Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 280/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2005-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 154 § 1, art. 235 § 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Zbigniew Czarnik Sędziowie WSA Robert Sawuła /spr./ AWSA Joanna Zdrzałka Protokolant: sekr. sąd. Maria Kołcz po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu d/s Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji oddala skargę


UZASADNIENIE

II SA/Rz 280/05

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi Z. S. jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dn. [...].01.2005r. Nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego. W sprawie tej decyzją z dn. [...].09.2000r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych Nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dn. [...].10.1998r. Nr [...] odmawiającej Z. S. uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu osadzenia w obozie pracy przymusowej. Decyzja ta stała się decyzją prawomocną wobec odrzucenia przez Naczelny Sąd Administracyjny Ośrodek Zamiejscowy w Rzeszowie postanowieniem z dn.7.03.2001r. SA/Rz 2357/00 skargi Z. S. na decyzję organu z dn. [...].09.2000r. Z akt sprawy wynika, iż Z. S. czynił bezskuteczne starania o wniesienie rewizji nadzwyczajnej od powyższego postanowienia sądu. W sprawie o przyznanie świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji Z. S. wnosił skargi kierowane m.in. do Prezesa Rady Ministrów dn.12.09.2001r. oraz w dn.6.06.2002r.. Z akt sprawy nie wynika, by skargi te zostały w jakikolwiek sposób załatwione. Kolejnym pismem z dn.23.08.2004r. (data wpływu do organu) Z. S. wystąpił do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych opisując swoją sprawę, kwestionując wydane decyzje negatywne. Okazją do skierowania tego pisma, a tak wynika z jego treści, była rocznica oswobodzenia osadzonych więźniów w obozie koncentracyjnym A. Do podania dołączono kopię pisma skierowanego do Prezydenta RP. W piśmie tym Z. S. kwestionuje działania różnych organów na tle spraw związanych z odmową przyznania mu prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji.

To ostatnie podanie Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych potraktował jako wniosek o zmianę własnej decyzji z dn. [...].09.2000r. i decyzją z dn. [...].11.2004r. Nr [...] odmówił zmiany powyższej decyzji. W podstawie prawnej powołano się na dyspozycję art.154 ustawy z dn.14.06.1960r. – kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednol. Dz.U. Nr 98 z 2000r., poz.1271 ze zm., zwany dalej k.p.a.) oraz art.2 pkt 2 lit.a i art.4 ust.1, 2 i 4 ustawy z dn.31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm., zwana dalej "ustawą o świadczeniu pieniężnym"). Organ wskazał, że wniosek o zakwalifikowanie podania Z. S. jako podania o zmianę decyzji z dn. [...].09.2000r. znajduje uzasadnienie w tym, że strona nie powołała się na przesłanki do wznowienia postępowania, ani na przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji, natomiast wyrażała niezadowolenie z wydanej decyzji z dn. [...].09.2000r. Przytaczając przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji na podstawie art.154 § 1 k.p.a. wskazano, że jej przedmiotem ma być decyzja ostateczna, na mocy której nie nabyto prawa i może ona być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ, który ją wydał lub organ wyższego stopnia, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Organ stwierdził, iż wniosek o zmianę decyzji nie jest uzasadniony. Przytaczając pojęcie represji przyjętej w ustawie o deportacji organ wskazał, że wywiezienie to musiało nastąpić do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego w jego granicach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945r. Odwołując się do orzecznictwa NSA wyjaśniono, iż nie każda praca przymusowa w okresie II wojny światowej na rzecz okupanta hitlerowskiego była deportacją w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Przytaczając zeznania świadków zebrane w postępowaniu zakończonym decyzją ostateczną organu z dn. [...].09.2000r. podtrzymano ocenę, iż praca przymusowa Z. S. w okresie od czerwca 1944r. do marca 1945r. w obozie zlokalizowanym w miejscowości G. (G.) w powiecie [...], która to miejscowość znajdowała się w granicach II Rzeczypospolitej, nie stanowiła deportacji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Podtrzymano także do tej pory wyrażaną przez organ ocenę, iż osadzenie Z. S. w obozie w O. także nie spełniało wymogu osadzenia w obozie pracy.

