Wyrok NSA, sygn. akt OSK 783/04
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2005-03-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Infrastruktury
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 27
journal: Dz.U. 1997 nr 115 poz 741
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.
article: art. 233
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Zmiana strony umowy, jaką jest umowa spółki cywilnej, absolutnie nie może być alternatywną formą przeniesienia prawa użytkowania wieczystego.

TEZY

Zmiana strony umowy, jaką jest umowa spółki cywilnej, absolutnie nie może być alternatywną formą przeniesienia prawa użytkowania wieczystego.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Elżbieta Stebnicka(spr.), Sędziowie NSA Andrzej Jurkiewicz, Jan Paweł Tarno, Protokolant Łukasz Celiński, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2005 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Anny i Krzysztofa Ł. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 stycznia 2004r. sygn. akt I SA 1190/02 w sprawie ze skargi Anna i Krzysztofa Ł. na decyzję Prezesa Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 kwietnia 2002 r. (...) w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r. orzekającej o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 stycznia 2004 r. oddalił skargę Anny i Krzysztofa Ł. złożoną na decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z dnia 26 kwietnia 2002 r., którą została utrzymana w mocy decyzja Wojewody (...) z dnia 7 listopada 2001 r. stwierdzająca nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r. orzekającej o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S., oznaczonej jako działka nr 387/7 w prawo własności na rzecz Anny i Krzysztofa Ł.

W uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny podniósł, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S., której dotyczy postępowanie nadzorcze, winna uwzględniać stan faktyczny i prawny istniejący w dacie jej wydania. W dacie wydania decyzji tj. w dniu 10 kwietnia 1998 r. przepis art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 791 ze zm./ stanowił, że przepisy tej ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem jej ogłoszenia i złożą wniosek o przekształcenie do dnia 31 grudnia 2000 r.

Anna Ł. nie nabyła prawa użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. przed dniem 9 października 1997 r. Fakt nabycia przez Krzysztofa Ł. prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości wraz z Arkadiuszem G. jako wspólników spółki cywilnej "F." na zasadzie wspólności wspólników spółki cywilnej /akt not. z dnia 10 maja 1995 r./ nie oznacza, że prawo to weszło do majątku wspólnego skarżących. Majątek spółki cywilnej jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter wspólności łącznej. Dlatego do stosunków majątkowych wspólników spółki cywilnej nie mają zastosowania przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przystąpienie Anny Ł. do spółki cywilnej "F." w miejsce Arkadiusza G. z dniem 12 sierpnia 1996 r., nie spowodowało, że z tą datą Anna Ł. nabyła prawo użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości. Obowiązujący w dacie przystąpienia do spółki Anny Ł. art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntowej i wywłaszczeniu nieruchomości/t.j. Dz.U. 1989 nr 14 poz. 74 ze zm./ stanowił, że oddanie w użytkowanie wieczyste i przeniesienie tego prawa w drodze umowy wymaga wpisu do księgi wieczystej. Fakt taki nie miał miejsca. Dopiero aktem notarialnym z dnia 22 stycznia 1998 r. doszło do przeniesienia prawa użytkowania wieczystego przez Arkadiusza G. na rzecz Anny Ł. W par. 9 aktu został zawarty wniosek stron o wpis w księdze wieczystej użytkowania wieczystego na rzecz Krzysztofa Ł. i Anny Ł., ale ustalenia pozwalają na przyjęcie, że wpis na pewno nie miał miejsca 9 października 1997 r. Wobec tego, że Anna Ł. nie nabyła przed 9 października 1997 r. użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, to decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r. zdaniem sądu została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Dopiero ustawa z dnia 3 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 156 poz. 1020/, która weszła w życie z dniem 5 stycznia 1999 r. rozszerzyła krąg osób, do której stosuje się przepisy ustawy, a mianowicie na osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed określoną przepisami tej ustawy datą.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli Anna i Krzysztof Ł. za pośrednictwem swego pełnomocnika- radcy prawnego, zarzucając:

1/ naruszenie prawa materialnego art. 32 par. 1, 35, 36 i 43 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 1 ustawy z dnia 4 września 1997 r.- o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/;

2/ naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik postępowania, a w szczególności art. 146 par. 2 Kpa.

