Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 2606/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-04-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6341 Pozbawienie uprawnień kombatanckich oraz pozbawienie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art.21 ust 2 pkt 4 lit.b i 25 ust.2 pkt.1 lit a
journal: Dz.U. 2002 nr 42 poz 371
law: Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego - tekst jednolity.
article: art.1 ,106 § 1,2,3,151,133 § 1 134 § 1, 141 § 4,145 § 1 pkt1 lit.a i c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon Sędziowie Sędzia NSA Anna Łuczaj Sędzia del. WSA Wanda Zielińska-Baran (spr) Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Wielgosz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej T. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt II SA/Ol 1080/10 w sprawie ze skargi T. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od T. M. na rzecz Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie wyrokiem z dnia 29 września 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 1080/10, oddalił skargę T. M. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia

[...] października 2010 r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich.

Wyrok ten został wydany w następujących okolicznościach:

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. pozbawił T. M. uprawnień kombatanckich nabytych mocą decyzji Zarządu Wojewódzkiego Związku Bojowników o Wolność

i Demokrację w Olsztynie z dnia 13 lutego 1976 r. z tytułu "działalność w Ruchu Oporu". W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano, iż w latach 1948 - 1956 (i dalej) strona była zatrudniona w organach prokuratury. W okresie od 22 lipca 1952 r. do

1 grudnia 1953 r. pełniła funkcję Naczelnika Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie. W czasie kierowania przez T. M. Wydziałem IV, zatrudnieni w nim prokuratorzy nadzorowali wyłącznie postępowania przygotowawcze prowadzone przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Rzeszowie, postępowania te dotyczyły spraw przeciwko osobom dokonującym jakichkolwiek wystąpień przeciwko ówczesnemu ustrojowi. O represyjności stosowanej wobec tych osób świadczy dodatkowo fakt, że w stosunku do wszystkich został zastosowany tymczasowy areszt. Zdaniem organu, fakt zatrudnienia strony w strukturach prokuratury powszechnej na stanowiskach określonych w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b ustawy o kombatantach nie budzi wątpliwości. Poza tym strona w toku postępowania nie przedstawiła żadnych dowodów pozwalających na zachowanie przez nią uprawnień kombatanckich na zasadzie przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 tej ustawy. W tym stanie sprawy zaistniały podstawy do pozbawienia uprawnień kombatanckich. Dodatkowo podano, iż T. M. na mocy ustawy z dnia 17 grudnia 1997 r. o zmianie ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 1998 r., nr 98, poz. 67) utraciła mocą decyzji Prokuratora Generalnego prawo do stanu spoczynku i uposażenia w stanie spoczynku (pismo Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 2003 r.).

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...] maja 2005 r., utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] listopada 2004 r.

