Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1143/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 a i c;  art. 153;  art. 200 i 105  par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 78
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 132 ust. 1-3
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 481
journal: Dz.U. 2018 poz 1025
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odszkodowania 1 uchyla zaskarżoną decyzję; 2 zasądza od Wojewody [...] na rzecz [...] solidarnie 687 ( sześćset osiemdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją nr [...] z [...] kwietnia z 2019 r. Wojewoda [...] na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] orzekającą o odszkodowaniu po waloryzacji oraz o odsetkach za zwłokę w wysokości łącznej [...], które przyznał na rzecz byłych właścicieli [...] małż. [...], dalej "skarżących", za wywłaszczone działki nr [...] o łącznej pow. [...] położone w obr. ew. [...] gm. [...].

Powyższe było wynikiem następujących ustaleń i ocen organu.

Wnioskiem z [...] maja 2016 r. [...] małż. [...] wystąpili do Starosty [...] o wszczęcie postępowania w sprawie wypłaty odszkodowania za wywłaszczenie ww. działek. Starosta [...] decyzją z [...] września 2016 r. znak [...] umorzył postępowanie uznając, że odszkodowanie zostało ustalone w decyzji z [...] lutego 1995 r. o zatwierdzeniu projektu podziału nieruchomości położonej we wsi [...] tj. działki o nr ew. [...] o pow. [...] z której zostały wydzielone wyżej opisane działki ewidencyjne. W pkt 3 decyzji przyznano odszkodowanie w kwocie [...]. Na skutek odwołania skarżących Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] listopada, znak [...] utrzymał tę decyzję w mocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 9 marca 2017 r., IV SA/Wa 3315/16 uchylił obie decyzje. Wskazał na konieczność rozpoznania wniosku na podstawie ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D.U. 2016, poz. 2147), dalej "u.g.n.". gdyż przedmiotem żądania jest wypłata odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość przy uwzględnieniu waloryzacji czyli na podstawie art. 104 § 1 K.p.a. w zw. z art. 134 ust. 3 u.g.n.. Organ powinien ocenić dowody w postaci zrzeczenia się przez dotychczasowych właścicieli odszkodowania i ostatecznie rozpoznać wniosek o wypłatę odszkodowania.

Decyzją z [...] listopada 2017 r. znak: [...] Starosta [...] orzekł o ustaleniu zwaloryzowanego odszkodowania na [...]. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z [...] września 2018 r uchylił tę decyzję. Decyzją z [...] stycznia 2019 r. nr [...] Starosta [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania i wysokości odsetek za zwłokę w łącznej kwocie [...].

W wyniku odwołania skarżących decyzja ta została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2019 r., dalej "decyzja organu II instancji".

Organ II instancji ustalając wysokość odszkodowania dopuścił dowód z opinii biegłego [...], który ustalił odszkodowanie w kwocie wskazanej w decyzji. Składa się na nie [...] stanowiące wartość zwaloryzowanego odszkodowania oraz [...] stanowiące wysokość odsetek ustawowych. Podstawa prawna takich ustaleń wynika z art. 5 i 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 481 § 2 kodeksu cywilnego. Do wyceny wykorzystano urzędowe wskaźniki cen towarów i usług konsumpcyjnych GUS od 1995 r. przy założeniu płatności na 31 stycznia 2019r. Przyjęto 298 dni opóźnienia w 1995 r. i założono realizację płatności do 31 stycznia 2019 r. Odsetki za zwłokę zostały ustalone od 8 marca 1995 r. do 31 stycznia 2019 r. przy pomocy kalkulatora odsetek ustawowych portalu Bankier.pl.

Odnosząc się do zarzutów odwołania organ stwierdził, że brak obecności na rozprawie rzeczoznawcy nie stanowi powodu do uchylenia zaskarżonej decyzji. Przepisy nie gwarantują stronie osobistego kontaktu z biegłym, gdyż może ona składać uwagi do operatu na piśmie do których odniesie się rzeczoznawca majątkowy. Kodeks postępowania administracyjnego nie reguluje kwestii związanej z niestawiennictwem biegłego na rozprawie. Organ nie widział konieczności udziału rzeczoznawcy w rozprawie a poza tym nie może wkraczać w merytoryczną zasadnością opinii, gdyż nie posiada wiadomości specjalnych. Organ dokonał formalnej oceny operatu i uznał go za sporządzony zgodnie z prawem.

Co do zarzutu błędnego ustalenia odsetek organ wskazał, że waloryzacji i odsetki to dwie odrębne instytucje prawne. Odsetki nie mogą być liczone od kwoty zwaloryzowanej, gdyż to nie z zapłatą waloryzacji dłużnik się spóźnił. /art. 481 § 1 k.c./. Odsetki mogą być liczone od odszkodowania którego zobowiązany nie wypłacił.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiedli skarżący [...].

Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:

-art. 94 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie przez organ I instancji, iż nie zachodziła przeszkoda do prowadzenia rozprawy podczas gdy przyczyną odroczenia wynikała z niestawiennictwa należycie wezwanego biegłego, którego obecność była niezbędna do wyjaśnienia sprawy;

-art.- 88 k.p.a. i art. 89 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie rozprawy bez udziału biegłego którego obecność była konieczna z uwagi na kwestionowanie przez skarżących opinii;

-art. 10 i 95 § 1 k.p.a. w zw. z art. 94 § 2 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącym zadawania pytań biegłemu i uzyskanie wyjaśnień od biegłego, co miało wpływ na treść rozstrzygnięcia;

-art. 7, 77 § 1 w zw. z art. 89 § 2 i 78 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w tym niedopuszczenie dowodu z uzupełniającej opinii rzeczoznawcy, co miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie.

Wniesiono o uchylenie obu decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:.

Skarga jest zasadna lecz z innych powodów niż w niej wskazane.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2014 r., poz. 1647 ze zm.). Zakres tej kontroli wyznacza przepis art. 134 P.p.s.a., zgodnie z którym Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W myśl art. 145 P.p.s.a., Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie) lub stwierdza nieważność, ewentualnie niezgodność z prawem, gdy dotknięta jest ona naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności decyzji wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach. Ponadto zgodnie z art. 153 P.p.s.a. organ związany jest wykładnią prawa dokonaną przez sąd poprzednio rozpoznający sprawę.

W niniejszej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Wojewody [...] z [...] kwietnia 2019 r. nr [...]. Nie jest to pierwsza decyzja merytoryczna. Poprzednia decyzja Wojewody [...] z [...] listopada 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Starosty [...] z [...] września 2016 r. została uchylona (wraz z decyzją organu I instancji) wyrokiem WSA w Warszawie z 9 marca 2017 r., IV SA/WA 3315/16.

W wyroku tym WSA wskazał na konieczność rozpoznania wniosku skarżących na podstawie art. 132 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jako wniosek o wypłatę odszkodowania ustalonego decyzją z [...] lutego 1995 r. przy uwzględnieniu waloryzacji. Wskazano na konieczność oceny dowodu w postaci zrzeczenia się przez dotychczasowych właścicieli odszkodowania ustalonego decyzją podziałową.

Jak wynika z zaskarżonej decyzji organ dokonał ustalenia waloryzacji i odsetek za zwłokę na łączną kwotę [...]. Ustalenia co do tej wysokości dokonane zostały przez biegłego. Podstawę prawną stanowił art. 132 ust. 3 u.g.n.

Zgodnie z art. 132 ustawy o gospodarce nieruchomościami zasadą jest obowiązek zapłaty odszkodowania w terminie 14 dni od dnia w którym decyzja o wwłaszczeniu podlega wykonaniu (art. 132 ust. 1 u.g.n.).

Wyjątek od tej zasady zawiera m.in. art. 132 ust. 1a u.g.n. stanowiący, że w sprawach w których wydano odrębną decyzję o odszkodowaniu zapłata odszkodowania następuje jednorazowo w terminie w którym decyzja o odszkodowaniu stała się ostateczna. Zgodnie z art. 132 ust. 2 u.g.n. do skutków opóźnienia lub zwłoki w zapłacie odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy kodeksu cywilnego. Z kolei z art. 132 ust. 3 tej ustawy wynika, że wysokość odszkodowania ustalonego w decyzji podlega waloryzacji na dzień jego zapłaty.

Ustawa kodeks cywilny w art. 481 stanowi, że jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. (§ 1). W tym ujęciu odsetki stanowią w zasadzie minimalną rekompensatę uszczerbku doznanego przez wierzyciela, wskutek pozbawienia go możliwości czerpania korzyści z należnego mu świadczenia pieniężnego. W razie zwłoki dłużnika wierzyciel może bowiem żądać nadto naprawienia szkody na zasadach ogólnych, zgodnie z art. 481 § 3 k.c. Dłużnik popada w opóźnienie, jeżeli nie spełnia świadczenia pieniężnego w terminie, w którym świadczenie stało się wymagalne. Odsetki za zwłokę należą się więc nawet wtedy gdy wierzyciel nie poniósł szkody a opóźnienie było następstwem okoliczności za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Oznacza, że odsetki należą się wierzycielowi w wypadku opóźnienia jako stanowiące sankcję za sam fakt nie spełnienia świadczenia w terminie. Z art. 481 § 2 K.c. wynika, że jeżeli stopa odsetek za opóźnienie nie była z góry oznaczona należą się odsetki ustawowe.

Wymagalność roszczenia, jako przesłanka do rozpoczęcia naliczania odsetek to data upływu 14 dni od dnia w którym decyzja stała się ostateczna (art. 132 ust. 1 a u.g.n.), gdyż to te przepisy mają zastosowanie w niniejszym postępowaniu, ponieważ została wydana odrębna decyzja o ustaleniu odszkodowania.

Czym innym natomiast jest waloryzacja ustalonego w decyzji odszkodowania której, zgodnie z art. 132 pkt 3 u.g.n. dokonuje się na dzień jego zapłaty.

