Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1076/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-01-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne: Zabytki
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 9 ust. 1
journal: Dz.U. 2014 poz 1446
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bogusław Cieśla, , Sędzia WSA Renata Nawrot, Sędzia WSA Wojciech Sawczuk (spr.), , Protokolant spec. Joanna Piątek-Macugowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] lutego 2018 r. znak [...] w przedmiocie wpisania do rejestru zabytków oddala skargę


UZASADNIENIE

I.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...] (Nr rejestru [...]) [...] Wojewódzki Konserwator Zabytków orzekł o wpisaniu do rejestru zabytków województwa [...] pod nr [...] budynku spichlerza (silosu) oraz budynku gospodarczo-mieszkalny w zakresie bryły i elewacji z gruntem pod budynkami w zespole młyna parowego zwanego "[...]" przy ulicy [...] w miejscowości [...], Miasto [...] - miasto na prawach powiatu.

Decyzja została wydana na podstawie art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (tekst jednolity Dz. U. z 2014 r., poz. 1446 ze zm., aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2067 ze zm. - dalej jako u.o.z.)

Postępowanie w sprawie wpisu do rejestru zabytków zespołu budynków młyna "[...]" zostało wszczęte z urzędu już w dniu 28 listopada 2005 r.

W toku postępowania administracyjnego, mając na uwadze przepis art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., aktualny tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. - dalej również jako k.p.a.) zgromadzono następujący materiał dowodowy:

1. kartę ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa, Zespół młyna "[...]", [...], ul. [...], oprac.: J. K., Z. K., J. S., XII 1993 r.;

2. kartę Gminnej Ewidencji Zabytków, Silos zbożowy w zespole młyna "[...]" – [...], ul. [...], oprac. H. H., XI 2014 r.;

3. kartę Gminnej Ewidencji Zabytków, Dom mieszkalny w zespole młyna "[...]" – [...], ul. [...], oprac. H. H., XI 2014 r.;

4. opinię R. B. na temat wartości zabytkowej oraz zasadności wpisania do rejestru zabytków pozostałości zespołu młyna zbożowego "[...]" przy ul. [...] w [...], Narodowy Instytut Dziedzictwa, 04.04.2017 r.;

5. kopię ekspertyzy stanu technicznego spichlerza zbożowego i budynku mieszkalnego, [...], ul. [...], aut. M. R., Cz. B., Wrocław 2008 r.;

6. opracowanie M. M., [...], ul. [...] [w:] Atlas architektury [...], pod red. J. P., [...] 2008 r., s. 115;

7. opracowanie M. M., Początek. Architektura i budownictwo przemysłowe do 1914 roku, Kronika Miasta [...]. Budownictwo przemysłowe, [...] 2012, nr 3, s. 7-26;

8. Zakłady Młynarskie w [...] - nota na www.szukajwarchiwach.pl;

9. protokół z oględzin z dnia 18 stycznia 2017 r.;

10. dokumentację fotograficzną wykonaną podczas oględzin w dniu 18 stycznia 2017 r.;

