Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 901/08
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 8 par. 1 pkt 15
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 106 ust. 2, art. 107
journal: Dz.U. 2005 nr 249 poz 2104
law: Ustawa z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Stanisław Bogucki, NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 marca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 2182/07 w sprawie ze skargi K. C. sp. z o.o. z siedzibą w B. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 18 października 2007 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od K. C. sp. z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Ministra Finansów kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 5 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 218/07, wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi "K." sp. z o.o. z siedzibą w B., uchylił postanowienie Ministra Finansów z 18 października 2007 r. Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne.

Z uzasadnienia wyroku wynikało, że postanowieniem z 18 października 2007 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z 18 maja 2007 r. oddalające skargę Spółki "K." na czynności egzekucyjne. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 17, art. 18, art. 23 i art. 54 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.).

Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Spółki na podstawie stosownych tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2002 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę; tytuły zostały doręczone Spółce 14 grudnia 2006 r. W toku postępowania, organ zawiadomieniem z 26 marca 2007 r., dokonał zajęcia rachunku bankowego dłużniczki prowadzonego przez P. Zawiadomienie Spółka otrzymała 29 marca 2007 r. W wyniku zajęcia wyegzekwowano w całości należności objęte tytułami wykonawczymi.

Pismem z 5 kwietnia 2007 r. Spółka złożyła skargę na opisaną czynność egzekucyjną wnioskując jednocześnie o jej uchylenie i zwolnienie spod egzekucji zajętych kwot oraz zwrot wyegzekwowanych środków. W motywach skargi wskazała, że dokonanie zajęcia było niedopuszczalne, gdyż na zajęty rachunek bankowy – z którego dokonywano egzekucji – przekazywane były środki na finansowanie projektu sektorowego programu operacyjnego zasobów ludzkich 2004–2006, dofinansowanego przez Ministerstwo Gospodarki i Pracy na podstawie umowy z 30 września 2005 r. Do skargi Spółka dołączyła aneks do tej umowy, z którego treści wynikało, że należne na dofinansowanie projektu środki przekazywane będą na wyodrębniony rachunek bankowy o wskazanym numerze w Banku P. Zarzuciła naruszenie przez organ egzekucyjny art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.

Postanowieniem z 18 maja 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. oddalił skargę na czynność egzekucyjną, gdyż nie dopatrzył się uchybień w działaniach organu egzekucyjnego. Wyjaśnił, że z informacji udzielonych przez Bank w odpowiedzi na pismo Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. wynikało, że Skarżąca nie zawiadomiła Banku o tym, że wskazany rachunek był rachunkiem wyodrębnionym.

W zażaleniu na postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie w całości i orzeczenie co do meritum sprawy zgodnie z żądaniem zgłoszonym organowi I instancji. Uzasadniając swoje stanowisko wskazała, że dla rozstrzygnięcia sprawy nie było istotne, czy organ egzekucyjny naruszył przepisy Ważny był skutek jego działań, czyli zajęcie wyodrębnionego rachunku bankowego Spółki wbrew dyspozycjom art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.

Minister Finansów, po dokonaniu analizy materiału dowodowego, utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowił art. 54 u.p.e.a. Podkreślił, że w ramach postępowania w tym trybie, ocenie podlegają jedynie czynności typu wykonawczego dokonane przez organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania, pod kątem ich zgodności z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa.

W sprawie Spółki organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a/ u.p.e.a., to jest egzekucję z rachunku bankowego. Zastosowanie tego środka było zgodne z art. 80 ustawy.

