Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 741/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska,, asesor sądowy WSA Barbara Romanczuk (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi T. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] sierpnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. po rozpatrzeniu odwołania T. D. od decyzji Burmistrza Miasta A. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy ustalenia jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką – L. D., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco:

Wnioskiem z dnia [...] marca 2020 r. T. D. wystąpiła do Burmistrza Miasta A. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką L. D. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 r. nr [...] Burmistrz Miasta A. odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, z uwagi na niespełnienie warunków tj.:

– art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111), gdyż nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność L. D.;

– brak związku przyczynowo –skutkowego pomiędzy niepodejmowanie lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką

– zakres sprawowanej opieki nie wymaga od wnioskodawczyni całkowitej rezygnacji z zatrudnienia, a skarżąca jedynie pomaga matce,

– L. D. pozostaje w związku małżeńskim z J. D., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła T. D.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji wskazując, że powinien dokonać ustaleń w zakresie członków rodziny wnioskodawczyni przebywających za granicą, składu rodziny wnioskodawczyni, stanu zdrowia i wieku małżonka osoby wymagającej opieki oraz czy jest on w stanie sprawować opiekę nad swoją żoną, a także ustalić czy opieka przez wnioskodawczynię ma charakter doraźny, tymczasowy czy jest sprawowana w sposób ciągły oraz nieprzerwany.

Decyzją Burmistrza Miasta A. z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] ponownie odmówiono T. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność L. D. (pkt IV orzeczenia Powiatowego Zespołu do orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...]). Ponadto wskazano także na brak związku przyczynowo – skutkowego pomiędzy niepodejmowanie lub rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaną opieką nad matką, tym bardziej, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest ze stycznia 2020 r., a skarżąca nie pracuje od 2017 r. Dodatkowo organ I instancji na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że pomoc wnioskodawczyni matce nie stanowi, całodobowej opieki i wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, a co za tym idzie nie wyklucza to podjęcia zatrudnienia przez skarżącą. Końcowo organ wskazał, że L. D. pozostaje w związku małżeńskim z J. D., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a fakty licznych schorzeń nie uzasadniają, że nie może on zajmować się żoną.

