Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2542/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-05-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 66 ust. 1
journal: Dz.U. 2008 nr 164 poz 1027
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych - tekst jednolity.
article: art. 627, art. 734 § 1, art. 750
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Beata Cisek-Chojnacka po rozpoznaniu w dniu 10 maja 2016 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 23 czerwca 2014 r. sygn. akt VI SA/Wa 1131/14 w sprawie ze skargi M. L. – [...] na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od M. L. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 220 (dwieście dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

I

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., wyrokiem objętym skargą kasacyjną, w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] stycznia 2012 r. w przedmiocie stwierdzenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził, że uchylona decyzja nie podlega wykonaniu.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2009 r. Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia stwierdził, że E. N. (uczestnik postępowania) podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu w okresie 1 – 30 kwietnia 2005 r., 2 – 30 maja 2005 r. oraz 2 – 30 czerwca 2005 r. z tytułu umów cywilnoprawnych o charakterze zlecenia zawartych ze skarżącą. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2012 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 27 czerwca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 640/12, uchylił decyzję Prezesa NFZ z dnia [...] stycznia 2012 r. Wyrok ten został następnie uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny (wyrok z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1702/12), który nie podzielił poglądu Sądu I instancji, że postępowanie administracyjne w przedmiocie objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W ocenie NSA brak protokołu kontroli przeprowadzonej przez ZUS u skarżącej, nie świadczy w okolicznościach sprawy o wadliwym ustaleniu stanu faktycznego. Wyniki przeprowadzonej kontroli, które legły u podstaw złożenia przez ZUS wniosku o objęcie ubezpieczeniem zdrowotnym E. N. stanowią okoliczność bezsporną. Do akt administracyjnych zostały załączone trzy umowy o dzieło wymienione w uzasadnieniu decyzji organu I instancji, których przedmiot został sformułowany w następujący sposób "zamawiający zleca wykonanie montażu długopisów z części powierzonych". Zdaniem NSA okolicznością bezsporną jest, że E. N. w czasie wykonywania ww. "umów o dzieło" objęta była obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym z tytułu zatrudnienia w T. S. S. w Z., co ma znaczenie o tyle, że zarówno zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. a i e), jak i przepisami ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027; dalej: ustawa o świadczeniach) - art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. a i e, obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym. Braki w postępowaniu wyjaśniającym - jak to stwierdził Sąd I instancji związane z rodzajem wykonywanych czynności w ramach zawartych umów oraz brakiem protokołu z kontroli - nie dawały podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Zdaniem NSA, zadaniem Sądu I instancji było i będzie przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zbadanie prawidłowości oceny dokonanej przez organy, tj. czy zawarte umowy, których istota polegała na "wykonywaniu montażu długopisów z części powierzonych" przez zamawiającego czyli skarżącą wraz z pozostałymi elementami stanowią umowy zlecenia (jak ustaliły organy), czy też umowy o dzieło (jak twierdzi zamawiająca).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. ponownie rozpoznając sprawę, wyrokiem objętym skargą kasacyjną, przypomniał, że przedmiotem umowy było wykonanie dzieła polegające na montażu długopisów z części powierzonych przez zamawiającego, a praca była wykonywana w miejscu zamieszkania tej osoby. Umowy sporządzane były na koniec każdego okresu, po faktycznym wykonaniu montażu, bez zapisów dotyczących ilości wykonanych sztuk długopisów, ich rodzaju i wysokości przysługującego wynagrodzenia.

Sąd wskazał, że zgodnie z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.; dalej: k.c.), przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 k.c. i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 k.c., do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. Sąd podkreślił, że bardzo istotna przesłanka zastosowania art. 750 k.c. wyraża się w tym, że umowa o świadczenie usług nie może być umową, której celem byłoby osiągnięcie rezultatu, pozwalającego na jej zakwalifikowanie, jako umowy o dzieło. Oznacza to, że z zakresu art. 750 k.c. wyłączone są umowy o dzieło, inne umowy nazwane, których celem jest osiągnięcie określonego rezultatu, zarówno takie, do których przepisy o umowie o dzieło znajdują odpowiednie zastosowanie, jak i takie, które mają regulację ustawową niezawierającą takiego odesłania, jak również umowy nienazwane, których istota wykazuje zbieżność z umową o dzieło, uzasadniającą stosowanie przepisów o tej umowie w drodze analogii (np. nieodpłatne wykonanie dzieła). Również, jeśli chodzi o przypadek tzw. umów mieszanych, przepis art. 750 k.c. znajduje zastosowanie w zakresie, w jakim umowa dotyczy świadczenia usług, nieuregulowanych innymi przepisami, albo do których nie znajdą zastosowania w drodze analogii przepisy odnoszące się do którejkolwiek umowy nazwanej, mającej za przedmiot świadczenie usług. Dotyczy to zarówno umów, których przedmiotem jest zobowiązanie do świadczenia usług, obejmujących dokonywanie czynności faktycznych i prawnych, jak i umów łączących elementy umowy o świadczenie usług z elementami umowy o dzieło.

Zdaniem Sądu organy były zobowiązane przede wszystkim zbadać zamiar stron i cele zawartej umowy, do czego konieczne jest przesłuchanie uczestnika postępowania zgodnie z treścią art. 75 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 267; dalej: k.p.a.), gdyż to właśnie jego zeznania mogą potwierdzić wyjaśnienia skarżącej o przekazaniu dzieła. Tymczasem organy w swoich decyzjach wywiodły, iż samo sformułowanie przedmiotu umowy sugeruje, że jest to umowa dotycząca starannego wykonania określonych czynności, nie zaś osiągnięcia określonego rezultatu o indywidualnym charakterze.

W ocenie Sądu, rezultat umowy jaki chciały strony osiągnąć należy także oceniać przez pryzmat umiejętności, wiedzy i doświadczenia uczestnika postępowania. Ponadto organy nie wyjaśniły jakimi kryteriami kierowała się skarżąca wybierając do przygotowania i przeprowadzenia tych prac uczestnika.

Reasumując, Sąd stwierdził, że Prezes NFZ dokonał nieprawidłowej interpretacji charakteru przedmiotowej umowy oraz nieprawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Rozpatrując ponownie sprawę Prezes NFZ przesłucha w charakterze świadka uczestnika postępowania i rozważy kwestie dotyczące sposobu wykonawcy i charakteru wykonanej pracy, której efekt jest materialny.

W podstawie prawnej wyroku Sąd I instancji powołał art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.).

II

Skargę kasacyjną wniósł Prezes NFZ zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na stwierdzeniu, iż Prezes NFZ dokonał wykładni przepisów k.c. dotyczących umów o dzieło i umów zlecenia, a w konsekwencji dokonał nieprawidłowej interpretacji charakteru umowy zawartej pomiędzy płatnikiem M. L. a E. N. oraz nieprawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w sytuacji gdy organ prawidłowo zinterpretował charakter przedmiotowej umowy oraz prawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 75 § 1, art. 76, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na tym, że WSA w W. błędnie wskazał, iż organ ograniczył postępowanie dowodowe w niniejszej sprawie poprzez nieprzesłuchanie w charakterze świadka uczestnika postępowania i tym samym przeprowadził postępowanie w sprawie bez dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia okoliczności faktyczno-prawnych.

Podnosząc te zarzuty skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

III

W odpowiedzi na skargę kasacyjną M. L. wniosła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.

IV

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach.

Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok Sądu I instancji, którym Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c p.p.s.a. uchylił decyzję Prezesa NFZ w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Sąd I instancji stanął na stanowisku, że organ dokonał nieprawidłowej interpretacji charakteru umowy łączącej skarżącą z E. N., a w rezultacie nieprawidłowo zastosował art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Sąd I instancji zalecił organowi przy ponownym rozpoznaniu sprawy przesłuchanie w charakterze świadka uczestnika postępowania na okoliczność zbadania zamiaru stron i celów zawartej umowy.

Z tym stanowiskiem Sądu I instancji nie można się zgodzić.

Po pierwsze w sprawie orzekał już Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z dnia 19 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1702/12 przesądził, że dla "oceny charakteru zawartych przez M. L. z E. N. "umów o dzieło" zbędne było dalsze prowadzenie postępowania dowodowego". Konsekwentnie do tego poglądu NSA nakazał przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zbadać prawidłowość dokonanej przez organ oceny czy zawarta umowa stanowi umowę zlecenia (jak ustaliły organy), czy też umowę o dzieło (jak twierdzi zamawiająca).

Kontrolując zatem podjęte przez Sąd I instancji rozstrzygnięcie w wyżej wskazanym zakresie należy stwierdzić, że odpowiedź na pytanie o prawny charakter umowy cywilnej oraz jej istotę, jest uzależniona od oceny tej umowy z punktu widzenia treści zawartych w niej postanowień, jak również z punktu widzenia przepisów ustawy Kodeks cywilny.

Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 k.c. jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 k.c.). W myśl art. 734 § 1 k.c. przez umowę zlecenia przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Zgodnie natomiast z treścią art. 750 k.c. do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu.

Porównanie elementów konstrukcyjnych umowy o dzieło z cechami umowy zlecenia (i o świadczenie usług) ujawnia - jako pierwszoplanowe - zobowiązanie wykonawcy umowy o dzieło nie do samego działania, lecz do uzyskania dzieła jako oznaczonego rezultatu działania. Rezultat jest zatem zasadniczą różnicą pomiędzy umową o dzieło, a umową zlecenia (i o świadczenie usług). W umowie o dzieło rezultat jest z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz ucieleśniony, obiektywnie osiągalny i (w danych warunkach) pewny. Rezultat umowy o dzieło musi więc być zdefiniowany przez zamawiającego w momencie zawierania umowy (por. wyrok SN z dnia 12 sierpnia 2015 r. I UK 389/14, LEX 1816587, wyrok SA w Poznaniu z dnia 19 maja 2015 r. III AUa 1423/14, LEX 1766029). Natomiast umowa zlecenia (i o świadczenie usług) jest umową starannego działania, której celem jest wykonywanie określonych czynności, które nie muszą zmierzać do osiągnięcia rezultatu.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy i biorąc pod uwagę treść umów łączących skarżącą z uczestnikiem postępowania wskazać należy, że E. N. wykonywała czynności polegające na "montażu długopisów z części powierzonych", przy czym w umowach nie wskazano precyzyjnie rodzaju długopisów, ani ich ilości koniecznej do wykonania w terminie. Z niekwestionowanych ustaleń faktycznych wynika, że rachunki wystawiane były na koniec każdego miesiąca kalendarzowego na podstawie miesięcznych zestawień wykonanych długopisów. Można z tego wywieść, że montaż długopisów odbywał się systematycznie i miał charakter powtarzalny. W wyniku działań uczestnika nie dochodziło do wytworzenia dzieła jako jednorazowego, indywidualnie oznaczonego rezultatu pracy. Za każdym razem uczestnik montował inną ilość długopisów o czym świadczą różne kwoty na comiesięcznych rachunkach, gdyż wynagrodzenie zależało od ilości zmontowanych długopisów. Wynika z tego, że umowy łączące skarżącą z E. N. charakteryzują cechy wyróżniające umowę starannego działania, a nie rezultatu. To od starannego działania uczestnika zależało jaką ilość długopisów, która nie została, co należy podkreślić, wcześniej uzgodniona, zmontuje i jakie wynagrodzenie w związku z tym otrzyma. W konsekwencji należy uznać, że były to umowy o świadczenie usług, które polegały właśnie na montowaniu długopisów, a do których stosuje się odpowiednio przepisy o umowie zlecenia (art. 750 k.c.). To uzasadniało stwierdzenie, że uczestnik postępowania podlegał w okresach wskazanych w zaskarżonej decyzji ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny za usprawiedliwiony uznał zarzut naruszenia art. 66 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Uznając przy tym, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.