Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 264/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2021-04-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc publiczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7 ust. 2
journal: Dz.U. 2019 poz 924
law: Ustawa  z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw
article: art. 25, art. 26 par. 1
journal: Dz.U. 2020 poz 1740
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - t.j.
article: art. 3 ust. 1a
journal: Dz.U. 2019 poz 1387
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.), Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi W. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres 2019/2021 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy B. z dnia [...] października 2020 r., Nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. (nr [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. po rozpatrzeniu odwołania W. P. od decyzji Wójta Gminy B. z [...] października 2020r. nr [...] orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji odmawiającej przyznania W. P. prawa do świadczeń wychowawczych na troje dzieci: D., J. i A. P. na okres 2019/2021.

Decyzja powyższa została wydana po trzecim rozpoznaniu sprawy. Pierwsza odmowa przyznania świadczeń wychowawczych z wniosku W. P. z [...] września 2019r. nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] listopada 2019r., uchyloną w trybie odwoławczym decyzją SKO w B. z [...] marca 2020r.

Druga odmowa nastąpiła decyzją organu I instancji z [...] maja 2020r. Również tę decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchyliło przekazując decyzją z [...] lipca 2020r. sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Kolegium zaleciło przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wnioskodawcy po uzgodnieniu z nim terminu wywiadu oraz protokolarne przesłuchanie w charakterze świadka sołtysa miejscowości K., gmina B.

Decyzją z dnia [...] października 2020r. Wójt Gminy B. po raz trzeci odmówił przyznania W. P. prawa do świadczeń wychowawczych na dzieci na okres 2019/2021. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności opisał chronologicznie i szczegółowo, jakim materiałem dowodowym dysponował. Ustalił, że W. P. oraz troje dzieci są posiadaczami Karty Dużej Rodziny, przyznanymi [...] marca 2016r. Dzieci zostały zgłoszone do placówki Podstawowej Opieki Zdrowotnej w B. w październiku 2019r. oraz w listopadzie 2019r. i odbyły się wizyty lekarskie. Również W. P. jest pacjentem SP ZOZ B.. Karty Dużej Rodziny nie posiada żona wnioskodawcy, nie mająca obywatelstwa polskiego i ona też nie jest objęta opieką zdrowotną placówki w B. Organ podał, że wystąpiły trudności z uzgodnieniem terminu sporządzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zameldowania rodziny tj. w K., gmina B. i opisał podejmowane próby ustalenia dogodnego dla obu stron terminu sporządzenia wywiadu. Organ podał, że ze zdjęć zamieszczonych na portalu społecznościowym wnioskodawcy można wnioskować, że rodzina wnioskodawcy posiada na terenie Białorusi plantację truskawek. Organ dysponował też zestawieniem dat przekraczania granicy przez wnioskodawcę za okres od 1 stycznia 2019r. do 3 lutego 2019r., na podstawie którego wywnioskował, że centrum życiowe wnioskodawcy znajduje się na Białorusi. Organ ustalił, że dzieci wnioskodawcy realizują obowiązek szkolny oraz opiekę przedszkolną w placówkach W. na Białorusi (syn D., urodzony w 2007r. uczy się tam w szkole średniej a syn J., urodzony w 2013r. córka A., urodzona w 2015r. uczęszczają tam do żłobka – przedszkola). Organ ustalił, że wnioskodawca złożył wniosek o dofinansowanie budynku mieszkalnego w K. w ramach programu "Czyste powietrze". Organ ustalił także, że na Białorusi rodzina nie korzysta z żadnych form pomocy socjalnej a członkowie rodziny nie figurują jako podmioty gospodarcze ani nie posiadają zarejestrowanych na siebie środków transportu.

Następnie organ stwierdził, że w wyniku analizy materiału dowodowego uznał, że całość spraw życiowych i bytowych wnioskodawcy oraz jego rodziny koncentruje się na Białorusi. Wnioskodawca i jego żona nie pracują w Polsce. Wnioskodawca w Polsce ubiega się jedynie o szereg świadczeń socjalnych. Jak wynika z załączonych zdjęć, żona wnioskodawcy prowadzi na Białorusi gospodarstwo rolne. Żadne z dzieci wnioskodawcy nie uczęszcza do szkoły czy przedszkola w Polsce. Objęcie opieką zdrowotną w Polsce nastąpiło w trakcie kolejnych postępowań administracyjnych. Poza posiadaniem w Polsce nieruchomości na współwłasność, w której zamieszkują rodzice wnioskodawcy i brat z rodziną, wnioskodawca nie ma żadnych związków z Polską, które pozwalałyby przyjąć, że miejscowość K. stanowi centrum życiowe jego rodziny. Incydentalne przyjazdy do Polski dzieci i żony wnioskodawcy nie mogą być podstawą do przyjęcia, że rodzina wnioskodawcy i on sam, na stale zamieszkują w Polsce. Wnioskodawca z rodziną mieszka na Białorusi, gdzie wspólnie z żoną opiekują się dziećmi, które tam się uczą i uczęszczają do przedszkola. Taka sytuacja nie wyklucza, że wnioskodawca odwiedza mieszkających w K. rodziców i posiada w K. w należącym do niego domu warunki do zamieszkiwania w nim w czasie tych wizyt.

