złożenia wniosku o jej ponowne rozpoznanie, w sprawach dotyczących stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, ponieważ omówiona nowelizacja, wobec odesłania w art. 207 ust. 2 p.s.w. do odpowiedniego stosowania art. 127 § 3 k.p.a., dotyczy również pracowników działających z upoważnienia rektora (w tym prorektorów). WSA zauważył, że powyższa interpretacja jest jednolita w orzecznictwie sądów administracyjnych, na co wskazują wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych w sprawach o sygnaturach: II SA/Ol 344/12, II SA/Bk180/12, III SA/Lu 152/13, II SA/Op 192/12 dostępne w bazie danych (CBOSA). Stanowisko to zostało także podzielone w doktrynie. (patrz uwaga 5 w Komentarzu do art.207 p.s.w. w programie Lex autorstwa Huberta Izdebskiego i Jana Zielińskiego). Sąd wskazał, że działając na podstawie udzielonego mu upoważnienia, obie decyzje w imieniu Rektora wydał ten sam Prorektor. Skoro zatem nie jest on osobą piastującą funkcję organu (Rektora), lecz pracownikiem tego organu, to w sytuacji złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, miał do niego zastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 kpa. W ocenie Sądu wspomniane uchybienie stanowi inne uchybienie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a.).

Odnosząc się dodatkowo do meritum sprawy sąd wskazał również, że podstawą prawną zaskarżonej decyzji było również rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5 października 2011r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich (Dz.U. nr 255, poz. 1351). Z nadesłanych przez uczelnię akt w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego wynika, że komisja powołana do opiniowania wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego w celu rozpatrzenia podań o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej, wniosku skarżącego nie opiniowała, co może stanowić naruszenia § 23 rozporządzenia. Także dodatkowo Sąd wskazał, że zaskarżona decyzja organu odwoławczego narusza również ogólne zasady postępowania. Jako decyzja uznaniowa wymaga szczególnie wnikliwego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego i jednoznacznego wyjaśnienia motywów decyzji.

Sąd nakazał, w toku ponownego rozpatrywania sprawy, rozpoznanie przez Rektora wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia [...] października 2013 r., uwzględniając przy tym uwagi Sądu, co do konstrukcji rozstrzygnięcia – i w konsekwencji podjęcie decyzji w ramach uprawnień przysługujących na mocy art. 138 § 1 k.p.a. Nadto nakazał stosowne uzasadnienie decyzji, zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.

Decyzją z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] działający w imieniu Rektora - Prorektor ds. kształcenia [...], wskazując na art. 200a w zw. z art. 94b ust. 1 pkt 5 u.s.w., § 14 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2013, poz. 1581), [...] oraz art. 104 i art. 107 k.p.a. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2013 r. nr [...], w sprawie nieprzyznania Skarżącemu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej w roku akademickim. Uzasadniając napisał, że komisja doktorancka dokonała ponownego zaopiniowania wniosku oraz dalszych dokumentów i przyznała Skarżącemu 3 pkt. za publikację wskazaną w decyzji oraz 2 pkt. za udział w konferencji krajowej z referatem – również wskazanym w decyzji. Komisja doktorancka nie uwzględniła w procedurze odwoławczej dwóch publikacji które ukazały się w sierpniu i we wrześniu 2013 r. Zgodnie z Regulaminem studiów doktoranckich (§ 25 i § 26) rok studiów nie jest tożsamy z rokiem akademickim. Na podstawie § 25 ust. 1 Regulaminu studiów doktoranckich doktorant składa kierownikowi studiów doktoranckich, najpóźniej do 30 czerwca każdego roku, sprawozdanie z działalności naukowej, złożonych egzaminów i uzyskanych zaliczeń oraz z pracy dydaktycznej. Kierownik studiów doktoranckich na podstawie przedłożonych informacji zalicza doktorantowi rok studiów. Z momentem zaliczenia roku studiów doktorant staje się studentem wyższego roku. Termin przedłożenia odpowiednich dokumentów wymaganych do zaliczenia roku studiów jest tożsamy z terminem składania wniosków o przyznanie stypendium doktoranckiego oraz zwiększenia stypendium doktoranckiego. Rok akademicki nie jest tożsamy z rokiem studiów, ponieważ każdorazowo zaliczenie roku studiów następuje w terminie wskazanym w § 25 ust. 1 Regulaminu, który mieści się w ramach roku akademickiego. W związku z tym komisja doktorancka nie przyznała punktów za publikacje artykułów, które ukazały się po terminie przewidywanym dla złożenia wniosku o zwiększenie stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej tj. po 30 czerwca 2013 r. Z 5 punktami Skarżący znalazł się na 9 miejscu na liście rankingowej. W ramach otrzymanych środków możliwe było przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego doktorantom zajmującym miejsca od 1 do 5 na liście rankingowej.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. Z., zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" p.p.s.a. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Zarzucił:

