Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 584/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2022-12-15 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, atr. 17 ust. 1a pkt 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit b art. 3 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Asesor sądowy Brygida Myszyńska-Guziur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia 23 czerwca 2022 r., znak: SKO.41/1610/OS/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 23 czerwca 2023 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) w związku z art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a pkt 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b/ ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania K. I., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Lublinie utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Kraśnik przez Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Kraśniku z 2 marca 2021 r., znak: MOPS/SP/OOO194/03/2022 w przedmiocie odmowy przyznania K. I. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad siostrą Z. R..

Stan sprawy przedstawia się następująco.

W dniu 16 lutego 2022 r. K. I. złożyła wniosek o świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą Z. R.. W przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym pracownik socjalny potwierdził sprawowanie przez stronę opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, jednakże, w ocenie organu, opieka świadczona przez stronę nie posiada znamion stałości i długoterminowości z uwagi na fakt, że Z. R. w dni powszednie w godzinach 8:00 – 15:00 przebywa na terenie Środowiskowego Domu Samopomocy K.. Określenia "stała" lub "długoterminowa" wskazują na to, że opieka nie może być świadczona przez część doby. Według organu, zakres wykonywanych przez stronę czynności wobec siostry, tj. przygotowanie śniadania i odzieży, mycie włosów, zawożenie na wizyty kontrolne do lekarzy, odprowadzanie i przyprowadzanie z przystanku autobusowego świadczy o pomocy, która nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia. Wyżej wymienione czynności są typowymi czynnościami dnia codziennego, które można połączyć z wykonywaniem pracy zawodowej, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Z załączonego przez stronę oświadczenia wynika, że nie podejmuje ona zatrudnienia w związku ze sprawowaniem opieki nad siostrą. Ojciec Z. R. żyje, ale nie jest w stanie sprawować nad nią opieki z uwagi na podeszły wiek i zły stan zdrowia, nie posiada jednak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Od tej decyzji K. I. wniosła odwołanie.

Utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznało, że brak jest podstaw do kwestionowania zaskarżonej decyzji, a tym samym do wyeliminowania jej z obrotu prawnego. Według Kolegium, organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny. Ocena materiału dowodowego została dokonana z uwzględnieniem reguł zawartych w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, a więc jest bezstronna i nie narusza granic swobodnej oceny oraz jest zgodna z zasadami prawidłowego rozumowania, wskazaniami wiedzy, nie zawiera błędów logicznych i znajduje oparcie w prawidłowo dokonanej ocenie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego i ujawnionego w toku postępowania. Zastrzeżeń nie budzi także kwalifikacja prawna. Kolegium w pełni podzieliło w tej kwestii argumentację organu pierwszej instancji zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W skardze na decyzję Kolegium K. I. zarzuciła:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, tj.:

1) art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. b/ u.ś.r. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu i odmowę przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, że opieka nie posiada znamion stałości lub długoterminowości;

2) art. 17 ust. 1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów polegającą na odmowie przyznania K. I. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podczas gdy uzyskanie na czas potrzebnych uprawnionej środków utrzymania od osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu (ojca Z. R.) jest niemożliwe, względnie połączone z nadmiernymi trudnościami;

II. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art.77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organy wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i oparcie się na szczątkowym materiale w zakresie konieczności sprawowania całodobowej opieki nad Z. R. oraz nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie możliwości sprawowania opieki nad Z. R. przez ojca, skupienie się przez organy jedynie na braku orzeczenia o niepełnosprawności J. R. i niezbadanie, czy faktycznie z uwagi na stan zdrowia i wiek jest w stanie sprawować opiekę nad córką Z. R..

W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji i przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonych decyzji w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

W ocenie skarżącej, z wykładni językowej art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. b/ u.ś.r. wynika, że ustawodawca nie wykluczył prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w tych przypadkach, w których osoba wymagająca opieki korzysta z placówek, które nie zapewniają całodobowej opieki, a zapewniają ją tylko w systemie dziennym, czy też osoba wymagająca opieki przebywa przez kilka godzin dziennie w szkole lub na uczelni (wyrok NSA z 9 lutego 2021 r., I OSK 2355/20). Stąd, w ocenie skarżącej, organy zastosowały niewłaściwie przepis art. 17 ust.1 i ust. 5 pkt 2 lit. b/ u.ś.r., uznając, że przebywanie Z. R. w ŚDS K. przez kilka godzin dziennie powoduje, że świadczona przez skarżącą opieka nie posiada znamion stałości lub długoterminowości. Taka interpretacja powyższego przepisu nie znajduje poparcia w orzecznictwie sądów. Skarżąca podkreśliła, że przebywanie Z. R. w ŚDS nie zawsze może odbywać się przez 5 dni w tygodniu i w godzinach od 8-15. W czasie, epidemii zajęcia były przeprowadzane zmianowo, tzn. był podział na grupy (co tydzień inna grupa osób). Ponadto zajęcia te nie są obowiązkowe i stanowią dla Z. R. jedynie możliwość integracji ze środowiskiem i rozwój jej zainteresowań, dlatego też skarżąca nie zmusza siostry, aby uczestniczyła w nich codziennie.

Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia art. 17 ust.1a pkt 2 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., skarżąca wskazała, że językowa wykładania tych przepisów uprawniałaby do przyjęcia za prawidłowe stanowiska organów, jednak jest ona niewystarczająca. Wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie rodzica i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, narusza konstytucyjną zasadę sprawiedliwości społecznej (art.2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art.18 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia powyższych przepisów mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawnym. Byłoby to sprzeczne z konstytucją zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.

Skarżąca wyjaśniła, że ojciec Z. R. J. [...] wprawdzie nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże ze względu na swój wiek (84 lata), stan zdrowia (jest pod stałą opieką kardiologa i reumatologa), ograniczenia ruchowe, ograniczoną sprawność w dokonywaniu czynności związanych z bieżącym funkcjonowaniem i prowadzeniem gospodarstwa domowego, nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, a uzyskanie od niego na czas potrzebnych uprawnionej środków jest niemożliwe w świetle art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (dalej: k.r.o.). Sam z racji wieku korzysta z pomocy córki K. I., z którą zamieszkuje i która także jemu przygotowuje posiłki, pierze, sprząta, podejmuje wszelkie czynności związane z odbywaniem wizyt lekarskich (rejestracja, opieka podczas wizyt, dowożenie na wizyty, zakup leków), dokonuje opłat za rachunki, podejmuje za niego wszelkie czynności związane z prowadzeniem domu oraz załatwianiem spraw urzędowych.

W ocenie skarżącej, powoływanie się przez organy na okoliczność, że wykonywane przez nią czynności są typowymi czynnościami dnia codziennego i mogą być połączone z pracą zawodową, jest błędne. Skarżąca wskazała ponadto, że uzasadnienie decyzji Kolegium jest lakoniczne, w dużej mierze tożsame z treścią decyzji organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy w żadnej mierze nie odniósł się do zarzutów zawartych w treści skargi, co wskazuje, że zaskarżona decyzja była wydana pośpiesznie.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna. Zaskarżona decyzja, mimo lakonicznego, zdawkowego wręcz uzasadnienia, nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.

Wbrew stanowisku skarżącej, w niniejszej sprawie zaszły dwie, niezależne od siebie przesłanki odmowy przyznania żądanego świadczenia.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W myśl ust. 1a, osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Bezsporne w sprawie jest, że Z. R. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś skarżąca, będąca jej siostrą, sprawuje nad nią faktyczną opiekę, przy czym siostra skarżącej przez pięć dni w tygodniu uczęszcza na zajęcia w Środowiskowym Domu Samopomocy w godzinach od 8:00 do 15:00. Poza sporem pozostaje również okoliczność, że ojciec skarżącej J. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zarówno brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności ojca Z. R. - J. R. jak i fakt korzystania przez Z. R. z zajęć w środowiskowym domu pomocy, obligowały organy do odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Po pierwsze, skarżąca jako siostra podopiecznej jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego w dalszej kolejności niż ojciec podopiecznej. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w dniu 14 listopada 2022 r. podjął uchwałę w sprawie o sygn. I OPS 2/22 w której wyjaśnił, że "warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.)".

W świetle powyższej uchwały bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 17 ust. 1a u.ś.r. polegający na ograniczeniu się przez organy do wyników wykładni językowej. NSA wyraźnie podkreślił prymat tej wykładni, ucinając jednocześnie trwający spór odnośnie do zastosowania wykładni celowościowej w tych przypadkach. W powołanej uchwale NSA podkreślił, że z punktu widzenia języka kryterium legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jakim ustawodawca posłużył się w art. 17 ust. 1a oraz w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ u.ś.r., nie jest wyrażeniem nieostrym czy wieloznacznym. Nie wymaga także czynienia ustaleń pojęciowych z odwołaniem się do zasad języka "powszechnego", nie jest bowiem określeniem należącym do tego języka. Stopnie niepełnosprawności (znaczny, umiarkowany i lekki) rozróżnione zostały w art. 3 i 4 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 573 ze zm.). Orzeczenia w przedmiocie niepełnosprawności wydawane są przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności, powoływane zgodnie z przepisami wymienionej wyżej ustawy. Z orzeczeniami tych zespołów o znacznym stopniu niepełnosprawności zrównane są orzeczenia lekarza orzecznika ZUS, o jakich mowa w art. 5 pkt 1 i 1a tej ustawy. Pod względem językowym przepis nie budzi zatem wątpliwości, ustawodawca posłużył się określeniem należącym do języka prawnego, legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oznacza legitymowanie się orzeczeniem wydanym przez zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności w przewidzianym przez prawo trybie lub orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS zrównanym z takim orzeczeniem właściwego zespołu. Legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest zatem faktem instytucjonalnym. Jak należy rozumieć orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wynika z przepisów ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych. Regulację w niej zawartą, dotyczącą orzeczeń o stopniu niepełnosprawności, w tym znacznym stopniu niepełnosprawności, można traktować jak przypadek definicji legalnej tego rodzaju orzeczenia.

