Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 2281/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-04-04 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie - art.260 par.1 ustawy - PoPPSA
Powołane przepisy: article: art. 246 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2016 r. o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego postanawia: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z dnia 3 lutego 2016 r.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] r. skarżąca wniosła skargę do tut. Sądu na decyzję Dyrektora Izby Celnej w K. z dnia [...] r., nr [...]. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie [...] zł skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu wniosku, zawartym na druku urzędowego formularza PPF, skarżąca oświadczyła, że już od [...] r. pozostaje w sporze z organami celnymi w zakresie opodatkowania podatkiem akcyzowym nabytych wewnątrzwspólnotowo olejów silnikowych. Nadto stwierdziła, że wybrała dla siebie jeden z wariantów interpretacyjnych i nie zapłaciła podatku akcyzowego, kierując się orzecznictwem sądów administracyjnych, które uznawało opodatkowanie podatkiem akcyzowym olejów silnikowych za niezgodne z prawem wspólnotowym. Pomimo wątpliwości, organy celne prowadzą jednak w stosunku do niej postępowanie egzekucyjne,

w ramach którego dokonano zajęcia jej rachunków bankowych, czym de facto uniemożliwiono jej dalsze prowadzenie działalności gospodarczej. W efekcie, skarżąca nie dysponuje środkami finansowymi umożliwiającymi uiszczenie wpisów sądowych od skarg składanych do sądu administracyjnego.

Skarżąca oświadczyła również, że prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe razem ze swoją jedenastoletnią córką A. K.. Dochody z działalności stanowią jedyny dochód tego gospodarstwa i przynoszą jej aktualnie stratę, która na dzień [...]r. wyniosła (-)[...]zł.

Z oświadczenia skarżącej, zawartego na druku formularza PPF wynika, że nie posiada ona żadnego majątku, żadnych oszczędności, papierów wartościowych oprócz samochodu osobowego "A" oraz samochodu ciężarowego marki "B". Oba pojazdy zostały jednak zabezpieczone zastawem rejestrowym na rzecz banku "C" S.A. w ramach kredytu w rachunku bieżącym.

Skarżąca oświadczyła, że stan jej kredytu odnawialnego na rachunku bieżącym prowadzonym dla jej firmy wynosi, wg stanu na dzień [...] r. (-)[...] zł. Dodatkowo skarżąca podała, że zobowiązania z tytułu protokołów zajęcia nieruchomości wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w K. z tytułu sporu w zakresie opodatkowania podatkiem akcyzowym nabytych wewnątrzwspólnotowo olejów silnikowych wynoszą [...] zł + należne odsetki.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, skarżąca nadesłała do akt sprawy zestaw materiałów źródłowych i dokumentów potwierdzających jej własną, aktualną sytuację majątkową i uprawdopodobniających oświadczenia zawarte na druku urzędowego formularza PPF. W tym:

- zaświadczeń wystawionych przez banki o dokonanych zajęciach rachunków bankowych;

- zeznania podatkowego PIT-36L za [...] r., gdzie zadeklarowano przychód rzędu [...] zł, który po potrąceniu o koszty ich uzyskania w kwocie [...] zł przyniósł dochód wynoszący [...] zł;

- zaświadczenia z rejestru mieszkańców;

- umowy kredytowej w rachunku bieżącym;

- dokumentacji związanej z prowadzoną działalnością gospodarczą, w której wykazano m.in. podstawę opodatkowania w podatku VAT rzędu: [...] zł (wrzesień), -[...] zł (październik), [...]zł (listopad);

- rachunków za mieszkanie ([...]zł), gaz ([...]zł) i energię elektryczną ([...]zł);

- aktu notarialnego wskazującego na właściciela mieszkania położonego przy ul. [...] oraz jego powierzchni;

- dokumentacji wskazującej na jakim etapie jest prowadzone wobec skarżącej postępowanie egzekucyjne w postaci protokołów zajęcia i odbioru ruchomości;

- dowodów rejestracyjnych posiadanych pojazdów.

Jednocześnie skarżąca do pisma z dnia [...] r. nadesłała oświadczenie, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego. Ponadto z uwagi na istniejący między małżonkami konflikt oraz na brak zgody męża nie jest w stanie udokumentować jego kondycji finansowej. Skarżąca podkreśliła także, że między nią a jej mężem od początku małżeństwa obowiązywał ustrój rozdzielności majątkowej, na dowód czego załączyła kserokopię aktu notarialnego zawierającego umowę majątkowa małżeńską.

