Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2171/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-05-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Magdalena Durzyńska WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 maja 2018 r. sprawy ze skargi V. F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] października 2017 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania V. F. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan sprawy:

W dniu 30 grudnia 2008 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek złożony przez M. I. K.-W., J. H. K., A. K., A. M. B., E. K.-W. o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie nieruchome pozostawione przez E. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowościach [...] oraz [...], pow. [...], woj. [...].

Zgodnie z art. 5 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty potwierdza w drodze decyzji wojewoda właściwy ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania osoby będącej właścicielem nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli o zaliczenie ubiegają się spadkobiercy tej osoby. W związku z tym, że miejscem zamieszkiwania właścicielki pozostawionych nieruchomości E. B. był [...], Wojewoda [...] zawiadomieniem z dnia 28 lutego 2013 r., przekazał wniosek Wojewodzie [...] wraz z aktami sprawy.

Wnioskodawca A. K. zmarł [...] września 2011 r. Na mocy aktu dziedziczenia sporządzonego przez notariusza O. C. w dniu [...] listopada 2011 r. w Brukseli, spadek po zmarłym nabyły: żona V. F. oraz córki A. I. H. K., A. M. V. K., N. M. H. K. i M. Y. M. K..

Organ odwoławczy po analizie dokumentacji ustalił, że Strony wykazały inicjatywę dowodową i złożyły szereg dokumentów w prowadzonym postępowaniu.

Jednocześnie organ I instancji aktywnie uczestniczył w pozyskiwaniu dokumentacji w sprawie.

W toku postępowania do akt sprawy przedłożono m.in. postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielce pozostawionych nieruchomości oraz dowody potwierdzające następstwo prawne po jej wszystkich nieżyjących spadkobiercach.

W oparciu o przedłożone dowody organ ustalił, że spadkobiercami E. B., którym przysługuje prawo do rekompensaty są: A. M. B., J. H. K., M. I. K.-W., E. K.-W., A. I. H. K., A. M. V. K., N. M. H. K. i M. Y. M. K., co zostało potwierdzone decyzją nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2017 r. Sprawa V. F. będącej także spadkobiercą, została rozpatrzona odrębną decyzją.

W dniu [...] lipca 2017 r. Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...], którą odmówił V. F. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż Strona nie spełniła wymogu określonego w art. 3 ust 2 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. posiadania obywatelstwa polskiego.

W odpowiedzi na powyższe, V. F. złożyła odwołanie, w którego uzasadnieniu podniosła kwestię naruszenia prawa materialnego w postaci art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Strona podniosła, iż ograniczenie związane z tym, że nie tylko właściciel pozostawionej nieruchomości, ale także jego spadkobiercy muszą wykazać się obywatelstwem polskim jest niezgodne z wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji zasadą proporcjonalności, także z zasadą zaufania obywateli do państwa i stosowanego przez nie prawa - zawartą w art. 2 Konstytucji.

Zgodnie z art. 2 tzw. ustawy zabużańskiej, rekompensata przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:

1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:

a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub

b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub

c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489)

- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;

2) posiada obywatelstwo polskie.

Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2.

Stan faktyczny sprawy jest zdaniem organu bezsporny, skarżąca jest obywatelką brytyjską, a w związku z tym nie spełnia przesłanki zawartej w art. 3 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Dlatego, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojewoda [...] właściwie ocenił całość materiału dowodowego i odmówił V. F. potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. W uzasadnieniu organ wojewódzki odnosząc się do wykładni literalnej i systemowej przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., stwierdził, że warunkiem koniecznym do wydania decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty jest kumulatywne spełnienie przesłanek wskazanych w dyspozycji art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Powyższe stanowisko jest ugruntowane w orzecznictwie sądowo administracyjnym, m.in. w przywołanych przez organ I instancji wyrokach WSA w Warszawie z dnia 27 października 2011 r., sygn. akt I SA/WA959/11, i z dnia 24 października 2008 r. sygn. akt I SA/WA 718/08. Ponadto, podobną opinię wyraził WSA w Warszawie w orzeczeniu z dnia 14 maja 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 31/15, w którym wypowiadając się na temat art. 3 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. stwierdza, iż cyt.: "Przepis ten jest jednoznaczny w swojej treści i nie wymaga interpretacji".