Odnosząc się do zarzutów dotyczących naruszenia art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. poprzez zajęcie wyodrębnionego rachunku bankowego prowadzonego dla obsługi bankowej dotacji organ odwoławczy stwierdził, że przepis ten ma zastosowanie, jeżeli spełnione są łącznie dwie przesłanki. To jest wówczas, gdy środki pieniężne pochodzą z dotacji budżetu państwa na określone cele i jednocześnie znajdują się na wyodrębnionym rachunku bankowym. Rachunek Spółki nie był wyodrębniony dla obsługi dotacji przyznanej z budżetu państwa, a tym samym nie została spełniona jedna z wymienionych przesłanek. Fakt, że zgodnie z aneksem do umowy o dofinansowanie projektu transze środków przekazywane miały być na wskazany rachunek bankowy nie czynił z niego rachunku wyodrębnionego. W toku postępowania organ egzekucyjny ustalił, że sporny rachunek nie był wyodrębniony, gdyż na dzień jego zajęcia Bank nie posiadał dokumentacji dotyczącej umowy o dofinansowanie projektu, a skarżąca nie zawiadomiła Banku, iż przedmiotowy rachunek służy jedynie obsłudze dotacji.

Organ odwoławczy dodał, że kierując zajęcie do dłużnika zajętej wierzytelności organ egzekucyjny nie wskazał konkretnego numeru rachunku bankowego Skarżącej. To zaś oznacza, że podjęcie decyzji o przekazaniu środków z konkretnego rachunku leżało w gestii Banku. Brak jest w tej sytuacji podstaw do wniosku, że przedmiotowa czynność egzekucyjna została dokonana przez organ wadliwie. Z tej przyczyny zasadne było oddalenie przez organ I instancji skargi na czynność egzekucyjną.

Skarżąca pismem z 24 listopada 2007 r. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, występując o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia organu I instancji.

W uzasadnieniu skargi wskazała, że organ odwoławczy zaniedbał obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sporny rachunek bankowy był bowiem wykorzystywany jedynie do obsługi dotacji przekazywanej z budżetu państwa, a tym samym jego zajęcie było niedopuszczalne, gdyż był to rachunek wyodrębniony do celów obsługi projektu finansowanego ze środków publicznych. Nie ma przy tym znaczenia dla sprawy, czy Bank był w posiadaniu dokumentów pozwalających na przyjęcie, że jest to rachunek wyodrębniony. Spółka powtórzyła, że nie jest istotne również to, czy organ egzekucyjny naruszył prawo.

Odpowiadając na skargę Minister Finansów podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że skarga była zasadna. Wskazał, że istota sporu sprowadzała się do wykładni art. 8 ust. 1 pkt 15 u.p.e.a. Z dyspozycji tego przepisu wynika, że nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji.

Zdaniem Sądu zarówno organ nadzoru, jak i organ odwoławczy naruszyły przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. Organy nie wyjaśniły bowiem wystarczająco, na jakiej podstawie faktycznej i prawnej przyjęły, że zajęty rachunek bankowy Spółki nie był rachunkiem wyodrębnionym w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. Nie ustaliły, czy obiektywnie rzecz biorąc przedmiotowy rachunek bankowy mógł zostać uznany za wyodrębniony. Swoje rozstrzygniecie oparły na lakonicznej informacji z Banku prowadzącego zajęty rachunek. Odstąpiły natomiast od obowiązku wyjaśnienia, czy obsługa tegoż rachunku związana była wyłącznie z dotacjami. Uchyliły się także od oceny wpływu na wynik sprawy treści umowy dotyczącej zasad wypłaty środków z dotacji wraz z aneksem, który stanowi integralną część umowy.

W ocenie Sądu, zarówno organ nadzoru, jak i organ odwoławczy naruszyły także art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. poprzez jego błędną (zawężającą) wykładnię. W procesie stosowania prawa nie można bowiem uzupełniać dyspozycji danego przepisu poprzez dodawanie warunków, które z niego nie wynikają. Organy bezpodstawnie przyjęły, że z treści wykładanego przepisu wynika, iż warunkiem zwolnienia spod egzekucji administracyjnej jest zawiadomienie banku prowadzącego rachunek przez zobowiązanego o tym, że jest to rachunek wyodrębniony. Nie zbadały w konsekwencji, czy zajęty przez organ egzekucyjny rachunek bankowy Spółki służył wyłącznie obsłudze dotacji przyznanej ze środków publicznych na określone cele. Powyższe założenie miało wpływ na sposób przeprowadzenia postępowania zainicjowanego skargą Spółki na czynność egzekucyjną.