W odwołaniu od tej decyzji W. P. zakwestionował ustalenia organu I instancji podając szereg okoliczności dowodzących bardziej ścisłego związku jego rodziny z Polską niż z Białorusią, takich jak:

- fakt bycia wraz z dziećmi obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej,

- fakt zameldowania nieprzerwanie z dziećmi w gminie B. od wielu lat,

- legitymowanie się dowodem osobistym,

- posiadanie we współwłasności z bratem domu w Polsce a nie w Białorusi,

- posiadanie centrum interesów życiowych w Polsce,

- regularne opłacanie rachunków za energie elektryczną w domu w K. przy braku ponoszenia opłat komunalnych na Białorusi,

- ponoszenie opłat za wywóz śmieci z nieruchomości w K.,

- stałe wraz z żoną prowadzenie gospodarstw domowego w domu w K.,

- przechowywanie w domu w K. wszystkich rzeczy osobistych skarżącego i jego rodziny, niezbędnych do codziennego użytku i brak miejsca na Białorusi do przechowywania tych rzeczy,

- sprawowanie stałej opieki nad rodzicami, zamieszkującymi z wnioskodawcą w K.,

- uzyskanie "zaświadczenia o miejscu zamieszkania" (Certyfikatu Rezydenta) w Polsce a nie na Białorusi,

- bycie beneficjentem programu "Czyste Powietrze" w Polsce,

- posiadanie stałego ubezpieczenia zdrowotnego w Polce od wielu lat,

- podleganie ubezpieczeniu zdrowotnemu dzieci w Polsce od wielu lat,

- bycie wraz z dziećmi pacjentami lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w Polsce,

-posiadanie "Karty Dużej Rodziny" w Polsce przy braku posiadania jakichkolwiek ulg w Białorusi,

- posiadanie europejskich kart ubezpieczenia zdrowotnego EKUZ w Polsce,

- składanie deklaracji PIT-37 tj. zeznań o wysokości dochodu za lata 2017, 2018, 2019 w Polsce a nie w Białorusi,

- zawarcie w Polsce szeregu umów na dostawę usług i mediów niezbędnych do funkcjonowania rodziny,

- posiadanie rachunku bankowego w Polsce a nie w Białorusi,

- opłacanie podatku od nieruchomości w Polsce brak nieruchomości na Białorusi,

- funkcjonowanie w rejestrze wyborców w gminie B., brak zarejestrowania w Konsulacie Rzeczypospolitej Polskiej w Białorusi z powodu braku miejsca zamieszkania na terenie Białorusi,

- prowadzenie działalności rolniczej w Polsce,

- pomaganie przez żonę w prowadzeniu gospodarstwa rolnego w Polsce, brak zatrudnienia żony na Białorusi,

- zamiar zgłoszenia żony do ubezpieczenia społecznego w KRUS,

- posiadanie przez wnioskodawcę ubezpieczenia społecznego w Polsce,

- regularne opłacanie składki na ubezpieczenie społeczne, brak zadłużenia z tego tytułu przy braku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne na Białorusi z powodu braku aktywności zawodowej na obszarze Białorusi,

-potwierdzenie przez świadka A. P., że centrum życiowe rodziny skarżącego znajduje się w Polsce oraz oświadczenie ojca żony stwierdzające, że miejsce zamieszkania rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,

- oświadczenie L. P., że centrum życiowe rodziny znajduje się w miejscowości K. w Polsce,

- posiadanie gruntu rolnego w Polsce i prowadzenie gospodarstwa rolnego w K., gmina B. w Polsce.

Odwołujący się podkreślił, że jest obywatelem polskim i jego dzieci mają polskie obywatelstwo. W jego ocenie ma ściślejsze powiązania osobiste i gospodarcze z Polską a jego wyjazdy do miejsca pobierania nauki przez dzieci nie mogą świadczyć o zamiarze stałego pobytu za granicą. Szkoły dzieci znajdują się w przygranicznym obszarze a zatem dzieci są uczniami transgranicznymi. Jego dzieci w dni nauki przebywają u rodziny w Białorusi i wracają do domu w K. na weekendy, święta oraz ferie. Odwołujący się nawiązał do stanowiska WSA w Białymstoku wyrażonego w sprawie II SA/Bk 749/19 (dotyczącej odmowy przyznania zasiłków rodzinnych i dodatków do nich), że okresowe wyjazdy wnioskodawcy na Białoruś związane z faktem pobierania nauki przez najstarsze dziecko w szkole w Białorusi nie muszą świadczyć, że miejscem zamieszkania jest Białoruś. Zwrócił uwagę na fakt wydania mu przez Urząd Skarbowy w B. Certyfikatu Rezydencji potwierdzającego rzeczywiste zamieszkanie w Polsce oraz treść dowodów przesłanych przez organy władzy Białorusi, potwierdzających brak jakiejkolwiek relacji gospodarczej i socjalnej rodziny skarżącego z władzami Białorusi. Odwołujący się stwierdził, że ze względu na sytuację ekonomiczną i polityczną na Białorusi nie ma zamiaru koncentrować tam życia rodziny a aktywność zawodową będzie realizował w Polsce. Odwołujący się podniósł także zarzut naruszenia art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz art. 12 Konwencji o prawach dziecka.