Zgodnie ze stanowiskiem Strony, ww. przepisy bazujące na rozwiązaniach przyjętych w latach czterdziestych dwudziestego wieku, tj. w układach republikańskich, wskazujących, iż tylko obywatele polscy mogą być beneficjentami przyznawanych rekompensat, nie mogą być w dniu dzisiejszym wyznacznikiem i podstawą do utrzymywania takiego stanowiska, ze względu na ich całkowity anachronizm i niedostosowanie do zmieniających się warunków geopolitycznych.

W odniesieniu do powyższego, organ podniósł, iż celem uregulowań republikańskich było udzielenie wsparcia na zorganizowanie przez repatriantów życia w nowym miejscu zamieszkania. Przyznawana kompensacja miała przede wszystkim cechy świadczenia "pomocowego" o charakterze w pierwszej kolejności socjalnym (a nie tylko odszkodowawczym), umożliwiającego obywatelom Rzeczypospolitej Polskiej ponowny start życiowy po utracie mienia pozostawionego poza nowymi granicami państwa polskiego. Jednocześnie była ona, zgodnie z postanowieniami "umów republikańskich", przeznaczona wyłącznie dla obywateli RP narodowości polskiej i żydowskiej, którzy decydując się na przesiedlenie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w jej granicach po II wojnie światowej, okazywali tym postępowaniem swą więź z państwem i narodem polskim.

Dlatego też zapisanie w obecnej ustawie "zabużańskiej" wymogu posiadania przez beneficjenta obywatelstwa polskiego jest fundamentem, dającym gwarancję przynajmniej w podstawowym stopniu, iż pomiędzy daną osobą a państwem i narodem polskim istnieje więź. Pozbycie się tego wymogu przekreśliłoby zdaniem organu całą istotę i cel dla którego przedmiotowa ustawa została uchwalona, czyli budowania relacji pomiędzy państwem polskim a jego obywatelami, a także ugruntowywania polskiego narodu jako całości.

Zdaniem organu, przyznawanie rekompensaty obywatelom innych państw niezwiązanych w żaden sposób z państwem ani z narodem polskim, zniwelowałby cały charakter i cel ustawy "zabużańskiej", a jej pomocowy charakter w pełni zajęłaby funkcja odszkodowawcza.

Odnosząc się do opinii Strony, iż większość rekompensat jest wypłacana w formie świadczenia pieniężnego co nadaje temu prawu charakter odszkodowawczy, organ zauważa, iż katalog możliwości realizacji tegoż prawa jakie daje ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., zależy wyłącznie od woli strony i analizowanie celu oraz zamierzeń ustawodawcy, stanowiącego przedmiotowe przepisy, poprzez pryzmat tych danych, nie stanowi logicznego uzasadnienia.

Ponadto, w opinii Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji kluczowym elementem w przedmiotowej sprawie jest charakter samego prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że prawo do rekompensaty zabużańskiej jest prawem publicznoprawnym, powstającym po stronie spadkobiercy nie z mocy faktu samego spadkobrania, a na podstawie przepisów ustawy zabużańskiej, a więc nie jest prawem cywilnym, objętym dyspozycją art. 922 § 1 k.c. (vide wyrok NSA z 9.12.2014 r., I OSK 1020/13; 6.11.2014 r., I OSK 2201/14; 26.4.2012 r., I OSK 606/11; 21.5.2013 r., I OSK 1856/12; 24.5.2013 r., I OSK 1355/12; 14.12.2013 r., I 1210/12). Organ podkreślił, że prawo do rekompensaty jest kategorią prawa administracyjnego, które ustalane jest w postępowaniu administracyjnym.

Gdyby prawo do rekompensaty, które jest prawem z zakresu prawa administracyjnego przysługujące wyłącznie obywatelowi polskiemu (mowa tu o pierwotnym właścicielu nieruchomości - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/4) mogłoby być przenoszone w drodze dziedziczenia powodowało by to sytuację, iż prawa o podobnym charakterze, np.: prawo wyborcze, także mogłoby być przenoszone na obywateli innych państw w drodze dziedziczenia.