11. Wypis i wyrys z rejestru gruntów z dnia 11 maja 2016 r. dla dz. nr [...], ark. 14, obręb [...], M. [...].

Na podstawie wskazanych dowodów organ ustalił, że budynek spichlerza (silosu) oraz budynek gospodarczo-mieszkalny przy ul. [...] w [...] znajdują się na terenie działki ewid. nr [...] ark. [...] obręb [...]. Budynki stanowią integralne elementy zespołu młyna parowego należącego do [...] i [...] wzniesionego w 1895 r. na miejscu młyna z 1886 r. Od 1899 r. młyn stanowił własność spółki akcyjnej "Towarzystwo Akcyjne [...]" i był przeznaczony do przemiału żyta. Budynek mieszczący spichlerz usytuowano prostopadle do głównego budynku młyna w głębi parceli w bezpośrednim sąsiedztwie torów kolejowych. Na jego przedłużeniu powstał budynek gospodarczy, w którym ulokowano stajnię z toaletami, remizę, pomieszczenia socjalne dla robotników i jedną izbę mieszkalną z kuchnią. Zespół był funkcjonalnie powiązany z istniejącą infrastrukturą kolejową. W latach 20-tych XX wieku wydajność młyna wynosiła 2600 cetnarów żyta na dobę. Zespół młyna potocznie nazywano "[...]". Po II wojnie światowej Zakłady Młynarskie w [...] ulegały częstym przekształceniom organizacyjnym, m.in. młyn należał do PSS "Społem", a od 1948 r. przejęty został przez państwowo-spółdzielcze przedsiębiorstwo "Polskie Zakłady Zbożowe" Oddział w [...] wchodząc w skład przedsiębiorstwa [...] Młyny i Magazyny w [...]. Po zaprzestaniu działalności produkcyjnej budynki miały być zaadaptowane na funkcje biurowo-mieszkalne. Po pożarze w 2003 r. większość budynków w zespole młyna zostało rozebranych. Budynki spichlerza i budynek gospodarczo-mieszkalny są obecnie jedyną pozostałością po dawnym zespole młyna. Oba budynki zachowały bryłę wystrój architektoniczny elewacji utrzymany w typie "Rundbogenstil" ("styl okrągło-łukowy") i "Segmentenbogenstil" (styl łuków odcinkowych"), który był uproszczoną odmianą "Rundbogenstil", tworząc spójną kompozycję przestrzenną, będącą przykładem industrialnego rozwoju miasta. Dzięki swej lokalizacji i skali spichlerz dominuje w kwartale u zbiegu ulic [...] i [...].

Budynek spichlerza (silosu) pierwotnie przylegał ścianą szczytową do prostopadle usytuowanego głównego budynku młyna, rozebranego po pożarze w 2003 r. Budynek jest zbudowany na planie pięcioboku zbliżonego do prostokąta, prostopadle do torów kolejowych. Posiada zwartą prostopadłościenną bryłę nakrytą spłaszczonym dachem dwuspadowym zamkniętym od wschodu szczytem ujętym po bokach narożnymi postumentami zwieńczonymi formą uproszczonego akroterionu na przedłużeniu narożnych pilastrów. Bryła została rozbudowana, podwyższona o jedną dwuprzęsłową kondygnację na rzucie prostokąta w północno-zachodnim narożu zlicowaną z elewacją tylną i szczytową, która stanowi charakterystyczną dominantę wysokościową. Budynek murowany o elewacjach licowanych czerwoną cegłą klinkierową w wątku krzyżowym, zdobionych dekoracją w formie pasowych, uskokowych zygzakowych gzymsów oraz rytmicznie rozmieszczonych metalowych kolistych kotew. Elewacje o artykulacji ramowo-płycinowej, podzielone gzymsami, pilastrami i lizenami. Elewacja frontowa, południowo-zachodnia, siedmioosiowa podzielona uskokowym gzymsem międzykondygnacyjnym na wysokie przyziemie o podziałach pilastrami oraz trzy górne kondygnacje podzielone lizenami, z których ostatnia zaakcentowana regularnie rozmieszczonymi odcinkowo zamkniętymi otworami okiennymi w kształcie poziomego prostokąta z częściowo zachowaną stolarką okienną. Elewacja tylna, północno-wschodnia lekko załamana, ukształtowana niesymetrycznie, siedmioosiowa, zróżnicowana skrajnie umieszczonymi w górnej części otworami okiennymi i blendami. W ostatniej kondygnacji rząd dwóch odcinkowo zamkniętych blend i dwóch otworów okiennych, nad którymi w partii nadbudówki dwa półkoliście zamknięte otwory okienne. Elewacja szczytowa, południowo- wschodnia, scalona z niższym budynkiem gospodarczo-mieszkalnym, dwuosiowa, zróżnicowana w górnej kondygnacji dwoma odcinkowo zamkniętymi otworami okiennymi, oddzielonymi uskokowym gzymsem od spłaszczonego trójkątnego szczytu zamkniętego zygzakowatym gzymsem i ujętego po bokach dwoma postumentami zwieńczonymi formą uproszczonego akroterionu. Elewacja szczytowa północno-zachodnia pierwotnie zasłonięta głównym budynkiem młyna i stanowiąca ścianę wewnętrzną z widocznymi śladami po otworach, zwieńczona elewacją nadbudówki. Dominująca nad całością jednokondygnacyjna nadbudówka kryta dachem dwuspadowym ograniczonym obustronnie dwoma spłaszczonymi trójkątnymi szczytami zamkniętymi zygzakowymi gzymsami i ujętymi w narożach parami postumentów zwieńczonych formą uproszczonego akroterionu. Wnętrze silosu podzielone jest drewnianymi ścianami na komory, które od dołu zamknięte są wykonanymi z desek korytami wysypowymi, a wewnątrz wzmocnione zostały przez układ stalowych poziomych ściągów, usytuowanych regularnie w szeregach i rzędach na całej ich wysokości i kotwionych w ścianach zewnętrznych z wykorzystaniem nakrętek i okrągłych żeliwnych płyt dociskowych. System transportu zboża został zdemontowany. Na poziomie przyziemia dostępne są dwa podłużne korytarze o drewnianej konstrukcji stolcowej z mieczami podpierającymi płatew kalenicową. Z uwagi na to, że wnętrze silosu nie zachowało się kompletne, a zachowanie drewnianych komór uniemożliwi adaptację budynku do funkcji umożliwiających jego zachowanie - wnętrze nie zostało objęte wpisem do rejestru zabytków.

