Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 933/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2023-02-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 61 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2022 poz 2000
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lemańska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Małgorzata Roleder, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 lutego 2023 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. D. na postanowienie Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające jego wydanie postanowienie Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia [...] listopada 2021 r. znak [...]; 2. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz skarżącego A. D. kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2022 r. znak [...] Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w B. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor RZGW) utrzymał w mocy postanowienie z [...] listopada 2021 r. znak [...] Dyrektora Zarządu Zlewni w O. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: Dyrektor ZZ), którym odmówiono wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu zlokalizowanego na działce nr [...] w obrębie D., gmina K.

Postanowienia wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Począwszy od roku 2014 toczyły się postępowania administracyjne w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu na kilku działkach w obrębie D., gmina K. W tych postępowaniach:

- decyzją z [...] grudnia 2016 r. Starosta O., na podstawie art. 64b ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne, zobowiązał T. i S. O. do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu na działce nr [...] (dawniej oznaczonego numerem [...]), przez jego odmulenie i udrożnienie w terminie do [...] marca 2017 r. Starosta ustalił, że rów ten istniał oraz posiadał ujście do rowu [...], który stanowi urządzenie melioracji wodnych szczegółowych, co potwierdza mapa z ewidencji gruntów z lat 60-tych XX w. oraz ślady rowu stwierdzone na gruncie. Starosta stwierdził, że naturalny przepływ wody został utrudniony, bowiem rów na działce nr [...] jest zniszczony i nie spełnia swojej funkcji. Decyzja nie została zaskarżona i jest prawomocna;

- w dniu [...] grudnia 2016 r. Starosta O. wydał identyczną decyzję wobec W. i W. O. odnośnie rowu na działce nr [...] (oznaczonego dawniej numerem [...]), jednak ta decyzja została uchylona. W międzyczasie weszła w życie ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne i sprawa została przekazana do załatwienia organowi właściwemu według nowego porządku prawnego, tj. Dyrektorowi ZZ w O. Organ ten, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. umorzył postępowanie administracyjne w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu odprowadzającego wodę, zlokalizowanego na działce nr [...] w miejscowości D. Ustalił, że na terenie tej działki nie ma rowu nr [...], ani jego śladu. Rów ten został usunięty z ewidencji gruntów oraz włączony do powierzchni działki. Decyzję tę Dyrektor RZGW decyzją z [...] sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy, a od tej decyzji A. D. wniósł skargę do sądu administracyjnego. Wyrokiem z 30 listopada 2021 r. w sprawie II SA/Bk 755/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uchylił decyzję Dyrektora RZGW oraz decyzję Dyrektora ZZ zalecając organom stosowanie przepisów ustawy Prawo wodne z 2001 r. oraz zbadanie, w jaki sposób doszło do likwidacji urządzenia wodnego – rowu na działce nr [...], tj. w szczególności czy wydano pozwolenie na likwidację tego urządzenia, a także do określenia przynajmniej przybliżonego czasu prac rozbiórkowych. Sąd wskazał, że sama tylko okoliczność likwidacji rowu na gruncie przed 1982 r., która skutkowała jego wykreśleniem z ewidencji gruntów w 1984 r., nie świadczy o tym, że nie istnieje urządzenie wodne mogące podlegać decyzji restytucyjnej.

W takim stanie faktycznym i prawnym dotyczącym rowu melioracyjnego oznaczonego w latach 80-tych w ewidencji gruntów i budynków numerem [...], dziesięć osób, w tym A. D., w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. wystąpiło do Dyrektora ZZ w O. o wykonanie decyzji Starosty O. dotyczącej rowu na działce nr [...] w miejscowości D., gmina K. oraz zobowiązanie do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...] położonej w miejscowości D.

Po dwukrotnym wezwaniu wnioskodawców w trybie art. 64 § 2 K.p.a. do uzupełnienia braków formalnych podania (organ wskazał, że brakami tymi są niewskazanie, czy osoby te działają wszystkie we własnym imieniu czy w ich imieniu występuje A. D. oraz niewskazanie interesu prawnego) – w piśmie z [...] maja 2021 r. Dyrektor ZZ w O. pozostawił wniosek z [...] kwietnia 2021 r. bez rozpoznania na zasadzie art. 64 § 2 K.p.a. Poinformował również wnioskodawców, że co do rowu na działce nr [...] była już wydana decyzja administracyjna.