Decyzją z dnia [...] lutego 2021r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu decyzji odwoławczej Kolegium stwierdziło, że rozstrzygnięcie w przedmiocie świadczenia wychowawczego ma charakter decyzji związanej. Prawo do świadczenia wychowawczego - w świetle ustawy z 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - przysługuje obywatelom polskim, którzy zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.

Miejsce zamieszkania dorosłej osoby i dziecka reguluje Kodeks cywilny w art. 25 i 26. Kolegium przytoczyło brzmienie tych przepisów. O miejscu zamieszkania decydują dwa czynniki: zewnętrzny (faktyczne przebywanie) i wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Zameldowanie nie przesądza o miejscu zamieszkania ale jest wskazówką, która jest brana pod uwagę przy ocenie przesłanek z art. 25 K.c. Zamiar stałego pobytu ocenia się na podstawie zachowania danej osoby polegającego na ześrodkowaniu aktywności życiowej w określonej miejscowości.

Kolegium stwierdziło, że w tej sprawie jak i w powiązanych równolegle prowadzonych pozostałych sprawach, dotyczących prawa do świadczeń rodzinnych oraz świadczenia z pomocy społecznej zebrano bardzo obszerny materiał dowodowy, który pozwolił na dokonanie oceny, czy w okresie 2019/2021 obejmującym okres świadczeniowy z ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, objęty wnioskiem złożonym [...] września 2019r., skarżący z dziećmi miał miejsce zamieszkania w Polsce.

Kolegium stwierdziło, że W. P. ubiega się o świadczenia wychowawcze na urodzone na Białorusi dzieci: D. urodzonego [...] lipca 2007r., J. urodzonego [...] października 2013r. i córkę A., urodzoną [...] lipca 2015r. które tak jak wnioskodawca mają obywatelstwo polskie i są zameldowane na pobyt stały w miejscowości K. 2, gmina B. Żona wnioskodawcy L. ma obywatelstwo białoruskie i jest zameldowana w K. na pobyt czasowy. Jednocześnie wszyscy członkowie rodziny są zarejestrowani we wsi T. w Obwodzie B. na Białorusi. Najstarszy syn wnioskodawcy D. od 1 września 2013r. uczy się w szkole średniej w W. na Białorusi a syn J. i córka A. od [...] lipca 2015r. uczęszczają do żłobka-przedszkola w W. Kolegium podało, że wnioskodawca jest od [...] sierpnia 2017r. zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku oraz że w marcu 2018r. zgłosił do zarejestrowania zamieszkanie na Białorusi. Od [...] marca 2016r. wnioskodawcy w oparciu o zaświadczenie o zameldowaniu została wydana Karta Dużej Rodziny. Od [...] września 2016r. wnioskodawca jest współwłaścicielem ½ zabudowanej nieruchomości rolnej położonej w miejscowości K., do której nabył prawo w wyniku darowizny dokonanej przez rodziców na wnioskodawcę oraz jego brata. W związku z posiadaniem nieruchomości wnioskodawca ponosi udokumentowane wydatki na jej utrzymanie. Powyższe okoliczności, zdaniem Kolegium, nie przesądzają o posiadaniu miejsca zamieszkania w miejscowości K. ponieważ właściciel nieruchomości nie ma obowiązku zamieszkiwania na niej a dane co do miejsca zamieszkania podawane przy rejestracji w charakterze bezrobotnego czy przy wydawaniu Karty Dużej Rodziny nie są weryfikowane i wynikają z oświadczenia zainteresowanego. Kolegium dodało, że nieruchomość w K. w Polsce nie jest jedyną będącą w posiadaniu rodziny wnioskodawcy, gdyż jego żona L. P. figuruje w białoruskim rejestrze podatkowym jako właścicielka mieszkania na terenie Białorusi. Kolegium stwierdziło, że rodzina państwa P. ma zapewnione warunki do zamieszkania zarówno w Polsce, jak i na Białorusi i w obu krajach ponosi wydatki związane z utrzymaniem swego majątku. Zdaniem Kolegium żadnej informacji o miejscu zamieszkania nie daje też fakt ubiegania się przez wnioskodawcę o dofinansowanie remontu domu w K. z programu "Czyste powietrze", bo beneficjent programu może zamieszkiwać pod innym adresem niż położenie budynku remontowanego. Kolegium uznało, że więzy ekonomiczne i majątkowe małżonków P. z Polską i Białorusią nie dają informacji o miejscu zamieszkania, tym bardziej, gdy uwzględni się fakt, że w omawianym okresie oboje małżonkowie byli bezrobotni i na podstawie aktywności zawodowej obojga nie da się ustalić ich centrum życiowego. Kolegium podało, że w okresie objętym wnioskiem państwo P. nie pobierało świadczeń rodzinnych ani w Polsce ani na Białorusi. Opłacany przez wnioskodawcę podatek od nieruchomości w K. jest związany z posiadaniem majątku a nie miejscem zamieszkania. W żadnym z dwóch krajów państwo P. nie płacili też podatków od dochodu, gdyż nie osiągnęli dochodu podlegającego opodatkowaniu. Certyfikat rezydencji podatkowej wystawiony za okres od [...] stycznia 2019r. zaświadcza o miejscu zamieszkania dla celów podatkowych i jest wystawiany na podstawie deklaracji osoby ubiegającej się o certyfikat.

