Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 297/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-01-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 28 ust.3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 3 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat - Rembelska Sędzia NSA Stanisław Gronowski Sędzia del. WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Protokolant Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2010 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 lipca 2008 r. sygn. akt V SA/Wa 846/08 w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 16 lipca 2008 r., sygn. akt V SA/Wa 846/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia.

Wnioskiem z dnia [...] września 2006 r., złożonym w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu wyegzekwowania należności z tytułu składek, A. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie posiadanego zadłużenia.

Decyzją z dnia [...] października 2006 r., nr [...], Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 24.703,81 zł (w tym odsetek za zwłokę), na ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 8.556,22 zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie 1.824,05 zł. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że powyższe zadłużenie powstało w wyniku niewywiązania się przez wnioskodawczynię z ustawowego obowiązku regulowania należności z tytułu składek w związku z działalnością gospodarczą prowadzoną w okresie od 15 grudnia 2000 r. do 31 grudnia 2005 r. oraz zatrudnianiem pracowników (w okresie 1 sierpnia - 31 października 2002 r.). Zdaniem organu w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek umożliwiających umorzenie należności z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, bowiem mimo, że A. K. jest osobą bezrobotną niepobierajacą zasiłku, to możliwe jest dochodzenie przez Zakład zobowiązań od męża strony, który pobiera świadczenie rentowe w kwocie 527,26 zł brutto oraz osiąga dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie 899,10 zł. Małżonkowie K. nie korzystają z pomocy MOPS i mają przyznany do października 2006 r. dodatek mieszkaniowy w kwocie 129,65 zł. W ocenie organu w sprawie nie wystąpiły również przesłanki umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2007 r. Nr 11, poz. 74 ze zm.; zwana dalej: ustawą o s.u.s.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365 ze zm.). Organ wskazał, że umorzenie należności nie jest jedyną formą ulgi o jaką może starać się dłużnik, możliwe jest bowiem także rozłożenie należności na raty.

A. K. wystąpiła o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy powyższą decyzję.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 22 czerwca 2007 r., sygn. akt V SA/Wa 760/07, uchylił decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r., bowiem została ona podpisana przez osobę podlegającą wyłączeniu od udziału w postępowaniu.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r., po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych powtórnie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] października 2006 r. odmawiającą umorzenia należności.

W uzasadnieniu organ stwierdził, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. umożliwiających umorzenie należności z uwagi na jej nieściągalność. Zadłużenie jest objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Urząd Skarbowy, a ponadto istnieje możliwość dochodzenia zadłużenia z majątku wspólnego. Mąż wnioskodawczyni ma przyznaną rentę oraz osiąga zarobki 944,74 zł brutto miesięcznie. Brak jest także podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., bowiem możliwość ta jest zastrzeżona dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i znikome źródło dochodów nie jest realnie możliwe wywiązanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a w ocenie organu taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zachodzi. Organ wskazał ponadto, że wnioskodawczyni nie podała, dlaczego pozostaje wraz z dwoma dorosłymi synami na wyłącznym utrzymaniu swojego męża. Brak jest także informacji, czy podejmowane były próby znalezienia pracy i uzyskania dodatkowego źródła dochodów.

Skargę na powyższą decyzję złożyła A. K. Podniosła, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonał właściwej i wnikliwej oceny przedstawionych przez nią dowodów, w szczególności nie zestawił wyliczonych dochodów z wydatkami koniecznymi do utrzymania. Podniosła, że synowie są dorośli, ale się uczą i na rodzicach ciąży obowiązek alimentacyjny.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ wskazał, że nie został wyjaśniony fakt dlaczego 27-letni syn pozostaje na utrzymaniu rodziców. Ponadto organ poinformował Sąd, że zgodnie z danymi z Kompleksowego Systemu Informatycznego skarżąca od dnia [...] listopada 2007 r. jest zatrudniona w [...] i otrzymuje wynagrodzenie 1.567,00 zł brutto.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę.

Sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu, przy czym do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek art. 28 nie stosuje się (art. 30 ustawy o s.u.s.). W art. 28 ust. 3 powołanej wyżej ustawy prawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, przy czym wyliczenie zawarte w tym przepisie stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Z kolei w art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. prawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, przy czym przesłanki umorzenia w oparciu o ten przepis zostały określone w § 3 cytowanego wyżej rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. Zgodnie z powołanym przepisem rozporządzenia, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że umorzenie składek zarówno na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s., jak i na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 powołanego wyżej rozporządzenia następuje w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności należy każdorazowo do organu rentowego, który ma jedynie możliwość, a nie prawny obowiązek umarzania należności z tytułu składek, nawet w przypadkach spełnienia ustawowych przesłanek do umorzenia. Z kolei sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego obejmuje przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości, czy słuszności.

Sąd pierwszej instancji nie podzielił zarzutów dotyczących w istocie naruszenia art. 28 ust. 3a - 3b ustawy o s.u.s. poprzez błędne przyjęcie, że sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącej nie uzasadnia uwzględnienia wniosku o umorzenie należności wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organ prawidłowo uznał, że skarżąca nie wykazała, ażeby w stosunku do niej miały zastosowanie przepisy omawianego rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ, dokonując powyższej oceny, wziął pod uwagę całość zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. wszelkie dokumenty złożone przez stronę oraz wszelkie podniesione przez nią okoliczności. Organ odniósł się do tych dowodów i okoliczności, uzasadniając swoje stanowisko w świetle przesłanek uregulowanych w § 3 powołanego wyżej rozporządzenia. Oznacza to, zdaniem Sądu pierwszej instancji, że prawidłowa jest dokonana przez organ ocena, iż w przypadku skarżącej nie istnieją szczególne okoliczności związane z sytuacją rodzinną i stanem majątkowym, które uzasadniałyby umorzenie zadłużenia pomimo braku całkowitej nieściągalności. Skarżąca nie wykazała też, że zachodzi konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby zobowiązaną możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności (§ 3 ust. 1 pkt 1 i 3 wskazanego wyżej rozporządzenia). Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że w toku całego postępowania skarżąca nigdy nie wyjaśniła, dlaczego pozostaje na utrzymaniu swojego schorowanego męża, zaś sama, nie mając istotnych ograniczeń zdrowotnych, nie podejmuje pracy. Jak się okazało pracę mogła podjąć i podjęła, zasilając budżet domowy pensją w wysokości ok. 1200 zł netto.

Sąd pierwszej instancji podkreślił, że biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również decyzji w przedmiocie umorzenia należności, które to decyzje podejmowane są w warunkach uznania administracyjnego. Podejmując decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek organ jest zobligowany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jeżeli zatem - tak jak w rozpatrywanej sprawie - właściwy organ dostrzega jeszcze jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania zaległych składek, to podjęte w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawczyni rozstrzygnięcie nie może być uważane za dowolne.

Zdaniem Sądu pierwszej instancji, w toku kontrolowanego postępowania nie doszło do naruszenia przepisów i zasad ogólnych postępowania administracyjnego, w szczególności tych zasad, które nakazują organom administracji publicznej uwzględniać interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej określany jako: k.p.a.).

II

W skardze kasacyjnej A. K. zaskarżyła powyższy wyrok, wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonemu wyrokowi strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej powoływana jako: p.p.s.a.) poprzez brak należytego zbadania, czy poddawana kontroli decyzja Prezesa ZUS:

1. była zgodna z art. 7 k.p.a., tj. czy uwzględniała słuszny interes obywatela - strony w sprawie,

oraz czy:

2. w części rozstrzygnięcia dotyczącego art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, decyzja ta mieściła się w granicach swobodnego uznania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona podniosła, że Sąd pierwszej instancji praktycznie w ogóle nie poddał decyzji kontroli z punktu widzenia słusznego interesu obywatela, o którym mowa w art. 7 k.p.a. i który w sposób istotny ogranicza uznaniowość decyzji administracyjnych. W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną Sąd pierwszej instancji powinien szczegółowo zbadać, czy organ administracji poczynił prawidłowe ustalenia odnośnie słusznego interesu skarżącej. Tymczasem Sąd skupił się wyłącznie na ocenie decyzji z punktu widzenia interesu społecznego (publicznego). Kasatorka podniosła, że Sąd orzekający pominął okoliczność, iż skarżącej przyznano pomoc prawną z urzędu, bowiem po przeprowadzeniu szczegółowego badania Sąd w innym składzie uznał, że A. K. ze względu na swoją sytuację materialną nie może ponieść kosztów pomocy prawnej. Skoro skarżąca w ocenie innego składu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie jest w stanie pokryć kwoty ok. 2.000 zł kosztów pomocy prawnej, to tym bardziej nie jest w stanie ponieść dziesięciokrotnie większej kwoty należności, których umorzenia dochodzi.

W piśmie procesowym z dnia 27 marca 2009 r. kasatorka poinformowała, że z dniem 31 grudnia 2008 r. uległa rozwiązaniu umowa o pracę A. K., zatem jej sytuacja majątkowa i osobista uległa pogorszeniu.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Przystępując do rozpoznania skargi kasacyjnej należy przypomnieć, że stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny /dalej zwany NSA/ rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Oznacza to, że zakres rozpoznania sprawy przez NSA, poza nieważnością postępowania, która w sprawie niniejszej nie zachodzi, jest ograniczony do zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Granice skargi kasacyjnej wyznaczają podstawy kasacyjne, w których należy przywołać konkretne przepisy prawa, które naruszył Sąd pierwszej instancji oraz określić sposób naruszenia tych przepisów.

W sprawie niniejszej kasatorka, jako podstawę skargi kasacyjnej, podała naruszenie przepisów postępowania. Jako naruszony przepis postępowania wskazała art. 3 § 1 p.p.s.a., który został naruszony poprzez brak należytego zbadania, czy decyzja ZUS uwzględniała słuszny interes obywatela, o którym mowa w art. 7 k.p.a. oraz brak zbadania, czy decyzja ta, w części dotyczącej rozstrzygnięcia na podstawie art. 28 ust.3a ustawy o s.u.s. mieściła się w granicach uznania administracyjnego.

Rozpatrując tak sformułowane zarzuty kasacyjne przypomnieć należy, że art. 3 § 1 p.p.s.a. - wskazany jako naruszony - stanowi, iż sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W sprawie niniejszej Sąd nie naruszył powołanego przepisu, bowiem skontrolował zaskarżoną decyzję i zastosował środki określone w ustawie. Jeżeli zdaniem kasatorki Sąd źle skontrolował zaskarżoną decyzję, powinna ona wskazać wyraźnie, które przepisy Sąd naruszył i w jaki sposób. Zarzuty kasacyjne skierowane są zawsze przeciwko działaniu Sądu pierwszej instancji, a tylko pośrednio przeciwko działaniu organu administracji. W sprawie niniejszej zarzuty kasacyjne są sformułowane nieprecyzyjnie. Ich treść w powiązaniu z uzasadnieniem skargi kasacyjnej pozwala jednak uznać, że kasatorka kwestionuje akceptację przez Sąd podjęcia przez organ rozstrzygnięcia z pominięciem interesu strony oraz z przekroczeniem zasad uznania administracyjnego, co spowodowało niezastosowanie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. Tak sformułowane zarzuty należałoby określić jako zarzuty naruszenia prawa materialnego.

Zarzuty kasacyjne są nieuzasadnione. Na wstępie wskazać należy, że sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć. We wskazanych aktach prawnych wymienione są precyzyjnie okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. W tej sytuacji jest oczywiste, że przepisy ustawy o s.u.s. i rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. muszą być interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Rozszerzanie tych wyjątkowych sytuacji poprzez stosowanie art. 7 k.p.a. nie jest uzasadnione. W wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r. (sygn. akt II GSK 595/08) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że w sprawach dotyczących umorzenia należności ZUS na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. nie ma potrzeby powoływania się na art. 7 k.p.a., bowiem przesłanki umorzenia określone są w sposób szczegółowy w rozporządzeniu z dnia 31 lipca 2003 r. NSA w składzie orzekającym w sprawie niniejszej pogląd ten podziela.

Jest oczywiste, że z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.) określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji.

Kasatorka nie kwestionowała akceptacji ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, kwestionowała jedynie wnioski wyciągnięte z tych ustaleń i ich akceptację przez Sąd. Stanowisko to nie jest zasadne.

Zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, a w szczególności pozbawiłoby jego i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Z takiego uregulowania wynika przede wszystkim, że to na wnioskodawcy (zobowiązanym) spoczywa ciężar dowodu wykazania okoliczności uzasadniających umorzenie składek. ZUS uznał, że skarżąca okoliczności tych nie wykazała, a w szczególności nie wyjaśniła, dlaczego pozostaje na utrzymaniu męża, jak również nie wyjaśniła dlaczego na utrzymaniu ojca pozostają jej dwaj dorośli synowie. ZUS wskazał, że wnioskodawczyni i jej rodzina zaciągają i spłacają kredyty, zaś nie są spłacane jedynie należności wobec ZUS. Organ podniósł, że oprócz umorzenia należności są inne formy ulg umożliwiające wyjście z zadłużenia.

W ocenie NSA Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa uznając argumentację ZUS za uzasadnioną. Jak wskazano wyżej, umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane w sposób niewątpliwy. Tymczasem w sprawie niniejszej nie zostało wykazane, że jakakolwiek forma spłat pociągnie za sobą niemożliwe do akceptacji skutki dla zobowiązanej i jej rodziny. Sąd trafnie podkreślił, że wnioskodawczyni nie wyjaśniła, dlaczego ona i jej synowie nie wykonują żadnej pracy, która wpłynęłaby na poprawę sytuacji całej rodziny i umożliwiła spłatę zobowiązań. W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie naruszył prawa akceptując odmowę umorzenia składek wobec niewykazania przez stronę ustawowych przesłanek pozwalających na umorzenie.

Na zakończenie wskazać należy, że nieuzasadniony jest argument niekonsekwentnego działania Sądu przyznającego skarżącej prawo pomocy w postaci pełnomocnika z urzędu, a jednocześnie oddalającego skargę na decyzję o odmowie umorzenia odsetek w kwocie wielokrotnie wyższej niż koszty przyznanej pomocy prawnej. Prawo pomocy zostało przyznane skarżącej w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu celem wniesienia skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną może skutecznie sporządzić tylko profesjonalny pełnomocnik i strona, która wykazuje, że w danej chwili nie ma środków na jednorazowy wydatek z tym związany, w przypadku nieprzyznania prawa pomocy, zostaje pozbawiona prawa do sądu, które jej przysługuje na mocy art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ustanowienie pełnomocnika z urzędu ma takiej sytuacji zapobiegać i powodować dostępność wymiaru sprawiedliwości dla wszystkich obywateli. Uznanie przez Sąd niemożności jednorazowego poniesienia wydatku w kwocie 2000 zł na pomoc prawną w celu sporządzenia skargi kasacyjnej nie przesądza, że umorzenie należności z tytułu składek jest zasadne i stanowi jedyną formę rozwiązania problemu powstałego zadłużenia, które może być spłacane sukcesywnie, np. w stosownych ratach.

Zważywszy powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zarzuty skargi kasacyjnej nie są usprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. skargę kasacyjną oddalił.