Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2833/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-02-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 82 ust. 1
journal: Dz.U. 2009 nr 153 poz 1227
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Jaśkowska (spr.), Sędzia NSA Janina Antosiewicz, Sędzia del. NSA Jerzy Krupiński, Protokolant starszy inspektor sądowy Kamil Wertyński, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej L. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2012 r. sygn. akt II SA/Wa 1333/12 w sprawie ze skargi L. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 sierpnia 2012 r., sygn. akt II SA/Wa 1333/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] wydaną w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku. Wyrok ten zapadł na tle następującego stanu faktycznego i prawnego sprawy.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2012 r., nr [...] Prezes Rady Ministrów utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] maja 2012 r., [...] odmawiającą L.B. przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Uzasadniając decyzję z dnia [...] czerwca 2012 r. Prezes Rady Ministrów wskazał, że przyznanie świadczenia - o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2009 r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) powoływanej dalej jako ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - dotyczy osób legitymujących się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności, np. na niwie zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej czy też politycznej oraz w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych brana jest pod uwagę także sytuacja bytowa wnioskodawców, jednak nie stanowi ona jedynego kryterium.

W odniesieniu do sytuacji skarżącej stwierdzono, że L. B. (urodzona w 1949 r.) jest matką A. B., której decyzją ostateczną z dnia [...] lutego 2012 r. Prezes Rady Ministrów odmówił przyznania renty specjalnej. A. B. ma 28 lat, jest osobą niepełnosprawną od dzieciństwa, całkowicie niezdolną do pracy. Po odmowie przyznania świadczenia specjalnego A. B., o przyznanie dla siebie takiego świadczenia wystąpiła jej matka – L. B., powołując się na te same, co córka, okoliczności. Podkreślała, iż zdobyte przez córkę wyższe wykształcenie (studia dziennikarskie) jest konsekwencją jej wyrzeczeń i poświęcenia. Podniosła swoje obawy o przyszłość związane z pogarszaniem się, w miarę upływu lat, stanu zdrowia i sytuację materialną, która w przyszłości może nie pozwolić na pokrycie wydatków w nagłych przypadkach. Wskazała na obecny stan zdrowia swój i córki, wydatki na leczenie i na rehabilitację. Wnioskodawczyni powoływała się na poświęcenie dla niepełnosprawnej od urodzenia córki, sprawowanie opieki nad nią oraz nad ciężko chorym, niedawno zmarłym mężem, brak innych członków rodziny, na których pomoc mogłaby liczyć, trudną sytuację życiową wynikającą z powyższych okoliczności, zły stan zdrowia, sytuację materialną i niepokój o przyszłość. W ocenie zainteresowanej, sytuacja ta jest wynikiem "nadzwyczajnych zdarzeń losowych", zaś samotna, schorowana, wyniszczona życiem matka i jej córka z niepełnosprawnością nie powinny być pozostawione przez Państwo same sobie. Dodatkowo wnioskodawczyni podała, że jest wdową po Sybiraku, który "nie doczekał się odszkodowania".

L. B. przez 25 lat pracowała w handlu, po czym przeszła na wcześniejszą emeryturę (w 1991 r.) w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką. Z informacji Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. wynika, że L. B. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką poruszającą się na wózku inwalidzkim z powodu niedowładu kończyn po dziecięcym porażeniu mózgowym. Otrzymuje emeryturę w kwocie 1021 zł netto, a córka otrzymuje rentę rodzinną po ojcu w wysokości 1515 zł (są to kwoty sprzed ostatniej waloryzacji, od dnia 1 marca 2012 r. świadczenia te są wyższe) oraz zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Łączny dochód rodziny w dacie wywiadu wynosił 2689 zł netto miesięcznie i stanowił 383 % kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Rodzina nie korzysta z pomocy finansowej ośrodka, ale jest w kręgu jego zainteresowania i czynione były starania mające na celu poprawę sytuacji bytowej m. in. o przyznanie środków finansowych na zlikwidowanie barier architektonicznych.

MOPS w G. podał ponadto, że istnieje możliwość wystąpienia o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych dla córki i pomocy usługowej, ale wniosek taki nie został przez zainteresowane złożony, ponieważ z uwagi na osiągany dochód, usługi takie byłyby odpłatne. L. B. podnosi, że wsparcie udzielane przez 3 godziny dziennie nie rozwiązałoby problemu. W jej ocenie niezbędne byłoby zapewnienie tego rodzaju usług przez wszystkie dni tygodnia po 8 godzin dziennie.

Zdaniem Prezesa Rady Ministrów, zebrany materiał dowodowy nie wskazuje na spełnienie co najmniej jednej z przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Z akt sprawy nie wynika, aby L. B. posiadała wybitne, niepowtarzalne zasługi w jakiejś dziedzinie aktywności, ani też, aby jej obecna sytuacja socjalno-bytowa była wynikiem nadzwyczajnych zdarzeń losowych w rozumieniu wspomnianego przepisu. Niewątpliwie opieka nad niepełnosprawną córką, udzielanie jej wsparcia i pomocy w zdobyciu wyższego wykształcenia oraz wieloletnia opieka nad chorym mężem zasługują na uznanie i szacunek. Są to jednak obowiązki o charakterze moralnym, a nie wybitne zasługi w rozumieniu powołanego przepisu, mogące uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego. Zgon męża i brak innych, bliskich członków rodziny niewątpliwie stanowią dramat dla rodziny. W tym przypadku nie można jednak mówić o zaistnieniu nadzwyczajnego zdarzenia losowego. Również pozostałe okoliczności, na które powołuje się wnioskodawczyni, w tym stan zdrowia swój i córki, wymagający leczenia i rehabilitacji, obawa o przyszłość oraz fakt, że mąż był osobą deportowaną na Syberię (z tego tytułu otrzymywał należne świadczenia), nie stanowią przesłanek mogących uzasadniać przyznanie świadczenia specjalnego.

Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż celem regulacji zawartej w art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest uhonorowanie osób szczególnie zasłużonych i wybitnych lub dotkniętych szczególnymi zdarzeniami losowymi, nie zaś pomoc osobom, które ze względu na stan zdrowia swój lub najbliższych członków rodziny, znajdują się w trudnej sytuacji bytowej, gdyż świadczenia specjalne nie mają charakteru socjalnego i nie są przyznawane jedynie według potrzeb, nawet gdy potrzeby te, w ocenie wnioskodawców, wydają się uzasadnione.

Na decyzję Prezesa Rady Ministrów L. B. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez nieuwzględnienie przez organ szczególnych okoliczności sprawy, takich jak choroba córki, co - w jej ocenie - należy traktować jako zdarzenie losowe i poświęcenie się zainteresowanej w celu uzyskania przez córkę wyższego wykształcenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając zaskarżonym wyrokiem skargę L. B.na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2012 r. stwierdził, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby renta lub emerytura mogła być przyznana w trybie tego przepisu. Przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Mimo, iż podejmowane przez Prezesa Rady Ministrów w niniejszych sprawach decyzje mają charakter uznaniowy, to jednak uznanie to nie ma w pełni charakteru dowolnego, ale jest ograniczone wypracowanymi w praktyce orzeczniczej jasno określonymi kryteriami. Świadczenie specjalne może być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności, wskazujące na jej szczególny charakter. Mogą to być wybitne zasługi wnioskodawcy, które muszą być obiektywne oraz szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski, a nie tylko dla małej lokalnej społeczności, jak również mogą to być szczególne zdarzenia losowe, które również muszą być wyjątkowe.

W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Prezes Rady Ministrów prawidłowo zastosował art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i w sposób bardzo skrupulatny oraz wszechstronny wyjaśnił wszelkie aspekty sprawy, a w szczególności te, które mogłyby, zgodnie z przedstawionymi wyżej kryteriami, stanowić o przyznaniu dochodzonego przez zainteresowaną świadczenia specjalnego. Organ nie dopatrzył się żadnych szczególnych okoliczności w życiu skarżącej oraz jej rodziny, przemawiających za przyznaniem świadczenia, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Odnosząc się do zarzutów skargi L. B., Sąd I instancji rozważył możliwość uznania choroby córki, w kontekście poświęcenia się skarżącej w celu zdobycia przez nią wyższego wykształcenia, za okoliczność stanowiącą szczególne zdarzenie losowe. Zdaniem Sądu I instancji, takie rozumowanie byłoby poprawne w innej sytuacji - gdyby matka córki, poświęcająca się dla niej musiała jednocześnie zrezygnować z pracy zarobkowej i przez to została pozbawiona środków utrzymania (dylemat: albo praca zawodowa i w perspektywie wypracowana emerytura, albo dobro córki, stworzenie jej mimo niepełnosprawności godziwych warunków życia w przyszłości, kosztem braku zagwarantowania przyszłości matce), to zagadnienie powyższe można by oceniać jako szczególne zdarzenie losowe, zwłaszcza wobec obecnego braku świadczeń emerytalnych dla rodziców poświęcających się całkowicie swoim niepełnosprawnym dzieciom, co z kolei uniemożliwia im wykonywanie pracy zawodowej.

Sytuacja skarżącej jest - w ocenie Sądu I instancji - inna. O przedmiotowe świadczenie występuje osoba, która była w o tyle lepszej sytuacji, że mogła poświęcić się swojej niepełnosprawnej córce, bez potrzeby rezygnacji z pracy zawodowej. Od 1991 r. skarżąca była na emeryturze, zaś obowiązki względem córki wcześniej dzielił także małżonek zainteresowanej. Nie bez znaczenia jest tu także fakt, iż dzięki staraniom L. B., jej córka A. jest osobą wykształconą, a zatem, mimo niepełnosprawności, posiada perspektywy znalezienia zatrudnienia. Także sytuacja materialna rodziny, na tle ogólnej sytuacji, jest nienajgorsza. Skarżąca otrzymuje emeryturę w kwocie 1021 zł netto, a córka A. – rentę rodzinną po ojcu w wysokości 1515 zł (kwoty sprzed waloryzacji, od dnia 1 marca 2012 r., obecnie świadczenia te są wyższe) oraz zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Łączny dochód rodziny wynosił 2689 zł netto miesięcznie i stanowił 383 % kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej. Nadto istnieją różne formy pomocy ze strony Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, o czym wspomniano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W konkluzji uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd i instancji podkreślił, że świadczenia przewidziane w 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są świadczeniami specjalnymi. Ustawodawca pozwala na przyznanie przez Prezesa Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, emerytury lub renty na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Przy czym objęcie pojęciem "szczególnie uzasadnionych przypadków" takich okoliczności, jak niepełnosprawność córki skarżącej i opieka nad nią prowadziłoby do konieczności oparcia tego wyjątkowego świadczenia na zasadzie powszechności. Świadczenia te uważane są za specjalne również z tego względu, że nie mają charakteru roszczeniowego, gdyż ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów.

W skardze kasacyjnej z 24 października 2012 r., na podstawie art. 173 § 1, art. 175 § 1, art. 176 i art. 177 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) powoływanej dalej jako p.p.s.a., zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości zarzucając mu:

1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie przepisu prawa materialnego polegające na błędnej wykładni art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki do przyznania skarżącej świadczenia specjalnego;

2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, a w szczególności art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 oraz 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071) powoływanej dalej jako k.p.a., które miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Z uwagi na powyższe wniesiono o:

1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie;

2. zasądzenie na rzecz pełnomocnika z urzędu adwokata M. C., kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Jednocześnie oświadczono, że kosztów tych skarżąca nie uiściła tak w całości, jak i w części.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej argumentowano, że w niniejszej sprawie istnieją przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postaci zaistnienia "szczególnie uzasadnionych przypadków".

Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych wskazano, że pojęcie "szczególnie uzasadniony przypadek" należy łączyć z wybitnymi zasługami na niwie zawodowej, artystycznej, społecznej, czy też politycznej. Chodzi tu o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności, a których sytuacja materialna jest niewspółmierna do wartości ich dokonań. Ponadto przedmiotowe świadczenie należy odnosić także do zaistnienia wyjątkowych zdarzeń losowych, tzn. takich, które nie mają charakteru powszechnego. Przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie renty specjalnej brana jest również pod uwagę sytuacja bytowa, jednakże nie stanowi ona jedynej przesłanki do przyznania świadczenia."

Dodano, że z analizy orzecznictwa dotyczącego art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, iż przyznawanie świadczenia specjalnego odbywa się, gdy:

1. osoby ubiegające się o tego rodzaju świadczenie legitymują się wybitnymi, niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w jakiejś dziedzinie aktywności (zawodowej, społecznej, artystycznej, sportowej, czy też politycznej) oraz

2. zaistnieją nadzwyczajne zdarzenia losowe.

W tym kontekście wskazano, że Pani L. B. z wielkim poświęceniem i zaangażowaniem zajmowała się niepełnosprawną od narodzin córką. Nie poddając się przeciwnościom losu podjęła się (z sukcesem) pomocy w ukończeniu przez A. B. studiów. Należałoby zatem uznać, iż zaistniała przesłanka przyznania jej świadczenia specjalnego na podstawie przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w postaci zasług w dziedzinie społecznej.

Dodatkowo sytuacja, w której znalazła się skarżąca, spowodowana chorobą córki i niedawną śmiercią męża Sybiraka stanowi nadzwyczajne zdarzenie losowe, o którym mowa w punkcie drugim.

W konkluzji uzasadnienia skargi kasacyjnej opisano trudną sytuację rodzinną skarżącej związaną z opieką na niepełnosprawną córką oraz jej sytuację finansową. Wskazano również, że w sprawie powinny zostać uwzględnione ogólne dyrektywy wynikające ze słusznego interesu społecznego oraz słusznego interesu obywateli. Zarzucono także uchybienia w zakresie postępowania dowodowego, polegające w szczególności na pominięciu tego, że skarżąca w 1991 roku poszła na wcześniejszą emeryturę, aby móc sprawować opiekę nad niepełnosprawną córką. Ukończenie przez A. B. dwóch kierunków studiów przy jej stopniu niepełnosprawności należałoby uznać za wspólne osiągnięcie zarówno córki, jak i matki. Dziwi więc czemu organ administracji publicznej nie uznaje tych osiągnięć Pani L. B. za "wybitne" i nie jest skłonny do przyznania skarżącej świadczenia specjalnego na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 8 listopada 2012 r. Prezes Rady Ministrów wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej L. B. w całości.

Zdaniem organu skarżąca nie legitymuje się niepowtarzalnymi zasługami i osiągnięciami w dziedzinie społecznej. Trudno też zgodzić się z przedstawioną tezą, iż opieka nad niepełnosprawną córką oraz pomoc w ukończeniu przez nią studiów stanowi zasługę w dziedzinie społecznej. Niepowtarzalne zasługi i osiągnięcia w sferze społecznej odnosić bowiem należy, do zasług czy też osiągnięć na polu działalności dotyczącej pewnej szerszej społeczności. Dodano, że opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny dotyczy wielu osób i w tym względzie nie stanowi przypadku jednostkowego.

Przywołując orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. akt P 38/05) wskazano, że w tego typu sprawach chodzi o uhonorowanie i zapewnienie godziwych warunków bytowych osobom, które mają wybitne indywidualne, także w znaczeniu "niepowtarzalne", zasługi i osiągnięcia w określonej dziedzinie aktywności. Z uwagi na różnorodność, wyjątkowość, a często nieporównywalność tego typu zasług użycie przez ustawodawcę zwrotu niedookreślonego "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest w pełni uzasadnione.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego nieprzestrzegania przez Prezesa Rady Ministrów standardów postępowania dowodowego stwierdzono, że w skardze kasacyjnej nie przedstawiono w jakim zakresie organ administracji nie zrealizował obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całości materiału dowodowego.

W konkluzji organ stwierdził, że podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego oraz prawa procesowego nie zasługują na uwzględnienie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

Postępowanie kasacyjne oparte jest na zasadzie związania Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej i podstawami zaskarżenia wskazanymi w tej skardze. Sąd ten, w odróżnieniu od Sądu I instancji, nie bada całokształtu sprawy z punktu widzenia stanu prawnego, który legł u podstaw zaskarżonego orzeczenia. Bada natomiast zasadność przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zakres kontroli jest zatem określony i ograniczony wskazanymi w skardze kasacyjnej przyczynami wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego. Jedynie w przypadku, gdyby zachodziły przesłanki, powodujące nieważność postępowania sądowoadministracyjnego określone w art. 183 § 2 p.p.s.a., Sąd kasacyjny mógłby podjąć działania z urzędu, niezależnie od zarzutów wskazanych w skardze. W niniejszej sprawie nie stwierdzono tego typu przesłanek.

W skardze kasacyjnej zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie zarówno przepisów prawa procesowego, jak również prawa materialnego. W takiej sytuacji - co do zasady - w pierwszej kolejności należy zbadać zasadność podnoszonych zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Ewentualna weryfikacja prawidłowości wykładni przepisów prawa materialnego dokonanej przez Sąd I instancji możliwa jest bowiem jedynie w przypadku braku stwierdzenia uchybień natury procesowej, mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia prawa procesowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Prezes Rady Ministrów wydając decyzje na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych zobowiązany jest do przestrzegania standardów proceduralnych dotyczących postępowania dowodowego przewidzianego w Kodeksie postępowania administracyjnego. Na podstawie art. 7, 77 i 80 k.p.a., organ ma obowiązek wyczerpującego zebrania, przeanalizowania, rozpatrzenia, a także oceny całego materiału dowodowego. Obowiązkiem sądu administracyjnego jest skontrolowanie, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym uwzględniającym zarówno przepisy szczegółowe (tj. 77 i 80 k.p.a.), jak też zasadę prawdy obiektywnej oraz uwzględniania interesu społecznego i słusznego interes obywateli zgodnie z art. 7 k.p.a.

