Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 185/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-04-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 54 ust. 1, ust. 2 i ust. 4, art. 59 ust. 1, ust. 2 i ust. 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1507
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Grosińska-Grzymkowska (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania do domu pomocy społecznej oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018, poz. 2096 ze zm.) – w skrócie: "k.p.a. " – art. 19 pkt 10 w zw. z art. 54 ust. l i 2, art. 56 pkt 3, art. 59 ust. 2, art. 102 ust. 1, art. 106 ust. 1, art. 107 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) – powoływanej dalej jako: "u.p.s." – oraz przepisów rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 964 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Ł. przez Z-cę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Ł. z [...] r., nr [...], o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych.

W pierwszej kolejności Kolegium wskazało, że w odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji W.K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie sprawy. Nadto w piśmie z 13 listopada W.K. podniósł, że przyjęcie go do szpitala jest bezprawne i bezzasadne. Ma wielkie oparcie w ojcu i przyjmuj systematycznie leki i zastrzyki. Tym samym neguje chęć dobrowolnego przyjęcia go DPS-u.

Następnie organ odwoławczy wyjaśnił, że postanowieniem z [...] r. Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich po rozpoznaniu sprawy z wniosku Dyrektora SP ZOZ Szpitala im. A w Ł. o umieszczenie W. K. w domu pomocy społecznej bez jego zgody postanowił stwierdzić, że istnieją przesłanki do umieszczenia w domu pomocy społecznej bez wymaganej zgody W. K..

Dalej organ II instancji wskazał, że 12 sierpnia 2019 r. do siedziby organu I instancji wpłynął wniosek wraz z dokumentacją o skierowanie W. K. do domu pomocy społecznej. Na podstawie zgromadzonej dokumentacji stwierdzono, że z uwagi na stale pogarszający się stan zdrowia (schizofrenia paranoidalna) brak możliwości zapewnienia stałej pomocy i wsparcia w środowisku, ograniczoną zdolność do samodzielnego zaspakajania elementarnych potrzeb życiowych, strona nie może samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu i wymaga stałej całodobowej opieki. Z otrzymanego wywiadu środowiskowego z 7 sierpnia 2019 r. wynika, że M.K. - ojciec W. K. - nie jest w stanie zapewnić wsparcia całodobowego jakiego ze względu na stan zdrowia strona wymaga. W opinii lekarza zawartej w treści zaświadczenia z 6 sierpnia 2019 r. wynika, że W.K. jest leczony z powodu choroby psychicznej pod postacią schizofrenii paranoidalnej. Ze względu na przewlekły, postępujący i nieodwracalny proces chorobowy rokowania nie są pomyślne. W.K. nie jest osobą zdolną do samodzielnej egzystencji i wymaga pomocy osoby drugiej całodobowo.

Opierając się na zgromadzonej dokumentacji organ I instancji uznał, że strona spełnia przesłanki uzasadniające ubieganie się o skierowanie do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych i w związku z tym wydał opisaną na wstępie decyzję. Jednocześnie, na podstawie art. 59 ust. 3 u.p.s., organ I instancji poinformował, że z uwagi na brak wolnych miejsc w domach pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w Ł., W.K. został wpisany na listę osób oczekujących na umieszczenie. Poinformowano również, że zostanie on umieszczony w następującej placówce:

1. Dom Pomocy Społecznej przy ul. B 36;

2. Dom Pomocy Społecznej przy ul. C 2/14;

3. Dom Pomocy Społecznej przy ul. D 20

Kolegium wskazało następnie, że treść art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz mnę organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Powyższe oznacza przede wszystkim, że prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego wydane w opisanym trybie ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu. Następstwem dalszym jest decyzja o umieszczeniu w takim domu.