Następnie w piśmie z [...] maja 2022 r. Dyrektor ZZ w O. zawiadomił P. M.jako właściciela działki nr [...] (przed podziałem nr [...]) w obrębie D. gmina K., o wszczęciu postępowania w sprawie utrzymania urządzenia wodnego na tej działce na podstawie art. 191 ustawy P.w. z 2017 r. W postępowaniu tym nie uczestniczyły inne strony. Przeprowadzono [...] czerwca 2021r. wizję w terenie, podczas której ustalono odmulenie rowów na działce nr [...] i [...] i nieistnienie rowu na działce nr [...], który nie pełni funkcji nawadniającej ani odwadniającej. Następnie decyzją z [...] lipca 2021 r. znak [...] Dyrektor ZZ w O. umorzył w całości, na podstawie art. 105 § 1 K.p.a., postępowanie administracyjne w sprawie nienależytego utrzymania urządzenia wodnego (rowu odprowadzającego wodę) na działce nr [...] w obrębie D., gmina K. Wyjaśnił, że na działce istnieje ślad rowu, który "nie jest ewidencyjny". Ślad ten nie pełni funkcji rowu, co uzasadniało ocenę postępowania jako bezprzedmiotowego. Decyzja nie została zaskarżona i stała się prawomocna.

W piśmie z [...] września 2021 r. A. D. zwrócił się do Dyrektora ZZ w O. z zapytaniem czego dotyczy postępowanie odnośnie rowu zlokalizowanego na działce nr [...] należącej do P. M., na jakim jest etapie, jaką posiada sygnaturę?

W odpowiedzi (pismo z [...] września 2021 r.) Dyrektor ZZ wyjaśnił, wskazując że czyni to na podstawie art. 14 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, że było prowadzone postępowanie w sprawie odtworzenia urządzenia wodnego, tj. rowu na działce nr [...] pod sygnaturą [...]. Pismo to doręczono A. D. [...] września 2021 r.

W piśmie z [...] października 2021 r. A. D. zwrócił się do Dyrektora ZZ o doręczenie decyzji, o której mowa w informacji organu z [...] września 2021 r. Powołał się na swój wniosek z [...] kwietnia 2021 r.

W odpowiedzi (pismo z [...] listopada 2021 r.) Dyrektor ZZ wyjaśnił, że wnioskodawca nie był stroną postępowania zakończonego decyzją, o której przesłanie wnosi, a wniosek z [...] kwietnia 2021 r. został załatwiony przez pozostawienie bez rozpoznania z uwagi na nieuzupełnienie braków formalnych. Pouczył o treści art. 73 K.p.a. Odmówił wydania kopii decyzji z [...] lipca 2021 r. znak [...].

W piśmie z [...] października 2021 r. A. D., T. P., Z. P., T. P., T. D. i H. D. zwrócili się do Dyrektora ZZ w O. o przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...] należącej do P. M. Wskazali, że niedrożność rowu na tej działce powoduje zalewanie ich działek, w tym piwnic w domach mieszkalnych, dróg dojazdowych.

W piśmie z [...] listopada 2021 r. wnioskodawcy sprecyzowali, że chodzi o rów na działce nr [...] i wskazali swoje adresy zamieszkania.

Postanowieniem z [...] listopada 2021 r. Dyrektor ZZ w O., na podstawie art. 61a § 1 K.p.a. w związku z art. 191 ust. 1 i 2 ustawy P.w. z 2017 r., odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, tj. rowu zlokalizowanego na działce nr [...] w obrębie D., gmina K. Jako powód odmowy wszczęcia postępowania wskazał "inne uzasadnione przyczyny", które w sprawie polegają na wniesieniu podania o wszczęcie postępowania w sprawie, w której zapadło już rozstrzygnięcie. Zdaniem organu, z taką sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowym przypadku. Postępowanie administracyjne w sprawie nienależytego utrzymania urządzenia wodnego, tj. odtworzenia rowu odprowadzającego wodę na działce nr [...] z obrębu D., gmina K., zostało już ostatecznie rozstrzygnięte decyzją Dyrektora ZZ w O. z [...] lipca 2021 r., znak: [...]. Decyzja stała się ostateczna z dniem [...] lipca 2021 r. Organ z urzędu ustalił, że nie zmienił się stan faktyczny i prawny sprawy.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. D. oraz pozostali wnioskodawcy, którzy wskazali, że organ powołał się na nieprawdziwe okoliczności. Tymczasem wniosek o wszczęcie postępowania złożyły wszystkie strony postępowania, tj. właściciele działek nr [...],[...] [...] i [...], przez które przebiega rów melioracyjny. Każdy z wnioskodawców ma interes prawny w rozstrzygnięciu sprawy, który polega na przywróceniu funkcji cieku wodnego. Sytuacja faktyczna również uległa zmianie, gdyż woda z tego rowu powoduje dalszą degradację należących do nich działek. Dołączyli kopię mapy ewidencyjnej na okoliczność aktualnego przebiegu rowu melioracyjnego na działce nr [...], dawniej oznaczonego nr [...].