Kolegium uznało, że ustalenie okoliczności na terenie którego państwa znajdowało się centrum życiowe rodziny wnioskodawcy w okresie objętym wnioskiem, jest możliwe w oparciu o analizę innych niż wyżej wymienione pozostałych dowodów. Kolegium wskazało na treść oświadczeń wnioskodawcy i jego żony stanowczo stwierdzających, że ich centrum życiowe stanowi miejsce zamieszkania w Polsce a związki z Białorusią wynikają z konieczności opieki nad dziećmi, które się uczą w szkole (przedszkolu) na terenie Białorusi i gdzie przebywają w dni pobierania nauki i uczęszczania do przedszkola. Oświadczenie wnioskodawcy j i jego żony potwierdził brat L. P. – S. C., który stwierdził, że rodzina P. często przebywa gościnnie w B. z uwagi na pobieranie tam nauki przez ich syna D. Również teść wnioskodawcy A. G., zamieszkujący na Białorusi, potwierdził słowa córki L. i zięcia w swoim oświadczeniu. Także ojciec wnioskodawcy wskazał K. jako miejscowość stanowiącą miejsce zamieszkania rodziny W. P. Oświadczył, że centrum interesów życiowych i stałe miejsce zamieszkania oraz plany związane z przyszłą bytnością syna są powiązane wyłącznie z Polską. Dodał, ze dzieci nie można przenieść do szkoły w Polsce ze względu na barierę językową i stres ale w przyszłości wnuki będą kontynuować kształcenie na studiach na uczelniach w Polsce, podobnie jak to czynią wnuki ze strony drugiego syna. Według A. P., syn W. przebywa w Polsce gdzie prowadzi gospodarstwo rolne i podejmuje pracę dorywczą dojeżdżając do dzieci na Białoruś w dni nauki szkolnej. W czasie wolnym od nauki wnuki wracają do Polski. W K. zamieszkuje cała rodzina W. i znajdują się tutaj wszystkie rzeczy członków rodziny, synowa regularnie sprząta i gotuje a rodzina razem spożywa posiłki. Także matka W. zeznała, że syn W. z całą rodziną zamieszkują w K.. Kolegium następnie przeanalizowało zestawienia przekroczeń granicy polsko – białoruskiej przez członków rodziny skarżącego w okresie objętym wnioskiem i w oparciu o te zestawienia uznało, że w okresie tym rodzina państwa P. większość czasu spędziła na terenie Białorusi. Kolegium wzięło pod uwagę dane o przekraczaniu granicy z okresów: od 1 stycznia 2019r. do 30 września 2019r., od 1 sierpnia 2020r do 31 sierpnia 2020r. oraz od 1 września 2020r. do 30 września 2020r.

Analiza zestawień dat przekroczeń granicy członków rodziny wnioskodawcy wskazała, jak podało Kolegium, że skarżący samodzielnie lub z członkami rodziny przebywali głównie na Białorusi a do Polski przyjeżdżali na krótkie wizyty, czasem jednodniowe lub wręcz kilkugodzinne. Dotyczy to zarówno okresu przed złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego, jak i po dacie złożenia wniosku. Kolegium wskazało, że ocenę taką potwierdzają wypowiedzi skarżącego i członków jego rodziny, z których wynika, że rodzina dopiero w przyszłości planuje zamieszkać w Polsce i kształcić tu dzieci na wyższych uczelniach oraz prowadzić tu działalność rolniczą. Kolegium nadmieniło, że również obserwacja poczyniona przez pracownika socjalnego B. R. podczas próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu [...] marca 2019r. i odebrane wrażenie niezamieszkałych pokojów w domu w K., wskazują na niezamieszkiwanie w nich przez wnioskodawcę, jego żonę i dzieci. Pracownik socjalny w trakcie przesłuchania w charakterze świadka zeznała, że nie zauważyła żadnych zabawek, przyborów szkolnych ani innych śladów świadczących o przebywaniu w nim dzieci.

Mając powyższe na uwadze Kolegium uznało, że w okresie objętym wnioskiem wnioskodawca z rodziną nie zamieszkiwał na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, co uzasadniało wydanie decyzji odmawiającej przyznania mu świadczeń wychowawczych na dzieci na okres 2019/2021.