W skardze wniesionej na powyższą decyzję T. M. zakwestionował ustalenia, iż w okresie, gdy nadzorował pracę w Prokuraturze Wojewódzkiej w Rzeszowie stosował represję wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Wyrokiem z dnia 29 października 2009 r. (sygn. akt II SA/Ol 686/09), wydanym po ponownym rozpoznaniu sprawy na skutek wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2009 r. (sygn. akt II OSK 1693/07), który uchylił wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 grudnia 2007 r. (sygn. akt II SA/Ol 599/05) oddalający skargę T. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] maja 2005 r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że w sprawie nie został zgromadzony cały materiał dowodowy, bowiem rozstrzygnięcie organu zostało wydane wyłącznie o treść pisma z dnia 1 grudnia 2003 r. Dyrektora Departamentu Kadr Ministerstwa Sprawiedliwości. Informacje zawarte w tym piśmie organ powinien zweryfikować odpowiednim materiałem dowodowym i poddać stosownej ocenie. Odstępując od zgromadzenia pełnego materiału dowodowego organ nie ustalił stanu faktycznego sprawy. Sąd wskazał, iż rozpoznając ponownie sprawę organ powinien rozpoznać wnioski dowodowe skarżącego, w tym o przesłuchanie świadków, dokonać analizy dokumentów zebranych w sprawie, ewentualnie zażądać nowych np. wyciągów z repertoriów, akt spraw, jeżeli ich nie zniszczono, dokonać analizy przepisów, w tym dotyczących właściwości prokuratur powszechnych i wojskowych w okresie kiedy skarżący był Naczelnikiem IV Wydziału Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie, ponownie ustalić okres pełnienia tej funkcji biorąc pod uwagę okoliczności podawane przez skarżącego odnośnie delegowania go do innej prokuratury. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. wydaną po ponownym rozpoznaniu sprawy, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] listopada 2004 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że zwrócił się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Prokuratury Krajowej w celu ustalenia, czy podczas sprawowania przez wnioskodawcę funkcji Naczelnika IV Wydziału Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie w okresie od 22 lipca 1952 r. do 1 grudnia 1953 r. stosował on represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Dopuścił również dowód z przeglądu akt personalnych T. M. znajdujących się w Biurze Kadr Prokuratury Krajowej – m.in. opinię prawną sporządzona przez prof. Andrzeja Rzepińskiego, jak i repertoria IV SB z okresu, kiedy Naczelnikiem Wydziału IV Specjalnego był skarżący. W wyniku postępowania wyjaśniającego ustalono, że zadaniem Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie był nadzór nad postępowaniami przygotowawczymi prowadzonymi przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa publicznego. Praca w tym Wydziale lub kierowaniem tym Wydziałem było związane ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Państwa Polskiego (Uchwała Krajowej Rady Sądownictwa nr 149/99 z dnia 16 listopada 1999 r., sygn. KRS-637-61-99). Z zachowanego repertorium IV SB Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie wynika, że w czasie pełnienia funkcji Naczelnika Wydziału IV Specjalnego przez skarżącego prokuratorzy tego wydziału nadzorowali postępowania przygotowawcze prowadzone przez funkcjonariuszy Wojewódzkiego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego przeciwko osobom podejmującym działania na rzecz niepodległości i suwerenności RP, postępowania te dotyczyły spraw przeciwko osobom dokonującym jakichkolwiek wystąpień przeciwko ówczesnemu ustrojowi m.in. sprawy o przestępstwa ujęte w dekrecie z dnia 22 stycznia 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego (Dz. U. nr 5, poz. 46), w dekrecie z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa (Dz. U. nr 30, poz. 192). W ocenie organu, zgromadzone dokumenty, jak i aktualne wskazania wiedzy historycznej oraz doświadczenie życiowe nie dają podstaw do uznania, iż skarżący pełniąc funkcję Naczelnika Wydziału IV Specjalnego mógł nie wykonywać zadań związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Brak jest również dowodów pozwalających na zachowanie przez skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach.