W odniesieniu do kolejnych zarzutów strony, że komentowana regulacja jest także niezgodna z zasadą zaufania obywateli państwa i stanowionego przez nie prawa zawarta w art. 2 Konstytucji, organ odwoławczy zauważa, że ww. zasada odnosi się wprost do obywateli polskich. Mogłaby być ona powołana przez nieobywateli jedynie pomocniczo, w ramach wymogu równego traktowania obywateli i nieobywateli (szczególnie w obrębie unormowań ponadnarodowych, np. w prawie Wspólnot i Unii Europejskiej) - wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/4). Dlatego więc zdaniem organu odwoławczego Wojewoda [...] nie naruszył prawa w postaci błędnej wykładni art. 3 ust. 2 w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. ani nie dokonał błędnych ustaleń faktycznych.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła V. F. zarzucając jej:

- naruszenie prawa materialnego, art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2014 roku Nr 1090, z późn. zm., dalej jako: ustawa zabużańska) w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 roku Nr 78, poz. 483, z późn. zm., dalej jako: Konstytucja) w zw. z art. 14 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 roku (Dz.U. 1993 Nr 61, poz. 284, dalej jako: Konwencja) i art. 1 Protokołu nr 1 do tejże Konwencji (dalej jako: Protokół nr 1), polegające na błędnym przyjęciu przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że wniosek skarżącej o potwierdzenie prawa do rekompensaty nie może być uwzględniony z tej przyczyny, że nie posiada ona obywatelstwa polskiego, podczas gdy zastosowany przez organ przepis art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, w zakresie, w jakim uzależnia on możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty osobie będącej spadkobiercą dawnego właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającego obywatelstwo polskie, od spełnienia wymogu posiadania obywatelstwa polskiego także przez tego spadkobiercę, jest niezgodny z wyżej wymienionymi przepisami Konstytucji oraz postanowieniami Konwencji i Protokołu nr 1, wnosząc o uchylenie jej w całości.

Niezależnie od powyższego skarżąca wniosła o przedstawienie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie pytania prawnego w trybie art. 193 Konstytucji RP Trybunałowi Konstytucyjnemu: "Czy przepis art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. Dz.U. z 2014 roku Nr 1090, z późn. zm.), w zakresie, w jakim uzależnia on możliwość potwierdzenia prawa do rekompensaty osobie będącej spadkobiercą dawnego właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, posiadającego obywatelstwo polskie, od spełnienia wymogu posiadania obywatelstwa polskiego także przez tego spadkobiercę, jest zgodny z art. 2, art. 64 ust. 1 i 2, art. 37 ust. 1 i 2, art. 31 ust. 3 i art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 roku Nr 78, poz. 483, z późn. zm.) w zw. z art. 14 Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z dnia 4 listopada 1950 roku (Dz. U. 1993 Nr 61, poz. 284) i art. 1 Protokołu nr 1 do tejże Konwencji?"

W bardzo obszernym uzasadnieniu skargi podniesiono między innymi, że zdaniem skarżącej czym innym jest formułowanie wymogu posiadania obywatelstwa polskiego w stosunku do dawnego właściciela pozostawionej nieruchomości, a zupełnie czym innym żądanie spełnienia tego wymogu od spadkobiercy tego właściciela (tak, jak ma to miejsce na gruncie niniejszej sprawy). W tym pierwszym przypadku istnienie przedmiotowego ograniczenia w realizacji uprawnień zabużańskich można w ostateczności uznać za dopuszczalne z punktu widzenia zasady proporcjonalności; trudno bowiem byłoby obronić pogląd, zgodnie z którym państwo polskie byłoby zobowiązane do zrekompensowania wszelkiego mienia nieruchomego pozostawionego na jego dawnym terytorium, tj. nawet tego, które w ogóle nie należało do jego obywateli. Odmiennej oceny należałoby jednak zdaniem skarżącej dokonać w odniesieniu do spadkobierców takiego właściciela, będącego obywatelem polskim; skoro osoby takie są legalnymi następcami prawnymi dawnego właściciela (który to właściciel, gdyby żył, sam byłby uprawniony do rekompensaty), i to na zasadzie sukcesji uniwersalnej, to brak jest dostatecznych powodów, by eliminować je z kręgu osób uprawnionych tylko dlatego, że nie legitymują się one obywatelstwem polskim. Tym bardziej, że w takim przypadku dochodzi do naruszania nie tylko istoty prawa do rekompensaty, ale także i prawa do dziedziczenia, które zostało w art. 64 ust. 1 Konstytucji wymienione expressis verbis i w związku z tym również korzysta z ochrony prawnej zagwarantowanej w tym przepisie.

