Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 655/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2021-09-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art.9, art. 79a par.1, art. 104 par.1, art. 105 par.1 , art. 138 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art. 31zo ust.2 i 4, art. 31zq ust. 1 i 3
journal: Dz.U. 2020 poz 374
law: Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych  chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
article: art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Dnia 23 września 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Nowacki Sędzia WSA Krzysztof Szczygielski Asesor WSA Paweł Dańczak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 23 września 2021 roku na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...]: znak: [...], [...], [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. znak: [...] na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256, z późn. zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 31 zq ust. 8 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, z późn. zm., dalej: ustawa COVID-19) Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne decyzje z [...] r. znak: [...] umarzające postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r.

Stan sprawy przedstawiał się następująco.

6 kwietnia 2020 r. W. M. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r.

Decyzjami z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. w związku z art. 31zo ustawy COVID-19 umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek za okres marzec 2020 r., kwiecień 2020 r. i maj 2020 r. W ocenie organu w sprawie zachodzi bezprzedmiotowość postępowania z powodu złożenia dokumentów rozliczeniowych za wnioskowany okres po terminie 30 czerwca 2020 r.

31 sierpnia 2020 r. W. M. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, podnosząc, że spełnił wszystkie warunki niezbędne do zwolnienia ze składania deklaracji rozliczeniowych. Ponadto wnioskodawca wskazał, że niezależnie od spełnienia tych warunków deklaracje zostały złożone przez niego osobiście w oddziale ZUS w dniu 30 czerwca 2020 r.

Powołaną na wstępie decyzją z [...] r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy własne decyzje z [...] r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazał, że stosownie do art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19 warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo tej ustawy, było przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec 2020 r., kwiecień 2020 r., maj 2020 r. nie później niż do 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek jest zwolniony z obowiązku ich składania. W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzje umarzające postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 6 kwietnia 2020 r. są prawidłowe, bowiem strona złożyła dokumenty rozliczeniowe 3 lipca 2020 r.

W. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r., zarzucając jej brak podstawy prawnej i wydanie w oparciu o nieobowiązujący przepis prawa. W ocenie skarżącego podstawa prawna, na której oparto zaskarżoną decyzję, tj. art. 31zo ust. 3 ustawy COVID -19, został dodany ze zmianą wprowadzoną przez art. 1 pkt 12 lit b ustawy z dnia 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID - 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1639), która weszła w życie 15 października 2020 r. W rezultacie obowiązek złożenia deklaracji w terminie do 30 czerwca 2020 r. jako warunek otrzymania zwolnienia został dodany poprzez kolejną nowelizację przedmiotowej ustawy i nie obowiązywał w dacie złożenia wniosku w dniu 6 kwietnia 2020 r. ani w dacie wydania decyzji umarzających postępowanie w dniu [...] r. Deklaracja została złożona 3 lipca 2020 r., ale złożenie tego dokumentu w określonym terminie przewidywały wówczas inne przepisy sankcjonujące ich niedochowanie w określony w nich sposób i nie stanowiło to warunku otrzymania zwolnienia na podstawie przepisów ustawy COVID-19. Zdaniem skarżącego termin opłacania składek i składania deklaracji wynikał z art. 47 ust.1 pkt 1 ustawy z 13 października 1988 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.)

Z powyższych względów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, dopuszczenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach ZUS na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi oraz ich analizę w oparciu o przepisy obowiązujące w dacie ich złożenia oraz o przeprowadzenie dowodu z dokumentu - tekstu jednolitego ustawy wraz ze wskazanymi jej zmianami oraz datami ich obowiązywania na okoliczności wskazane w uzasadnieniu skargi.

W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ wyjaśnił, że skutkiem braku złożenia wymaganych dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r. była utrata przez stronę skarżącą uprawnienia do opłacania dotychczasowej obniżonej składki na ubezpieczenia społeczne w ramach tzw. małego ZUS. W takiej sytuacji wcześniejsze deklaracje rozliczeniowe nie mogły być podstawą do ustalenia wysokości składek na kolejne miesiące 2020 r. Strona skarżąca, z racji niezłożenia prawidłowych dokumentów rozliczeniowych za luty 2020 r., utraciła zwolnienie z obowiązku ich składania w następnych miesiącach 2020 r. i stała się zobowiązana do składania tych dokumentów zgodnie z dyspozycją art. 47 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Z uwagi jednak na fakt, że wskazanego przepisu nie stosuje się w związku z obowiązywaniem art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19, to strona skarżąca była zobowiązana do złożenia dokumentów rozliczeniowych do końca czerwca 2020 r. Dodatkowo organ stwierdził, że stronie skarżącej nie można umorzyć należności składkowych na podstawie wewnętrznych uregulowań wprowadzonych przez organ we wrześniu 2020 roku, bowiem wysokość należności wynikająca z dokumentów rozliczeniowych sporządzanych za zobowiązanego z urzędu przez organ nie byłaby taka sama jak wynikająca z dokumentów złożonych przez zobowiązanego z uchybieniem terminu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej: p.p.s.a.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej, a stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137) kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie zgodnie z 134 p.p.s.a. sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w granicach danej sprawy, której skarga dotyczy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

