Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 57/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 § 1-2. art. 70 § 3, art. 116 § 1-2 i 4
journal: Dz.U. 2015 poz 613
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
article: art. 10, art. 21 ust.1
journal: Dz.U. 2015 poz 233
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2021 r. sprawy ze P.N. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za poszczególne miesiące 2014 r. i 2015 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia [...] września 2019 r. Prezes Zarządu PFRON (dalej jako: "Prezes", "organ pierwszej instancji") wszczął postępowanie w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności P. N. (dalej jako: "skarżący", "strona") jako byłego prezesa zarządu za zaległości T. Sp. z o. o. z siedzibą w T. z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 roku.

Decyzją z [...] grudnia 2019 r. Prezes Zarządu PFRON orzekł o odpowiedzialności P. N. jako byłego prezesa zarządu za zaległości T. Sp. z o. o. w T. (dalej jako: "spółka") z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r., w łącznej kwocie głównej w wysokości 17.234 zł oraz o odsetkach w wysokości 247 zł, naliczonych na dzień przed ogłoszeniem upadłości Spółki, tj. na 23 marca 2015 r.

Od ww. decyzji strona wniosła odwołanie, zaskarżając ją w całości oraz zarzucając naruszenie:

1. art. 116 § 1 w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2016 r., Dz. U. z 2015 poz. 613 z późn. zm.) poprzez błędne przyjęcie, że w przedmiotowej sprawie zachodzą przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności skarżącego za zaległości spółki w sytuacji, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wniosek o ogłoszenie upadłości został przez zarząd spółki złożony w czasie właściwym;

2. art. 116 § 1 w zw. z art. 11 ust. 1 i 2 i art. 12 ustawy z dnia 23 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2015 r. Dz. U. z 2015 r., poz. 233 z późn. zm) poprzez nieuwzględnienie przez organ pierwszej instancji, że niewykonanie przez spółkę kilku wymagalnych zobowiązań pieniężnych z tytułu wpłat na PFRON świadczy o zaprzestaniu przez spółkę w sposób trwały regulowania wymagalnych zobowiązań na przełomie sierpnia i września, w sytuacji, gdy znikomy stosunek wartości ww. zobowiązań do wartości całego przedsiębiorstwa spółki, relatywnie krótki okres ich przeterminowania, regulowanie przez spółkę w tym czasie zobowiązań koniecznych do zachowania i zabezpieczenia źródła ich przychodów, powinno zostać potraktowane jako jedynie czasowe, przemijające wstrzymanie płatności, które nie nosiło cech trwałości, co w konsekwencji doprowadziło organ pierwszej instancji do sprzecznych wniosków, że stan niewypłacalności i właściwy termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki powinien zostać zgłoszony 4 września 2014 r.;

3. nieuwzględnienie faktu, że na dzień wydania decyzji obowiązują bardziej liberalne przepisy o tzw. stanie niewypłacalności, tj. przepisy art. 11 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 Prawa upadłościowego, co również winno być uwzględnione przy ocenie przesłanek zwalniających stronę z odpowiedzialności;

4. błędne ustalenie faktyczne przez przyjęcie, że niezapłacenie dwóch zobowiązań tego samego wierzyciela jest przesłanką obligującą do ogłoszenia upadłości, gdyż okoliczność ta nie oznacza stanu niewypłacalności w rozumieniu Prawa upadłościowego, gdyż jest nią trwała niezdolność do regulowania zobowiązań wobec co najmniej dwóch wierzycieli dłużnika lub sytuacja, w której wartość długów przekracza wartość aktywów dłużnika, a żadna z tych okoliczności nie miała miejsca we wrześniu 2014 roku.

Mając na uwadze ww. zarzuty strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Decyzją z [...] października 2020 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej jako: "organ odwoławczy", "minister") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji minister wskazał, że w oparciu o treść Uchwał Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki, Uchwały nr 4 z dnia 29 listopada 2013 r. oraz Uchwały nr 1/2015 z dnia 9 lipca 2015 r. ustalono, iż w okresie od dnia 29 listopada 2013 r. do dnia 9 lipca 2015 r. P. N. pełnił funkcję prezesa zarządu w spółce, zaś jej zobowiązanie za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r. powstało w ww. czasie, wobec czego pierwsza pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki została spełniona.

Druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członka zarządu spółki - bezskuteczność egzekucji przeciwko samej spółce - została wykazana postanowieniem Sądu Rejonowego w T. [...]Wydział Gospodarczy z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt[...], prawomocnym z dniem 25 kwietnia 2019 r., w przedmiocie stwierdzenia zakończenia postępowania upadłościowego spółki. Minister podkreślił, że wierzytelność PFRON za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r. pomimo jej zgłoszenia, nie została objęta ostatecznym planem podziału w postępowaniu upadłościowym.

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że mając na względzie, że w przedmiotowej sprawie odpowiedzialność odwołującego orzeczono za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r., brak jest możliwości, wbrew twierdzeniom odwołującego, zastosowania w przedmiotowej sprawie przepisów Prawa upadłościowego wprowadzonych w życie począwszy od stycznia 2016 roku. Z tego względu zarzut nieuwzględnienia faktu, że na dzień wydania decyzji obowiązują bardziej liberalne przepisy o tzw. stanie niewypłacalności, tj. przepisy art. 11 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 Prawa upadłościowego, jest bezzasadny.

Odnosząc się do wyjaśnień odwołującego, iż brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki był podyktowany przemijającym charakterem zadłużenia wobec PFRON, oraz że zadłużenie to nie było znaczące, gdyż wynosiło kilka okresów sprawozdawczych, organ odwoławczy podziela pogląd wyrażony w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych, że zaniechanie podjęcia odpowiednich działań wynikających z istoty pełnionej funkcji zarządczej nie może prowadzić do zwolnienia z odpowiedzialności opartej o art. 116 ordynacji podatkowej. Byłoby to oczywiście niesprawiedliwe wobec innych podatników, którzy dokładają starań, aby sprawowaną funkcję pełnić zgodnie z prawem i wypełniać nałożone na nich obowiązki (wyrok WSA w Warszawie z dnia 13 lipca 2018 r., sygn. akt III SA/Wa 3178/17), Minister zaznaczył, że obowiązek odprowadzania składek na PFRON powstał z mocy prawa. Odwołujący zaś jako prezes zarządu ponosi odpowiedzialność za zaniechanie zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy spółka zaprzestaje regulowania wymagalnych zobowiązań. Ponadto w okresie sprawowania przez odwołującego funkcji prezesa zarządu w spółce zaległości wobec PFRON stopniowo narastały. Minister stwierdził zatem, że w przedmiotowej sprawie nie można stwierdzić braku winy w braku terminowego złożenia stosownego wniosku po stronie odwołującego, ponieważ odwołujący miał wpływ na podejmowane przez spółkę działania, w tym zmierzające do zaspokojenia przez spółkę zobowiązań względem PFRON, ewentualnie do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości Spółki (por. wyrok NSA z dnia 1 października 2009 r., sygn. akt II FSK 642/08). Zdaniem organu odwoławczego – pomimo, że strona podnosi, że trudności finansowe w spółce pojawiły się z początkiem 2015 r., - jednak co innego wynika ze sprawozdania z dnia 2 marca 2015 r. Tymczasowego Nadzorcy Sądowego dokonującego oceny przesłanek ogłoszenia upadłości spółki. Tymczasowy Nadzorca Sądowy stwierdza w nim, iż "zgodnie z udzielonymi ustnie wyjaśnieniami przez prezesa zarządu (odwołującego P. N.), sytuacja finansowa spółki znacząco pogorszyła się w drugiej połowie 2014 r. (...) zobowiązania spółki przekroczyły na koniec 2014 r. wartość jej majątku". Mając powyższe na uwadze minister wskazał, iż odwołujący, pomimo wiedzy o złym stanie finansów, spółki oraz pomimo realnej możliwości wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości spółki, nie uczynił tego. Zatem odpowiedzialność odwołującego jest zasadna.

Minister wskazał również, że bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce została wykazana postanowieniem Sądu Rejonowego w T. [...]Wydział Gospodarczy z dnia [...] kwietnia 2019 r. sygn. akt[...], prawomocnym z dniem [...] kwietnia 2019 r., w przedmiocie stwierdzenia zakończenia postępowania upadłościowego Spółki mając na względzie, iż wierzytelność PFRON za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r. pomimo jej zgłoszenia, nie została objęta ostatecznym planem podziału w postępowaniu upadłościowym.

W ocenie Ministra prowadzone postępowanie dowodowe pozwala dokonać niebudzącego wątpliwości ustalenia stanu faktycznego, wobec czego dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r. sygn. akt II FSK 2195/16). W związku z powyższym – wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - organ nie przeprowadził dowodów na okoliczność sytuacji finansowej spółki.

Minister wskazał ponadto, że biorąc pod uwagę, iż postanowienie Sądu Rejonowego w T. [...]Wydział Gospodarczy z dnia 1 kwietnia 2019 r. sygn. akt [...]w przedmiocie stwierdzenia zakończenia postępowania upadłościowego Spółki uprawomocniło się z dniem 25 kwietnia 2019 r., zobowiązanie Spółki za okresy lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r. jest wciąż wymagalne.

Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, iż istnienie stanu niewypłacalności Spółki w rozumieniu art. 11 ust. 1 Prawa upadłościowego wymaga istnienia co najmniej dwóch wierzycieli spółki, minister wskazał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Organ odwoławczy powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 lutego 2019 r., sygn. akt II FSK 3042/18 (w sprawie z udziałem MRPiPS), w którym wskazano, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym prezentowany jest pogląd, że z niewypłacalnością dłużnika, o czym mowa jest w art. 10 i art. 11 ust. 1 i 2 P.u. mamy również do czynienia, gdy dłużnik ten nie zaspakaja jednego tylko wierzyciela posiadającego znaczną wierzytelność (por. wyroki NSA: z dnia 10 stycznia 2017 r., sygn. akt II FSK 3737/14; z dnia 23 października 2018 r., II FSK 3005/16; z dnia 28 kwietnia 2017 r., I FSK 1624 i I FSK 1625/15; CBOSA). W powołanych wyrokach wskazuje się, że nie można przyjąć, kierując się ogólnymi zasadami wynikającymi z norm Konstytucji RP, w tym w szczególności zasady równości wobec prawa, iż byli członkowie zarządu spółek, w których występuje jeden wierzyciel, są w uprzywilejowanej sytuacji, mogąc wykazywać, iż w stosunku do nich dochodzi do zaistnienia przesłanek egzoneracyjnych określonych w art. 116 § 1 pkt 1 O.p., skoro zasadniczą podstawą upadłości jest trwałe zaprzestanie płacenia długów. Dlatego też nie budzi wątpliwości, że fakt istnienia tylko jednego wierzyciela nie ma znaczenia dla określenia istnienia przesłanki wyłączającej odpowiedzialność członka zarządu spółki. Okoliczność ta nie pozbawia strony możliwości złożenia wniosku, natomiast ocena jego skuteczności stanowiłaby odrębny problem badany w postępowaniu wszczętym takim wnioskiem.

W ocenie ministra, prowadzone postępowanie dowiodło okoliczność pełnienia przez odwołującego obowiązków prezesa zarządu spółki w czasie, w którym upływał termin płatności zobowiązania oraz wykazało bezskuteczność egzekucji z majątku spółki. Po analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie organ odwoławczy stwierdził ponadto, że zarzuty podniesione przez stronę w odwołaniu dotyczące naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego przez organ pierwszej instancji nie zasługują na uwzględnienie. Odwołującemu należało przypisać winę nieumyślną w postaci niedbalstwa, gdyż odwołujący nie dołożył należytej staranności w realizacji swoich funkcji prezesa zarządu. Ponadto, strona ani nie spłaciła zaległości zobowiązanej spółki, ani nie wskazała mienia spółki realnie istniejącego w momencie prowadzenia postępowania w stosunku do prezesa zarządu.

Nie zgadzając się z decyzją Organu drugiej instancji, skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Zaskarżonej decyzji strona zarzuca naruszenie:

I. art. 116 § 1 ordynacji podatkowej poprzez orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za niewykonanie zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2014 r. oraz okres od października 2014 r. do marca 2015 r. w sytuacji, gdy zachodziła przesłanka negatywna określona w art. 116 § 1 pkt 1 lit. a ordynacji podatkowej, tj. zarząd spółki we właściwym czasie złożył wniosek o ogłoszenie upadłości;

