Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1674/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 31 zq
journal: Dz.U. 2020 poz 1842
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych - t.j.
article: art.6-10, art. 15, art. 39 1, art. 77, art. 79a par. 1, art. 80, art. 110, art. 127, art.138, art. 140, art. 180
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Wiesław Kuśnierz (spr.) Sędziowie: WSA Waldemar Michaldo WSA Jarosław Wiśniewski po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 4 września 2020 r., znak [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: PZUS, organ) decyzją z dnia 5 czerwca 2020 r. nr [...], działając na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o COVID-19) w związku z art. 83 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 266, ze zm.; dalej: u.s.u.s.), odmówił S. H. (dalej: Strona, Skarżący) prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Uzasadniając decyzję organ przywołał treść art. 31zo ust. 1 ustawy o COVID-19 i wskazał: "We wniosku z dnia 11.05.2020r. w części II pkt 2 wnosi Pan o zwolnienie z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za siebie jako osobę prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą opłacająca składki wyłącznie za siebie za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Na podstawie dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej dostępnej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS ustalono, że na 29.02.2020 r. wykazuje Pan inne osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych.

W związku z powyższym, nie przysługuje Panu prawo do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Nadmieniamy, że może Pan skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek zwracając się z poprawnym wnioskiem za okres marzec 2020 do maj 2020 r. zaznaczając, że jest Pan płatnikiem, który ma zgłoszonych do ubezpieczeń społecznych innych ubezpieczonych (również siebie)".

Strona reprezentowana przez M. H. pismem z dnia 3 lipca 2020 r. złożyła wniosek do PZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy wraz z korektą wniosku RDZ. W uzasadnieniu wniosku wskazano: "Zwracam się z uprzejmą prośbą o ponowne rozpatrzenie decyzji o odmowie prawa do zwolnienia z opłacania składek na ubezpieczenie społeczne oraz zdrowotne za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

Prośbę argumentuję tym, że spełnione zostały wszystkie warunki do objęcia zwolnieniem, terminowo został wysłany wniosek RDZ, zawierał jednak błąd polegający na wskazaniu że opłacam składki tylko za siebie ( część II pkt 2).

W załączeniu przesyłam skorygowany wniosek, jest to błąd tylko i wyłącznie z przeoczenia co potwierdzają złożone za okres marzec - maj przesłane dokumenty DRA.

Decyzja odmowna została przesłana elektronicznie na ZUS PUE i niestety nie została przeze mnie odczytana. Jest to pierwsza korespondencja z ZUS którą otrzymałem w formie elektronicznej. Korespondencja zawsze wysyłana była w formie papierowej.

Bardzo proszę o ponowne rozpatrzenie wniosku RDZ - w obecnej sytuacji panującej pandemii opłacenie zaległych za trzy miesiące składek ZUS jest dla mnie ogromnym obciążeniem, gdy mam już do zapłacenia składkę ZUS za miesiąc czerwiec. Ponadto moje zarobki w związku z pandemią drastycznie zmalały. Brak zaplecza finansowego i obowiązek opłacenia zaległych składek postawi moją prowadzoną od wielu lat działalność przed groźbą niewypłacalności co w konsekwencji może doprowadzić do zamknięcia.

W związku z tym, że spełniałam wszystkie warunki do tego aby być zwolnionym z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj bardzo proszę o ponowne rozpatrzenie decyzji dotyczącej zwolnienia z opłacania składek pod kątem mojej trudnej sytuacji finansowej".

PZUS decyzją z dnia 30 października 2020 r. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 czerwca 2020 r.

W uzasadnieniu przytoczył treść art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19 i wskazał: "Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję.

11 maja 2020 r. został złożony wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Po jego rozpatrzeniu wydana została decyzja z 5 czerwca 2020 r. znak [...] odmawiająca prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Przyczyną takiego rozstrzygnięcia była niezgodność pomiędzy złożonym wnioskiem o zwolnienie a dokumentacją zgłoszeniową i rozliczeniową dostępną w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS. Nie zgadzając się z treścią zapadłej decyzji, pismem z 03 lipca 2020 r. (6 lipca 2020 r. data wpływu do ZUS) Pani M. H. zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wszczęte w tym zakresie postępowanie zostało zakończone zawiadomieniem z 23 lipca 2020 r.