Przeprowadzona przez sąd w niniejszej sprawie kontrola według powyższych kryteriów wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja jak i poprzedzające je decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] r. zostały podjęte z naruszeniem przepisów prawa w stopniu obligującym do wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy trzy własne decyzje z [...] r. umarzające postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku W. M. z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe, ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za marzec, kwiecień i maj

2020 r.

W ocenie Sądu organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy błędnie objął zaskarżonym rozstrzygnięciem trzy sprawy dotyczące zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek załatwione odrębnymi decyzjami z [...] r. Wskazać należy, że zgodnie z art. 104 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Z powyższego wynika, że jedna sprawa administracyjna winna być rozstrzygnięta jedną decyzją. Istotę sprawy administracyjnej określa art. 1 pkt 1 i 2 k.p.a., warunkując jej byt od działania właściwego organu uprawnionego do wydania decyzji, której adresatem jest konkretna strona, w oparciu o przepisy materialne, w sprawie indywidualnej. Zgodnie z zasadą dwuinstancyjności każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu I instancji podlega - w wyniku złożenia odwołania bądź wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy przez uprawniony podmiot - ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ II instancji, przy czym koniecznym jest zachowanie tożsamości sprawy rozpatrywanej przez organy obu instancji. Musi zatem zachodzić tożsamość podmiotów oraz przedmiotu postępowania. W niniejszej sprawie wprawdzie skarżący złożył jeden wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek i jeden wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, jednakże ZUS prowadził w stosunku do skarżącego trzy odrębne postępowania w trzech sprawach dotyczących zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za marzec, kwiecień i maj 2020 r., które zakończone zostały trzema odrębnymi decyzjami. W tej sytuacji obowiązkiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych było wydanie na skutek złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy trzech oddzielnych tożsamych podmiotowo i przedmiotowo decyzji rozstrzygających sprawy zwolnienia skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek za poszczególne miesiące 2020 roku.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie nie miały zastosowania przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące tzw. współuczestnictwa, na podstawie których organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy byłby uprawniony do prowadzenia jednego postępowania administracyjnego i wydania jednej decyzji kończącej postępowanie. Zgodnie z art. 62 k.p.a., w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony. Przepis ten reguluje kwestię tzw. współuczestnictwa formalnego i nawiązuje do zagadnienia wielości spraw administracyjnych prowadzonych łącznie w jednym postępowaniu. Istotą współuczestnictwa formalnego jest połączenie do prowadzenia w jednym postępowaniu administracyjnym odrębnych spraw administracyjnych, które łączy tylko tożsamość zewnętrzna, czyli że są to po względem materialnoprawnym sprawy administracyjne jednego rodzaju (por. wyroki WSA: w Poznaniu z 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Po 1896/20, LEX nr 3176048, w Lublinie z 18 lutego 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 732/20, LEX nr 3212222). Z wielością spraw administracyjnych w rozumieniu przedmiotowego przepisu mamy do czynienia wówczas, gdy są to sprawy tożsame w tym znaczeniu, że każda z tych spraw ma taką samą podstawę faktyczną i taką samą podstawę prawną i do rozstrzygnięcia każdej z tych spraw właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, przy czym sprawy te są różne pod względem podmiotowym (różne strony). Natomiast w przedmiotowej sprawie żądanie przyznania ulgi dotyczy należności z tytułu składek na inne miesiące 2020 r. i sprawa dotyczy tej samej strony, tj. skarżącego. Powyższe oznacza, że nie mamy do czynienia ze sprawami różnymi pod względem podmiotowym, jak również z tożsamym stanem faktycznym.

Nadto, uwzględniając regulację zawartą w art. 135 p.p.s.a., która nakłada na sąd obowiązek wyjścia poza granice skargi i podjęcia odpowiednich środków w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, zauważyć należy, że błędne jest rozstrzygnięcie organu orzekającego w sprawie w I instancji o umorzeniu postępowania z uwagi na niewypełnienie przez stronę obowiązku złożenia dokumentów rozliczeniowych w terminie do 30 czerwca 2020 r. W konsekwencji powyższego nieprawidłowe jest również rozstrzygnięcie organu orzekającego na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy utrzymujące w mocy powyższe rozstrzygnięcie.

