Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1709/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-04-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: Art. 17 ust. 5 pkt 1  lit. b, art. 27
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 29 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 3 listopada 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17 ust. 1, ust. 1 a) i ust. 1 b) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735), po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. N. utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021 roku nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. N.

Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

W dniu 28 maja 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. N.

Burmistrza Miasta i Gminy po rozpoznaniu ww. wniosku decyzją z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. N. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że M. N. legitymuje się orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o niepełnosprawności nr [...] z dnia 23 marca 2010 r. zaliczającym ją na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od 63 roku życia, a znaczny stopień niepełnosprawności datuje się od 18 lutego 2010 r. W związku z powyższym świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane, bowiem niepełnosprawność powstała później niż do ukończenia 18 roku życia.

W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji., Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 13 sierpnia 2021 r. uchyliło w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Burmistrz Miasta i Gminy decyzja z dnia [...] 2021 r. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką M. N. argumentując, że w niniejszej sprawie nie został spełniony warunek o którym mowa w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Nadto organ podkreślił, że z oświadczenia skarżącej złożonego w dniu 31 sierpnia 2021 r. wynika, że wyraża ona zgodę na uchylenie prawa do zasiłku dla opiekuna pod warunkiem, że zostanie jej przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustalił również, że skarżąca faktycznie sprawuje stałą opiekę nad niepełnosprawna matką.

Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. Wskazała, że od 2010 r. pobiera świadczenie na mamę, a stałą opiekę sprawuje nad nią od 1996 r. Opisała następnie czynności wykonywane przez nią w związku z opieką nad matką, a także swoją trudną sytuację życiową spowodowaną koniecznością opieki nad matką. Ponadto ponownie oświadczyła, że z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zrezygnuje z zasiłku dla opiekuna. Skarżąca wniosła o przyznanie wnioskowanego świadczenia, gdyż nie może podjąć pracy z uwagi na opiekę nad matką.

Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.

W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę na treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn.. akt K 38/13 który stwierdził, że art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Zatem w obecnej sytuacji prawnej nie jest dopuszczalne wydanie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na datę powstania niepełnosprawności.

W dalszej części rozważania, organ odwoławczy powołując się na treść art. 17 ust 5 b, stwierdził, że przeszkodą przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność pobierania przez skarżącą na mocy ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia 4 czerwca 2014 r. zasiłku dla opiekuna przyznanego bezterminowo, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Kolegium stoi na stanowisku, iż tak długo jak w obrocie prawnym funkcjonowała będzie decyzja przyznająca skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną matką, organ I instancji nie ma prawnej możliwości przyznania Jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca w oświadczeniu z dnia 26 sierpnia 2021 r., 31 sierpnia 2021 r. oraz w odwołaniu wskazała, iż rezygnuje z zasiłku dla opiekuna, w przypadku otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca nie wystąpiła zatem z wnioskiem o uchylenie ostatecznej decyzji organu I instancji z dnia [...] 2014r. nr [...] przyznającej skarżącej prawo do zasiłku dla opiekuna. Nie zostało zakończone postępowania w sprawie uchylenia prawa do zasiłku dla opiekuna i nadal istnieje przeszkoda prawna w postaci art. 17 ust. 5b u.ś.r.

Na powyższą decyzję skarżąca J. N., wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1. naruszenie prawa procesowego, a to art. 77 § 1 w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 i § 2 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, mimo iż nie przeprowadzono kompletnego postępowania dowodowego, a przede wszystkim nie wzięto pod uwagę złożonych do akt sprawy oświadczeń skarżącej z dnia 26 sierpnia 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. oraz zawartego w odwołaniu od decyzji organu I instancji o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna w przypadku otrzymania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego;

2. naruszenie prawa procesowego, a to art. 155 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a., w zw. z art. 32 u.ś.r., poprzez nieuznanie, iż skoro skarżąca już w pismach z dnia 26 sierpnia 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. i w odwołaniu od decyzji organu I instancji oświadczyła, że w razie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego jej decyzją Burmistrza Miasta i Gminy nr [...] z dnia [...] 2018 r., to chciała, aby w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, uchylona została decyzja o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego, a tym samym wyraziła zgodę na uchylenie w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji;

3. naruszenie prawa procesowego, a to art. 61 ust. 1 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez nieuznanie iż skoro skarżąca już w pismach z dnia 26 sierpnia 2021 r. i 31 sierpnia 2021 r. oświadczyła, że w razie przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego przyznanego jej decyzją Burmistrza Miasta i Gminy nr [...] z dnia [...] 2018 r., to wyraziła wolę wszczęcia postępowania o uchylenie tej decyzji, tak by umożliwić jej wybór świadczenia pielęgnacyjnego;

4. naruszenie prawa procesowego, a to art. 9 k.p.a., ze względu na niepoinformowanie skarżącej w zrozumiały dla niej sposób o działaniach jakie powinna podjąć, celem otrzymania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego;

5. naruszenie prawa materialnego, a to art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b. u.ś.r. przez jego nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że wyklucza on możliwość ustalenia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w razie posiadania ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego;

6. naruszenie prawa materialnego, a to art. 27 ust. 5 u.ś.r. przez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia

Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła powyższe zarzuty.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)

Na wstępie wskazać trzeba, że niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, w oparciu o art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 z późn. zm.), ze względu na konieczność jej rozpoznania, a także uwzględniając aktualną sytuację epidemiczną, jak również brak możliwości przeprowadzenia rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 3 listopada 2021r. utrzymującej w mocy decyzję działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2021r., na mocy której odmówiono skarżącej J. N. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.

