Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1080/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2012-11-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 9
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 1080/12 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 listopada 2012 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas, Sędzia: WSA Paweł Dąbek, Sędzia: WSA Piotr Głowacki (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 listopada 2012 r., sprawy ze skargi G. Ł., na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 15 maja 2012 r. Nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie o umorzenie nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy wraz z odsetkami - uchyla zaskarżoną decyzję -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 14 marca 2012 r. o sygn. [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych,:

- w oparciu o art. 105 § 1 kpa w związku z art. 30 i art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585, ze zm.), umorzył postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych;

- w oparciu o art. 105 § 1 kpa w związku z art. 28 ust. 3a i art. 123 w/w ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, umorzył częściowo postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez płatnika.

W uzasadnieniu wskazano, że wniosek dotyczył umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres od 02/2008 r. do 11/2011 r.;

- ubezpieczenia zdrowotne za okres od 01/2006 r. do 11/2011 r.;

- Fundusz Pracy za okres od 02/2008 r. do 11/2011 r.;

wraz z należnymi odsetkami za zwłokę oraz naliczonymi kosztami egzekucyjnymi.

Organ ustalił, że na koncie G. Ł. figurują zaległości z tytułu składek za pracowników zarówno w części finansowanej przez płatnika, jak i w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W zakresie należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ wskazał, iż zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 i art. 29. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", co oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na w/w przepisach. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W zakresie należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez płatnika, organ podał, iż zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności ze składek na ubezpieczenia mogą być umarzane przez Zakład tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Wyjątek od tej zasady przewidziany został w art. 28 ust. 3a, który stwarza możliwość umorzenia należności z tytułu składek pomimo braku całkowitej nieściągalności, w sytuacji wystąpienia ważnego interesu osoby zobowiązanej do ich opłacania. Jednakże, przepis ten ma zastosowanie tylko do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (czyli osób prowadzących działalność gospodarczą na ich własne ubezpieczenia), dlatego w stosunku do należności za pracowników, choć opłacanych ze środków własnych płatnika, nie ma zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył G.Ł. zarzucając naruszenie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez przyjęcie, iż na gruncie powołanego przepisu nie jest dopuszczalne badanie przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika ze względu na ich całkowitą nieściągalność w rozumieniu art. 28 ust. 2 ustawy systemie ubezpieczeń społecznych. Ponadto zarzucił naruszenie art. 9 kpa poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonej decyzji, w jakim zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia części finansowanej przez płatnika, prowadzone będzie w dalszym zakresie.

Rozpatrując powyższy wniosek decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 maja 2012r. nr [...] , w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 kpa w związku z art. 83 ust. 4 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - uchylono zaskarżoną decyzję w części umarzającej postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych i umorzono postępowanie w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz utrzymano w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.

W uzasadnieniu wskazano, że na koncie G. Ł. figurują, między innymi, zaległości z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych. Zgodnie z art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek nie stosuje się przepisu art. 28 i art. 29. W przepisie tym ustawodawca użył sformułowania "nie stosuje się", co oznacza, że w stosunku do wskazanych w nim należności wykluczone jest podjęcie jakiegokolwiek rozstrzygnięcia opartego na w/w przepisach. Dotyczy to zarówno rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak i negatywnego. W stosunku do tego rodzaju składek niedopuszczalne jest więc badanie istnienia przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W związku z tym właściwym rozstrzygnięciem co do składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych jest umorzenie postępowania na podstawie art. 105 § 1 kpa. Brak jest bowiem przedmiotu postępowania, w tym znaczeniu, że nie istnieją należności, do których mógłby mieć zastosowanie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Równocześnie jednak, w zaskarżonej decyzji z dnia 14 marca 2012r. umorzono postępowanie w zakresie należności, przez które rozumie się także odsetki od nieopłaconych składek, podczas gdy art. 30 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie ma zastosowania do odsetek, a jedynie do składek na ubezpieczenia. W tej sytuacji właściwe okazało się uchylenie decyzji w tym zakresie i postanowienie o umorzeniu postępowania tylko w stosunku do samych składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W zakresie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika, nie ma do nich zastosowania zastrzeżenie zawarte w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Istotnie, składki te mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Badanie przesłanki całkowitej nieściągalności poprzedzone jest prowadzonym w sprawie postępowaniem wyjaśniającym, które zostanie zakończone merytorycznym rozstrzygnięciem o umorzeniu bądź odmowie umorzenia zaległości. Badanie przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez płatnika jak również odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, w kontekście stwierdzenia całkowitej nieściągalności, to jest zaistnienia jednej z sytuacji przewidzianych w art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi więc przedmiot prowadzonego w tym zakresie postępowania, które zostanie zakończone wydaniem decyzji w tym zakresie.