Nadmierny rygoryzm regulacji zawartej w art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej uwidacznia się zdaniem skarżącej w sposób szczególnie jaskrawy właśnie na gruncie niniejszej sprawy. Zważyć bowiem należy, że wniosek inicjujący postępowanie administracyjne w tej sprawie dotyczył nieruchomości pozostawionej przez obywatela polskiego i złożony został również przez obywateli polskich, w tym męża skarżącej – A. K.. Tylko i wyłącznie na skutek śmierci A. K., do której doszło w 2011 roku, skarżąca znalazła się ostatecznie w kręgu osób ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty; w jej przypadku realizacja tego prawa okazała się jednak niemożliwa na skutek braku posiadania przez nią obywatelstwa polskiego. Mając na uwadze, że do wszczęcia postępowania doszło pod koniec 2008 roku, widać wyraźnie, że de facto to czas trwania postępowania był w niniejszej sprawie czynnikiem decydującym o tym, że przypadający na skarżącą udział w prawie do rekompensaty nie doczekał się realizacji. Gdyby bowiem sprawa została ostatecznie załatwiona jeszcze za życia A. K., to uzyskałby on całą należną mu rekompensatę, a otrzymane przez niego w jej ramach środki pieniężne mogłyby już bez przeszkód trafić do skarżącej w drodze dziedziczenia. Ponieważ jednak postępowanie zostało ostatecznie zakończone dopiero w 2017 roku, kiedy to toczyło się już z udziałem spadkobierców A. K., prawo do rekompensaty w zakresie dotyczącym skarżącej nie mogło już zostać zrealizowane - właśnie na skutek obowiązywania niekonstytucyjnej normy wynikającej z art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Powyższe dowodzi, do jak niesprawiedliwych sytuacji może prowadzić w praktyce funkcjonowanie kwestionowanej regulacji w obrocie prawnym.

Zdaniem skarżącej przywołany przez organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 roku w sprawie o sygn. akt K 2/04 nie może mieć bezpośredniego zastosowania w niniejszej sprawie. Pomijając już bowiem oczywistą okoliczność, iż wyrok ten dotyczy nieobowiązującej już ustawy o zaliczaniu (a nie aktualnie obowiązującej ustawy zabużańskiej), to jeszcze dodatkowo podkreślenia wymaga, że problem prawny, jakim mierzył się Trybunał Konstytucyjny na kanwie tamtej sprawy, był znacząco odmienny od tego, który występuje na gruncie sprawy niniejszej. Mianowicie, w sprawie o sygn. akt K 2/04 Trybunał badał konstytucyjność art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaliczaniu, nakładającego wymóg posiadania obywatelstwa polskiego na właściciela pozostawionego mienia; nie badał on natomiast zgodności z Konstytucją unormowania zawartego w art. 2 ust. 2 ustawy o zaliczaniu, przewidującego analogiczny wymóg, ale w odniesieniu do spadkobiercy dawnego właściciela nieruchomości. Tylko zaś ten ostatni przepis stanowi odpowiednik aktualnie obowiązującej regulacji wynikającej z art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej, a której zgodność z ustawą zasadniczą kwestionuje skarżąca. Nie można zatem twierdzić, że przedmiotem wskazanego postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym oraz przedmiotem niniejszej sprawy są tożsame przepisy. Przepisy te regulują podobną problematykę, jednakże już zakres, w jakim Trybunał badał ich konstytucyjność w sprawie o sygn. akt K 2/04, w sposób istotny różni się od zakresu, w jakim skarżąca kwestionuje zgodność z Konstytucją obecnie obowiązującej regulacji. Ujmując rzecz jak najprościej: uznanie przez Trybunał, że wymóg posiadania obywatelstwa polskiego przez właściciela mienia zabużańskiego jest zgodny z ustawą zasadniczą, nie jest tożsamy z uznaniem, że tak samo zgodna z Konstytucją jest regulacja, która ów wymóg odnosi nie tylko do tego właściciela, ale również do jego spadkobierców. Jak już bowiem wyjaśniono w dwóch akapitach poprzedzających, pomiędzy obiema sytuacjami zachodzą subtelne, ale z prawnego punktu widzenia jednak doniosłe różnice, które uzasadniają ich odrębne potraktowanie. Konsekwentnie zatem stwierdzić należy, że rozstrzygnięcie zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 roku w sprawie o sygn. akt K 2/04 oraz rozważania zamieszczone w uzasadnieniu tego wyroku nie mają kluczowego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Skarżąca podnosi, iż komentowana regulacja jest niezgodna także z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa zawartą w art. 2 Konstytucji, przez to, że uzależnia realizację uprawnień zabużańskich od spełnienia przesłanki, z którą do tej pory prawo co do zasady nie wiązało takich skutków. Jak już bowiem wyżej wykazano, dotychczas obowiązujące akty prawne dotyczące tej materii nie formułowały wprost w swej treści wymogu, aby spadkobierca dawnego właściciela był obywatelem polskim. Poza pierwszym aktem prawnym zawierającym postanowienia dotyczące zabużan, w postaci dekretu Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z dnia 6 września 1946 roku o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska, warunek taki został wprowadzony przez ustawodawcę dopiero do ustawy o zaliczaniu z dnia 12 grudnia 2003 roku, a następnie do obecnie obowiązującej ustawy zabużańskiej. Wcześniej natomiast okoliczność ta wbrew odmiennemu, choć powszechnemu mniemaniu nie była w ogóle prawnie relewantna. Wskazać również trzeba, że powyższa sytuacja jest jednoznaczna także z naruszeniem przez ustawodawcę zasady ochrony praw słusznie nabytych, stanowiącej uszczegółowienie generalnej zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Waga tej zasady wynika przede wszystkim ze sposobu, w jaki oddziałuje ona na prawa majątkowe wynikające wyłącznie z ustaw.

