Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1998/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-01-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6035 Opłaty i kary za przejazd pojazdem nienormatywnym
Hasła tematyczne: Transport
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 13g , art. 40c, art. 41,
journal: Dz.U. 2007 nr 19 poz 115
law: Ustawa z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Śliwińska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 stycznia 2013 r. sprawy ze skargi D. J. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2012 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Głównego Inspektora Transportu Drogowego na rzecz skarżącego D. J. kwotę 1335 (jeden tysiąc trzysta trzydzieści pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

D. J. (dalej też jako skarżący, strona) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] lipca 2012 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] maja 2012 r. nr [...] o nałożeniu kary pieniężnej w wysokości 44 500,- złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia.

Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98 ze zm) – dalej jako "k.p.a.", art. 13g ust. 1, ust. la, ust. Ib pkt 1, ust. 2, art. 40c ust. 1, art. 41 ust. 4, 5 i 6 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych (Dz. U. z 2007 r. Nr 19, poz. 115 ze zm., Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1321) – dalej jako "udp", lp. 6 pkt 5 lit. d) i e), lp. 6 pkt 7 lit. d) i e), lp. 9 pkt 11 lit. b) załącznika nr 2 do udp oraz art. 64 ust. 1ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2005 r. Nr 108, poz 908 ze zm., Dz. U. z 2011 r. Nr 222, poz. 1321)- dalej jako "prd", art. 5 ust. 2 w zw. z art. 8 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz. 1321).

Podstawę faktyczną rozstrzygnięcia organu I instancji stanowiło ustalenie w czasie kontroli pojazdu marki [...] o nr [...] wraz z naczepą marki [...] nr rej [...], którym kierował J. C. przeprowadzonej w dniu [...] listopada 2011 r. na drodze wojewódzkiej nr [...] w miejscowości [...] przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi na drogach, na których dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 8 t . Stwierdzono:

nacisk 12,72 t na pojedynczej osi napędowej pojazdów silnikowych - przekroczenie o 4,72 t,

nacisk 30,61 t na potrójnej osi pojazdów silnikowych, przyczep i naczep przy odległości pomiędzy osiami składowymi nie większej niż 1,3 m - przekroczenie o 11,11 t,

przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego zespołu złożonego z pojazdu i przyczepy zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. łączna masa zespołu pojazdów 49,47 t - przekroczenie dmc o 7,47 t,

Organ I instancji ustalił, ze przewoźnik nie miał przy tym zezwolenia na przejazd pojazdem nienormatywnym. Powyższe ustalenia oparto na protokóle kontroli nr [...]. W toku kontroli kierowca pojazdu J. C. został przesłuchany w charakterze świadka.

Strona zawiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego w piśmie z dnia [...] listopada 2011 r., korzystając z pouczenia o treści art. 10 § 1 k.p.a., złożyła wyjaśnienia i dowody. Jednocześnie podnosiła, że w dniu [...] listopada zostały poddane kontroli dwa pojazdy należące do jej firmy. Wskazywała, że jako przewoźnik związany z firma [...] nie miała wpływu na dokonanie załadunku, który odbywał się na "polu" ładowarkami firmy [...], a pojazdy przed wyjazdem nie zostały zważone. Podnosiła, że kierowcy zatrudnieni w jej firmie w tym poddani kontroli w dniu [...] listopada 2011 r. otrzymali i podpisali w dniu [...] listopada 2010 roku informacje o zakazie przeładowywania masy całkowitej pojazdów. Powoływała się na podstawę do umorzenia postępowania wskazując zaistnienie okoliczności z art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2011, nr 222, poz. 1321). Załączyła jako dowód "informację" skierowaną przez właściciela firmy, podpisaną przez trzech kierowców, w tym J. C. o zakazie przeładowywania masy całkowitej pojazdów. Do akt została dołączona umowa z Przedsiębiorstwem [...] z siedzibą w [...], na podstawie której realizowano przewozy na trasie [...] -budowa autostrady [...] oraz dokumentację przewozów realizowanych w dniach [...] -[...] listopada 2011 r. przez pojazdy strony.

