Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt II SA/Ol 821/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2011-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.1 par.2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art.151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.59 ust.1 i 2,art.77,art.79
journal: Dz.U. 2008 nr 199 poz 1227
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko
article: par.3 ust.1 pkt 56
journal: Dz.U. 2004 nr 257 poz 2573
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r.w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na  środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na  środowisko
article: art.33 ust.1 i 2,art.34,art.27 ust.3 pkt 1
journal: Dz.U. 2009 nr 151 poz 1220
law: Ustawa z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody - tekst jednolity
journal: Dz.U.UE.L 1979 nr 103 poz 1
law: Dyrektywa Rady z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa (79/409/EWG)
journal: Dz.U.UE.L 1992 nr 206 poz 7 art.16
law: Dyrektywa Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Sędziowie Sędzia WSA Beata Jezielska (spr.) Sędzia WSA Bogusław Jażdżyk Protokolant st. sekretarz sądowy Jakub Borowski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2011r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia A na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia "[...]" Burmistrz Gminy i Miasta S. po rozpatrzeniu wniosku z dnia 7 sierpnia 2009r. Zarządu Dróg Wojewódzkich w O., działającego przez pełnomocnika D. Z. i przeprowadzeniu postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko orzekł o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na rozbudowie drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku o długości ok. 18,80km od granicy miasta S. w km 31+ 452 ( bez odcinka miejskiego) do skrzyżowania z drogą krajową nr "[...]" w km ok. 50+ 252 w I., ul. S. (bez tego skrzyżowania) w wariancie nr II. Jednocześnie organ określił rodzaj i miejsce realizacji przedsięwzięcia, warunki wykorzystania terenu w fazie realizacji i eksploatacji, ze szczególnym uwzględnieniem konieczności ochrony cennych wartości przyrodniczych, zasobów naturalnych i zabytków oraz ograniczenia uciążliwości dla terenów sąsiednich, a także wymagania dotyczące ochrony środowiska konieczne do uwzględnienia dokumentacji wymaganej do wydania decyzji o pozwoleniu na budowę. Podkreślono, iż przedmiotowa inwestycja w myśl § 3 ust. 1 pkt 56 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko stanowi przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko może być wymagane, w związku z czym Burmistrz Gminy i Miasta S. zwrócił się do właściwych organów o wydanie opinii w tej sprawie. Postanowieniem z dnia "[...]" Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w I. wydał opinią sanitarną, w której stwierdził, że dla przedmiotowego przedsięwzięcia istnieje potrzeba przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko w zakresie określonym wart. 66 ust. 1 pkt 1-20, ust. 6 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko, zaś Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w O. postanowieniem z dnia "[...]" wyraził opinię, iż dla przedmiotowego przedsięwzięcia istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko wraz z oceną wpływu planowanej inwestycji na obszar Natura 2000, ze szczególnym uwzględnieniem określenia występowania siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory zgodnie z załącznikami nr I i II Dyrektywy Rady 929143/EWG z dnia 21 maja 1992r. w sprawie ochrony siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory w zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji, określenia występowania gatunków ptaków i ich siedlisk, zgodnie z załącznikiem nr I Dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, w miejscu lokalizacji przedsięwzięcia oraz na terenach znajdujących się w zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji, określenia występowania gatunków chronionych zgodnie z rozporządzeniem Ministra Środowiska w sprawie gatunków dziko występujących roślin objętych ochroną w zasięgu oddziaływania planowanej inwestycji, oceny potencjalnego wpływu (bezpośredniego i pośredniego) planowanego przedsięwzięcia na stan środowiska oraz obszarów Natura 2000 pod względem ewentualnych skutków w odniesieniu do siedlisk przyrodniczych oraz dzikiej fauny i flory, a także zakresu oddziaływania, sposobów minimalizacji oddziaływania, alternatywnych wariantów, w tym wariantu najkorzystniejszego dla środowiska, wraz z uzasadnieniem wyboru. W tej sytuacji postanowieniem z dnia "[...]" Burmistrz Gminy i Miasta S. nałożył obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko oraz sporządzenia raportu o jego oddziaływaniu na środowisko.

W przedłożonym raporcie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko przeanalizowano dwa warianty różniące się zakresem wycinki drzew i wykonania poboczy. Wariant I zakładał wykonanie poboczy poprzez mechaniczne wykonanie koryta na całej szerokości poboczy w gruncie kat. III - IV o grubości 15cm, wzmocnienie podłoża geowłókniną, ułożenie geosiatki komórkowej o grubości 10cm, wypełnienie jej warstwą kruszywa naturalnego o grubości po zagęszczeniu 15cm. Wariant ten spowodowałby bezpowrotną utratę walorów przyrodniczych alei starych drzew, gdyż zakładał ich wycinkę w liczbie 857 sztuk drzew. W wariancie II planowanych do usunięcia było 113 sztuk drzew, ale w odróżnieniu od poprzedniego zakładał on mechaniczne wykonanie koryta na całej szerokości poboczy w gruncie kat. III- IV o grubości 20cm, wzmocnienie podłoża gruntowego geowłókniną i wykonanie poboczy z kruszywa łamanego niesortowalnego o grubości po zagęszczeniu 20cm. Autor opracowania po ponownym przeanalizowaniu konieczności wycinki drzew wzdłuż przedmiotowego odcinka drogi uszczegółowił liczbę drzew przeznaczonych do wycinki i ostatecznie będzie to 106 sztuk drzew. Wśród nich 104 drzewa planowane do usunięcia znajdują się w obszarze Natura 2000. Jak wskazano, wariant II jest wariantem najkorzystniejszym dla środowiska i aprobowanym przez inwestora. Wycince ulegną drzewa i krzewy zagrażające bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz kolidujące z realizacją inwestycji, tj. poszerzeniem jezdni drogi, korektą łuków, budową chodników, zatok autobusowych, przebudową skrzyżowań. W celu zrekompensowania strat zobowiązano inwestora do wykonania nasadzeń drzew rodzimych gatunków w liczbie nie mniejszej niż 300 sztuk. Na wezwanie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O. przedmiotowy raport został uzupełniony m.in. o wyniki "Inwentaryzacji lichenologicznej chronionych gatunków porostów dla zinwentaryzowanych drzew przeznaczonych do wycinki w związku z modernizacją drogi woj. nr "[...]" na odcinku granica województwa – S. – I.", przeprowadzonej w listopadzie 2010r. Postanowieniem z dnia "[...]" organ ten uzgodnił realizację przedsięwzięcia w wariancie nr II dla rozbudowy drogi wojewódzkiej nr "[...]" S. – I., określając jednocześnie warunki realizacji. Z kolei Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w I. pismem z dnia "[...]" wyraził pozytywną opinię w zakresie wymagań sanitarno-higienicznych i zdrowotnych w sprawie realizacji planowanego przedsięwzięcia.

