Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 1603/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 9
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan, Sędziowie Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.),, Sędzia WSA Artur Żurawik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 23 lutego 2022 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z 4 maja 2021 r. K.M. (dalej jako strona lub skarżący) wystąpił do Prezydenta Miasta R. o umorzenie kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub części bądź rozłożenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń na raty oraz potrącenia ich z pozostałych świadczeń wypłacanych przez organ.

Prezydent Miasta R. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji podkreślono, że sytuacja strony jest trudna, jednakże brak jest podstaw dla podjęcia korzystnej dla niej decyzji.

Z decyzją ta nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym strona wystąpiła o umorzenie całości lub części nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała, że z uwagi na stan zdrowia jej sytuacja uległa pogorszeniu a do tego dochodzą kwestie związane ze sprawą rozwodową. Ponadto strona podniosła, że pracownicy organu pierwszej instancji nigdy nie skontrolowali jego sytuacji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. [...] wydaną na podstawie art. 138 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył treść postanowień normujących podstawę prawną wydanej decyzji i wskazał, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w sposób pozwalający wyjaśnić wszystkie okoliczności sprawy. W szczególności organ ten nakazał przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego w zakresie występowania okoliczności uzasadniających korzystne rozstrzygnięcie dla strony.

Prezydent Miasta R. decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił stronie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. W uzasadnieniu decyzji przedstawiono wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, przywołano treść przepisu leżącego u podstaw wydanej decyzji, a następnie zamieszczono analizę pojęcia szczególnej okoliczności uzasadniającej podjęcie decyzji zgodnej z żądaniem strony. W ocenie organu sytuacja materialno-bytowa strony jest trudna i w ostatnim okresie uległa pogorszeniu, jednakże jest stabilna, albowiem strona otrzymuj rentę oraz świadczenia na wychowywaną przez niego córkę. W konsekwencji organ stwierdza brak występowania przesłanek uzasadniających umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń. W końcowej części uzasadnienia organ wskazał, że strona może złożyć wniosek o rozłożenie ciążących na niej należności na raty.

Z decyzją tą nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym strona wystąpiła o umorzenie całości lub części nienależnie pobranych świadczeń. Wskazała, że z uwagi na stan zdrowia jej sytuacja uległa pogorszeniu, a do tego dochodzą kwestie związane ze sprawą rozwodową. Ponadto strona podniosła, że jej ocenie nie wie kto spełnia wymogi do otrzymania korzystnego rozstrzygnięcia, skoro on tych warunków nie spełnia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W motywach tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył treść postanowień normujących podstawę prawną wydanej decyzji i wskazał, że organ pierwszej instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w następstwie którego ustalił sytuację dochodową i materialną strony. Organ odwoławczy dokonał własnej analizy sytuacji strony w zakresie uzyskiwanych dochodów jak również ponoszonych wydatków. W konkluzji rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że choć sytuacja strony jest trudna, to w przyszłości może ulec zmianie i tym samym brak jest podstaw dla umorzenia ciążących na nim zobowiązań. Nadto podkreślono, że strona może wystąpić o rozłożenie ciążących na niej obowiązków na raty.

Z powyższą decyzją nie zgodziła się strona tego postępowania, która wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. W skardze tej wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i zarzuciła jej naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na niewłaściwym rozumieniu przesłanki szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących rodziny i utożsamiających ją z kryterium dochodowym oraz podniesiono zarzut przekroczenia granic uznania administracyjnego poprzez przyjęcie, że pomimo trudnej sytuacji materialnej strony, która uległa pogorszeniu, w ocenie organu jest ona stabilna i istnieją widoki na jej poprawę. W motywach skargi przybliżono stanowisko organów administracji publicznej wypowiadających się w sprawie, a następnie strona przedstawiła własną ocenę swojej sytuacji zdrowotnej i materialnej, jak również podkreśliła, że możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia z uwagi na stan zdrowia są minimalne. W ocenie wnoszącego skargę organy administracji w swoich rozstrzygnięciach uwagę skupiły na jego sytuacji dochodowej, a nie na stanie zdrowia, który uzasadnia wydanie dla niego korzystnego rozstrzygnięcia.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zamieściło w uzasadnieniu swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie

Zgodnie z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 wyżej wymienionej ustawy. W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia, a jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżone postanowienie może ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

W ramach rozpoznawanej sprawy podkreślić należy, że sąd administracyjny bada jedynie legalność decyzji organu administracji publicznej, a zatem bada tylko, czy w przypadku poddanej jego kontroli decyzji nie doszło do naruszenia przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi. Oznacza to zarazem, że sąd ten nie jest władny wypowiadać się na temat tego, czy działania takiego bądź innego urzędnika administracji publicznej obarczone są takimi czy innymi ułomnościami i z czego te nieprawidłowości ewentualnie wynikają.