Prawo do rekompensaty jako publiczne prawo majątkowe podlega konstytucyjnej ochronie zgodnie z dyspozycją art. 64 ust. 1 Konstytucji (wraz z prawem jego dziedziczenia), jak też rygorom równej dla wszystkich ochrony prawnej wynikającym z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 32 Konstytucji.

Zgodnie z generalną zasadą równości wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji, wszyscy są wobec prawa równi i wszyscy mają prawo do równego traktowania przez władze publiczne. Ponadto Konstytucja w wielu swoich postanowieniach określa różne aspekty i zasady równości, stąd też uznaje się, iż art. 32 ust. 1 stanowi lex generalis w stosunku do tych postanowień. Jednym z przepisów konkretyzujących ogólną zasadę równości jest m.in. przywołany wyżej art. 64 ust. 2 Konstytucji, ustanawiający równą dla wszystkich ochronę własności, innych praw majątkowych oraz prawa dziedziczenia.

Przy ocenie zgodności danego przepisu z konstytucyjną zasadą równości niezbędne jest w pierwszej kolejności wskazanie doniosłego, relewantnego kryterium, które przemawia za odmiennym potraktowaniem określonego kręgu podmiotów. Tymczasem w ocenie skarżącej, gdyby odnieść powyższe do realiów niniejszej sprawy, należałoby dojść do wniosku, że regulacja zawarta w art. 2 pkt 2 w zw. z art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej bez uzasadnionego powodu różnicuje sytuację prawną spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości ubiegających się o rekompensatę.

Otóż zważyć należy, że omawiany przepis dzieli tych spadkobierców na takich, którzy w momencie rozstrzygania sprawy o potwierdzenie prawa do rekompensaty w drodze decyzji administracyjnej posiadają obywatelstwo polskie, oraz na takich, którzy takim obywatelstwem się nie legitymują. Kryterium różnicującym przyjętym w tym przypadku przez ustawodawcę jest więc posiadanie obywatelstwa polskiego, w oparciu o które podmioty podobne (tj. następcy prawni dawnego właściciela nieruchomości, uprawnionego do ubiegania się o kompensatę zabużańską) zostały potraktowane w sposób niejednakowy. Wprowadzenie kwestionowanego przepisu spowodowało bowiem zróżnicowanie spadkobierców co do możliwości realizacji przez nich prawa do rekompensaty, które wcześniej przysługiwało ich spadkodawcy. Otóż prawo to zostało zachowane tylko w odniesieniu do przedstawicieli pierwszej z wymienionych grup. Pozostali spadkobiercy (tak jak np. skarżąca na gruncie niniejszej sprawy) zostali natomiast pozbawieni prawa do rekompensaty tylko z tego powodu, że w odróżnieniu od innych spadkobierców, z którymi częstokroć współdziedziczą wszystkie prawa i obowiązki zmarłego nie są obywatelami polskimi.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi.