Rozpoznając niniejszą sprawę Burmistrz Gminy i Miasta S. wskazał, iż ze zgromadzonych w toku przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania materiałów wynika, że przedmiotowy odcinek drogi wojewódzkiej nr "[...]" przebiega przez tereny chronione akustycznie. Zaznaczono przy tym, iż w chwili obecnej z analiz przedstawionych w raporcie wynika, że droga nie spełnia norm określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku (Dz. U Nr 120, poz.826 z 2007 r.). Jednakże już samo położenie nowej, równej nawierzchni poprawi warunki akustyczne na terenach sąsiadujących z drogą. Dodatkowo na obszarach zabudowanych zastosowana zostanie tzw. cicha nawierzchnia, która dodatkowo obniży poziom hałasu o 5dB. Poza tym na określonych odcinkach drogi, ale poza miejscami gdzie technicznie lub ze względu bezpieczeństwa nie jest to możliwe, inwestor zobowiązał się do wykonania nasadzeń rodzimych gatunków zimozielonej zieleni wysokiej (krzewy i niskie drzewa), która dodatkowo ograniczy oddziaływanie hałasowe. Zastosowanie powyższych rozwiązań przy prognozowanym natężeniu ruchu na analizowanym odcinku drogi pozwoli ograniczyć hałas do obowiązujących norm. Ponadto z przeprowadzonych w raporcie obliczeń wynika, że podczas eksploatacji drogi na całej długości odcinka stężenia zanieczyszczeń będą bliskie zeru.

Wskazano również, iż planowana do rozbudowy droga nr "[...]" od km 30+770 do skrzyżowania z drogą I.a – S. w km 47+205 leży na projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk "Aleje Pojezierza I." (kod obszaru: PLH280025). Wymieniony obszar obejmuje sieć alei przydrożnych i zadrzewień w krajobrazie rolniczym środkowej części Pojezierza I. W Polsce jest to jedne z największych skupisk drzew zasiedlonych przez pachnicę dębową Osmoderma eremita. W skład przedmiotowego obszaru Natura 2000 wchodzi również aleja w pasie drogowym drogi wojewódzkiej nr "[...]". Zaznaczono, iż drzewostan na analizowanym odcinku drogi stanowi typową starą aleję przydrożną, a występujące tam zakrzewienia zamieszkują rzadkie gatunki chronionych chrząszczy m.in. biegacz skórzasty, biegacz ogrodowy, biegacz wręgaty, biegacz granulowany, ciołek matowy i wspomniana już pachnica dębowa Osmoderma eremita oraz jeden gatunek płaza: ropucha zielona i dwa gatunki ptaków: jarzębatka i gąsiorek również o znaczeniu wspólnotowym. Przedmiotowy odcinek drogi na długości ok. 9km zlokalizowany jest w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierza I. - A, który ustanowiony został rozporządzeniem Nr 31 Wojewody z dnia "[...]" w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierza I. (część A i część B). Na długości ok. 3km droga graniczy z Obszarem Specjalnej Ochrony Ptaków "Lasy I." (kod obszaru: PLB280005), z projektowanym, zgłoszonym do KE, Specjalnym Obszarem Ochrony Siedlisk "Ostoja I." (kod obszaru: PLH280053) oraz z Parkiem Krajobrazowym Pojezierza I. Podkreślono przy tym, iż sieć alei i zadrzewień na Pojezierzu I. stanowi jedną z ważniejszych w skali kraju ostoi pachnicy dębowej (Osmoderma eremita), gatunku priorytetowego wymienionego w Załącznikach II i IV Dyrektywy Rady 92143/EWG, ujętego także w krajowej czerwonej liście oraz czerwonej księdze gatunków zagrożonych. Na Czerwonej Liście Światowej Unii Ochrony Przyrody gatunek został przyporządkowany do kategorii obejmującej gatunki wysokiego ryzyka, narażone na wyginięcie ze względu na postępujący spadek populacyjny, straty siedliskowe lub nadmierną eksploatację. Jest to gatunek wymieniony w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004r. W sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. Nr 220, poz. 2237) jako objęty ochroną gatunkową (ochrona ścisła) oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 16 maja 2005r. w sprawie typów siedlisk przyrodniczych oraz gatunków roślin i zwierząt, wymagających ochrony w formie wyznaczenia obszarów Natura 2000 (Dz. U. Nr 94, poz. 795). Przedstawione przy raporcie wyniki inwentaryzacji pachnicy metodą feromonową wskazują, że chrząszcz ten zasiedla zdecydowaną większość alei lipowych przy drodze wojewódzkiej "[...]". W celu ochrony siedliska tego gatunku inwestor planuje wycinkę tylko tych drzew, które zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz kolidują z realizacją inwestycji, tj. korektą łuków, budową chodników, zatok autobusowych, przebudową skrzyżowań. W ciągu drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku od granicy województwa do I. planowana jest wycinka drzew w liczbie 175 sztuk z 1233 sztuk, w tym w obrębie Alei Pojezierza I.: 142 sztuk z 1140 liczby drzew, a na przedmiotowym odcinku drogi od granicy miasta S. w km 31 +452 (bez odcinka miejskiego) do skrzyżowania z drogą krajową nr "[...]" w km ok. 50+252 w I., inwestor usunie 106 sztuk drzew, w tym na obszarze Natura 2000 wycince ulegną 104 drzewa. Wskazano przy tym, iż w otoczeniu przedmiotowego odcinka drogi istnieje cały szereg innych zadrzewień przydrożnych tworzących sieć, będących siedliskiem pachnicy dębowej, które również tworzą obszar Natura 2000 Aleje Pojezierza I. W związku z powyższym, wybiórcza wycinka 106 sztuk drzew nie będzie miała negatywnego wpływu na populację pachnicy dębowej w odniesieniu do populacji zamieszkujących region, w którym znajduje się przedsięwzięcie. Przewidywana wycinka drzew nie spowoduje zaburzenia w funkcjonowaniu tej sieci oraz nie spowoduje przerwania ciągłości siedlisk. W uzupełnieniu do raportu z dnia 7 grudnia 2010r. przedstawiono wyniki Inwentaryzacji lichenologicznej chronionych gatunków porostów dla zinwentaryzowanych drzew przeznaczonych do wycinki w związku z modernizacją drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku granica województwa – S. – I., przeprowadzonej w dniach 23-24 listopada 2010r. W toku przeprowadzonej inwentaryzacji na drzewach przewidzianych do wycinki, stwierdzone zostały siedliska chronionych porostów, jednakże te same gatunki licznie występują również na drzewach nieprzeznaczonych do wycinki, a zaplanowana wycinka pojedynczych drzew stanowiących siedlisko chronionych gatunków porostów, nie zaburzy ciągłości ich siedliska. Ponadto chronione gatunki porostów zasiedlają również drzewa nie przeznaczone do wycinki, dzięki czemu będą one stanowiły refugium do zasiedlenia nowych siedlisk. Porosty będą mogły również swobodnie rozprzestrzeniać się na pozostawionych forofitach w ciągu drogi.

Organ podniósł, iż co prawda przyjęty do realizacji wariant nie będzie w stanie dotrzymać zakładanych parametrów drogi, jednakże realizacja inwestycji zakładającej wycinkę większości drzew, które na znacznych obszarach tworzą szpalery przydrożnych alei, zasiedlonych gatunkami flory i fauny chronionej, charakteryzowałby się istotnym negatywnym oddziaływaniem przedsięwzięcia na środowisko. Wybrany do realizacji w ramach przedsięwzięcia wariant nr II jest zgodny z założeniami Programu usprawnienia powiązania komunikacyjnego w południowo - zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Wybiórcza wycinka pojedynczych drzew (przy zapewnieniu należytego nadzoru eksperta z zakresu entomologii i przy skutecznym przesiedleniu owadów w dobrze wybrane stare zadrzewienia) nie wpłynie negatywnie na zachowanie jej populacji w skali regionu. Jednocześnie, aby zapobiec ograniczeniu możliwości przemieszczania się i żerowania zwierząt w sąsiedztwie pasa drogowego na etapie realizacji inwestycji, zaprojektowano system przejść dla płazów, gadów i drobnych ssaków. W związku z tym, iż na etapie planowanej wycinki części przydrożnych drzew i zakrzewień istnieje możliwość zniszczenia siedlisk lęgowych awifauny związanej z przydrożnymi szpalerami drzew i zakrzewieniami, drzewa i krzewy należy usuwać w okresie jesienno – zimowym (od 1 września do 1 marca), tj. zanim ptaki zajmą terytoria i przystąpią do lęgów.