W konkluzji skarżący wnoszą o uchylenie wyroku sądu oraz decyzji Prezesa Urzędu Rozwoju Miasta z 26 września 2002 r. i decyzji Wojewody (...) z dnia 7 listopada 2001 r. stwierdzającej nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. z dnia 10 czerwca 1998 r.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, że zgodnie z art. 31 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, między małżonkami Anną i Krzysztofem Ł. powstała wspólność majątkowa. Zdaniem skarżących udziały Krzysztofa Ł. w spółce cywilnej należą do wspólności ustawowej i małżonkowie Ł. byli wspólnikami łącznymi przypadającego im udziału w spółce jaką zawarł Krzysztof Ł. z Arkadiuszem G. Nabycie przez Krzysztofa Ł. z Arkadiuszem G. aktem notarialnym z 17 stycznia 1995 r. użytkowania wieczystego nieruchomości było zdaniem skarżących w ramach majątku wspólnego.

Anna i Krzysztof Ł. byli zatem w dniu ogłoszenia ustawy tj. 9 października 1997 r. współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości w ramach wspólności łącznej wspólników cywilnych a zarazem ustawowej wspólności małżeńskiej. Wniosek o przekształcenie został złożony przed 31 grudnia 2000 r., a więc w terminie przewidywanym w art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/. Prawa tego nie niweczy fakt, że złożyli wniosek bez udziału małżeństwa G. Wobec tego, że małżonkowie G. przenieśli swoje prawa na Annę Ł. przed datą wydania decyzji z dnia 10 czerwca 1998 r. to ich prawo do przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności stało się bezprzedmiotowe. Natomiast Anna i Krzysztof Ł. wywodzą swoje prawo do żądania przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności z faktu, że są współużytkownikami wieczystymi przedmiotowej nieruchomości przed 9 października 1997 r.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje;

Jak było już wyżej wskazane istotą rozpatrywanej sprawy jest stwierdzenie czy Kierownik Urzędu Rejonowego w S. rażąco naruszył prawo wydając w dniu 10 czerwca 1998 r. decyzję o przekształceniu na wniosek Anny i Krzysztofa Ł. prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej przy ul. S. w prawo własności zgodnie z ustawą z dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/. Zgodnie z treścią powyższej ustawy, która weszła w życie z dniem 1 stycznia 1998 r., w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania przedmiotowej decyzji, przekształcenie prawa wieczystego użytkowania nieruchomości w prawo własności mogło nastąpić w wypadku gdy były kumulatywnie spełnione następujące warunki: osoba fizyczna nabyła prawo użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. przed 9 października 1997 r. i złożyła wniosek o przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności do dnia 31 grudnia 2000 r. W sprawie niniejszej bezsporną okolicznością jest, że spełniony został jeden z tych warunków, a mianowicie warunek dotyczący daty złożenia wniosku o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, który nastąpił w dniu 26 lutego 1998 r.

Jak wynika z akt sprawy /akt notarialny z dnia 10 maja 1995 r./ użytkowanie wieczyste przedmiotowej nieruchomości przysługiwało wspólnikom spółki cywilnej "F." tj. Krzysztofowi Ł. i Arkadiuszowi G. Zgodnie z doktryną prawa rzeczowego wspólnikom spółki cywilnej przysługuje prawo własności, a także prawo użytkowania wieczystego nabyte w ramach spółki na zasadach wspólności łącznej. W wyroku z dnia 20 sierpnia 2002 r. /III SA 3153/01 - OSP 2004 z. 11 poz. 134/ Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż majątek spółki jest odrębny od majątku osobistego każdego ze wspólników i ma charakter wspólności łącznej /art. 196 Kc/. Wspólność łączna oznacza niepodzielność majątku. Konsekwencją niepodzielności majątku wspólnego jest jego nienaruszalność, co oznacza, że wspólnik nie może rozporządzać /zbywać/ ani udziałem w tym majątku, ani udziałem w poszczególnych jego składnikach. Pogląd ten znajduje pełne poparcie w doktrynie prawa cywilnego.

Współwłasność łączna nie jest samoistnym stosunkiem prawnym. Zawsze pozostaje w ścisłym związku ze stosunkiem prawnym o charakterze osobistym. Jedyną cechą wspólną każdej współwłasności łącznej jest niemożliwość rozporządzania przez uprawnionych prawami przysługującymi im we współwłasności. /por. E. Skowrońska-Bocian, komentarz do Kc pod. redakcją K. Pietrzykowskiego, tom I, s. 471, Warszawa 1999/.

