Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 706/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2020-12-02 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Blewązka Sędziowie Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 2 grudnia 2020 r. sprawy ze skargi T. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. na rzecz skarżącego T. T. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. md


UZASADNIENIE

II SA/Łd 706/20

Uzasadnienie

Zaskarżoną decyzją z [...] r. (znak [...]) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta T. z [...] r. w przedmiocie przyznania T.T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad ojcem K. T.

Przedmiotowa sprawa była już rozpatrywana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. w wyniku wniesienia odwołania przez T.T. od decyzji Prezydenta Miasta T. z [...] grudnia 2019 r. Kolegium decyzją z [...] lutego 2020 r. uchyliło wyżej wymienioną decyzję z [...] grudnia 2019 r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji ze względu na błędną wykładnię przepisów prawa, tj. art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] oraz nieustalenie czy w sprawie istniał związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki a rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę, wynikający z art. 17 ust. 1 tej ustawy. Ponadto wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie został złożony z wykorzystaniem urzędowego wzoru.

Po uzupełnieniu braków (złożeniu przez wnioskodawcę wniosku o przedmiotowe świadczenie na obowiązującym formularzu) i ponownej analizie dokumentów zgromadzonych w sprawie, organ I instancji decyzją z [...] r. odmówił T.T przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego na okres od 25 września 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. oraz przyznał przedmiotowe świadczenie bezterminowo od 1 maja 2020 r. w wysokości 1.830,00 zł miesięcznie. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że K. T. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym [...] maja 2012 r. przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. na stałe ze wskazaniem, iż wymaga stałej opieki osoby drugiej w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 kwietnia 2012 r. Ze względu na stan zagrożenia epidemiologicznego i brak możliwości osobistego kontaktu z T.T., pracownik socjalny 21 kwietnia 2020 r. przeprowadził z nim rozmowę telefoniczną, podczas której ustalił, że wnioskodawca zamieszkuje wspólnie z żoną oraz ojcem – K. T., który jest wdowcem i nie ma oprócz T.T. innych dzieci oraz wnuków. K. T. jest osobą pampersowaną, po mieszkaniu porusza się przy pomocy kul, jednakże wymaga asekuracji syna, posiłki spożywa samodzielnie, leki przyjmuje trzy razy dziennie (są to leki na schorzenia neurologiczne, kardiologiczne i urologiczne). Żona T. T. jest osobą aktywną zawodowo, pomaga przy niektórych czynnościach związanych z opieką nad teściem. Zainteresowany do kwietnia 2012 r. pracował za granicą, po czym wrócił do kraju ze względu na pogarszający się stan zdrowia rodziców. Od 8 czerwca 2012 r. T.T. pobierał w Ośrodku Pomocy Społecznej świadczenia na ojca. Organ I instancji wskazał, że została spełniona w sprawie przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. istnienie związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskodawcę a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Jednakże ze względu na to, że do 30 kwietnia 2020 r. T.T. pobierał zasiłek dla opiekuna zasadna była odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 25 wrześnią 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. Z tego względu świadczenie pielęgnacyjne przyznano od 1 maja 2020 r. na stałe.

Decyzję tę zaskarżył T.T. w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, zarzucając naruszenie:

art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez błędne zastosowanie i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2020 r., a nie od 1 września 2019 r., tj. od miesiąca złożenia wniosku,

art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego stanowi negatywne kryterium do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego,

art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 ww. ustawy przez jego błędną interpretację i pominięcie, że przy zbiegu uprawnień do świadczenia opiekuńczego i specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń,

art. 7, art. 77 i art. 80 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Wskazując na powyższe okoliczności skarżący wnosił o uchylenie w części zaskarżonej decyzji z [...] r. i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r.

Rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium wskazało, że z akt sprawy wynika, że K.T.- wdowiec - (ur. [...].06.1935 r.) orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w T. z [...] r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem, iż wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W orzeczeniu wskazano, iż ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 kwietnia 2012 r. i, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność.

W rozpatrywanej sprawie spełnione są zatem przesłanki pozytywne przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj.: legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności osoby wymagającej opieki i pozostawania skarżącego i jego ojca w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym.

W sprawie bezspornym jest także, jak wskazało Kolegium, iż spełniona została przesłanka określona w art. 17 ust. 1 powoływanej ustawy, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, tj. rezygnacja z pracy zarobkowej (lub jej niepodejmowanie) spowodowana była koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Z akt spawy wynika, że

T.T. z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem zrezygnował z pracy, gdyż do kwietnia 2012 r. pracował za granicą, po czym wrócił do kraju ze wglądu na pogarszający się stan zdrowia rodziców, a od 8 czerwca 2012 r. pobierał świadczenie na ojca. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, sprawuje całodzienną opiekę nad ojcem: podaje leki trzy razy dziennie, przygotowuje posiłki, pomaga przy jedzeniu, ubieraniu się, kąpaniu, sprząta, pierze. K. T. nie jest w stanie sam zjeść i napić się, porusza się po mieszkaniu za pomocą kul wyłącznie przy asekuracji syna. Żona T.T. pracuje zawodowo (powraca z pracy około godziny 1800). Zakres sprawowanej przez skarżącego opieki wyklucza podjęcie przez niego pracy zawodowej.

T.T. spełnia zatem przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na ojca K.T. W sprawie sporna jest natomiast, zdaniem organu odwoławczego, data początkowa, od której świadczenie winno być przyznane, z uwagi na zbieg tego świadczenia z zasiłkiem dla opiekuna, który był skarżącemu uprzednio przyznany.

Na mocy decyzji z [...] r., zmienionej decyzją z [...] r., skarżącemu zostało przyznane prawo do zasiłku dla opiekuna (a nie jak błędnie wskazuje w odwołaniu prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego) w związku z opieką nad ojcem K.T. od 1 maja 2014 r. na stałe. Stosownie zaś do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Przepis ten nie może być jednak interpretowany i stosowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który stanowi, iż w przypadku zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, m.in. do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Zdaniem Kolegium, decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego, o które wniósł skarżący, nie przysługuje w momencie, kiedy ustalone jest prawo do któregokolwiek ze świadczeń wymienionych w sposób enumeratywny w powołanym art. 17 ust. 5 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Decyzja ta nie ma również charakteru aktu administracyjnego wydawanego pod określonymi warunkami. Przesłanki jakie muszą zostać spełnione, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, zostały precyzyjnie i wiążąco określone w ustawie. Tym samym, jak skonstatowało Kolegium, dopóki w obrocie prawnym pozostaje decyzja przyznająca skarżącemu prawo do zasiłku dla opiekuna, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zatem organ I instancji prawidłowo orzekł, iż okresie od 25 września 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r. T.T. nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, bowiem w tym okresie był uprawniony do zasiłku dla opiekuna. Dopiero od 1 maja 2020 r. decyzją z [...] r. organ I instancji uchylił ww. decyzję z [...] r. przyznającą prawo do zasiłku dla opiekuna.

Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. wniósł T.T. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i ustalenie na rzecz T.T. świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto wniósł o zwrot kosztów przedmiotowego postępowania w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

- art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędne zastosowanie i przyznanie stronie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od 1 maja 2020 r., a nie od 1 września 2019 roku, tj. od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i uznanie, że pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego przez stronę skarżącą stanowi negatywne kryterium do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego,

- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b w zw. z art. 17 ust. 5 pkt 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez jego błędną interpretację i pominięcie, iż w razie zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego osoba uprawniona ma prawo wyboru jednego ze świadczeń,

- art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. przez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przyjęcie, że sam fakt pobierania przez osobę skarżącą specjalnego zasiłku opiekuńczego skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w P. podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wnosiło o oddalenie skargi w całości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W zakresie swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

W wyniku takiej kontroli decyzja (postanowienie) może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) [dalej: ustawa p.p.s.a.].

Dokonując kontroli Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną, powinien jednak rozstrzygać w granicach danej sprawy, co wynika wprost z treści art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a.

Zaznaczyć również należy, iż sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z powołanym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 ustawy p.p.s.a.).

W przedmiotowej sprawie Kolegium przyznało skarżącemu wnioskowane świadczenie pielęgnacyjne prawidłowo oceniając, że spełnił on wszystkie przesłanki do jego uzyskania. Zasadnie także wywiodło, że choć art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.) [dalej: ustawa o świadczeniach rodzinnych] wyklucza możliwość pobierania dwóch świadczeń jednocześnie (m.in. świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna), jednak nie uniemożliwia wyboru przez uprawnionego świadczenia, a w konsekwencji jego przyznania przez organ.

Kwestią sporną pozostaje wyłącznie istnienie przesłanki negatywnej, określonej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b cytowanej ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłku dla opiekunów, a w konsekwencji - od kiedy powinno zostać przyznane skarżącemu wnioskowane świadczenie.

Zdaniem Kolegium, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje skarżącemu dopiero od 1 maja 2020 r., gdyż do 30 kwietnia 2020 r. ustalono skarżącemu zasiłek dla opiekuna. Skarżący wywodzi zaś, że przedmiotowe świadczenie przysługuje mu od miesiąca złożenia wniosku.

Zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego.

Stosownie zaś do art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń:

1) świadczenia rodzicielskiego lub

2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub

3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub

4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub

5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ukształtowanym na tle przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczeń rodzinnych, przyjmuje się, że skoro ustawodawca przewidział w cytowanym przepisie sytuację "zbiegu uprawnień" do wymienionych świadczeń - a uprawnienie do konkretnego świadczenia rodzinnego przysługuje w sensie ścisłym (tj. nabywa się je) dopiero z chwilą wydania (a dokładniej: "uostatecznienia" się) decyzji administracyjnej przyznającej dane świadczenie rodzinne, gdyż decyzja taka ma charakter konstytutywny, co oznacza, że wcześniej nie może być mowy o nabyciu ("uzyskaniu") prawa do takiego świadczenia przez wnioskodawcę, z powołaniem się na samą okoliczność spełniania ustawowych przesłanek do jego uzyskania (zob. wyrok NSA z 14 listopada 2017 r., I OSK 886/17) - to należy uznać, że art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych dopuszcza przysługiwanie dwóch (lub więcej) świadczeń w tym przepisie wymienionych, natomiast wyklucza możliwość kumulatywnego pobierania tych świadczeń. Wobec tego, sam fakt, że na dany okres przyznano wcześniej (a nawet pobrano) m.in. specjalny zasiłek opiekuńczy, co do zasady nie wyklucza przyznania następnie, w uzasadnionym przypadku, na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, o ile zostanie zapewnione, że nie dojdzie do kumulatywnego pobrania obu tych świadczeń za ten sam okres (por. wyrok NSA z 13 kwietnia 2018 r., I OSK 82/18). Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy - tak jak w kontrolowanej sprawie - strona wnosiła o uchylenie przyznanego uprzednio świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, ponadto - co wymaga podkreślenia - ten sam organ administracji był właściwy sprawach dotyczących przyznania obu świadczeń.

Zaznaczenia wymaga, że użyty w art. 27 ust. 5 ustawy zwrot "zbieg uprawnień" należy rozumieć jako sytuację, w której dana osoba obiektywnie spełnia przesłanki do otrzymania co najmniej dwóch świadczeń, jak również sytuację, gdy ma już ustalone, na mocy ostatecznej decyzji administracyjnej, prawo do otrzymania jednego ze świadczeń wymienionych w tym przepisie i spełnia jednocześnie przesłanki otrzymania innego świadczenia.

Podkreślić również należy, że aby strona mogła dokonać wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane. Wymaganie organu, aby strona w pierwszej kolejności zrezygnowała z przyznanego jej decyzją świadczenia przed zbadaniem czy spełnia pozostałe warunki do otrzymania świadczenia wybranego i korzystniejszego dla niej, stawiałoby stronę w dość trudnej sytuacji, wprowadzając stan niepewności i zrozumiałą obawę co do tego czy uzyska wybrane ze świadczeń w miejsce już otrzymywanego. Trudno się dziwić, że strona nie chce zrezygnować z otrzymywanego świadczenia przed uzyskaniem pewności, że spełnia warunki do otrzymania świadczenia korzystniejszego (tak NSA w wyroku z 13 lipca 2018 r., I OSK 235/18).

Zauważyć należy, że wymaganie, aby wnioskodawca zrzekł się otrzymywanego świadczenia, oczekiwał na uchylenie decyzji w tym przedmiocie i dopiero po uchyleniu decyzji wystąpił z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne prowadziłoby do czasowego pozbawienia go środków utrzymania. Skoro więc przepisy prawa umożliwiają stronie wybór świadczenia, to organ nie powinien czynić żadnych przeszkód w uzyskaniu przez stronę świadczenia korzystniejszego, a wręcz przeciwnie, winien przedsięwziąć takie czynności, by strona mogła z tego prawa wyboru skorzystać. W tym celu organy obowiązane są poszukiwać rozwiązań proceduralnych gwarantujących stronie przewidziane w art. 27 ust. 5 ustawowe prawo wyboru świadczenia (por. wyroki: NSA z 10 grudnia 2019 r., I OSK 200/19; WSA w Lublinie z 11 grudnia 2019 r., II SA/Lu 568/19; WSA w Gdańsku z 16 stycznia 2020 r., III SA/Gd 575/19). Na organie spoczywa główny ciężar znalezienia takiego rozwiązania procesowego, który gwarantowałby wnioskodawcy realizację żądania nie tylko w zakresie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ale także do przyznania tego prawa na taki okres, jaki wynika z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. począwszy od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.

W państwie prawa nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której osoba spełniająca warunki do uzyskania jednocześnie kilku różnych świadczeń z pomocy społecznej, otrzymuje świadczenie mniej korzystne zwłaszcza, gdy mogła dokonać wyboru i wyraźnie oświadczyła, że wybiera świadczenie bardziej korzystne (zob. wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18).

W niniejszej sprawie skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia już w dacie wystąpienia z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W tej sytuacji, z uwagi na treść art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie mógł zostać pozbawiony prawa do świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od miesiąca, w którym wpłynął kompletny wniosek.

Kolegium dokonało więc błędnej wykładni wskazanych przepisów ustawy przyjmując, że zbieg prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna uzasadnia przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia dopiero od dnia, od którego nie będzie skarżącemu przysługiwał zasiłek dla opiekuna (w niniejszej sprawie - od 1 maja 2020 r.), pomijając oświadczenie skarżącego o wyborze świadczenia pielęgnacyjnego, złożone już we wrześniu 2019 r.

Zaznaczyć również należy, że okoliczność, iż skarżący miał wcześniej ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna na okres obejmujący m.in. miesiące od września 2019 r. do kwietnia 2020 r., a nawet pobrał za te miesiące zasiłek, nie wyklucza przyznania na ten okres świadczenia pielęgnacyjnego, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażony został pogląd, podzielony przez skład orzekający w niniejszej sprawie, że jest możliwe rozliczenie obu świadczeń przyznanych na ten sam okres, z których jedno zostało wcześniej wypłacone, przez skompensowanie świadczeń i wypłatę nowego świadczenia za okres pokrywających się uprawnień w wysokości różnicy pomiędzy kwotą świadczenia pielęgnacyjnego a kwotą wypłaconego zasiłku (zob. np.: wyrok WSA w Opolu z 20 września 2018 r., II SA/Op 302/18, WSA w Poznaniu z 11 kwietnia 2019 r., II SA/Po 158/19 i WSA we Wrocławiu z 7 listopada 2019 r., IV SA/Wr 360/19, WSA w Białymstoku z 25 czerwca 2020 r., II SA/Bk 322/20).

Sąd zaznacza, że jest mu znana i akceptowana wykładnia i praktyka stosowania przepisów przewidujących możliwość zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych, zgodnie z którą dokonuje się tego ze skutkiem "na przyszłość" (ex nunc). Należy jednak zauważyć, że jest to zasada, która doznaje wyjątków, przy czym jednym z najistotniejszych jest ten, w myśl którego dopuszcza się zmianę lub uchylenie decyzji ostatecznej z mocą wsteczną, o ile następuje to za zgodą lub na korzyść zainteresowanego. Potwierdza to orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki NSA: z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12; z 17 kwietnia 2014 r., I OSK 980/13; z 4 sierpnia 2017 r., I OSK 2257/16), w którym ponadto wskazuje się, że wypłata świadczenia za cały okres zasiłkowy, ani nawet upływ tego okresu, nie czynią postępowania w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej to świadczenie bezprzedmiotowym (zob. wyrok NSA z 12 kwietnia 2017 r., I OSK 1987/15).

W niniejszej sprawie już we wniosku z 19 września 2019 r. skarżący wnioskował, aby w przypadku wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne uchylona została decyzja o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Należy to poczytywać za wymaganą, w świetle art. 155 k.p.a., zgodę strony na uchylenie, w odpowiedniej części i w niezbędnym zakresie nawet z mocą wsteczną, tej decyzji.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, mając na uwadze ustalenie w decyzji okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - to jest odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 września 2019 r. do 30 kwietnia 2020 r., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt 1 sentencji wyroku).

Rozstrzygnięcie o kosztach (punkt 2 wyroku) zapadło na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy p.p.s.a. Na zasądzone koszty złożyła się kwota wynagrodzenie radcy prawnego w wysokości 480 zł ustalona zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 265).

Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium uwzględni, że skarżący dokonał wyboru korzystniejszego świadczenia w momencie złożenia wniosku. Ustalając wysokość przyznanego świadczenia, weźmie pod uwagę, że skarżący pobierał za przedmiotowy okres zasiłek dla opiekuna, gdyż oba te świadczenia nie mogą się kumulować. Kolegium powinno więc uwzględnić konieczną w niniejszej sprawie kompensatę świadczeń za okres od momentu złożenia wniosku do momentu faktycznej wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego.

dc