[...] Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] maja 2012 r. nałożył na stronę karę pieniężną w wysokości 44 500,- złotych za przejazd pojazdem nienormatywnym bez zezwolenia. Stwierdził, że wziął pod uwagę zeznania kierowcy przesłuchanego w trakcie kontroli, że załadunku dokonał pracownik punktu przeładunkowego, a kontrolę masy wykonano na wadze będącej na wyposażeniu placu. Kierowca zeznał, że w dniu kontroli zlekceważył polecenie właściciela przedsiębiorstwa, aby nie prowadzić przewozów pojazdami o zbyt dużej masie. Organ I instancji stwierdził, że przeanalizował przepis art. 5 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 roku o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z roku 2011 Nr 222, poz. 1321), a także przepis art. 13g ust. Ib udp i uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki do umorzenia prowadzonego postępowania. Ocenił, że zgodnie z treścią paragrafu 7 umowy [...] z dnia [...] kwietnia 2000 roku całkowitą odpowiedzialność za ilość i jakość przewożonego materiału od momentu jego załadunku do momentu rozładowania przyjął na siebie D. J. właściciel firmy PHU [...]. Z przedstawionych w toku postępowania faktur wynika natomiast, że podstawą do rozliczeń finansowych pomiędzy firmami PHU [...] D. J. a [...] Sp. z o.o., współpracujących ze sobą na podstawie umowy [...], były ilość przewiezionego ładunku, którą mnożono przez ustaloną pomiędzy zainteresowanymi podmiotami stawkę, a zawarty w dniu [...] czerwca 2011 roku aneks nie był stosowany w stosunku do kontrolowanych przewozów. Powyższe dowodzi, że kontrolowany przedsiębiorca miał wpływ na powstanie stwierdzonych naruszeń. Nie zadbał on, by w zawartej umowie z firmą załadowczą zawarto zapisy uniemożliwiające dokonywanie załadunków w sposób powodujący przekroczenie dopuszczalnych mas i nacisków na osie pojazdów. Oceniając zaś treść przedstawionych faktur stwierdził, że w interesie przewoźnika było przewiezienie jak największej ilości materiałów jednym kursem, gdyż nie ilość kursów, a ilość przewiezionego materiału była podstawą uzyskania przychodu. Zdaniem organu I instancji, na rozstrzygnięcie nie może mieć wpływu także zeznanie kierowcy, który stwierdził, że zakazano mu wykonywania przewozów ponadnormatywnych oraz przedstawiony dokument "informacja dla kierowcy". Uznał, że samo wydanie kierowcom polecenia nie wykonywania przewozów pojazdami o masach przekraczających dopuszczalne nie może skutkować przeniesieniem odpowiedzialności za wykonywanie takich przewozów jedynie na nich. Wydanie polecenia bez stworzenia skutecznego i rzeczywistego systemu nadzoru nad jego wypełnieniem jest dowodem na godzenie się przedsiębiorcy z powstaniem ewentualnych naruszeń obowiązujących w tej dziedzinie przepisów.

W odwołaniu strona wnosiła o uchylenie zaskarżonej decyzji. Podnosiła, że kontrolowany kierowca nie został pouczony o prawie do drugiego ważenia pojazdu. Zarzuciła, że konstrukcja protokołu kontroli pozwala na dowolne dobieranie danych do konkretnej kontroli, gdyż pierwsza strona opatrzona jest datą i numerem, a kolejne nie są powiązane identyfikacją z pierwszą. Ponadto, postępowanie powinno być umorzone na podstawie art. 5 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw, gdyż przedsiębiorca nie godził się i nie miał wpływu na powstanie naruszenia.