Zaskarżonym postanowieniem z [...] listopada 2022 r. Dyrektor RZGW utrzymał orzeczenie pierwszoinstancyjne w mocy. Podzielił w całości ustalenia i ocenę prawną sformułowane przez organ pierwszej instancji. Wskazał na ostateczność decyzji Dyrektora ZZ w O. z [...] lipca 2021r. Wyjaśnił, że skoro na działce nr [...] istnieje ślad rowu, który nie jest ewidencyjny, a nadto nie nawadnia on ani nie odwadnia terenu, gdyż nie ma ujścia, to postępowanie jest bezprzedmiotowe. Istniejący ślad wgłębienia terenu nie spełnia kryteriów rowu. Zdaniem organu, odtworzenie nieistniejącego rowu na działce nr [...] jest bezzasadne, bowiem urządzenie nie miałoby połączenia z żadnym odbiornikiem, co oznacza, że wody nie miałyby ujścia powodując rozlewisko na działkach przylegających do rowu. Dalej Dyrektor RZGW wyjaśnił, że aby skorzystać z art. 191 ust. 1 P.w. z 2017 r. i wydać decyzję nakazującą właścicielowi urządzenia wodnego przywrócenie poprzedniej funkcji tego urządzenia, organ powinien ustalić w postępowaniu: po pierwsze, że na danym terenie występuje urządzenie wodne; po drugie, kto jest właścicielem tego urządzenia, po trzecie, że doszło do nienależytego utrzymywania tego urządzenia i po czwarte, że następstwem owego nienależytego utrzymywania urządzenia wodnego jest zmiana jego funkcji. Organ odniósł te przesłanki do stanu faktycznego sprawy i wywiódł, że: rów, którego przywrócenia na działce nr [...] domagają się skarżący, stanowi urządzenie wodne; istniał on na gruncie w 1966 r., posiadał 3 m szerokości i oznaczony był nr [...]; rozpoczynał swój bieg od działki nr [...] (obecnie) a znajdował ujście do rowu [...] (potwierdza to mapa ewidencyjna z 1966 r.). Rów ten został usunięty z ewidencji gruntów w 1984r. na podstawie dokumentacji sporządzonej w 1982r. na potrzeby odnowienia operatu ewidencji gruntów dla jednostki ewidencyjnej wsi D. W tych okolicznościach, w ocenie Dyrektora RZGW, postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego tj. rowu na działce nr [...] z obrębu D., gmina K., należy utrzymać w mocy.

Skargę na postanowienie Dyrektora RZGW wniósł A. D. Zarzucił:

1) naruszenie przepisów postępowania, tj.:

a) art. 61 a § 1 K.p.a. przez odmowę wszczęcia postępowania z uwagi na fakt, że w sprawie zaistniały inne uzasadnione przyczyny uniemożliwiające wszczęcie postępowania, w sytuacji gdy odmowa wszczęcia na podstawie tego przepisu powinna być oparta na jasnych i przejrzystych przesłankach procesowo-prawnych, a nie woluntarystyczno - faktycznych, jak w tym wypadku, a nadto istnieją uzasadnione podstawy do prowadzenia postępowania, w tym konieczność kompleksowego zebrania materiału dowodowego w oparciu o treść uzasadnienia wyroku WSA z 30 listopada 2021 r. sprawie II SA/Bk 755/21;

b) art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 77 § 1, art. 80 oraz 107 §1 i 3 w zw. z art. 140 K.p.a. przez:

- zaniechanie przeprowadzenia wszechstronnej analizy stanu faktycznego w celu ustalenia, czy zachodzą przesłanki do przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego, poprzestanie na aktualnym stanie na gruncie, oświadczeniu Starostwa Powiatowego w O., z jednoczesnym stwierdzeniem bezzasadności wniosku bez zbadania dokumentacji dotyczącej prowadzonego w tym zakresie postępowania,

- brak podjęcia przez organ odwoławczy wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, brak kontroli instancyjnej decyzji organu pierwszej instancji w zakresie przesłanek skutkujących odmową wszczęcia postępowania w sprawie, brak jakiegokolwiek odniesienia się do zarzutów, wniosków i argumentacji zażalenia, w tym w szczególności po wydaniu wyroku przez WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 755/21 w tożsamej sprawie,

- rozpoznanie zażalenia po upływie roku od jego złożenia, bez zbadania okoliczności jakie uległy zmianie od daty złożenia wniosku do daty wydania orzeczenia w sprawie odmowy wszczęcia postępowania, co naruszyło zasady zaufania obywatela do organów Państwa.