Mając na względzie powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że Sąd I instancji dokonał wnikliwej analizy materiału dowodowego zebranego w sprawie. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd wyjaśnił, że skarżąca mogła poświęcić się swojej niepełnosprawnej córce, bez potrzeby rezygnacji z pracy zawodowej. Od 1991 r. była na emeryturze, a w obowiązkach związanych z opieką nad niepełnosprawną córką pomagał jej mąż. Dzięki staraniom i wsparciu ze strony skarżącej, jej córka zdobyła wyższe wykształcenie, co pozwala przyjąć, że pomimo niepełnosprawności, córka skarżącej posiada perspektywy znalezienia pracy. Sąd I instancji dokonał także analizy sytuacji materialnej skarżącej wskazując, że otrzymuje ona emeryturę w kwocie 1021 zł netto, a córka A. – rentę rodzinną po ojcu w wysokości 1515 zł (kwoty sprzed waloryzacji, od dnia 1 marca 2012 r. świadczenia te są wyższe) oraz zasiłek pielęgnacyjny wynoszący 153 zł. Łączny dochód rodziny wynosił 2689 zł netto miesięcznie i stanowił 383 % kryterium dochodowego określonego w ustawie o pomocy społecznej.

Okoliczności te zostały prawidłowo ustalone na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w aktach administracyjnych sprawy. Stanowisko organu zostało prawidłowo zbadane i ocenione przez Sąd I instancji. Nie zostały zatem naruszone w zaskarżonym wyroku przepisy art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w związku z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a.

Brak naruszeń przepisów proceduralnych pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu na merytoryczne odniesienie się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez uznanie, że nie zachodzą przesłanki przyznania skarżącej świadczenia socjalnego.

W świetle tego przepisu Prezes Rady Ministrów w szczególnie uzasadnionych przypadkach może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. W związku z tym należy odpowiedzieć na pytanie, czy opieka nad niepełnosprawną córką oraz pomoc w ukończeniu przez nią studiów stanowi szczególnie uzasadniony przypadek uzasadniający przyznanie świadczenia w drodze wyjątku.

Za " szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie mogą zostać uznane trudne sytuacje życiowe, które w normalnym życiu społecznym występują niestety stosunkowo często. Za szczególnie uzasadniony przypadek należy uznać zbiór cech dotyczących sytuacji danej osoby, które to cechy w sposób istotny wyróżniają ją spośród ogółu społeczeństwa. Przykładowo przyjmuje się, że mogą to być wybitne osiągnięcia na płaszczyźnie zawodowej, artystycznej, sportowej czy społecznej świadczące o wyjątkowych zasługach danej osoby oddanych społeczeństwu. Nie bez znaczenia jest w tego rodzaju sprawach szeroko rozumiana sytuacja materialna i rodzinna wnioskodawcy. Nie może ona jednak stanowić jedynej i najważniejszej przesłanki przyznania tego świadczenia. Innymi słowy świadczenie w drodze wyjątku nie może dotyczyć sytuacji wyłącznie trudnych pod względem bytowym i materialnym, które nie wyróżniają się szczególnym charakterem. Celem tego rodzaju świadczenia nie jest - co do zasady - jedynie poprawa sytuacji życiowej, ale uhonorowanie osób, które zasłużyły się dla kraju w sposób szczególny.

W tym kontekście należy wskazać, że postawa skarżącej będąca wyrazem troski o przyszłość córki zasługuje na uznanie i szacunek społeczny. Przezwyciężenie barier i trudności doprowadziło do ukończenia przez córkę skarżącej studiów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego opieka nad niepełnosprawną córką oraz zapewnienie jej wysokiego poziomu edukacji należy wysoko ocenić z punktu widzenia moralnego i etycznego. Postępowanie takie nie może być jednak uznane za szczególnie uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Stąd też nie można uznać, że przepis ten został naruszony w zaskarżonym wyroku.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Sąd kasacyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.

Stosownie do § 20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 2002 r., Nr 163, poz. 1348 ze zm.), pełnomocnik skarżącej powinien złożyć wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu stosowne oświadczenie, o którym mowa w tym przepisie.