Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 3001/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2017-02-10 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3
journal: Dz.U. 2015 poz 1774
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, Sędziowie sędzia WSA Kaja Angerman (spr.), sędzia WSA Alina Balicka, Protokolant spec. Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę


UZASADNIENIE

IV SA/Wa 3001/16

UZASADNIENIE

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2016 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania J. N. utrzymał w mocy decyzję Starosty [...] nr [...] z dnia [...].05.2016 r. orzekającą o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oznaczonej aktualnie jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Powyższa decyzja była wynikiem następujących ustaleń i oceny prawnej.

Wnioskiem z dnia 04.02.2015 r, J. N. wystąpiła do Starosty [...] o zwrot nieruchomości położonej w [...], oznaczonej dawniej jako parcela nr [...], obecnie działka położona przy ul. [...][...].

Po rozpatrzeniu ww. wniosku Starosta [...] decyzją nr [...] z dnia [...].05.2016 r. orzekł o odmowie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Organ pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji stwierdził, że ponieważ Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...].04.2002 r., stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 30.03.1992 r, przez Przedsiębiorstwo Państwowe - [...] w W. prawa użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków znajdujących się na gruncie, to nie może ona zostać zwrócona na rzecz wnioskodawczyni. W niniejszej sprawie nastąpił dwukrotny obrót prawem użytkowania wieczystego nieruchomości, aktualnie prawo użytkowania wieczystego nieruchomości przysługuje osobie prywatnej co potwierdza księga wieczysta nr [...].

W złożonym od powyższej decyzji odwołaniu J. N. zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie art. 136 ugn. Zdaniem odwołującej kwestia władania nieruchomością jest pozbawiona znaczenia dla oceny zasadności żądania wnioskodawczyni, zaś ustanowienie prawa użytkowania wieczystego nieruchomości nie skutkuje pozbawieniem prawa własności Skarbu Państwa, a jedynie czasowe, nie zaś trwałe, pozbawienie władania nim. Odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po rozpatrzeniu odwołania i zbadaniu akt sprawy organ Wojewoda stwierdził, iż materiał dowodowy nie uzasadnia uwzględnienia wniosku strony odwołującej się. Dokonana przez organ pierwszej instancji ocena stanu prawnego i faktycznego nie budzi zastrzeżeń.

Jak wynika z akt sprawy nieruchomość objęta wnioskiem o zwrot została nabyta przez A. S. od [...] na mocy aktu kupna sprzedaży, zawartego w dniu [...].11.1932 r. przed notariuszem w [...] za nr [...]. Treść aktu wskazuje, że A. S. nabył od [...] działkę gruntu oznaczoną na planie sporządzonym w 1931 roku nr [...] o pow. [...] m2 z nieruchomości pod nazwą "[...]" powiatu [...].

Opisana wyżej nieruchomość objęta została planem pomiarowym zatwierdzonym w dniu 26.05.1958 r. i rejestrem pomiarowym do wywłaszczeń i oznaczona na tym planie jako część działek o numerach [...] i [...] o pow. łącznej [...] m2. W rejestrze pomiarowym w rubryce pn.,, imiona i nazwiska właścicieli względnie posiadaczy" odnośnie tej nieruchomości wpisany został A. S.. Następnie orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w W. z dnia [...].11.1959 r., znak [...], orzeczono o wywłaszczeniu na rzecz Państwa w zarząd i użytkowanie Zarządu Inwestycji "[...]" w W. nieruchomości położonych w miejscowości [...],[...], pow. [...], między innymi opisanej wyżej nieruchomości o pow. [...] m2 wskazując w orzeczeniu jako właściciela tej nieruchomości S. S. oraz tej osobie zostało przyznane odszkodowanie za wywłaszczoną nieruchomość. W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, iż wywłaszczane nieruchomości są niezbędne dla wykonania zadań określonych w narodowych planach gospodarczych - budowa stopnia wodnego "[...]". Decyzją Ministerstwa Spraw Wewnętrznych z dnia [...].04.1964 r. nr [...], uchylono opisane wyżej orzeczenie Urzędu Spraw Wewnętrznych PWRN w W. z dnia [...].11.1959 r. w części dotyczącej odszkodowania za wywłaszczone grunty m. in. w stosunku do S. S.. W wyniku powyższego orzeczeniem Urzędu Spraw Wewnętrznych PWRN w W. z dnia [...].05.1964 r., znak [...], ponownie orzeczono o odszkodowaniu za wywłaszczone nieruchomości m. in. ustalono odszkodowanie na rzecz S. S. za nieruchomość o pow. [...] m2.