Utrzymując w mocy zaskarżoną decyzje organ odwoławczy nie dopatrzył się podstaw do uwzględnienia odwołania. Wskazał na prawne podstawy odpowiedzialności przedsiębiorcy i stan faktyczny sprawy, który jednoznacznie, zdaniem organu II instancji, nie pozwala na zwolnienie go od odpowiedzialności. Odnosząc się do zarzutów wskazał m.in., że miejsce, gdzie przeprowadzono czynności kontrole legitymuje się protokołem z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku do ważenia pojazdów z dnia [...] października 2011 r. Pojazd został zważony przy pomocy stacjonarnej wagi do pomiarów dynamicznych [...] o nr fabrycznym [...]. Waga ta w dniu kontroli legitymowała się ważnym świadectwem legalizacji ponownej wydanym przez Naczelnika Obwodowego Urzędu Miar w [...] z datą ważności do dnia [...] października 2013 r. Powyższe dokumenty zostały okazane kontrolowanemu przed dokonaniem ważenia. Kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów oraz o przysługujących mu uprawnieniach. Pojazd zważono jednokrotnie, kierowca nie wnosił o ponowne ważenie. Odnosząc się do kwestii nie przeprowadzenia podczas kontroli drugiego ważenia, organ odwoławczy wyjaśnił, że jest ono przeprowadzane jedynie na wniosek kontrolowanego kierowcy, a uprawnienie to nie wynika z obecnie obowiązujących regulacji prawnych, lecz z regulaminu wewnętrznego Inspekcji Transportu Drogowego. Podstawą do stwierdzenia naruszeń mogą już być wyniki pierwszego ważenia. Stąd wywiódł, że cała procedura ważenia odbyła się prawidłowo, za pomocą zalegalizowanego przyrządu pomiarowego przez kompetentny organ, a jej wyniki są w pełni wiarygodne. Wskazał, że protokół kontroli, jako podstawowy dowód w sprawie, sporządzony przez organ kontrolny, ale przy współudziale kontrolowanego, z zapewnieniem możliwości przedstawienia przez kontrolowanego własnej wizji zdarzeń, jest w rozumieniu art. 76 § 1 k.p.a. jest dokumentem urzędowyrn, który został “sporządzony w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowi dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone". Protokół kontroli stanowi podstawę do wydania decyzji. Podkreślił, że postępowanie kontrolne ma charakter uproszczony, natomiast samą procedurę kontroli drogowej i podstawę do przeprowadzenia kontroli określają przepisy ustawy o transporcie drogowym i aktu wykonawczego - rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie kontroli przewozu drogowego z dnia 2 września 2009 r. (Dz.U. 2009 nr 145 poz. 1184). Kontrola drogowa przeprowadzana jest na podstawie przepisów art. 68 - 74 ustawy o transporcie drogowym. Kierowca podczas kontroli jest faktycznie jedynym reprezentantem przedsiębiorcy. Stwierdził, że protokół kontroli sporządzany przez kontrolującego to dokument generowany przez system komputerowy. Jakkolwiek nie posiada on numeracji stron, to po jego sporządzeniu przedstawiany jest kontrolowanemu do zapoznania się z jego treścią. Ponadto, integralną część protokołu kontroli stanowi załącznik do protokołu, który zawiera informacje do jakiego protokołu odnosi się opis stwierdzonych naruszeń. Protokół wraz z załącznikiem jest sporządzany w dwóch egzemplarzach, jeden z nich otrzymuje kontrolowany kierowca. W przypadku wszczęcia postępowania administracyjnego, organ I instancji wraz z zawiadomieniem przesyła również kopię proiokołu kontroli wraz z załącznikiem i tak tez było w przedmiotowej sprawie, o czym świadczy treść zawiadomienia z dnia [...] listopada 2011 r. Organ odwoławczy wskazał m.in., że ustawodawca przyjął założenie, iż wiarygodny materiał dowodowy w tak uproszczonym postępowaniu, jakim jest kontrola drogowa pojazdu, można zgromadzić jedynie "na gorąco" w trakcie wykonywanych czynności kontrolnych. Duża odpowiedzialność ciąży również na kontrolowanym, by w sposób czynny uczestniczył w czynnościach kontrolnych i na bieżąco zgłaszał zastrzeżenia i uwagi, które następnie winny być wpisane do protokołu. Tylko w ten sposób można bowiem ustalić wiarygodny stan faktyczny, znajdujący odzwierciedlenie w protokole, a w przypadku stwierdzenia naruszeń przepisów, będący podstawą do sporządzenia decyzji administracyjnej. Obecny przy kontroli kierowca nie wskazywał, jakoby w trakcie pomiarów doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości, podpisał protokół nie wnosząc żądnych uwag. Stwierdził, że obalenie ustaleń protokołu kontroli wymaga przedstawienia przez stronę jakichkolwiek dowodów. Strona nie przedstawiła ani w toku postępowania, ani w odwołaniu, żadnych dowodów, czy okoliczności mogących podważyć ustalenia poczynione przez organ kontrolny. Organ odwoławczy nie stwierdził, by zaistniały postawy do uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności na stwierdzone naruszenie, na podstawie art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz 1321), który w dniu 18 października 2011 r. wszedł w życie. W rozpatrywanym przypadku przewożono wapień, a kontrola obok przekroczenia dopuszczalnych nacisków osi wykazała również przekroczenie dopuszczalnej masy całkowitej, zatem uznał, że przepis nie znajduje zastosowania. W zakresie ustalenia "należytej staranności" czy "braku wpływu" należało posiłkować się regulacjami zawartymi w Kodeksie cywilnym. Wskazał m.in., że do podstawowych obowiązków przewoźnika w zakresie wykazania "należytej staranności" należy bezwzględnie sprawdzenie przed wyjazdem na drogi publiczne, czy pojazd nie narusza dopuszczalnych norm. Ze względu na to, że przewoźnik jest profesjonalistą w zakresie przewozu, nie powinien jedynie przyglądać się czynnościom ładunkowym nadawcy (załadowcy), ale współdziałać z nim w taki sposób, aby dzięki jego kwalifikacjom czynności te zostały wykonane w sposób prawidłowy, tj. aby nie doszło do przekroczenia dopuszczalnych norm. Natomiast odnośnie terminu "braku wpływu" pomocniczo posłużył się wykładnią dokonywaną przez orzecznictwo Sądów Administracyjnych w zakresie art. 92a ust. 4 ustawy o transporcie drogowym, uchylonym dnia 1 stycznia 2012 r. W szczególności to przedsiębiorca powinien udowodnić powyższe okoliczności, przedkładajac dowody na okoliczności objęte hipotezami omawianych wyżej przepisów, że nie miał wpływu na powstanie naruszenia prawa przez kierowcę pojazdu lub, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń bądź okoliczności, których skarżący nie mógł przewidzieć. Sytuacja taka ma miejsce, gdy wyłączną winą za powstanie naruszenia ponosi osoba trzecia lub gdy naruszenie prawa jest wynikiem okoliczności całkowicie niezależnych od przewoźnika. Przedsiębiorca musi wykazać, że dołożył należytą staranność tzn. uczynił wszystko czego można od niego rozsądnie wymagać organizując przewóz, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności lub nadzwyczajnych zdarzeń doszło do naruszenia prawa.

