Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 666/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2009-10-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargi
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.156 par.1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.2 ust.1 i 2, art. 15 ust. 1
journal: Dz.U. 1957 nr 39 poz 174
law: Ustawa z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym.
article: par.1 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 1961 nr 39 poz 198
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2009 r. sprawy ze skarg M. K. i K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego oddala skargi.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z dnia "[...]", nr "[...]" utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. z dnia "[...]", znak "[...]" o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa bez odszkodowania gospodarstwa rolnego o powierzchni 35,5345ha położonego we wsi L., gmina B. W uzasadnieniu podano, iż postanowieniem z dnia "[...]", powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia "[...]", Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi przekazał Kolegium do rozpatrzenia wniosek H. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. z dnia "[...]" jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, tj. § 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Wnioskodawca wskazał, iż współwłaścicielami przedmiotowego gospodarstwa była L. K. i nieletnie dzieci, a także podniósł, iż grunty wchodzące w skład gospodarstwa zostały sprzedane osobom, które je użytkowały. Ostateczną decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. umorzyło postępowanie w niniejszej sprawie, uznając że nie jest właściwe do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku i przekazało sprawę Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Rozpatrując spor kompetencyjny zawisły z wniosku Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia "[...]" wskazał Kolegium jako właściwe do rozpoznania sprawy. W związku z tym w trybie art. 154 Kodeksu postępowania administracyjnego Kolegium uchyliło własną decyzję z dnia "[...]", a następnie po rozpoznaniu wniosku L. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy uchyliło poprzedzającą ją decyzję z dnia "[...]". Następnie decyzją z dnia "[...]" Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. z dnia "[...]". Jednakże na skutek złożonych wniosków o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzja ta została uchylona i wszczęto postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. z dnia "[...]". Przedmiotową decyzją Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności tej decyzji, wskazując na okoliczności które uwzględniono przy rozpatrywaniu sprawy. Podano, iż przedmiotowa nieruchomość rolna składała się z działek nr "[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]","[...]" i "[...]", zapisanej w księdze wieczystej pod nr karty "[...]" tom "[...]" S., położonych we wsi L., gmina B. i stanowiła własność prywatną M. K. Decyzją Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. została ona przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że właściciel gospodarstwa zmarł, jego żona L. przeprowadziła się do miejscowości G., a spadkobiercy nie są znani, albowiem w sprawie nie zostało przeprowadzone postępowanie spadkowe. Podano, iż grunty gospodarstwa w całości leżą odłogiem bez uprawy, w części porośnięte lasem. L. K. złożyła odwołanie od tej decyzji i wniosła o przejęcie przedmiotowej nieruchomości na prawach dobrowolnego zrzeczenia się w zamian za rentę dożywotnią. Podała, że gospodarstwem zajmowała się do 1947r., po czym z uwagi na zły stan zdrowia, wiek oraz fakt, iż jedyny syn wskutek inwalidztwa wojennego nie był zdolny do pracy w gospodarstwie, gospodarstwo to przekazała do dyspozycji Zarządu Gminnego w Ł. celem przekazania w użytkowanie w zamian za podatek i inne świadczenia wobec Państwa. Z tego co jej wiadomo, grunty nadające się pod uprawę zostały rozdysponowane wśród miejscowych rolników, a grunty nienadające się pod uprawę pozostały nieuprawiane. L.K. podała też, że występowała z pismami (z dnia "[...]" oraz "[...]") do Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w L. oraz Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. o nadesłanie imiennego wykazu użytkowników części gospodarstwa, lecz nie otrzymała odpowiedzi. Podniosła, iż interesowała się ona sprawą nieruchomości po mężu, lecz władze utrudniały jej zorientowanie się w istniejącym stanie faktycznym. Decyzją z dnia "[...]" Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. utrzymało w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, wskazując, że przedmiotowa nieruchomość nie jest przez nikogo użytkowana. Ponadto wskazano na protokół sporządzony przez przedstawiciela Prezydium Powiatowej Rady Narodowej Wydziału Rolnictwa i Leśnictwa w N. M. L. oraz przedstawiciela Biura Gromadzkiego w Ł., zawierający projekt rozdysponowania nieruchomości, zgodnie z którym Komisja projektowała przekazać przedmiotowe gospodarstwo Administracji Lasów Państwowych. Kolegium w toku postępowania przesłuchało w sprawie M. G. i B. K., które zeznały, że w latach 1948-1949 ze względu na stan zdrowia L. K. wyjechały wraz z mamą do rodziny. Przyznały, że grunty były użytkowane, lecz nie pamiętają nazwisk użytkowników. Dodały, że L. K. pozostawała na utrzymaniu dzieci. H. K. w piśmie z dnia "[...]" również przyznał, że w 1964r. w gospodarstwie nie zamieszkiwała L. K., ani jej dzieci. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy brak jest jakichkolwiek danych świadczących o tym, aby L. K. wydzierżawiła komukolwiek gospodarstwo rolne. Nadto z wykazu zmian gruntowych z operatu założenia ewidencji gruntów wynika, że przedmiotowe działki stanowiły własność Skarbu Państwa Polskiego Zarządu Lasów Państwowych bez wzmianki o jakichkolwiek dzierżawcach. Bezsporny jest także fakt, że co najmniej po roku 1949r. współwłaściciele gospodarstwa nie uprawiali go, ani też nie zamieszkiwali na jego terenie. Podano, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 obowiązującej wówczas ustawy z dnia 3 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. w przypadku opuszczenia przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogły być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. Z kolei w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, wydanym na podstawie delegacji ustawowej, określono iż za opuszczone gospodarstwo rolne uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela albo dzierżawcę. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że gospodarstwo w dacie orzekania o przejęciu na Skarb Państwa nie było uprawiane, ani przez właścicieli, ani przez dzierżawców, zaś grunty w przeważającej części porosły lasem. Podniesiono ponadto, iż wprawdzie zgodnie z § 1 ust. 2 powołanego rozporządzenia do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zaliczało się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, lecz w dacie wejścia w życie tego rozporządzenia wszystkie dzieci M. K. były pełnoletnie. W związku z tym przepis ten nie może mieć w tej sprawie zastosowania. Kolegium podkreśliło, iż przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej określa w sposób wyczerpujący przepis art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, przy czym niedopuszczalne jest rozszerzanie wskazanych w tym przepisie przesłanek. Jednocześnie jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa może mieć miejsce wówczas, gdy decyzja w sposób oczywisty i bezsporny narusza konkretny przepis prawa. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, w którym organ nie może ponownie merytorycznie rozpoznawać sprawy, lecz weryfikuje zaskarżoną decyzję tylko w odniesieniu do tego, czy decyzja ta może być nieważna w świetle art.156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. W ocenie Kolegium z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby organ w sposób rażący naruszył przepisy obowiązujące w dacie wydania decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa. W dacie orzekania przez organ L. K., jak również jej dzieci nie zamieszkiwały w gospodarstwie rolnym należącym do M. K., gospodarstwo to nie było uprawiane, a L.K. nie wydzierżawiła go, lecz pozostawiła do dyspozycji Zarządu Gminnego w Ł. W dacie wejścia w życie rozporządzenia z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych wszystkie dzieci M. K. były pełnoletnie. Nie można zatem uznać, aby zaskarżona decyzja organu I instancji rażąco naruszała prawo. Jednocześnie wyjaśniono, iż nie uwzględniono wniosków dowodowych zgłoszonych przez stronę postępowania – M. Ś., gdyż jak wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma na celu dokonanie oceny ważności decyzji ustalonego na podstawie stanu dowodowego i przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania decyzji. Organy administracji nie gromadzą odrębnych dowodów, lecz w zasadzie opierają się na dowodach zgromadzonych w poprzedzającym tę decyzję postępowaniu administracyjnym. Ponadto wskazano, iż w ocenie Kolegium w niniejszej sprawie bezspornie chodzi o gospodarstwo rolne w rozumieniu art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r., co wynika z dokumentów, a także z wyroków sądów administracyjnych w których określenie "nieruchomość rolna" i "gospodarstwo rolne" używane są zamiennie.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożył K. K., zarzucając naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego. Wskazał, iż w kwestionowanej decyzji organ nie orzekł o przejęciu gospodarstwa rolnego, lecz nieruchomości rolnej, w której skład miały wchodzić określone działki. Natomiast na mocy obowiązujących wówczas przepisów przejęciu na rzecz Skarbu Państwa podlegały jedynie gospodarstwa rolne, a nie wszystkie nieruchomości wskazujące cechy opuszczenia. Podniósł, iż Kolegium całkowicie pominęło fakt podniesiony przez L.K. w piśmie z dnia "[...]", iż grunty te zostały przed wydaniem skarżonej decyzji rozdysponowane na rzecz różnych osób. Potwierdza to zatem fakt, iż przedmiotem decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej nie było gospodarstwo rolne, które ze swej istoty stanowi pewną funkcjonalną całość, tylko szereg sąsiadujących ze sobą nieruchomości (gruntów), które nie były objęte regulacją stanowiącą podstawę wydania kwestionowanej decyzji. Wskazane przez organ orzeczenia sądów administracyjnych odnoszą się do zasadniczo innego stanu faktycznego. Podkreślono, iż brak jest dowodów wskazujących na to, iż w okresie poprzedzającym wydanie tej decyzji grunty były nieuprawiane. Fakt porastania w znacznej części przedmiotowych gruntów lasem wcale bowiem nie dawał wystarczającej podstawy do stwierdzenia, iż były one opuszczone. Organ nie ustalił także, czy osoba podpisująca decyzję, tzn. Kierownik Wydziału Rolnictwa PPRN była uprawniona w ramach wewnętrznej organizacji jednostki do wydawania decyzji administracyjnych. Ustalenie tej kwestii mogło mieć zasadniczy wpływ na wynik sprawy, bowiem w przypadku stwierdzenia braku umocowania do wydawania przedmiotowych decyzji, stanowiłoby to kolejne kwalifikowane naruszenie prawa.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniosła również M. K. we własnym imieniu oraz w imieniu B. K., M. G. oraz B. W. Zarzuciła wydanej decyzji naruszenie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, ustawy z dnia 15 lipca 1961r. zmieniającej ustawę z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych, Konstytucji RP oraz przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Podniosła, iż Kolegium dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału aktowego przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Wbrew treści art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego Kolegium nie uzasadniło z jakich powodów nie uwzględniło zeznań świadków M. G. i B. K., które stwierdziły, iż grunty gospodarstwa rolnego były użytkowane, a także znajdującego się w aktach sprawy odwołania L. K. z dnia "[...]", w którym wymieniona wskazała, iż gospodarstwo rolne było użytkowane przez dzierżawców. Podniesiono, iż w niniejszej sprawie organ nie miał do czynienia z gospodarstwem opuszczonym, bowiem organy administracji nie zakwestionowały skutecznie faktu uprawiania przedmiotowych gruntów. Nie ustalono bowiem i nie wskazano, z jaką datą gospodarstwo rolne stanowiące własność M. K. i jego spadkobierców zostało faktycznie opuszczone, a grunty przestały być uprawiane.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła także M. Ś., wnosząc jednocześnie o dopuszczenie zawnioskowanych dowodów zgłoszonych przez nią pismem z dnia "[...]" na okoliczność podjęcia przez właściciela przedmiotowego gospodarstwa rolnego czynności, wykluczających możliwość uznania, iż w dniu "[...]" spełnione były przesłanki opuszczenia gospodarstwa rolnego. Podniosła także, iż na skutek zmiany przepisów decyzja w sprawie przejęcia gospodarstwa rolnego miała charakter uznaniowy, co nakładało na organ konieczność wskazania przesłanek świadczących o opuszczeniu gospodarstwa, ale także przyczyn które uzasadniałyby skorzystanie z tak drastycznego środka, jakim było przejęcie gospodarstwa przez Państwo.