W skardze na tę decyzję T. M. wniósł o jej uchylenia oraz poprzedzającej ją decyzji, a także umorzenia postępowania administracyjnego w tej sprawie. W uzasadnieniu podniósł, że ustawa o kombatantach w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b wyszczególnia dwa organy państwowe, dwie prokuratury – jedną powszechną istniejącą od okresu przedwojennego i drugą - działającą od 1946 r. prokuraturę wojskową. Właśnie ta prokuratura, działająca pod nazwą Naczelnej i Rejonowej Prokuratury Wojskowej, stosowała represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Organy prokuratury powszechnej tj. prokuratury powiatowe, wojewódzkie i generalna takich uprawnień nie posiadały. Skarżący wyjaśnił, iż podejmując pracę w Wydziale IV Prokuratury Wojewódzkiej wiedział, że nie będą tam prowadzone sprawy polityczne skierowane przeciwko ówczesnemu ustrojowi państwa i faktycznie w okresie do 1 sierpnia 1953 r. spraw karnych o przestępstwa polityczne nie było. Decyzje prokuratora w sprawach prowadzonych przez oficerów Urzędu Bezpieczeństwa (UB) miały charakter incydentalny, prokurator nie sprawował nadzoru merytorycznego, gdyż funkcjonariusze ci mieli uprawnienia sędziów śledczych. Uprawnienia nadzorcze nad śledztwami prowadzonymi przez funkcjonariuszy UB prokuratorzy otrzymali dopiero po nowelizacji k.p.k. w 1958 r. Wcześniej jednak, bo z dniem 1 maja 1955 r. weszła w życie ustawa z dnia 5 kwietnia 1955 r. o przekazaniu sądom powszechnym dotychczasowej właściwości sądów wojskowych w sprawach karnych osób cywilnych, funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego, Milicji Obywatelskiej i Służby Więziennej (Dz. U. nr 15, poz. 83). Skarżący stwierdził, że rozstrzygnięcie organu zostało ponownie oparte jedynie na piśmie Departamentu Kadr Ministerstwa Sprawiedliwości z dnia 1 grudnia 2003 r. Dowodem w sprawie nie mogą być również adnotacje zawarte w repertorium, dotyczące kwalifikacji prawnej spraw zarejestrowanych w prokuraturze (w tym dotyczące art. 22, art. 36 i art. 37 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. oraz art. 5 dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r.), nie wynika z nich bowiem jaki charakter miały te sprawy, a poza tym czy były wymierzone przeciwko ówczesnemu ustrojowi. Tym bardziej, że ustawodawca nie uznał spraw o przestępstwo z art. 22 i nast. dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. za przestępstwa o charakterze politycznym, czyli wymierzonym przeciwko ówczesnemu ustrojowi, bowiem przestępstwa te nie zostały włączone do rozdziału I dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. – Przestępstwa przeciwko bezpieczeństwu publicznemu. Organ nie zajął stanowiska odnośnie rozgraniczenia właściwości rzeczowej prokuratury powszechnej i wojskowej, obowiązującej w czasie jego pracy w Wydziale IV Prokuratury Wojewódzkiej. Nie odniesiono się także do jego wniosku dotyczącego zwrócenia się w tej sprawie do Uniwersytetu w Lublinie, a zamiast tego przywołano opinię prof. A. R. sprzed 10 lat wydaną w innej sprawie i w odniesieniu do innych przepisów. Ponadto podniósł, że nie mógł się zapoznać z aktami sprawy, gdyż pomimo jego prośby (w związku z jego wiekiem i złym stanem zdrowia) akta nie zostały przesłane do Olsztyna do Prokuratury Rejonowej lub Instytutu Pamięci Narodowej. Skarżący zwracał się również do organu z wnioskiem o włączenie do akt sprawy jego, zawierającej wątki autobiograficzne, książki "Wichry nad strzechami" poświęconej życiu wsi polskiej i jej zaangażowaniu w walkę o niepodległość.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko zawarte w skarżonej decyzji.