Budynek gospodarczo-mieszkalny, pierwotnie stajnia, dostawiony szczytem od południowego-wschodu do budynku spichlerza. Założony na planie wydłużonego prostokąta zorientowanego w osi południowy-wschód-północny-zachód, który urozmaicony został od frontu szerokim prostokątnym ryzalitem obejmującym część środkową i wschodnią, w części środkowej podwyższonym o partię poddasza. Budynek murowany, dwukondygnacyjny, podpiwniczony, nakryty spłaszczonym dachem dwuspadowym, a w części podwyższonej dachem pulpitowym ograniczonym schodkowymi murkami. Elewacja frontowa licowana czerwoną cegłą klinkierową w wątku krzyżowym, siedemnastoosiowa, podzielona gzymsem parapetowym i rytmem prostokątnych otworów okiennych zamkniętych łukiem odcinkowym, zwieńczona uskokowym gzymsem koronującym. Otwory okienne w uskokowych obramieniach, w parterze o nadprożach obwiedzionych ciągłą ceglaną listwa załamująca się i przechodzącą na lico elewacji, w części środkowej na piętrze dodatkowo zwieńczone ceramicznymi łukami. Niezachowana stolarka okienna i drzwiowa. We wnętrzu częściowo zachowane stropy oraz dwie klatki schodowe z fragmentami schodów murowanych i drewnianych policzkowych. Z uwagi na to, że wnętrze budynku zostało w dużym stopniu zdegradowane, nie objęto go wpisem do rejestru zabytków.

W konkluzji organ I instancji wskazał, że mimo znacznej degradacji wnętrz, budynki spichlerza i przylegający do niego gospodarczo-mieszkalny posiadają wysoką wartość historyczną, architektoniczną i przestrzenną, stanowiąc dokument industrialnego rozwoju [...], obrazując jedną z faz przemian architektury przemysłowej. Mimo pożaru w 2003 roku, który zniszczył większość obiektów w zespole młyna "[...]", przedmiotowe dwa budynki zachowały pierwotną bryłę, ceglane elewacje dekorowane historyzującym detalem architektonicznym, zachowując tym samym wartości artystyczne. Rozpoznając wartość zabytkową przedmiotowych obiektów w kontekście zasobu historycznej architektury przemysłowej [...], wśród której można wymienić już tylko jeden zachowany zespół młyna - zespół z 1881 r. przy ul. [...] na [...] - należy uznać, że wartość historyczna obiektów pozostałych po młynie "[...]" znacznie w ostatnich latach wzrosła. Utrata w krajobrazie historycznym miasta kolejnego zespołu młyna, byłaby jego znacznym zubożeniem, a zatem z uwagi na wartości historyczne, artystyczne i naukowe budynku spichlerza (silosu) i przylegającego do niego budynku gospodarczo-mieszkalnego, wpisano je do rejestru zabytków w okreslonym zakresie.

