Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 950/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-03-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7,8,11,77 par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2007 nr 11 poz 74
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Sygn. akt I SA/Kr 950/09 | | W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 marca 2010 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Ewa Długosz-Ślusarczyk, Sędzia: WSA Maja Chodacka, Sędzia: WSA Jarosław Wiśniewski (spr.), Protokolant: Aleksandra Osipowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 marca 2010 r., sprawy ze skargi S. K., na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, z dnia 7 kwietnia 2009 r. Nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń, Pracowniczych, - uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji -


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 7 kwietnia 2009 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej "ZUS"), w związku z wnioskiem S.K. z dnia 21 października 2008 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek, utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 30 września 2008 r.

Decyzją z dnia 30 września 2008 r. ZUS odmówił zobowiązanemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz pracy za osobę prowadzącą działalność gospodarczą wraz z odsetkami za zwłokę i kosztami upomnienia w kwocie 10 435,50 zł za okres: 10.2004, 01.2007 r. – 01.2008 r., za pracowników w części finansowanej przez płatnika w kwocie 14 541,34 zł za okres: 01.2007 r. – 01.2008 r. i odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 1 318 zł oraz umorzono postępowanie w zakresie umorzenia składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych w kwocie 14 477,04 zł za okres: 01.2007 r. – 01.2008 r.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że zobowiązany pismem z dnia 13 marca 2008 r., złożonym do Urzędu Skarbowego, wniósł o zwrot nadpłaty podatku w wysokości 34 373 zł i dokonanie przelewu na rzecz ZUS. W piśmie z dnia 24 kwietnia 2008 r. skierowanym do ZUS zwrócił się natomiast z prośbą o przyjęcie kwoty należnej z tytułu nadpłaty podatku i umorzenie pozostałej części zadłużenia. W dniu 5 września 2008 r. strona anulowała jednak wniosek o zwrot nadpłaty podatku. W związku z tym pismo z dnia 24 kwietnia 2008 r. zostało rozpatrzone jako wniosek o umorzenie zaległych należności z tytułu składek.

W dniu 28 października 2008 r. pełnomocnik zobowiązanego złożył pismo zatytułowane "odwołanie" od w/w decyzji w związku z dokonaniem w dniu 21 października 2008 r. wpłat z tytułu zaległości wskazanych w przedmiotowej decyzji, tj.:

- z tytułu należności za składki za osobę prowadzącą działalność gospodarczą:

a. 6 620,74 zł – wpłata na składki za ubezpieczenie społeczne za październik 2004r.,

od stycznia 2007 r. do stycznia 2008 r.;

b. 816 zł – wpłata na odsetki za zwłokę;

c. 52,80 zł – wpłata na koszty upomnienia,

- z tytułu odsetek za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez płatnika składek – kwota 1 151 zł,

- z tytułu odsetek za zwłokę w płatności składek na ubezpieczenie pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych – kwota 1 318 zł,

- z tytułu należności za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, tj. kwota 10 387,81 zł na składki na ubezpieczenia społeczne za okres od stycznia 2007 r. do stycznia 2008 r.

W piśmie tym pełnomocnik wniósł o umorzenie pozostałej zaległości zobowiązanego oraz wypłatę płatnikowi zasiłku chorobowego za okres od stycznia 2008 r.

Pełnomocnik zobowiązanego został wezwany o doprecyzowanie czy pismo z dnia 21 października 2008 r. jest nowym wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek czy odwołaniem od decyzji z dnia 30 września 2008 r. W odpowiedzi na powyższe strona doprecyzowała, że pismo to stanowi wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożony na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 z późn. zm.), dalej zwanej "u.s.u.s.".

Ponownie rozpoznając wniosek strony, organ wskazał, że nie może orzekać w zakresie innym, niż uczynił to organ I instancji, dlatego postępowaniem objął należności, które były przedmiotem postępowania przed ZUS.