W trakcie postępowania obwieszczono o możliwości zapoznania się z dokumentacją sprawy, raportem, aneksem do raportu oddziaływania na środowisko oraz jego uzupełnieniami. Jednakże do dnia wydania niniejszej decyzji nie złożono uwag i wniosków dotyczących rozbudowy przedmiotowej drogi. Zaznaczono, iż w trakcie prac nad wskazanym raportem w ramach konsultacji społecznych pełnomocnik inwestora zorganizował spotkanie mieszkańców powiatu iławskiego dla planowanej rozbudowy drogi wojewódzkiej nr "[...]".

Reasumując, organ podniósł, iż w toku oceny oddziaływania na środowisko nie stwierdzono możliwości negatywnego oddziaływania na obszary Natura 2000 i kumulowania się oddziaływań. Ponadto informacje dostępne w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko są wystarczająco szczegółowe, aby w pełni ocenić oddziaływanie planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Mając to na uwadze, nie wskazano na potrzebę przeprowadzenia ponownej oceny oddziaływania na środowisko.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyły organizacje ekologiczne, występujące w niniejszym postępowaniu na prawach strony: Stowarzyszenie "[...]" w Ś. oraz Stowarzyszenie "[...]" w K., które wskazało, iż oba warianty przedstawione w Raporcie zakładają wycinkę drzew przydrożnych: wariant I – 857 drzew, powodujący bezpowrotną utratę walorów przyrodniczych alei starych drzew oraz wariant II, zakładający początkowo wycinkę 112 drzew, zmniejszony następnie do 106, z czego 104 znajdują się w obszarze Natura 2000. Odwołujące się Stowarzyszenie zarzuciło zaskarżonej decyzji, iż nie uzasadnia w sposób wystarczający konieczności wycinania drzew usytuowanych na terenie Natura 2000 i nie rozważa przyjęcia takiego wariantu realizacji inwestycji, który wykluczałby w ogóle konieczność dokonywania takiej wycinki. Tym bardziej, że planowane przedsięwzięcie zagrozi rzadkim gatunkom chrząszczy pachnicy dębowej – gatunku priorytetowego, wymienionego w załącznikach II i IV Dyrektywy Rady 92/43 EWG ujętego też w krajowej czerwonej liście oraz czerwonej księdze gatunków zagrożonych. Z uzasadnienia decyzji nie wynika również, w jaki sposób drzewa zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego oraz w jaki sposób ich wycinka przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa na konkretnym odcinku drogi, na które to okoliczności wskazuje organ uznając wariant II za najkorzystniejszy. Strona odwołująca się wskazała przy tym na wyniki kontroli przeprowadzonej przez Najwyższą Izbę Kontroli w O., gdzie wskazano na konieczność racjonalnego uzasadnienie decyzji pozwalających na wycinkę drzew z powodu zagrożenia bezpieczeństwa ruchu drogowego, np. ograniczona widoczność, bowiem brak takiego uzasadnienia może doprowadzić do zbędnej wycinki drzew. Ponadto Stowarzyszenie, powołując sie na Komentarz do ustawy o ochronie przyrody autorstwa prof. Wojciecha Radeckiego, wskazało, iż bezpieczeństwo na drogach zależy od stanu trzeźwości kierowcy i przestrzegania przez niego przepisów drogowych, w tym o dozwolonej prędkości a nie od drzew. W ocenie Stowarzyszenia w przypadku planowanej modernizacji drogi nr "[...]" zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego może nastąpić przy użyciu środków technicznych takich, jak nakazy ograniczenia prędkości na drodze, zakazy wyprzedzania, oznaczenie drzew tablicami odblaskowymi, czy ustawienie barier energochłonnych zabezpieczających przed wypadnięciem pojazdów z jezdni i wpadnięciem na drzewo. Takie techniczne zabezpieczenia są tym bardziej uzasadnione, że sam organ wskazał w zaskarżonej decyzji, iż przyjęty do realizacji wariant nie będzie w stanie dotrzymać zakładanych parametrów drogi klasy "G". Ponadto wskazano, iż zgodnie z Dyrektywą siedliskową system ochrony gatunków priorytetowych wymienionych w załącznikach II i IV musi zawierać m.in. zakazy wszelkiego "pogarszania stanu lub niszczenia terenów rozrodu lub odpoczynku" tych gatunków, a odstępstwa od zakazów dotyczących dziko żyjących gatunków " mogą być wydane w przypadku braku rozwiązań alternatywnych" i tylko wtedy, jeżeli nie są one szkodliwe "dla zachowania populacji chronionych gatunków roślin, zwierząt lub grzybów we właściwym stanie ochrony w ich naturalnym zasięgu, a także nie spowoduje to zagrożenia dla dziko występujących populacji tych gatunków oraz wynikają z innych koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogów o charakterze społecznym lub gospodarczym". W ocenie Stowarzyszenia, biorąc pod uwagę orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości potrzeba ochrony pachnicy dębowej jest nadrzędna wobec wszelkich potrzeb gospodarczych, dlatego wszelkie odstępstwa od zakazów art. 12 Dyrektywy siedliskowej ( zezwolenia wydawane na usuwanie drzew zasiedlonych przez pach nicę dębową lub inne gatunki chronione) należy traktować jako absolutnie wyjątkowe, dotyczące pojedynczych drzew, a nie używać jako reguły ułatwiającej masowe usuwanie drzew, bo wiąże się to nie tylko ze zniszczeniem gatunków chronionych, ale też miejsc ich rozrodu i odpoczynku, a więc jest szkodliwe dla populacji tych gatunków. Zgodnie z orzecznictwem europejskim działania podejmowane na mocy art. 12 ust. 1 lit. d Dyrektywy siedliskowej nie mogą ograniczać się tylko do zakazów w ścisłym tego słowa znaczenia, ale muszą obejmować również działania zmierzające do ich egzekwowania, monitorowania gatunku oraz poprzez umożliwienie naturalnych, pozytywnych zmian powinny prowadzić do przywrócenia lub poprawy stanu siedlisk gatunków chronionych, a za takie na pewno nie można uznać usuwanie drzew przydrożnych. Z uwagi na przedstawione zarzuty Stowarzyszenie "[...]" w K. wniosło o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Z kolei Stowarzyszenie "[...]" w Ś. wydanej decyzji zarzuciło m.in., że nie zawiera ona w sobie modyfikacji wariantu II realizacji inwestycji polegającej na zachowaniu drzew konkretnie wymienionych we wniosku złożonym przez tę organizację w dniu 30 marca 2011r. Odwołujące się Stowarzyszenie wskazało, że organ nie tylko nie uwzględnił wniosku zmierzającego do ograniczenia liczby wycinanych drzew, ale w ogóle wniosku tego nie rozważał, bowiem nie wymienił go w uzasadnieniu decyzji. Podniesiono również, iż wbrew ustaleniom organu w niniejszej sprawie występują skumulowane oddziaływania na środowisko, bowiem konieczność wycinki drzew przydrożnych zaburzy przebieg alei drzew i spowoduje przerwanie ciągłości siedlisk chronionych gatunków zwierząt i grzybów (porostów). Kumulacja ta wynika zdaniem Stowarzyszenia "[...]" z tego, że w tym samym dniu wydane zostały dwie decyzje o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji inwestycji dotyczące ciągu tej samej drogi przebiegającej na terenie miasta i poza miastem w kierunku I. na odcinku 18km, co może spowodować przerwanie szpaleru drzew, tym bardziej, że wcześniej już były dokonywane wycinki drzew wzdłuż drogi "[...]" i powstała z tego tytułu szkoda w środowisku określona decyzją Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O. z dnia "[...]". Ocena stopnia skumulowania się ujemnych oddziaływań na świat roślin i zwierząt wynikających z zaplanowanej wycinki drzew powinna uwzględniać też wycinkę drzew realizowaną lub planowaną w innych alejach obszaru Natura 2000 "Aleje Pojezierza I." . Organ winien zatem ustalić przed wydaniem decyzji, czy takie wycinki są realizowane lub planowane. Z uwagi na powyższe uchybienia, decyzja określająca środowiskowe warunki realizacji inwestycji powinna być uchylona, zaś sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W ocenie organu odwoławczego odwołania wniesione przez wskazane wyżej organizacje ekologiczne nie zasługują na uwzględnienie, bowiem podniesione w nich zarzuty nie znajdują uzasadnienia w zebranym przez organ materiale dowodowym. Załączony do akt sprawy raport oddziaływania na środowisko spełnia wymogi ustawowe dla tego dokumentu określone w art. 66 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz w postanowieniach Państwowego Inspektora Sanitarnego w I. i Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O. - co do zakresu tego raportu. W szczególności raport zawiera analizę zamierzenia inwestorskiego w wariantach, które wskazują na różny aspekt realizacji zadania, w tym także na skutki odstąpienia od zamierzonego przedsięwzięcia. Z analizowanych wariantów przedsięwzięcia wynika, że odstąpienie od rozbudowy drogi i przez to pozostawienie istniejącego stanu rzeczy także w odniesieniu do drzewostanu rosnącego przy drodze nie jest rozwiązaniem najkorzystniejszym. Analiza wariantu "O" wskazanego przez odwołujące się Stowarzyszenie "[...]" w K. prowadzi w konsekwencji także do powstania ujemnych zjawisk takich, jak wzrastająca emisja spalin wynikająca z pokonywania przez pojazdy uszkodzonej drogi i wynikającego stąd nierównomiernego ruchu, zapylenia i hałasu generowanego przez pojazdy pokonujące zniszczoną drogę, zniszczenie przepustów na drodze, zanieczyszczenie rowów przydrożnych oraz brak kanalizacji deszczowej. Przedstawiony wariant wskazuje na to, że niepodejmowanie działań i nieingerowanie w istniejący stan rzeczy, a zatem pozostawienie drzewostanu w jego dotychczasowym kształcie wcale nie ochroni środowiska przed ujemnymi skutkami ruchu pojazdów po zniszczonej i uszkodzonej nawierzchni drogi. Z kolei wariant nr I - inwestorski technologicznie bardziej wskazany z uwagi na zachowanie parametrów drogi klasy "G" powoduje konieczność wycięcia całego drzewostanu przy drodze w liczbie 1233 drzew i w istocie do zniszczenia m.in. siedlisk pachnicy dębowej a także siedlisk przyrodniczych, dla ochrony których wyznaczono obszar Natura 2000.