II.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła [...] Sp. z o.o. w [...] (dalej jako Skarżąca lub Spółka).

Zarzuciła naruszenie art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 i 2 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 2, art. 91 ust 4 pkt 4 u.o.z., ponieważ przedmiotowy obiekt nie spełnia kryteriów pozwalających na wpis do rejestru zabytków na podstawie ww. przepisów, natomiast "sam fakt wskazania, iż obiekt wybudowano w ubiegłym stuleciu oraz że jego utrata zuboży historyczny krajobraz jest niewystarczające".

Strona złożyła także wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z dziedziny historii architektury i urbanistyki na okoliczność "stwierdzenia, czy budynek spichlerza (silosu) oraz budynek gospodarczo-mieszkalny w zakresie bryły i elewacji z gruntem pod budynkami w zespole młyna parowego zw. [...] przy ulicy [...] w miejscowości [...] - posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową, w rozumieniu ww. przepisów prawa". Na tej podstawie Strona skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i wydanie decyzji o odmowie wpisu do rejestru zabytków, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

III.

Po rozpatrzeniu odwołania, Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy rozstrzygnięcie [...] WKZ o wpisaniu zabytku do rejestru.

Przepis art. 3 pkt 1 w zw. z art. 3 pkt 2 u.o.z. wskazują, iż zabytek nieruchomy jest to nieruchomość, ich części lub zespoły, będąca dziełem człowieka lub związana z jego działalnością i stanowiąca świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Stosownie zaś do art. 6 ust. 1 pkt 1 u.o.z., zabytki nieruchome podlegają ochronie i opiece bez względu na stan zachowania. Przy czym omawiany zabytek został dookreślony w zaskarżonej decyzji jako dzieło architektury i budownictwa (art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c). W toku postępowania w sprawie wpisania do rejestru zabytków, niezależnie od procentowego stopnia zachowania jego oryginalnej substancji budowlanej, rozpatrywane są przesłanki, czy w zachowanej formie dany obiekt posiada wartości zabytkowe.

Analiza zgromadzonego materiału dowodowego jest wystarczająca do stwierdzenia, że pozostałości po zespole młyna parowego "[...]", w postaci budynku dawnego spichlerza oraz budynku gospodarczo-mieszkalnego, stanowią spójny zabytek o wartości historycznej, artystycznej lub naukowej. Przesłanki wpisania ww. zabytku do rejestru województwa [...] zostały dostatecznie przywołane w treści uzasadnienia decyzji [...] WKZ.

Minister podzielił stanowisko organu I instancji stwierdzając, że ww. budynki z zespołu dawnego młyna parowego dokumentują historię industrialnego rozwoju dzielnicy [...] w [...]. Wpisane do rejestru zabytków obiekty budowlane posiadają rozwiązania konstrukcyjno-budowlane integralnie związane z ich historyczną funkcją, co odzwierciedlają ich bryły - związanych z procesem produkcyjnym prowadzonym dawniej w ww. zespole. Zachowały podstawowe, charakterystyczne elementy wyrazu architektonicznego, a także kontekst przestrzenny, które przesadzają o ich wyjątkowym charakterze oraz stanowią o walorach zabytkowych. Omawiane obiekty reprezentują również charakterystyczną dla przełomu wieków XIX/XX architekturę przemysłową utrzymaną w nurcie "Rundbogenstil" i "Segmentenbogenstil". Budynki te poza walorami architektonicznymi, wyrażonymi w ich bryłach, formach, skali oraz detalu architektonicznym posiadają wartość zabytkową, będąc świadkiem zabudowy dawnego zespołu młyna parowego. Stanowią tym samym istotny element krajobrazu kulturowego [...], a także dokumentują dzieje przemysłu młynarskiego w [...]. Posiadają tym samym wartość naukową, historyczną, a także artystyczną i stanowią świadectwo minionej epoki, którego zachowanie i ochrona prawna jest konieczna, wobec posiadanych walorów dokumentacyjnych i architektonicznych.

