Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 179/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-03-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Izba Skarbowa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 9
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), sędzia WSA Dariusz Marian Zalewski, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 marca 2020 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu zajęcia wierzytelności 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. na rzecz skarżącego W. S. kwotę 577(pięćset siedemdziesiąt siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B. w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego wobec B. sp. z o.o. w likwidacji, zawiadomieniem nr [...] z [...] marca 2014 r. dokonał zajęcia wierzytelności należnych zobowiązanemu względem W. S. (dalej także jako: Skarżący). Wierzytelności należne B. sp. z o.o. w likwidacji od . S. wynikają z orzeczeń Sądu Rejonowego w B. VIII Wydział Gospodarczy sygn. akt [...], Sądu Okręgowego w B. VII Wydział Gospodarczy sygn. akt [...], Sądu Okręgowego w P. sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w P. sygn. akt [...].

W związku z nieprzekazywaniem przez Skarżącego należnych kwot organ egzekucyjny w dniu [...] kwietnia 2014 r. skierował do ww. ponaglenie. W odpowiedzi Skarżący uznał zajętą wierzytelność, zaznaczył jednakże, że wobec jego majątku prowadzona była egzekucja przez komornika sądowego, która okazała się bezskuteczna.

W dniu [...] maja 2015 r. organ egzekucyjny zlecił Naczelnikowi W. Urzędu Skarbowego w P. wykonanie czynności kontrolnych u dłużnika w trybie art. 31 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej powoływana jako u.p.e.a.) i art. 71a u.p.e.a. Naczelnik W. Urzędu Skarbowego w P. w dniu [...] grudnia 2016 r. przeprowadził kontrolę u Skarżącego, sporządzając protokół kontrolny. Z protokołu wynika, iż Skarżący w dalszym ciągu uznaje zajętą wierzytelność, jednakże należnych kwot nie przekazuje ze względu na brak środków pieniężnych i majątku.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] Naczelnik P. Urzędu Skarbowego w B., wskazując na art. 71a § 9 u.p.e.a., określił Skarżącemu wysokość nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu z tytułu zajęcia wierzytelności dokonanego zawiadomieniem nr [...] z dnia [...] marca 2014 r. w wysokości 290.022 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty 99.950 zł liczonymi od dnia [...] czerwca 2003 r. do dnia zapłaty.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego złożył zażalenie, żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia lub jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. W ocenie pełnomocnika Skarżący nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania należnych kwot od zajętej wierzytelności. Podniósł, iż Skarżący wskazał mienie (nieruchomość), z którego może być prowadzona egzekucja. Nie posiadał i nie posiada żadnego innego majątku nadającego się do prowadzenia egzekucji. Pełnomocnik stwierdził, iż zastosowanie wobec Skarżącego art. 71a § 9 u.p.e.a jest nieuzasadnione.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w B., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

Organ wskazując na brzmienie art. 71a § 9 u.p.e.a. stwierdził, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są: (-) fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie) oraz (-) bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Pierwsza z przesłanek nie jest sporna w niniejszej sprawie, pozostaje natomiast do oceny kwestia, czy Skarżący "bezpodstawnie uchyla się" od przekazania zajętej wierzytelności. Organ, wskazując na wyrok NSA z dnia 16 września 2016 r., II FSK 2286/14 stwierdził, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, na przykład trudnej sytuacji ekonomicznej nie może być przeszkodą do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Również wskazanie przez dłużnika, innego mienia do przeprowadzenia egzekucji, w sytuacji, gdy prowadzona wcześniej przez komornika sądowego do tego mienia egzekucja okazała się bezskuteczna, nie może być przeszkodą do wydania postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a.

Przyjęcie poglądu, że uwzględnienie sytuacji finansowej dłużnika zajętej wierzytelności, jako podstawy do odmowy przekazania zajętych wierzytelności organowi egzekucyjnemu, prowadziłoby do uznania, że uprawnienia organu egzekucyjnego korzystającego z egzekucyjnego trybu realizacji zobowiązania byłyby mniejsze, aniżeli głównego zobowiązanego będącego wierzycielem dla dłużnika zajętej wierzytelności.

Na powyższe postanowienie pełnomocnik Skarżącego wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, zarzucając naruszenie art. 71a § 9 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że Skarżący bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi podatkowemu, podczas gdy dłużnik wskazał mienie, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem pełnomocnika, Skarżący nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności, co więcej wskazał mienie z którego może być prowadzona egzekucja. Skarżący nie posiadał i nie posiada już żadnego innego majątku nadającego się do prowadzenia egzekucji.