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy własną decyzję z dnia "[...]" W uzasadnieniu podkreślono, iż przedmiotowa nieruchomość rolna nosiła bezwzględnie znamiona nieruchomości opuszczonej stosownie do obowiązujących wówczas przepisów. Podkreślono, iż jak wynika z akt sprawy M. K. zmarł w 1942r., a jego żona L. K. ze względu na stan zdrowia wraz z dziećmi wyjechała do rodziny. Według oświadczeń złożonych przez jej córki B. K. i M. G. gospodarstwo zostało opuszczone w latach 1948-49. Ponadto w chwili orzekania przez organ I instancji o przejęciu gospodarstwa wszystkie dzieci M. i L.K. były pełnoletnie. Nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa bez budynków, bez odszkodowania jako gospodarstwo opuszczone. Podkreślono, iż w sprawie nieważności decyzji administracyjnej organ nie orzeka co do istoty sprawy rozstrzygniętej, lecz orzeka jako organ kasacyjny. Zatem organ nie przeprowadza postępowania, nie zbiera nowych dowodów, lecz rozstrzyga wyłącznie co do nieważności kontrolowanej decyzji. Wyjaśniono, iż w świetle zgromadzonego materiału dowodowego Kolegium uznało, iż nie nastąpiło naruszenie przepisów ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym, jak również rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Wskazano przy tym, iż przepisy powołanej ustawy z dnia 13 lipca 1957r. oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 6 sierpnia 1961r. nie określały pojęcia "gospodarstwa rolnego". Jednakże w niniejsze sprawie bezspornie chodzi o gospodarstwo rolne, gdyż wynika to z dokumentów oraz treści wyroków sądów administracyjnych. Ponadto wyjaśniono, iż zgodnie z treścią przepisów rozdziału 7 ustawy z dnia 25 stycznia 1958r. o radach narodowych wydziały jako terenowe organy administracji państwowej kierowały poszczególnymi dziedzinami spraw należących do właściwości rad narodowych, a na ich czele stali kierownicy. Zatem Kierownik Wydziału Rolnictwa PPRN był uprawniony do wydania decyzji administracyjnej.

Na powyższą decyzję skargi złożyli M. K. i K. K.

M.K. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego i prawa materialnego. Skarżąca podniosła, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności winno dotyczyć decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L., gdyż taki wniosek złożyła skarżąca. Zarzuciła, iż oceniając decyzję Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. Kolegium nie oceniło, czy osoba która ją wydała była do tego uprawniona, co zdaniem skarżącej wcale nie wynika z ustawy o radach narodowych. Skarżąca podniosła, iż organ wydał decyzję uchybiając przepisom procedury administracyjnej oraz przepisom prawa materialnego, a dokonując analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przekroczył granice swobodnej oceny dowodów. Podała, iż organ nie uzasadnił z jakich powodów nie uwzględnił zeznań świadków M. G. i B. K., które zeznały, iż przedmiotowe grunty były użytkowane. Nie uwzględnił także twierdzeń wnioskodawców, ani twierdzeń L. K. zawartych w odwołaniu od decyzji z 1964r. Ponadto Kolegium pominęło również wszelkie wnioski dowodowe przedstawione przez skarżącą oraz M. Ś. i K. K. Skarżąca podniosła, iż Kolegium pominęło okoliczności mające w jej ocenie świadczyć o tym, iż przedmiotowe gospodarstwo rolne nie było opuszczone. Wskazała, iż ani ówczesny Zarząd Gminny, ani Prezydia Gromadzkich Rad Narodowych w Ł. i L. nie wydały żadnych decyzji odnośnie przekazania im gospodarstwa, a w 1959r. L. K. otrzymała wymiar obowiązkowych dostaw żywca. Podała, iż fakt uprawiania gruntów nie został przez organy administracji zakwestionowany. Nie ustalono także z jaką datą gospodarstwo rolne stanowiące własność M. K. i jego spadkobierców zostało faktycznie opuszczone, a grunty przestały być uprawiane. Skarżąca zarzuciła również przewlekłość postępowania, wydawanie sprzecznych ze sobą decyzji i godzenie w podstawowe zasady postępowania administracyjnego. Podniosła, iż organ nie ustosunkował się do zarzutów i argumentów przedstawionych przez M.Ś. Wskazała, iż dotychczasowe rozstrzygnięcia były wydawane bez zebrania wszystkich dowodów w sprawie bądź też z pominięciem dowodów. Ponadto podtrzymała wszystkie swoje zarzuty przedstawiane w trakcie całego postępowania.

K. K. wniósł o uchylenie wyżej wskazanej decyzji Kolegium i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zarzucił naruszenie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego oraz przepisów prawa materialnego. Podniósł, iż przedmiotem rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji winno być stwierdzenie nieważności zarówno decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L., jak i decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w O. W ocenie skarżącego obydwie decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 lipca 1957. w zw. z § 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. poprzez ich błędne zastosowanie. Skarżący podniósł, iż zarówno w momencie wydania przedmiotowych decyzji, jak i obecnie ustawodawca w różnych aktach posługiwał się pojęciami "gospodarstwo rolne" i "nieruchomość rolna". Zatem zdaniem skarżącego zwrotów tych nie można używać zamiennie. Skoro zatem powołane przepisy stanowiły podstawę do uwłaszczenia gospodarstw rolnych, a na mocy kwestionowanych decyzji uwłaszczono nieruchomość rolną, to naruszenie prawa należy uznać za oczywiste, a biorąc pod uwagę nieodwracalność skutków prawnych i bezpodstawne zubożenie L.K., to naruszenie prawa dokonane przez organy należy uznać za rażące. Skarżący zarzucił, iż Kolegium stwierdziło, iż pojęcia "gospodarstwo rolne" i "nieruchomość rolna" można używać zamiennie, lecz nie przedstawiło na poparcie tej tezy jakichkolwiek argumentów, a ponadto nie przeprowadziło na tę okoliczność żadnego postępowania dowodowego. Nie ustaliło także, czy przedmiotowa nieruchomość rolna była opuszczona w rozumieniu przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. W ocenie skarżącego istniały dokumenty świadczące o tym, że nieruchomość ta była uprawiana przez różne osoby, a zatem w chwili wydawania kwestionowanych decyzji uwłaszczona nieruchomość nie stanowiła zorganizowanej całości gospodarczej, jaką ze swej istoty jest gospodarstwo rolne. Kwestionowane decyzje te bez wątpienia wywoływały daleko idące konsekwencje prawne w sferze praw i obowiązków ich adresata, dlatego też organ administracji powinien szczególnie wnikliwie i skrupulatnie zebrać i ocenić materiał dowodowy. Przyjęte za podstawę wydanych rozstrzygnięć okoliczności faktyczne w żaden sposób nie miały oparcia w przeprowadzonych dowodach. Skarżący podniósł także, iż Kolegium nie zgromadziło jakichkolwiek dowodów wskazujących na to, że J. M. stosownie do art. 61 ustawy z dnia 25 stycznia 1958r. o radach narodowych był należycie umocowany do pełnienia funkcji Kierownika Wydziału Rolnictwa Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. W tej sytuacji zaskarżone decyzje zostały wydane z rażącym naruszeniem prawa i winny zostać wyeliminowane z obrotu prawnego.

W odpowiedzi na skargi Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o ich oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w niniejszej sprawie.

Zarządzeniem sędziego z dnia "[...]" połączono sprawę ze skargi M.K. i K. K. do wspólnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż wniesione skargi nie zasługują na uwzględnienie.

Przede wszystkim należy wskazać, iż kwestia właściwości Samorządowego Kolegium Odwoławczego w E. do rozpoznania niniejszej sprawy została przesądzona w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia "[...]" (Sygn. akt "[...]")

Odnosząc się natomiast do meritum sprawy podnieść należy, iż jak słusznie zauważyło Kolegium stwierdzenie nieważności decyzji może nastąpić jedynie z powodu rażącego naruszenia prawa, czyli tylko w przypadku gdy decyzja w sposób bezsporny i oczywisty narusza konkretny przepis prawa, a jej funkcjonowanie w obrocie prawnym wywołuje skutki niemożliwe do zaaprobowania w praworządnym państwie prawnym. Należy także podzielić pogląd organu, iż postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności jest postępowaniem nadzwyczajnym, w którym organ nie może ponownie rozpoznawać sprawy merytorycznie, ale musi się ograniczyć do weryfikacji decyzji w oparciu o art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, opierając się na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu poprzedzającym wydanie kwestionowanej decyzji.

W niniejszej sprawie przedmiotem wniosku o stwierdzenie nieważności była decyzja wydana w trybie ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. z 1957r. Nr 39, poz. 174 ze zm.). Art. 2 ust. 1 i 2 tej ustawy stanowił, iż gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 niniejszego dekretu, jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne. O przejęciu gospodarstwa rolnego lub działki na własność Państwa oraz o utrzymaniu ciążących na tym gospodarstwie rolnym lub działce służebności gruntowych orzekał właściwy do spraw rolnych organ prezydium powiatowej rady narodowej (rady narodowej miasta stanowiącego powiat miejski, dzielnicowej rady narodowej miasta wyłączonego z województwa). Stosownie zaś do § 1 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. z 1961r. Nr 39, poz. 198) za gospodarstwo rolne opuszczone uważało się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub w większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela bądź użytkownika albo dzierżawcę. Zgodnie z ust. 2 powołanego paragrafu ustawy do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych, albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu. W świetle tych przepisów nie sposób uznać, iż decyzja o przejęciu gospodarstwa rolnego należącego do M. K. została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Poza sporem pozostaje bowiem fakt, iż co najmniej od 1949 roku właściciele spornego gospodarstwa, jak również ich dzieci nie zamieszkiwali na terenie tego gospodarstwa. Jak bowiem podała L. K. po śmierci męża – M. K. - wraz z dziećmi wyjechała do rodziny, bowiem – jak sama podała – nie była w stanie zająć się gospodarstwem. Przy czym nie ma znaczenia okoliczność, z jakich powodów właścicielka gospodarstwa je opuściła. W tym kontekście niezrozumiały jest też podniesiony na rozprawie przed tut. Sądem zarzut, iż na skutek wydania kwestionowanych decyzji właścicielka gospodarstwa pozbawiona została środków utrzymania, skoro kilka lat wcześniej sama je opuściła, pozbawiając się tego źródła dochodu. Brak jest przy tym jakichkolwiek dowodów w postaci np. zawartych umów, aktów notarialnych, etc., które potwierdzałyby fakt, iż grunty gospodarstwa wydzierżawiła i były one uprawiane. Należy przy tym podzielić stanowisko Kolegium, iż okoliczność pozostawienia gospodarstwa w dyspozycji Zarządu Gminnego w Ł. w zamian za podatki i inne świadczenia nie świadczy o tym, iż zostało one wydzierżawione. Przy czym wskazać należy, iż nawet gdyby przyjąć tezę skarżących, iż część gruntów gospodarstwa była uprawiane przez osoby fizyczne, którym następnie grunty te sprzedano, to ze znajdującej się w aktach sprawy informacji uzyskanej z ewidencji gruntów wynika, iż tylko niewielka część gruntów dawnego gospodarstwa rolnego M.K. stanowi własność osób fizycznych (około 3ha w stosunku do ponad 35ha). Zgodnie zaś z definicją gospodarstwa opuszczonego za takie uważało się gospodarstwo nie uprawiane w całości lub w znacznej części. Zatem gdyby nawet niewielka część gospodarstwa była uprawiana, to nie wyłączałoby to możliwości przejęcia gospodarstwa na rzecz Państwa.

Odnosząc się do zarzutów podnoszonych w skargach stwierdzić należy, iż nie jest zasadne twierdzenie, iż przepisom o przejęciu podlegały gospodarstwa rolne, zaś w decyzji orzeczono o przejęciu nieruchomości rolnej. Wprawdzie rzeczywiście ustawodawca pojęć tych nie utożsamiał, chociaż w przepisach regulujących kwestie przejęcia gospodarstw rolnych na własność Państwa kwestii tej jednoznacznie nie uregulował, lecz z samej decyzji o przejęciu nieruchomości rolnej wynika, iż pojęć tych organ używał zamiennie. Wprawdzie w decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w N. M. L. w rozstrzygnięciu mowa jest o nieruchomości rolnej, ale już w jej uzasadnieniu – o gospodarstwie rolnym. Zresztą z akt sprawy nie wynika, aby przejęta nieruchomość nie stanowiła gospodarstwa rolnego, zaś sama L. K. w swoim odwołaniu od decyzji pisze o gospodarstwie rolnym. Zatem nawet jeśli w rozstrzygnięciu zawarto nieprawidłowe sformułowanie, to okoliczność ta nie może stanowić o nieważności decyzji. Nie można także podzielić argumentu skarżących, iż organ nie przeprowadził właściwego postępowania dowodowego. Jak bowiem wskazano wyżej, w niniejszej sprawie postępowanie dotyczyło stwierdzenia nieważności decyzji, a nie merytorycznego rozpoznania sprawy dotyczącej przejęcia gospodarstwa rolnego. Zatem Kolegium nie było uprawnione do prowadzenia postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia, czy zaistniały przesłanki do uznania gospodarstwa za opuszczone, a jedynie do oceny czy w świetle zgromadzonego wówczas przez organy materiału dowodowego można uznać, iż takie przesłanki zaistniały i ocena ta zdaniem Sądu z powyższych względów nie budzi zastrzeżeń.

Nie można także uznać za skuteczny zarzut dotyczący uznaniowości decyzji o przejęciu. Wprawdzie rzeczywiście z powołanego przepisu wynika, iż gospodarstwo mogło być przejęte na własność Państwa, co wskazuje na uznaniowy charakter takiej decyzji, a tym samym na konieczność wskazania przesłanek, jakimi kierował się organ. Jednakże brak określenia tych przesłanek nie można zakwalifikować jako uchybienie mające charakter rażącego naruszenia prawa i nie może to skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji.

Nie jest także zasadny zarzut dotyczący braku umocowania osoby, która podpisała decyzję. Do kwestii tej Kolegium odniosło się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazując na przepisy, które uprawniały do wydania takiej decyzji przez organ i stanowisko to Sąd w pełni podziela. Natomiast brak jest jakichkolwiek podstaw do kwestionowania faktu, iż osoba która personalnie decyzję tę podpisała nie była do tego umocowana. Zresztą skarżący poza wskazaniem tej okoliczności nie podali jakichkolwiek okoliczności, które świadczyłyby o braku takiego umocowania.

W świetle powyższych okoliczności Sąd stwierdził, iż zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i na podstawie art. 151 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargi oddalił.