1) naruszenie przepisu art. 24 § 1 pkt 5 w związku z art. 127 § 3 k.p.a. w związku z art. 207 ust. 1 p.s.w. poprzez wydanie na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy zaskarżonej decyzji przez tego samego pracownika uczelni, tj. Prorektora ds. kształcenia,

2) naruszenie przepisu § 14 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2013, poz. 1581) poprzez uznanie, że w toku postępowania o przyznanie zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji podmiotowej bierze się pod uwagę osiągnięcia w pracy badawczej zaistniałe jedynie do daty składania wniosku o przyznanie tego zaskarżenia, a nie osiągnięcia z całego poprzedniego roku akademickiego.

W odpowiedzi na skargę Rektor, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o oddalenie skargi, jako bezzasadnej. Pełnomocnik oceniła, że organ zastosował się do wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 96/14, bowiem zaskarżona decyzja została uzasadniona w wyczerpujący sposób, zgodnie z dyspozycją art. 107 § 3 k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, poprzez niezastosowanie art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z art. 207 ust. 1 p.s.w. pełnomocnik podkreśliła, że ze względu na tylko odpowiednie stosowanie przepisów, konstytucyjnie zagwarantowaną autonomię szkół wyższych oraz specyfikę uczelni wyższej, decyzja organów uczelni oraz prowadzone przez uczelnię postępowanie administracyjne, nie musi odpowiadać tak surowym rygorom jak decyzja oraz postępowanie organów administracji. Zgodnie z art. 66 ust. 2 pkt. 6 p.s.w. "Rektor uczelni publicznej podejmuje decyzje we wszystkich sprawach dotyczących uczelni, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych przez ustawę lub statut do kompetencji innych organów uczelni lub kanclerza, w szczególności określa zakres obowiązków prorektorów". Zgodnie z § 60 ust. 1 statutu Uczelni "Rektor kieruje uczelnią z pomocą pięciu prorektorów". Z kolei § 60 ust. 3 stanowi, że "Prorektor jest upoważniony do załatwiania spraw w imieniu rektora w zakresie ustalonym przez rektora, a w szczególności do wydawania decyzji administracyjnych, postanowień i zaświadczeń oraz podejmowania innych aktów lub czynności." Na podstawie [...] zakres obowiązków prorektorów został określony zarządzeniem Rektora nr [...]. Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy pełnomocnik wskazała, że prof. dr hab. [...] jest pracownikiem organu zatrudnionym na stanowisku nauczyciela akademickiego. W wyniku wyborów został powołany do pełnienia funkcji prorektora ds. kształcenia, a ww. zarządzeniem Rektor w zakresie jego kompetencji wskazał sprawy związane ze studiami III stopnia, czyli studiami doktoranckimi. Zaskarżona decyzja została więc wydana w ramach pełnienia funkcji prorektora ds. kształcenia, a nie w ramach jego stosunku pracy, albowiem nie daje on takich kompetencji. Jednocześnie pełnomocnik wskazała, że z uwagi na autonomię, a przede wszystkim specyfikę podmiotów jakimi są szkoły wyższe, wydawanie przez prorektora decyzji w ramach powierzonych mu przez rektora kompetencji nie jest tożsame z udzieleniem pełnomocnictwa do dokonywania określonych czynności w imieniu i na rzecz mocodawcy. Mając na uwadze fakt, że na koniec roku 2013 na Uniwersytecie na studiach I, II i III stopnia studiowało ponad [...] studentów, za w pełni uzasadnione należy uznać, że statut uczelni, w zgodzie z przepisami u.s.w. część kompetencji rektora przeniósł na prorektorów, którzy w tym zakresie działają jako organ, a nie jako pracownik organu.