Jak ustalono w toku prowadzonego w II instancji postępowania, wnioskiem z dnia 11 maja 2020 r. zwrócono się o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za osobę prowadzącą działalność gospodarczą opłacającą składki wyłącznie za siebie za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r. Ze zgromadzonej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS dokumentacji zgłoszeniowej i rozliczeniowej wynika, że na dzień 29 lutego 2020 r. wykazano inne osoby zgłoszone do ubezpieczeń społecznych. Do dnia 30 czerwca 2020r. nie złożono prawidłowego wniosku o zwolnienie z opłacenia składek.

Na skutek opisanych okoliczności koniecznym stało się utrzymanie w mocy decyzji pierwszej instancji z 5 czerwca 2020 r. znak: [...] odmawiającej prawa do zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r."

Na powyższą decyzję Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której podniósł, że wniosek RDZ na Jego prośbę został wysłany przez pełnomocnika. W złożonym w terminie wniosku został popełniony błąd. Informacja o błędnym wniosku została wysłana na adres e-mail biura rachunkowego. Biuro nie odebrało informacji dotyczącej Jego wniosku. Poczta, na którą przychodziły wszystkie powiadomienia, ze względu na przepełnienie, została zablokowana. Informatyk biura skonfigurował pocztę dopiero na początku lipca, wtedy też zaczęły spływać powiadomienia NPI. Stąd też właśnie wyniknęło opóźnienie w wysłaniu skorygowanego wniosku RDZ do ZUS. W trakcie początkowej fali pandemii biuro pracowało zdalnie, co również wpłynęło na trudności z komunikacją. Ponadto pracownicy biura rachunkowego wykorzystywali zaległe urlopy, więc nie mieli dostępu do bazy e-mail. Sytuacja jaka panowała wówczas w kraju uniemożliwiała dostateczny kontakt z pracownikami ZUS. Zamknięte placówki oraz problemy z kontaktowaniem się poprzez infolinię ograniczały dostęp do uzyskania odpowiednich informacji. Ani Skarżący, ani biuro rachunkowe, nie zostało poinformowane telefonicznie o błędach zawartych w złożonym wniosku RDZ.

Dalej Skarżący podniósł, że w sytuacji panującej pandemii opłacenie zaległych za trzy miesiące składek ZUS jest dla Niego ogromnym obciążeniem, gdy ma już do zapłacenia bieżące składki ZUS. Ponadto Jego zarobki w związku z pandemią drastycznie zmalały. Brak zaplecza finansowego i obowiązek opłacenia zaległych składek postawi prowadzoną od wielu lat działalność przed groźbą niewypłacalności co w konsekwencji może doprowadzić do jej zamknięcia.

W związku z tym, że spełniał wszystkie warunki do tego, aby być zwolnionym z opłacania składek za miesiące marzec, kwiecień oraz maj, Skarżący wnosi "o ponowne rozpatrzenie mojej prośby o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacania należności z tytułu składek należnych za okres od marca 2020 do maja 2020".

Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Zgodnie z treścią art. 134 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Orzekanie następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 P.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a P.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. b P.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c P.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt. 2 P.p.s.a.).

Stosownie do § 1 pkt 2 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 lutego 2017 r. w sprawie przekazania rozpoznania innym wojewódzkim sądom administracyjnym niektórych spraw z zakresu działania dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej, Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (Dz. U. z 2020 r., poz. 1773 ze zm.), rozpoznanie spraw z zakresu działania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy o COVID-19 – przekazuje się wojewódzkim sądom administracyjnym, na których obszarze właściwości strona skarżąca zamieszkuje lub ma siedzibę.

Skarżący ma miejsce zamieszkania na obszarze właściwości Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie.

Sprawa niniejsza została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu obowiązującym od dnia 2 lipca 2021 r. przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uznał rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Organ w odpowiedzi na informację Sądu o warunkach przeprowadzenia rozprawy zdalnej pismem z dnia 20 stycznia 2022 r. wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 P.p.s.a. Natomiast Skarżący nie udzielił odpowiedzi na informację Sądu odnośnie warunków przeprowadzenia rozprawy zdalnej.

Wobec powyższego Przewodniczący Wydziału zarządzeniem z dnia 8 lutego 2022 r. wyznaczył w rozpatrywanej sprawie posiedzenie niejawne Sądu w składzie trzech sędziów na dzień 23 lutego 2022 r.

Zdaniem Sądu, skierowanie niniejszej sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym umożliwiło rozstrzygnięcie sprawy bez szkody dla jej wyjaśnienia, przeciwdziałając jednocześnie stanowi przewlekłości postępowania. Przy tym wyjaśnić należy, że rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nie prowadzi do pominięcia argumentacji stron, bowiem podnoszone przez nie argumenty, są wnikliwie rozważane przez Sąd w oparciu o akta sprawy oraz złożoną skargę i inne pisma procesowe.