Z decyzją odmawiającą ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zgodziła się T. D. wnosząc odwołanie.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu swego stanowiska organ II instancji wskazał, że bezspornie L. D. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...], została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Cytując art. 17 ust. 1 i 5 oraz art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) organ odwoławczy podniósł, że poza sporem pozostaje również fakt, iż osoba wymagająca opieki jest w związku małżeńskim z J. D., który począwszy od grudnia 2019 r. przebywa w Mołdawii, jak również fakt, iż wniosek o ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, który wpłynął w dniu [...] marca 2020 r. bezpośrednio do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w A. spełnia ustawowe warunki formalne. Podkreślił także, iż mimo dokonanych ustaleń świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, ale z przyczyn innych aniżeli wskazanych zarówno w pierwszym, jak i drugim rozstrzygnięciu organu I instancji. Jak wynika z w/w przepisów ustawy, wnioskowane świadczenie co do zasady należy się córce w związku z niepełnosprawnością matki, ale warunkiem koniecznym i podstawowym jest fakt sprawowania opieki. Jak wynikało z treści odwołania, osoba wymagająca opieki - L. D. przebywa aktualnie w Mołdawii, a osoba sprawująca opiekę, a zarazem wnioskodawczyni, przebywa w Polsce, a tym samym nie sprawuje i nie może sprawować bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką. Co więcej, wnioskodawczyni sama przyznała w swoim odwołaniu, iż opiekę nad matką w chwili obecnej sprawuje kuzynka, a wnioskodawczyni jedynie utrzymuje kontakt z osobą wymagającą opieki za pomocą środków porozumiewania się na odległość. Ponadto organ II instancji podkreślił, iż rezygnacja z zatrudnienia w Przedsiębiorstwie "Ś." przez skarżącą nie miała bezpośredniego związku z opieką nad niepełnosprawną matką, z którą wówczas również zamieszkiwała wnioskodawczyni, ale jak sama przyznaje strona, było to spowodowane koniecznością opieki nad chorym dzieckiem oraz z uwagi na własny stan zdrowia i konieczność załatwienia formalności urzędowych dotyczących osiedlenia się na terytorium RP. Dodatkowo organ II instancji podniósł, że osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, a małżonek osoby nie dosyć, że zamieszkiwał wspólnie z matką wnioskodawczyni, to również nie ma przeciwskazań do sprawowania nad niepełnosprawną żoną opieki, a skarżąca w żaden sposób nie wykazała takich przeciwskazań. Tym samym w pierwszej kolejności to na współmałżonku ciąży obowiązek alimentacyjny, w tym konieczność zapewnienia współmałżonkowi opieki. Zaistnienie tych okoliczności w ocenie Kolegium wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku oraz analizowanie pozostałych przesłanek. Końcowo SKO podniosło, że ewentualna zmiana okoliczności faktycznych w sprawie, umożliwi wnioskodawczyni ponowne złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawną matką, a tym samym pozwoli o ubieganie się o przedmiotowe świadczenie po spełnieniu warunków ustawowych, określonych w art. 17 ustawy.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku złożyła T. D. zarzucając naruszenie art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, podnosząc, że schorzenia mamy powstały jeszcze w wieku 8 lat, kiedy została wywieziona do łagrów syberyjskich, tak samo jak i jej ojca, który też ma problemy ze zdrowie i depresję. Podniosła, że w dacie wydawania decyzji przez SKO jej matka przebywała już w A., a do Mołdawii wyjechała jedynie w związku z koniecznością uzyskania emerytury i wróciła już z razem z ojcem. Natomiast ona nie mogła jej towarzyszyć, gdyż nie posiadała paszportu. Wskazała, że jej mama przyjechała po raz pierwszy do Polski w ramach programu repatriacji w dniu [...] czerwca 2019 r. Już w trakcie pracy w "Ś." córka chorowała, ale również rodzice mieli już problemy ze zdrowie. Dlatego też postanowiła z nimi przyjechać do Polski z zamiarem stałego zamieszkania po repatriacji, ponieważ kombatanci mają przywileje w leczeniu. Dodatkowo wnioskodawczyni podniosła, że rodzice chcą mieszkać razem w jednej miejscowości i zapisani są w kolejce na mieszkanie komunalne. W ocenie skarżącej organy nieprawidłowo ustaliły przesłankę rezygnacji z zatrudnienia, bowiem jest ona repatriantką i zgodnie z ustawą jej funkcjonowanie na terytorium Polski rozpoczyna się od momentu przekroczenia granicy na podstawie repatriacyjnej wizy od 9 maja 2019 r. W związku z powyższym w jej ocenie nie podejmowała zatrudnienia, gdyż zajmowała się matką, a także wszelkimi formalnościami związanymi z jej przyjazdem do Polski. Podkreśliła także, że jej ojciec nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, bo nie zdążyła go jeszcze zrobić. Wiąże się to bowiem z kompletowaniem dokumentacji medycznej, a jego stan zdrowia w ostatnim okresie znacznie się pogorszył. Końcowo wskazała, że żadne nowe okoliczności w sprawie nie wystąpiły, nadal się opiekuje mamą, a teraz dodatkowo ojcem, a sprawowanie opieki uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoją argumentację. Jednocześnie wskazało, że poza niespełnieniem przesłanek pozytywnych do przyznania świadczenia podnieść należy, że zakres czynności podejmowanych przez wnioskodawczynię nie uniemożliwia jej podjęcia pracy, gdyż osoba wymagająca opiekę wykazuje dużą dozę samodzielności, w tym bez skarżącej przebywała za granicą i wróciła samodzielnie z podróży. Ponadto ostatni wyjazd nie miał charakteru incydentalnego, a powtarzał się – co wynika wprost z przedłożonego paszportu, co potwierdza znaczną samodzielność osoby niepełnosprawnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie należy wskazać, że sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, bowiem podstawą nie kierowania sprawy na rozprawę i skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020 r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r. poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020 r. - Dz.U. z 2020 r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020 r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie, a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 z późn. zm.).