W toku postępowania organ dokonał następujących ustaleń:

S.K. prowadził działalność gospodarczą w okresie od 5 listopada 1999 r. do 28 stycznia 2008 r. w zakresie sprzedaży wysyłkowej za pośrednictwem Allegro.pl. Od dnia 28 stycznia 2008 r. wykonywanie działalności zostało zawieszone. Prowadząc działalność płatnik zobligowany był do opłacania składek na ubezpieczenia własne i pracowników stosownie do zasad określonych w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, a niedopełnienie tego obowiązku spowodowało, że na koncie rozliczeniowym w ZUS narosły zaległości, od których naliczano odsetki za zwłokę. Na dzień złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, po uwzględnieniu wpłat (tj. kwot 52,80 zł, 1151 zł, 6620,74 zł, 816 zł, 1318 zł, 1038,81 zł, 4089,23 zł) dokonanych na poczet zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, na koncie zobowiązanego figurowało następujące zadłużenie:

- z tytułu należności za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 5214,38 zł w tym:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 08.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 2 895,73 zł,

b) na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 07.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 1221,22zł,

c) składki na Fundusz Pracy za okres: 01.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 505,43 zł

d) odsetki za zwłokę naliczone na dzień 28.10.2008r. w wysokości 591 zł

- z tytułu należności za pracowników w części finansowanej przez płatnika w łącznej kwocie 7 345,55 zł, w tym:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 08.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 4 982,22 zł,

b) składki na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 01.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 1 492,33 zł

c) odsetki za zwłokę w wysokości 871 zł

- z tytułu należności za pracowników części finansowanej przez ubezpieczonych w łącznej kwocie 6 577,37zł, w tym:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 09.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 3 952,06 zł,

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 08.2007 r. - 01.2008 r. w kwocie 1 877,31 zł,

c) odsetki za zwłokę w wysokości 748 zł.

Z informacji uzyskanych od Naczelnika Urzędu Skarbowego wynika, iż płatnik złożył zeznanie PIT-36L za 2007 rok z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w zakresie handlu, wykazując w nim stratę w wysokości 189495,06 zł. Płatnik nie jest nigdzie zatrudniony na podstawie umowy o pracę bądź w ramach umów cywilnoprawnych. Nie jest także zarejestrowany w Urzędzie Pracy w K. jako osoba bezrobotna. Pobiera jedynie świadczenie rentowe z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 474,24 zł netto miesięcznie. S.K. jest w posiadaniu nieruchomości (stanowiącej jego majątek osobisty) położonej w K. przy ulicy K. oraz nieruchomości gruntowych położonych w L., z czego jedna zabudowana jest budynkiem mieszkalnym. Z informacji uzyskanych z Wydziału Geodezji Urzędu Miasta K. wynika, iż nie figuruje on w operacie ewidencji gruntów miasta K. jako właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty nieruchomości. Zobowiązany jest właścicielem samochodu osobowego marki B. z 2001 r. (jego współwłaścicielem jest "I" S.A) oraz samochodu osobowego marki W. 1.5 z 1986 roku. Zobowiązany nie korzysta z pomocy Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Z przedłożonej przez stronę dokumentacji medycznej wynika, iż pozostaje w leczeniu psychologiczno-psychiatrycznym z powodu choroby afektywnej dwubiegunowej - faza manii z elementami depresyjnymi. Na mocy orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 4 listopada 2008 r. został uznany za osobę całkowicie niezdolną do pracy do 31 października 2009 r. Natomiast w dniu 17 listopada 2008 roku Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K. zaliczył go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na okres do 30 listopada 2010 r. Z treści orzeczenia wynika, iż jest niezdolny do pracy i wymaga uczestnictwa w Warsztatach Terapii Zajęciowej.