W skardze wniesionej do sądu administracyjnego na powyższą decyzję W. P. podniósł zarzuty naruszenia art. 7, 7a § 1, 8, 77 § 1, 80, 81a § 1 K.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego oraz błędną ocenę dowodów tj. przyjęcie, że skarżący i jego rodzina nie zamieszkują na terenie Rzeczypospolitej Polskiej, podczas, gdy w rzeczywistości na terenie Polski znajduje się centrum interesów życiowych całej rodziny skarżącego. W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi W. P. dokonał zestawienia fragmentów uzasadnienia zaskarżonej decyzji z własną oceną dowodów. Skarżący zarzucił decyzji Kolegium naruszenie art. 12 Konwencji Praw Dziecka oraz art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Skarżący wskazał na zmianę stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego dokonaną decyzją z [...] stycznia 2021r. nr [...] w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa do świadczenia "Dobry start" na dzieci oraz decyzją z [...] listopada 2021r. nr [...] wydaną w postępowaniu o przyznanie prawa do zasiłków rodzinnych i dodatków do nich na nowy okres zasiłkowy. Skarżący wskazując na te fakty wytknął Kolegium zróżnicowaną ocenę takich samych okoliczności faktycznych podkreślając, że już od 2018r. istniało ściślejsze niż z Białorusią powiązanie jego rodziny z Polską w warstwie ekonomicznej, majątkowej i emocjonalnej, co potwierdził materiał dowodowy. Skarżący raz jeszcze zwrócił uwagę na taki dowód, jak Certyfikat Rezydenta, potwierdzający ciążący na skarżącym od wielu lat nieograniczony obowiązek podatkowy, który dotyczy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Zdaniem skarżącego organy obu instancji zbyt duże znaczenie przypisały ilości dni pobytu rodziny w Polsce i w Białorusi policzonym na podstawie dat przekroczeń granicy, pomijając dokonanie oceny tej okoliczności poprzez pryzmat miejsca urodzenia i pochodzenia żony skarżącego i faktu, że jej rodzina zamieszkuje poza granicami Polski a najbliżsi krewni żony opiekują się dziećmi skarżącego, gdy te podczas dni nauki mieszkają czasowo na Białorusi. Skarżący podnosząc tę okoliczność wskazał na związanie oceną prawną wyrażoną przez WSA w Białymstoku w wyroku z 19 grudnia 2019r. sygn. II SA/Bk 749/19, który stwierdził, że z uwagi na odmienne miejsce zamieszkania rodzin każdego ze współmałżonków siłą rzeczy członkowie rodziny przemieszczają się i okresowo przebywają to w Polsce, to na Białorusi. Skarżący podkreślił, że wymienionym wyrokiem sąd administracyjny zakwestionował od strony formalnej dokonywanie ustaleń w oparciu obserwacje pracownika socjalnego ujęte w sporządzonych notatkach. Skarżący wskazał na potrzebę oceny na korzyść strony wątpliwości co do faktów powołując się na art. 81a § 1 K.p.a. Przywołał fragmenty uzasadnień orzeczeń sądów administracyjnych w sprawach II SAB/Bk 157/20, II SA/Bk 749/19, IVSA/Gl 328/18 i I OSK 1164/16. Skarżący podkreślił swoją aktywność w postępowaniu i przedstawienie szeregu dowodów wskazujących na powiązania z Polską i miejsce zamieszkania w K. i stwierdził, że organy orzekły wbrew tym dowodom niewłaściwie je oceniając. Pobyty poza granicami Polski nie wiązały się bowiem z przeniesieniem na Białoruś centrum interesów życiowych rodziny. Podnosząc powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje;

Na wstępie sąd wyjaśnia podstawę prawną skierowania sprawy do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 19 kwietnia 2021r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 22 kwietnia 2021r. Z zarządzenia Przewodniczącego Wydziału wynika, że podstawą skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym był art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.) oraz §1 pkt 1 i 2 oraz § 3 Zarządzenia nr 39 Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 października 2020r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Naczelnym Sądzie Administracyjnym działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażenia wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem Miasta Stołecznego Warszawy obszarem czerwonym. Z § 3 Zarządzenia Prezesa NSA nr 39 wynika, że wynikające z § 1 pkt 2 skierowanie do załatwienia na posiedzeniu niejawnym spraw wyznaczonych do rozpatrzenia na rozprawie, znajduje odpowiednie zastosowanie do wojewódzkich sądów administracyjnych, których siedziby znajdują się na terenie objętym obszarem czerwonym, o którym mowa w § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 października 2020r. w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii (Dz. U. z 2020r., poz. 1758 ze zmianą wynikającą z Rozporządzenia Rady Ministrów z 16 października 2020r. – Dz. U. z 2020r. poz. 1829). Powołanym wyżej rozporządzeniem zmieniającym Rada Ministrów objęła obszarem czerwonym z dniem 17 października 2020r. również miasto na prawach powiatu Białystok, będące siedzibą Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. W konsekwencji wyznaczone dotychczas rozprawy w WSA w Białymstoku zostały odwołane z uwagi na realnie istniejące zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie a sprawy wyznaczone na rozprawę zostały skierowane do rozpatrzenia na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów stosownie do treści art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVI-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020r., poz. 374 ze zm.). Również sprawy, dla których nie był jeszcze wyznaczony termin rozprawy, z uwagi na objęcie z dniem 24 października 2020r. obszarem czerwonym terytorium całego kraju (vide: Rozporządzenie Rady Ministrów z 23 października 2020r. – Dz. U. z 2020r., poz. 1871) były na mocy indywidualnych zarządzeń przewodniczącego wydziału kierowane do rozpoznania na posiedzeniach niejawnych z uwagi na nadal istniejące realnie zagrożenie dla zdrowia osób uczestniczących w rozprawie.