W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.

Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.

Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).

Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdziło, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.

W niniejszej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad niepełnosprawną matką M. N., która orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 23.0302012r. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, przy czym symbol niepełnosprawności został określony jako 05-R oraz 10-N.

Odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przez organ I instancji nastąpiła z powodu braku realizacji przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Z kolei organ II instancji, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, oparł się na przesłance negatywnej - niezrezygnowania przez skarżącą z wcześniej przyznanego jej zasiłku dla opiekuna. Nie miał przy tym organ II instancji wątpliwości co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawna matką.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).

Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.

Z kolei art. 27 ust. 5 u.ś.r. przewiduje, że w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: świadczenia rodzicielskiego, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.

W związku z powyższym trafnie akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed Skoro przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić jakichkolwiek przeszkód w uzyskaniu przez nią świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, powinien przedsięwziąć takie czynności, aby strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać, stosując rozwiązania proceduralne gwarantujące jej przewidziane w art. 27 ust. 5 u.ś.r. prawo wyboru świadczenia. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej wcześniejszą decyzją świadczenia, stawia ją w dość trudnej sytuacji, wprowadza bowiem stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego, czy faktycznie uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego (por. wyrok NSA z 25.11.2021 r., I OSK 1004/20, LEX nr 3268931., wyroki NSA z dnia: 13 lipca 2018 r., sygn. I OSK 235/18; 12 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1175/18; 18 grudnia 2018 r., sygn. I OSK 1676/18; 16 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 2852/20; dnia 28 października 2021 r., sygn. I OSK 729/21 oraz wyroki NSA dotyczące zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i emerytury z dnia: 27 maja 2020 r., sygn. akt I OSK 2375/19; 18 czerwca 2020 r., sygn. I OSK 254/20; 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 764/20; 15 grudnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1983/20 i sygn. I OSK 2006/20; 17 grudnia 2020 r., sygn. I OSK 2010/20; 24 marca 2021 r., sygn. I OSK 2631/20; z dnia 22 października 2021 r., sygn. I OSK 690/21, orzeczenia.nsa.gov.pl.). Co więcej na czas trwania procedury administracyjnej, strona, która zrezygnowała ze świadczenia byłaby pozbawiona środków do życia.

Należy podkreślić, że skarżąca w swoich oświadczeniach wyraźnie wskazała, że rezygnuje ona z prawa do zasiłku dla opiekuna z dniem przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Biorąc pod uwagę treść art. 27 ust. 5 u.ś.r., fakt uzyskiwania więc przez skarżącą zasiłku dla opiekuna nie może być przeszkodą do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. Przyjęcie stanowiska, według którego w przypadku, gdy osoba uprawniona otrzymuje jedno ze świadczeń, ustalenie prawa do innego świadczenia pielęgnacyjnego nie jest możliwe, prowadziłoby do sytuacji, w której możliwość dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia - w razie zbiegu uprawnień do świadczeń - byłaby praktycznie niemożliwa do realizacji, a zatem uprawnienie to miałoby charakter czysto iluzoryczny (por. wyrok NSA z dnia 22 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2508/20). Podkreślenia jeszcze wymaga, że na tle wykładni omawianych przepisów obecnie w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. należy interpretować w ten sposób, iż wyklucza on możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie, ale jednakże nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia także wówczas, gdy jedno z nich jest już przyznane wcześniejszą decyzją. Trafnie też akcentuje się, że aby zagwarantować stronie wybór, o którym mowa w art. 27 ust. 5 u.ś.r., nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Dlatego dopuszcza się jednoczesne (tego samego dnia) przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i uchylenie decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna, czy też nawet rozstrzygnięcie o tych uprawnieniach w jednej decyzji (por. np. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2019 r., sygn. akt I OSK 200/19; wyrok NSA z dnia 15 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2199/19; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 5 grudnia 2018 r., sygn. akt IV SA/Po 712/18).

Należy zauważyć, że celem regulacji określonej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. jest uniemożliwienie osobom uprawnionym równoczesne pobieranie różnych świadczeń. Samo jednak dokonanie przez skarżącą wyboru świadczenia jest decydujące dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W kontrolowanej sprawie Kolegium tego wyboru nie uwzględniło, biorąc pod uwagę wyłącznie fakt pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna. Takie działanie organu spowodowało, że naruszone zostało prawo skarżącej do przyznania korzystniejszego świadczenia.

W niniejszej sprawie organ powinien więc w jednej decyzji przyznać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne i jednocześnie orzec o uchyleniu decyzji ustalającej jej prawo do zasiłku dla opiekuna. Co więcej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinno nastąpić od dnia złożenia przez skarżącą wniosku, co powinno się wiązać jednocześnie z decyzją o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna za okres, za który wypłacono skarżącej świadczenie pielęgnacyjne.

Wobec powyżej stwierdzonego naruszenia przez Kolegium przepisów prawa materialnego Sąd na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.