Alternatywnie w skardze sformułowano zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj.: a) art. 145 §1 pkt 5 w zw. z art. 147 K.p.a. przez brak podjęcia z urzędu czynności mających na celu wznowienia postępowania, w sytuacji gdy w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy, nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, wynikające z treści wyroku WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 755/21.

Skarżący wniósł o:

I. zażądanie od Dyrektora ZZ w O. akt sprawy [...] i dopuszczenie dowodu ze znajdujących się tam dokumentów;

II. dopuszczenie dowodu z dokumentów: a) wypisu z rejestru gruntów wraz z mapą ewidencyjną na okoliczność wykazania, że w rejestrach urzędowych gromadzonych przez Starostwo Powiatowe w O. uwidoczniony jest rów nr [...], w tym na działce nr [...]; b) kopii wyroku w sprawie II SA/Bk 755/21 wraz z pisemnym uzasadnieniem na okoliczność, że sprawa rowu nr [...] biegnącego w obrębie D., gmina K. była przedmiotem badania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku w zakresie innego numeru działki, argumentów zaprezentowanych przez Sąd Administracyjny;

Skarżący zaakcentował niekonsekwencję argumentacji organu odwoławczego, który z jednej strony podtrzymał stanowisko Dyrektora ZZ odnośnie przesłanki odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego wskazanej w art. 61a § 1 K.p.a. a z drugiej odniósł się merytorycznie do wniosku o wszczęcie postępowania w zakresie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego. Tymczasem, w ocenie strony, oparcie odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" powinno być oparte na jasnych i przejrzystych przesłankach procesowo-prawnych, a nie woluntarystyczno-faktycznych, jak w tym wypadku. Wniosek skarżącego winien skutkować prowadzeniem postępowania i podjęciem w sprawie czynności, co do których wypowiedział się WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 755/21, zwłaszcza że organ nie ma wątpliwości, że rów stanowi urządzenie wodne, istniał, posiadał szerokość 3 m, nadto organ ustalił gdzie rów rozpoczynał a gdzie kończył swój bieg oraz w jaki sposób został usunięty w dokumentacji ewidencyjnej. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie postanowienia odwoławczego pozostaje w rażącej sprzeczności w stosunku do innych decyzji administracyjnych wydanych w sprawie tego samego rowu, np. w zakresie działki nr [...]. Kwestie czy rów ma ujście czy nie, czy przebiegał przez działki nr [...] i [...], czy został usunięty z ewidencji i w jaki sposób - były przedmiotem badania WSA w Białymstoku, który w sprawie II SA/Bk 755/21 dotyczącej tego samego rowu tylko na innej działce, stwierdził zaniechanie wyjaśnienia szeregu kwestii istotnych dla rozstrzygnięcia i uchylił decyzję umarzającą postępowanie. Również w sprawie niniejszej te same kwestie organy pozostawiły poza przedmiotem swojego zainteresowania, co ma miejsce z naruszeniem prawa. Tymczasem bez tych ustaleń nie jest możliwe stwierdzenie, czy istnieje przedmiot postępowania w niniejszej sprawie. Zdaniem skarżącego, uzasadnienie sądu w ww. sprawie pozostaje aktualne odnośnie wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania w sprawie przywrócenia funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...], jako jednej z kilku działek przez które przebiega rów nr [...]. Nie może być tak, że co do części rowu organy nakazują przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia, co do części umarzają postępowanie, a w innej części dalej zbierają nowe dowody w sprawie. Sprawy te dotyczą tego samego rowu. Działania organów powodują brak zaufania obywatela do organów władzy państwowej. Odnośnie zarzutu braku wznowienia postępowania skarżący zwrócił uwagę, że już zdaniem sądu administracyjnego organ nie przeprowadził w pełni postępowania dowodowego, przez co w obrocie prawnym funkcjonuje wadliwa decyzja administracyjna (nie pozyskano kompletnej dokumentacji pozostającej w zasobach Starosty oraz w zasobach właściwych organów, utworzonej na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat dotyczącej prowadzenia ewidencji melioracyjnej). W aktach znajduje się wybrakowany skan z operatu z ewidencji - co powinno podlegać weryfikacji poprzez dodatkowe przesłuchanie świadków, nie wykluczając dowodu z opinii biegłego.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem organ zbyt pobieżnie dokonał kwalifikacji wniosku z [...] października 2021 r. jako wniosku o wszczęcie kolejnego postępowania administracyjnego o przywrócenie poprzedniej funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...] (obecnie nr [...]) prowadzonego w trybie zwykłym. Tymczasem całokształt okoliczności sprawy wymagał dodatkowego wyjaśnienia charakteru tego wniosku.

