Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 234/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-07-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2, 2d, 2e, art. 103, art. 107 ust. 1, 5, 5b
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
article: art. 6, art. 7, art. 77
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Sobieszek-Krzywicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Tomasz Porczyński Protokolant Asystent sędziego Izabela Lewandowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2022 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 20 stycznia 2022 r. nr SKO.4115.348.2021 w przedmiocie opłaty za pobyt w centrum rehabilitacyjno-opiekuńczym oddala skargę. dc


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 20 stycznia 2022r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021r., poz. 735 ze zm.), zwanej k.p.a. i art. 8 ust. 3 - 4, art. 59 ust. 1, art. 60, art. 61, art. 64 i art. 106 ust. 1, 4 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2020r., poz. 1876 ze zm.), zwanej u.p.s., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta Łodzi z dnia 2 listopada 2021r. ustalającą miesięczną opłatę jaką powinna ponosić strona – P.G. za pobyt swojego ojca – J. G. w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł..

W uzasadnieniu tej decyzji Kolegium wskazało, że P.G. jest synem (zstępnym) J.G., mieszkańca Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. i kluczowe dla ustalenia obowiązku oraz wysokości odpłatności P.G. za pobyt jego taty w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. jest zatem ustalenie dochodu na osobę w rodzinie P.G..

Następnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające, w tym podjął próbę przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego na podstawie art. 107 u.p.s. Jednakże, ostatecznie nie doszło do ustalenia sytuacji finansowej skarżącego i przeprowadzenia w/w wywiadu.

Kolegium podniosło, że z zebranej dokumentacji przez organ I instancji wynika, że rodzina P.G. składa się łącznie z dwóch osób. Stanowi o tym wywiad środowiskowy z dnia 13 grudnia 2018r. Nie zawiera on jednak niezbędnych informacji dotyczących żony P.G., w tym źródła i wysokości dochodu, z uwagi na odmowę ich udostępnienia.

Z uwagi na brak dokumentu poświadczającego dochód J. K.-G., pismem [...] z dnia 25 lutego 2019r. strona została poinformowana o konieczności uzupełnienia akt sprawy o niezbędne dokumenty, których jednak nie przedłożyła.

Następnie w dnia 30 kwietnia 2019r. pracownik socjalny sporządził protokół na okoliczność niemożności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego z uwagi na odmowę ze strony P.G..

Pismem [...] z dnia 29 października 2019r. została strona ponownie poinformowana o konieczności uzupełnienia dokumentacji, jak również umożliwienia przeprowadzenia okresowej aktualizacji wywiadu środowiskowego, a także o konsekwencjach niedopełnienia wskazanych formalności.

W dnia 7 listopada 2019r. sporządzany został wywiad środowiskowy, który ponownie nie zawierał niezbędnych danych dotyczących żony z uwagi na odmowę ich udostępnienia. Pismem [...] z dnia 3 grudnia 2019r. P.G. poinformowany został o stanie sprawy i potrzebnych dokumentach, jak również o konsekwencjach braku współdziałania w zakresie ustalenia sytuacji dochodowej rodziny. W odpowiedzi z dnia 27 grudnia 2019r. strona przedłożyła wyłącznie zaświadczenie o wysokości swojego dochodu i wniosła o ustalenie wysokości dochodu żony z urzędu.

Pismem [...] z dnia 9 stycznia 2020r. została strona poinformowana o stanie sprawy oraz o sposobie postępowania w związku z art. 4 ust. 7 ustawy z dnia 19 lipca 2019r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej oraz ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2019r., poz. 1690), który ustanowił, że do postępowań o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się art. 59 i art. 61 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Przepisy ust. 1-7 stosuje się do ustalania odpłatności, do których art. 61 ustawy zmienianej w art. 1 stosuje się odpowiednio.

Określony przepisami tryb postępowania nie przewiduje ustalania z urzędu sytuacji dochodowej osób zobowiązanych do wnoszenia opłat, ponieważ służy temu rodzinny wywiad środowiskowy.

Pismem z dnia 7 lutego 2020r. strona ponowiła wniosek o ustalenie dochodu żony z urzędu oraz przedłożyła formularz PIT-37 o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w 2018r.

Pismem [...] z dnia 12 lutego 2020r. została strona poinformowana o stanie sprawy oraz przedłużeniu terminu na uzupełnienie niezbędnej dokumentacji.

Pismem z dnia 20 marca 2020r. P.G. wniósł o ponownie ustalenie dochodu żony z urzędu.

Pismem [...] z dnia 24 marca 2020r. podtrzymane zostało stanowisko Ośrodka w przedmiotowej sprawie (pismo nie podjęto w terminie).

Z kolei pismem [...] z dnia 11 września 2020r. przedstawiono stronie propozycję zawarcia umowy na kwoty wynikające z różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym w Ł. a opłatą J.G. z uwagi na brak możliwości rozpoznania sytuacji dochodowej rodziny w drodze wywiadu środowiskowego (pismo nie podjęto w terminie).

W odpowiedzi na wiadomość elektroniczną z dnia 8 grudnia 2020r. pismem [...] z dnia 14 grudnia 2020r. udostępniona została, stronie korespondencja, która wcześniej nie została odebrana.

Pismem z dnia 17 grudnia 2020r. P.G. wniósł o zwolnienie z opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.

Z uwagi na niezakończenie postępowania w sprawie ustalenia opłaty, postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty zostało zawieszone postanowieniem [...] z dn. 23 grudnia 2020r. do czasu ustalenia wysokości opłaty w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy.

Decyzją z dnia 17 listopada 2020r. znak WPS.4137.2230.2020.USTAL-NZ ustalono opłatę P.G., która to decyzja następnie została uchylona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi decyzją SKO.4115.4.2021 z dnia 2 lutego 2021r.

Następnie na tej podstawie pismem [...] z dnia 10 marca 2021r. została strona poinformowana o bieżącym stanie sprawy z zaznaczeniem, że wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w sprawach z zakresu pomocy społecznej. W jego ramach wykonywane są takie czynności jak m.in. przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za zatajenie istotnych lub udzielenie nieprawdziwych informacji, zebranie niezbędnych dla sprawy dokumentów oraz przeprowadzenie wizji lokalnej w celu weryfikacji deklaracji strony. Art. 107 ust. 5b u.p.s. wskazuje przy tym katalog dokumentów, które stanowią poświadczenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Wśród nich znajduje się m.in. zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia za pracę, zawierające informację o potrąconej zaliczce na podatek dochodowy od osób fizycznych, składce na ubezpieczenie zdrowotne, składce na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składce na ubezpieczenie chorobowe. Pracownik socjalny może ponadto domagać się od osób, wśród których przeprowadzany jest wywiad złożenia odpowiedniego oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji dochodowej. Odmowa złożenia oświadczenia wiąże się z rozstrzygnięciem negatywnym w sprawach z zakresu pomocy społecznej.

Organ I instancji wskazał, że przedłożone przez P.G. w 2020r. z własnej inicjatywy zeznanie podatkowe PIT-37 za 2018r. wykazuje zasadniczą niekonsekwencję w kontekście wyrażonej przez żonę odmowy udostępnienia informacji, bowiem dokument ten zawiera znacznie szerszy zakres danych niż wymagany w przedmiotowym postępowaniu. Dokument ten jest jednak niemiarodajny w sprawie ustalenia dochodu w okresie, którego ono dotyczy. Potwierdza natomiast okoliczność, iż rozliczenia dochodów dokonują strona wspólnie z żoną.

Wobec powyższego strona ponownie została poinformowana o możliwości rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy po przedłożeniu stosownych zaświadczeń o wszystkich comiesięcznych dochodach jej i żony w okresie od dnia 1 października 2018r. do dnia 1 lutego 2021r. Zlecone zostało również przeprowadzenie aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Pismem z dnia 21 kwietnia 2021r. strona wniosła informację na temat stanu sprawy oraz zadeklarowała stawiennictwo oraz współpracę podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego.

Pismem [...] z dnia 4 maja 2021r. stanowisko przedstawione w piśmie [...] z dnia 10 marca 2021r. zostało podtrzymane ze wskazaniem braku możliwości wywiedzenia z faktu wspólnego rozliczenia dla potrzeb organu podatkowego wniosku uzasadniającego odmowę przedłożenia przez żonę strony dokumentów poświadczających wysokość dochodów. Szczególnie w kontekście złożonego wniosku o zwolnienie z przedmiotowej opłaty, który oceniany może być wyłącznie w kontekście całokształtu sytuacji bytowej (w tym finansowej) rodziny.

W dnia 13 sierpnia 2021r. przeprowadzony został wywiad środowiskowy, który podobnie jak poprzednie wywiady nie zawiera informacji dotyczących wysokości dochodu żony P.G..

Wobec tego, z uwagi na brak dokumentacji umożliwiającej odmienne ustalenie zakresu zobowiązania strony, w piśmie [...] z dnia 23 września 2021r. przedstawiono P.G. ponownie propozycję zawarcia umowy na kwoty wynikające z różnicy między średnim miesięcznym kosztem utrzymania w Centrum Rehabilitacyjno-Opiekuńczym a opłatą ojca J.G..

Pismem z dnia 27 października 2021r. strona uznała wezwanie do zwarcia umowy za sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, jak również sprawiedliwości społecznej w myśl art. 2 Ustawy Zasadniczej.

W dalszej kolejności organ odwoławczy wskazał, że w sprawie dotyczącej odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej istotne jest ustalenie przez organ sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zstępnych osoby uprawnionej. W postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej, podstawowym dowodem przeprowadzanym w celu ustalenia sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby z niej korzystającej bądź jej rodziny, jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Niemożność przeprowadzenia wywiadu nie uniemożliwiała jednak organowi dokonania ustaleń i oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i bytowej uczestnika postępowania w sprawie odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. W tym zakresie organ stosownie do normy art. 75 § k.p.a. jako dowód mógł dopuścić wszystko, co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem.

Kolegium podkreśliło, że skarżący nie podjął współpracy z organem I instancji w kwestii ustalenia sytuacji rodzinnej i materialnej, ale powyższe nie zwalnia go z opłat za pobyt ojca w DPS. A zatem, z uwagi na brak współpracy z organem, niemożliwe było zawarcie z P.G. umowy określającej wysokość partycypacji w wydatkach na koszty pobytu osoby bliskiej w placówce opiekuńczej, ale to nie umowa, a decyzja administracyjna kreuje obowiązek wnoszenia opłat za pobyt w DPS osoby bliskiej.

Zdaniem Kolegium, dla rozpoznania sprawy nie jest zatem istotne - (mając stanowcze oświadczenie żony P.G. o niewyrażeniu zgody na udostępnienie informacji o dochodach), iż brak ustalenia dochodu rodziny strony wynikał z braku współdziałania jego żony, za działanie za które strona nie odpowiada. Odwołując się do orzecznictwa Kolegium podkreśliło, że argument ten nie ma znaczenia prawnego, gdyż zgodnie art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczenia z pomocy społecznej ustala się m.in. na podstawie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Jak już zostało wyżej wskazane, w świetle art. 107 ust. 5 u.p.s. pracownik prowadzący rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia.

Organ odwoławczy ocenił, że bierność postawy P.G. w ustaleniu dochodu żony przy wspólnym prowadzeniu gospodarstwa domowego jako kluczowy materiał dowodowy dla oceny przez organ sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej zstępnych osoby uprawnionej, prawidłowo została oceniona przez organ I instancji jako brak zgody na przeprowadzenie tego wywiadu. O ile bowiem organy orzekające zobowiązane są do wnikliwego przeprowadzenia postępowania dowodowego, zgodnie z art. 7 k.p.a., o tyle na skarżącym również spoczywa obowiązek umożliwienia organowi dokonania ustaleń faktycznych, zgodnie z art. 4, art. 106 ust. 4 i art. 107 ust. 1, 4a, 5 i 5b u.p.s., mających zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. P.G. powinien zatem powziąć pewne wysiłki, tj. udzielić organowi pomocy w ustaleniu sytuacji faktycznej, czego nie uczynił.

W odniesieniu do powyższego organ II instancji dodał, że brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego może przejawiać się nie tylko w jednoznacznym formułowaniu odmowy udziału w jego przeprowadzeniu, ale także w unikaniu ustalenia terminu jego przeprowadzenia, czy też uniemożliwiania pracownikowi socjalnemu kontaktu ze stroną w jej miejscu zamieszkania czy zatrudnienia, przedłożenia stosownych oświadczeń jak miało to miejsce w rozpatrywanej sprawie. Organ miał zatem podstawę prawną i faktyczną do wydania przedmiotowej decyzji, konkretyzującej obowiązek ponoszenia opłaty za pobyt osoby w domu pomocy społecznej na rzecz skarżącego, od daty powstania przedmiotowego obowiązku, tj. zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia w domu pomocy społecznej.

Skargę na tę decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi złożył P. G., zarzucając:

1. naruszenia prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2e u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie w wyniku uznania, iż skarżący nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, gdy skarżący brał udział w wywiadzie i odpowiadał na wszelkie zapytania organu I instancji oraz dostarczał wszelkie dokumenty, w których był posiadaniu;

2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności stanu faktycznego sprawy w szczególności w zakresie dochodów żony skarżącego i niezasadnym przerzuceniem na skarżącego obowiązku przedstawienia dokumentów, których skarżący nie ma możliwości przedłożenia i nie jest uprawniony do ich zdobycia;

art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji określającej zobowiązanie skarżącego z datą wsteczną, gdy przepisy nie przewidują takiej możliwości.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że organ obu instancji zupełnie dowolnie i niezgodnie ze stanem faktycznym uznały, iż skarżący odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co jest zupełną nieprawdą. Skarżący brał aktywny udział w wywiadzie środowiskowym i odpowiadał na wszelkie zapytania organu oraz stawiał się na wszelkie jego wezwania, skarżący przedstawiał również wymagane przez organ dokumenty.

Skarżący wyjaśnił, że w toku prowadzonego wywiadu środowiskowego organ zażądał przedstawienia przez skarżącego zaświadczenia o dochodach jego żony. Żona skarżącego odmówiła wydania skarżącemu takiego dokumentu. Tym samym skarżący nie miał żadnej możliwości uzyskania owego zaświadczenia. Skarżący podkreślił, że nie miał prawnej możliwości wystąpienia od pracodawcy żony o wydanie zaświadczenia, czy też do Urzędu Skarbowego o uzyskanie takiego zaświadczenia, o czym poinformował organ m.in. w piśmie z dnia 27 grudnia 2019r., w którym wniósł o wystąpienie przez organ do Urzędu Skarbowego w celu uzyskania informacji o dochodach jego żony.

Nadto skarżący podniósł, że w dniu 6 lutego 2020r. jego żona, z własnej inicjatywy, złożyła do organu pismo wskazujące, iż nie przedstawi żadnych dokumentów, gdyż nie zna J.G., a całe postępowanie toczy się poza jej udziałem. Żona skarżącego nie wyraziła także zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego.

Zdaniem skarżącego, uczynił on wszystko, co mógł, aby przedstawić organowi dochody małżonki. W tym celu skarżący złożył do akt sprawy PIT za rok 2018, w którym małżonkowie się wspólnie rozliczyli i do którego skarżący miał dostęp jako osoba, od której dokument ten pochodzi.

W ocenie skarżącego, organy obu instancji błędnie uznały, iż nieprzedstawienie przez skarżącego zaświadczenia o dochodach żony stanowi odmowę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co w efekcie skutkuje nałożeniem na skarżącego maksymalnej odpłatności, niezależnie od jego dochodów.

W odpowiedzi na tę skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022r. poz. 329), zwanej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyżej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.) zwanej u.p.s.

Zgodnie z art. 61 ust.1. u.p.s. obowiązany do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec domu, przy czym jeżeli nie ponosi on pełnej odpłatności wówczas zobowiązani są w kolejności: małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zstępni wnoszą opłatę zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s. Jednakże mocy art. 61 ust. 2d u.p.s. w przypadku odmowy zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ponoszonej przez zstępnych opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e u.p.s.)

Opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą: mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu, małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 powołanej ustawy:

- w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

- w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie,

- gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego artykułu.

Należy także podnieść, że z mocy art. 59 ust. 1 u.p.s. na organie gminy ciąży obowiązek wydania zarówno decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej jak i decyzji ustalającej opłatę mieszkańca domu za jego pobyt w domu pomocy społecznej.

Z powyżej przywołanych przepisów wynika, że przy ustalaniu wysokości opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej organ winien uwzględniać nie tylko kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, ale również dochody i możliwości osoby zobowiązanej, o czym stanowi art. 103 ust. 2 powołanej ustawy. Matematycznie ustalona wysokość odpłatności od osoby zobowiązanej, stanowiąca różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, odpłatnością pensjonariusza, a odpłatnością członka rodziny zobowiązanego do ponoszenia opłat, o ile stanowi liczbę dodatnią, stanowić będzie górną granicę opłaty jaką obciążyć można daną osobę zobowiązaną. Ustalenie dochodu strony na podstawie art. 61 ust. 2d ustawy pozostaje obowiązkiem organu przy uwzględnieniu kwoty jej dochodu oraz przy uwzględnieniu "dochodów i możliwości". Należy także zważyć, że obniżenie opłaty osoby zobowiązanej z tytułu pobytu osoby bliskiej w domu pomocy społecznej jest de facto równoznaczne z przerzucaniem ciężaru pokrywania tych kosztów na wszystkich podatników. Wobec tego ustalając wysokość opłaty osoby zobowiązanej przy uwzględnieniu jej "dochodów i możliwości" organy administracji mają obowiązek zweryfikować wysokość dochodów i zasadność deklarowanych przez stronę wydatków. "Dlatego też to na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne, wobec czego to strona powinna przekazać organowi dowody dotyczące okoliczności, których wykazanie leży w jej interesie, pod rygorem negatywnych dla niej skutków procesowych" (wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2022 r., I SA/Wa 142/22, LEX nr 3360519).

Należy zważyć, że sytuacja dochodowa oraz możliwości obowiązanego do opłaty, w przypadku osoby gospodarującej w rodzinie, ustalane są w oparciu o kategorię dochodu na osobę w rodzinie. Stosownie bowiem do treści art. 8 ust. 1 u.p.s. prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługujące osobie w rodzinie ustala się według kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Do niezbędnych danych podlegających ustaleniu należy zatem dochód uzyskiwany przez każdego z członków rodziny.

W rozpatrywanej sprawie skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo wraz z żoną J.G.. Nie budzi zatem wątpliwości, że dla ustalenia opłaty za pobyt J.G. w placówce opiekuńczej z uwzględnieniem "dochodów i możliwości" niezbędne stało się ustalenie sytuacji dochodowej Pani J.G.. Niespornym jest też, że organ I instancji wielokrotnie podejmował działania zmierzające do ustalenia dochodu żony skarżącego, poprzez przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadza się u osób i rodzin, zaś pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (ust. 5 ). Sytuację dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie zarówno zaświadczenia jak i oświadczenia o wysokości wynagrodzenia (ust. 5b). W niniejszej sprawie skarżący, w toku rodzinnych wywiadów środowiskowych, nie złożył oświadczenia odnośnie wysokości dochodów żony. W dniu 6 lutego 2020 r. Pani J. G. złożyła oświadczenie, z treści którego wynika, że nie przedstawi żadnych dokumentów i nie wyraża zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu środowiskowego. Ponadto w oświadczeniu z 13 sierpnia 2021 r. obejmującym informację na temat dochodów skarżącego w wysokości 4414,40 zł netto, skarżący oświadcza, iż żona nie wyraża zgody na udostępnienie swoich dochodów. W wywiadzie środowiskowym z dnia 18 sierpnia 2021 r. pracownik socjalny ustalił wynagrodzenie za pracę skarżącego w wysokości 4414,40 zł, kryterium dochodowe 300% na osobę w wysokości 1585,00 zł oraz stwierdził, że żona skarżącego, zgodnie z udzieloną przez niego informacją i złożonym oświadczeniem, nie wyraża zgody na udostępnienie jej danych osobowych oraz wysokości uzyskiwanego dochodu.

W tym miejscu zasadnym jest przywołanie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. oraz art. 77 ust. 1 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.

W judykaturze podnosi się, że zasada oficjalności postępowania nie zwalnia strony z obowiązku lojalnej współpracy z organami administracji publicznej, co przejawia się między innymi w aktywnym uczestniczeniu w postępowaniu i przedkładaniu w nim z własnej inicjatywy, jak i na żądanie organu dokumentów mających znaczenie prawne. Znajduje to wyraz w treści art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (wyroki WSA z Warszawie z dnia 10 września 2021 r., I SAB/Wa 191/21, Lex nr 3294564; z dnia 10 września 2021 r., I SAB/Wa 198/21, Lex nr 3294300; I SAB/Wa 217/21, Lex nr 3310715). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2021 r. (I GSK 1923/18, Lex nr 3205969) wskazał, że ustawodawca przyjął zasadę, iż ciężar dowodu spoczywa na osobie, która z tego faktu będzie wywodzić skutki prawne. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może doprowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 7 kwietnia 2021 r., I SA/Wa 2288/21, Lex nr 3320457). W postępowaniu administracyjnym ciężar przeprowadzenia dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wywodzi dla siebie skutki prawne. Organ jest wprawdzie zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale strona nie jest zwolniona od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, skoro nieudowodnienie określonego faktu może prowadzić do wydania decyzji dla niej niekorzystnej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 stycznia 2022 r., VII SA/Wa 1971/21, Lex nr 3354918).