Z. S. wniósł w sprawie wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją organu z dn. [...].11.2004r.. W obszernym podaniu odnosząc się do już wydanych w jego sprawie orzeczeń strona kwestionuje przyjętą przez organ argumentację, iż jego pobyt w obozie pracy w m. G. (G.) nie stanowił deportacji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Z. S. nie kwestionuje faktu, iż miejscowość, w której znajdował się podczas wojny w obozie pracy nosiła nazwę G. do 1.09.1939r., ale akcentuje, iż w czasie wojny zmieniono jej nazwę na G. Wniosek zawiera szereg innych wątków, odnoszących się m.in. do lokalizacji miejsca jego pobytu w pobliżu obozu koncentracyjnego w A. oraz rocznicy oswobodzenia tego obozu. Wnioskujący wskazuje, iż nie zna prawdziwych motywów wydania powyższej decyzji. W konkluzji tego wniosku Z. S. wskazał, iż oczekuje "pozytywnego finału" swej deportacyjnej sprawy.

Opisaną na wstępie decyzją z dn. [...].01.2005r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy własną decyzję z dn. [...].11.2000r. Organ przywołał dotychczasowe ustalenia dowodowe, wskazując iż nie ma znaczenia zmiana nazwy miejscowości G., wcielonej do terytorium III Rzeszy dla oceny iż nie nastąpiła deportacja Z. S. w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Raz jeszcze przytoczono treść art.154 § 1 k.p.a. oraz art.2 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniu pieniężnym. Powołując się na zebrane w toku dotychczasowe postępowania dowody, a to zeznania świadków E. S. i J. A. przyjęto, iż Z. S. w okresie od 25.08.1944r. do 15.03.1945r. pracował w miejscowości "G.", co oznaczało polską miejscowość G. w powiecie [...], wchodzącym w skład II Rzeczypospolitej. Nie nastąpił zatem fakt deportacji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym. Za nieistotne uznano bliskie sąsiedztwo obozu koncentracyjnego A. Odnośnie pobytu w obozie w O. uznano, iż obóz ten miał charakter przejściowy, nadto okres tego pobytu (2-24.08.1944r.) był krótszy niż 1 miesiąc, co w świetle art.3 ust.1 ustawy o świadczeniu pieniężnym, uzależniającym wypłatę świadczenia od trwania pracy przymusowej za każdy pełny miesiąc nie miało znaczenia dla przyznania prawa do takiego świadczenia.

Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie (WSA) Z. S. W obszernej skardze opisał zapadające w sprawie rozstrzygnięcia, zarzucając organowi przekłamania, a w szczególności zmianę nazwę miejscowości, w której przebywał w czasie wojny na przymusowych robotach i zaliczenie jej do województwa [...] w okresie przedwojennym, podczas gdy takie województwo w tym czasie nie istniało. Skarżący podkreśla, iż w latach wojny nie istniało w sensie prawnym terytorium państwa polskiego. Zarzucił organowi naruszenie przepisów prawa międzynarodowego. Znaczna część skargi koncentruje się wokół uroczystości związanych z rocznicą oswobodzenia więźniów obozu A. w kontekście zasadności uwzględnienia wniosku skarżącego. Z. S. kwestionuje także uprzednio wydane decyzje oraz postanowienie NSA OZ w Rzeszowie, a także stanowiska różnych organów, które nie uwzględniły jego skarg składanych w sprawie. Przywołując treść dokumentów wydanych skarżącemu w czasie wojny skarżący dobitnie wywodzi, iż miejscowość, do której został wywieziony na roboty przymusowe, stanowiła część III Rzeszy, a sam został deportowany z miejscowości S., która wchodziła w skład państwa polskiego przed 1.09.1939r.. W konkluzji skarżący "pozostając w zamyśle zakończenia tego 15-letniego maratonu urzędowego bijącego rekordy Guinessa kieruje do Panów Notabli Urzędu swą autentyczną prośbę o uwolnienie mnie przed biologicznym zejściem w zaświaty z tego psychicznego obciążenia poczucia jakiejś winy że ta niegodna plama historyczna obciążająca godność naszej Ojczyzny zaistniała w związkach przy procedowaniu mojej sprawy deportacyjnej". Z. S. wniósł także o uznanie go "symbolem w psychicznym poczuciu rekompensaty".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