W ocenie Kolegium Odwoławczego wybór opisanego wariantu nr II przedsięwzięcia jest więc w tej sytuacji optymalny, tym bardziej, że ze zgromadzonego materiału dowodowego, a także z uzgodnienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i w konsekwencji z treści zaskarżonej decyzji wynika szczególna staranność w ochronie środowiska przyrodniczego, które ulegnie przekształceniu w związku z inwestycją. Poszczególne etapy postępowania, w tym wymogi stawiane inwestorowi przez Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska wskazują na to, że przedmiotem szczególnej ochrony był także rosnący przy drodze drzewostan, którego potrzebę usunięcia doprowadzono do niezbędnego minimum (jak wynika to z uzupełnienia raportu załączonego do pisma z dnia 7 grudnia 2010r. konieczność wycinki drzew ograniczona została do wielkości 14,7 % zadrzewienia w stosunku wielkości zakładanej pierwotnie przez inwestora, a na obszarze Natura 2000 do 13%).

Jak wynika to z wyjaśnienia w piśmie z dnia 29 czerwca 2011r. uzupełnienie do raportu z dnia 9 marca 2011r. przyniosło zmodyfikowanie wariantu nr II przedsięwzięcia o zmniejszenie liczby drzew do wycięcia o drzewa oznaczone na mapie nr 120, 774, 803, 804, 840 i 853. Wskazano, których spośród drzew wskazanych we wniosku "[...]" w Ś. z dnia 25 marca 2011r. oraz w odwołaniu dotyczy konieczność wycinki i z jakiego powodu. Z zestawienia wynika, iż konieczność wycięcia opisanych drzew podyktowana jest przede wszystkim potrzebą zapewnienia określonych parametrów drogi oraz urządzeń drogowych służących bezpieczeństwu ruchu drogowego. W odniesieniu do wszystkich 106 drzew przewidzianych do wycięcia, w tym 104 drzew na obszarze Natura 2000 organ nałożył na inwestora szczegółowe obowiązki dotyczące ochrony świata roślinnego i zwierzęcego bazującego na istnieniu tych drzew. W tym względzie za niesłuszny uznać należy zarzut Stowarzyszenia "[...]" o niewystarczających działaniach kompensacyjnych oraz o braku ich uszczegółowienia. Decyzja zobowiązuje inwestora do naprawienia powstałych strat w przyrodzie poprzez konieczność nasadzenia w zamian za drzewa usunięte nowych drzew spójnych z krajobrazem lokalnym, w liczbie nie mniejszej niż 300 sztuk. Prawie trzykrotnie większa liczba drzew, które mają być nasadzone w stosunku do liczby drzew planowanych do wycięcia jest w ocenie organu odwoławczego wystarczającą kompensacją strat w przyrodzie spowodowanych koniecznością usunięcia drzew kolidujących z przyjętym wariantem inwestycyjnym. Poza obowiązkiem dokonania nasadzeń organ nakazał także inwestorowi takie prowadzenie wycinki drzew, które nie zagrozi korzeniom drzew sąsiednich oraz ptakom i owadom gniazdującym na drzewach podlegających usunięciu. W tym zakresie ograniczony został okres w jakim może być dokonana wycinka drzew do okresu poza sezonem lęgowym ptaków to jest od września do marca - w okresie jesienno-zimowym. Wycinka drzew prowadzona może być ponadto tylko pod nadzorem entomologa. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nadzór eksperta z zakresu entomologii niezbędny jest w szczególności z uwagi na bezpieczne przesiedlenie owadów pachnicy dębowej do dobrze wybranych starych zadrzewień. Kolegium Odwoławcze nie podziela też zarzutu podniesionego w odwołaniu "[...]" w Ś. dotyczącego oceny stopnia kumulowania się oddziaływań na środowisko skutków planowanej inwestycji. Opracowany raport oddziaływania inwestycji na środowisko kompleksowo rozważył możliwość kumulacji oddziaływania inwestycji na obszar Natura 2000, odnosząc zakres inwestycji nie tylko do obu odcinków rozbudowy drogi nr "[...]", tj. odcinka miejskiego od granicy województwa do granic administracyjnych miasta S. o długości ok. 6km oraz od granicy administracyjnej miasta S. do skrzyżowania drogi "[...]" z drogą krajową nr "[...]" w I. o długości ok. 18,80km, ale także z inwestycją w przedłużeniu drogi z I. do S. Wskazana ocena skumulowanego oddziaływania dokonana została w oparciu o wyniki raportu, który analizuje skutki przebudowy drogi nr "[...]" na tle szerokiego projektu usprawnienia powiązań komunikacyjnych w południowo - zachodniej części województwa warmińsko-mazurskiego. Jak wynika z ustaleń raportu oddziaływanie skumulowane może dotyczyć pachnicy dębowej i wystąpić podczas modernizacji odcinków dróg przyległych lub przebiegających w pobliżu drogi nr "[...]", nie wystąpi natomiast w stosunku do ludzi, różnorodności biologicznej, innych gatunków zwierząt, roślin, wód, powietrza, powierzchni ziemi, krajobrazu, klimatu, klimatu akustycznego, obszarów chronionych, zasobów naturalnych, zabytków i dóbr materialnych. Inwentaryzacja miejsc występowania opisanego wyżej chrząszcza pachnicy dębowej przedstawiona w raporcie oddziaływania na środowisko wskazuje na to, że zasiedla on zdecydowaną większość fragmentów alei lipowych nad drogą nr "[...]". W celu ograniczenia oddziaływania inwestycji na ten gatunek chrząszcza (niedopuszczenia do skumulowania się oddziaływania poprzez uniemożliwienie na skutek wycięcia drzew migracji chrząszcza), mogącego wystąpić w związku z koniecznością wybiórczego usunięcia drzew zasiedlonych pachnicą dębową, na inwestora nałożony został obowiązek jej bezpiecznego przeniesienia w inne miejsce. Metoda przeprowadzenia tej czynności opisana została w raporcie oddziaływania na środowisko oraz w punkcie V uzupełnienia do raportu załączonego do pisma z dnia 9 marca 2011r., przy czym szczegółowość opisu metody przeniesienia chrząszcza w przypadku konieczności jego przesiedlenia wykracza poza ramy uzasadnienia decyzji. W oparciu o wskazaną wyżej metodę oraz o uzgodnienie zawarte w postanowieniu Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w O., w przypadku konieczności przeniesienia pachnicy dębowej, inwestor zobowiązany będzie także zlecić entomologowi przez minimum 4 kolejne lata sprawdzenie kondycji i trwałości opisywanego wyżej gatunku chrząszcza. Ponadto jak wynika to z uzupełnienia raportu dołączonego przez inwestora do akt sprawy w dniu 9 grudnia 2010r. przy realizacji inwestycji założono minimalizację jej wpływu również na wszystkie inne gatunki grzybów, roślin i wierzą t m.in. poprzez przedstawione w uzupełnieniu raportu rozwiązania (także techniczne) takie, jak niezwłoczna rekultywacja wszystkich terenów zielonych przy drodze po kończeniu robót wraz z przywróceniem zieleni wysokiej, ograniczenie oraz w miarę możliwości zaniechanie wycinki krzewów kolczastych i ciernistych, zaprojektowanie nowych oraz oczyszczenie istniejących przepustów pod drogą, wykonanie przejść dla płazów, gadów i łych ssaków itp.