Organ odwoławczy przytoczył treść art. 40 ust. 1, art. 54 ust. 1, ust. 2, ust. 2a i ust. 4 u.p.s., a także § 8 ust. 1 i 3 oraz § 9 rozporządzenia z dnia 23 sierpnia 2012 r. w sprawie domów pomocy społecznej i wyjaśnił, że umieszczenie w domu pomocy społecznej wymaga w pierwszej kolejności uzyskania zgody osoby mającej być w takim domu umieszczonej lub jej przedstawiciela ustawowego. Jeżeli jednak zgoda taka nie zostanie udzielona, to o skierowaniu danej osoby do domu pomocy społecznej orzeka sąd opiekuńczy, którego orzeczenie zastępuje brak zgody osoby zainteresowanej lub jej przedstawiciela ustawowego. Przy wydawaniu tego orzeczenia to na sądzie opiekuńczym spoczywa obowiązek wyjaśnienia i dokonania oceny, czy osoba mająca być umieszczoną w domu pomocy społecznej spełnia ustawowe kryteria do takiego umieszczenia nawet wbrew jej woli. To sąd opiekuńczy dokonuje zatem ustalenia, czy dana osoba wskutek choroby nie jest zdolna do zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych i nie ma możliwości korzystania z opieki innych osób oraz potrzebuje stałej opieki i pielęgnacji, a brak opieki zagraża życiu tej osoby. Skoro w rozpatrywanej sprawie wydane już zostało takie orzeczenie sądu opiekuńczego, które stało się prawomocne, to na organach administracji spoczywał już tylko obowiązek, wynikający z art. 59 ust. 1 i art. 106 ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 16 u.p.s., wydania stosownej decyzji o skierowaniu skarżącej do domu pomocy społecznej o profilu dostosowanym do jej schorzeń. Przy wydawaniu takiej decyzji organy administracji są bowiem związane orzeczeniem sądu opiekuńczego i dlatego nie mogą dokonywać samodzielnych ustaleń w tym względzie w celu podważenia prawomocności orzeczenia sądowego.

Zdaniem Kolegium, w przypadku, gdy o umieszczeniu w domu pomocy społecznej zadecydował sąd powszechny, rola organu administracji sprowadza się do wykonania orzeczenia sądu i wydania decyzji o skierowaniu/umieszczeniu w domu pomocy społecznej. Organy administracji nie mają uprawnień do dokonywania oceny (kwestionowania) prawidłowości wydanego w postępowaniu cywilnym orzeczenia sądowego.

W istniejącym stanie faktycznym, w ocenie organu II instancji zarzuty W.K., kwestionujące zasadność skierowania w domu pomocy społecznej nie mają więc znaczenia prawnego i nie mogły być uwzględnione w postępowaniu administracyjnym.

Nadto organ odwoławczy podkreślił fakt, że nawet brak woli strony do przebywania w domu pomocy społecznej nie może stanowić podstawy do odmiennego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, albowiem przepisy zezwalają w określonych wypadkach na umieszczenie osoby w domu pomocy społecznej wbrew jej woli, a taka sytuacja ma miejsce w konkretnym przypadku.

Według Kolegium powyższe nie oznacza jednak, że strona w przypadku zmiany okoliczności dotyczących jej sytuacji życiowej, nie może wystąpić do właściwego sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej.

Na ostateczną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył W.K., zarzucając niezgodność z prawem.

Skarżący podniósł, że nie może jednoznacznie stwierdzić, czy otrzymał orzeczenie Sądu Rejonowego dla Ł.-Ś. w Ł. z [...] r. w przedmiocie umieszczenia go w domu pomocy społecznej bez jego zgody.

Nadto skarżący zarzucił błędną wykładnię art. 54 u.p.s. i wskazał, że jeżeli nie wyraził zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej, to nie wolno go w nim umieścić i pozbawić wolności.

W ocenie skarżącego organy obu instancji nie wyjaśniły również, jakie czynności wchodzą w skład całodobowej opieki, których to czynności nie może wykonać jego siedemdziesięcioletni ojciec. Skarżący wyjaśnił przy tym, że jest w stanie wykonywać podstawowe czynności życia codziennego, a należy ufać, że zmiana leków poprawi stan jego zdrowia.

Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz o umorzenie postępowania administracyjnego.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ł. podtrzymało stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i w związku z tym wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) - dalej przywoływanej jako: "p.p.s.a." - sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala (art. 151 p.p.s.a.). Jednocześnie należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Ponadto, w ramach sprawowanej kontroli sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).

Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji oraz analizując dokumenty zawarte w aktach administracyjnych, Sąd nie dopatrzył się tego rodzaju uchybień, które musiałyby skutkować wyeliminowaniem z obrotu prawnego kwestionowanych rozstrzygnięć.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 54 u.p.s. osobie wymagającej całodobowej opieki z powodu wieku, choroby lub niepełnosprawności, niemogącej samodzielnie funkcjonować w codziennym życiu, której nie można zapewnić niezbędnej pomocy w formie usług opiekuńczych, przysługuje prawo do umieszczenia w domu pomocy społecznej (ust. 1). Osobę, o której mowa w ust. 1, kieruje się do domu pomocy społecznej odpowiedniego typu, zlokalizowanego jak najbliżej miejsca zamieszkania osoby kierowanej, z zastrzeżeniem ust. 2a, chyba że okoliczności sprawy wskazują inaczej, po uzyskaniu zgody tej osoby lub jej przedstawiciela ustawowego na umieszczenie w domu pomocy społecznej (ust. 2). Jednakże w przypadku gdy osoba bezwzględnie wymagająca pomocy lub jej przedstawiciel ustawowy nie wyrażają zgody na umieszczenie w domu pomocy społecznej lub po umieszczeniu wycofają swoją zgodę, ośrodek pomocy społecznej, centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, lub dom pomocy społecznej są obowiązane do zawiadomienia o tym właściwego sądu, a jeżeli osoba taka nie ma przedstawiciela ustawowego lub opiekuna – prokuratora (ust. 4 u.p.s.).