Z opinii geodezyjnej geodety uprawnionego – M. S. wynika, że dawna działka nr hip. [...] stanowi aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], gm. [...].

Na podstawie postanowienia:

- Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...].05.1970 r., sygn. akt [...] spadek po A. S. nabyli L. S. i J. N. po 1/2 części;

- Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...].11.2015 r., sygn. akt [...] spadek po L. S. nabyła H. S. i J. N. po 1/2 części.

Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji uznał, że osobami uprawnionymi do żądania zwrotu nieruchomości, oznaczonej aktualnie jako część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] są J. N. i H. S..

Mając na uwadze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14.07.2015 r;, sygn. akt SK 26/14 (Dz. U. z 2015 r., poz. 1039) organ uznał za niezasadne zobowiązywanie wnioskodawczyni do ustalania spadkobierców H. S.. Organ przytoczył treść art. 136, 137 i 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Organ odwoławczy wywiódł, że przeszkodą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest fakt, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] została oddana w użytkowanie wieczyste, Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...].04.2002 r., znak [...], stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 30.03.1992 r. przez Przedsiębiorstwo Państwowe - [...] w W. prawa użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...] oraz nieodpłatne nabycie prawa własności budynków znajdujących się na gruncie. Aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...].05.2003 r. likwidator przedsiębiorstwa państwowego [...] w W. sprzedał M. R. prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...]. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu [...].07.2003 r.

Następnie aktem notarialnym Rep. A nr [...] z dnia [...].04.2012 r. M. R. sprzedał T. A. prawo użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...]. Prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej [...] w dniu [...] 05.2012 r.

Organ wskazał, że na podstawie przepisu 136 ust. 3 ugn możliwy jest zwrot wywłaszczonej nieruchomości w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego nie władają nieruchomością. Postępowanie administracyjne może się toczyć, jeśli istnieje niebudzący wątpliwości stan prawny, z którego wynika, że Skarb Państwa (lub jednostka samorządu terytorialnego) jest właścicielem nieruchomości (uchwała Sądu Najwyższego z 18 kwietnia 1996 r., III CZP 29/96, OSNC 1996, nr 7-8, poz. 102).

Roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdy zachodzą przesłanki wymienione w art. 136 ust. 3 ugn, przysługuje wyłącznie przeciwko Skarbowi Państwa albo jednostce samorządu terytorialnego. Tym samym brak tytułu prawnego do nieruchomości po stronie zobowiązanego podmiotu publicznoprawnego oznacza brak podstaw do orzeczenia o zwrocie, ponieważ decyzja taka byłaby niewykonalna, zgodnie z zasadą nemo plus iuris in alium transferre potest quam ipse habet. Oznacza to, że nie ma znaczenia prawnego pominięcie w art. 136 ugn jako przesłanki zwrotu nieruchomości stwierdzenia, iż Skarb Państwa (jednostka samorządu terytorialnego) jest aktualnie (nadal) właścicielem nieruchomości. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 13.04.2015 r. sygn. akt I OPS 3/14 (ONSAiWSA 2015/5/82), jeżeli spełnione są przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o których mowa w art. 136 ust. 3 w związku z art. 137 ugn, podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej z pominięciem procedury przewidzianej w art, 136 ust. 1 i 2 ugn.