Oceniając treść opisywanego wyżej rozstrzygnięcia w kontekście zarzutów podniesionych przez odwołujących się Kolegium wskazało, że przyjęty do realizacji wariant nr II przedsięwzięcia stanowi w istocie swoisty kompromis pomiędzy koniecznością rozbudowania i zmodyfikowania ruchliwej i uczęszczanej drogi komunikacyjnej a koniecznością ochrony środowiska. Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska uzgodnił bowiem wariant wymuszający na inwestorze odstępstwo od zachowania parametrów drogi tej kategorii z uwagi właśnie na potrzebę ochrony drzew oraz na możliwość zachowania siedlisk pachnicy dębowej oraz możliwość jej przemieszczania się. Granice tych odstępstw są jednak wytyczone celem podejmowanej inwestycji i nie mogą być sprowadzone do sytuacji, gdy inwestycja nie powinna być realizowana w ogóle, bowiem było to już rozważone i ocenione w wariancie "O". Do preferowania tego właśnie wariantu zmierza natomiast odwołujące się Stowarzyszenie "[...]" w K. żądając, aby o bezpieczeństwie ruchu drogowego decydowały możliwości techniczne takie, jak ustawienie barier energochłonnych na drodze, znaków drogowych itp., a nie ułatwienia wynikające z dokonanej modernizacji drogi. Jednakże odstąpienie od modernizacji drogi i jej przebudowy będzie miało ujemne skutki także dla środowiska i nie stanowi właściwego rozwiązania problemu podobnie, jak wskazywane przez Stowarzyszenie odstępstwo od parametrów technicznych rozbudowywanej i modernizowanej drogi. Odstępstwo w skali przedstawionej w odwołaniu prowadziłoby w istocie do odstępstwa od modernizacji drogi, a tym samym przyjęcia wariantu "O" inwestycji. Kolegium Odwoławcze nie podzieliło również podniesionego w odwołaniu zarzutu dotyczącego naruszenia przez organ wydający zaskarżoną decyzję ustawy o ochronie przyrody poprzez wyrażenie zgody na wycinkę drzew bez wyraźnego wskazania stanu zagrożenia ruchu drogowego spowodowanego przez konkretne drzewo. Z uwagi na zakres zaplanowanych prac oraz charakter inwestycji stanowiący przebudowę drogi nie w każdym przypadku powodem usunięcia konkretnego drzewa jest spowodowane przez nie bezpośrednie zagrożenie w ruchu drogowym dające się stwierdzić na podstawie bezpośrednich oględzin. W tym względzie należy odwołać się do akt sprawy, w tym do zestawienia drzew przeznaczonych do wycięcia oraz do podanego tam uzasadnienia. Zdecydowana większość drzew przeznaczonych do wycięcia rośnie w skrajni drogi, a zatem ich pozostawienie w całości odbiegałoby od założeń inwestycji bowiem pozostawienie drogi w aktualnym stanie powoduje, iż nie spełnia ona parametrów klasy "G" i także przez to powoduje zagrożenie w ruchu drogowym. Pozostawienie części drzew uniemożliwiłoby z kolei możliwość budowy skrzyżowań, bezpiecznych poboczy, zatoczek i zjazdów co także zagraża ruchowi drogowemu. W tej sytuacji Kolegium Odwoławcze uznało, iż założenie wariantu nr II realizacji inwestycji stanowi o równowadze pomiędzy potrzebami bezpiecznego ruchu drogowego a koniecznością ochrony środowiska naturalnego i w tym zakresie mieści się w nadrzędnej zasadzie zrównoważonego rozwoju. Wskazać przy tym należy, że przywołana przez stronę kontrola Najwyższej Izby Kontroli w O. dotyczyła innego etapu postępowania administracyjnego, a jej ustalenia nie pozostają w związku z ustaleniami środowiskowych uwarunkowań realizacji inwestycji drogowych. Zaskarżona decyzja określa jedynie granice, w jakich inwestor będzie mógł zrealizować zaplanowaną inwestycję, co nie wyłącza obowiązków inwestora dotyczących uzyskania przez niego na następnych etapach postępowania m.in. decyzji zezwalającej na usunięcie drzew, która to na podstawie art. 83 ust. 2a ustawy o ochronie przyrody w odniesieniu do drzew rosnących w pasie drogowym drogi publicznej wymagać będzie uzgodnienia z Regionalnym Dyrektorem Ochrony Środowiska.