Skarga podlegała uwzględnieniu.

Sąd zwraca uwagę, że w równolegle prowadzonym postępowaniu sądowym ze skargi W. P. na decyzję ostateczną SKO w B. również wydaną [...] lutego 2021r. (nr [...]) a odmawiającą przyznania skarżącemu prawa do zasiłków rodzinnych na dzieci wraz z dodatkami na okres zasiłkowy 2018/2019, sąd orzekający w tym samym składzie, co w sprawie niniejszej, uchylił decyzje organów obu instancji z uwagi na odmienną ocenę dowodów w sprawie, naruszającą związanie oceną prawną wyrażoną wyrokiem w sprawie II SA/BK 749/19. Mimo, iż wyrok w sprawie II SA/Bk 749/19 został wydany na tle prawa do świadczeń rodzinnych a nie prawa do świadczeń wychowawczych, to jednak wyrażona tym wyrokiem ocena prawna przesłanki zamieszkiwania na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej, powinna być przeniesiona na grunt sprawy o przyznanie świadczeń wychowawczych, gdyż zarówno świadczenia rodzinne, jak i świadczenia wychowawcze przysługują obywatelom polskim, którzy zamieszkają na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej. Ani przy tym ustawa o świadczeniach rodzinnych, ani ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, nie wprowadzają samodzielnej definicji "miejsca zamieszkania" a w konsekwencji ocena tego pojęcia jest w każdym z tych postępowań oparta na rozumieniu cywilistycznym zgodnie z systemową wykładnią prawa. Cywilistyczne zaś rozumienie tego pojęcia wskazał sąd administracyjny w sprawie II SA/Bk 749/19.

W prawomocnym wyroku z dnia 19 grudnia 2019r. o sygn. II SA/Bk 749/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzje organów obu instancji odmawiające skarżącemu prawa do zasiłków rodzinnych oraz dodatków do tych zasiłków, na okres zasiłkowy 2018/2019 z wniosku z [...] września 2018r., wydane na wcześniejszym etapie rozpatrywania sprawy tj. decyzję organu II instancji z [...] sierpnia 2019r. oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję organu I instancji z [...] maja 2019r. W uzasadnieniu wyroku sąd zaprezentował ocenę prawną sprawy dotyczącą kryteriów ustalania istotnej dla przyznania świadczeń rodzinnych kwestii zamieszkiwania wnioskodawcy, będącego obywatelem polskim, z członkami rodziny na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd stwierdził wówczas, że w ustawie o świadczeniach rodzinnych brak jest definicji miejsca zamieszkania, stąd w pełni zasadne jest sięgnięcie po cywilistyczne rozumienie tego pojęcia. Zgodnie z art. 25 k.c., miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z kolei w myśl art. 26 § 1 k.c., miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców. Sąd wskazał na doktrynalne ujęcie sformułowania "miejsce zamieszkania", gdzie przyjmuje się, że tworzą go dwa integralnie złączone składniki: obiektywny, czyli pobyt stały w danej miejscowości (corpus), oraz subiektywny w postaci uzewnętrznionego zamiaru, woli tego pobytu (animus). Dopiero łączne występowanie tych składników pozwala wskazać daną miejscowość jako centrum życiowej aktywności osoby, w którym koncentrują się jej interesy osobiste i majątkowe. Analizy wskazanych składników dokonywać należy w powiązaniu, ponieważ składnik mentalny animus manifestuje się w szczególności w postaci konkretnych, obiektywnie sprawdzalnych zachowań składających się na corpus, a zatem ich rozdzielenie służy tylko potrzebom teoretycznego opisu.

O zamieszkiwaniu w jakiejś miejscowości można mówić wówczas, gdy występujące okoliczności pozwalają przeciętnemu obserwatorowi na wyciągnięcie wniosków, że określona miejscowość jest głównym ośrodkiem działalności danej osoby fizycznej i stanowi jej centrum życiowe (por. postanowienie NSA z dnia 30 marca 2006 r. sygn. I OW 265/05, Lex nr 198360, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 4 lipca 2019 r. sygn. II SA/Gl 466/19, dostępny w CBOSA).