Oceniając decyzję PZUS wydaną w sprawie z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że skarga okazała się zasadna.

Przedmiotem sprawy, a tym samym kontroli Sądu, jest decyzja PZUS z dnia 4 września 2020 r., którą organ utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 5 czerwca 2020 r. w sprawie odmowy Skarżącemu zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, za okres od marca 2020 r. do maja 2020 r.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że do postępowania prowadzonego przez PZUS w przedmiocie zwolnienia z opłacania składek, na podstawie art. 180 K.p.a. oraz art. 123 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 423, ze zm.) mają zastosowanie przepisy K.p.a.

W drugiej kolejności Sąd wskazuje, że sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, iż sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagą okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt II OSK 795/07).

To na organie ciąży obowiązek przedłożenia wraz ze skargą kompletnych akt, zawierających wszystkie dowody i dokumenty, które stały się podstawą wydanego przez niego aktu i które pozwolą sądowi dokonującemu kontroli na pełną ocenę jego zgodności z prawem rozumianym zarówno jako prawo procesowe jak i materialne. Orzekanie przez sąd administracyjny jest możliwe tylko na podstawie całości akt sprawy, co związane jest z tym, że sąd administracyjny nie może dokonywać ustaleń faktycznych we własnym zakresie, a tylko bada, czy dokonane przez organy administracji ustalenia odpowiadają prawu. Sąd również nie ma obowiązku wzywania organu o uzupełnienie akt.

Obowiązek ten został wyartykułowany w art. 54 § 2 P.p.s.a., zgodnie z którym organ przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Co istotne w niniejszej sprawie, wskazane przepisy P.p.s.a. nie nakładają na sąd obowiązku zgromadzenia kompletnych akt postępowania w sprawie, a tylko dokonanie oceny na podstawie akt przesłanych przez organ.

Tymczasem w przekazanych Sądowi aktach sprawy brakuje podstawowego dowodu potwierdzającego twierdzenie organu, mianowicie wniosku z dnia 11 maja 2020 r., na który powołuje się organ. Zatem podstawowego twierdzenia organu, że złożony wniosek jest nieprawidłowy, Sąd nie mógł zweryfikować w oparciu o zgromadzony przez organ materiał dowodowy.

W aktach sprawy brak jest dowodu doręczenia decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r., a zatem Sąd nie mógł również skontrolować, czy decyzja została prawidłowo doręczona i weszła do obrotu prawnego (czy np. zostały spełnione warunki doręczenia zastępczego), jak również terminowości złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, a co za tym idzie, czy nie należało tego wniosku, ze względu na jego treść intencjonalnie przytoczoną in extenso przez Sąd powyżej, rozpoznać jako wniosek o przywrócenie terminu do złożenia korekty wniosku z dnia 11 maja 2020 r. Innymi słowy, gdyby wniosek ten wpłynął po upływie terminu do złożenia środka zaskarżenia, organ powinien wezwać Skarżącego do sprecyzowania jego treści, gdyż zawiera elementy prośby o przywrócenie terminu do złożenia korekty wniosku RDZ.

Na marginesie Sąd wskazuje, że za dowód doręczenia decyzji nie może być uznana zalegająca w aktach sprawy notatka służbowa z dnia 15 lipca 2020 r., w której m.in. stwierdzono "Data doręczenia decyzji - 22 czerwca 2020 r. przesyłka uznana za doręczoną".

Sąd zauważa, że z akt sprawy nie wynika w jaki sposób organ doręczał decyzję z dnia 5 czerwca 2020 r. Jedynie z pisma Skarżącego z dnia 3 lipca 2020 r. wynika, że decyzja była doręczana za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Zatem powinny być spełnione warunki doręczenia przewidziane w przepisach art. 391 K.p.a. i na powyższą okoliczność powinny być przedstawione dowody.

W aktach sprawy brak jest również pełnomocnictwa dla M. H., zatem Sąd nie mógł skontrolować, czy M. H. była np. uprawniona do reprezentowania Skarżącego w postepowaniu przed PZUS w obydwóch instancjach, jaki był zakres pełnomocnictwa i jaki adres był wskazany do doręczania pism pełnomocnikowi.

Z przekazanego Sądowi spisu akt wynika, że PZUS rozpoznając wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy nie dysponował wymienionymi powyżej dowodami.