Organ odwoławczy ocenił, że strona w toku postępowania, ani na etapie odwoławczym nie przedstawiła żadnych dowodów wskazujących, że dochowała należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem oraz nie miała wpływu na powstanie naruszenia. Wskazać, że już sama treść umowy [...] na wykonanie usługi transportowej zawartej pomiędzy Przedsiębiorstwem [...] Sp. z o.o. w [...] zwanym jako "zleceniodawca", a D. J. zwanym "zleceniobiorca" w § 2 wskazywała, iż to zleceniobiorca ponosi całkowitą odpowiedzialność za ilość i jakość przewożonego materiału. Organ II instancji ocenił, że treść zgłaszanych przez stronę wyjaśnień nie daje możliwości uwolnienia się podmiotu wykonującego przejazd od odpowiedzialności, gdyż brak wpływu na powstanie naruszenia musi realnie zaistnieć. Nie wystarczy tylko zakwestionować swojej odpowiedzialności. Wskazane w zebranym materiale dowodowym okoliczności popełnienia zarzucanych naruszeń przekroczenia dopuszczalnego nacisku osi na drodze, na której dopuszczony jest ruch pojazdów o naciskach osi do 8 t dla pojedynczej osi napędowej pojazdów silnikowych, potrójnej osi pojazdów silnikowych, przyczep i naczep przy odległości pomiędzy osiami składowymi nie większej niż 1,3 m, oraz dopuszczalnej masy całkowitej pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu i przyczepy zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. były okolicznościami, które podmiot wykonujący przejazd powinien był przewidzieć i nie dopuścić do ich zaistnienia.