Sąd w sprawie o sygn. II SA/Bk 749/19 nawiązując do stanowisk orzecznictwa sądów administracyjnych zwrócił uwagę, że element odnoszący się do faktycznego przebywania nie oznacza stałości (permanentności) przebywania w określonej miejscowości. Wskazuje się bowiem w orzecznictwie, że przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania. Tymczasowa zmiana miejsca pobytu zasadniczo pozostaje bez wpływu na miejsce zamieszkania. O stałości bowiem pobytu na określonym terytorium decyduje przede wszystkim takie przebywanie, które ma na celu założenie tam ośrodka swoich osobistych i majątkowych interesów. W przypadku osób mających miejsce zamieszkania w kraju, a wyjeżdżających za granicę, istotne znaczenie będzie więc miało to czy ów wyjazd nosi znamiona wyjazdu stałego czy też tymczasowego. Nie w każdym bowiem wypadku wyjazdu za granicę i dłuższego nawet tam pobytu zmienia się ze skutkiem prawnym miejsce zamieszkania (zob. np. wyrok NSA z dnia 5 kwietnia 2019 r. sygn. I OSK 1527/17, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ocena prawna przedstawiona w sprawie II SA/Bk 749/19 jest całkowicie zgodna ze stanowiskiem orzecznictwa co do rozumienia miejsca zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Jak wskazał WSA w Łodzi w wyroku z 22 stycznia 2021r. sygn. II SA/Łd 281/20, wobec braku w tej ustawie definicji pojęcia "zamieszkiwanie", koniecznym jest odwołanie się do definicji z Kodeksu cywilnego. W art. 25 K.c. ustawodawca sformułował pojęcie na tyle uniwersalnie, że możliwym jest jego wykorzystanie również w prawie administracyjnym. Definicja ta pozwala przy tym na rozróżnienie miejsc stałego i czasowego pobytu danej osoby, co byłoby utrudnione przy przyjęciu potocznego rozumienia pojęcia "zamieszkiwania" Brak definicji danego pojęcia w akcie normatywnym lub danej gałęzi prawa oznacza, że w przypadku istnienia jego definicji w innej gałęzi prawa należy oprzeć się na definicji legalnej. Taka legalna definicja zawarta jest w Kodeksie cywilnym. WSA w Łodzi zwrócił uwagę, że gdyby ustawodawca uznał za konieczne posługiwanie się terminem "zamieszkania" w innym niż kodeksowe zaoczeniu, to niewątpliwie zawarłby odmienną definicję tego pojęcia w ustawie o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, co jednak nie nastąpiło. WSA w Łodzi nawiązał do uzasadnienia projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci wskazując, że celem uwarunkowania prawa do świadczeń wychowawczych od zamieszkiwania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej była eliminacja potencjalnych przypadków, w których ośrodek interesów życiowych danej osoby znajdowałby się w innym państwie, zaś osoba ta byłaby nadal nienależnie uprawniona do pobierania świadczenia wychowawczego w Polsce. Jak stwierdził WSA w Łodzi, wskazanie w uzasadnieniu projektu ustawy na "ośrodek interesów życiowych" stanowi wprost odwołanie do dwóch elementów pojęcia "miejsca zamieszkania" wynikających z art. 25 K.c. czyli fizycznego przebywania w danej miejscowości (corpus) i zamiaru, woli stałego pobytu (animus). Od miejsca zamieszkania należy odróżnić pobyt zwykły, kiedy osoba fizyczna przebywa w danej miejscowości przez dłuższy czas i prowadzi tam aktywną działalność życiową jednak nie ma lub nie uzewnętrznia zamiaru związania się na stale z daną miejscowością, np. pracownik przebywający na kilkuletnim kontrakcie w danej miejscowości. Z tego też względu orzecznictwie wyrażono pogląd, ze nawet długotrwała przerwa w przebywaniu w danej miejscowości nie pozbawia danej osoby miejsca stałego zamieszkania.

W świetle przedstawionej oceny prawnej w sprawie II SA/Bk 749/19, którą to ocenę sąd rozpatrujący sprawę niniejszą w pełni podziela i odnajduje potrzebę jej przeniesienia w pełni na grunt ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, okoliczności częstych wyjazdów skarżącego, jego dzieci i żony na Białoruś nie mogą być dowodem przesądzającym o zmianie miejsca zamieszkania, rozumianego jako przeniesienie przez W. P. centrum życiowego całej rodziny na Białoruś. Okoliczności przy tym częstego przekraczania granicy przez skarżącego powinny być ocenione w kontekście obiektywnej przyczyny takiego stanu rzeczy tj. faktu, że dzieci skarżącego uczęszczają do szkoły i przedszkola na Białorusi i na okres pobierania nauki (uczęszczania do przedszkola) powinny pozostawać pod opieką dorosłego członka rodziny bezpośrednio w miejscu kształcenia. Niewielka odległość dzieląca miejscowość K., gmina B. od miejsca kształcenia dzieci skarżącego w białoruskich placówkach oświatowych (wedle twierdzeń skarżącego odległość wynosi 50 km), sprzyja częstemu przemieszczaniu się członków rodziny w obie strony. Sąd zwraca przy tym uwagę, że wniosek skarżącego złożony [...] września 2019r. dotyczył okresu świadczeniowego trwającego od miesiąca wpływu wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami do 31 maja 2021r. Zgodnie bowiem z art. 7 ust. 2 ustawy z 29 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019r., poz. 924) w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych po dniu 30 czerwca 2019r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się do dnia 31 maja 2021r. Dane dotyczące przekroczeń granicy za okres poprzedzający złożenie wniosku w ogóle nie powinny być brane pod uwagę w sprawie niniejszej jako dowód niezamieszkiwania w Polsce.