Postanowieniem z dnia 3 lutego 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Stanowisko swoje uzasadnił tym, że skarżąca nie wykazała w sposób wystarczająco przekonujący, że rzeczywiście spełnia przesłanki uwzględnienia wniosku w całości. Przede wszystkim strona skarżąca całkowicie pominęła wykazanie sytuacji majątkowej swojego męża, zasłaniając się zawartą majątkową umową małżeńską. Nie podała, choćby w sposób przybliżony informacji o dochodach męża i posiadanych przez niego składnikach majątku. Stanowisko takie nie zasługiwało jednak na aprobatę i nie mogło odnieść zamierzonego przez wnioskodawcę skutku prawnego. Tym bardziej, że orzecznictwo sądowe oraz stanowisko doktryny wskazuje na to, że zobowiązanie małżonków do wzajemnej pomocy obejmuje swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywanie związanych z tymi procesami kosztów (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

Podobnie możliwości finansowe B. W., która zamieszkuje pod tym samym adresem, nie zostały podane choć stanowią istotny czynnik, który wpływa na sytuację majątkową strony i musi być uwzględniony przy tej ocenie (por. postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt I OZ 657/06, Lex nr 181557).

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżąca pismem z dnia [...] r. wniosła sprzeciw. Jednocześnie żądała uwzględnienia swojego wniosku i zwolnienia jej od kosztów sądowych.

W uzasadnieniu sprzeciwu strona polemizowała z ustaleniami dokonanymi w postanowieniu referendarza sądowego, podkreślając, że wszystkie istotne okoliczności zostały przez nią wskazane, a wszystkie dokumenty żądane przez referendarza sądowego zostały przekazane do akt sprawy.

W ocenie skarżącej za nietrafiony należy uznać zarzut referendarza sądowego, jakoby skarżąca nie wykazała możliwości finansowych swojej matki B. W. bowiem wezwaniem z dnia [...] r. nie została zobowiązana do przedłożenia stosownej dokumentacji w tej sprawie. Ponadto podniosła, że przy rozpatrywaniu innych spraw pomimo braku dokumentacji obrazującej stan finansowy jej mamy Sąd wziął pod uwagę przedstawioną przez skarżącą dokumentację, o którą była ona wezwana przez referendarza sądowego do spraw o innych sygnaturach.

We wniosku skarżąca nie uwzględniła swojego męża, ponieważ skarżąca nie mieszka razem ze swoim mężem i nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżąca nie uchyliła się od podania danych dotyczących stanu finansowego swojego męża, ponieważ nie ma wiedzy na ten temat. Małżeństwo skarżącej jest w trakcie rozpadu i kryzysu, a w tej sytuacji mąż nie wyraził zgody na podanie żadnych danych dotyczących swojego stanu majątkowego oraz nie wyraził zgody na pomoc w finansowaniu kosztów procesów związanych z firmą skarżącej i decyzjami podejmowanymi przez nią w związku z tą działalnością.

Skarżąca wyjaśniła także, że wpływy które otrzymywała na konto firmowe stanowią zapłatę z tytułu sprzedaży wcześniej zakupionych towarów, tym samym kwoty te spłacają kredyt na rachunku obrotowym. Zaś prowadzenie działalności gospodarczej niesie za sobą ryzyko ponoszenia strat, które nie są równoznaczne z brakiem wpływów środków.

Ponadto, powołując się na art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, skarżąca wskazała, że w okresie zabezpieczenia mogą być dokonywane za zgodą organu egzekucyjnego wypłaty z zajętego zabezpieczenia rachunku bankowego zobowiązanego, po przedstawieniu przez niego wiarygodnych dokumentów świadczących o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się

o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo.

Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.

Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.).

Należy zaznaczyć, że I. W., składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku złożonego przez skarżącą, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli na zasadzie art. 245 § 3 P.p.s.a., mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie radcy prawnego lub adwokata) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, iż sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny, aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

W samym sprzeciwie zawarta jest jedynie polemika z ustaleniami poczynionymi przez referendarza sądowego. Polemika ta sprowadzała się de facto do jednego wniosku, zgodnie z którym, rozpoznający pierwotnie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych nie uwzględnił tego, że w małżeństwie skarżącej obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej.