Na powyższą decyzję strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie zasad ogólnych sprecyzowanych w Rozdziale 3 - art. 6, 7, 8, 9, a także art. 68 § 1 i 2, art. 75, 77 § 1 i 80 k.p.a., ponadto naruszenie art. 5 ust.2 pkt.1 ppkt. a) i b) - ustawy o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw. Podnosił m.in., że dokument mający cechy dokumentu samoistnego, jakim jest załącznik do protokołu kontroli zawierający wyniki ważenia pojazdu nie ma żadnych cech identyfikujących kiedy czynność ważenia była wykonana, jakiego samochodu dotyczy i jakim urządzeniem ( z podaniem jego cech identyfikacyjnych) została wykonana. Jeśli wyniki są generowane automatycznie i powstaje tabela z danymi to tym bardziej co najmniej, wskazane wyżej elementy powinny być określone na tym dokumencie - z zaznaczeniem jakiego protokołu kontroli ten dokument dotyczy. Załącznik do protokołu kontroli jest oznaczony tylko na jednej stronie, na pozostałych nie.

W odpowiedzi na skargę Główny Inspektor Transportu Drogowego podtrzymał stanowisko wnosząc o oddalenie skargi podtrzymując argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Oznacza to, że sądy administracyjne sprawują kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i procesowym.

Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej też jako P.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę pod tym kątem Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja i utrzymana nią w mocy decyzja I instancji naruszają przepisy postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wątpliwości Sądu budzi prawidłowość oceny materiału dowodowego. Zgodnie bowiem z art. 80 K.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Na wstępie wskazać należy, że nie ulega wątpliwości, że na skarżącym jako przewoźniku ciążą obowiązki, których niezachowanie powoduje odpowiedzialność administracyjną na podstawie art. 13g ust. 1, ust. la, ust. Ib pkt 1, ust. 2, art. 40c ust. 1, art. 41 ust. 4, 5 i 6 udp i w zależności od wyników ważenia pojazdu i stwierdzonych przekroczeń dopuszczalnych norm nacisku na osiach i dopuszczalnej masy pojazdu ustalana jest wysokość kary pieniężnej określona stosownie w załączniku nr 2 do udp.

W myśl art. 13g ust. 1 udp za przejazd pojazdów nienormatywnych bez zezwolenia określonego przepisami o ruchu drogowym lub niezgodnie z warunkami podanymi w zezwoleniu wymierza się karę pieniężną w drodze decyzji administracyjnej. Powyższą karę, w myśl art. 13g ust. Ib pkt 1, nakłada się na podmiot wykonujący przejazd. Zgodnie z art. 40c w przypadku stwierdzenia, że pojazd przekracza dopuszczalna masę całkowitą, naciski osi, wymiary lub przejazd pojazdu odbywa się bez zezwolenia wymaganego przepisami o ruchu drogowym, inspektor Inspekcji Transportu Drogowego ma prawo wymierzenia i pobrania kary pieniężnej. Stosownie do art. 41 ust. 4 i 5 udp wykaz dróg krajowych, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi napędowej do 11,5 t oraz wykaz dróg krajowych i dróg wojewódzkich, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 10 t, ustalone zostały rozporządzeniami Ministra Infrastruktury z dnia 14 lipca 2010 r. (odpowiednio: Dz. U. Nr 138, poz. 932 i poz. 933 ze zm.). Droga wojewódzka nr [...] nie została w nich wymieniona, w związku z czym zastosowanie znajduje art. 41 ust 6, w myśl którego drogi inne niż określone na podstawie ust. 4 i 5 stanowią sieć dróg, po których mogą poruszać się pojazdy o dopuszczalnym nacisku pojedynczej osi do 8 t.

Odnosząc uzyskane wyniki ważenia do obowiązujących norm należy wskazać, że w przypadku potrójnych osi napędowych pojazdów silnikowych, przyczep i naczep, przy odległości pomiędzy osiami składowymi większej niż 1,3 m dopuszczalna jest maksymalna suma nacisków osi do 19,5 t, zgodnie z zapisem Ip. 6 pkt 5 załącznika nr 2 udp. W załączniku tym określone są wysokości kar pieniężnych, o których mowa w powołanym wyżej art. 13g ust. 1 udp za przekroczenie dopuszczalnej masy oraz dopuszczalnych nacisków osi na drogach.