Stosownie do art. 7 K.p.a. - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Powołany przepis formułuje naczelną zasadę postępowania jaką jest zasada prawdy obiektywnej, której realizacja ma ścisły związek z zasadą praworządności oraz wywiera zasadniczy wpływ na ukształtowanie całego postępowania administracyjnego, obligując organ administracji publicznej do wyczerpującego zbadania okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, na podstawie wszelkich dostępnych dowodów. Z zasady tej wynika między innymi rozwijany w art. 77 § 1 K.p.a. obowiązek organu administracji publicznej określenia w każdej sprawie jakie dowody są konieczne do wyjaśnienie stanu faktycznego, ich poszukiwania oraz realizacji. Konsekwencją obowiązywania zasad praworządności i prawdy obiektywnej jest także regulacja zawarta w art. 107 § 1 K.p.a., ustanawiającym obok innych wymogów decyzji obowiązek organu zawarcia w niej podstawy prawnej i uzasadnienia faktycznego. Uzasadnienie faktyczne w myśl § 3 tego artykułu powinno w szczególności obejmować wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł (podkreślenie Sądu) oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Odpowiednie ujawnienie procesu decyzyjnego w sferze podstawy faktycznej rozstrzygnięcia stanowi jedną z gwarancji prawidłowej realizacji zasady swobodnej oceny dowodów z art. 80 K.p.a., która winna uwzględniać wymogi logicznego rozumowania i zasady doświadczenia życiowego. Obowiązkiem organu rozstrzygającego sprawę - w ramach motywowania podjętej decyzji - jest ustosunkowanie się do wszystkich twierdzeń wniosku dotyczących istotnych okoliczności faktycznych czy prawnych, a także zarzutów podnoszonych przez strony w trakcie toczącego się postępowania, odzwierciedlenie tego winno znaleźć się w uzasadnieniu decyzji.

Naruszenie powyższych przepisów prowadzi również w efekcie uchybienia zasadom praworządności (art. 6 K.p.a.) oraz budzenia zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.).

Wyżej wskazane przepisy obowiązują również w postępowaniu przed organem drugiej instancji (art. 140 K.p.a.). Organ odwoławczy ma bowiem obowiązek ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy oraz jej rozstrzygnięcia, w ramach czego następuje równolegle kontrola prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji (art. 15, art. 138 K.p.a.). Przedmiotem postępowania odwoławczego nie jest weryfikacja aktu, a ponowne rozpoznanie sprawy administracyjnej. Zauważyć należy, że wymogi zebrania, rozpatrzenia materiału dowodowego oraz sporządzenia prawidłowego uzasadnienia ma znaczenie nie tylko dla stron postępowania, które mają prawo wiedzieć, czym kierował się organ administracji publicznej przy załatwianiu ich sprawy, ale również dla sądu administracyjnego, którego zadaniem jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu pod kątem zgodności z prawem. Jest przy tym oczywiste, że w ramach sądowej kontroli badaniu podlega również to, czy ustalenia organu znajdują dostateczne oparcie w zebranym materiale dowodowym w sposób wyczerpujący. Bez kompletnych akt sprawy, w tym wszystkich dowodów, na których organy administracji publicznej poczyniły ustalenia faktyczne, nie jest np. możliwe stwierdzenie, czy zaskarżony akt administracyjny został wydany przy dochowaniu wymogów, wynikających z art. 80 K.p.a., a zatem czy ustalenia nie są arbitralne i dowolne (podkreślenie Sądu). Okoliczności wynikające z dokumentów znajdujących się poza aktami sprawy co do zasady nie mogą zatem być uznane za udowodnione, o ile nie chodzi o fakty powszechnie znane bądź znane organowi z urzędu (art. 77 § 4 K.p.a.).

Powyższe oznacza, że PZUS działając jako organ II instancji naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 w zw. z art. 15 w zw. z art. 127 § 3 K.p.a. i art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID-19, gdyż nie dysponował dowodami, które były wymagane do prawidłowego przeprowadzenia, ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach, a to już stanowi podstawę uchylenia decyzji.

Abstrahując nawet od powyższego Sąd wskazuje, że przepis art. 9 K.p.a. zobowiązuje organ (PZUS) do udzielania stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek z urzędu, a nie tylko na wniosek, a to wszystko w celu ochrony strony przed negatywnymi konsekwencjami braku wiedzy co do obowiązującego prawa.