Organ ustalił, iż S. K. obciąża szereg zobowiązań w stosunku do następujących podmiotów i instytucji: wobec K. M. - w wysokości 245283 zł (solidarnie z J. R., A. W., A. K.); Eurobanku - zaległości wynikające z umowy pożyczki w kwocie 5 881,69 zł; PKO Bank Polski S.A. w Warszawie w wysokości 103 779,94 zł; P.P.U.P "Poczta Polska" -18 871,27 zł; BPH Leasing S.A. w Warszawie - z tytułu weksla wypełnionego na kwotę 11 147,73 zł; KEPSAR Sp. z o. o - 17 385,00 zł; GE Money Bank - 3 410,44 zł (do zapłaty zobowiązana jest A. K.); Dominet Bank S.A. - 11 196,94 zł; Provident Polska - 5 393,80 zł; QXL Poland Sp. z o.o. z tytułu usług w ramach serwisu Allegro.pl w kwocie 11 545,01 zł. Ponadto Bank Spółdzielczy Oddział w Tarnowie Filia w W. poinformował, iż K. posiadają w w/w banku kredyt konsumencki "T" - bieżące zadłużenie na dzień 31 stycznia 2008r. wynosiło 12 666,54 zł. (termin spłaty kredytu to 29 marca 2011 r.).

Organ ustalił także, że we wspólnym gospodarstwie domowym z płatnikiem pozostają żona A. K. oraz dwoje małoletnich dzieci. Żona zobowiązanego zatrudniona jest od 5 lipca 2008 roku w Firmie "L" na stanowisku sprzedawcy na podstawie umowy o pracę na czas określony do 30 czerwca 2011 r. Wynagrodzenie zasadnicze wynosi 7,05 zł brutto za godzinę. Według danych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, wynagrodzenie A.K. w miesiącu lutym i styczniu 2009 roku wynosiło odpowiednio 1 233,47 zł brutto i 784,00 zł brutto. Ponadto zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT-36 w 2007 roku wykazała ona dochody z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w wysokości 6 424,39 zł (przychody za ten okres wyniosły 23 932,72 zł, przy kosztach jego uzyskania - 17 508,33 zł).

Płatnik oświadczył, iż nie posiada żadnych nieruchomości gruntowych ani budynkowych, z których ZUS mógłby zaspokoić swoje roszczenia. Razem z rodziną zamieszkuje w jednopokojowym mieszkaniu. Z tytułu utrzymania, rodzina ponosi następujące koszty: czynsz - 770,00 zł m/c (w tym koszty wody), prąd - 75 zł m/c, gaz - 40 zł m/c, wydatki związane z uczęszczaniem obu córek do szkoły - 100 zł m/c, środki czystości - 50 zł m/c, telefon A.K. - 50 zł m/c, telefon córki - 25 zł m/c, koszty dojazdów do pracy A. K. - 80 zł m/c, koszty lekarstw - 150-200 zł m/c (zwraca opieka społeczna), koszty wyżywienia rodziny około 800 zł m/c, przy czym w tym zakresie pomagają rodzinie rodzice żony płatnika, a dzieci korzystają z darmowych obiadów w szkole.

Prezes ZUS powołał się na treść art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s., na podstawie którego umorzenie składek jest możliwe po spełnieniu przesłanek tam zawartych. Warunkiem umorzenia jest całkowita nieściągalność, która zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa,

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Organ wskazał, powołując się na art. 28 ust. 3 a u.s.u.s., że jest możliwe umorzenie w uzasadnionych przypadkach należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek, pomimo braku całkowitej nieściągalności. Delegacja ustawowa z art. 28 ust. 3 b u.s.u.s. odsyła do rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365). § 3 tego rozporządzenia stanowi, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek jeśli ubezpieczony wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Organ podkreślił także, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności jest podejmowana w trybie tzw. uznania administracyjnego, dlatego stwierdzenie zachodzenia w konkretnej sytuacji określonych przesłanek umorzenia, nie determinuje w sposób bezwzględny treści podejmowanych decyzji.