Wskazując na powyższe, pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie skarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz Skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniósł o jej oddalenie.

Wyrokiem z 19 września 2017 r., sygn. I SA/Bk 555/17, WSA w Białymstoku oddalił skargę.

W uzasadnieniu sąd wyjaśnił, że spór w sprawie dotyczy ustalenia, czy zachodziła przesłanka do wydania postanowienia określającego Skarżącemu wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu zajętej wierzytelności określona w art. 71a § 9 u.p.e.a., tzn. czy dłużnik wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

WSA wyjaśnił, że z ww. przepisu wynika, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu jest fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie) oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Sąd podniósł, że Skarżący nie zaprzecza, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła pierwsza przesłanka – doszło do zajęcia wierzytelności przysługujących mu wobec dłużnika zajętej wierzytelności, której wysokość jest niewątpliwa.

W odniesieniu do drugiej przesłanki sąd w pełni podzielił stanowisko, że zwrot "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną, a nie faktyczną, w związku z czym stwierdzono, że organy dokonały prawidłowej wykładni art. 71a § 9 u.p.e.a. oraz prawidłowo zastosowały tę regulację w ustalonych w sprawie okolicznościach.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 7 listopada 2019 r., sygn. II FSK 3918/17, uchylił zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji i orzekł o kosztach postępowania.

W uzasadnieniu NSA wskazał, że wbrew stanowisko sądu pierwszej instancji, zwrot normatywny z art. 71a § 9 u.p.e.a.: "bezpodstawnie uchyla się" nie określa wprost, czy o wystąpieniu tej przesłanki decydować mogą okoliczności tylko prawne bądź też tylko faktyczne. Podkreślił, że jakkolwiek zapatrywanie, że w ww. przepisie występuje tylko przesłanka o charakterze prawnym, było wyrażane przez inne składy orzekające NSA w innych sprawach, to trzeba pamiętać, że zapadały one na tle odmiennych stanów faktycznych, które mogły pozostawać nie bez znaczenia dla twierdzeń o ogólnym wyrazie w zakresie wykładni przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a.

Zdaniem NSA na podstawie i w ramach kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., powinno się – dostatecznie wnikliwie, dokładnie i wszechstronnie – ustalić stan faktyczny, w celu oceny możliwości jego subsumcji pod przywoływaną powyżej przesłankę art. 71a § 9 u.p.e.a. Stosownego wykluczenia (wyłączenia wymogu badania okoliczności faktycznych) w tym przepisie brak. Nie może też być rolą organu (czy sądu) ograniczanie szeregu przypadków, które odpowiadają jego dyspozycji. NSA podkreślił, że okoliczności faktyczne nie mogą być w ogóle pomijane w toku rozpoznawania spraw na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Sądowi pierwszej instancji NSA zarzucił zbyt wąsko zakreśloną analizę materiału dowodowego. Sąd pierwszej instancji nie przedstawił bowiem w uzasadnieniu skarżonego wyroku oceny co do tego, czy podatkowe organy egzekucyjne w sprawie niniejszej wymogowi wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności (o których mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.) sprostały. Sąd ograniczył się zaś do przedstawienia stanowiska ogólnej treści, w oderwaniu od elementów stanu faktycznego sprawy. Z uzasadnienia skarżonego wyroku nie sposób było wywieść co stanowiło o uznaniu, że Skarżący podjął (bądź zaniechał) czynności, w konsekwencji czego uznać trzeba było, iż bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności.

NSA zobowiązał WSA w Białymstoku, by przy ponownym rozpoznaniu sprawy zwrócił uwagę na okoliczności faktyczne, które miałyby świadczy o bezpodstawnym uchylaniu się (o którym mowa w omawianej regulacji), oceniając także, czy stanowisko wyrażone w tym zakresie przez organy w ogóle dawało podstawy do wyrażenia stosownej oceny przez WSA.

Rozpoznając sprawę ponownie, Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Białymstoku zważył, co następuje:

Spór w sprawie dotyczy ustalenia, czy zachodziła przesłanka do wydania postanowienia określającego Skarżącemu wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu z tytułu zajętej wierzytelności, określona w art. 71a § 9 u.p.e.a., tzn. czy dłużnik wierzytelności bezpodstawnie uchylał się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Mając na uwadze treść art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej powoływana jako p.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Wykładnia prawa obejmuje zarówno prawo materialne, jak i procesowe. W orzecznictwie wskazuje się, że przez ocenę prawną, o której mowa w art. 190 p.p.s.a., należy rozumieć osąd o prawnej wartości sprawy, a ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak też kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania takiej, a nie innej decyzji (zob. wyrok WSA w Warszawie z 9 listopada 2010 r., II SAB/Wa 291/10, dostępny w bazie orzeczenia.nsa.gov.pl.).