Zgodnie z art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W przepisie tym sformułowano tzw. zasadę prawdy obiektywnej, czyli obowiązku organu dążenia do wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, na który to stan składają się nie tylko fakty (okoliczności sprawy) ale i treść żądania strony o wszczęcie postępowania. Żądanie strony powinno być interpretowane i kwalifikowane nie tylko literalnie, ale z uwzględnieniem rzeczywistej intencji strony wyrażonej w konkretnych, zindywidualizowanych okolicznościach, zwłaszcza gdy nie jest ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W wielu przypadkach nie literalne brzmienie żądania jest przesądzające, ale to czego w istocie strona się domaga, co chce osiągnąć. Wyjaśnienia w tym zakresie wymaga, oprócz zasady prawdy obiektywnej, zasada sformułowana w art. 8 § 1 K.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Organy administracji publicznej nie mogą też pominąć zasady informowania stron, zgodnie z którą są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Wniosek z [...] października 2021 r. zawiera żądanie "przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego tj. rowu zlokalizowanego na obiekcie Pana P. M. nr ewid. [...] z obrębu D., gmina K.". Rozpatrywanie tego wniosku w oderwaniu od toczących się bądź zakończonych innych postępowań odnośnie dawnego rowu melioracyjnego nr [...] na obszarze obręb D., gmina K., a także w oderwaniu od pism składanych przez A. D. i innych uczestników postępowania począwszy od wniosku z [...] kwietnia 2021 r., a także w oderwaniu od decyzji z [...] lipca 2021 r. wydanej w stosunku do działki nr [...] – istotnie prowadzi do ustalenia o wystąpieniu res iudicata. Jednak umieszczenie wniosku z [...] października 2021 r. w kontekście wyżej wskazanych okoliczności, a w szczególności poprzedzających go pism A. D. i innych osób, tj. pism z [...] września 2021 r. oraz z [...] października 2021 r. - zmienia punkt widzenia. Okazuje się bowiem, że już w kwietniu 2021 r. ww. osoby żądały wszczęcia postępowania odnośnie przywrócenia funkcji urządzenia wodnego na działce nr [...], a także że bez ich udziału wszczęto z urzędu i zakończono takie postępowanie decyzją z [...] lipca 2021 r., o której to decyzji nie wiedziały. Pozostawały zaś, a przynajmniej A. D., w błędnym przekonaniu, że postępowanie nadal się toczy, co wynika z jego wniosku z [...] września 2021 r. O wydanej decyzji dowiedział się natomiast t[...] września 2021 r. (k. 25 akt [...]). Przy tym wniosek o wszczęcie kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie (według kwalifikacji organów) A. D. wraz z innymi osobami, które wnioskowały o wszczęcie już w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. - złożył [...] października 2021 r., a więc w terminie miesięcznym od dowiedzenia się o decyzji.

Zdaniem sądu, powyżej opisany zbieg okoliczności w postaci składania określonej treści żądań, dat składania tych żądań, udzielanych odpowiedzi, a także fakt zakończenia postępowania decyzją z [...] lipca 2021 r. (które prowadzone było bez udziału innych stron postępowania, poza właścicielem działki nr [...], a o którego przebieg zapytała strona wnioskująca wcześniej o wszczęcie tożsamego postępowania), a nadto fakt, iż osoby żądające wszczęcia postępowania nie były reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika – wymagał od organu co najmniej zapytania i rozważenia, czy wniosek z [...] października 2021 r. jest żądaniem wszczęcia kolejnego postępowania w tym samym przedmiocie, co zakończone decyzją z [...] lipca 2021 r., czy też jest może żądaniem wszczęcia postępowania o wznowienie i na jakiej konkretnie podstawie.