Odnosząc się do żądania przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu historii architektury i urbanistyki, w zakresie ustalenia czy wpisane do rejestru zabytków budynki posiadają wartość historyczną, artystyczną lub naukową, organ wyjaśnił, że stan faktyczny niezbędny do prawidłowego rozstrzygnięcia został dostatecznie ustalony dowodami zgromadzonymi przez organ I instancji, które zachowują aktualność. Ocena wartości zabytkowych omawianych obiektów została dokonana przez organy obu instancji na podstawie całości materiału dowodowego w kontekście przesłanek prawa materialnego niniejszej sprawy. Wniosek o wykonanie dodatkowej opinii biegłego w tym zakresie został rozpatrzony negatywnie. Zgodnie bowiem z art. 78 § 1 k.p.a., żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dodatkowego dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenia dla sprawy. Natomiast § 2 wskazuje, że organ administracji publicznej może nie uwzględnić żądania strony, które nie zostało zgłoszone w toku przeprowadzania dowodów lub w czasie rozprawy, jeżeli żądanie to dotyczy okoliczności już stwierdzonych innymi dowodami chyba, że mają one znaczenie dla sprawy. Oznacza to, iż organ ten nie ma obowiązku przeprowadzenia dowodu wnioskowanego przez stronę, jeżeli w jego ocenie wniosek dowodowy Strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w danym postępowaniu, bądź drugorzędnych dla sprawy.

Odnosząc się do pozostałych zarzutów odwołania Minister nie dopatrzył się uchybienia art. 89 pkt 2 oraz art. 91 ust. 4 pkt 4 u.o.z., ponieważ organy ochrony zabytków obu instancji działają w ramach przepisu art. 4 pkt 1, 2 i 3 ww. ustawy, wedle którego sprawują ochronę zabytków poprzez m.in. zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie (pkt 1), zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków (pkt 2) oraz udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytku (pkt 3).

Reasumując Minister podzielił w pełni stanowisko [...] WKZ wyrażone w zaskarżonej decyzji i uznał za zasadną oraz potrzebną ochronę prawną budynku spichlerza (silosu) oraz budynku gospodarczo-mieszkalnego w zakresie bryły i elewacji z gruntem pod budynkami w zespole młyna parowego "[...]" w [...].

IV.

Skargę na powyższą decyzję wywiodła [...] Sp. z o.o. kwestionuje decyzję Ministra w całości i wnosząc o jej uchylenie oraz o uchylenie decyzji organu I instancji.

Rozstrzygnięciu organu zarzuciła naruszenie przepisów art. 3 pkt 1 i 2, art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c), art. 7 pkt 1, art. 8 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 9 ust. 1, art. 89 pkt 2, art. 91 ust. 4 pkt 4 u.o.z. wskazując, iż przedmiotowy obiekt nie spełnia kryteriów wpisu w rejestrze zabytków wskazanych w przedmiotowych przepisach.

Ponadto w skardze wskazano, że "W toku postępowania odwoławczego", Spółka wniosła także o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy z dziedziny historii architektury i urbanistyki: na okoliczność stwierdzenia, czy budynek spichlerza (silosu) oraz budynek gospodarczo-mieszkalny w zakresie bryły i elewacji z gruntem pod budynkami w zespole młyna parowego zw. "[...]" przy ulicy [...] w miejscowości [...] - posiada wartość historyczną, artystyczną lub naukową, w rozumieniu ww. przepisów prawa.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaskarżonej decyzji, na uzasadnienie wartości historycznych wskazano w zasadzie to, że utrata w krajobrazie historycznym miasta kolejnego zespołu młyna, byłaby jego znacznym zubożeniem. Z uwagi zatem na wartości historyczne, artystyczne i naukowe budynku spichlerza (silosu) i przylegającego do niego budynku gospodarczo-mieszkalnego, należało wpisać go do rejestru.