Wbrew nakazowi wynikającemu z art. 9 K.p.a., PZUS działając jako organ I instancji nie poinformował Skarżącego, nie tylko należycie i wyczerpująco o okolicznościach faktycznych i prawnych, ale w ogóle nie podjął jakichkolwiek kroków w celu udzielenia takiej informacji, nie wezwał do złożenia dokumentów, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków, wreszcie nie czuwał, aby Skarżący nie poniósł szkody na skutek swojej nieświadomości prawnej.

W aktach sprawy brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że PZUS podjął starania, aby przed wydaniem decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. w porę poinformować Skarżącego o nieprawidłowościach w złożonym wniosku i że bez złożenia jego korekty wniosek będzie rozpatrzony odmownie. Jak wynika z decyzji PZUS nieprawidłowości we wniosku, które w toku postępowania we właściwym momencie nie zostały Skarżącemu zasygnalizowane przez PZUS, ostatecznie spowodowały odmowne rozpatrzenie wniosku.

Zdaniem Sądu, jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed dniem 30 czerwca 2020 r., Skarżący miałaby szansę dotrzymać terminu i złożyć wymaganą dokumentację. PZUS powinien był o to zadbać. Skoro Skarżący według organu zwrócił się w dniu 11 maja 2020 r. z wnioskiem do ZUS, było wystarczająco dużo czasu, żeby PZUS przed wydaniem decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. wezwał Skarżącego do poprawienia wniosku. Zwłaszcza, że zgodnie z przepisem art. 12 § 1 K.p.a. organ był zobligowany działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia.

W ocenie Sądu brak działania organu przed wydaniem decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. w powyższym zakresie spowodowało istotne naruszenie obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 K.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.

W myśl art. 79a § 2 K.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1.

Zamieszczenie informacji o możliwości wystąpienia z nowym wnioskiem, zawartej w decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. ("Nadmieniamy, że może Pan skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek zwracając się z poprawnym wnioskiem"), nie zwalnia organu z obowiązku zastosowania przepisu art. 79a § 1 K.p.a. przed wydaniem decyzji.

Naruszenie przepisu art. 79a § 1 K.p.a. mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż Skarżący, gdyby organ zastosował powyższy przepis, mógłby złożyć poprawiony wniosek i skorzystać ze zwolnienia z opłacania składek.

Sąd odnosząc się do bliżej nie określonej w skardze "informacji" ("Informacja o błędnym wniosku została wysłana na adres e-mail biura rachunkowego) wskazuje, że w aktach sprawy nie ma żadnego dowodu, który wskazywałby, że organ przed 30 czerwca 2020 r. wysyłał jakiekolwiek pisma (korespondencję) do Skarżącego, inne niż decyzja z dnia 5 czerwca 2020 r. Wobec powyższego Sąd przyjął, że owa "informacja", na którą wskazuje Skarżący w skardze, to właśnie decyzja z dnia 5 czerwca 2020 r., która jak Sąd wskazał powyżej nie została poprzedzona przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, które ewentualnie pozwoliłoby na skorygowanie złożonego wniosku z dnia 11 maja 2020 r. Brak w aktach sprawy zarówno dowodu doręczenia decyzji jak i dowodów uprawniających organ do doręczenia pism na adres biura rachunkowego nie pozwala na ocenę podnoszonych w skardze okoliczności.

Stwierdzone przez Sąd z urzędu naruszenia powyżej wymienionych przepisów stanowiło podstawę do uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 P.p.s.a. Jednak Sąd uchylił jedynie zaskarżoną decyzję, gdyż brak w aktach sprawy dowodu doręczenia decyzji z dnia 5 czerwca 2020 r. nie pozwolił Sądowi na ocenę, czy decyzja z dnia 5 czerwca weszła do obrotu prawnego. Zgodnie z art. 110 § 1 K.p.a. organ administracji publicznej, który wydał decyzje, jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia, o ile kodeks nie stanowi inaczej. A to oznacza, że decyzja administracyjna, chociaż jest podpisana przez organ, który ją wydał, nie wchodzi do obrotu prawnego i nie wywołuje żadnych skutków prawnych przed jej doręczeniem lub ogłoszeniem stronie. Zatem uchylając decyzję z dnia 5 czerwca 2020 r. Sąd mógłby orzec o uchyleniu decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z powyższych rozważań Sądu i sprowadzają się do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej granicach zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego.