Respektując powyższe i mając na względzie treść uzasadnienia zapadłego przed NSA wyroku z dnia 07 listopada 2019 r. o sygn. akt II FSK 3918/17, należy wskazać, że w myśl art. 71a § 9 u.p.e.a, który stanowił podstawę wydania kwestionowanego postanowienia, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Na postanowienie w sprawie wysokości nieprzekazanej kwoty przysługuje zażalenie.

Z powołanego przepisu wynika, że przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu jest fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie) oraz bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

Skarżący nie zaprzecza, że w rozpoznawanej sprawie wystąpiła pierwsza przesłanka – doszło do zajęcia wierzytelności przysługujących mu wobec dłużnika zajętej wierzytelności, której wysokość jest niewątpliwa. Okoliczność, iż zajęta wierzytelność została uznana i jest wymagalna wynika wprost z pisemnych oświadczeń uprawnionego do reprezentacji przedstawiciela dłużnika zajętej wierzytelności.

Skarżący kwestionuje zarazem spełnienie drugiej przesłanki wskazując, że nie uchylał się bezpodstawnie od przekazania zajętej wierzytelności, podczas gdy dłużnik wskazał mienie, z którego można prowadzić egzekucję.

Należy podkreślić, że NSA uznał, że zwrot normatywny z art. 71a § 9 u.p.e.a.: "bezpodstawnie uchyla się" w istocie nie określa wprost, czy o wystąpieniu tej przesłanki decydować mogą być okoliczności tylko prawne bądź też tylko faktyczne. Jakkolwiek zapatrywanie, że w ww. przepisie występuje tylko przesłanka o charakterze prawnym, było wyrażane przez inne składy orzekające NSA w innych sprawach, to trzeba pamiętać, że zapadały one na tle odmiennych stanów faktycznych, które mogły pozostawać nie bez znaczenia dla twierdzeń o ogólnym wyrazie w zakresie wykładni przepisu art. 71a § 9 u.p.e.a.

Jak uzasadnia NSA, zwrot "bezpodstawnie uchyla się" może obejmować szereg przypadków. Ustawodawca nie doprecyzował, o jakiego rodzaju przypadki chodzi. Stąd badając poprawność działania organów w tym zakresie należy uwzględnić szeroką perspektywę czynności, jakie dłużnicy mogą zaprezentować celem bezpodstawnego uchylenia się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W ocenie NSA na podstawie i w ramach kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, o której mowa w art. 71a § 1 u.p.e.a., powinno się jednak – dostatecznie wnikliwie, dokładnie i wszechstronnie – ustalić stan faktyczny, w celu oceny możliwości jego subsumcji pod przywoływaną powyżej przesłankę art. 71a § 9 u.p.e.a. Stosownego wykluczenia (wyłączenia wymogu badania okoliczności faktycznych) w tym przepisie brak. Nie może też być rolą organu (czy sądu) ograniczanie szeregu przypadków, które odpowiadają jego dyspozycji. Tak więc, okoliczności faktyczne nie mogą być w ogóle pomijane w toku rozpoznawania spraw na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a.

Sąd ponownie rozpoznając sprawę wziął pod uwagę zebrany materiał dowodowy w sprawie i uznał, że wydane przez organ odwoławczy postanowienie nie spełnia wymogu wzięcia pod uwagę wszelkich okoliczności (o których mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.), które mogłyby świadczyć o bezpodstawnym uchylaniu się przez skarżącego (dłużnika) od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Organ w tym zakresie milczy, interpretując zwrot: "bezpodstawnie uchyla się", tak jak to zrobił WSA w uchylonym wyroku, przy powołaniu się na orzecznictwo NSA - jako przesłankę prawną a nie faktyczną.

Dopiero wykazanie przez organ – na gruncie oceny materiału dowodowego – że okoliczności faktyczne potwierdzają przedmiotowe "uchylanie się" uprawni do oceny skutków takiego działania w zakresie sprawdzenia, czy przesłanka o charakterze prawnym została spełniona.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji zobowiązany będzie wziąć pod uwagę wyrażone wyżej stanowisko, tj. organ winien zwrócić uwagę na okoliczności faktyczne, które miałyby świadczy o bezpodstawnym uchylaniu się (o którym mowa w omawianej regulacji).

Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a. Na koszty w niniejszej sprawie złożyły się kwoty: 100 zł tytułem zwrotu wpisu od skargi, 17 zł z tytułu opłaconego pełnomocnictwa i 460 zł z tytułu wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika.