Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1267/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-06-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136, 137, 229
journal: Dz.U. 2016 poz 2147
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Krystyna Daniel (spr.) Sędziowie : Sędzia WSA Jacek Bursa Sędzia WSA Małgorzata Łoboz Protokolant: Maksymilian Krzanowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi F. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia 3 sierpnia 2018 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości skargę oddala.


UZASADNIENIE

Starosta Krakowski decyzją z 15 listopada 2017 r., znak: [...] na podstawie art. 229 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj.: Dz. U. z 2016 r. póz. 2147 ze zm.), orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...] [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. Krowodrza m. Kraków, w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. Krowodrza na rzecz: A. S., F. K., B. K., K. K., M. K., A. H., A. H., R. H., L. P., J. P., Z. Ż., K. S., O. M., H. C., R. N., M. M., M. S., S. T., S. S., Z. H., M. Z., K. K.-W., M. K. oraz P. K..

W uzasadnieniu organ podał, że postępowanie administracyjne zostało wszczęte przez K. K., Z. S., J. H., A. H., A. H., R. H., M. M., L. P., J. P., P. K., K. S., Z. Ż., M. N., J. K., H. C., O. G. oraz R. N. na wniosek zawarty w piśmie z 21 listopada 2005 r. Roszczeniem o zwrot wnioskodawcy objęli parcele: l. kat. [...] i 1. kat. [...] b. gm. kat. Krowodrza. W toku postępowania do sprawy przystąpili: S. S., B. K., F. K., M. K., S. T., M. S., A. S., M. Z., Z. H.,M. K., K. K.-W. oraz P. K.. Organ ustalił, że z wnioskiem o zwrot wystąpiła część spadkobierców poprzednich współwłaścicieli wywłaszczonej nieruchomości.

Organ ustalił, że parcela katastralna l, kat. [...] b. gm. kat. Krowodrza została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa nr [...] z 3 września 1969 r. jako niezbędna pod budowę osiedla mieszkaniowego "Krowodrza" zgodnie z Uchwałą nr 525/XXVII/66 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 15 listopada 1966 r., w sprawie zatwierdzenia szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla "Krowodrza" w Dzielnicy Kieparz w Krakowie. Przedmiotowa nieruchomość stanowiła współwłasność: M. H. w [...], częsiciach, P. S. w [...]

l

częściach, M. P. w [...] częściach, L. S. w [...] częściach, F. Z. w [...] częściach, E. H. w [...] częściach i M. M. w [...] częściach.

Parcela I. kat. [...] b. gm. kat. Krowodrza stanowi obecnie rn.in. części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza.

Umową użytkowania wieczystego i sprzedaży zawartą w dniu 26 listopada 1969 r. w formie aktu notarialnego Rep. AS nr [...] ustanowiono na rzecz Pracowniczej Spółdzielni Pracowniczej "[...] prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej parceli, która jak ustalono wyżej weszła w skład części działki nr [...] pół. w obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 grudnia 1969 r. Z odpisu księgi wieczystej nr [...] wynika, że objęta nią działka nr [...] pół. w obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza m. K. stanowi własność Gminy Kraków, w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz licznych osób fizycznych.

Zatem działka nr [...] pozostaje w użytkowaniu wieczystym osób trzecich, w rozumieniu przepisu art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem ! stycznia 1998 r. Taki stan rzeczy wyklucza orzeczenie o zwrocie nieruchomości,

Odwołanie od ww. decyzji Starosty Krakowskiego wniosła B. K. nie zgadzając się z rozstrzygnięciem i treścią uzasadnienia decyzji oraz wnosząc o rozpoznanie sprawy przez organ wyższego stopnia i wydanie orzeczenia o zwrocie przedmiotowej nieruchomości.

Wojewoda Małopolski decyzją z 3 sierpnia 2018 r., znak: [...],[...], na podstawie art. 9a ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2016 r., póz, 1257 ze zm.) w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., póz. 935), uchylił zaskarżoną decyzję Starosty Krakowskiego i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], objętej księgą wieczystą nr [...],

2

pół. w obr. [...], jedn. ewid. Krowodrza m. Kraków, w granicach parceli I. kat. [...], b. gm. kat. Krowodrza na rzecz: A. S., F. K., B. K., K. K., M. K., A. H., A. H., R. H., L. P., J. P., Z. Ż., O. M., H. C., R. N., M. M., M. S., S. T., S. S., Z. H., M. Z., K. K.-W., M. K., P. K. oraz M. K..

W uzasadnieniu organ II instancji podał, że dla wydania rozstrzygnięcia w sprawie istotne znaczenie ma okoliczność, że umową użytkowania wieczystego i sprzedaży zawartą 26 listopada 1969 r. ustanowiono na rzecz Pracowniczej Spółdzielni "[...] prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej parceli, która jak ustalił Starosta Krakowski, weszła w skład części działki nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. Krowodrza. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 grudnia 1969 r.

Z odpisu z księgi wieczystej wynika, że działka nr [...], pół. w obr. [...], jedn. ewid. Krowodrza, m. Kraków stanowi własność Gminy Kraków, w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz licznych osób fizycznych.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że na Skarbie Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego spoczywa obowiązek zwrotu nieruchomości, jeżeli stała się ona zbędna na cel wywłaszczenia i gdy podmioty te władają daną nieruchomością. Obowiązek ten znosi jednak przepis art. 229 ustawy w sytuacji, gdy Skarb Państwa lub właściwa jednostka samorządu terytorialnego nie jest w dniu 1 stycznia 1998 r. właścicielem nieruchomości albo też nie włada tą nieruchomością, gdyż oddana została ona przed wskazaną datą w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej (tzn. innemu podmiotowi niż Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego). Art. 229 ustawy stanowi więc negatywną przesłankę zwrotu nieruchomości, której ustalenie winno prowadzić do odmowy zwrotu nieruchomości. Do wyłączenia ciążącego na wyżej wymienionych podmiotach obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 229 ustawy, dochodzi zatem bez potrzeby merytorycznego rozpoznania, czy nieruchomość ta stała się zbędna na ce! określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Jednocześnie z uwagi na śmierć w toku prowadzonego postępowania odwoławczego strony postępowania tj. K. S., którego spadkobiercami na podstawie aktu

3

poświadczenia dziedziczenia z 13 lutego 2018 r. Rep. A [...] są L. S., M. K. oraz Z. Ż., a także L. S., której spadkobiercami na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z 13 lutego 2018 r. Rep. A [...] są M. K. oraz Z. Ż., konieczne było uchylenie przez organ odwoławczy w całości zaskarżonej decyzji i wydanie orzeczenia w pełni zgodnego z aktualnym stanem faktycznym i prawnym sprawy tj. w zmienionym aspekcie podmiotowym sprawy.

F. K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Wojewody Małopolskiego domagając się ponownego przeanalizowania na jaki cel przeznaczona została aktualnie nieruchomość i czy nadal cel ten istnieje. Zarzuciła niewyjaśnienie sprawy polegające na braku poczynienie ustaleń zakresie ustanowienia na wywłaszczonym gruncie użytkowania wieczystego oraz niepoinformowania właścicieli w/w nieruchomości, że zostanie ustanowione prawo użytkowania wieczystego rzecz osoby trzeciej, co doprowadziło do niemożności ubiegania się przez prawowitych właścicieli o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Skarżąca podała, że organ H instancji nie odniósł się do jej zarzutów podniesionych w odwołaniu. Podkreśliła, że spadkobiercy nie zostali powiadomieni, że grunt, który został wywłaszczony na rzecz Skarbu Państwa stanie przedmiotem użytkowania wieczystego oraz, że cel na jaki został wywłaszczony może ulec zmianie. Tym samym doszło do naruszenia prawa poprzez im odebranie prawa do żądania zwrotu nieruchomości.

W przypadku nie uwzględnienia skargi skarżąca zwróciła się o przyznanie odszkodowania za utraconą działkę.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie,

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do przepisu art. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., sądy administracyjne są powołane do kontroli administracji publicznej, w tym w zakresie legalności decyzji administracyjnych i stosują środki określone w ustawie (art. 1 i art. 3 ustawy p.p.s.a). W ramach swej kognicji sąd bada czy przy wydawaniu aktu administracyjnego nie doszło do

naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja nie zawiera uchybień uzasadniających jej wzruszenie.

Przedmiotem kontroli Sądu była decyzja Wojewody Krakowskiego z 3 sierpnia 2018 r. , którą organ uchylił decyzję Starosty Krakowskiego z 15 listopada 2017 r. i orzekł o odmowie zwrotu nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza m. Kraków w granicach parceli l. kat. [...], b. gm. kat. Krowodrza na rzecz skarżącej oraz pozostałych osób, wskazanych w sentencji zaskarżonej decyzji.

Zgodnie z przepisem z art. 136 ust. 3 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tj. Dz. U. z 2017 r. póz. 459 ze zrn, dalej w skrócie u.g.n. ), poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

Zgodnie z przepisem art. 229 u.g.n., roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Należy wskazać, że celem przepisu art. 229 u.g.n. jest ochrona praw podmiotów -osób trzecich, które w dobrej wierze nabyły od Skarbu Państwa lub gminy prawo własności nieruchomości lub prawo użytkowania wieczystego, mająca na celu utrwalenie ujawnionych w drodze wpisów do księgi wieczystej stosunków prawnorzeczowych. Spełnienie przesłanek zawartych w tym przepisie powoduje, że poprzedniemu właścicielowi wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje roszczenie o jej zwrot ( M. Gdesz w: S. Kalus, G. Matusik, M. Gdesz, E. Mzyk, G. Bieniek, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2012, s. 1064). Jak wynika z treści przytoczonego art. 229 u.g.n. uznanie, że roszczenie o

zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje wymaga spełnienie trzech przesłanek: 1) nieruchomość została sprzedana lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego, 2) sprzedaż nieruchomości lub ustanowienie użytkowania wieczystego nastąpiło przed dniem 1 stycznia 1998 r., 3) prawo własności bądź prawo użytkowania wieczystego zostało wpisane do księgi wieczystej. W sytuacji gdy w sprawie zajdą wszystkie wskazane przesłanki mimo, że wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, poprzednim właścicielom lub ich spadkobiercom roszczenie o zwrot nie przysługuje.

W okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie budzi wątpliwości ustalony przez organ odwoławczy krąg stron przedmiotowego postępowania. Należy też stwierdzić, że spełnione zostały przesłanki określone w art. 229 ustawy. Z akt sprawy wynika bowiem, że dawna parcela l. kat. [...] b. gm. kat. Krowodrza wywłaszczona została orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa nr [...] z dnia 3 września 1969 r. jako niezbędna pod budowę osiedla mieszkaniowego "[...] zgodnie z uchwałą nr 525/XXVII/66 Prezydium Rady Narodowej m. Krakowa z 15 listopada 1966 r., w sprawie zatwierdzenia szczegółowego planu zagospodarowania przestrzennego osiedla "[...]" w Dzielnicy Kleparz w Krakowie. Również nie ulega wątpliwości, że umową użytkowania wieczystego i sprzedaży zawartą w dniu 26 listopada 1969 r. w formie aktu notarialnego Rep. Al nr [...] ustanowiono na rzecz Pracowniczej Spółdzielni Pracowniczej "[...] prawo użytkowania wieczystego na przedmiotowej parceli, która jak ustalono wyżej - w sposób nie budzący wątpliwości -weszła w skład części działki nr [...] pół. w obr. [...] jedn. ewid. Krowodrza. Prawo użytkowania wieczystego zostało ujawnione w księdze wieczystej nr [...] w dniu 23 grudnia 1969 r. Powyższa podstawa wpisu wynika z analizy ww. księgi wieczystej i kolejno: Kw nr KR 1P [...] Kw nr [...] i Kw nr [...] Z Księgi wieczystej nr [...] wynika, że objęta nią działka nr [...] pół. w obr. 44 jedn. ewid. Krowodrza m. K. stanowi aktualnie własność Gminy Kraków, w użytkowaniu wieczystym Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" oraz licznych osób fizycznych. Z art. 229 ustawy wynika w sposób nie nasuwający żadnych wątpliwości, że w sytuacji spełnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie roszczenie o zwrot nieruchomości wywłaszczonej nie przysługuje. W takiej sytuacji tj. gdy nie przysługuje roszczenie o zwrot to wbrew stanowisku

skarżącej organy nie miały podstaw prawnych do badania przesłanek dotyczących "zbędności" nieruchomości na cel wywłaszczenia. Badanie przesłanek określonych w przepisach art. 136 i 137 u.g.n. warunkujących zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy istnieje formalna przeszkoda do zwrotu tej nieruchomości wynikająca z art. 229 ustawy, byłoby bowiem bezprzedmiotowe. Pogląd ten jest ugruntowany w orzecznictwie sądowo-administracyjnym oraz w doktrynie (por. wyroki NSA z 7. 10. 2010 r., sygn. i OSK 1673/09; z 21. 06. 2012 r., sygn. l OSK 979/11; z 17. 09. 2014, sygn. akt l OSK 330/13; z 4.10 2013 r., sygn. l OSK 840/12, z 28. 07. 2018 r. sygn.. akt l OSK 2283/16). Należy podkreślić, że w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 ustawy nie dochodzi do merytorycznego (co do istoty) rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, lecz jedynie do formalnego jej załatwienia, wyłączającego w celu ochrony osób trzecich, które nabyły własność wywłaszczonej nieruchomości lub stały się jej użytkownikami wieczystymi, skuteczne domaganie się zwrotu tej nieruchomości. W doktrynie analogiczny pogląd, akcentujący samodzielny negatywnej charakter przesłanki z art. 229 u.g.n., wyłączający konieczność badania merytorycznych przesłanek wskazanych w przepisach art. 136 i 137 ustawy przedstawiono m. in. w : A. Prusaczyk w: J. Jaworski, A. Prusaczyk, A. Tułodziecki, M. Wolanin, Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1727. Sąd w składzie rozstrzygającym w niniejszej sprawie powyższy pogląd podziela w pełni.

Dla porządku należy wskazać, że w reformatoryjnej decyzji organu odwoławczego uwzględniono, że K. S. oraz L. S. zmarli w trakcie postępowania odwoławczego i w konsekwencji w zaskarżonej decyzji uwzględniono jako strony następców prawnych zmarłych.

Konkludując, .z uwagi na wystąpienie w niniejszej sprawie określonej przepisem art. 229 u.g.n. negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości - którą organ bierze pod uwagę przystępując do badania okoliczności sprawy - brak było podstaw do wyjaśniania kwestii zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel określony w umowie sprzedaży nieruchomości w rozumieniu normy z art. 137 ustawy. Wszelkie okoliczności dotyczące zrealizowania celu wywłaszczenia mogłyby być rozpatrywane w postępowaniu administracyjnym dopiero po ustaleniu, że nie zachodzą negatywne przesłanki z art. 229 ww. ustawy..

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.