Z treści uzasadnienia sprzeciwu można wnioskować, że skarżąca stoi na stanowisku, że to, co zostało przez nią udokumentowane – czyli jej własna, osobista sytuacja majątkowa jest wystarczająca do rozpoznania wniosku. I w tym sensie zastosowała się ona do wezwania referendarza sądowego. Pozostałe kwestie, o wyjaśnienie których wzywał referendarz sądowy, w szczególności aktualna kondycja majątkowa męża – nie są w ocenie skarżącej istotne dla rozpoznania jej wniosku.

Ze stanowiskiem takim nie można się jednak zgodzić. Sąd podziela natomiast stanowisko referendarza sądowego wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy dokonać rzetelnej i wyczerpującej analizy całokształtu nie tylko osobistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy, ale również osób, z którymi skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, jak również małżonka wnioskodawcy. Analizy całokształtu sytuacji majątkowej małżonka wnioskodawcy należy dokonać niezależnie od tego, jaki ustrój majątkowy obowiązuje w ich małżeństwie oraz niezależnie od tego, czy małżonek ten prowadzi razem z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe.

Dla porządku podkreślić należy, że w judykaturze ugruntowany został pogląd, zgodnie z którym małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy (art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 583 ze zm.) obejmującej swoim zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów, którego to obowiązku nie niweczy zniesienie między małżonkami wspólności ustawowej (por. postanowienia NSA z dnia 12 listopada 2012 r. sygn. akt I FZ 421/12, Lex 1247068, z dnia 22 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 5/13, Lex 1274294, z dnia 25 marca 2013 r. sygn. akt II FZ 104/13, Lex 1299412 oraz z dnia 28 stycznia 2014 r. sygn. akt I FZ 11/14, Lex 1419368).

Rozdzielność majątkowa, jak sama nazwa wskazuje, odnosi się przecież do majątków małżonków, regulując kwestie zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich oraz rozporządzania i zarządzania tymi majątkami, nie zaś ich wzajemnych obowiązków, w tym polegających na udzielaniu współmałżonkowi pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r., sygn. akt I FZ 230/09).

Referendarz sądowy, słusznie przyjął iż na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego (tak w postanowieniu NSA z dnia 12 września 2013 r. sygn. akt I FZ 313/13, Lex nr 1363511). Takie właśnie stanowisko powszechnie obowiązuje w orzecznictwie sądowym i w praktyce nie ma znaczenia jakiekolwiek subiektywne przekonanie małżonków, które zawęża pojęcie i zakres pomocy wzajemnej małżonków.

Tymczasem skarżąca zdaje się nie akceptować powyższego stanowiska prezentowanego w orzecznictwie i doktrynie.

Reasumując, nie może odnieść skutku dezaprobata wnioskodawcy dla poglądu, zgodnie z którym na małżonkach ciąży obowiązek udzielania sobie wsparcia finansowego – i to także w zakresie prowadzonych postępowań sądowych, niezależnie od tego w jakim ustroju majątkowym pozostają i niezależnie od tego czy prowadzą, czy też nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego.

Skarżąca mimo wezwania nie przedstawiła stosownych dokumentów źródłowych obrazujących wysokość dochodów miesięcznie osiąganych przez jej męża ze wskazaniem źródeł, z których są one otrzymywane, a nadto posiadanych przez jej męża składników majątku. Informacji tych nie podała nawet w sposób przybliżony, ograniczając się do nadesłania dokumentów potwierdzających jej kondycję finansową.

W sprzeciwie skarżąca przedstawiła fakty, które – jej zdaniem – mają usprawiedliwić niezastosowanie się do wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia danych zawartych na druku urzędowego formularza PPF. Tymczasem jej twierdzenia, nie są w zasadzie możliwe do zweryfikowania, a co więcej nie mogą stanowić usprawiedliwienia niezastosowania się do wezwania.

W świetle powyższego bez znaczenia pozostaje podnoszona w sprzeciwie okoliczność przedłożenia przez skarżącą dokumentacji dotyczącej sytuacji finansowej jej mamy.

Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.