W przekonaniu Spółki taka argumentacja nie spełnia kryteriów przepisów prawa uzasadniających wpis do rejestru zabytków. Sam fakt wskazania, iż obiekt wybudowano w ubiegłym stuleciu oraz że jego utrata zuboży historyczny krajobraz jest niewystarczający.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.z. do rejestru wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku nieruchomego lub użytkownika wieczystego gruntu, na którym znajduje się zabytek nieruchomy. Definicja określona w art. 3 pkt 1 i 2 ww. ustawy mówi, że zabytek to nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły, będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową, dalej w pkt 2 określa, że zabytek nieruchomy, to nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w pkt 1. Art. 6 ust. 1 pkt 1 lit. c) u.o.z. stanowi, że ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania, zabytki nieruchome będące w szczególności dziełami architektury i budownictwa. Jedną z form ochrony zabytków, określoną w art. 7 pkt 1 ustawy jest wpis do rejestru zabytków.

"Wobec powyższego, odwołujący oczekuje na: ponowne rozpoznanie sprawy przez Organ Odwoławczy oraz przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy, który stwierdzi spełnienie kryteriów ustawowych.".

V.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

VI.

Skarga jest niezasadna.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 u.o.z. do rejestru zabytków wpisuje się zabytek nieruchomy na podstawie decyzji wydanej przez wojewódzkiego konserwatora zabytków z urzędu bądź na wniosek właściciela zabytku (...). W stosownym postępowaniu organ ochrony zabytków jest zobowiązany ustalić czy obiekt, który ma zostać objęty wpisem do rejestru zabytków nieruchomych spełnia wymogi przewidziane w ustawie, a także czy przeprowadzono prawidłowo postępowanie dowodowe, którego wynik uzasadnia takie przekonanie.

Definicję legalną zabytku zawiera art. 3 pkt 1 u.o.z. stanowiący, że zabytkiem jest nieruchomość lub rzecz ruchoma, ich części lub zespoły będące dziełem człowieka lub związane z jego działalnością i stanowiące świadectwo minionej epoki bądź zdarzenia, których zachowanie leży w interesie społecznym ze względu na posiadaną wartość historyczną, artystyczną lub naukową. Chcąc zatem uznać określoną rzecz za zabytek należy ustalić, czy reprezentuje ona wartość historyczną, artystyczną lub naukową, wymagającą ochrony.

Wartość historyczna obiektu jest oceniania przez pryzmat jego walorów dokumentacyjnych dla określonych zdarzeń historycznych - im ważniejsza jest kwestia, którą dokumentuje dany przedmiot, tym większa jest jego wartość historyczna. Wartość artystyczna obiektu oceniana jest natomiast poprzez ustalenie czy obiekt stanowi dzieło sztuki, czyli czy oprócz funkcji użytkowych zawiera w sobie element piękna postrzegalny przez odbiorcę. Wartość naukowa to z kolei kryterium aktualnej naukowej oceny danego obiektu.

Za pewnego rodzaju klauzulę generalną, podlegającą ocenie w ramach swobodnego uznania organu, należy natomiast traktować wymienioną w przepisie art. 3 pkt 1 u.o.z. przesłankę interesu społecznego, akcentującą zbiorowy wymiar chronionej wartości. Interes społeczny stanowi zatem korzyść, jaką może przynieść społeczeństwu zachowanie zabytku nieruchomego co najmniej w aktualnym stanie. Wskazane kryteria oceny zabytku są pojęciami niedookreślonymi, w związku z czym organ administracji przy ocenie czy dany obiekt jest zabytkiem - jak już wskazano - dokonuje jego wartościowania w ramach wspomnianej swobody ocen.

Zgodnie z art. 3 pkt 2 u.o.z. zabytek nieruchomy to nieruchomość, jej część lub zespół nieruchomości, o których mowa w art. 3 pkt 1.

W kontekście powyższych przepisów Sąd przyjmuje, że organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, szczegółowo opisany w części historycznej niniejszego uzasadnienia. Ustalenia stanu faktycznego dokonane w zaskarżonym rozstrzygnięciu Ministra, a wcześniej [...] WKZ, zasługują na aprobatę i są przez Sąd traktowane jako własne.

Należy wskazać, iż ochrona obiektów przedstawiających wartości zabytkowe i niedopuszczenie w ten sposób do zniszczenia ich autentycznej, zabytkowej substancji, niewątpliwie leży w interesie społecznym, który przeważa nad interesem indywidualnym właściciela obiektu.