W świetle powyższych przepisów oraz ustalonego stanu faktycznego, organ stwierdził, że w zakresie należności z tytułu składek na ubezpieczenia własne opłacane przez płatnika składek, tj. osobę prowadzącą działalność gospodarczą, nie zachodzą podstawy do ich umorzenia w oparciu o przepis art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. Nie został bowiem spełniony warunek całkowitej nieściągalności. Nie zaistniał również uzasadniony przypadek, o którym mowa w art. 28 ust. 3a u.s.u.s., który pozwala na umorzenie pomimo braku całkowitej nieściągalności. Organ uwzględnił, iż w chwili obecnej zobowiązany nie prowadzi działalności gospodarczej i nigdzie nie pracuje. Źródło jego dochodu stanowi świadczenie rentowne wypłacane w wysokości 474,24 zł netto miesięcznie. Płatnik jest w posiadaniu składników majątkowych w postaci budynku mieszkalnego i nieruchomości gruntowych, które mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia spłaty należności poprzez dokonanie wpisu hipoteki przymusowej. Organ podkreślił, iż płatnik nie przedstawił żadnego wiarygodnego dowodu potwierdzającego jego oświadczenie, iż nie posiada majątku nieruchomego. Organ miał także na uwadze, iż samochód zobowiązanego może stanowić przedmiot zastawu (art. 27 ust. 1 u.s.u.s.). Z uwagi na powyższe składniki majątkowe ZUS ma możliwość przymusowego dochodzenia należności przy zastosowaniu środków egzekucyjnych określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity: Dz.U. z 2005r., nr 229, poz. 1954 z późn. zm.). Ustawowym obowiązkiem organu jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Prezes ZUS podkreślił, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, co do zasady, objęte są dziesięcioletnim terminem przedawnienia i w tym okresie mogą być dochodzone, natomiast stosownie do art. 24 ust. 5 u.s.u.s., należności zabezpieczone hipoteką lub zastawem nie przedawniają się, jednakże po upływie terminu przedawnienia mogą być egzekwowane jedynie z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. O zakresie odpowiedzialności płatnika rozstrzyga art. 26 i 29 Ordynacji podatkowej, do stosowania którego odsyła art. 31 u.s.u.s. Płatnik zatem odpowiada za zobowiązania składkowe całym swoim majątkiem, a w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność powyższa obejmuje majątek odrębny płatnika oraz majątek wspólny płatnika i jego małżonka. Organ wskazał na uzyskiwanie przez żonę płatnika dochodu. Podał także, że zestawienie dochodów rodziny z ponoszonymi wydatkami pokazuje, że środki finansowe będące w dyspozycji rodziny płatnika nie wystarczają w pełni na ich pokrycie. Pomimo trudnej sytuacji finansowej nie korzystają oni i nie korzystali z pomocy społecznej. Wątpliwości organu wzbudził fakt, iż zobowiązany, pomimo wykazywanych niskich dochodów, dokonywał wpłat na poczet należności z tytułu składek. W oparciu o to organ wysnuł wniosek, że płatnik posiada realne możliwości uregulowania zadłużenia bez narażenia siebie oraz członków rodziny na pozbawienie możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych organ podał, że przy ocenie sytuacji osoby wnioskującej o umorzenie należności należy również mieć na uwadze ogólny poziom zamożności danej rodziny obrazujący jej funkcjonowanie w życiu społecznym.

Podejmując rozstrzygnięcie organ uznał za udowodnioną okoliczność problemów zdrowotnych S. K., w świetle których został uznany za osobę niezdolną do pracy (do 31 października 2009r.) i mającą orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (do 30 listopada 2010r.). Podkreślono, iż okoliczność przewlekłej choroby zobowiązanego, w kontekście regulacji zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 w/w rozporządzenia o umarzaniu składek, oceniana być może jedynie w odniesieniu do ewentualnego pozbawienia możliwości osiągania dochodu pozwalającego na opłacanie należności. Wobec charakteru źródła dochodu płatnika, tj. świadczenie rentowe, uznano, iż powołana okoliczność problemów zdrowotnych, nie wypełnia dyspozycji tego przepisu. Wskazano ponadto, że niezdolność płatnika do pracy ma charakter okresowy, w związku z czym nie można wykluczyć, iż jego sytuacja zdrowotna ulegnie poprawie. Organ podał także, że okoliczność posiadania licznych zobowiązań obciążających zobowiązanego i jego małżonkę w stosunku do banków i innych podmiotów, nie może stanowić uzasadnienia dla umorzenia zaległości składkowych. Takie działanie byłoby bowiem równoznaczne z przerzuceniem ekonomicznego ryzyka działalności na pozostałych płatników oraz prowadziłoby do uprzywilejowania innych wierzycieli kosztem ZUS-u. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia są uprzywilejowane i podlegają, co do zasady zaspokojeniu w drodze postępowania egzekucyjnego przed innymi wierzytelnościami. Organ podkreślił także, że dla istnienia obowiązku terminowego opłacania należnych prawem składek na ubezpieczenia, nie mają znaczenia czynniki ekonomiczno-rynkowe wpływające na funkcjonowanie firmy, dlatego niepowodzenia w tej działalności nie mogą skutkować obowiązkiem umorzenia zaległości składkowych. Wskazał także na możliwość spłaty zaległości w ratach.

W odniesieniu do składek na ubezpieczenia pracowników w części finansowanej przez płatnika oraz odsetek za zwłokę od składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych, organ podał, że mogą być one umorzone tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która to sytuacja w sprawie nie zachodzi. W odniesieniu natomiast do należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez ubezpieczonych przepisy art. 28 i 29 u.s.u.s. nie mają zastosowania, co oznacza, że wykluczone jest co do nich orzekanie w kwestii umorzenia. Właściwym zatem rozstrzygnięciem jest umorzenie postępowania z uwagi na brak przedmiotu postępowania.

Organ podał także, że opłacenie składek ma na celu zapewnienie uprawnionemu bieżącej ochrony ubezpieczeniowej, a w przyszłości wypłatę świadczeń emerytalno – rentowych. Umorzenie zaległych składek spowoduje dla zobowiązanego szkodę w postaci wyłączenia tego okresu przy ustalaniu prawa do emerytury bądź renty.

W skardze na decyzję Prezesa ZUS S. K. wniósł o jej uchylenie w całości i orzeczenie zgodnie z jego wnioskiem. Wskazał, iż zaprzestanie prowadzenia działalności nastąpiło "nie z jego przyczyny", nie posiada żadnego majątku, a jedynym jego źródłem utrzymania jest renta inwalidzka.

W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.

W piśmie procesowym z dnia 12 stycznia 2010 r. pełnomocnik skarżącego podniósł min., iż S. K. choruje na schizofrenię i wskazał na "osobowe źródła dowodowe, dowodzące, iż jest to osoba niezdolna do podejmowania samodzielnych czynności". Wskazał także, iż względem skarżącego orzeczono o stopniu niepełnosprawności jak również wyznaczony został biegły psychiatra na okoliczność czy działania skarżącego przed 1 stycznia 2008 r. podejmowane były świadomie i czy były one wynikiem pełnego rozeznania. Podniósł, iż stany chorobowe skarżącego wyłączają możliwość dokonywania wiążących prawnie rozporządzeń znacznie przekraczających zwykłe sprawy życia codziennego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd wyjaśnia, iż uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej określanej jako "p.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.

Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 134 p.p.s.a. sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, iż sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę.

Sąd zauważa, że art. 180 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) stanowi, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy kodeksu, chyba że przepisy dotyczące ubezpieczeń ustalają odmienne zasady postępowania w tych sprawach. Przez sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych rozumie się między innymi sprawy wynikające z przepisów o ubezpieczeniach społecznych (art. 180 § 2 K.p.a.).

W związku z powyższym zarówno organ wydający decyzję w pierwszej instancji, jak też organ, do którego w sposób prawidłowy złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (wydający decyzję o charakterze odwoławczym), obowiązane są przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, do których należą: podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), wydanie decyzji zawierającej, poza elementami formalnymi, wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, przyczyn, z powodu których, innym dowodom odmówił wiarygodności, jak też sporządzenie uzasadnienia prawnego z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.).

Przestrzeganie powyższych norm w toku prowadzonego postępowania jest szczególnie istotne, gdy decyzje wydawane są w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się bowiem do zbadania, co wielokrotnie podnoszono w judykaturze, czy w sprawie nastąpiło wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów materialnoprawnych, w których unormowano kwestię przesłanek do umorzenia należności (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 listopada 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2227/06). Tak więc kontroli nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano ją w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności.

Z powyższych uwag wynika zatem, że Sąd uchyla decyzję uznaniową w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego, a także gdyby dokonał wykładni występujących w przepisach określających przesłanki umorzenia należności składkowych pojęć niezgodnie z ogólnymi zasadami prawa.

Oceniając zaskarżoną decyzję w powyższym świetle Sąd doszedł do przekonania, iż organ orzekający w sprawie nie przeprowadził wyczerpującej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a w szczególności analizy sytuacji majątkowej skarżącego. Dokonana przez organy ocena zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nosi znamiona dowolności. W sprawie doszło zatem do naruszenia wyżej przytoczonych przepisów K.p.a., jak również art. 11 K.p.a., który odwołuje się do zasady przekonywania stron o prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia, jak również jednej z naczelnych zasad procedury administracyjnej, wyrażonej w art. 8 K.p.a. - pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej. Uchybienia te w ocenie Sądu miały istotny wpływ na wynik sprawy.

Zwrócić należy uwagę, że zarówno ZUS jak i Prezes ZUS uznał, iż skarżący posiada składniki majątkowe – nieruchomości, które mogą stanowić przedmiot zabezpieczenia spłaty należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia. Organy min. ustaliły, na podstawie aktu notarialnego z dnia 24 stycznia 2008 r., że skarżący jest w posiadaniu nieruchomości (stanowiącej jego majątek osobisty) położonej w Krakowie przy ulicy K. oraz nieruchomości gruntowych położonych w L., z czego jedna zabudowana jest budynkiem mieszkalnym oznaczonym numerem porządkowym [..] przy ul. P. . Jednocześnie jednak organy podają, że z informacji uzyskanych z Wydziału Geodezji Urzędu Miasta K. wynika, że skarżący nie figuruje w operacie ewidencji gruntów miasta K. jako właściciel, współwłaściciel, użytkownik wieczysty nieruchomości. Również z oświadczenia samego skarżącego wynika, że nie posiada on żadnego majątku nieruchomego, jednakże organy uznały to oświadczenie za niewiarygodne, gdyż nie przedłożył on żadnego dowodu potwierdzającego tą okoliczność. Organy w żaden sposób nie odniosły się tego, że dowodem takim jest chociażby właśnie w/w informacja z wydziału Geodezji UMK. Również akt notarialny, na który powołują się organy nie jest potwierdzeniem, że skarżący jest właścicielem przedmiotowych nieruchomości. Z aktu tego bowiem wynika, iż skarżący ustanowił pełnomocnikiem swoja żonę i upoważnił ją do zarządu nieruchomością położoną przy ul. K., jak również do jej sprzedaży. W akcie tym wyraził również żonie zgodę i upoważnił ją do sprzedaży nieruchomości położonych w L. Zwrócić należy także uwagę na sprzeczności jakie wynikają z zebranego materiału dowodowego w kwestii korzystania przez skarżącego z pomocy społecznej. Z jednej strony bowiem organy uznają, że skarżący, pomimo trudnej sytuacji finansowej, z pomocy takiej nie korzysta, z drugiej natomiast, powołując się na oświadczenie skarżącego, stwierdzają, że koszty zakupu lekarstw w kwocie 150 – 200 zł zwraca opieka społeczna. Sprzeczności te nie zostały w żaden sposób przez organy wyjaśnione. Organy również nie wyjaśniły w toku postępowania skąd pochodziły środki pieniężne, które skarżący przeznaczył na dokonane w dniu 21 października 2008 r. wpłaty z tytułu zaległości składkowych.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy będą one zatem zobligowane do dokładnego wyjaśnienia w/w okoliczności. Przeprowadzając postępowanie w powyższym zakresie organy nie powinny tracić z pola widzenia stanu zdrowia skarżącego i łączących się z tym trudności w uzyskaniu stosownych dowodów od samego zainteresowanego.

Mając powyższe na uwadze należało stwierdzić, że zaskarżona decyzja narusza wyżej wskazane przepisy postępowania, w szczególności art. 7, art. 11, art. 77 § 1 K.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W związku z tym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji. Działając zaś na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł o wyeliminowaniu z obrotu prawnego także decyzji poprzedzającej zaskarżoną decyzję, gdyż było to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, której dotyczyła skarga.