Na wstępie niniejszych rozważań przywołać należy przepis leżący u podstaw wydania kontrolowanych decyzji. Zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Oznacza to, że organ administracji publicznej, który wydał decyzje o pobraniu nienależnego świadczenia rodzinnego uprawniony jest do wydania decyzji, mocą której umorzy kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami, odroczy termin płatności lub rozłoży na raty. Podjęcie takiej decyzji wymaga wystąpienia szczególnie uzasadnionej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Dostrzec należy, że w omawianym zakresie ustawodawca wykorzystał pojęcie niedookreślone odnoszące się do szczególnej okoliczności dotyczącej sytuacji rodziny. Interpretację tego pojęcia niedookreślonego prawodawca pozostawił organowi administracji mającemu podjąć w tej sprawie decyzję. Tym samym dopiero w odniesieniu do realiów występujących w danym konkretnym przypadku przywoływany tu organ administracji publicznej uprawniony będzie do nadania temu pojęciu stosownego znaczenia. Dodatkowo w polu widzenia należy mieć i tę okoliczność, że przedmiotowa decyzja podejmowana jest w warunkach uznania administracyjnego, a zatem nawet uznanie, że w danej konkretnej sprawie występuje szczególna uzasadniona okoliczność dotycząca sytuacji rodziny nie oznacza, że podjęta zostanie dla wnioskodawcy pozytywna decyzja.

Analiza poddanych kontroli decyzji organów administracji publicznej pozwala uznać, że decyzje te wydane zostały przez uprawnione do tego organy, a zatem pierwsza z przesłanek warunkujących prawidłowość decyzji administracyjnej podejmowanych w tym zakresie została dopełniona. Skoro ten element został dopełniony analizy wymaga kolejna kwestia, a mianowicie kompletność postępowania wyjaśniającego w rozpoznawanej sprawie. Zauważyć należy, że organy administracji obu instancji przeprowadziły postępowanie wyjaśniające w sposób właściwy. W tym zakresie w oparciu o przekazane przez skarżącego informacje organy te ustaliły sytuację faktyczną skarżącego i jego rodziny. Przy ocenie prawidłowości działań organów administracji publicznej w zakresie wyjaśnienia sytuacji faktycznej skarżącego należy mieć na uwadze to, że w znacznym stopniu wyjaśnienie tej sytuacji zależne jest od aktywności samego skarżącego i zakresu udostepnienia przez niego informacji. Mocą przedmiotowego postępowania organ administracji ocenia sytuację rodzinną skarżącego i obowiązany jest do ustalenia, czy okoliczności sprawy uzasadniają podjęcie dla skarżącego korzystnego rozstrzygnięcia. Organy administracji publicznej prowadzące przedmiotowe postępowanie obowiązane są do poinformowania skarżącego o niezbędności przedstawienia wszystkich istotnych informacji i faktów, które mają lub mogą mieć znaczenie dla podjęcia stosownego rozstrzygnięcia. Przed podjęciem decyzji o odmowie umorzenia ciążących na skarżącym obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń organy administracji miały wiedzę o wysokości dochodów skarżącego jak również o jego sytuacji zdrowotnej. W skardze skarżący nie przywołuje żadnej nowej okoliczności, która nie byłaby znana organom, a tym samym odwoływanie się przez skarżącego do wad prowadzonego postępowania wyjaśniającego nie jest zasadne. Warto zauważyć, że wypowiadające się w sprawie organy w swoich uzasadnieniach wskazywały na trudną sytuację skarżącego i jego rodziny. W świetle poczynionych ustaleń przyjdzie stwierdzić, że organy administracji publicznej w rozpoznawanej sprawie nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa procesowego w stopniu uzasadniającym uwzględnienie wniesionej skargi.

Jak zostało to zaznaczone powyżej, poddana kontroli tutejszego Sądu decyzja podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego, a zatem sąd administracyjny uprawniony jest do badania, czy organy administracji publicznej przed podjęciem rozstrzygnięcia wyjaśniły wszystkie istotne okoliczności sprawy, natomiast sąd ten nie dysponuje możliwością weryfikacji samego rozstrzygnięcia, czyli wyboru następstwa prawnego. Ten element uznania administracyjnego nie podlega sądowej kontroli i przynależy do wyłącznej kompetencji organu administracji publicznej. Powyższe stwierdzenie oznacza, że zadaniem sądu administracyjnego w przypadku kontroli tego typu decyzji jest weryfikacja przeprowadzonego postępowania administracyjnego pod kątem kompletności prowadzonego postepowania wyjaśniającego, w tym prawidłowości interpretacji mających w sprawie zastosowanie norm prawnych. Mając na uwadze podniesione uwagi stwierdzić należy, że wypowiadające się w sprawie organy nie dopuściły się uchybień w postepowaniu wyjaśniającym i w sposób prawidłowy zinterpretowały przepisy leżące u podstaw wydania kontrolowanych decyzji.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że skarga jest niezasadna, skoro podniesione w skardze zarzuty nie mogły odnieść zamierzonego skutku, a jednocześnie brak jest okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod uwagę i na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę