Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 595/02
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-01-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Ewa Frąckiewicz Sędzia NSA del. - Stanisław Gronowski Sędzia WSA - Grażyna Śliwińska Protokolant - Aleksandra Macewicz po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2004 r. sprawy ze skargi R. K. "E." na decyzję Urzędu Patentowego z dnia [...] czerwca 2001 r. nr [...] w przedmiocie unieważnienia prawa z rejestracji znaku towarowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] maja 2000 r. nr [...] zarejestrował na rzecz A. B. i K. R. [...] Spółka Cywilna z siedzibą w C., zwanych dalej uczestnikami postępowania, z pierwszeństwem od dnia [...] października 1997 r., znak słowno-graficzny "ABAK ZACIERKA BABUNI" i wpisał ten znak do rejestru znaków towarowych pod numerem [...]. Znak przeznaczony jest do oznaczania zacierki w klasie towarowej 30.

W świetle opisu tego znaku znak słowno-graficzny stosowany do oznaczania produktu składa się z nazwy producenta - firmy "[...]" w prostokątnej ramce, napis w kolorze niebieskim, poniżej na zielonej, wygiętej wznoszącej się nieco wstędze napis "ZACIERKA BABUNI" - napis w kolorze żółtym a każda litera w cienkiej czerwonej obwódce, poniżej pięć wygiętych linii w kolorze żółtym, krótszych niż zielona wstęga. Tło znaku w części górnej, powyżej zielonej wstęgi - żółte, poniżej wstęgi - pomarańczowe.

W dniu [...] października 2000 r. R. K. "E.", zwany dalej "skarżącym", wystąpił do Urzędu Patentowego działającego w trybie postępowania spornego z wnioskiem o unieważnienie prawa z rejestracji znaku towarowego słowno-graficznego "ABAK ZACIERKA BABUNI" udzielonego za numerem [...] na rzecz uczestników postępowania. Jako podstawę powyższego wniosku wnioskodawca powołał następujące przepisy: art. 4 ust. 1, art. 8 pkt 1 i 2 oraz art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1985 r. o znakach towarowych (Dz. U. Nr 5, poz. 17 ze zm.), zwanej dalej u.z.t. Stosownie do art. 4 ust. 1 u.z.t. znakiem towarowym, w rozumieniu ustawy, może być znak nadający się do odróżniania towarów lub usług określonego przedsiębiorstwa od towarów lub usług tego samego rodzaju innych przedsiębiorstw. Zgodnie z art. 8 niedopuszczalna jest rejestracja znaku, który jest sprzeczny z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego (pkt 1) lub narusza prawa osobiste lub majątkowe osób trzecich (pkt 2). W świetle zaś art. 9 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy niedopuszczalna jest rejestracja znaku dla towarów tego samego rodzaju, jeżeli jest podobny w takim stopniu do znaku towarowego zarejestrowanego na rzecz innego przedsiębiorstwa, że w zwykłych warunkach obrotu gospodarczego mógłby wprowadzać w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Skarżący wskazuje na fakt posiadania zarejestrowanych znaków towarowych dla makaronów i klusek z użyciem wyróżniającego słowa "BABUNI", z wcześniejszym pierwszeństwem niż sporny znak towarowy. Używanie przez uczestnika postępowania znaku towarowego z użyciem słowa "BABUNI" wprowadza w błąd potencjalnych nabywców co do pochodzenia towarów.

Uczestnicy postępowania wnieśli o oddalenie wniosku. Według nich sporny znak towarowy przeznaczony jest do oznaczania zacierki podczas gdy znaki towarowe skarżącego przeznaczone są do oznaczania innych towarów. Wyklucza to obawę zaistnienia pomyłki odbiorcy co do pochodzenia towaru jaki chciałby zakupić.