Zgodnie z art. 2 pkt 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty koniecznym warunkiem potwierdzenia tego prawa jest posiadanie przez osobę występującą z wnioskiem obywatelstwa polskiego. Przy czym stosownie do treści art. 3 ust. 2 tej ustawy w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza granicami Państwa Polskiego, ubiegający się o rekompensatę spadkobiercy również muszą spełniać ten warunek. Przepis ten jest jednoznaczny w swojej treści i nie wymaga interpretacji.

Skarżąca, co nie jest kwestionowane, jest obywatelką Wielkiej Brytanii, stale mieszkającą w B.. Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w całości podziela stanowisko organu przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że nieposiadanie przez skarżącą obywatelstwa polskiego uniemożliwia potwierdzenie skarżącej prawa do rekompensaty w określonym udziale za nieruchomość pozostawioną przez E. B. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości [...] oraz [...], w powiecie [...], w województwie [...].

Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2. Natomiast wskazany w tym przepisie art. 2 pkt 2 ustawy dotyczy posiadania obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu wyroku 11 lipca 2008 r. sygn. akt I OSK 1087/07 NSA stwierdził, że przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. są jasne i z tego powodu sięganie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. Dlatego też wniosek skarżącej o wystąpienie przez Sąd do Trybunału Konstytucyjnego z zapytaniem prawnym dotyczącym powyższej kwestii Sąd uznał za niezasadny.

W tym miejscu wymaga podkreślenia, że problematyka tzw. roszczeń zabużańskich była na przestrzeni lat, które minęły od zakończenia II wojny światowej wielokrotnie regulowana w aktach prawnych. Regulacje prawne uzupełniało też obszerne orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i sądów administracyjnych. Źródła zobowiązań Państwa Polskiego do przyznania rekompensaty zabużanom znajdują się w umowach republikańskich wymienionych w art. 1 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2005 r. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r. sygn. akt K 2/04 (opublik. OTK 2004 nr 11/A, poz. 117) stwierdził, że układy republikańskie kreowały zobowiązanie władz państwa polskiego do uregulowania w prawie wewnętrznym Rzeczypospolitej Polskiej rozliczeń z obywatelami polskimi, którzy utracili mienie nieruchome w związku ze zmianą granic na skutek wojny rozpoczętej w 1939 r. Tak więc zobowiązania, które powstały na mocy umów republikańskich były wprowadzone do wewnętrznego porządku prawnego kolejnymi regulacjami. Należy podkreślić, że od początku tych regulacji akcentowane było zobowiązanie państwa polskiego do rozliczeń ale tylko z obywatelami polskimi. Mimo, że kolejne regulacje były poddawane krytyce z różnych względów, to nigdy nie podważano tej regulacji, która stawia wymóg by ubiegający się o rekompensatę posiadał obywatelstwo polskie. Także ustawa z 8 lipca 2005 r. wyraźnie akcentuje wymóg posiadania obywatelstwa polskiego przez osobę ubiegającą się o przyznanie rekompensaty. Wymóg ten odnosi się zarówno do właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP (art. 2 pkt 2) jak i do spadkobierców właściciela takiej nieruchomości (art. 3 ust. 2). Nie ulega więc wątpliwości, że obecnie obowiązująca ustawa nie zawiera żadnych ograniczeń co do wymogów jakim powinien odpowiadać spadkobierca poza posiadaniem obywatelstwa polskiego. Takie stanowisko zaprezentował NSA w wyroku z 1 października 2009 r. sygn. akt I OSK 182/09, a które to stanowisko skład orzekający w niniejszej sprawie podziela. Wymóg posiadania obywatelstwa polskiego odnosi się do wszystkich spadkobierców. Prawo do rekompensaty jest bowiem wspólnym uprawnieniem spadkobierców. Odmienna wykładnia co do wymogu posiadania polskiego obywatelstwa w stosunku do spadkobierców właścicieli nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP sytuowałaby tych spadkobierców w sytuacji korzystniejszej niż samych właścicieli tych nieruchomości, bo im przysługuje prawo do rekompensaty tylko w sytuacji gdy, poza innymi wymogami określonymi w ustawie, posiadają polskie obywatelstwo.

Dlatego też pozostałe zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Sąd nie stwierdził także, aby wystąpiły inne niż wskazane w skardze uchybienia obligujące do uchylenia zaskarżonej decyzji, albo stwierdzenia jej nieważności.

Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) orzekł jak w sentencji.