Skład orzekający w sprawie niniejszej prezentuje odmienną od przedstawionej przez organy ocenę pozostałych dowodów w sprawie, które, zdaniem skarżącego dowodziły jego ścisłych związków z Polską a przez organy zostały pozbawione waloru wiarygodnego dowodu faktu umiejscowienia centrum życiowych interesów rodziny skarżącego w Polsce. Sąd takie okoliczności jak: wieloletnie zameldowanie W. P. i jego dzieci na pobyt stały w miejscowości K., gmina B., nadanie skarżącemu Certyfikatu Rezydencji Podatkowej w Polsce z określeniem miejsca zamieszkania podatnika w K., dysponowanie przez skarżącego majątkiem w Polsce oraz tytułem współwłasności domu mieszkalnego w K., gmina B., dysponowanie Kartą Dużej Rodziny, objęcie skarżącego i dzieci ubezpieczeniem zdrowotnym w Polsce, podleganie skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w Polsce, ponoszenie przez skarżącego wydatków na utrzymanie nieruchomości w K. i podejmowanie czynności zmierzających do utrzymania stanu majątkowego w Polsce, zawieranie w Polsce umów na dostarczanie usług i mediów, prowadzenie w Polsce rachunku bankowego, traktuje jako zewnętrzne przejawy skoncentrowania aktywności życiowej w Polsce. U przeciętnego obserwatora bowiem powyższe okoliczności stanowić muszą zewnętrzne przejawy wyrażające wolę zamieszkiwania w Polsce. Twierdzenie Kolegium, że deklaracja miejsca zamieszkania w K. dla celów podatkowych, nie dowodzi, że ta miejscowość stanowi miejsce zamieszkania, jest twierdzeniem sprzecznym z definicją "miejsca zamieszkania" w ustawie podatkowej. Zgodnie z art. 3 ust. 1a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych za osobę mającą miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się bowiem osobę fizyczną, która:

1) posiada na terytoriom Rzeczypospolitej Polskiej centrum interesów osobistych lub gospodarczych (ośrodek interesów życiowych) lub

2) przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dłużej niż 183 dni w roku podatkowym.

Z treści przepisu ustawy podatkowej wynika, że dla przypisania miejsca zamieszkania w Polsce wystarczające jest skoncentrowanie interesów życiowych w Polsce (osobistych, gospodarczych) a ta właśnie okoliczność jest decydująca również dla cywilistycznego ujęcia miejsca zamieszkania, dla którego – jak stwierdził WSA w Białymstoku w wyroku w sprawie II SA/Bk 749/19 - przerwa w faktycznym przebywaniu w danym miejscu, i to nawet długotrwała, nie daje automatycznie podstaw do uznania, że nie stanowi ono miejsca zamieszkania.

Również dla celów meldunkowych miejsce stałego pobytu jest traktowane jako miejsce zamieszkania w ujęciu cywilistycznym. W sprawach meldunkowych bowiem o charakterze pobytu w określonej miejscowości decyduje zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu. Pobyt stały w danym lokalu oznacza zamieszkiwanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego lub długotrwałego przebywania, z wolą koncentracji w danym miejscu swoich spraw życiowych, w tym założenie ośrodka osobistych i majątkowych interesów (art. 25 ust.1 ustawy o ewidencji ludności w związku z art. 25 kodeksu cywilnego). Nawet podwójne obywatelstwo nie jest przeszkodą prawną w posiadaniu miejsca stałego pobytu w Polsce, zaś wynikająca z ogólnych zasad kodeksu cywilnego możliwość posiadania tylko jednego miejsca stałego pobytu (zamieszkania) odnosi się wyłącznie do obszaru państwa polskiego. Również czasowe zameldowanie pod innym adresem niż miejsce stałego pobytu nie oznacza rezygnacji z zameldowania stałego, tak samo jak nie dowodzi braku zamiaru pobytu stałego pod danym adresem czasowe tam nieprzebywanie.

Zdaniem sądu okoliczność zameldowania na pobyt stały pod adresem K., gmina B. skarżącego i jego małoletnich dzieci w powiązaniu z nadaniem skarżącemu certyfikatu rezydencji podatkowej ze wskazaniem miejsca zamieszkania w K., gmina B. w połączeniu z niewątpliwym dysponowaniem przez skarżącego w miejscowości K. majątkiem pozwalającym na realizację woli skoncentrowania bytności fizycznej w Polsce, szereg dowodów i twierdzeń przedstawionych przez skarżącego a wskazujących na ścisłe związki rodziny z miejscowością K. w Polsce i brak związków rodziny z Białorusią poza związkiem wynikającym z faktu kształcenia tam dzieci i opieki przedszkolnej nad nimi (w kilkunastu punktach wymienionych w odwołaniu od decyzji organu I instancji), stanowią wystarczający materiał dowodowy do uznania, że skarżący jako obywatel Polski mający w Polsce miejsce zamieszkania jest co do zasady uprawniony do pobierania świadczeń wychowawczych na dzieci.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej jej wydanie decyzji organu I instancji (art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).