Skarżący w piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2011 r. wniósł o wyłączenie z akt jego sprawy opinii prof. A. R. z powodu braku związku tej opinii ze sprawą. Złożył również wniosek o zwrócenie się przez Sąd z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego, czy dopuszczalna jest rozszerzająca interpretacja art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o kombatantach. W piśmie z dnia 25 czerwca 2011 r. skarżący wniósł o zażądanie z Biblioteki Sądu Okręgowego w Olsztynie kserokopii wyciągów z obowiązujących ustaw i dekretów z lat pięćdziesiątych, dotyczących postępowania przygotowawczego. Na rozprawie w dniu 29 września 2011 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że dowody na podstawie których została podjęta zaskarżona decyzja zawierają informacje nie dotyczące bezpośrednio skarżącego, a zatem na ich podstawie nie mogło zostać podjęte rozstrzygnięcie. W decyzji została błędnie wskazana data końcowa pełnienia przez skarżącego funkcji Naczelnika Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej tj. data 1 grudnia 1953 r., podczas gdy faktycznie pełnił tą funkcję do dnia 1 sierpnia 1953 r., bowiem został delegowany do Prokuratury Wojewódzkiej w Białymstoku. Skarżący podniósł, iż nie zachowały się żadne akta postępowań karnych z lat 50 - tych, ani też zeznania świadków, które potwierdziłyby że sprawy prowadzone przez niego miały charakter polityczny i stanowiły represję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę, stwierdzając, że nie znalazł podstaw do jej uwzględnienia. Sąd wskazał, iż stosownie do art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b ustawy o kombatantach, pozbawia się uprawnień kombatanckich osobę, która w latach 1944 - 1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej, w sądownictwie powszechnym lub wojskowym, w służbie więziennej. Podstawą wszczęcia i przeprowadzenia postępowania weryfikacyjnego było ustalenie, że skarżący był zatrudniony w organach prokuratury w latach 1948 - 1956. W toku postępowania ustalono, że od 22 lipca 1952 r. do 1 grudnia 1953 r. skarżący pełnił funkcję Naczelnika Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie. Wydział ten zajmował się nadzorem nad postępowaniami prowadzonymi przez Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Rzeszowie (dalej: WUBP w Rzeszowie). Zwrócono się do Instytutu Pamięci Narodowej oraz Prokuratury Krajowej w celu ustalenia, czy podczas sprawowania przez skarżącego funkcji Naczelnika IV Wydziału Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie w okresie 22 lipca 1952 r. - 1 grudnia 1953 r. stosował on represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości RP. Dopuszczono dowód z przeglądu akt personalnych skarżącego znajdujących się w Biurze Kadr Prokuratury Krajowej, jak i repertoria IV SB z okresu, kiedy Naczelnikiem Wydziału IV Specjalnego był skarżący. W ocenie Sądu, w świetle zebranych dowodów, Kierownik Urzędu prawidłowo ustalił, że zadaniem wydziału IV specjalnego prokuratury wojewódzkiej był nadzór nad postępowaniami przygotowawczymi prowadzonymi przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa publicznego, taka rola tego wydziału wynikała zresztą z Tymczasowego statutu organizacyjnego Prokuratury Rzeczypospolitej Polskiej uchwalonego Uchwałą Rady Państwa Nr 82/50 z dnia 21 września 1950 r. Nie znajduje w oparciu o nadesłane wyciągi z repertorium potwierdzenia stanowisko skarżącego, iż nadzorując pracę tego wydziału specjalnego prokuratorzy incydentalnie nadzorowali postępowania prowadzone przez funkcjonariuszy Urzędu Bezpieczeństwa. Z repertorium IV SB Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie wynika, że w czasie pełnienia funkcji Naczelnika Wydziału IV Specjalnego przez skarżącego prokuratorzy tego wydziału nadzorowali postępowania przygotowawcze prowadzone przez funkcjonariuszy WUBP w Rzeszowie przeciwko osobom podejmującym działania na rzecz niepodległości i suwerenności RP. Wobec tych osób został zastosowany tymczasowy areszt. Prowadzone postępowania dotyczyły spraw o przestępstwa m.in. z art. 22, art. 36, art. 38 i art. 39 dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa, art. 5 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego, art. 125 § 2, art. 148 § 1, art. 187 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny. Sąd nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącego, że tylko w rozdziale I dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. ustawodawca uregulował przestępstwa o charakterze politycznym. Do takich przestępstw należy zaliczyć również te, wskazane w rozdziale II dekretu m.in. w art. 22 (rozpowszechnianie fałszywych wiadomości mogących wyrządzić istotną szkodę interesom Państwa Polskiego), czy w art. 36 (branie udziału w związku, którego istnienie, ustrój albo cel ma pozostać tajemnicą wobec władzy państwowej) dekretu. Ustawodawca w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit b ustawy o kombatantach nie posłużył się pojęciem, iż uprawnienie określone ustawą nie przysługuje osobie, która w latach 1944 -1956 była zatrudniona, pełniła funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność w następstwie "przestępstw politycznych" lecz w związku ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. To właśnie działalność na rzecz suwerenności i niepodległości państwa polskiego była przyczyną stosowania wobec nich represji. Ustawodawca w dyspozycji tej normy prawnej nie zawęził odpowiedzialności osób zatrudnionych w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej tylko do tych osób, które stosowały represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za przestępstwa "polityczne" lecz działających na rzecz suwerenności i niepodległości. W ocenie Sądu taką działalność podejmowały osoby, które nie tylko były skazywane z tytułu przestępstw określonych w rozdziale I wskazanego dekretu, ale także z tytułu popełnienia przestępstw spenalizowanych w rozdziale II, który wprawdzie określony został jako "przestępstwa przeciwko porządkowi publicznemu" lecz w swej systematyce jak wskazano wyżej zawierał regulacje zmierzające do zniszczenia wszelkich wystąpień na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej.