Skargę na powyższą decyzję wniosło do tut. Sądu Stowarzyszenie "[...]", żądając jej uchylenia. Strona skarżąca podniosła, iż organ odwoławczy nie dość wnikliwie i bezstronnie rozpatrzył złożone przez Stowarzyszenie odwołanie. W uzasadnieniu podkreślono, iż nie został rozpatrzony wariant alternatywny, wykluczający jakąkolwiek wycinkę drzew, a jedynie dwa warianty – oba zakładające wycinkę drzew. Zaznaczono, iż Stowarzyszenie nie żąda, by o bezpieczeństwie ruchu drogowego decydowały możliwości techniczne, lecz jedynie wskazuje na możliwość takiego rozwiązania. Stosowanie barierek energochłonnych jest znaną i sprawdzoną metodą w wielu krajach Europy, a twierdzenie organu odwoławczego, iż ich ustawienie wyklucza możliwość modernizacji drogi jest mylne i niczym nieuzasadnione. W ocenie strony skarżącej możliwa jest modernizacja przedmiotowej drogi, a więc także poprawa jej nawierzchni, bez konieczności wycinania drzew przy niej rosnących. Pozostawienie drzew ma na celu ochronę drzew jako ostoi wielu gatunków zwierząt i roślin, zwłaszcza pachnicy dębowej, gatunku priorytetowego wymienionego w załącznikach II i IV Dyrektywy Rady 92/43 EWG, znajdującego się także na krajowej czerwonej liście oraz czerwonej księdze gatunków zagrożonych. Podniesiono, iż organ odwoławczy nie odniósł się w sposób rzetelny i wnikliwy do wynikającej z licznych przepisów prawa krajowego i europejskiego konieczności ochrony drzew – siedlisk gatunków priorytetowych. Powołując się na orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości wskazano, iż państwo ma prawo do rozwoju gospodarczego, a więc także rozwoju infrastruktury, ale prawo to nie może stać w sprzeczności z długoterminowym zachowaniem w drodze stosowania środków ochrony ścisłej gatunku priorytetowego, ważnego dla Wspólnoty. Dla przetrwania i reprodukcji priorytetowych gatunków chronionych niezbędne jest w pobliżu ich miejsc przebywania zachowanie koniecznej przestrzeni życiowej. Jako trwałe zachowanie ekologicznej funkcjonalności miejsc rozrodu i odpoczynku gatunku chronionego jakim jest pachnica dębowa nie można uznać masowego usuwania 106 drzew, z czego 104 na obszarze Natura 2000, ustanowionym specjalnie dla ochrony tego gatunku, nawet poza sezonem lęgowym ptaków, w okresie jesienno – zimowym i pod nadzorem entomologa.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w E. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko przedstawione szczegółowo w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Organ odwoławczy podkreślił, iż w toku postępowania szczegółowo rozważył wszystkie aspekty niniejszej sprawy. Podniesiono, iż zachowanie wymogów technicznych dla drogi nr "[...]" skutkuje koniecznością uporządkowania pierwszego szpaleru drzew rosnących wzdłuż drogi dla zachowania określonej prawem wolnej przestrzeni. Wymóg ten pozostaje w sprzeczności z prezentowaną przez stronę skarżącą koncepcją modernizacji drogi jedynie środkami technicznymi bez jakiejkolwiek wycinki drzew. Z analizy materiałów załączonych do akt sprawy, w tym z raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko wynika, że zachowanie stanu istniejącego drogi także nie jest dla środowiska korzystne, a zatem droga wymaga przebudowy i modernizacji, konsekwencją czego jest zachowanie określonych parametrów technicznych tej drogi, a co za tym idzie – dokonanie niezbędnej wycinki drzew. Wybrany wariant zakłada taki sposób wykonania inwestycji, który do minimum ograniczy wycinkę drzew, nawet kosztem odstąpienia w czterech miejscach przebiegu drogi od wymaganych parametrów technicznych dla zapobieżenia kumulacji ujemnych oddziaływań inwestycji na świat roślinny i zwierzęcy. Przy czym dalsze odstępstwa od wymogów technicznych prowadzą w istocie do zaniechania modernizacji tej drogi, czyli do przyjęcia wariantu zerowego, co pozostaje w sprzeczności z zamiarem inwestora, a ponadto wcale nie jest korzystne dla środowiska. Odnośnie zaś przewidzianym metodom ochrony gatunkowej roślin i zwierząt poświęcona jest znaczna część raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, która jako część składowa i dowód w postępowaniu o ustalenie warunków realizacji inwestycji nie może być w całości inkorporowany do sentencji lub uzasadnienia decyzji, gdyż decyzja ta z uwagi na swoją objętość stałaby się nieczytelna.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył co następuje:

Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając zatem skargę na decyzję Sąd dokonuje jedynie oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz podstawą prawną.

Skarga wniesiona w niniejszej sprawie nie jest zasadna.

Należy przede wszystkim wskazać, iż zgodnie z art. 59 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz.U. Nr 199 poz. 1227 ze zm.), zwaną dalej "ustawą udostępnianiu informacji", przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wymaga realizacja następujących planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko:

1) planowanego przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko;

2) planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, jeżeli obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1.

Ust. 2 tego artykułu stanowi zaś, iż realizacja planowanego przedsięwzięcia innego niż określone w ust. 1 wymaga przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000, jeżeli:

1) przedsięwzięcie to może znacząco oddziaływać na obszar Natura 2000, a nie jest bezpośrednio związane z ochroną tego obszaru lub nie wynika z tej ochrony;

2) obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na obszar Natura 2000 został stwierdzony na podstawie art. 96 ust. 1.

W niniejszej sprawie planowana inwestycja polega na rozbudowie drogi wojewódzkiej nr "[...]" na odcinku o długości ok. 18,80km od granicy miasta S. w km 31+ 452 ( bez odcinka miejskiego) do skrzyżowania z drogą krajową nr "[...]" w km ok. 50+ 252 w I., ul. S. (bez tego skrzyżowania) w wariancie nr II, tj. zakładającym wycięcie 106 sztuk drzew, w tym 104 drzewa znajdujące się w obszarze Natura 2000. Stanowi zatem przedsięwzięcie mogące potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, dla których sporządzenie raportu o oddziaływaniu na środowisko może być wymagane, co wynika z § 3 ust. 1 pkt 56 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 ze zm.). Należy przy tym wyjaśnić, iż w niniejszej sprawie mają zastosowanie przepisy tego rozporządzenia, gdyż zgodnie z § 4 obowiązującego od dnia 15 listopada 2010r. rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213, poz. 1397), do postępowań, w sprawie m.in. decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, wszczętych przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, stosuje się przepisy dotychczasowe. Wniosek w niniejszej sprawie został zaś złożony w dniu 7 sierpnia 2009r.

Z powyższych względów obowiązek sporządzenia raportu oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko został nałożony postanowieniem Burmistrza P. z dnia "[...]". Raport taki został sporządzony i przedłożony organowi. W ramach procedury oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko organ pierwszej instancji, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. Nr 199, poz. 1227) dokonał niezbędnych uzgodnień odpowiednich organów tj. Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (art. 77). Ponadto zgodnie z art. 79 powołanej ustawy zapewniono możliwość udziału społeczeństwa w postępowaniu poprzez zamieszczenie informacji o prowadzonym postępowaniu oraz o możliwości zgłaszania uwag i wniosków na tablicy ogłoszeń Urzędu Miejskiego w S., sołectwa oraz zamieszczenie na stronie internetowej tutejszego Urzędu. We wskazanym terminie nie wpłynęły żadne uwagi ani wnioski mieszkańców. Na marginesie warto zauważyć, iż w toku postępowania przeprowadzono również konsultacje społeczne, z których wynika jednoznacznie, iż lokalna społeczność w pełni akceptuje i popiera plan modernizacji drogi krajowej nr "[...]".