Rozpoznając ponownie sprawę PZUS powinien również uwzględnić, obowiązujące od dnia 16 grudnia 2020 r. przepisy art. 15zzzzzn2 ust. 1 i ust. 2 ustawy o COVID-19, zgodnie z którymi w przypadku stwierdzenia uchybienia przez stronę w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 przewidzianych przepisami prawa administracyjnego terminów:

1) od zachowania których jest uzależnione udzielenie ochrony prawnej przed organem administracji publicznej,

2) do dokonania przez stronę czynności kształtujących jej prawa i obowiązki,

3) przedawnienia,

4) których niezachowanie powoduje wygaśnięcie lub zmianę praw rzeczowych oraz roszczeń i wierzytelności, a także popadnięcie w opóźnienie,

5) zawitych, z niezachowaniem których ustawa wiąże ujemne skutki dla strony,

6) do dokonania przez podmioty lub jednostki organizacyjne podlegające wpisowi do właściwego rejestru czynności, które powodują obowiązek zgłoszenia do tego rejestru, a także terminów na wykonanie przez te podmioty obowiązków wynikających z przepisów o ich ustroju

- organ administracji publicznej zawiadamia stronę o uchybieniu terminu.

W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu.

Co niezwykle istotne, ww. przepisy wprost uwzględniają sytuację, w której strona uchybiła terminowi do dokonania czynności kształtującej jej prawa i obowiązki. Choć przepis ten wszedł w życie w dniu następującym po dniu ogłoszenia, to jest 16 grudnia 2020 r., to niewątpliwie obejmuje zdarzenia, które miały miejsce: "w okresie obowiązywania stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19". Stan epidemii został zaś ogłoszony od dnia 20 marca 2020 r. na mocy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 20 marca 2020 r. w sprawie ogłoszenia na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu epidemii (Dz. U. z 2020 r., poz. 491). W ocenie Sądu rozpatrującego niniejszą sprawę stanowisko dopuszczające zastosowanie omawianego przepisu w tym okresie zasługuje na aprobatę (por. wyroki WSA: w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21; w Szczecinie z dnia 23 września 2021 r., sygn. akt I SA/Sz 593/21, w Poznaniu z dnia 8 września 2021 r., sygn. akt III SA/Po 160/21 i sygn. akt III SA/Po 162/21, wyrok WSA w Krakowie: z dnia 30 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 1332/21, z dnia 8 grudnia 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 903/21 i sygn. akt I SA/Kr 1388/21).

Sąd dostrzega, że w dacie wydania decyzji w niniejszej sprawie tj. dnia 4 września 2020 r., przepisy art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19 nie obowiązywały, jednak nie mogą one być obecnie przez sąd i organ pomijane.

Przywołana regulacja wyznacza bowiem również kierunek, w którym powinny zmierzać interpretacja i stosowanie przepisów ustawy o COVID-19, czyli z pominięciem nadmiernego formalizmu, z faktycznym dążeniem do umożliwienia płatnikom skorzystania ze zwolnienia z opłacenia składek. Wynika z tego, że sam ustawodawca uznał za konieczne zamieszczenie w ustawie o COVID-19 tej daleko idącej i bardzo korzystnej z punktu widzenia interesów płatników regulacji prawnej.

Podkreślić też zdecydowanie należy, że płatnicy składek nie powinni być traktowani w różny sposób w zależności jedynie od tego, kiedy uchybili terminowi do dokonania czynności wymienionej w pkt 1-6 omawianego przepisu, tj. czy przed datą wejścia w życie art. 15zzzzzn2 ustawy o COVID-19, czy też po tej dacie, co ma bezpośrednie znaczenie jeśli chodzi o obowiązki organu pouczania w zakresie możliwości przywrócenia terminów, także zawitych.

Sąd musi mieć i ma na uwadze dobro płatników w postaci prawa do zwolnienia z opłacenia składek w tym trudnym okresie stanu epidemii. Dlatego przestrzeganie przez organ także zasad wskazanych w K.p.a. i ustawie o COVID-19 powinno być dokonywane skrupulatnie, aby umożliwić zainteresowanym skorzystanie ze zwolnienia, nawet jeżeli nie dopełnili oni od razu określonego obowiązku (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 24 sierpnia 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 406/21).

Sąd odstąpił od orzeczenia o kosztach postępowania, z uwagi na to, że Skarżący, po pierwsze był zwolniony z obowiązku uiszczania kosztów sądowych z mocy art. 239 pkt 1 lit. e P.p.s.a., który stanowi, że nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych strona skarżąca, która zaskarżyła działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, po drugie Skarżący w sprawie występował osobiście, bez profesjonalnego pełnomocnika.