Sąd I instancji stwierdził, że brak jest jednocześnie dowodów pozwalających na zachowanie przez skarżącego uprawnień kombatanckich na podstawie przepisu art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach. Warunkiem zastosowania tego przepisu jest przedłożenie przez stronę dowodów, że do wymienionych służb i organów została skierowana przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje była zwerbowana w celu udzielenia im pomocy. Skarżący nie przedstawił żadnego dowodu na poparcie swoich twierdzeń, że w czasie pełnienia przez niego funkcji Naczelnika Wydziału IV Specjalnego nie było spraw karnych o przestępstwa polityczne. Z treści art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach wynika, że ciężar dowodu zmierzającego do wykazania istnienia przesłanek prowadzących do "samooczyszczenia" spoczywa na stronie. Skoro, skarżący nie przedłożył dowodów o których mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy o kombatantach, a Kierownik Urzędu istnienia okoliczności uzasadniających zastosowanie tego przepisu nie dopatrzył się w ramach prawidłowo prowadzonego postępowania weryfikacyjnego, to zaskarżona decyzja nie może być uznana za niezgodną z prawem. Sąd stwierdził, iż funkcję Naczelnika Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie faktycznie sprawował od 22 lipca 1952 r. do 1 sierpnia 1953 r. na mocy dekretu Prokuratora Generalnego z dnia 22 lipca 1952 r., z której formalnie został odwołany dekretem Prokuratora Generalnego z dniem 1 grudnia 1953 r., zaś wcześniej został delegowany z dniem 11 sierpnia 1953 r. do Prokuratury Wojewódzkiej w Białymstoku. Sąd wyjaśnił, iż w rozpoznawanej sprawie nie oparł swojego rozstrzygnięcia na opinii prof. Andrzeja Rzepińskiego, bowiem dotyczy ona innej sprawy oraz innego stanu prawnego. Pytanie prawne Trybunałowi Konstytucyjnemu Sąd może przestawić w sytuacji, jeżeli poweźmie wątpliwość co do zgodności jakiejś regulacji z prawem. Natomiast nie ma takiego obowiązku, jeżeli taka wątpliwość istnieje w odczuciu skarżącego. Sąd I instancji na postawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił, uznając, że brak jest podstaw do jej uwzględnienia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. M. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie:

1. prawa materialnego: tj. art. art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a) i z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b) ustawy o kombatantach i niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i stanu powojennego, poprzez uznanie, że spełnione zostały przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich;

2. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 1, art. 106 § 1, 2 i 3, 151,133 § 1 i 134 § 1, art. 141§ 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 12 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1 kpa poprzez:

nie uwzględnienie wniosków o uzupełnienie materiału dowodowego, przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów, oddalenie skargi pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia, pominięcie zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie przeprowadzenie wnioskowanych dowodów:

- błędną ocenę zebranego materiału dowodowego poprzez przyjęcie, iż dowody z repertoriów przytoczonych w sprawie wskazują, że skarżący stosował represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą przeciwko suwerenności i niepodległości RP;

- ewidentne braki w uzasadnieniu wyroku, skutkujące brakiem możliwości oceny jej prawidłowości, polegające na nie powołaniu konkretnych zapis w repertoriach, z których miałyby wynikać podstawy do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich;

- nie uchylenie zaskarżonej decyzji, pomimo zaistnienia przesłanek jej uchylenia.