Organ wskazał na treść art. 83 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Decyzja ta została zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przez G. Ł., której zarzucono :

- naruszenie art. 9 kpa poprzez niewyjaśnienie w zaskarżonej decyzji, w jakim zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych płaconych za pracowników w części finansowanej przez płatnika, prowadzone będzie w dalszym zakresie,

- naruszenie art. 9 kpa polegające na nie wyjaśnieniu w zaskarżonej decyzji, w jakim

zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia składek zostało umorzone, tj. jakie

konkretnie składki ono objęło i za jakie okresy.

W uzasadnieniu wskazano, że zaskarżoną decyzją zmienione zostało rozstrzygnięcie jedynie w części, w pozostałym zakresie decyzja utrzymana została w mocy, choć w swym pierwotnym brzmieniu budziła wątpliwości, co do podstawy i zakresu umorzenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy żądano umorzenia składek, w tym również odprowadzanych za pracowników, powołując się na zaprzestanie prowadzenia działalności przy równoczesnym braku majątku, z którego możliwym byłoby zaspokojenie tychże należności, zatem na przesłankę wskazaną w art. 28 ust. 2 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, do czego organ nie odniósł się w pierwotnej decyzji w żaden sposób. W uzasadnieniu skarżonej decyzji, podnoszona jest okoliczność, iż przesłanka art. 28 ust. 2 pkt 3 będzie badana, jednakże zważywszy na okoliczność, iż decyzja organu I instancji w tym zakresie została utrzymana w mocy, utrzymane zostało rozstrzygnięcie, w którym nie została wskazana w sposób jasny i klarowny podstawa prawna rozstrzygnięcia, jak również uzasadnienie faktyczne. Jak wskazywano we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, art. 28 ust. 3a może mieć zastosowanie wyłącznie do składek ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami, to stanowi on lex specialis względem art. 28 ust. 1. Wedle literalnego brzmienia art. 28 ust. 1, należności z tytułu składek mogą być umarzane, a zatem wszelkie należności, niezależnie od tego czy są to należności, które winien uiszczać płatnik za pracowników, czy też należności, które odprowadza na swoje ubezpieczenie. Wyłączenia stosowania możliwości umorzenia składek znaleźć można w kolejnych przepisach. Przy czym art. 28 ust. 3 a, na który powołał się organ ogranicza możliwość umorzenia składek z innych ważnych przyczyn, niż wymienione w art. 28 ust. 2 jedynie dla ubezpieczonych będących płatnikami. Powyższe rozważania, jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji są podzielane przez organ, jednak nie dokonał on zmiany treści zaskarżonego rozstrzygnięcia, a utrzymał w mocy poprzednią decyzję w tym zakresie.

W oparciu o powyższe skarżący wniósł o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U Nr 153, poz. 1270 ze zm. - oznaczanej dalej jako p.p.s.a.), uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w której został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Wady, skutkujące koniecznością uchylenia decyzji lub postanowienia, wskazane są w przepisie art. 145 § 1 p.p.s.a. Natomiast w wypadku nieuwzględnienia skargi, sąd, w myśl art. 151 p.p.s.a., skargę oddala.