II. art. 116 § 1 ordynacji podatkowej w zw. z art. 10, art. 11 ust. 1 i 2, art. 12 P.u. poprzez błędne przyjęcie przez organ, że niewykonanie przez spółkę kilku wymagalnych zobowiązań pieniężnych na przełomie sierpnia i września (zobowiązań z tytułu wpłat na PFRON), świadczy o zaprzestaniu przez spółkę w sposób trwały regulowania wymagalnych zobowiązań i stanowi nadmierne zadłużenie spółki w sytuacji, gdy znikomy stosunek wartości ww. zobowiązań do wartości całego przedsiębiorstwa, relatywnie krótki okres ich przeterminowania, regulowanie przez spółkę w tym czasie zobowiązań koniecznych do zachowania i zabezpieczenia źródła jej przychodów, powinno zostać potraktowane jako jedynie czasowe przemijające wstrzymanie płatności, które nie nosiło cech trwałości, co w konsekwencji doprowadziło organ do sprzecznych wniosków, że stan niewypłacalności i właściwy termin do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości powinien zostać zgłoszony 4 września 2014 r.;

III. art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ordynacji podatkowej poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, brak rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego skutkujący błędnym ustaleniem stanu faktycznego, polegający na:

a) bezpodstawnym przyjęciu, że istnieją podstawy do uznania, iż spełniona jest przesłanka orzeczenia odpowiedzialności skarżącego i brak jest zaistnienia przesłanek negatywnych, pomimo że kwestia zaistnienia przestanki negatywnej wyłączającej tę odpowiedzialność nie była w zasadzie badana przez organ prowadzący postępowanie, pomimo że zgodnie z utartym w doktrynie i judykaturze poglądem ciężar udowodnienia przesłanek zwalniających stronę od odpowiedzialności za zaległości spółki nie może być w całości przerzucony na stronę, zaś organ prowadzący postępowanie winien dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej;

b) wadliwym przyjęciu przez organ, że niezapłacenie dwóch zobowiązań przysługujących temu samemu wierzycielowi, jest przesłanką obligującą do ogłoszenia upadłości w sytuacji, gdy okoliczność ta nie oznacza stanu niewypłacalności w rozumieniu ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe, gdyż jest nią trwała niezdolność do regulowania zobowiązań wobec co najmniej dwóch wierzycieli dłużnika lub sytuacja, w której wartość długów przekracza wartość aktywów dłużnika, a żadna z tych okoliczności nie miała miejsca we wrześniu 2014 r.

IV. art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 2056 ze zm., dalej także "K.p.a.") poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji organu pierwszej instancji, w sytuacji, gdy organ drugiej instancji winien był na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania.

W oparciu o tak sformułowane zarzuty, strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym od 3 lipca 2021 roku. Przyczyną rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym jest brak możliwości technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie – jak to zostało wskazane w zarządzeniu z 28 lipca 2021 roku.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, a zarazem przedmiotem sporu, jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności P. N. jako członka zarządu, za zaległości spółki T. sp. z o.o. w T. (dalej jako: "spółka") z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2014 roku oraz za okres od października 2014 roku do marca 2015 roku - solidarnie wraz z ww. spółką.

Przypomnieć na wstępie należy, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649). Zgodnie z treścią tego przepisu do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 ordynacji podatkowej).

Wskazać należy, że zobowiązania spółki będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie były przedawnione w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Omawiane zobowiązania były wymagalne dwudziestego dnia każdego miesiąca, począwszy od sierpnia 2014 roku (kiedy to wymagalna stała należność z tytułu wpłat na PFRON za lipiec 2014 roku) – do kwietnia 2015 roku (tj. do daty wymagalności wpłaty na PFRON za marzec 2015 roku). Zgodnie z treścią art. 70 § 1 ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zatem bieg terminu przedawnienia przedmiotowych zobowiązań spółki, których termin wymagalności przypadał jeszcze w 2014 roku (tj. za lipiec, październik i listopad 2014 roku) – co do zasady - upływał 31 grudnia 2019 roku.

W sprawie niniejszej doszło jednak do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania spółki, na podstawie art. 70 § 3 ordynacji podatkowej, na co słusznie zwrócił uwagę organ odwoławczy. Zgodnie z treścią ww. przepisu,

bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego. Jak wynika z akt sprawy (co również pozostaje poza sporem w niniejszej sprawie) Sąd Rejonowy w T. [...]wydział Gospodarczy postanowieniem z [...] marca 2015 roku ogłosił upadłość zarządzanej przez skarżącego spółki. Zatem bieg terminu przedawnienia zobowiązań spółki został przerwany we wskazanej dacie. Postanowienie upadłościowe zostało zakończone postanowieniem ww. sądu z 1 kwietnia 2019 roku, które uprawomocniło się 25 kwietnia 2019 roku. W tej zatem dacie – w myśl przepisu art. 70 § 3 ordynacji podatkowej – na nowo rozpoczął bieg termin przedawnienia zobowiązań spółki będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.

Stosownie do treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 ordynacji podatkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy podatkowe zobowiązane są do wykazania przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu. Te przesłanki - w ocenie sądu –zostały wykazane w toku postępowania w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie wymagalności wskazanych wyżej zaległości spółki. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie od 29 listopada 2013 roku do 9 lipca 2015 roku. Okoliczność ta (niesporna w sprawie) znajduje w szczególności potwierdzenie w treści uchwały nr 4 Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników spółki z 29 listopada 2013 roku (uchwala k. 81 akt administracyjnych) oraz uchwały nr 1/2015 tego samego organu spółki – z 9 lipca 2015 roku. Dodatkowo należy wskazać, że skarżący był również ujawniony w KRS spółki, co potwierdza znajdująca się w aktach sprawy informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców (k. 62 akt administracyjnych).

Zdaniem sądu, organ odwoławczy wykazał również kolejną przesłankę odpowiedzialności członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Wynika ona – jak słusznie wskazał organ odwoławczy – z treści postanowienia Sądu Rejonowego w T. z [...] kwietnia 2019 roku w przedmiocie stwierdzenia zakończenia postępowania upadłościowego w połączeniu z okolicznością, że wierzytelność PFRON, pomimo jej zgłoszenia do masy wierzytelności spółki, nie została zaspokojona w toku postępowania upadłościowego. Zauważyć przy tym należy, że fakt bezskuteczności egzekucji prowadzonej przeciwko spółce nie był kwestionowany przez skarżącego, ani w toku postępowania podatkowego, ani też w skardze wniesionej do sądu. Argumentacja skarżącego koncentruje się wokół ziszczenia się – w jego ocenie – negatywnej przesłanki z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia.

Zdaniem sądu, w toku postępowania w sprawie skarżący – wbrew argumentom podniesionym w skardze - nie wykazał przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (jako członka zarządu) za zobowiązania spółki z tytułu wpłat na PFRON.

W sprawie niniejszej pozostaje poza sporem (co wynika również ze zgromadzonego materiału dowodowego), że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki został zgłoszony przez skarżącego 29 stycznia 2015 roku. Następnie, powołanym już postanowieniem z [...] marca 2015 roku Sąd Rejonowy w T. [...]Wydział Gospodarczy ogłosił upadłość spółki. Poza sporem pozostaje również w niniejszej sprawie, że Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych, pomimo zgłoszenia swojej wierzytelności nie uzyskał zaspokojenia swoich wierzytelności w toku postępowania upadłościowego (jego wierzytelność nie została objęta ostatecznym planem podziału masy upadłości).

W ocenie sądu, na tle powyższych oraz innych (przedstawionych niżej) okoliczności sprawy, organ odwoławczy słusznie uznał, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki złożony przez skarżącego 29 stycznia 2015 roku, był wnioskiem spóźnionym. Skarżący nie wykazał, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości spółki.

Zaistnienie (bądź nie) powyższej przesłanki należało w niniejszej sprawie analizować na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U.2019.498, dalej prawo upadłościowe) a zatem na podstawie ustawy upadłościowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., która wówczas zatytułowana była "Prawo upadłościowe i naprawcze". W sprawie istotne jest to, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

W powołanej powyżej uchwale NSA z 10 sierpnia 2009 r. podkreślono, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

I tak, stosownie do art. 10 prawa upadłościowego (w brzemieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2015 r.), upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 tej ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Wyjaśnić też należy, że stan niewypłacalności zdefiniowany w ustawie upadłościowej został dualistycznie, jako: 1) nieregulowanie przez spółkę wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub 2) sytuacja, w której majątek spółki nie wystarcza na pokrycie jej zobowiązań (wszystkich, także tych jeszcze niewymagalnych).