Ponadto należy przypomnieć, że wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności

z prawem, co wynika z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej p.p.s.a. Przedmiotem tej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji publicznej, w toku rozpoznawania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Czyni się to według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy, istniejących w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Sądowa kontrola legalności decyzji administracyjnych czy też postanowień sprawowana jest w granicach sprawy, ale rozstrzygając o zasadności skargi sąd nie jest związany jej zarzutami, wnioskami oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 §1 p.p.s.a.). Podkreślić przy tym należy, że Sąd nie ma obowiązku, do badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu.

Badając legalność zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z uwzględnieniem tych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcie to odpowiada prawu, choć nie wszystkie argumenty przedstawione w decyzji są trafne. Podkreślić przy tym należy, iż nie miały one ostatecznie wpływu na wynik sprawy, a zatem nie mogły stanowić podstawę uchylenia zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1p.p.s.a.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a skarżącą jest zagadnienie, czy można było w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111) przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Niekwestionowaną okolicznością w sprawie jest to, że L. D. orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia [...] stycznia 2020 r. nr [...] została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, iż wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z treści orzeczenia wynika, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a wnioskodawczyni tego postępowania wymaga czynności zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne, ułatwiające funkcjonowanie danej osoby. Ponadto matka skarżącej wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, przez co rozumie się korzystanie z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sień instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki, a także wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 6 akt admin.).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1. matce albo ojcu,

2. opiekunowi faktycznemu dziecka,

3. osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Niewątpliwie skarżąca jest osobą zaliczoną do innych osób, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, gdyż jest jej córką.

W myśl art. 17 ust. 1a tej ustawy, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3 lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Z kolei stosownie do treści art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1. nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2. w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Na wstępie należy wskazać, że zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji (przychylając się do stanowiska organu I instancji, gdyż w decyzji organu II instancji nie ma odmiennego stanowiska w tym zakresie) błędnie zastosował przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r., bowiem wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w tym przepisie kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonać z pominięciem tego kryterium. Sąd był zobligowany do omówienia powyższej regulacji, z uwagi na zarzut skargi naruszenia przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podkreślić przy tym należy, że ostatecznie nie miało to wpływu na wynik sprawy, więc jedynie należało zasygnalizować nieprawidłową wykładnię tej regulacji.

W ocenie organu zarówno I instancji, jak i II instancji skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj. warunku sprawowania stałej opieki oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki. Zainteresowana kwestionuje powyższe ustalenia. Podkreślić przy tym należy, że na datę orzekania w zaskarżonej decyzji organ II instancji (mając na uwadze wyjaśnienia skarżącej złożone w odwołaniu) uznał, iż z uwagi na wyjazd osoby wymagającej opieki – L. D. do Mołdawii należało uznać, że nie został spełniony podstawowy konieczny warunek, fakt sprawowania opieki. Skarżąca natomiast w skardze podniosła, iż jej matka w dacie wydawania decyzji przez SKO już w A., a do Mołdawii wyjechała jedynie w związku z koniecznością uzyskania emerytury i wróciła razem z ojcem. Podkreśliła jednocześnie, że nie mogła jej towarzyszyć, gdyż nie posiadała paszportu. Mając powyższe na uwadze należy zatem uznać, że stan faktyczny ustalony przez organ II instancji był nieprawidłowy, ale też mając na uwadze odwołanie skarżącej, trudno organowi zarzucić zawinione działanie, bowiem okoliczności faktyczne w tej sprawie ulegały zmianie w toku postępowania. W ocenie Sądu można jedynie wskazać, iż jak trafnie podnosi skarżąca w skardze, sytuacja jej rodziny jest dość nietypowa, z uwagi na posiadany status repatriantów. W tych okolicznościach argumenty organu odwoławczego, że osoba wymagająca opieki wykazuje dużą dozę samodzielności, bo sama wyjeżdżała i wracała z zagranicy są zbyt daleko idące i nie biorą pod uwagę specyfiki stanu faktycznego sprawy. Umknęło organowi II instancji, że skarżąca w odwołaniu wprost wskazała, że nie mogła pojechać z mamą, gdyż nie posiadała paszportu, ale mama poleciała z kuzynką, zatem w tej sytuacji osoba wymagająca opieki nie była sama. Natomiast konieczność wyjazdu mogła wynikać z załatwieniem formalności dotyczących emerytury. Mając na uwadze okoliczności faktyczne sprawy brak jest podstaw, aby nie dać wiary twierdzeniom skarżącej w tym zakresie, tak samo jak temu, że również inne wyjazdy wiązały się z koniecznością załatwienia wszystkich spraw dotyczących przesiedlenia do Polski.

Niemniej jednak jak już wcześniej wskazano, nie miały one ostatecznie wpływu na treść rozstrzygnięcia, tak samo jak i przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z ze sprawowaniem opieki na osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W tych okolicznościach w ocenie Sądu przedwczesne jest merytoryczne ustosunkowanie się do tych argumentów, w sytuacji kiedy i tak nie mają one obecnie wpływu na wynik sprawy.

Zaakcentować bowiem należy, że w art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych ustawodawca zawarł katalog przesłanek negatywnych, przewidując m.in., że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a). W przedmiotowej sprawie skarżąca wykazuje, że jej ojciec sam z uwagi na wiek i stan zdrowia, wymaga opieki i nie jest w stanie zajmować się małżonką. Na potwierdzenie tych okoliczności skarżąca przedłużyła dokumentację lekarską wskazującą, że J. D. ma depresję i wymaga opieki (k. 5). Skarżąca przy tym podkreśliła, że jeszcze nie zdążyła się zająć formalnościami związanymi z ustaleniem stopnia niepełnosprawności w stosunku do ojca.

Wskazać należy, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale nie jedyne. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny (córka jest w tej grupie). W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Przy czym nie można pomijać, że w świetle przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych, co wynika z treści art. 23, art. 27 art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o. Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Tym samym przepisy te, w konfrontacji z przepisami ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania (wyrok WSA w Olsztynie z 22.10.2019 r. sygn. akt II SA/Ol 642/19, https://cbois.nsa.gov.pl, dalej CBOSA).

Na tle tego przepisu w orzecznictwie wypracowano stanowisko, że fakt pozostawania w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie może być uważany za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy małżonek obowiązany do sprawowania opieki nie jest obiektywnie zdolny tego obowiązku wypełnić, a zrealizować tę pomoc jest w stanie - w zastępstwie współmałżonka nie mającego takiej możliwości - osoba zobowiązana w dalszej kolejności. (wyrok WSA w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2019 r., sygn. akt III SA/Kr 129718, LEX nr 2721344). Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wyprowadzono, że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie która opiekę tą sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawnej osobie (vide: wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 121/12, WSA we Wrocławiu z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wr 848/11, WSA w Poznaniu z dnia 13 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Po 242/12, WSA w Olsztynie z dnia 22 stycznia 2013 r., sygn. akt II SA/Ol 1391/12, WSA w Białymstoku z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 987/12, CBOSA).