W niniejszej sprawie organy przeprowadziły szczegółową analizę wpisywanych do rejestru obiektów, popartą odwołaniem się do dowodów zgromadzonych w toku postępowania. Wyjaśniły także przesłanki zakresowe objęcia owych budynków wpisem, w szczególności klarownie wyjaśniając, dlaczego wpis dotyczy jedynie zewnętrznych cech obiektów a nie dotyczy ich wnętrza (motywowane m.in. potrzebą zagwarantowania możliwości zagospodarowania obiektów pomimo dokonanego wpisu).

Nie można przyjąć za zasadne gołosłownych uwag Skarżącej, że organy nie dokonały wnikliwej oceny materiału dowodowego sprawy oraz nie wyjaśniły powodów wpisu. Wręcz przeciwnie, zarówno organ I instancji jak i Minister wnikliwie przeanalizowały cechy architektoniczne obiektów dawnego młyna zwanego "[...]" jak również historyczny kontekst ich powstania i funkcjonowania w [...], tym istotniejszy jeżeli uwzględni się niewiele tak podobnych budynków istniejących w chwili obecnej w mieście. W tej sytuacji nie można przyjąć, iż zabytek nie przedstawia - jak stara się to ukazać Skarżąca - żadnej wartości z punktu widzenia interesu społecznego. Wpisane do rejestru zabytki są autentycznie zachowanymi obiektami dawnego młyna, rzadkimi w krajobrazie [...], co uzasadniało objęcie ich ochroną.

Nie może dziwić to, że obiekty zachowały bryłę i wystrój architektoniczny elewacji utrzymany w typie "Rundbogenstil" ("styl okrągło-łukowy") i "Segmentenbogenstil" (styl łuków odcinkowych") i tworzą nadal spójną kompozycję przestrzenną, świadczącą o industrialnym okresie rozwoju miasta [...]. Dzięki swej lokalizacji i skali spichlerz dominuje w kwartale u zbiegu ulic [...] i [...], co również uzasadnia jego ochronę. Sąd nie podziela argumentacji Spółki, że w sprawie mamy do czynienia ze starymi budynkami, które nie mogą z tej tylko przyczyny zostać uznane za zabytki. Strona całkowicie deprecjonuje wartości z uwagi na które organy dokonały wpisu do rejestru zabytków.

Przeprowadzone przez Ministra i [...] WKZ wartościowanie tych obiektów znalazło odpowiednie odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanych decyzji, w których wskazano jakie kryteria zostały wzięte pod uwagę i jakie oceny zostały dokonane na ich podstawie. Wartościowanie to zostało przeprowadzone w sposób zgodny z prawem, a przedstawiona ocena mieści się w zakresie swobodnej oceny stanu faktycznego, dopuszczalnej ze względu na użycie w ustawowej definicji zabytku pojęć niedookreślonych i nieostrych.

W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd uznał zatem, że organy wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia. W szczególności podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zebrały niezbędny materiał dowodowy. Szczegółowo wyjaśniły również motywy rozstrzygnięć, a uzasadnienia decyzji spełniają wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.

Dokonany wpis do rejestru szczegółowo i jednoznacznie określa przedmiot i zakres ochrony (w zakresie bryły i elewacji), pozostawiając przy tym nadal znaczną swobodę dysponowania przez Spółkę obiektami (ich wnętrze w ogóle nie zostało objęte ochroną i ujęte w rejestrze).

Minister zasadnie odmówił także przeprowadzenia wnioskowanego dowodu w postaci opinii biegłego. Należy przypomnieć, iż postępowanie w tej sprawie toczyło się szereg lat. W jego toku zgromadzono liczne dowody obrazujące wartości historyczne oraz artystyczne (zastosowane style architektoniczne) obiektów. Powoływanie się przez Stronę na potrzebę wyjaśnienia, i to w drodze opinii specjalisty, wartości chronionych, w ocenie Sądu jest po pierwsze gołosłowne, po drugie bezzasadne w kontekście zebranych dotychczas dowodów i przedstawionych ocen.

W związku z powyższym Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i w związku z tym na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej jako p.p.s.a.) oddalił skargę.