Co istotne, ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga uwzględnienia art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, z którego wynika, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek o ogłoszenie upadłości winien został złożony przez skarżącego 3 września 2014 roku. Wskazana data jest konsekwencją przyjęcia przez ministra, że zarządzana przez skarżącego spółka stała się niewypłacalna 20 sierpnia 2014 roku, tj. w dacie wymagalności pierwszej zaległej należności z tytułu wpłat na PFRON (za lipiec 2014 roku). W ocenie sądu, okoliczności niniejszej sprawy potwierdzają, że w odniesieniu do spółki spełniła się przesłanka niewypłacalności z uwagi na zaprzestanie regulowania wymagalnych zobowiązań. Nie ma jednak podstaw do ustalenia, że stała się niewypłacalna już 20 sierpnia 2014 roku. Niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań – świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2014 r., II FSK 1743/12). W toku postępowania, jak i w skardze skarżący zarzucał, że nie jest prawidłowe ustalenie niewypłacalności spółki, w sytuacji gdy ma ona tylko jednego wierzyciela. Należy wskazać (odnosząc się do tej argumentacji skarżącego), że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że stan niewypłacalności powstaje, z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową drugiego z kolei zobowiązania. Zaprzestanie w sposób trwały regulowania swoich zobowiązań nawet wobec jednego wierzyciela stanowi niewątpliwie o fakcie jego niewypłacalności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 94/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 337/11).

Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że zarządzana przez skarżącego spółka stała się niewypłacalna 20 listopada 2014 roku, tj. w dacie wymagalności drugiego z kolei nie uregulowanego zobowiązania z tytułu wpłat na PFON. Dodatkowo zarówno sam fakt niewypłacalności spółki, jak i data jej powstania potwierdza treść sprawozdania Tymczasowego Nadzorcy Sądowego z 2 marca 2015 roku (sprawozdanie k. 159 akt administracyjnych). Wynika z niego, że poza zaległościami z tytułu wpłat na PFRON, spółka miała również zaległości wobec ZUS za okres od października 2014 roku do stycznia 2015 roku. Miała również zaległość prywatnoprawną, będącą przedmiotem wydanego przeciwko spółce nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym z 24 października 2014 roku. Z powyższego wynika, że we wskazanej dacie – 20 listopada 2014 roku w odniesieniu do spółki spełniła się przesłanka niewykonywania wymagalnych zobowiązań pieniężnych i były to zobowiązania wobec więcej niż jednego wierzyciela. W ocenie sądu, nieprawidłowo ustalona przez organ odwoławczy data niewypłacalności spółki, nie wpływa na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

Wobec treści przytoczonego wyżej art. 21 prawa upadłościowego, nie budzi wątpliwości, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien być zgłoszony najpóźniej 4 grudnia 2014 roku. Podkreślić należy, że wskazana data przypada na okres, gdy skarżący – jak to wcześniej wyjaśniono – pełnił funkcję członka zarządu spółki. W konsekwencji – jak prawidłowo uznał organ odwoławczy – wniosek z 29 stycznia 2015 roku o ogłoszenie upadłości spółki był wnioskiem spóźnionym.

Zdaniem sądu, w świetle okoliczności niniejszej sprawy nie ma podstaw do uznania, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki nie zpostał przez skarżącego wcześniej – bez jego winy.

Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10). Tego rodzaju twierdzeń skarżący nie podnosił w toku postępowania w sprawie, akcentując wyłącznie , że – w jego ocenie – wniosek o ogłoszenie upadłości z 29 stycznia 2015 roku został przez niego złożony we właściwym czasie.

W toku postępowania w sprawie skarżący nie wskazywał majątku spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości z tytułu wpłat na PFRON.

W świetle powyższego, zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie narusza wskazanych wyżej przepisów ordynacji podatkowej. W ocenie sądu, w toku postępowania – wbrew stanowisku skarżącego – nie doszło również do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 122, art. 187 §1 i art. 191 ordynacji podatkowej) w stopniu, który uzasadniałby uchylenie decyzji ministra. W ocenie sądu, w toku postępowania organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, poczynił prawidłowe ustalenia co do istnienia przesłanek przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Błąd w ustaleniu daty niewypłacalności spółki – jak to już było podniesione – nie ma wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ppsa, sąd oddalił skargę jako bezzasadną, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.