Podkreślić jednak należy, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2020 r. (I OSK 599/20, CBOSA) wskazano, że wykładnia językowa art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych pozwala stwierdzić, że ustawodawca uznał za konieczne, aby ocena czy osoba uprawniona w pierwszej kolejności nie jest w stanie wypełnić we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego z uwagi na stan zdrowia rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ani organ ani Sąd nie mają bowiem wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Rygoryzm spornego przepisu, którego brzmienie jest jednoznaczne w swej treści, odpowiada celom ustawy. W związku z powyższym ograniczenie ustawowego prawa do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych ze względu na sprawowanie opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim wyłącznie do sytuacji, w której współmałżonek takiej osoby legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi wyjątek, którego nie można poddawać rozszerzającej wykładni, skoro wyjątek ten wynika z nadania przez ustawodawcę szczególnego charakteru istniejącym między małżonkami relacjom i więzom prawnym. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy. Ponadto w wyroku tym NSA wskazał, że przedstawiona wykładnia w/w artykułu została wyrażona m.in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 stycznia 2020 r. sygn. akt I OSK 2462/19, z 14 grudnia 2018 r., sygn. akt I OSK 3539/18, z 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 3283/14, z 27 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK 1219/13, z 6 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 251/14, z 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2623/12 (CBOSA), które skład orzekający w całości podzielił. Z przedstawionych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił odmiennego stanowiska prezentowanego w wyrokach NSA: z 18 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 1200/14 i z 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK 1622/15 oraz wyrokach WSA wcześniej przytoczonych przy odmiennym stanowisku. Dodatkowo zaakcentował, że tak przyjęta przez wykładnia przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa. Zasady tej nie można rozumieć jako nakaz identycznego traktowania wszystkich osób, zobligowanych do alimentacji. Więź istniejąca pomiędzy małżonkami ma bowiem zupełnie inny wymiar od powiązań rodzinnych występujących pomiędzy krewnymi. Nie można też mówić o naruszeniu art. 18 Konstytucji RP, który stanowi ogólną ramę zobowiązującą państwo do zapewnienia rodzinie pomocy i ochrony nie konkretyzując warunków jej przyznania i pozostawiając tym samym ustawodawcy określenie form i przesłanek jej świadczenia. Okoliczność wprowadzenia przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny w prawie do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego, nie oznacza bowiem, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony związku małżeńskiego, macierzyństwa i rodzicielstwa.

Skład orzekający niniejszą sprawę podziela pogląd wyrażony w wyroku NSA z dnia 11.08.2020 r. sygn. akt I OSK 599/20 i wyrokach tam przytoczonych, w których zajęto takie same stanowisko. W ocenie Sądu przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być stosowany rozszerzająco, bowiem organy nie mają wiadomości specjalnych, które pozwoliłyby w pełni wyważyć, czy stan zdrowia danej osoby zobowiązanej do alimentacji rzeczywiście uniemożliwia sprawowanie opieki. Brzmienie tego przepisy w swej treści jest jednoznaczne i zgodne z wolą ustawodawcy. Tym samym dopóki osoba wymagająca opieki (L. D.) pozostaje w związku małżeńskim, to na współmałżonku przede wszystkim ciąży obowiązek alimentacyjny, w tym konieczność zapewnienia współmałżonkowi opieki. Zaistnienie tych okoliczności – słusznie w ocenie Kolegium – jak i Sądu jednoznacznie wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącej, a tym samym analizowanie pozostałych przesłanek jest przedwczesne. Trafnie przy tym podniosło Samorządowe Kolegium Odwoławcze, że ewentualna zmiana okoliczności faktycznych w sprawie tj. uzyskanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności przez ojca, umożliwi wnioskodawczyni ponowne złożenie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nad niepełnosprawną matką czy też ojcem, a wówczas również w sposób odmienny mogą zostać ocenione pozostałe przesłanki uzasadniające przyznanie jej tego świadczenia. Dopóki zatem w sprawie skarżąca nie wykaże, aby jej ojciec J. D. legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, brak realnego niewypełniania obowiązków małżeńskich pomiędzy tymi osobami nie stanowi wystarczającej podstawy do wyłączenia stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Końcowo podkreślić trzeba, że wielokrotnie wskazywano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, iż powyższe regulacje należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia (por. wyrok NSA z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14, z 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14, z 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 – CBOSA). Niemniej jednak nie można takich ustaleń dokonywać w oderwaniu od przepisów regulujących te kwestie. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego nakładają na organ obowiązek wydania decyzji o charakterze związanym co oznacza, że przyznanie świadczenia może nastąpić wyłącznie po spełnieniu przesłanek wynikających z przepisów prawa (art. 17).

Argumenty podnoszone przez skarżącą nie mogły zatem zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, a zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest zgodna z obowiązującym prawem, co skutkowało jej oddaleniem na podstawie art. 151 p.p.s.a.