Urząd Patentowy decyzją z dnia [...] czerwca 2001 r. [...] oddalił wniosek o unieważnienie znaku towarowego uczestników postępowania. W ocenie tego organu przeciwstawione znaki towarowe różnią się między sobą, jak również różne są towary do oznaczania których znaki te są przeznaczone. Zaakcentował oryginalny układ graficzny i kolorystyczny znaku uczestników postępowania, który na czołowym miejscu zawiera oznaczenie ABAK, [...]. Tym samym sporny znak towarowy nie wprowadza w błąd odbiorców co do identyfikacji producenta zacierki. Wzięto także pod uwagę dość częste w praktyce używanie w obrocie słowa "BABUNI" jako elementu oznaczenia wielu produktów.

Zgodnie z pouczeniem zawartym w powołanej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Urzędu Patentowego, które połączył z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Wniosek o przywrócenie terminu motywuje udziałem w sprawie pełnomocnika, któremu jednakże Urząd Patentowy nie doręczył zaskarżonej decyzji. Odwołanie to Urząd Patentowy przekazał w trybie skargi Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu.

W obszernej skardze, dostrzegając rozpatrywanie zdolności rejestracyjnej znaku słowno-graficznego jako całość, to jest części słownej znaku w połączeniu z jego grafiką, skarżący uzasadnia odstępstwo od tej zasady na rzecz nadania decydującego znaczenia części słownej, a więc wyrazu "BABUNI". W spornym znaku słowo to jest bowiem w zasadzie jedynym wyróżnikiem utrwalającym się w pamięci kupujących. Wyraz ten zdecydowanie dominuje ponad wszystkimi pozostałymi elementami słowno - graficznymi. Nazwa "zacierka", będąca drugim członem części słownej tego znaku, nie może być przyjęta jako wyróżnik znaku, gdyż jest nazwą rodzajową, wskazującą na formę i kształt makaronu. Według PN - 93/A - 74133 Makaron zwyczajny - przewiduje się różne formy makaronu i jedną z nich jest właśnie zacierka. Również według Słownika współczesnego języka polskiego oraz Popularnej encyklopedii powszechnej (wyd. Oficyna Wydawnicza Kraków 1998 r.) -“zacierka" to drobne dość twarde kluski, czyli znana od lat nazwa rodzajowa określonej postaci makaronu. Skarżący polemizuje ze stanowiskiem zajętym w zaskarżonej decyzji jakoby zacierka była produktem o innej technologii wytwarzania niż wszystkie makarony. Wytwarzana jest ona bowiem według tej samej technologii, jak wszystkie inne postacie kształtów makaronów i z tych samych składników, tj. z maki i wody z dodatkiem jaj oraz naturalnego barwnika organicznego lub ekstraktu karotenu. Natomiast odmienność kształtu zacierki jest konsekwencją odpowiednio dobranych proporcji tych składników i zastosowanej formy. Zresztą, producenci makaronów w postaci nitek, gwiazdek, muszelek itp. wytwarzają najczęściej także zacierki. Cały ten asortyment makaronów zaliczany jest do tej samej klasy 30 (wg “Międzynarodowej Klasyfikacji Towarów i Usług" - wyd. UP RP Warszawa 1998 r.) i występuje pod jednym określeniem “makarony spożywcze".

Zdaniem skarżącego nie ma istotnego znaczenia użycie w spornym znaku oznaczenia firmy uczestnika postępowania. W odniesieniu do makaronów oznaczenie firmy jest wyróżnikiem drugorzędnym, a to z uwagi na wielką liczbę producentów o trudno utrwalających się w pamięci nazwach firm, do których także zaliczyć należy nazwę "ABAK" pozbawioną skojarzeń semantycznych. Również rysunki i kolory stosowane na opakowaniach makaronów są tak różnorodne, że przestały identyfikować producentów.

Natomiast, jak wywodzi skarżący, klienci kupując makarony, niezależnie od ich formy (rodzaju), kierują się głównie wyróżnikiem słownym, którym w okolicznościach faktycznych sprawy jest nazwa "BABUNI". Stąd, niezależnie od grafiki, kolorystyki oraz tła na jakim umieszczona jest nazwa "BABUNI", klient zawsze jest przeświadczony, że każda postać (rodzaj) makaronu opatrzona nazwą "BABUNI" pochodzi z tego samego źródła. Klienci przy zakupie proszą lub wybierają makaron "BABUNI" nie identyfikując nazwy producenta ani kolorystyki opakowania.

Zdaniem skarżącego przedstawione wyżej stanowisko jest zbieżne z orzecznictwem Urzędu Patentowego. I tak:

• "Imitacja części słownej w znaku słowno-graficznym, przy zmianie części graficznej, może wprowadzać odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów, bowiem może ona sugerować, iż znak słowno-graficzny jest odmianą wcześniej zarejestrowanego znaku słownego i pochodzi od tego samego producenta; również w ramach odbioru reklamy narządem słuchu istnieje duże prawdopodobieństwo wprowadzenia odbiorców w błąd co do pochodzenia towarów" - WUP 4/94, poz. 114.

• "Wiadomo jest z praktyki, że w znakach towarowych, słowno-graficznych - części słowne mają dla odbiorców większą siłę oddziaływania i odróżniającą niż części graficzne. Zgodność części słownej znaków słowno - graficznych w zasadzie wystarczy do przyjęcia, że występuje podobieństwo danych znaków mogące wprowadzić w błąd nabywców i odbiorców towarów, zwłaszcza gdy zazębia się zakres produkcji lub usług podmiotów gospodarczych" - WUP 11/93, poz. 322.

• Na bezzasadność przyznania firmie “[...]" ochrony na kwestionowany znak "ZACIERKA BABUNI" wskazuje także "Metodyka badania zdolności rejestracyjnej znaków towarowych" (wyd. UP RP Warszawa 1994 r.), gdzie na stronie 29 podano: “W każdym przypadku znaku słownego lub jakiegokolwiek innego, jeżeli zawiera wystarczająco wyeksponowany wyraz (wyrazy), który można uważać za samodzielny element wyróżniający w obrocie fonetycznym ekspert zobowiązany jest przeanalizować dopuszczalność zarejestrowania znaku w aspekcie podobieństwa słów - wyrazów w innych znakach niezależnie od ich rodzaju. Należy w takich przypadkach kierować się następującymi regułami:

1) wcześniejszy znak słowny stanowi przeszkodę w rejestracji jakiegokolwiek innego znaku ze słowem identycznym lub w praktyce identycznie brzmiącym (podobieństwo kwalifikowane),

2) wcześniejszy jakikolwiek znak graficzny z wyeksponowanym wyrazem (znak słowno-graficzny) o cechach wyróżniających stanowi przeszkodę w rejestracji jakiegokolwiek znaku (również słownego) stanowiącego lub zawierającego to słowo lub słowo w praktyce identyczne fonetycznie (podobieństwo kwalifikowane)".

Z powyższych względów nazwa “BABUNI" w zastosowaniu do makaronów jest charakterystycznym elementem wyróżniającym i w związku z tym nie może funkcjonować na rynku w obrocie gospodarczym znak z identycznym wyróżnikiem i dla identycznych towarów, a przyznany innej firmie. Burzy to bowiem przejrzystość rynku i nie spełnia wymogów określonych w ustawie o znakach towarowych, a w szczególności art. 8 pkt 2 u.z.t. Wyraz "BABUNI" stanowi bowiem element nazwy firmy skarżącej. Znaki towarowe, które w swej treści słownej zawierają nazwę firmy zalicza się do tzw. “mocnych" znaków chronionych w szczególny sposób. W świetle wyroku Sądu Najwyższego z dnia 28 października 1998 r. (II CKN 25/98 OSNC z 1999 r. nr 4 poz. 80) naruszenie nazwy osoby prawnej jako jej dobra osobistego następuje w razie używania przez nieuprawnionego nie tylko pełnej nazwy, ale i jej części jeżeli ta część spełnia w sposób wystarczający funkcje indywidualizującą osobę prawną.

Skarżący akcentuje, iż nazwę “BABUNI" na opakowaniach makaronów stosuje już od I kwartału 1995 r., podczas gdy uczestnik postępowania - dopiero w 1997 r.