W 1996 r. Arkadiusz G. wystąpił ze spółki cywilnej a na jego miejsce weszła Anna Ł., mimo to nie stała się ona w drodze tej czynności prawnej współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Nie ulega wątpliwości, iż zgodnie z treścią art. 233 Kc użytkowanie wieczyste jest prawem zbywalnym, podlega dziedziczeniu oraz egzekucji. Na mocy art. 237 Kc do przeniesienia użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o przeniesieniu własności nieruchomości. Przeniesienie prawa użytkowania wieczystego wymaga więc w szczególności zachowania formy aktu notarialnego oraz konstytutywnego wpisu w księdze wieczystej - art. 27 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U nr 115 poz. 741/. Zmiana strony umowy jaką jest umowa spółki cywilnej absolutnie nie może być alternatywną formą przeniesienia prawa użytkowania wieczystego. Aktem notarialnym z dnia 22 stycznia 1998 r. Arkadiusz G. sprzedał Annie Ł. swoje roszczenia do udziału w prawie użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości, natomiast wpis do księgi wieczystej Anny Ł. w zakresie praw przysługujących jej w stosunku do nieruchomości nastąpił 21 kwietnia 1998 r. Skutkiem powyższych czynności było bez wątpienia stanie się przez Annę Ł. współużytkownikiem wieczystym przedmiotowej nieruchomości. Należy podkreślić, że w dniu 12 września 1996 r. po rozwiązaniu spółki wspólnicy dokonali rozliczenia w zakresie korzyści oraz zobowiązań spółki, a nie w zakresie nabytej nieruchomości /dowód- umowa z dnia 22 stycznia 1998 r./.

Jak wskazano wyżej zgodnie art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydania skarżonej decyzji, przepisy tej ustawy stosuje się do osób fizycznych, które nabyły prawo użytkowania wieczystego przed dniem ogłoszenia ustawy tj. 9 października 1997 r. i złożyły wniosek o dokonanie przekształcenia do dnia 31 grudnia 2000 r.

W świetle powyższych ustaleń nie został spełniony drugi warunek art. 1 ust. 2 ustawy dnia 4 września 1997 r. - o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 123 poz. 781/, gdyż nabycie użytkowania wieczystego co do 1/2 nieruchomości przez Annę Ł. nastąpiło po wejściu w życie ustawy tj. po 1 stycznia 1998 r., a nie przed 9 października 1997 r. czyli przed dniem ogłoszenia ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności.

Tym samym Kierownik Urzędu Rejonowego w S. wydając w dniu 10 czerwca 1998 r. decyzję w sprawie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości rażąco naruszył przepisy ustawy. W tym świetle bezzasadne są zarzuty skarżących odnoszące się zarówno do naruszenia art. 1 ust. 2 ustawy jak i art. 36 i art. 43 par. 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. W rozważanej sytuacji należy podkreślić odrębność uprawnień małżonków wynikających ze wspólności łącznej powstałej w oparciu o zasady ustawowej wspólności małżeńskiej a uprawnień przysługujących im na podstawie wspólności łącznej będącej konsekwencją współuczestniczenia w spółce cywilnej. W wypadku przyjęcia innego założenia, można by kwestionować w ogólne dopuszczalność czy sens zawarcia umowy spółki cywilnej między małżonkami, gdyż w wypadku istnienia między małżonkami wspólności ustawowej, umowa taka nie oddziaływałaby w jakikolwiek sposób na stosunki majątkowe między nimi. Nie zasługuje również na uwzględnienie podnoszony przez skarżących zarzut naruszenia art. 146 par. 2 Kpa. Wskazany przepis odnosi się do sytuacji, w której nie uchyla się decyzji jeśli w wyniku wznowienia postępowania mogłaby zapaść wyłącznie decyzja odpowiadająca w swej istocie decyzji dotychczasowej. Przedmiotowa decyzja została uchylona w wyniku zaistnienia przesłanki warunkującej stwierdzenie jej nieważności tj. rażącego naruszenie prawa, a nie na skutek zaistnienia podstaw do wznowienia postępowania. Fakt nowelizacji ustawy stanowiącej podstawę pierwotnego rozstrzygnięcia organu administracji, również nie wpływa na zmianę oceny w zakresie zgodności przedmiotowej decyzji z prawem obowiązującym w dniu jej wydania. Ustawa z dnia 3 grudnia 1998 r. o zmianie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności /Dz.U. nr 156 poz. 1020/, zmieniająca regulację dotyczącą terminu nabycia prawa użytkowania wieczystego, od którego zależy możliwość dokonania przekształcenia tego prawa w prawo własności w trybie przewidzianym w ustawie, weszła w życie 5 stycznia 1999 r. Zgodnie z treścią ustawy nowelizującej jej przepisy stosuje się tylko do spraw wszczętych, lecz nie zakończonych decyzją ostateczną przed dniem jej wejścia w życie. Tym samym przy ocenie zgodności z prawem przedmiotowej decyzji stosuje się przepisy ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom fizycznym w prawo własności w ich pierwotnym brzmieniu. W świetle powyższych ustaleń orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, utrzymujące w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, którą została utrzymana decyzja Wojewody (...) stwierdzająca nieważność decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w S. odpowiada prawu.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na mocy art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ orzekł jak w sentencji.