W przypadku pojazdu członowego lub zespołu złożonego z pojazdu silnikowego i przyczepy zarejestrowanych po raz pierwszy przed dniem 13 marca 2003 r. – jak w przypadku kontrolowanego pojazdu - dopuszczalna masa całkowita mogła wynosić do 42,0 t włącznie, w myśl lp. 9 pkt 11 załącznika nr 2 do udp. W załączniku tym określone są wysokości kar pieniężnych, o których mowa w powołanym wyżej art. I3g ust. 1, za przekroczenie dopuszczalnej masy oraz dopuszczalnych nacisków osi na drogach.

Postępowanie kontrolne ma charakter uproszczony. Samą procedurę kontroli drogowej i podstawę do przeprowadzenia kontroli określają przepisy art. 68 - 74 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz.U.2007.125.874 j.t. ze zm.) – w wersji obowiązującej w dniu kontroli i aktu wykonawczego - rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie kontroli przewozu drogowego z dnia 2 września 2009 r. (Dz.U. 2009 nr 145 poz. 1184).

Jak słusznie wskazał organ odwoławczy, okazano kontrolowanemu kierowcy przed dokonaniem ważenia zarówno protokół z pomiaru pochylenia terenu na stanowisku ważenia pojazdów, świadectwo legalizacji stacjonarnej wagi do pomiarów dynamicznych i kierowca został również poinformowany o sposobie przeprowadzania pomiarów, najeżdżania na wagę.

Pierwszą istotną kwestią jest, że uzyskane wyniki ważenia pojazdu znacznie przekraczały dopuszczalne normy, a mimo to kontrolujący nie uznali za stosowne – w ramach uprawnień przysługujących kontrolowanemu kierowcy - pouczenia go o możliwości wnioskowania o powtórne ważenie. Z tego względu – w ocenie Sądu - brak takiego pouczenia kierowcy nie uprawnia organu do wyciągania wniosków negatywnych dla strony, na którą w konsekwencji nałożona została kara w wysokości 44 500 zł. Nie można bowiem budować argumentacji, a wręcz podkreślać uzasadnienia dla nałożenia kary na przedsiębiorcę, poprzez konkluzję, że jego kierowca nie wnosił o weryfikację ważenia. Po pierwsze: o takiej możliwości kierowca nie został pouczony. Po drugie: sam kierowca akceptował wyniki ważenia, bo mimo zakazu pracodawcy, zaryzykował świadomie przejazd przeładowanym pojazdem.

Drugą istotną kwestią jest materiał dowodowy podlegający ocenie organów administracji, jak to nazywa organ: zgromadzony "na gorąco", czyli w trakcie wykonywanych czynności kontrolnych. Wbrew wywodom organu materiałem tym są nie tylko wyniki ważenia i protokół kontroli zawierający sformułowanie, że kierowca nie wniósł doń żadnych uwag. W ocenie Sądu, nie musiał wnosić uwag do protokółu kontroli w sytuacji, gdy w ramach kontroli został przesłuchany w charakterze świadka, a jego zeznania złożone po pouczeniu o odpowiedzialności w trybie art. 233 § 1 kodeksu karnego stanowią materiał dowodowy w sprawie - uzyskany na równi "gorąco" co wyniki ważenia włączone jako załącznik do protokółu kontroli.

Jednakże ocena przez organy obu instancji materiału dowodowego, jakim są zeznania świadka J. C., budzi uzasadnione wątpliwości co do jej rzetelności i wiarygodności. Z jednej strony bowiem organ odwoławczy, a wcześniej w podobnym duchu organ I instancji wskazuje, że "duża odpowiedzialność ciąży również na kontrolowanym, by w sposób czynny uczestniczył w czynnościach kontrolnych i na bieżąco zgłaszał zastrzeżenia i uwagi, które następnie winny być wpisane do protokołu. Tylko w ten sposób można bowiem ustalić wiarygodny stan faktyczny (...) Obecny przy kontroli kierowca nie wskazywał, jakoby w trakcie pomiarów doszło do jakichkolwiek nieprawidłowości, podpisał protokół nie wnosząc żądnych uwag".