Wskazując na powyższe pełnomocnik skarżącego kasacyjne wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Stosownie do postanowień art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012 r., poz. 270 – dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w skardze kasacyjnej. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego, Sąd uchybił, uzasadnienia ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Zatem sprawa ta mogła być rozpoznana przez Naczelny Sąd Administracyjny w granicach zakreślonych w skardze kasacyjnej.

Skargę kasacyjną oparto na obu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., zarzucając Sądowi I instancji naruszenie prawa materialnego przez błędne uznanie, że zostały spełnione przesłanki do pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich oraz naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy.

W niniejszej sprawie w ramach podstawy opartej na pkt 2 art. 174 p.p.s.a. autor kasacji zarzucił naruszenie Sądowi I instancji art. 1, art. 106 § 1, 2 i 3, 151,133 § 1 i 134 § 1, art. 141 § 4 oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w związku z art. 7, 8, 12 § 1, 75 § 1, 77 § 1, 78 § 1 kpa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

W pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż całkowicie chybiony jest zarzut naruszenia art. 1 p.p.s.a., gdyż przepis ten normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej oraz w innych sprawach, do których jej przepisy stosuje się z mocy ustaw szczególnych. Przepis art. 1 p.p.s.a. określa zatem zakres regulacji ustawy i mógłby zostać naruszony tylko wtedy, gdyby w sprawie doszło do naruszenia podziału kompetencji, pomiędzy sądami administracyjnymi a sądami powszechnymi (por. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2010 r., sygn. akt II FSK 492/09, LEX nr 745742), lecz z taką sytuacją w niniejszej sprawie nie mamy do czynienia.

Za bezzasadny należy także uznać zarzut art. 106 § 1, 2 i 3 p.p.s.a. Przepis art. 106 § 1 p.p.s.a. stanowi, że po wywołaniu sprawy rozprawa rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia na podstawie akt stan sprawy ze szczególnym uwzględnieniem zarzutów skargi. Z kolei przepis art. 106 § 2 p.p.s.a. przewiduje zabranie głosu przez każdą ze stron (skarżącego i organ) tylko raz. Ponowne wystąpienie może nastąpić tylko wówczas, gdy przewodniczący uzna to za niezbędne (§ 46 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrzny urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 169, poz. 1646). Strona może podczas swojego wystąpienia zgłaszać wnioski, żądania, składać wyjaśnienia, wskazywać podstawy prawne i faktyczne swych żądań i wniosków.

Z akt sprawy nie wynika, aby stronie (jej pełnomocnikowi) uniemożliwiono zabranie głosu, zgłoszenie wniosków bądź złożenie wyjaśnień. W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego zresztą nawet nie wskazuje, jakich wniosków, żądań bądź wyjaśnień nie mogła złożyć na rozprawie. Również w skardze kasacyjnej nie przywołano wniosków dowodowych, jakie nie zostały uwzględnione przez Sąd pierwszej instancji bądź też nie wskazano, jakie to dowody Sąd ten winien był przeprowadzić z urzędu w celu wyjaśnienia istotnych wątpliwości w sprawie. Skarżący musiałby jeszcze uprawdopodobnić, że dowody te mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Stąd też nieusprawiedliwiony jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 106 § 3 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd może dopuścić dowód