Prowadząc postępowanie w trybie art. 54 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a. organy bezpodstawnie przyjęły również, że uznanie słuszności skargi zobowiązanego na czynność egzekucyjną może nastąpić wyłącznie wówczas, gdy organ egzekucyjny dopuści się naruszenia prawa. Taki wniosek nie wynika zaś z wykładni powołanych wyżej przepisów prawa materialnego. Skarga przewidziana w art. 54 u.p.e.a. służy zaskarżaniu czynności wykonawczych organu egzekucyjnego, a na ocenę jej zasadności nie ma decydującego wpływu konieczność wykazania, że organ egzekucyjny dopuścił się naruszenia prawa.

Naruszenie przez organy przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oznacza, że spełnione zostały przesłanki do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych postanowień na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ oraz lit. c/ u.p.p.s.a.

Ponownie rozpoznając sprawę organ nadzoru obowiązany będzie zatem zbadać, czy historia zajętego rachunku bankowego pozwala na wniosek, że rachunek ten należy uznać za wyodrębniony, jak twierdzi Spółka. Pamiętając o otwartym katalogu rachunków bankowych, zgodnie z art. 49 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz.U. z 2002 r. Nr 72, poz. 665 ze zm.), należy wyjaśnić na podstawie okoliczności faktycznych, korzystając z pomocy Banku, czy obsługa zajętego rachunku Spółki potwierdza jej oświadczenie, iż rachunek ten należy uznać za wyodrębniony w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 u.p.e.a.

W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku Minister Finansów wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sadowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.

Wyrokowi zarzucił:

I. Naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj. naruszenie art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U Nr 153, poz. 1269 ze zm.) poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 8 § 1 pkt 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), co skutkowało dokonaniem przez Sąd niewłaściwej oceny zgodności z prawem postanowienia Ministra Finansów oraz poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W.

II. Naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia Ministra Finansów i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. przy braku podstaw do ich uchylenia, tj. braku naruszenia przez organ nadzoru i organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., polegającego w ocenie Sądu na braku wystarczającego wyjaśnienia na jakiej podstawie faktycznej i prawnej przyjęły one, że zajęty rachunek bankowy Spółki nie był i nie jest rachunkiem wyodrębnionym w rozumieniu art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a ponadto poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że organy te nie ustaliły, czy rachunek bankowy może zostać uznany za wyodrębniony, a swoje rozstrzygnięcia oparły na lakonicznej informacji z Banku prowadzącego rachunek oraz odstąpiły od wyjaśnienia, czy obsługa tegoż rachunku związana była wyłącznie z dotacjami oraz uchyliły się od oceny wpływu na wynik sprawy treści umowy dotyczącej zasad wypłaty środków z dotacji wraz z aneksem, który stanowi integralną część umowy.

Skarżący organ nie zgadza się z interpretacją art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zaprezentowaną w skarżonym wyroku. Wskazany przepis zawarty w katalogu wyłączeń spod egzekucji jest jednym z niewielu wyjątków, na tle ogólnej zasady, że dłużnik odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem. Zwolnienie określonych składników z egzekucji ma charakter wyjątkowy i jako taki nie może być interpretowany w sposób rozszerzający. Na jego podstawie nie podlegają egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie, na mocy art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wszystkich środków otrzymywanych z budżetu państwa przez zobowiązanego, nie obwarowałby takiego zwolnienia warunkiem, iż środki z dotacji winny wpływać na wyodrębniony rachunek bankowy prowadzony dla obsługi bankowej dotacji. Problem dotyczy kwestii czy dla uznania rachunku bankowego za "wyodrębniony", wystarczy wyłącznie faktyczna obsługa środków wpływających z dotacji na dany rachunek bankowy, bez formalnego wyodrębnienia takie rachunku bankowego?

Minister Finansów stoi na stanowisku, że dla skorzystania z ww. zwolnienia konieczne jest nie tylko faktyczne, ale także formalne wyodrębnienie rachunku bankowego do obsługi środków otrzymanych z dotacji przyznanej z budżetu państwa. Należy przy tym zauważyć, że zwolnienie środków z dotacji przyznanej z budżetu państwa, na mocy art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji następuje na mocy ustawy, a więc bez zgody (udziału) organu egzekucyjnego. W takim przypadku bank zobowiązanego pełni rolę quasi-egzekutora, który obowiązany jest czuwać nad obsługą wyodrębnionego dla tego celu rachunku bankowego. Rola banków w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym została szeroko opisana w literaturze (m.in. [w:] Zarys prawa. System egzekucji administracyjnej, pod redakcją Janusza Niczyporuka, Sławomira Fundowicza, Joanny Radwanowicz, Rozdział IV. Podmioty egzekucji administracyjnej; P. Stanisławiszyn, Bank jako quasi-egzekutor na przykładzie egzekucji administracyjnej, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2004 r.). Za twierdzeniem, iż rola banku przy obsłudze środków z dotacji z budżetu państwa nie może ograniczać się wyłącznie do "zwykłej" obsługi rachunku, przemawia także to, iż powyższy przepis prawa mówi o "obsłudze bankowej dotacji".

Banki jako instytucje zaufania publicznego w roli dłużników zajętej wierzytelności, na mocy art. 71a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyłączone zostały spod kontroli organu egzekucyjnego w zakresie prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego.

W przedmiotowej sprawie, na pytanie zawarte w piśmie Urzędu Skarbowego w B. z 10 kwietnia 2007 r. nr [...] "czy zajęty rachunek, jest rachunkiem wyodrębnionym dla obsługi bankowej dotacji?". Bank P. S.A. pismem z dnia 17 kwietnia 2007 r. nr [...] odpowiedział, że rachunek zobowiązanej Spółki nie jest rachunkiem wyodrębnionym, a ponadto, na dzień 29 marca 2007 r. (wpływ zajęcia rachunku bankowego) Bank nie był w posiadaniu dokumentacji dotyczącej umowy o dofinansowaniu projektu.

Minister Finansów stoi na stanowisku, iż formalne wyodrębnienie rachunku winno także nastąpić poprzez realizację obowiązków wynikających z ustawy z dnia 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników (Dz.U. z 2004 r. Nr 269, poz. 2681 ze zm.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 i 3 tej ustawy podatnicy obowiązani są do dokonania zgłoszenia identyfikacyjnego, przy czym zgłoszenie identyfikacyjne podatników niebędących osobami fizycznymi zawiera w szczególności pełną i skróconą nazwę (firmę), formę organizacyjno-prawną, adres siedziby, numer identyfikacyjny REGON, organ rejestrowy lub ewidencyjny i numer nadany przez ten organ, wykaz rachunków bankowych, adres miejsca przechowywania dokumentacji rachunkowej oraz przedmiot wykonywanej działalności określony według obowiązujących standardów klasyfikacyjnych. Stosownie zaś do treści art. 9 ust. 1 ustawy o zasadach ewidencji podatników i płatników, podatnicy mają obowiązek aktualizowania danych objętych zgłoszeniem identyfikacyjnym przez dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego do właściwego naczelnika urzędu skarbowego.

W przedmiotowej sprawie, jak wynika z pisma Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia 16 kwietnia 2007 r. nr [...], numer zajętego rachunku bankowego nie był znany Urzędowi Skarbowemu, a Spółka nie dopełniła ustawowego obowiązku zgłoszenia tego rachunku bankowego, z jednoczesnym wskazaniem, iż rachunek ten prowadzony jest dla potrzeb obsługi środków uzyskanych z dotacji budżetu państwa.

Mając powyższe na uwadze, nie można było zgodzić się z twierdzeniem Sądu, tym czy rachunek można uznać za wyodrębniony dla obsługi środków z dotacji, przesądzać będzie jego historia, a więc fakt, że do czasu zajęcia rachunku bankowego, nie wpływały na ten rachunek inne środki, poza dotacją. Brak dopełnienia przez Spółkę obowiązku zgłoszenia w Urzędzie Skarbowym numerów wszystkich swoich rachunków bankowych, jak również brak dopełnienia formalności w banku prowadzącym rachunek Spółki spowodował, iż doszło do zajęcia środków na tym rachunku. Strona zatem nie mogła skorzystać z ustawowego zwolnienia takich środków spod zajęcia (nad realizacją takiego zwolnieniem winien czuwać bank) i doszło do przekazania środków pieniężnych do organu egzekucyjnego. W opinii Ministra Finansów, w takim wypadku zwolnienie środków zajętych na rachunku bankowym może nastąpić, ale w trybie art. 13 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zgodnie z którym organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na ważny jego interes, może zwolnić z egzekucji określone składniki majątkowe zobowiązanego, jeżeli zobowiązany uzyskał na to zgodę wierzyciela.

Wydając zaskarżony wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny nie wziął pod uwagę specyfiki postępowania egzekucyjnego, którego celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku. Sąd ponadto nie uwzględnił charakteru przepisów egzekucyjnych. Zauważyć natomiast należy, iż z uwagi na wyłącznie wykonawczy charakter czynności organów egzekucyjnych adresowane do organów egzekucyjnych przepisy nie mogą tworzyć pola dla dokonywania ocen, organ egzekucyjny nie jest zatem uprawniony do oceniania, w przedmiotowej sprawie – czy po analizie wpływów na rachunek bankowy Strony uznać można, że był to rachunek wyodrębniony, o którym mowa w art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Niezależnie od powyższego, Minister Finansów zarzucił zaskarżonemu wyrokowi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), tj. naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez uchylenie postanowienia Ministra Finansów i poprzedzającego go postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w W. przy braku podstaw do ich uchylenia, tj. braku naruszenia przez organ nadzoru i organ odwoławczy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Minister Finansów zauważa bowiem, iż organ nadzoru i organ odwoławczy wydając swoje rozstrzygnięcia, w ramach przysługujących im uprawnień, oparły się na znajdujących się w aktach sprawy dokumentach, w szczególności pismach Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia 10 kwietnia 2007 r. nr [...] oraz z dnia 16 kwietnia 2007 r. nr [...], na odpowiedzi P. S.A. z dnia 17 kwietnia 2007 r. [...].

W związku z przedłożeniem przez Zobowiązaną (przy piśmie z dnia 5 kwietnia 2007 r., w którym Spółka wniosła skargę na czynność egzekucyjną polegająca na zajęciu jej rachunku bankowego) umowy o dofinansowaniu z budżetu państwa projektu wraz z aneksem, pismem z 10 kwietnia 2007 r. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. jako organ egzekucyjny na podstawie art. 36 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji wystąpił do banku P. S.A. z zapytaniem: czy rachunek, z którego Bank przekazał środki realizując zajęcie egzekucyjne był rachunkiem wyodrębnionym, prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji; z jakiego tytułu wpłynęły środki na ten rachunek; czy były to dotacje przyznane z budżetu państwa; czy na dzień zajęcia rachunków bankowych Spółki (tj. wpływu zajęcia do Banku) Bank był w posiadaniu dokumentacji dotyczącej umowy o dofinansowanie projektu i czy w związku z tym było zastrzeżenie, że powyższy rachunek bankowy był wyodrębniony i przeznaczony do wyłącznie do obsługi środków z dotacji z budżetu państwa oraz czy ewentualnie bank posiada inne informacje, które mogą mieć wpływ na prowadzone postępowanie egzekucyjne?

W odpowiedzi P. S.A. Oddział [...] w R. pismem z dnia 17 kwietnia 2007 r. [...] wyjaśnił, że rachunek pieniężny "K." Sp. z o.o. nie jest rachunkiem wyodrębnionych wpływów, a Bank nie był w posiadaniu dokumentacji dotyczącej umowy o dofinansowaniu projektu. Zauważyć zatem należy, iż organ egzekucyjny w sposób precyzyjny zadał pytanie dłużnikowi zajętej wierzytelności dotyczące źródła pochodzenia przekazanych kwot i kwestii wyodrębnienia rachunku na potrzeby bankowej obsługi środków z dotacji, w tym także o inne okoliczności, które mogły mieć wpływ na prowadzone postępowanie egzekucyjne.

Organy rozpatrujące sprawę opierały się na wypowiedzi Banku, a więc instytucji zaufania publicznego (pogląd taki spotkał się z szeroką aprobatą orzecznictwa – m.in. w wyroku NSA z dnia 27 stycznia 1999 r. II SA1643/98); nie miały podstaw do kwestionowania zawartych w niej informacji ani też uprawnień do ich weryfikacji.

Zauważyć zatem należy, że wykonanie zaskarżonego wyroku sprowadzało się będzie do ponownego sporządzenia przez organ egzekucyjny pytania do Banku o tej samej treści. A zatem prawidłowość postępowania organów rozpatrujących skargę Spółki Sąd uzależnił od zakresu i prawidłowości informacji udzielonych przez Bank Zobowiązanej, przy jednoczesnym braku możliwości weryfikacji przez organ nadzoru i organ odwoławczy takich informacji.

Nie do przyjęcia było stanowisko Sądu zawarte w zaskarżonym wyroku, które przerzuca ciężar wykazania, czy zajęty rachunek bankowy był rachunkiem wyodrębnionym dla potrzeb bankowej obsługi dotacji, na organy rozpatrujące skargę w trybie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Należy bowiem zauważyć, iż ciężar dowodu w tym wypadku winien leżeć po stronie podmiotu, który chce wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne.

Organ nadzoru i organ odwoławczy rozpatrując skargę Spółki podjęły wszelkie przewidziane prawem kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, ponadto w sposób wyczerpujący zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w sprawie, a zatem nie naruszyły art. 7 ani też art. 77 § 1 k.p.a. Ponadto na podstawie całokształtu materiału dowodowego organy dokonały oceny i uznały, że Spółka nie udowodniła, iż prowadzony na jej rzecz rachunek był rachunkiem bankowym do bankowej obsługi dotacji, dając wiarę dokumentom z Banku i Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Mając jednocześnie na uwadze, iż rozstrzygnięcia obu organów zawierały uzasadnienie prawne rozstrzygnięć z przytoczeniem przepisów prawa, na podstawie których były one wydane, w szczególności art. 54 § 1 w związku z art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz wskazały na jakich dowodach w swoim rozstrzygnięciu się oparły, nie naruszyły także art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2009 r. pełnomocnik Ministra Finansów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej Spółki "K." i zasądzenie na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że rozpoznawana skarga kasacyjna Ministra Finansów miała uzasadnione podstawy.

Art. 8 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.), którego wykładnia była przedmiotem kontrowersji w rozpoznawanej sprawie stanowił, że "Nie podlegają (podkr. NSA) egzekucji administracyjnej środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdujące się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji".

Należało zgodzić się z autorem skargi kasacyjnej, że art. 8 ustawy na etapie przymusowego wykonywania zobowiązań podatkowych, ogranicza zasadę pełnej odpowiedzialności podatnika (całym majątkiem) za takie zobowiązania – zapisaną w art. 26 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Jako przepis wprowadzający odstępstwa od zasady nie może być wykładany rozszerzająco.

Pojęcie dotacji zostało zdefiniowane w przepisach rzeczowo właściwych, do których WSA się nie odnosił.

Zgodnie z art. 106 ust. 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2005 r. o finansach publicznych (Dz.U. Nr 249, poz. 2104 ze zm.) dotacjami są, podlegające szczególnym zasadom rozliczania wydatki budżetu państwa przeznaczone na:

– finansowanie lub dofinansowanie: zadań z zakresu administracji rządowej oraz innych zadań zleconych jednostkom samorządu terenowego ustawami, ustawowo określonych zadań, w tym zadań z zakresu mecenatu państwa nad kulturą, realizowanych przez jednostki inne niż jednostki samorządu terytorialnego, zadań zleconych do realizacji organom pozarządowym oraz podmiotom wymienionym w art. 3 ust. 3 ustawy o działalności pożytku publicznego i wolontariacie, kosztów realizacji inwestycji – dotacje celowe;

– dofinansowanie działalności bieżącej ustawowo wskazanego podmiotu – dotacje podmiotowe;

– dopłaty do określonych wyrobów i usług, kalkulowanych według stawek jednostkowych – dotacje podmiotowe;

– realizacje programów, projektów i zadań z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 3 pkt 2, 3a i 4 – dotacje rozwojowe;

– dopłaty do oprocentowania kredytów w zakresie ustalonym w odrębnej ustawie;

– pierwsze wyposażenie w środki obrotowe nowo tworzonych zakładów budżetowych i gospodarstw pomocniczych jednostek budżetowych.

Artykuł 107 ustawy stanowi, że dotacjami celowymi są także środki przeznaczone z budżetu państwa na współfinansowanie programów realizowanych z udziałem środków, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 3, wydatkowane przez podmioty realizujące te programy, inne niż państwowe jednostki budżetowe i środki przekazywane przez jednostki, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 4 i 12, na finansowanie lub dofinansowanie zadań realizowanych przez jednostki samorządu terytorialnego oraz inne podmioty.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając zaskarżone postanowienie pominął ocenę kwestii czy środki finansowe otrzymane przez skarżącą Spółkę – przedsiębiorcę były dotacjami z budżetu państwa w rozumieniu wyżej wskazanym; czy dłużnik – Spółka tę okoliczność należycie – w świetle cytowanego przepisu wykazała.

Jednak, zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, mającym zastosowanie w sprawie na podstawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organy egzekucyjne działają na podstawie przepisów prawa.

Skoro art. 8 § 1 pkt 15 ustawy "egzekucyjnej" wyłączał spod egzekucji administracyjnej "środki pochodzące z dotacji przyznanej z budżetu państwa na określone cele i znajdującej się na wyodrębnionym rachunku bankowym prowadzonym dla obsługi bankowej dotacji" (podkr. NSA) to kwestionując skarżony akt administracyjny Sąd winien rozstrzygnąć czy konkretne środki zgromadzone na rachunku bankowym były dotacją z budżetu państwa i czy oddzielny rachunek bankowy "założony" przez podmiot gospodarczy jest tożsamy z "wyodrębnionym rachunkiem bankowym dla obsługi bankowej dotacji".

Pierwsza kwestia została przez WSA rozstrzygnięta "domyślnie" lub pominięta skoro nie zajmował się nią organ egzekucyjny. Natomiast problemu właściwego "przechowywania" środków Sąd właściwie nie rozstrzygnął. Nie można było za takie rozstrzygnięcie uznać – w aspekcie zgodności postanowienia z prawem – wysunięcie pod adresem organu egzekucyjnego zarzutu oparcia rozstrzygnięcia na lakonicznej informacji bankowej na temat "statusu" rachunku bankowego, na którym "K." sp. z o.o. gromadziła środki uzyskane z Ministerstwa Gospodarki, nawet po uzupełnieniu "historią" konkretnego rachunku. Podstawą prawną rozstrzygnięcia był, jak to wynikało ze skarżonego postanowienia art. 8 § 1 pkt 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zastosowany do określonego stanu faktycznego.

Po wywiedzeniu przez Sąd, że rachunek dla bankowej obsługi dotacji to jakikolwiek rachunek uruchomiony przez podatnika-przedsiębiorcę nie byłoby przeszkód dla żądania od tego przedsiębiorcy-dłużnika przedstawienia "historii" rachunku.

Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 203 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.