Z drugiej strony, w toku kontroli organ dopuszcza "na gorąco" (czyli bez obecności strony) dowód z zeznań kierowcy jako świadka, co oznacza rygor odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania, dowiaduje się z nich jakie de facto przyczyny spowodowały wyjazd przeciążonego pojazdu. I co niezrozumiałe, ostatecznie dowód z zeznań świadka całkowicie pomija, podkreślając znacząco, że kierowca nie wniósł uwag do protokółu kontroli. Tymczasem należy podkreślić, że w tych zeznaniach kierowca poinformował organ zarówno o zakazie pracodawcy przeładowywania pojazdów, jak i o samodzielnym podjęciu decyzji o zrealizowaniu tego przewozu mimo świadomości wiezienia w dniu kontroli zbyt ciężkiego ładunku, co nie miało miejsca dnia poprzedniego.

Jak się ma zatem twierdzenie organu o odpowiedzialności ciążącej na kontrolowanym kierowcy, potrzeba czynnego uczestnictwa kierowcy w czynnościach kontrolnych – co wszak miało miejsce poprzez zeznania kierowcy jako świadka – do ostatecznej oceny jego zeznań – co istotne – w konfrontacji z innymi dowodami złożonymi przez stronę już po wszczęciu postępowania administracyjnego.

Nie można bowiem pominąć, że organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, co wynika wprost z art. 80 K.p.a. Oznacza to, że prawo zapewnia stronie czynny udział w postępowaniu, po to, aby ta dowodząc swych praw dowodziła również okoliczności stanowiących ich podstawę. Strona nie zrezygnowała z tego uprawnienia, nie przerzuciła całego ciężaru dowodowego na organ, skoro nie godziła się na ustalenia poczynione w protokole kontroli przypisujące jej odpowiedzialność administracyjną.

Należy w szczególności zwrócić uwagę, że strona po wszczęciu postępowania administracyjnego skoncentrowała się na wykazaniu poprzez złożone dowody, że w stosunku do niej zachodzi sytuacja przewidziana przez ustawodawcę art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz. 1321), który wszedł w życie w dniu 18 października 2011 r., czyli przed datą przedmiotowej kontroli.

Przepis ten stanowi, że:

Art. 5. 1. Do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

2. Postępowanie administracyjne w sprawie nałożenia kary pieniężnej dotyczącej przejazdu pojazdu nienormatywnego, prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, umarza się wobec podmiotu wykonującego przejazd, jeżeli:

1) okoliczności sprawy i dowody wskazują, że podmiot wykonujący przejazd:

a) dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem,

b) nie miał wpływu na powstanie naruszenia, lub

2) rzeczywista masa całkowita pojazdu nienormatywnego nie przekracza dopuszczalnej wielkości lub wielkości określonej w zezwoleniu na przejazd pojazdu nienormatywnego, a przekroczenie dotyczy wyłącznie nacisku osi pojazdu przy przewozie ładunków sypkich oraz drewna.

Przepis ten wyłącza odpowiedzialność przedsiębiorcy w przypadku zaistnienia jednego z dwóch stanów faktycznych opisanych w ust. 2 pkt 1 i pkt 2.

W ocenie Sądu, wbrew ocenie obu organów, strona wykazała, że jako pracodawca wymagała od kierowców przestrzegania prawa. Kierowcy zatrudnieni przez skarżącego, w tym kierowca J. C. potwierdzili własnoręcznym podpisem wydany pisemnie w dniu [...] listopada 2010 r. zakaz przeładowania masy całkowitej zespołów pojazdów powyżej tonażu wyszczególnionego w dowodzie rejestracyjnym, zakaz przekraczania dopuszczalnych nacisków na osi na odpowiednich drogach.

Co istotne, a uszło uwadze organów, dokument ten pozostaje w logicznym związku z zeznaniami kontrolowanego kierowcy jako świadka.

W ocenie Sądu, odmiennej ocenie podlega także umowa z dnia [...] kwietnia 2000 r. nr [...] na przewóz masy bitumicznej, betonowej, materiałów kamiennych i sypkich na budowach firmy "[...]" – będącą załadowcą tych materiałów. Określona bowiem w § 2 odpowiedzialność skarżącego za ilość i jakość przewożonego materiału dotyczy, co wynika z zapisu tego punktu, jego ubytku podczas transportu lub obniżenia jakości przez zbyt duży spadek temperatury masy.