z dokumentu, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika także, że dopuszczenie takiego nowego dowodu z dokumentu jest uprawnieniem, a nie obowiązkiem Sądu. Zatem nieprzeprowadzenie dowodu z takiego dokumentu przez sąd, nie może być oceniane jako naruszenie prawa procesowego i to naruszenie istotne, mające wpływ na wynik sprawy (por. wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2005 r., OSK 1595/04, niepubl.). W orzecznictwie podkreśla się, że art. 106 § 3 p.p.s.a. jest przepisem wyjątkowym. Wyjątkowość instytucji ograniczonego postępowania dowodowego polega na tym, iż stosownie do treści art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny co do zasady orzeka na podstawie akt sprawy. Oznacza to, że sąd rozpatruje sprawę w oparciu o stan faktyczny ustalony w toku postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji i utrwalony w aktach sprawy oraz na podstawie stanu prawnego obowiązującego w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Inaczej ujmując, sąd realizując kontrolę działania administracji publicznej, dokonuje sprawdzenia, czy stan faktyczny został prawidłowo ustalony przez organy administracji publicznej. Natomiast nie jest zadaniem sądu ustalenie stanu faktycznego sprawy. Postępowanie dowodowe sąd prowadzi tylko wyjątkowo, tylko jako uzupełniające i tylko z dowodu z dokumentu. Wskazany w podstawie skargi kasacyjnej zarzut naruszenia art. 133 § 1 p.p.s.a. jest nieusprawiedliwiony. Skarżący naruszenie tego przepisu upatruje w wadliwym uznaniu przez Sąd I instancji, iż zebrany przez organy materiał dowodowy był pełny, tym samym wystarczający do ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Jednakże w skardze kasacyjnej nie wskazał jakiego to konkretnie materiału dowodowego było brak, to zaś czyni, że ocena w tej mierze nie jest możliwa. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia art.134 § 1 p.p.s.a., Sąd bowiem dokonał kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich skarżącego, realizując tym samym normę wynikającą z art. 134 § 1 p.p.s.a. Poddane kontroli instancyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku odpowiada też wymogom stawianym przez art. 141 § 4 p.p.s.a. Zawiera ono zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, podstawę rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji prawidłowo podał też jako podstawę swojego rozstrzygnięcia art. 151 p.p.s.a., w myśl którego w razie nieuwzględnienia skargi sąd skargę oddala.

Nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia przepisów postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 8, 12 § 1, 75 § 1, art. 77 § 1, art. 78 § 1. W ocenie skarżącego, Sąd I instancji dokonał błędnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, skutkujący uznaniem, że skarżący stosował represje wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą przeciwko suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Przede wszystkim wskazać należy, że zarzut kasacyjny został błędnie sformułowany. Sąd pierwszej instancji nie dokonywał ustaleń faktycznych, bowiem może stosować jedynie ustawę p.p.s.a., której przepisy mu na to nie pozwalają. Natomiast Sąd ten dokonywał kontroli zgodności z prawem ustaleń faktycznych poczynionych przez organ administracji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że organ poczynił właściwe ustalenia w sprawie i prawidłowo ustalił, iż praca skarżącego i kierowanie Wydziałem IV Specjalnym Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie było związane ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczpospolitej Polskiej.