Skarga jest uzasadniona. Z konstrukcji oraz z treści art. 28 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (u.s.u.s.) wynika, iż warunkiem prawidłowego rozpatrzenia wniosku o umorzenie należności składkowych jest określenie rodzaju zaległych składek. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s., umożliwiający umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, odnosi się wyłącznie do należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, strona zaś ma prawo być poinformowana w jakiej wysokości jej zadłużenie na tej podstawie może być umorzone. Natomiast przepis art. 30 u.s.u.s. wyklucza możliwość umorzenia składek pracowniczych w części finansowanej przez ubezpieczonych.

W zakresie zatem składek pracowniczych w części finansowanej przez ubezpieczonych, nie jest dopuszczalne badanie przesłanek związanych z możliwością ich umorzenia. Samo zatem postępowanie odnośnie tego wniosku jest bezprzedmiotowe i jako takie podlega umorzeniu na podstawie art. 105 k.p.a. Brak jest bowiem w tym zakresie przedmiotu postępowania o którym mógłby wypowiadać się Zakład Ubezpieczeń Społecznych. W takim przypadku brak podstawy prawnej do orzekania powoduje w zakresie wniosku niedopuszczalność podjęcia merytorycznych rozważań dotyczących jego zasadności, co przekłada się na konieczność zakończenia postępowania administracyjnego poprzez jego umorzenie, a zatem bez dokonywania merytorycznego rozstrzygnięcia. ( tak WSA w Gliwicach, w wyroku z 7.09.2010r. , III SA/GL 1357/09) Dla właściwego zastosowania ustawy podstawowe znaczenie ma wcześniejsze, dokładne określenie rodzaju składek. Dopiero ustalenie czy są to składki pracownicze finansowane przez płatnika, składki pracownicze finansowane przez samych ubezpieczonych, czy też (w części lub w całości) składki dotyczące konta osobistego płatnika, pozwala na prawidłowe ustalenie podstawy materialno-prawnej w sprawie, a tym samym zakreślenie granic postępowania dowodowego. Z decyzji organu rentowego winno zaś wynikać w jakiej części zadłużenie wnioskodawcy może być umorzone, a także jakich składek i okresów dotyczy. Tymczasem z zaskarżonej decyzji (jak i decyzji ją poprzedzającej) nie wynika w sposób klarowny i precyzyjny jakiego rodzaju należności z tytułu zaległych składek i okresów rozstrzygnięcie to dotyczy. Organ wszak sam w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazuje, że na kwotę przedmiotowego długu skarżącego składają się należności z tytułu różnych składek , wymaganych za różne przy tym okresy. Zasadnie więc skarżący zarzuca naruszenie art. 9 k.p.a. polegające na nie wyjaśnieniu w decyzji , w jakim dokładnie zakresie postępowanie w przedmiocie umorzenia składek zostało umorzone , a więc jakie konkretnie składki zostały nim objęte i jakich okresów dotyczyło. Uzasadnienie decyzji jest przy tym zbyt lakoniczne i nie obrazuje klarownie argumentacji przyjętej przez organ. Podkreślić trzeba, że uznaniowy charakter decyzji nie zwalnia organu od obowiązku przeprowadzenia prawidłowego postępowania oraz wydania decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 k.p.a. Wręcz przeciwnie, organ prowadząc postępowanie, w wyniku którego ma zostać wydana decyzja uznaniowa ma obowiązek wypełnić zawarty w art. 7 k.p.a. nakaz dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz określony w przepisie art. 77 § 1 k.p.a. obowiązek zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego. Wszelkie zaś istotne dla sprawy ustalenia i wnioski winny zostać zawarte w motywach podjętego rozstrzygnięcia (tak : WSA w Warszawie w wyroku z 24 sierpnia 2007 r., V SA/Wa 973/07).

Rzeczą organu ponownie rozpoznającego sprawę będzie uwzględnienie powyższych wskazań. Mając powyższe na uwadze sąd w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.