W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że w przypadku kierowania osoby do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych wbrew jej woli, to sąd opiekuńczy bada konieczność umieszczenia osoby kierowanej w tego rodzaju jednostce. Prawomocne orzeczenie sądu opiekuńczego faktycznie zastępuje zgodę osoby kierowanej i ma charakter prejudycjalny (warunkujący) dla postępowania administracyjnego. Nie jest ono jednak jednoznaczne z umieszczeniem osoby w placówce, bowiem to na organie administracyjnym spoczywa obowiązek jego wykonania poprzez wydanie decyzji o skierowaniu osoby do właściwego (odpowiedniego typu) domu (por. wyrok WSA w Białymstoku z 26 marca 2015 r., sygn. akt II SA/Bk 40/15 – orzeczenie dostępne w CBOSA).

Jak wynika z akt sprawy że postanowieniem z [...] r. Sąd Rejonowy dla Ł.-Ś. w Ł. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich po rozpoznaniu sprawy z wniosku Dyrektora SP ZOZ Szpitala im. A w Ł. o umieszczenie W. K. w domu pomocy społecznej bez jego zgody postanowił stwierdzić, że istnieją przesłanki do umieszczenia w domu pomocy społecznej bez wymaganej zgody W. K.. Zatem kwestia zaistnienia przesłanki do umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej określonego typu wbrew jego woli została już przesądzona przez właściwy do tego sąd. Powyższe orzeczenie przesądziło o potrzebie (czy nawet wręcz konieczności) skierowania, a następnie umieszczenia skarżącego w domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Orzeczenie to zastąpiło jednocześnie zgodę skarżącego, o której mowa w art. 54 ust. 2 u.p.s. Organy administracji są związane postanowieniem sądu opiekuńczego i nie mogą kwestionować tego orzeczenia w toku prowadzonego postępowania administracyjnego, a ich obowiązkiem było jak najszybsze wykonanie wspomnianego wyżej postanowienia w trybie administracyjnym i skierowanie skarżącego do odpowiedniego domu pomocy społecznej.

W związku z powyższym w niniejszym postępowaniu nie mogą podlegać ocenie argumenty, że skarżący jest w stanie samodzielnie funkcjonować wyłącznie pod opieką ojca, bez konieczności umieszczania go w domu pomocy społecznego określonego typu. Również argumenty podważające prawidłowość wydania postanowienia sądu nie mogą być podnoszone w postępowaniu w przedmiocie skierowania skarżącego do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych. Jak słusznie natomiast podkreślił organ II instancji w przypadku zmiany okoliczności dotyczących sytuacji zdrowotnej skarżącego, może on wystąpić do właściwego sądu opiekuńczego o zmianę orzeczenia o umieszczeniu w domu pomocy społecznej.

Należy jednak pamiętać, że w świetle przepisów art. 59 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 u.p.s. decyzja o skierowaniu W. K. do domu pomocy społecznej nie jest jeszcze równoznaczna z umieszczeniem go w tej jednostce. Jest to bowiem rozstrzygnięcie dokonujące wstępnej kwalifikacji jaki typ domu pomocy społecznej jest dla niego odpowiedni z uwagi na posiadane schorzenie. Natomiast dopiero decyzja o umieszczeniu skarżącego w konkretnej placówce będzie wiązała się z obowiązkiem stawienia się we wskazanej placówce w ustalonym terminie przyjęcia. Jednak jak wynika ze skierowanego do W. K. powiadomienia organu I instancji z 11 października 2019 r. z uwagi na brak wolnych miejsc w domach pomocy społecznej dla osób przewlekle psychicznie chorych w Ł. skarżący został wpisany na listę osób oczekujących na umieszczenie. Przewidywany termin wydania decyzji o umieszczeniu skarżącego w odpowiedniej placówce wyznaczony został na 2024 rok z zastrzeżeniem, że termin ten może ulec zmianie.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a, orzekł jak w sentencji.

dc