W ocenie skarżącego bezzasadny jest argument wskazany w zaskarżonej decyzji, iż określenie słowne “BABUNI" używane jest dość powszechnie do oznaczania wielu produktów. Przeprowadzone badanie wskazuje, że w klasie 30, w której umiejscowione są makarony występuje z tym wyróżnikiem 6 znaków zarejestrowanych, w tym 5 znaków na rzecz skarżącego, a l znak to kwestionowany znak firmy [...]. Natomiast okoliczność, że określenie “BABUNI", jak podano w uzasadnieniu decyzji, jest dość powszechny, nie stanowi argumentu w niniejszej sprawie. Takie znaki jak "majonez babuni", "nalewka babuni", "rogaliki babuni" "czy twarożek babuni" występują w innych klasach i dotyczą radykalnie innych towarów niż makarony. Stąd nie wprowadzają w błąd odbiorców co do ich pochodzenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Z dniem 1 stycznia 2004 r. weszły w życie:

• ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), zwana u.s.a.,

• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwana p.s.a.,

• ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271), zwana p.w.u.p.

Jednocześnie uchylona została ustawa z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz. U. Nr 74, poz. 368 ze zm.), która obowiązywała w dacie wniesienia skargi w niniejszej sprawie.

W świetle art. 97 § 1 p.w.u.p. sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Taka sytuacja ma więc miejsce w niniejszej sprawie i dlatego postępowanie toczy się na podstawie p.s.a.

Zgodnie z art. 1 § 1 u.s.a. sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słusznościowych.

Sąd, stosownie do art. 86 i 89 p.s.a., przywrócił skarżącemu termin do wniesienia skargi.

Ustawa z dnia 30 czerwca 2000 r. - Prawo własności przemysłowej (tekst jedn. Dz.U. 2003, Nr 119, poz. 1117) w art. 315 ust. 3 wyraża zasadę, w myśl której zdolność ochronną znaków towarowych zarejestrowanych lub zgłoszonych do rejestracji przed wejściem jej w życie (22 sierpnia 2001 r.) ocenia się na podstawie dotychczasowych przepisów. Przepisami, stanowiącymi podstawę do oceny zdolności ochronnej znaku towarowego "ABAK ZACIERKA BABUNI", zarejestrowanego w dniu [...] maja 2000 r., są zatem przepisy ustawy o znakach towarowych.

Przeciwstawione znaki, co jest niesporne między stronami, poza użyciem w nich wyrazu "BABUNI" są niepodobne. Znak towarowy uczestników postępowania "ABAK ZACIERKA BABUNI" ma bowiem bogatą i charakterystyczną grafikę, która zdecydowanie odróżnia go od znaku towarowego skarżącego. Przyznaje to zresztą skarżący. Toteż, dostrzegając oryginalną grafikę słowno-graficznego znaku uczestników postępowania, skarżący szczególne znaczenie przywiązuje do słowa "BABUNI" użytego w przeciwstawionych znakach. Upatruje w tym słowie w zasadzie jedyny wyróżnik utrwalający się w pamięci kupujących, będący dla nich sygnałem, że każda postać (rodzaj) makaronu opatrzona nazwą "BABUNI" pochodzi z tego samego źródła. Skoro zaś, jak to podnosi skarżący, wcześniej używał oznaczenie "BABUNI", aniżeli jego konkurenci, kupując makarony oznaczane znakiem "ABAK ZACIERKA BABUNI" nabywcy są wprowadzani w błąd co do pochodzenia towaru, sądząc że kupują makaron (zacierkę) produkcji skarżącego.

Skoro znaki towarowe skarżącego i uczestników postępowania dla oznaczania makaronów różnią się od siebie (są niepodobne) istota sprawy sprowadza się do zagadnienia, jakie znaczenie należy przypisać użyciu w obu znakach wyrazu "BABUNI". Zdaniem Sądu wyraz "BABUNI" użyty w obu znakach jest ukrytą (zawoalowaną) informacją, o której mowa w art. 7 ust. 2 u.z.t. W świetle tego przepisu nie ma dostatecznych znamion odróżniających znak, który stanowi tylko nazwę rodzajową towaru lub informuje jedynie o właściwości, jakości, liczbie, ilości, masie, cenie, przeznaczeniu, sposobie, czasie lub miejscu wytworzenia, składzie, funkcji lub przydatności towaru, bądź inne podobne oznaczenie nie dające wystarczających podstaw odróżniających pochodzenie towaru. W dobie przemysłowego wytwarzania wielu środków żywnościowych, w tym m.in. makaronów, do produkcji używa się różnego rodzaju środków chemicznych (konserwantów, barwników, środków zapachowych, smakowych, spulchniających itp.). W świetle poglądów prezentowanych przez konsumentów nie można wykluczyć, że owe środki nie są całkiem obojętne dla zdrowia. Stąd coraz powszechniejsza jest tendencja wśród różnych grup nabywców do poszukiwania towarów żywnościowych wytwarzanych według tradycyjnych sprawdzonych technologii wolnych od środków chemicznych. W ślad za tym producenci takiej żywności, wprowadzając ją do obrotu, wykorzystują oznaczenia wskazujące na tradycyjne metody upraw roślin, czy też technologie produkcji artykułów żywnościowych. Bardzo popularne jest używanie tutaj wyrazu "EKO" czy też wyrazu "BABUNI". Zresztą, sam skarżący podał liczne przykłady znaków towarowych dla różnych artykułów żywnościowych z użyciem słowa "BABUNI" – "majonez babuni", "nalewka babuni", "rogaliki babuni" czy "twarożek babuni". Skala tego zjawiska jest tak znaczna, że przeciętny nabywca nie kojarzy towarów z użyciem słowa "BABUNI" jako wyróżnik pochodzenia towaru, lecz raczej jako informację o jego właściwości czy też sposobie wytwarzania. W takim przypadku wspomniane oznaczenie nie ma dostatecznych znamion odróżniających w świetle art. 7 ust. 2 u.z.t. Ponadto, trudno znaleźć argumenty dla przyznania jednemu przedsiębiorcy monopolu na używanie w charakterze znaku towarowego tak pospolitego wyrazu, jak słowo "BABUNI".

Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez sporną rejestrację przepisów wskazanych przez skarżącego. I tak, zdolność odróżniająca, z art. art. 4 ust. 1 u.z.t., ma charakter abstrakcyjny, nie zaś konkretny, jak to ma miejsce w odniesieniu do art. 7 u.z.t. (por. R. Skubisz, Prawo znaków towarowych, Komentarz, Warszawa 1997, str. 33). Zatem, w świetle art. 4 ust. 1 u.z.t., "ABAK ZACIERKA BABUNI" może pełnić funkcję znaku towarowego.

Zważywszy na element informacyjny wyrazu "BABUNI" w znaku słowno-graficznym uczestników postępowania, o oryginalnej i rozbudowanej grafice połączonej z użyciem nazwy ich firmy [...], w rejestracji tego znaku nie można dopatrzyć się sprzeczności z obowiązującym prawem lub zasadami współżycia społecznego, czy też z naruszeniem praw osobistych lub majątkowych osób trzecich (art. 8 pkt 1 i 2 u.z.t.).

Oryginalność znaku słowno-graficznego uczestników postępowania i zarazem brak jego podobieństwa do znaku używanego przez skarżącego oddala zarzut o możliwości wprowadzenia w błąd odbiorców co do pochodzenia towarów. Z tych względów sporna rejestracja nie narusza również art. 9 ust. 1 pkt 1 u.z.t.

Sąd nie podzielił także argumentacji skarżącego opartej na ochronie prawa do oznaczenia firmy. Prawo do ochrony nazwy firmy, podobnie jak i do nazwiska osoby fizycznej, nie ma absolutnego charakteru. Jak już wskazano skarżący nie może sobie przypisywać prawa do monopolu do tak pospolitego wyrazu, jakim jest słowo "BABUNI", tym bardziej w sytuacji, gdy w nazwie firmy skarżącego, jak i w oznaczeniu znaku towarowego uczestników postępowania słowo "BABUNI" stanowi tylko jeden z elementów oznaczenia.

W tym stanie, podzielając trafność zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę, stosownie do art. 151 p.s.a.