Ustawa o gospodarce nieruchomościami w art. 5 wskazuje na sposób waloryzacji poprzez odniesienie się do wskaźników cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanych przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego.

Waloryzacja ma na celu zrekompensowanie utraty siły nabywczej pieniądza gdy pomiędzy datą wymagalności długu a jego zapłatą doszło do jej spadku. Chodzi bowiem o to aby wierzyciel otrzymał od dłużnika równowartość ekonomiczną długu. Zasada waloryzacji świadczeń pieniężnych jest wyjątkiem od reguły nominalizmu ujętej w art. 358¹ Kodeksu cywilnego. Skoro ustawodawca w art. 132 pkt 3 u.g.n. nakazuje dokonanie waloryzacji na dzień zapłaty to organ rozpoznając wniosek o zapłatę ustalonego wcześniej odszkodowania jest tym przepisem związany.

Badając pod względem zgodności z prawem zaskarżoną decyzją sąd uznał, że organ dopuścił się naruszenia art. 132 pkt 1a, 2 i 3 u.g.n., gdyż dokonał jednocześnie waloryzacji i ustalił wysokość odsetek ustawowych licząc je od 7 marca 1995 r. do 31 stycznia 2019 r. przyjmując ten dzień jako datę płatności. Przyjęcie takiego mechanizmu w świetle art. 132 pkt 1a i pkt 3 u.g.n. jest niedopuszczalne, gdyż prowadzi do dwukrotnego przeliczenia wartości ustalonego odszkodowania. Raz poprzez jego waloryzację a więc ustalenie realnej wartości długu na 2019 r. a drugi raz poprzez naliczenie odsetek ustawowych od jego kwoty nominalnej. Tymczasem ustalając wysokość zobowiązania odszkodowawczego organ powinien najpierw ustalić datę wymagalności roszczenia – zgodnie z art. 132 pkt 1a u.g.n., bo od niej biegł termin do zapłaty odszkodowania (jego wymagalność), następnie dokonać waloryzacji kwoty ustalonego odszkodowania na dzień zapłaty zgodnie z art. 132 pkt 3 u.g.n. i ewentualnie od daty opóźnienia w zapłacie odszkodowania ale w zwaloryzowanej wysokości mógłby teoretycznie naliczyć odsetki ustawowe. W aktach znajduje się opinia prawna z [...] sierpnia 2018 r. (choć nie podpisana), z której wynika w jaki sposób powinna być ustalona aktualna wysokość zobowiązania.

Poza tym organ nie wykonał wytycznych zawartych w wyroku WSA z 9 marca 2017 r., gdyż nie ocenił dowodu w postaci oświadczenia o zrzeczeniu się odszkodowania, co stanowi o naruszeniu przez organ art. 153 P.p.s.a. Co istotne, jak to wynika choćby z wyroku NSA w sprawie I OSK 203/10, co do zasady zrzeczenia się odszkodowania możliwe jest dopiero po ustaleniu odszkodowania i uostatecznieniu decyzji określającej jej wysokość. Tymczasem oświadczenie o zrzeczeniu się odszkodowania nie tylko, że dotyczy innej powierzchni nieruchomości niż wywłaszczona (pow. [...] podczas gdy działki wywłaszczone mają [...] czyli więcej) ale i zostało podpisane przed wydaniem tej decyzji t.j. [...] stycznia 1995. Organ w ogóle się tą kwestią nie zajął mimo że był do tego zobowiązany wyrokiem sądu poprzednio rozpoznającego sprawę.

Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 10 K.p.a. jest niezasadny. Na rozprawie [...] stycznia 2019 r., w której brał udział pełnomocnik, zostały odczytane wnioski opinii i przyjęto, że protokół rozprawy stanowi o zapoznaniu się stron z materiałem dowodowym w trybie art. 10 k.p.a., na co pełnomocnik skarżących wyraził zgodę. Po drugie, pełnomocnik skarżących na tej rozprawie, mimo niestawiennictwa biegłego, nie wnosił o jej odroczenie a zatem uznał że obecność biegłego nie jest konieczna. Czyni to niezasadnymi zarzuty skargi w aspekcie konieczności udziału biegłego w rozprawie i braku możliwości jego wysłuchania.

Trzeba się zgodzić ze skarżącymi, że doszło do naruszenia art. 78 k.p.a. gdyż organ nie rozstrzygnął na rozprawie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii uzupełniającej, mimo że wniosek taki został zgłoszony na rozprawie.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ, mając na uwadze powyższe oceny Sądu i wykładnię przepisów prawa, oceni oświadczenie o zrzeczeniu się odszkodowania i dokona w sposób zgodny z prawem waloryzacji świadczenia.

Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i c, 200, 205 § 1 i 2 P.p.s.a. Sąd uchylił decyzję organu II instancji i zasądził od organu na rzecz skarżących 678 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Na koszty składa się wpis w kwocie 200 zł, i wynagrodzenie pełnomocnika wraz z opłatą od pełnomocnictwa w wysokości 478 zł- ustalone na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz.1800 ze zm.).