Jak wynika z akt sprawy planowane przedsięwzięcie zlokalizowane jest na projektowanym specjalnym obszarze ochrony siedlisk "Aleje Pojezierza I.", obejmującym sieć alei przydrożnych i zadrzewień w krajobrazie rolniczym środkowej części Pojezierza I., stanowiącym jedno z największych skupisk drzew zasiedlonych przez pachnicę dębową Osmoderma eremita w Polsce. Jak wskazano w raporcie oddziaływania planowanego przedsięwzięcia drzewostan w pasie drogowym drogi wojewódzkiej nr "[...]" stanowi typową starą aleję przydrożną, a występujące tam zakrzewienia zamieszkują rzadkie gatunki chronionych chrząszczy, a także ropucha zielona oraz jarzębatka i gąsiorek, również mające znaczenie wspólnotowe. Ponadto przedmiotowy odcinek drogi na długości ok. 9 km zlokalizowany jest w granicach Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierza I., który ustanowiony został rozporządzeniem Nr 31 Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia 23 kwietnia 2008r. w sprawie Obszaru Chronionego Krajobrazu Pojezierza I. (Dz. Urz. Woj. Warm - Maz. z 2008r., Nr 71, poz. 1357), zaś na długości ok. 3 km droga graniczy z Obszarem Specjalnej Ochrony Ptaków "Lasy I.", z projektowanym, zgłoszonym do Komisji Europejskiej, Specjalnym Obszarem Ochrony Siedlisk "Ostoja I." oraz z Parkiem Krajobrazowym Pojezierza I. Obszary te podlegają zatem szczególnej ochronie. Zgodnie z art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004r. o ochronie przyrody (Dz.U. z 2009r. Nr 151, poz. 1220) zabrania się podejmowania działań mogących, osobno lub w połączeniu z innymi działaniami, znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000, w tym w szczególności: pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych lub siedlisk gatunków roślin i zwierząt, dla których ochrony wyznaczono obszar Natura 2000,wpłynąć negatywnie na gatunki, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000 lub pogorszyć integralność obszaru Natura 2000 lub jego powiązania z innymi obszarami. Zgodnie z ust. 2 wskazanego przepisu ustawy przepis ust. 1 stosuje się odpowiednio do proponowanych obszarów mających znaczenie dla Wspólnoty, znajdujących się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, do czasu zatwierdzenia przez Komisję Europejską jako obszary mające znaczenie dla Wspólnoty i wyznaczenia ich jako specjalne obszary ochrony siedlisk. Odstępstwo od tej zasady sformułowane zostało w art. 34 cytowanej ustawy. Zgodnie z tym przepisem jeżeli przemawiają za tym konieczne wymogi nadrzędnego interesu publicznego, w tym wymogi o charakterze społecznym lub gospodarczym, i wobec braku rozwiązań alternatywnych, właściwy miejscowo regionalny dyrektor ochrony środowiska, a na obszarach morskich - dyrektor właściwego urzędu morskiego, może zezwolić na realizację planu lub działań, mogących znacząco negatywnie oddziaływać na cele ochrony obszaru Natura 2000 lub obszary znajdujące się na liście, o której mowa w art. 27 ust. 3 pkt 1, zapewniając wykonanie kompensacji przyrodniczej niezbędnej do zapewnienia spójności i właściwego funkcjonowania sieci obszarów Natura 2000. Ust. 2 tego artykułu stanowi, iż w przypadku gdy znaczące negatywne oddziaływanie dotyczy siedlisk i gatunków priorytetowych, zezwolenie, o którym mowa w ust. 1, może zostać udzielone wyłącznie w celu:

1) ochrony zdrowia i życia ludzi,

2) zapewnienia bezpieczeństwa powszechnego,

3) uzyskania korzystnych następstw o pierwszorzędnym znaczeniu dla środowiska przyrodniczego

4) wynikającym z koniecznych wymogów nadrzędnego interesu publicznego, po uzyskaniu opinii Komisji Europejskiej.

Organ administracji może zatem wydać zezwolenie na realizację planu lub przedsięwzięcia, które może mieć negatywny wpływ na siedlisko przyrodnicze oraz gatunki roślin i zwierząt, dla których ochrony został wyznaczony obszar Natura 2000, w przypadku, gdy zachodzi jedna z przesłanek określonych w tym przepisie i brak jest rozwiązań alternatywnych w stosunku do tych zawartych w planowanym lub projektowanym przedsięwzięciu. Przy czym organ administracji musi rozważyć istnienie faktycznych rozwiązań alternatywnych, czyli uwzględniających także koszty środowiskowe czy społeczne realizacji alternatywnych rozwiązań. Zatem istnienie alternatywnego rozwiązania należy rozważać, mając na uwadze nie tylko szczególną potrzebę ochrony dóbr objętych specjalnymi formami ochrony przyrody (np. obszarów o znaczeniu międzynarodowym objętych siecią "Natura 2000"), ale także potrzeby racjonalnego równoważenia racji ochrony tych obszarów z innymi względami (m.in. społecznymi czy zachowania zasobów przyrody nieobjętych szczególnymi formami ochrony), nie pomijając zasady zrównoważonego rozwoju (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007r., sygn. akt IV SA/Wa 2319/06, LEX nr 307447).

Wskazać należy, iż Europejska Sieć Ekologiczna Natura 2000 utworzona została na podstawie dwóch dyrektyw: Dyrektywy Rady 79/409/EWG z dnia 2 kwietnia 1979 r. w sprawie ochrony dzikich ptaków (Dyrektywa ptasia) oraz Dyrektywy Rady 92/43/EWG z dnia 21 maja 1992 r. w sprawie ochrony siedlisk naturalnych dzikiej fauny i flory (Dyrektywa siedliskowa). Przy czym dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady Unii Europejskiej 2009/147/WE z dnia 30 listopada 2009 r. w sprawie ochrony dzikiego ptactwa, jak wynika z treści aktu stanowi ujednolicenie Dyrektywy ptasiej z 1979r. Głównym celem tych aktów prawnych jest ochrona wszystkich europejskich dzikich ptaków i siedlisk wymienionych gatunków, w szczególności poprzez wyznaczenie obszarów specjalnej ochrony. Należy jednak zauważyć, iż przepisy obu aktów prawa unijnego zostały przetransponowane do ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody ( Dz. U. z 2009 r., Nr 151, poz. 1221 ze zm.). Zgodnie z tą ustawą sieć Natura 2000 utworzona w celu ochrony i zachowania cennych przyrodniczo gatunków i siedlisk występujących na kontynencie europejskim składa się z dwóch typów terenów: obszarów specjalnej ochrony ptaków (tzw. obszarów ptasich OSO) wyznaczanych w celu ochrony gatunków ptaków i ich siedlisk oraz mających znaczenie dla Wspólnoty specjalnych terenów ochrony siedlisk (tzw. obszarów siedliskowych SOO), których ochronie podlegają siedliska przyrodnicze i (lub) gatunki roślin i zwierząt będących przedmiotem zainteresowania Unii. Zatem ustawa o ochronie przyrody zapewnia ochronę terenów Natury 2000 w niemniejszy stopniu, niż ustawodawstwo unijne. Należy przy tym podkreślić, iż powołana wyżej regulacja ustawowa nie wprowadza w sposób bezwzględny zakazu zabudowy na obszarze Natura 2000 (proponowanym obszarze Natura 2000), a jedynie uniemożliwia prowadzenie inwestycji, które mogą w znaczący sposób pogorszyć stan siedlisk przyrodniczych, a także siedlisk gatunków roślin i zwierząt lub wpływać negatywnie na gatunki, dla ochrony których obszar ten został wyznaczony. Bezwzględnego charakteru nie ma bowiem także ochrona terenów Natura 2000 w przepisach unijnych. Mianowicie art. 16 Dyrektywy 92/43/EWG przewiduje możliwość odstępstw od przepisów dotyczących ochrony obszarów sieci Natura 2000.