Pełnomocnik zastrzegła, że kwestia wyłączenia prorektorów na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 kpa nie jest jednoznaczna i budzi rozbieżności w orzecznictwie. WSA w Poznaniu w podobnych sprawach, które toczyły się po wprowadzeniu nowelizacji brzmienia tego przepisu - ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2011 r. Nr 6, poz. 18 z późn. zm.) nie zajmował stanowiska, że w przypadku wydania decyzji w I i II instancji przez prorektora dochodzi do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a (wyroki WSA w Poznaniu z dnia 24 stycznia 2013 r., IV SA/Po 1001/12; z dnia 13 listopada 2013 r. II SA/Po 773/13; z dnia 13 listopada 2013 r. II SA/Po 774/13; CBOSA). Celem nowelizacji było usunięcie "rozbieżności dotyczących wyłączenia pracowników ministerstw i urzędów centralnych, którzy przygotowują i podpisują decyzje ministrów i kierowników urzędów centralnych, wydawanych na skutek rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy".

Analizując, z daleko idącej ostrożności procesowej, konsekwencje uznania przez Sąd, że doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 kpa w związku z wydaniem decyzji na etapie ponownego rozpatrywania sprawy ponownie przez prorektora ds. kształcenia, pełnomocnik oceniła, że nie powinno to skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a, ponieważ podpisanie i przygotowanie decyzji przez prorektora nie mogło mieć w przedmiotowej sprawie istotnego wpływu na wynik sprawy. Trudno wykazać, że gdyby na etapie ponownego rozpatrzenia sprawy decyzje podpisał Rektor, wynik sprawy mógłby być inny. Podkreśliła, że z orzecznictwa NSA przedstawionego w skardze wynika reguła uchylania decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a, jeżeli doszło do kilku naruszeń prawa procesowego, natomiast w przedmiotowej sprawie podnoszone jest tylko jedno naruszenie. Co więcej w skardze nie sposób doszukać się uzasadnienia, z którego wynikałoby, że ewentualne naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w jaki sposób mogło ono wpływać na wynik sprawy.

Analizując drugi zarzut podniesiony w skardze, pełnomocnik wskazała, że wniosek Skarżącego złożony został w czasie obowiązywania rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 5.10.2011 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich, posługującego się określeniem "rok studiów". Rozporządzenie to utraciło moc i zastąpione zostało przez rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12.12.2013 r. w sprawie studiów doktoranckich oraz stypendiów doktoranckich posługujące się określeniem "rok akademicki", przy czym w nowym rozporządzeniu nie zawarto przepisów przejściowych dla toczących się postępowań w sprawie zwiększenia stypendiów z dotacji projakościowej. Uznając literalną wykładnię § 14 nowego rozporządzenia za niemożliwą do przyjęcia, organ zastosował w zaskarżonej decyzji jego wykładnię funkcjonalną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Zaskarżona decyzja nie może się ostać.

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej (art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. z 2014 r. poz. 1647). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn.zm., dalej jako p.p.s.a.) decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem skargi w niniejszym postępowaniu jest decyzja z dnia [...] maja 2014 r. wydana przez działającego w imieniu Rektora - Prorektora ds. kształcenia [...], utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 7 października 2013 r. również wydaną przez działającego w imieniu Rektora - Prorektora ds. kształcenia [...], w sprawie nieprzyznania Skarżącemu zwiększenia stypendium doktoranckiego z dotacji projakościowej. Na niedopuszczalność takiej konfiguracji personalnej zwrócił zaś uwagę w uzasadnieniu wyroku z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 96/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu. Ta ocena prawna jest – zgodnie z brzmieniem art. 153 p.p.s.a. – wiążąca zarówno dla organu, jak i dla Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę. Zawarta w skardze polemika ze stanowiskiem Sądu wyrażonym w wyroku w sprawie IV SA/Po 96/14 jest spóźniona. Mogła ona być wykorzystana, gdyby wyrok ten został zaskarżony do Sądu II instancji. Jeżeli organ tej drogi nie wykorzystał, nie może obecnie skutecznie zwalczać argumentacji zawartej w uzasadnieniu prawomocnego wyroku (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 9 maja 2012 r., sygn. akt II FSK 2179/10, LEX nr 1244171).

W orzecznictwie tak wojewódzkich sądów administracyjnych, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i Sądu ponownie rozpoznającego sprawę ocena prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani Sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie Sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego Sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 p.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności). Natomiast niezastosowanie się przez Sąd do oceny prawnej przewidzianej w komentowanym przepisie jest naruszeniem prawa stanowiącym podstawę do wniesienia skargi kasacyjnej - art. 174 pkt 1 p.p.s.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12, LEX nr 1487724). Zauważyć tu należy, że przepis art. 153 p.p.s.a. jest przepisem prawa materialnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyrokach z dnia 11 kwietnia 2014 r., sygn. akt II GSK 224/13, LEX nr 1485518, z dnia 20 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 953/11, LEX nr 1216586, także Bogusław Dauter, Bogusław Gruszczyński, Andrzej Kabat, Małgorzata Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze 2005, str. 347).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku Sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz Sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu Sądu wiąże w sprawie ten Sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten Sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