Wbrew skardze kasacyjnej, Sąd I instancji dokonał prawidłowej kontroli zaskarżonej decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów z dnia [...] października 2010 r. oraz decyzji ją poprzedzającej. Według art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego ( Dz. U. z 2002 r. nr 42, poz. 371 ze zm.) "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby wymienione: w art. 21 w ust. 2 w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3" . Zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b tej ustawy uprawnienia, o których mowa w ust. 1, nie przysługują osobie, która w latach 1944 -1956 była zatrudniona, pełniła służbę lub funkcję w jednostkach organizacyjnych lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej w organach prokuratury i prokuraturze wojskowej.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, trafnie przyjął Sąd I instancji, że wobec skarżącego zaistniały przesłanki do pozbawienia go uprawnień kombatanckich. Potwierdza to zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Poza sporem pozostaje, że T. M. w okresie od 22 lipca 1952 r. do 11 sierpnia 1953 r. pełnił funkcję Naczelnika Wydziału IV Specjalnego Prokuratury Wojewódzkiej w Rzeszowie. Wydział ten utworzono na podstawie § 11 lit. d) Tymczasowego Statutu Organizacyjnego Prokuratury Rzeczpospolitej Polskiej przyjętego uchwałą nr 82/50 Rady Państwa z dnia 21 września 1950 r. Zadaniem tego wydziału było sprawowanie prokuratorskiego nadzoru na postępowaniami prowadzonymi przez funkcjonariuszy urzędu bezpieczeństwa publicznego w stosunku do osób podejrzanych lub skazanych za działalność niepodległością, polityczną lub związaną z obroną praw człowieka. To, że kierowany przez skarżącego Specjalny Wydział IV Prokuratury Wojewódzkiej zajmował się nadzorem nad tego rodzaju śledztwami prowadzonymi przez funkcjonariuszy UB wynika z wyciągów repertorium znajdujących się w aktach administracyjnych. Nadzorem prokuratorskim tego wydziału, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, były objęte sprawy o przestępstwa z dekretu z dnia 13 czerwca 1946 r. o przestępstwach szczególnie niebezpiecznych w okresie odbudowy Państwa ( art. 22, art. 36, art. 38 i art. 39), jaki i o przestępstwa z art. 5 pkt 1 i 2 dekretu z dnia 22 stycznia 1946 r. o odpowiedzialności za klęskę wrześniową i faszyzację życia państwowego oraz z art. 125 § 2, art. 148 § 1, art. 187 § 1 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 11 lipca 1932 r. Kodeks karny. W tych okolicznościach, zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądu I instancji, że praca w tym Wydziale lub kierowanie tym Wydziałem było związane ze stosowaniem represji wobec osób podejrzanych lub skazanych za działalność podjętą na rzecz suwerenności i niepodległości RP.

Nie ulega więc wątpliwości, że Sąd I instancji dokonując kontroli zaskarżonej decyzji prawidłowo uznał, że Kierownik Urzędu do Sprawa Kombatantów i Osób Represjonowanych był uprawniony do zastosowania art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. b) ustawy o kombatantach w świetle prawidłowo zgromadzonego materiału dokumentacyjnego, gdyż fakt sprawowania przez skarżącego funkcji naczelnika stanowi wystarczają przesłankę do pozbawienia do uprawnień kombatanckich wynikających z działalności w Ruchu Oporu w okresie drugiej wojny światowej.

Należy również wskazać, że w decyzji z dnia 1 czerwca 1999 r., dotyczącej skargi nr 39860/98 Europejski Trybunał Praw Człowieka przyjął, że celem ustawy o kombatantach było między innymi potępienie politycznej roli, jaką komunistyczna milicja i służby bezpieczeństwa odgrywały w stworzeniu reżimu komunistycznego i w represjach przeciw opozycji politycznej. Prawodawstwo to oparte jest na założeniu, że członkowie tych służb, których zadaniem było zwalczanie politycznych i zbrojnych organizacji walczących przed 1956 rokiem o niepodległość Polski i odbudowę demokratycznego systemu politycznego, nie zasługują na przywileje, które zostały przyznane im przez ustawę o kombatantach z 1982 r. Trybunał uznał tym samym, że możliwe jest odebranie przywilejów wynikających z uprawnień kombatanckich bez naruszenia zasad i celu, w jakim ustawa ta została uchwalona. Powołany wyrok wprawdzie został wydany w innym stanie faktycznym, lecz przedstawiony w nim pogląd odnośnie celów ustawy o kombatantach co do podstaw pozbawienia uprawnień kombatanckich nie stracił na znaczeniu na gruncie rozpoznawanej sprawy.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.