W takiej sytuacji faktycznej, jaka została ustalona w tej sprawie, badanie tych okoliczności (przesłanek zwrotowych) jest zbędne, bo zwrot nieruchomości nie może nastąpić. Jeżeli władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu (zbędności wywłaszczonej nieruchomości), bo zwrot nieruchomości nastąpić-nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego, co jednakże nie miało miejsca w niniejszej sprawie.

Organ odwoławczy zaznaczył, że ustanowienie użytkowania wieczystego w rozumieniu tego przepisu obejmuje również jego powstanie z mocy prawa,

W ślad za wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18,12,2015 r. sygn. Akt 1 OSK 765/14 wskazał, że wymóg czasowy zawarty w art, 229 ugn został zastrzeżony dla nabycia prawa, a nie jego ujawnienia w księdze wieczystej. Jeżeli zatem z akt sprawy jednoznacznie wynika, iż na działce przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami ustanowiono użytkowanie wieczyste, a fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to z mocy art. 229 ugn roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu) choćby zostały spełnione, przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ugn. Przepis art. 229 tej ustawy stanowi wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej takiej nieruchomości lub jej części.

Decyzja Wojewody [...] nr [...] z dnia [...].04.2002 r, jest decyzją deklaratoryjną. Decyzja taka nie tworzy nowego stanu prawnego, potwierdza jedynie stan prawny istniejący w dniu 30.03.1992 r. tj. w dacie wpisu [...] w W. do rejestru Przedsiębiorstw Państwowych. Zgodnie bowiem z art. 201 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 sierpnia o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. Nr 46 z 2000 r. poz. 543) przedsiębiorstwa państwowe utworzone z dniem 01.05.1991 r., 01.07.1991 r. oraz z dniem 01.01.1992 r. na podstawie zarządzeń Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej, które przejęły na ich podstawie mienie będące w zarządzie m. in. rejonów dróg publicznych - nabywają z dniem ich wpisu do rejestru przedsiębiorstw państwowych z mocy prawa użytkowanie wieczyste gruntów wchodzących w skład tego mienia oraz własność położonych na nich budynków, innych urządzeń oraz lokali.

W ocenie organu odwoławczego Starosta [...] wywiązał się z obowiązków nałożonych na niego przepisami art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podjął bowiem wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. N. zaskarżając decyzję w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła:

1) naruszenie prawa materialnego, t:j.:

a) przepisu art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne zastosowanie tego przepisu przez przyjęcie, że istnieją podstawy do odmowy zwrotu spornej nieruchomości,

b) przepisu art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami poprzez błędne zastosowanie tego przepisu poprzez przyjęcie, że w niniejszej sprawie spełnione zostały negatywne przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości,

2) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy,

a mianowicie:

a) przepisu art. 7, art, 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewłaściwe przeprowadzenie postępowania dowodowego polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu materiału dowodowego w sprawie, niepodjęcie przez organ wszelkich niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności faktycznych, niewłaściwe uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji,

b) przepisu art. 6 k.p.a., tj. zasady praworządności poprzez wydanie decyzji niezgodnej z prawem.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Starosty [...] nr [...] z dnia [...] maja 2016 r. w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniosła, że dla zaistnienia negatywnej przesłanki zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, o której mowa w art, 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, konieczne jest nie tylko zbycie tej nieruchomości w drodze sprzedaży przed dniem 1 stycznia 1998 r. lub ustanowienia na niej prawa użytkowania wieczystego, lecz także ujawnienie tego prawa w księdze wieczystej. W przypadku ustanowienia wieczystego użytkowania w drodze umowy ten ostatni warunek wydaje się oczywisty, gdyż jest: on warunkiem koniecznym powstania prawa (art. 19 u.g.g,, a obecnie art. 27 u.g.n.). Aby możliwe, było stwierdzenie, że nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste przed dniem 1 stycznia 1998, konieczne jest złożenie przed tym dniem wniosku o wpis do księgi wieczystej (zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu) (vide: Błaszczak Anna w Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz pod red. Pawła Czechowicza, system prawny Lex). Koniecznym warunkiem bezprzedmiotowości roszczenia o zwrot jest zatem ujawnienie praw osób trzecich w księdze wieczystej przed dniem 1 stycznia 1998 r. Ujawnienie tych praw w księdze wieczystej po tej dacie wyłącza możliwość zastosowania art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami (vide: Kalus Stanisława (red.), Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz, program Lex). W niniejszej sprawie organ administracji nie dokonał ustaleń w zakresie kluczowych przesłanek warunkujących możliwość zwrotu nieruchomości na rzecz Skarżącej, a mianowicie nie zbadał w jakiej dacie złożony został wniosek o ujawnienie prawa użytkowania wieczystego m. in. działki nr [...] oraz odpłatnego nabycia budynków znajdujących się na gruncie na rzecz [...] w W. i czy ujawnienie tego prawa nastąpiło przed datą wejścia w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r, o gospodarce nieruchomościami tj. przed dniem 1 stycznia 1998 r. W uzasadnieniu zaskarżonego decyzji organ powołuje się jedynie na fakt: ujawnienia sprzedaży nieruchomości przez likwidatora ww. przedsiębiorstwa państwowego w dniu 30 maja 2003 r, prawa użytkowania wieczystego na rzecz Pana M. R., a następnie ujawnienie kolejnej zmiany właściciela w dniu [...] lipca 2003 r.

W orzecznictwie podkreśla się, że Skarb Państwa lub gmina, które z naruszeniem zakazu przewidzianego w art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami utraciły własność wywłaszczonej nieruchomości, nie mogą skutków tych niezgodnych z prawem działań przerzucać na byłego właściciela (następcę prawnego) nieruchomości. To przede wszystkim na tych podmiotach spoczywa obowiązek doprowadzenia do stanu, w którym Skarb Państwa lub gmina na powrót: władają i są właścicielami nieruchomości podlegającej zwrotowi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2016 r. i utrzymana nią w mocy decyzja Starosty [...] z dnia [...] maja 2016 r. nie naruszają przepisów prawa w stopniu, który powodowałby konieczność ich uchylenia.

Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że przeszkodą do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a więc uwzględnienia roszczenia na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2015 r., poz.1774 j.t.) jest fakt, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] została z mocy prawa z dniem 30 marca 1992 r. obciążona prawem użytkowania wieczystego na rzecz [...], które to prawo następnie w 2003 r. i 2012 r. stało się z kolei przedmiotem dalszego obrotu prawnego.

Należy wskazać, że stosownie do treści art. 136 ust. 3 w/w ustawy poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.

Według zaś art. 140 ust. 1 tej ustawy w razie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości poprzedni właściciel lub jego spadkobierca zwraca Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego, w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, ustalone w decyzji odszkodowanie, a także nieruchomość zamienną, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania.

Sąd podziela w całości stanowisko organu odwoławczego co do tego, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy możliwy jest, gdy spełnione są łącznie dwie przesłanki, a mianowicie nieruchomość ta stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, a także gdy aktualny stan prawny istniejący w dacie orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu.

Niewątpliwie w przedmiotowej sprawie zaistniała przesłanka negatywna uniemożliwiająca zwrot wywłaszczonej nieruchomości, gdyż aktualny stan prawny uniemożliwia dokonanie jej zwrotu.

Ze względu na treść wskazanych wyżej przepisów nie może być wątpliwości co do tego, że podstawowym wymogiem jest ten, by Skarb Pastwa lub jednostka samorządu terytorialnego była właścicielem nieruchomości, której dotyczy wniosek o zwrot. Podmiot występujący z wnioskiem może kierować roszczenie tylko wobec tych podmiotów tj. Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, na rzecz których zobowiązany jest w przypadku uwzględnienia żądania zwrócić wypłacone odszkodowanie.