W myśl art. 31zo ust. 2 ustawy COVID-19 mającego zastosowanie wobec skarżącego, który - jak wynika z formularza wniosku - jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność opłacającą składki wyłącznie za siebie, na wniosek płatnika składek, będącego osobą prowadzącą pozarolniczą działalność, o której mowa w art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266 i 321), opłacającego składki wyłącznie na własne ubezpieczenia społeczne lub ubezpieczenie zdrowotne, zwalnia się z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek na jego obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., jeżeli prowadził działalność przed 1 lutego 2020 r. i przychód z tej działalności w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w pierwszym miesiącu, za który jest składany wniosek o zwolnienie z opłacania składek, o którym mowa w art. 31zp ust. 1, nie był wyższy niż 300% prognozowanego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w gospodarce narodowej w 2020 r. Zgodnie z art. 31zo ust. 4 ustawy COVID-19 w przypadku osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, osoby z nią współpracującej i osoby duchownej zwolnieniu z obowiązku opłacania podlegają należności z tytułu składek ustalone od obowiązującej ją najniższej podstawy wymiaru tych składek.

Stosownie do art. 31zq ust.1 ustawy COVID-19 za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania (art. 31 zq ust. 3 ustawy COVID-19).

W zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzjach z [...] r. ZUS przyjął, że skoro skarżący nie złożył wymaganych dokumentów rozliczeniowych w ustawowym terminie do 30 czerwca 2020 r., to wystąpiła bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a., skutkująca koniecznością umorzenia postępowania.

Przypomnieć należy, że zgodnie z treścią art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. Umorzenie postępowania jest orzeczeniem formalnym, kończącym postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w tych sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Umorzenie postępowania ma miejsce wtedy, gdy wystąpi trwała i nieusuwalna przeszkoda w kontynuacji postępowania, uniemożliwiająca wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy, a więc wówczas, gdy brak jest przedmiotu postępowania administracyjnego. Przedmiotem tym jest sprawa administracyjna, postępowanie jest bezprzedmiotowe wówczas, gdy sprawa, która miała być załatwiona decyzją administracyjną nie miała tego charakteru przed datą wszczęcia postępowania lub utraciła ten charakter w jego toku. Z bezprzedmiotowością postępowania w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy z uwagi na brak przedmiotu postępowania (por. wyroki WSA: w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 689/07, w Gorzowie Wielkopolskim z 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 237/21, w Poznaniu 20 maja 2021 r. sygn. akt II SA/Po 952/19, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych , www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA)

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu o umorzeniu postępowania jest błędne, bowiem niespełnienie któregokolwiek z warunków zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek wymienionych w art. 31zq ustawy COVID-19, nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania. Zauważyć należy, że bezzasadność żądania strony oznacza brak przesłanek do uwzględnienia jej wniosku i w przeciwieństwie do bezprzedmiotowości postępowania, musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania. Natomiast, jeżeli żądanie strony nie dotyczy sprawy podlegającej rozstrzygnięciu co do istoty przez organ administracji publicznej, to mamy do czynienia z bezprzedmiotowością tego postępowania i postępowanie takie powinno ulec umorzeniu (por. wyroki WSA: w Warszawie z 15 lutego 2006 r., sygn. akt I SAB/Wa 72/05, w Rzeszowie z 1 lutego 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 1107/10, w Poznaniu z 24 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Po 515/20, dostępne w CBOSA).

Wobec powyższego wydając zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje umarzające postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek, organ nie rozstrzygnął prawidłowo sprawy zainicjowanej wskazanym wnioskiem. Uznając bowiem, że strona nie spełnia warunków do przyznania ulgi, a zatem że jej żądanie jest niezasadne, powinien wydać decyzję merytoryczną rozstrzygająca sprawę co do istoty odmawiająca zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, nie zaś decyzję umarzającą postępowanie z powodu bezprzedmiotowości postępowania. Brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony nie czyni postępowania administracyjnego bezprzedmiotowym w rozumieniu art. 105 § 1 k.p.a. i nie oznacza, że postępowanie takie nie powinno być prowadzone. W konsekwencji wydając decyzje umarzające postępowanie organ uchylił się od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