Odnosząc powyższe do rozpatrywanej sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi zasadnie ustaliło, że z uwagi na brak współpracy z organem, niemożliwe było zawarcie ze skarżącym umowy określającej wysokość ponoszonej przez niego opłaty za pobyt ojca w placówce opiekuńczej a także niemożliwe było ustalenie dochodu rodziny. Ze strony Pani J.G. nie była to postawa bierna, lecz złożenie oświadczenia o braku zgody na udostępnienie swoich danych dotyczących uzyskiwanego dochodu. Brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w zakresie pozwalającym na ustalenie istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności może przejawiać się w uniemożliwieniu pozyskania przez pracownika socjalnego stosownych oświadczeń i dokumentów. Nieudostępnienie niezbędnych danych w trakcie wywiadu środowiskowego, skutkujące uniemożliwieniem ustalenia sytuacji dochodowej, przy jednoczesnej odmowie zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, uniemożliwia organowi obniżenie wysokości opłaty w stosunku do "dochodów i możliwości". W konsekwencji organ ustala tę wysokość jako różnicę między średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca a jego opłatą. Kolegium na podstawie analizy czynności podejmowanych przez organ I instancji trafnie wskazuje, że nie można przypisać organowi I instancji odpowiedzialności za brak współdziałania osoby zainteresowanej w ustaleniu jej sytuacji materialnej. Organ I instancji obszernie informował skarżącego o konieczności ustalenia sytuacji dochodowej oraz możliwości całej rodziny, a więc z uwzględnieniem dochodów i sytuacji żony, J. G.. Pomimo tego skarżący nie przekazał organowi informacji na temat swojej wiedzy o wysokości dochodów żony lub związanych z nią okolicznościach wskazujących na zasadność ustalenia opłaty niższej od różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.

W konsekwencji w ocenie Sądu nie doszło do naruszenia przez organy przepisów postępowania, tj. art. 7 w zw. z art. 77 k.p.a.

Odnośnie podnoszonego w skardze zarzutu naruszenia art. 6 k.p.a. poprzez wydanie decyzji określającej zobowiązanie skarżącego z datą wsteczną, Sąd wskazuje, że decyzja o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej może wywierać skutki z mocą wsteczną, bowiem konkretyzuje ona obowiązek wynikający z mocy prawa tj. obowiązek, którego powstanie nie jest uzależnione od wydania decyzji, ale wynika z treści przepisów prawa materialnego, obligujących do wnoszenia opłat w razie ziszczenia się przesłanek z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Decyzja w tym przedmiocie pozostaje bowiem w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji decyzja konstytutywna może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Od momentu przyjęcia do domu pomocy rozpoczyna się pobyt w nim, który zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. jest odpłatny. (por. wyroki WSA w Łodzi z dnia 30 marca 2022 r., II SA/Łd 840/21, Lex nr 3334413; z dnia 18 lutego 2022 r., II SA/Łd 286/21, Lex nr 3325417; z dnia 18 lutego 2022 r., II SA/Łd 539/21, Lex nr 3333881; II SA/Łd 437/21, Lex nr 3327976; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 14 stycznia 2022 r., II SA/Po 893/21, Lex nr 3315862). Podnoszony zatem przez skarżącego zarzut naruszenia art. 6 k.p.a. Sąd uznał za nieuzasadniony.

Sąd ponadto końcowo wskazuje, że zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć jedynie sytuacji, w której zarówno osoba zobowiązana jak i wysokość opłaty zostały już wcześniej ustalone w odpowiednim ostatecznym rozstrzygnięciu. Zwolnienie musi bowiem odnosić się do skonkretyzowanego obowiązku. Stąd też ewentualne rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt pensjonariusza w domu pomocy społecznej (art. 64 oraz art. 64a u.p.s.) może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt (art. 61 u.p.s.). Są to bowiem zagadnienia odrębne, które winny stanowić przedmiot odrębnych spraw administracyjnych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

P.K.