W niniejszej sprawie nie zaszła żadna istotna zmiana stanu prawnego lub faktycznego, która czyniłaby niewiążącą ocenę prawną wyrażoną w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 26 marca 2014 r. sygn. akt IV SA/Po 96/14. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano natomiast expressis verbis, że uchybienie polegające na wydaniu przez tę samą osobę decyzji zarówno pierwszej, jak i drugiej instancji jest innym naruszeniem przepisów postępowania mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a.). Taka ocena jest, z przyczyn opisanych wyżej, wiążąca w niniejszym postępowaniu.

Sąd nie odniósł się do zawartego w skardze zarzutu naruszenia § 14 ust. 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 grudnia 2013 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich. W sprawie zaszła bowiem konieczność uchylenia decyzji z uwagi na naruszenie prawa materialnego (art. 153 p.p.s.a.) oraz naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy (wskazane przez Sąd w sprawie IV SA/Po 96/14). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ – oprócz kwestii poruszonych wyżej – musi zaś mieć dodatkowo na uwadze, że od 31 października 2014 r. obowiązuje rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 24 października 2014 r. w sprawie studiów doktoranckich i stypendiów doktoranckich (Dz. U. z 2014 r., poz. 1480).

Mając wszystko to na uwadze, Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) p.p.s.a. – orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Sąd nie określił w wyroku czy i w jakim zakresie zaskarżony akt nie może być wykonany. W ocenie Sądu wykładnia celowościowa art. 152 p.p.s.a. prowadzi do wniosku, że przepis ten odnosi się do aktów lub czynności, które podlegają wykonaniu. Ratio legis niniejszego przepisu wskazuje, iż jego stosowanie ma zabezpieczyć stronę, której skarga została uwzględniona przed ewentualnym wykonaniem przez organ, przed uprawomocnieniem się wyroku, aktu uchylonego przez Sąd. Przez pojęcie wykonania aktu administracyjnego należy rozumieć spowodowanie w sposób dobrowolny lub doprowadzenie w trybie egzekucji do takiego stanu rzeczy, który jest zgodny z rozstrzygnięciem zawartym w danym akcie. Problem wykonania aktu administracyjnego dotyczy aktów zobowiązujących, ustalających dla ich adresatów nakazy lub zakazy, aktów, na podstawie których określony podmiot uzyskuje równocześnie uprawnienie i mocą którego zostają na niego nałożone obowiązki, oraz aktów, na podstawie których jeden podmiot jest do czegoś zobowiązany, a drugi wyłącznie uprawniony.

W niniejszej sprawie należy zwrócić uwagę na charakter prawny uchylonego aktu, który nie wiąże się z nałożeniem na stronę jakiegokolwiek obowiązku, bądź przyznaniem uprawnienia. Przyjąć więc należy, że jako taki nie nadaje się on do wykonania (nie ma przymiotu wykonalności), a co za tym idzie nie znaleziono podstaw do orzekania w przedmiocie wstrzymania jego wykonania w trybie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. W myśl pierwszego z wymienionych przepisów, w razie uwzględnienia skargi skarżącemu przysługuje od organu zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z kolei zgodnie z art. 205 § 2 p.p.s.a., niezbędne koszty postępowania strony reprezentowanej przez adwokata obejmują także jego wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez Sąd osobistego stawiennictwa strony. Przepisami odrębnymi, o których mowa wyżej, są przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t. j. Dz. U. 2013 r., poz. 490). W myśl § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, zasądzając opłatę za czynności radcy prawnego z tytułu zastępstwa prawnego, Sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy, a także charakter sprawy oraz wkład pracy pełnomocnika w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Opłatę tę zasądza się na podstawie stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu, przy czym nie może być ona wyższa niż sześciokrotna stawka minimalna ani przekraczać wartości przedmiotu sprawy (§ 2 ust. 2). Mając na względzie powyższe, Sąd określił wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego wedle stawek minimalnych, uznając, że w okolicznościach niniejszej sprawy wynagrodzenie w takiej wysokości będzie adekwatne w szczególności do niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika oraz jego przyczynienia się do wyjaśnienia i rozstrzygnięcia sprawy. W rezultacie na zasądzone kwoty kosztów postępowania złożyły się: poniesione przez strony skarżące koszty wpisu (200 zł), wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c wyżej powołanego rozporządzenia (240 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa

(17 zł).