Nie może być więc wątpliwości, że w przypadku, gdy nastąpi zbycie nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego zwrot nieruchomości na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następcę prawnego nie jest już możliwy i dopuszczalny, skoro nastąpiła utrata tytułu prawnego do nieruchomości po stronie podmiotu publicznoprawnego, który był wyłącznie zobowiązany do uwzględnienia roszczenia. Takie stanowisko wynika z orzecznictwa sądowoadministracyjnego, a także uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2015 r. sygn. akt I OPS 3/14.

Jednak jak słusznie podniosła skarżąca, a czego nie dostrzegł organ odwoławczy w tej sprawie, Skarb Państwa nie utracił tytułu prawnego do przedmiotowej wywłaszczonej nieruchomości na skutek ustanowienia użytkowania wieczystego. Nadal pozostaje właścicielem nieruchomości, mimo że aktualny użytkownik wieczysty swobodnie z niej korzysta i przysługuje mu prawo rozporządzania prawem, które mu przysługuje. Dlatego zawarta w uzasadnieniu argumentacja nie do końca została właściwie przedstawiona, jednak nie ma to wpływu na prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy.

Utrata samego władania rzeczą (posiadania, korzystania z niej) nie przesądza więc jeszcze o istnieniu negatywnej przesłanki do zwrotu nieruchomości. Decydujące znaczenie dla istnienia negatywnej przesłanki zwrotu ma ograniczenie możliwości rozporządzania rzeczą (dysponowania nią), które jest tak dalekie w skutkach, że możliwe jest twierdzenie o utracie w istocie możliwości rozporządzania rzeczą obciążoną prawem użytkowania wieczystego.

Trzeba podkreślić, że użytkowanie wieczyste jest prawem, którego treść jest niezwykle bliska treści prawa własności, a różnica zasadnicza sprowadza się właśnie do tego, że użytkownik wieczysty rozporządza swoim prawem ustanowionym na rzeczy, nie zaś samą rzeczą. Jednak charakter prawa i ograniczenia z niego wynikające dla właściciela nieruchomości uzasadniają konieczność przyznania użytkownikom wieczystym takiej samej ochrony jak aktualnym właścicielom, którzy nabyli w dobrej wierze wywłaszczoną nieruchomość od Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Umowa o ustanowienie użytkowania wieczystego może być rozwiązana przed upływem terminu tylko i wyłącznie z powodów korzystania z gruntu w sposób sprzeczny z przeznaczeniem określonym w umowie (art. 240 k.c.).

Stosownie do treści art. 140 k.c. w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, w szczególności może pobierać pożytki i inne dochody z rzeczy. W tych samych granicach może rozporządzać rzeczą. Wskazany przepis definiuje treść prawa własności, którą stanowi uprawnienie do korzystania z rzeczy (posiadania, używania, pobierania pożytków) i uprawnienie do rozporządzania rzeczą (obciążenie rzeczy, wyzbycie się jej). Trzeba podkreślić, że uprawnienia te mogą być jednak realizowane w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego, a więc właścicielowi wolno czynić z rzeczą to wszystko, co nie wykracza poza tak zakreślone granice, a zatem nie jest sprzeczne z obowiązującymi przepisami prawa i zasadami współżycia.

Ze względu na treść art. 233 k.c. przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być nieruchomości gruntowe stanowiące własność Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego lub ich związków. W odniesieniu do gruntów Skarbu Państwa, przedmiotem użytkowania wieczystego mogą być tylko grunty położone w granicach administracyjnych miast lub położone poza nimi, lecz włączone do planu zagospodarowania przestrzennego i przekazane do realizacji zadań jego gospodarki. Inne grunty Skarbu Państwa mogą być przedmiotem użytkowania wieczystego, jedynie wówczas, gdy przepis szczególny tak stanowi.

Ta cecha prawa użytkowania wieczystego przesądza o istotnym, niemal zupełnym pozbawieniu uprawnienia rozporządzania rzeczą, bowiem uprawnienie zostaje wyłączone w odniesieniu do możliwości przeniesienia prawa własności rzeczy na inny podmiot aniżeli Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Ograniczenie prawa własności wynikające z ustawy (art. 232 k.c.) powoduje, że Skarb Państwa będący właścicielem nieruchomości uprzednio wywłaszczonej, na której ustanowiono prawo użytkowania wieczystego nie może dokonać zwrotu nieruchomości na rzecz osoby fizycznej. Oznacza to, że nieruchomości obciążone prawem użytkowania wieczystego nie mogą stanowić przedmiotu swobodnego obrotu z udziałem osób fizycznych.

W związku z tym brak było podstaw do zwrotu przedmiotowej nieruchomości na rzecz skarżącej na podstawie art. 136 ust. 3 w/w ustawy. Z uwagi na to, że nie było możliwe uwzględnienie roszczenia o zwrot nieruchomości wywłaszczonej, należy zgodzić się z organem odwoławczym, że zbędne było badanie w tym postępowaniu kolejnej przesłanki zwrotu o której mowa w art. 137 ustawy (a więc zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia), skoro w istniejącym stanie prawnym ta okoliczność nie mogła mieć znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Niezależnie od poczynionych w tym zakresie ustaleń, wywłaszczona nieruchomość nie mogłaby podlegać fizycznemu zwrotowi na rzecz skarżącej.

Nie wyklucza to zdaniem sądu ewentualnej możliwości dochodzenia odszkodowania przez skarżącą na drodze postępowania cywilnego, w którym przedmiotowa przesłanka podlegać będzie badaniu.

W ocenie sądu organ odwoławczy dokonał czynności niezbędnych do wyjaśnienia sprawy, zgromadził materiał dowodowy wystarczający do ustalenia stanu faktycznego i po dokonaniu jego wszechstronnej analizy prawidłowo ustalił stan faktyczny i wydał prawidłowe rozstrzygnięcie.

Wbrew twierdzeniu skarżącej, materiał dowodowy w sposób oczywisty wskazuje, że nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego przez Przedsiębiorstwo Państwowe [...] z dniem [...] kwietnia 1992 r. nie zostało ujawnione w księdze wieczystej przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami tj. 1 stycznia 1998 r., skoro decyzja Wojewody [...] stwierdzająca nabycie tego prawa została wydana w dniu [...] kwietnia 2002 r. Dodatkowo trzeba wskazać, że wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nastąpił dopiero w październiku 1998 r. (k. 52 t. 2/2 ), a w księdze wieczystej w 2003 r. zostało ujawnione dopiero użytkowanie wieczyste na rzecz M. R..

W ocenie sądu z uwagi na to, że nigdy nie nastąpił wpis do księgi wieczystej użytkowania wieczystego nabytego z mocy prawa przez przedsiębiorstwo [...] z dniem [...] marca 1992 r. nie mógł mieć zastosowania w sprawie art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami, mimo że prawo to powstało z mocy prawa i do jego powstania nie był konieczny wpis w księdze wieczystej. Brzmienie przepisu wskazuje jednak, iż ustawodawca ze względu na skutek związany z utratą roszczenia wprowadził wymóg, ujawnienia w księdze wieczystej niezależnie od tego czy do nabycia doszło z mocy umowy czy prawa. Uzasadnienie decyzji nie jest w zakresie wywodu dotyczącego stosowania art. 229 ustawy jednoznaczne. W tej sytuacji należy przyjąć, że ocena prawna dotycząca zastosowania art. 229 wskazująca, że roszczenie skarżącej również z tego powodu nie mogło być uwzględnione jest nieprawidłowa, jednak nie miała wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.