W niniejszej sprawie w ocenie Sądu spełnione zostały przesłanki niezbędne do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedmiotowego przedsięwzięcia.

Nie budzi wątpliwości fakt, iż modernizacja drogi wojewódzkiej nr "[...]" na planowanym odcinku jest konieczna, co zostało w pełni wykazane przez organ w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego. Modernizacja ta nie może jednak ograniczać się do użycia środków technicznych, jak np. nakazy ograniczenia prędkości na drodze, czy też ustawienie ekranów energochłonnych, lecz jak wynika z treści raportu o oddziaływaniu planowanej inwestycji na środowisko wymaga kompleksowej rozbudowy, w tym wymiany nawierzchni jezdni, korekty łuków, budowy chodników, zatok autobusowych i przebudowy skrzyżowań, co jak zostało wskazane w przedłożonym raporcie nie jest możliwe bez dokonania wycinki drzew. Jednakże zaproponowane przez wnioskodawcę rozwiązania techniczne ograniczają do niezbędnego minimum negatywne oddziaływanie na środowisko przyrodnicze obszaru Natura 2000, a przedstawiona propozycja kompensacji przyrodniczej pozwoli na zapewnienie właściwego jej funkcjonowania. Należy przy tym wskazać, iż wariant rozbudowy planowanej drogi obejmuje najmniejszą z możliwych ilość drzew, których wycinka będzie niezbędna.

Odnosząc się do zarzutu braku wyjaśnienia przez organ w jaki sposób drzewa zagrażają bezpieczeństwu ruchu drogowego i jak ich wycięcie przyczyni się do poprawy bezpieczeństwa na konkretnym odcinku drogi, należy wskazać, iż oczywistym jest, co wynika z doświadczenia życiowego, iż drzewa rosnące zbyt blisko jezdni ograniczają znacznie widoczność na drodze, uniemożliwiają wybudowanie pobocza, a tym samym stanowią jedną z najczęstszych przyczyn wypadków na drodze. W przedłożonym raporcie wprost wskazuje się na brak skrajni drogi, co ma bezpośrednie przełożenie na bezpieczeństwo na drodze. Co więcej z analizy przedstawionych wyników badań wynika, iż odstąpienie od rozbudowy drogi i pozostawienie istniejącego stanu nie jest rozwiązaniem najkorzystniejszym, również w stosunku do rosnącego przy drodze drzewostanu. Ruch pojazdów po zniszczonej i uszkodzonej nawierzchni drogi spowoduje bowiem wzrost ujemnych zjawisk w istniejącym dookoła środowisku. W tej sytuacji zaproponowany wariant nr II, ograniczający wycinkę drzew do niezbędnego minimum jest wariantem najbardziej optymalnym, pozwalającym na pogodzenie interesu społecznego z obowiązkiem szczególnej ochrony tych obszarów. Wskazać przy tym należy, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej w raporcie wskazane jest uzasadnienie dla wycinki każdego drzewa, a poza tym ilość drzew podlegających wycięciu została znacznie zmniejszona w stosunku do pierwotnie zakładanej. Ponadto należy podkreślić, iż wbrew twierdzeniom strony skarżącej organ przeanalizował wszystkie możliwe warianty, wybierając ten, który w najmniejszym stopniu wpłynie na istniejący ekosystem na tym terenie, pozwalający jednocześnie na realizację planowanej inwestycji. Przy czym należy podzielić stanowisko organu, iż proponowany przez skarżącego wariant alternatywny polegający na ustawieniu znaków drogowych, oznaczenie drzew tablicami odblaskowymi, czy też ustawienie barierek energochłonnych jest de facto tzw. wariantem "0", gdyż w takim wypadku w ogóle nie byłoby potrzeby podejmowania jakiejkolwiek inwestycji w rozumieniu przepisów ustawy o udostępnianiu informacji. Wariant taki był rozważany zarówno przez organy, jak i analizowany a w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko (zwłaszcza w jego uzupełnieniu). Ocena ta nie nasuwa wątpliwości. W tej sytuacji słuszne jest stanowisko organów, iż brak jest rozwiązań alternatywnych. Odnosząc się do przywołanych przez skarżącego orzeczeń Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej należy po pierwsze wskazać, iż jedno z nich o sygn. akt C-383/9 stanowi jedynie opinię Rzecznika Generalnego, a nie wyrok Trybunału. Ponadto orzeczenia te wskazują na konieczność ochrony form przyrody, określonych w przepisach unijnych, czego ani Sąd, ani organy nie kwestionują. Jednakże – jak wskazano wyżej – ochrona ta nie ma charakteru bezwzględnego. W niniejszej sprawie istnieją zaś przesłanki uzasadniające odstępstwo od przyjętych zasad. Przy czym z przeprowadzonego postępowania wynika, iż przeprowadzenie planowanej inwestycji nie spowoduje nieodwracalnych – negatywnych skutków dla obszarów Natura 2000 i innych form ochrony przyrody.

Należy podkreślić, iż organy orzekające w niniejszej sprawie rozważyły całokształt materiału dowodowego, odnosząc się nie tylko do raportu ze wskazaniem informacji istotnych do sformułowania oceny, ale również do uzupełnienia raportu z dnia 7 grudnia 2010r., jak również innych dokumentów, stanowiących istotne dowody w niniejszej sprawie. Także przedłożony do niniejszej sprawy raport o oddziaływaniu na środowisko projektowanej odpowiada wymogom określonym w art. 66 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko. Należy przy tym zaznaczyć, iż raport ten, opracowywany przez zespół specjalistów na zlecenie inwestora jest dokumentem podlegającym ocenie organów prowadzących postępowanie zgodnie z zasadami swobodnej oceny dowodów w sprawie. Autor niniejszego raportu w sposób szczegółowy przedstawił występowanie chronionych gatunków na obszarze planowanej inwestycji, jak również propozycje działań w celu zminimalizowania negatywnych skutków wycięcia wskazanych drzew rosnących wzdłuż drogi. Jednocześnie wskazano, iż planowana inwestycja jest niezbędna i choć ingeruje w obszary chronione Natura 2000, nie spowoduje nieodwracalnych, negatywnych skutków w ekosystemie. Przedstawione wyniki badań, w tym przede wszystkim zadrzewień planowanych do wycięcia pod kątem występowania w nich siedlisk pachnicy dębowej, wskazują, iż wybiórcza wycinka 106 drzew nie będzie miała negatywnego wpływu na populację tego gatunku w odniesieniu do populacji zamieszkujących region, w którym znajduje się planowane przedsięwzięcie. W otoczeniu przedmiotowego odcinka drogi istnieje cały szereg innych zadrzewień przydrożnych, będących siedliskiem pachnicy dębowej. Ponadto odkryte siedliska pachnicy dębowej na drzewach przeznaczonych do wycinki zostaną przeniesione zgodnie z procedurą pod nadzorem kwalifikowanego specjalisty – entomologa.

W tym stanie rzeczy zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Mając na względzie powyższe, Sąd na mocy art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.