Zgodnie z przepisem art. 145 § 1 pkt 4 K.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała w nim udziału. Stosownie do treści art. 148 K.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (§1); termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2).

Zauważyć należy, że w okolicznościach sprawy niniejszej mamy do czynienia z postępowaniem zakończonym decyzją ostateczną (z [...] lipca 2021 r.), w której co najmniej skarżący A. D. nie brał udziału a wnosił później o udzielenie informacji o jego przebiegu oraz czy została wydana decyzja, a następnie po dowiedzeniu się o wydaniu decyzji – wnosił ponownie o wszczęcie postępowania w tym samym przedmiocie. To ostatnie żądanie wniósł, jak wynika z akt, w terminie umożliwiającym wszczęcie postępowania co najmniej na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 w związku z art. 148 § 2 K.p.a. Jednak analizy pod tym kątem zabrakło. Żaden z organów nad tymi kwestiami się nie pochylił, w tym nie poinformował wnioskodawców o możliwości żądania wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną oraz o warunkach takiego żądania. Zdaniem sądu, zaniechanie to stanowi o naruszeniu zasady prawdy obiektywnej (nakazującej uwzględniać także słuszny interes strony) – art. 7 K.p.a., zasady budzenia zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.), zasady informowania (art. 9 K.p.a.). Uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ewentualne zakwalifikowanie żądania z [...] października 2021 r. jako wniosku o wznowienie postępowania wykluczałoby wystąpienie res iudicata i konieczność umorzenia postępowania administracyjnego odnośnie urządzenia wodnego na działce nr [...] na podstawie art. 105 § 1 K.p.a.

Z uwagi na powyższe zaskarżone postanowienia podlegały uchyleniu. Ponownie rozpoznając wniosek z [...] października 2021 r. organy pouczą wnioskodawców o możliwości rozpoznania wniosku jako żądanie wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia poprzedniej funkcji urządzenia wodnego bądź jako żądanie wznowienia postępowania, w tym pouczą o treści art. 145 § 1 pkt 4 i art. 148 § 2 K.p.a., ale również o innych podstawach wznowienia postępowania (na podstawę z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. wskazano w skardze). W dalszej kolejności będą procedować wniosek w zależności od udzielonych odpowiedzi, z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym uzasadnieniu.

Sąd natomiast dodatkowo zwraca uwagę, że ustalenie "innych uzasadnionych przyczyn" odpowiadających przesłance res iudicata (jeśli by strony podtrzymały wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie zwykłym) powinno polegać na zbadaniu tożsamości sprawy pod względem podmiotowym (tożsamości stron postępowania, tzn. nie tożsamości tego, kto wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania, ale tego kto powinien być podmiotem praw i obowiązków na zasadzie art. 28 K.p.a. i przepisów szczególnych regulujących odrębnie interes prawny do bycia stroną konkretnego postępowania) oraz przedmiotowym (tożsamości stanu faktycznego i stanu prawnego). Tożsamość bądź jej brak musi być pod każdym względem (podmiotowym i przedmiotowym) przez organ jednoznacznie wykluczona w przypadku wydawania postanowienia na zasadzie art. 61a § 1 K.p.a. z uwagi na res iudicata, co powinno nastąpić w uzasadnieniu rozstrzygnięcia spełniającym przesłanki z art. 107 § 3 K.p.a. Tego wymagania wydane postanowienia również nie spełniają. Organy skoncentrowały się w nich na tożsamości przedmiotowej zupełnie pomijając aspekt podmiotowy sprawy.

Wobec powodów uchylenia zaskarżonych rozstrzygnięć brak jest podstaw do formułowania przez sąd oceny odnośnie tego, czy argumentacja organów jest wewnętrznie sprzeczna czy też nie ma takiej cechy.

Dodatkowo należy wskazać, że organy powinny poświęcić szczególną uwagę prawidłowemu ustaleniu stron postępowania. Skoro postępowanie (niezależnie czy w trybie zwykłym czy nadzwyczajnym) dotyczy działki nr [...], to jej właściciel powinien być stroną tego postępowania.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.).

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 P.p.s.a. w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. "c" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 ze zm.). Na koszty te składają się wpis od skargi w kwocie 100 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł i opłata skarbowa w kwocie 17 zł.

Rozpoznanie sprawy nastąpiło w postępowaniu uproszczonym, gdyż zaskarżone zostało postanowienie, na które służy zażalenie (art. 119 pkt 3 P.p.s.a.).