Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 1601/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-03-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 3 par. 1, art. 11, art. 134 par. 1, art. 151
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: Art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2167
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
article: Art. 17
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: Art. 128, art. 129, art. 135, art. 140
journal: Dz.U. 2020 poz 1359
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura (spr.) WSA Janusz Kasprzycki po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 29 marca 2022 r. sprawy ze skargi I. I. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt [...] w sprawie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 23 września 2021 r. sygn. akt: [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 735, dalej k.p.a.) i art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 111, dalej: u.ś.r.), po rozpoznaniu odwołania I. I. (dalej: skarżąca), od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. W., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wyżej opisaną decyzją, organ l instancji, w wyniku rozpoznania wniosku skarżącej z dnia 14 maja 2021 r., odmówił jej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. W. (ur. [...] 1938 r.), legitymującym się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 lutego 2021 r.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ pomocowy stwierdził, że wprawdzie osoba wymagająca opieki posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie został spełniony warunek z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ niepełnosprawność R. W., nie powstała w okresach wymienionych w tym przepisie. Nadto organ podkreślił, iż w sprawie wystąpiła przesłanka negatywna do przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na fakt, że nie zaistniał związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.

Odwołanie od powyższej decyzji wniosła skarżąca, zarzucając:

- błędne zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia okoliczności zmiany stanu prawnego na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust.1 Konstytucji RP;

- dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, a w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowy istnieje oraz błędne przyjęcie przez organ, że zakres sprawowanej opieki nie wypełnia dyspozycji powołanego przepisu;

- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, tj. przyjęcie iż sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez córkę dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie, z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze powołało treść art. 17, art. 17b i art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, i stwierdziło, że zaskarżona decyzja ostatecznie odpowiada prawu, co uzasadnia utrzymanie jej w mocy.

Z zebranego w sprawie materiału wynika, że I. I. zwróciła się do GOPS z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad ojcem R. W. (ur. [...] 1938 r., żonatym). Ojciec skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe ze stwierdzeniem, że nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 16 lutego 2021 r.

Z ustaleń dokonanych przez pracownika socjalnego w ramach rodzinnego wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniach 1 czerwca 2021 r. oraz 23 czerwca 2021 r., wynika że niepełnosprawny R. W. zamieszkuje z żoną S. W. oraz synem W. W. R. W. oświadczył, że opiekę nad nim sprawuje skarżąca, zamieszkująca oddzielnie. Jak wskazano w wywiadzie, skarżąca przyjeżdża do ojca co drugi dzień, a w razie potrzeby w każdej chwili. R. W. wskazał, że córka przyjeżdża na pół dnia, a w razie potrzeby pozostaje dłużej. Z poczynionych ustaleń wynika, że skarżąca pomaga ojcu w czynnościach samoobsługowych, takich jak: ubieranie, karmienie, toaleta, podawanie leków. W trakcie dwukrotnych wizyt pracownika socjalnego, w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej nie zastano skarżącej. Organ podkreślił, iż S. W. (legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności), oświadczyła że pod nieobecność córki, opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawuje ona i syn W., który, jak już wspomniano powyżej, zamieszkuje z rodzicami.

Organ podniósł, że córka zamieszkuje oddzielnie niepełnosprawnego R. W. w innej miejscowości. Odległość pomiędzy miejscem zamieszkania skarżącej, a domem jej rodziców, wynosi ok. 30 km. Ustalono ponadto, że R. W. posiada jeszcze dwóch synów zobowiązanych do alimentacji (poza zamieszkującym z rodzicami synem W.), a są to: K. W. i B. W.

Organ II instancji stwierdził należy, że organ pomocowy nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, która nastąpiła na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13 (Dz. U. z 2014 r, poz. 1443). W wymienionym wyroku Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z zasadą równości o której mowa w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.

Argumenty prawne podniesione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, są zupełnie chybione, ponieważ skutkiem tego wyroku jest zmiana zakresu zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy co do treści w nim ujętej, będącego przepisem szczególnym w odniesieniu do art. 17 ust. 1 tej ustawy, który określa ogólne przesłanki prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych), nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, możliwe jest bowiem odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych, wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.

Trybunał Konstytucyjny derogując w powołanym wyżej zakresie przepis art. 17 ust. 1b ustawy, nie odroczył utraty jego mocy obowiązującej (art. 190 ust. 3 Konstytucji RP). Oznacza to, że bezpośrednim skutkiem orzeczenia, jest utrata przez ten przepis domniemania konstytucyjności, we wskazanym w wyroku zakresie. Innymi słowy, skutkiem ww. orzeczenia, jest stwierdzenie niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie, ze względu na moment powstania niepełnosprawności, i to począwszy od dnia ogłoszenia wyroku. Przedmiotowy wyrok został ogłoszony w Dzienniku Ustaw RP z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, i z tym dniem orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego weszło w życie. Omawiany przepis ustawy - art. 17 ust. 1b - jako niekonstytucyjny w określonym przez wyrok zakresie - nie powinien mieć od tego momentu zastosowania, gdyż Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził jego niekonstytucyjność.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu, przekłada się na ukształtowanie nowego stanu prawnego. Zgodnie z art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego, organy administracji posiadają uprawnienie do działania jedynie na mocy obowiązujących przepisów. Jeżeli zatem przepis prawa (niezależnie czy rangi ustawowej, czy aktu podstawowego), zostanie przez TK uznany za niekonstytucyjny, a tym samym trwale wyeliminowany z systemu prawa, to nie będzie mógł być stosowany przez organy administracyjne oraz sądy w trakcie rozstrzygania sprawy.

Zatem w obecnej sytuacji prawnej, nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, na podstawie tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, której niekonstytucyjność stwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13.

Organ podniósł, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium.

Pomimo dokonania przez organ pomocy społecznej błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z pracy lub niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a koniecznością sprawowania stałej opieki nad ojcem.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Kolegium, taki bezpośredni związek przyczynowy nie zachodzi. Jak ustalono na podstawie wywiadu środowiskowego, czynności opiekuńcze skarżącej, bezpośrednio związane z ojcem, nie spełniają, wskazanej powyżej, definicji opieki stałej bądź długoterminowej. Biorąc pod uwagę fakt dużej odległości, dzielącej miejsce zamieszkania skarżącej od domu rodziców, częstotliwość jej wizyt (co do zasady co dwa dni) oraz czas spędzany z niepełnosprawnym ojcem (pół dnia, a w razie potrzeby dłużej) oraz jak już wskazano powyżej, zakres czynności wykonywanych przy ojcu (ubieranie, karmienie, toaleta, podawanie leków), ustalony stan faktyczny nie spełnia dyspozycji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie pozwalającym przyznanie stronie wnioskowanego świadczenia.

Przyjęty stan faktyczny sprawy uzasadnia zatem ocenę, że bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją przez skarżącą z aktywności zawodowej, a koniecznością sprawowania opieki, nie istnieje w realiach rozpoznawanej sprawy.

Odnośnie zaś ustalonego rodzeństwa skarżącej, zauważenia wymaga, że sprawowanie opieki nad rodzicem przez dzieci nie musi być wykonywane przez wszystkich z rodzeństwa bezpośrednio, ale opieka może być także sprawowana przy pomocy osób trzecich, np. opiekunki, a dzieci, z racji ciążącego na nich obowiązku alimentacyjnego, mogłyby przeznaczać część swoich dochodów na jej wynagrodzenie, zwłaszcza, iż większej liczbie zstępnych łatwiej jest spełnić łącznie taki obowiązek we wzmiankowanej formie. Przyjęcie odmiennego stanowiska spowodowałoby bowiem niczym nieuzasadnione przerzucenie na organy Państwa, kosztów związanych z opieką nad niepełnosprawną osobą, w sytuacji, gdy istnieją osoby z kręgu jej najbliższej rodziny, które w świetle obowiązujących regulacji prawnych, mają względem tej osoby obowiązek pokrywania takich kosztów w ramach obowiązku alimentacyjnego (art. 128 i nast. k.r.o.).

Na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, wpłynęła skarga I. I. Zaskarżonej decyzji zarzuciła ona:

1. naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez:

a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych:

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu ww. przepisu, osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym, wymaga - w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia - opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej;

- zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą (rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym), a sprawowaniem przez nią opieki nad ojcem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie, taki związek przyczynowy istnieje;

2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 par. 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz o uchylenie decyzji organu l instancji. Skarżąca podkreśliła, że jest osobą sprawującą opiekę nad niepełnosprawnym ojcem R. W. Niepełnosprawność R. W. nie jest kwestią sporną. Wątpliwości organu nie budzi również okoliczność sprawowania opieki przez skarżącą nad osobą niepełnosprawną oraz, że skarżąca należy do kategorii osób obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym względem ojca.

W ocenie skarżącej, stanowisko wyrażone przez organ II instancji w przedmiotowej decyzji, jest błędne z uwagi na istotne naruszenia prawa materialnego i procedury, opisane treścią w/w zarzutów.

Zasadniczym zarzutem jest naruszenie przez organ w decyzji art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegający na błędnej wykładni ww. przepisu. Organ II instancji w uzasadnieniu przedmiotowej decyzji podnosi, iż z ustaleń dokonanych podczas wywiadu środowiskowego wynika, że jak oświadczył R. W., opiekę nad nim sprawuje skarżąca. Przyjeżdża ona co drugi dzień, lecz w razie potrzeby obecna jest w każdej chwili. Córka pomaga ojcu w czynnościach samoobsługowych, takich jak ubieranie, karmienie, toaleta, podawanie leków.

W przypadku skarżącej, fakt niepodejmowania zatrudnienia - który na równi z rezygnacją z zatrudnienia, uprawnia na mocy art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, był spowodowany koniecznością opieki nad ojcem. Ponadto, organy l i II instancji pobieżnie, i w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy, oceniły zgromadzony materiał dowodowy w aspekcie sprawowanej przez nią opieki nad ojcem. Co ważne, czego organy nie wzięły pod uwagę, skarżąca całodobowo jest w pełnej gotowości pomocy ojcu. Skarżąca podkreśliła, że organ II instancji nie kwestionuje opieki nad ojcem, jednakże lakonicznie podnosi, że zakres jej, nie uprawnia do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne. Tym samym, w okolicznościach przedmiotowej sprawy, wbrew temu co twierdzi organ II instancji, zachodzi bezpośredni związek (czasowy i co do motywów), między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem osobistej opieki. Po pierwsze skarżąca z uwagi na zły stan zdrowia ojca nie ma możliwości aktywności zawodowej. Opiekuje się ojcem, który wymaga pomocy w toalecie, kąpaniu, ubieraniu i karmieniu. Powyższy przepis bowiem należy stosować do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Warunku "stałej" i "ciągłej" opieki, nie należy jednak rozumieć jako wykonywanej "bez przerwy" i przez 24 godziny na dobę, lecz ma być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest jej niepełnosprawnością, a więc koniecznością wykonywania takich, a nie innych czynności warunkujących jej egzystowanie w warunkach godności człowieka.

Organ pomijając celowościową wykładnię ww. przepisu uznał, że zakres opieki świadczony przez skarżącą, nie wypełnia dyspozycji ww. normy prawnej, co stoi w sprzeczności z niekwestionowanym orzecznictwem w tym zakresie.

Jak sam organ pierwszej instancji ustalił, czego organ II instancji nie kwestionuje, opiekę nad osobą niepełnosprawną wypełnia skarżąca, a w opiece nad osobą niepełnosprawną, sporadycznie pomaga jej brat. Zakres opieki wymieniony w uzasadnieniu decyzji, w ocenie skarżącej i zgodnie ze stanem faktycznym niniejszej sprawy jest stały, długotrwały. Z okoliczności przedmiotowej sprawy wynika, że zakres opieki skarżącej jest stały, permanentny. Organ sam wymienia szeroki zakres opieki, jednakże zdaniem organu - co pozostaje w sprzeczności z zasadami logiki i doświadczeniem życiowym, ww. czynności są niewystarczające.

Zdaniem skarżącej, działania organu administracji w sprawie objętej skargą, były sprzeczne z zasadami państwa prawa, które organy administracji publicznej mają obowiązek wcielać w życie. W ocenie skarżącej, organy l i II instancji dokonały sprzecznych ustaleń faktycznych: Ustalenia organu drugiej instancji również są wewnętrznie sprzeczne - z jednej strony organ wymienia szeroki zakres opieki - nie kwestionując jej co do zasady, z drugiej podnosi, że wykonywane przez skarżącą czynności opiekuńcze mają jedynie charakter pomocniczy, co powoduje, że decyzja w ww. kształcie nie może się ostać.

Skarżąca podniosła, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze jako zasadny uznało zarzut podniesiony w odwołaniu od decyzji, a dotyczący naruszenia przepisu art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, co czyni bezprzedmiotowym powoływanie ww. zarzutu w skardze. W sprawie będącej przedmiotem skargi prawidłowe odczytanie treści art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zdaniem skarżącej prowadzi do wniosku, że opiekując się niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, jest ona osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona, gdyż została wydana w oparciu o błędną wykładnię prawa materialnego oraz z naruszeniem przepisów postępowania.

W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując zajęte w sprawie stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, zważył co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.

Zdaniem Sądu skarga nie jest uzasadniona.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez organy obu instancji stanowił przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r., z treści którego wynika, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka, osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej lub innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359, dalej: k.r.o.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Na wstępie Sąd wskazuje, iż podziela pogląd organu II instancji, że nie ma znaczenia data powstania niepełnosprawności dla świadczenia pielęgnacyjnego otrzymywanego przez opiekunów osób dorosłych. Przywołany w decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13. Stosując właściwą wykładnię art. 17 ust. 1b u.ś.r., należy przyjąć, iż w stosunku do opiekunów osób, których niepełnosprawność powstała później, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji niedopuszczalne jest oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co znalazło potwierdzenie w jednolitej linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, którą Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela (por. wyroki NSA z dnia 29 kwietnia 2019 r., I OSK 300/19, z dnia 26 kwietnia 2019 r., I OSK 8/19, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Ze wskazanych przepisów wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje wymienionym w nim osobom, jeżeli spełnią one łącznie wskazane w nich przesłanki.

W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie, skarżąca nie spełnia warunku sprawowania stałej opieki, oraz przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem. Mając na uwadze zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie budzi wątpliwości Sądu fakt, że organ prawidłowo ustalił, że z materiału tego w żaden sposób nie wynika, aby ojciec skarżącej wymagał stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby, wykluczającej podjęcie przez opiekuna jakiegokolwiek zatrudnienia.

Jak wynika z akt sprawy, ojciec skarżącej posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 18 marca 2021 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe.

Z oświadczenia złożonego przez skarżącą wynika, że nie podejmuje ona stałego zatrudnienia. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że ojciec skarżącej wymaga pomocy przy w czynnościach samoobsługowych, takich jak: ubieranie, karmienie, toaleta, podawanie leków.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie nie wynika, aby ojciec skarżącej był osobą leżącą, niemogącą się poruszać czy też wymagającą szczególnej pielęgnacji.

Zdaniem Sądu zakres opieki, nie wymusza na skarżącej rezygnacji z podjęcia zatrudnienia. Podkreślić należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego w żaden sposób nie wynika, iż ojciec skarżącej, nie jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności skarżącej. Czynności związane z opieką nad ojcem skarżącej ograniczają się zaś do pomocy przy w czynnościach samoobsługowych, takich jak: ubieranie, karmienie, toaleta, podawanie leków. Nie są to czynności oznaczające stałą lub długotrwałą opieką innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Co więcej, w wywiadzie środowiskowym wskazano, że skarżąca przyjeżdża do ojca co drugi dzień, a w razie potrzeby w każdej chwili. Ojciec skarżącej wskazał, że córka przyjeżdża na pół dnia, a w razie potrzeby pozostaje dłużej. W trakcie dwukrotnych wizyt pracownika socjalnego, w miejscu zamieszkania osoby niepełnosprawnej nie zastano skarżącej. Organ podkreślił, iż matka skarżącej (legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności), oświadczyła że pod nieobecność córki, opiekę nad niepełnosprawnym mężem sprawuje ona i syn W., który zamieszkuje z rodzicami.

Sąd wskazuje, że systemowo, świadczenia pielęgnacyjne, zgodnie z art. 17 ust. 1 zdanie ostatnie u.ś.r., przysługują tylko tym osobom, które "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji".

System świadczeń rodzinnych został tak pomyślany, aby rekompensować utratę dochodów z powodu konieczności pielęgnacji członka rodziny wymuszającej rezygnację lub niepodejmowanie zatrudnienia. Wnioskujący musi sprawować stałą opiekę nad osobą niepełnosprawną i być jej niezbędny w tak znacznym wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.

W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający dla stwierdzenia, że pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką nad ojcem a niepodejmowaniem przez nią pracy, nie istnieje związek przyczynowy.

Ponadto, stosownie do stanowiska wyrażonego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie np. w wyroku z dnia 26 kwietnia 2021 roku, sygn. III SA/Kr 1065/20, z dnia 28 stycznia 2022 r. sygn. III SA/Kr 1386/21 i III SA/Kr 1418/21 czy z dnia 25 lutego 2022 r. sygn. III SA/Kr 1480/21 (opubl. w CBOSA), w których Sąd wskazał, że jeżeli osoba wymagająca opieki ma oprócz osoby skarżącej jeszcze inne dzieci, z których część zamieszkuje z tą osobą lub w nieznacznej odległości od tej osoby, to mogą one wspomóc osobę skarżącą w opiece nad wymagającym opieki. Natomiast dzieci zamieszkujące w dalszej odległości, powinny wspomóc tę osobę w inny sposób tj. finansując pomoc w opiece nad nią. Zgodnie bowiem z art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny), obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Podkreślić należy, że stosownie do treści art. 129 § 2 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, krewnych w tym samym stopniu, w tym wypadku dzieci, obowiązek alimentacyjny obciąża w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Natomiast zgodnie z art. 135 § 1 k.r.o., zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Z kolei stosownie do § 2 tego przepisu, wykonanie obowiązku alimentacyjnego wobec osoby niepełnosprawnej, może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych, polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania uprawnionego. Zgodnie zaś z art. 140 § 1 k.r.o., osoba, która dostarcza drugiemu środków utrzymania, będąc zobowiązana z tego powodu, że uzyskanie na czas świadczeń alimentacyjnych od osoby zobowiązanej w tej samej kolejności, byłoby dla uprawnionego niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, może żądać zwrotu od osoby, która powinna była te świadczenia spełnić. Okoliczności te mają znaczenie dla oceny czy zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne, a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. W niniejszej sprawie osoba wymagająca opieki ma czworo dzieci, i nie zostało wykazane aby nie były one w stanie realizować swojego obowiązku alimentacyjnego wobec ojca poprzez sprawowanie osobistej opieki lub finansowanie pomocy w opiece nad ojcem, ani też, aby skarżąca nie była w stanie uzyskać od rodzeństwa zwrotu przypadającej na nią części świadczeń alimentacyjnych, w sytuacji gdyby istotnie spełniła je wobec ojca w części obciążającej rodzeństwo, stosownie do treści art. 140 § 1 k.r.o. Przeciwnie, w wywiadzie środowiskowym wskazano, że "synowie jak tylko są to odwiedzają i pomagają usługowo jak tylko jest taka potrzeba. Mogę liczyć na ich pomoc. Nie było potrzeby pomocy finansowej ze strony dzieci".

Zdaniem Sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na szczegółowej analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, który pozwolił na wyczerpujące ustalenie istotnych okoliczności sprawy. Zaskarżona decyzja zawiera wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne podjętego przez organ rozstrzygnięcia, które, w ocenie Sądu, w całości odpowiada prawu.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę jako bezzasadną.