Kontrahent skarżącego oznaczył tę odpowiedzialność od momentu załadunku, jakiego wszak sam dokonywał, do momentu rozładunku.

Nadto, jak wynika z aneksu nr 10 do umowy nr [...] z dnia [...] czerwca 2011 r. – a sporny transport był realizowany [...] listopada 2011 r. – skarżący miał ustaloną stałą stawkę 291 zł netto za jeden kurs przewiezionego kruszywa. Wbrew zatem ustaleniom organu skarżący nie miał żadnego interesu gospodarczego, by zlecać kierowcom przewozy przekraczające dopuszczalne normy.

Powyższe dowody oznaczają, że zupełnie nieuprawniona jest ocena organu odwoławczego stanowiąca w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że "Strona nie przedstawiła ani w toku postępowania, ani w odwołaniu, żadnych dowodów, czy okoliczności mogących podważyć ustalenia poczynione przez organ kontrolny". Powyższa ocena pozostaje w całkowitym oderwaniu od stanu faktycznego i powołanych wyżej dowodów i narusza zarówno art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. jak i art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz. 1321), który obowiązywał zarówno w dacie kontroli, wszczęcia postępowania jak i wydania obu zaskarżonych decyzji.

Należy podkreślić, że obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów, wyrażoną w art. 80 k.p.a. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny. Po pierwsze, opierać się należy na materiale dowodowym zebranym przez organ, z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w przepisach prawa. Po drugie, ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego i po trzecie, organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, z zastrzeżeniem ograniczeń dotyczących dokumentów urzędowych, które mają na podstawie art. 76 § 1 k.p.a. szczególną moc dowodową. Organ może odmówić wiary określonym dowodom, jednakże dopiero po wszechstronnym ich rozpatrzeniu, wyjaśniając przyczyny takiej ich oceny. Po czwarte, rozumowanie, w wyniku którego organ ustala istnienie okoliczności faktycznych, powinno być zgodne z zasadami logiki.( tak WSA w Poznaniu w wyroku z dnia 29 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 1236/11)

O ile protokół kontroli jest istotnym dowodem w sprawie, to jego ustalenia , tym bardziej oceniane w oderwaniu od innych dowodów, pozostają poza przesłankami o których mowa w art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw.

Zdaniem Sądu, wbrew ocenie organu, przedsiębiorca udowodnił okoliczności o których mowa w art. art. 5 ust. 2 pkt 1 a i b ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz. 1321), przedkładajac dowody na okoliczności objęte hipotezami omawianych wyżej przepisów, że dochował należytej staranności w realizacji czynności związanych z przejazdem i nie miał wpływu na powstanie naruszenia prawa przez kierowcę pojazdu.

W ocenie Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy przedsiębiorca wykazał, że dołożył należytej staranności, czyli uczynił wszystko czego można od niego rozsądnie wymagać przy organizowaniu przewozów kruszywa w okolicznościach budowy autostrady, a jedynie wskutek niezależnych okoliczności tego jednego przewozu, nie miał wpływu na samodzielną decyzję kierowcy w zakresie jego zrealizowania. Przedstawione przez skarżącego w toku postępowania wymienione wyżej dowody wraz z dowodem z zeznań kierowcy przesłuchanego w charakterze świadka "na gorąco" w czasie kontroli, stanowią logiczny i wzajemnie korespondujący ze sobą materiał dowodowy, który należy ocenić odmiennie niż dokonał tej oceny organ.

W konsekwencji oznacza to błędną ocenę przez organy materiału dowodowego, co oznacza mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., a co za tym idzie mające wpływ na wynik sprawy niezastosowanie przepisu prawa materialnego, co pociąga za sobą naruszenie art. 5 ust. 2 pkt 1 a i b ustawy z dnia 18 sierpnia 2011 r. o zmianie ustawy — Prawo o ruchu drogowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2011 r. Nr 222, poz. 1321).

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji weźmie pod uwagę powyższą ocenę, bowiem na mocy art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit c p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygając o wstrzymaniu wykonania decyzji organów obu instancji do czasu uprawomocnienia się wyroku, Sąd oparł się na dyspozycji przepisu art. 152 P.p.s.a., zaś o kosztach postępowania orzekł po myśli art. 200 i 205 P.p.s.a.