NSA wskazał, że "odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów Kodeksu w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 k.r.o. i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustawa o świadczeniach rodzinnych zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach Kodeksu, co nie świadczy o braku spójności systemowej. Koherencja taka nie jest jednak, według NSA, konieczna. W kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak jest podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a/ czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 k.r.o. i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym".

Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych w trybie administracyjnym, ustawodawca był uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności w udzielaniu świadczeń ze środków publicznych. Stopień orzeczonej niepełnosprawności osoby uprawnionej do świadczenia w pierwszej kolejności, jako kryterium "przesunięcia" uprawnienia do świadczenia na osoby uprawnione w kolejności dalszej, stanowi kryterium zobiektywizowane, a jednocześnie w sposób rzeczowy związane z możliwością sprawowania osobistej opieki nad osobą tego wymagającą.

W sytuacji zatem, gdy ojciec wymagającej opieki Z. R. – J. R. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zachodzi negatywna podmiotowa i przedmiotowa przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia skarżącej jako jej siostrze.

W realiach sprawy poza tą negatywną przesłanką przyznania wnioskowanego świadczenia została stwierdzona również druga negatywna przesłanka w postaci braku związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą pracy a koniecznością sprawowania opieki nad siostrą. Zakres świadczonej opieki nie uzasadnia bowiem niepodejmowania pracy.

Prawidłowe rozumienie art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej. Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 u.ś.r. zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Zakres czynności rzeczywiście świadczonych przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej bądź też, mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki.

Podstawową przesłanką, jaką musi spełniać osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z powodu konieczności sprawowania opieki nad bliską osobą. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., I OSK 2729/16).

W stanie faktycznym sprawy jest poza sporem, że siostra wnioskodawczyni uczęszcza na co dzień do Środowiskowego Domu Samopomocy, gdzie przebywa około siedmiu godzin dziennie od 8:00 do 15:00. Jej potrzeby typu wsparcie emocjonalne, terapia zajęciowa i ruchowa oraz poradnictwo psychologiczne zapewnia Środowiskowy Dom Samopomocy. Na zajęcia w ŚDS dojeżdża ona samodzielnie, korzysta z transportu dla uczestników, w czasie pobytu w placówce otrzymuje gorący posiłek oraz ma zapewnioną niezbędną opiekę. Nie ma przy tym znaczenia, że uczęszczanie do środowiskowego domu samopomocy jest dobrowolne i że skarżąca nie zmusza siostry do udziału w tej formie pomocy. Znaczenie ma jedynie fakt, że siostra skarżącej z tej pomocy korzysta, co nie budzi żadnych wątpliwości.

Skarżąca rano robi siostrze śniadanie, przygotowuje ją do wyjazdu i odprowadza na przystanek. Poza tym sprawuje opiekę nad siostrą w godzinach popołudniowych. Oznacza to, że opieka nie jest na tyle absorbująca, aby uniemożliwiała skarżącej podjęcie zatrudnienia. Sprowadza się bowiem do czynności, które mogą być faktycznie wykonywane poza godzinami pracy (w godzinach popołudniowych lub wieczornych). Chodzi tu o przygotowanie ubrań, pomoc w myciu włosów, przygotowanie posiłków i prowiantu, pomoc w czynnościach pielęgnacyjno-higienicznych, organizacja i towarzyszenie w wizytach lekarskich, robienie zakupów, podawanie leków.

W tym stanie sprawy Sąd stwierdza, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i wyprowadziły trafne wnioski, że brak jest związku przyczynowego wymaganego dyspozycją art. 17 ust. 1 u.ś.r., gdyż opieka sprawowana przez skarżącą nie ma takiego charakteru, aby uniemożliwiała zatrudnienie. Jeszcze raz wskazać należy, że rozmiar obowiązków skarżącej związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, gdyż siostra samodzielnie korzysta ze Środowiskowego Domu Pomocy, w którym ma zapewnioną zarówno opiekę, jak i posiłki. Natomiast nadzór w godzinach popołudniowych, przygotowywanie posiłków czy towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności skarżącej.

Niezależnie od powyższego Sąd podziela zarzut skarżącej dotyczący zdawkowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, które składa się jedynie z dosłownego powtórzenia fragmentów uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej oraz przytoczenia ogólnej formuły dotyczącej potwierdzenia ustaleń oraz oceny prawnej dokonanych przez organ pierwszej instancji, nie spełnia standardów tzw. dobrej administracji, ponieważ narusza zasadę zaufania jednostki do organów administracji publicznej. W okolicznościach niniejszej sprawy to uchybienie nie ma jednak wpływu na jej wynik, ponieważ, jak wyżej wywiedziono, wystąpiły dwie niezależne od siebie przesłanki odmowy przyznania żądanego świadczenia.

Z tych przyczyn Sąd orzekł, jak w wyroku, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.).