Ubocznie sąd wskazuje ponadto, że w rozpoznawanej sprawie doszło do istotnego naruszenia art. 9 k.p.a., którym ustawodawca nałożył na organy administracji publicznej obowiązek należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, a także czuwania nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, a to poprzez udzielanie im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że realizacja obowiązków wynikających z art. 9 k.p.a. polega, między innymi, na powinności organu administracji poinformowania strony w sposób szczegółowy o tym, od jakich okoliczności zależy rozstrzygnięcie sprawy i jakie dowody powinny być przedstawione przez stronę, aby zostało wydane rozstrzygnięcie o żądanej przez nią treści (por. wyrok NSA z 6 września 2001 roku, sygn. akt V SA 44/01, LEX nr 50158). W niniejszej sprawie w następstwie złożenia przez skarżącego wniosku z 6 kwietnia 2020 r. o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu należnych składek, doszło do wszczęcia postępowania administracyjnego, w którym, kierując się zasadą wyrażoną w art. 9 k.p.a. organ powinien był czuwać nad tym, aby na skutek nieznajomości prawa strona nie poniosła szkody. W tym celu, jak tego wymaga art. 9 k.p.a., organ powinien był w rozsądnym terminie udzielić stronie niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, a konkretnie wskazać, jakich dokumentów brakuje do pozytywnego rozpatrzenia jej wniosku. Tymczasem z akt sprawy wynika, że na żadnym etapie postępowania skarżący nie otrzymał od organu informacji o braku przesłania w terminie dokumentów rozliczeniowych za marzec, kwiecień i maj 2020 r., od których uzależnione jest zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek. Skoro wniosek wpłynął do organu w dniu 6 kwietnia 2020 r., to organ miał wystarczająco dużo czasu, by dokonać jego wstępnej oceny. Jest to o tyle istotne, że gdyby nastąpiło to jeszcze przed 30 czerwca 2020 r., wówczas skarżący miałby możliwość dotrzymania terminu i złożenia wymaganej dokumentacji.

W ocenie Sądu, w sprawie doszło także do istotnego naruszenia obowiązku wynikającego z art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania dokumentacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepis ten stanowi konkretyzację i uzupełnienie obowiązków wynikających z art. 10 § 1 k.p.a., a jego celem jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne dla wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów - nie korzysta z takiej możliwości. Chodzi przy tym o to, aby strona nie została zaskoczona negatywnym rozstrzygnięciem sprawy oraz zmuszona do zaskarżenia decyzji i przedstawiania tych dodatkowych dowodów dopiero na etapie postępowania odwoławczego (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 23 maja 2019 roku, sygn. akt II SA/Sz 239/19). Z akt sprawy wynika, że organ przed wydaniem decyzji kończącej postępowanie wprawdzie pismem z 6 października 2020 r. poinformował skarżącego o prawie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, lecz nie wyjaśnił stronie przesłanek, które nie zostały spełnione lub wykazane, co skutkowało wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem skarżącego.

Reasumując, stwierdzić należy, że organ rozpoznający wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z naruszeniem art. 104 § 1 k.p.a. wydał jedną decyzję utrzymująca w mocy trzy decyzje rozstrzygające sprawy zwolnienia skarżącego z opłacenia należności z tytułu składek za poszczególne miesiące 2020 roku. Każda sprawa administracyjna winna bowiem być rozstrzygnięta odrębną decyzją. Ponadto ZUS dopuścił się naruszenia art. 105 § 1 k.p.a., bowiem nie istniały podstawy do umorzenia postępowania w sprawie wniosku skarżącego z 6 kwietnia 2020 r., gdyż postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe. Obowiązkiem organu było merytoryczne rozpoznanie wniosku skarżącego i wydanie decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku uiszczenia należnych składek za dane miesiące na podstawie art. 31zq ust. 7 ustawy COVID-19, w przypadku uznania, że strona nie spełnia przesłanek do przyznania ww. zwolnienia, lub jeżeli strona spełnia przesłanki uzasadniające zwolnienie jej z obowiązku uiszczenia składek za przedmiotowe miesiące, to organ winien wydać informację na podstawie art. 31zq ust. 5 ustawy COVID-19. Wadliwość tę zaakceptował organ orzekający na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymując w mocy orzeczenie o umorzeniu postępowania, co dodatkowo stanowi o naruszeniu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Ponadto postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku skarżącego przeprowadzone zostało z naruszeniem zasad wynikających z art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. Powyższe naruszenia niewątpliwe miały wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji ZUS z [...] r.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ uwzględni powyższe rozważania Sądu i rozpozna merytorycznie wniosek skarżącego o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek na marzec, kwiecień i maj 2020 r. pod kątem spełnienia przesłanek wymienionych w ustawie COVID-19, prowadząc postępowanie zgodnie z przepisami k.p.a., w szczególności mając na względzie art. 9 i art. 79a § 1 k.p.a. W następstwie powyższego organ wyda decyzje rozstrzygające sprawę co do istoty w każdej sprawie administracyjnej wszczętej na wniosek skarżącego.

e.o.