W kolejnych obszernych pismach procesowych składanych w toku postępowania sądowoadministracyjnego skarżący podtrzymywał prezentowaną argumentację.

Wyrokiem z dn.29.06.2005r. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Rzeszowie oddalił skargę Z. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dn. [...].01.2005r. Nr [...] w przedmiocie odmowy zmiany decyzji własnej dotyczącej odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji, przewidzianego w ustawie z dn.31.05.1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz.U. Nr 87, poz.395 ze zm.). Skarżący był obecny w czasie rozprawy sądowej oraz podczas ogłaszania powyższego wyroku.

W dn.12.07.2005r. Z. S. nadał listem poleconym pismo skierowane do WSA w Rzeszowie, w którym wyjaśnił, że dokonał opłaty za uzyskanie, błędnie nazwanego postanowieniem, wyroku z dn.29.06.2005r. oraz dołączył kopię przelewu na kwotę 100 zł, z dn.30.06.2005r., gdzie oznaczono, że jest "wpłata za postanowienie WSA z dnia 29.06.05 II SA/Rz 280/05". Kolejnym pismem z dn.8.09.2005r. Z. S. zwrócił się do Prezesa WSA w Rzeszowie o wyjaśnienie m.in. przyczyn braku przekazania mu "orzeczenia WSA kończącego wniesioną skargę", powołując się na uiszczoną w dn.30.06.2005r. opłatę oraz pismo z dn.11.07.2005r.

WSA w Rzeszowie wezwał skarżącego o wyjaśnienie czy jego żądanie zawarte w piśmie z dn.11.07.2005r. jest żądaniem doręczenia wyłącznie sentencji wyroku, czy także jest żądaniem sporządzenia uzasadnienia do wyroku. W wyznaczonym terminie skarżący oświadczył, że oczekuje doręczenia wyroku wraz z uzasadnieniem.

Postanowieniem z dn.31.10.2005r. WSA w Rzeszowie odmówił sporządzenia uzasadnienia do wyroku z dn.29.06.2005r. uznając, iż skarżący nie złożył w terminie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Postanowienie to zaskarżył zażaleniem Z. S., a Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (NSA) postanowieniem z dn.20.04.2006r. II OZ 402/06 uchylił odmowę sporządzenia uzasadnienia i przekazał sprawę WSA w Rzeszowie do ponownego rozpatrzenia. W motywach tego postanowienia sąd kasacyjny wskazał, iż "w sprawie należy przyjąć, że dokument stanowiący potwierdzenie przelewu z adnotacją "wpłata za postanowienie WSA" wskazuje, że strona oczekuje dopełnienia przez Sąd czynności odpowiadającej tej opłacie bowiem pełni ona rolę zarówno dowodu uiszczenia opłaty kancelaryjnej jak również wniosku skierowanego do Sądu o nadesłanie orzeczenia wraz z uzasadnieniem". Związanie orzeczeniem sądu kasacyjnego uzasadniało zatem sporządzenie uzasadnienia do wyroku II SA/Rz 280/05 z dn.29.06.2005r.

Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega rozpatrzeniu w trybie przepisów ustawy z dn.30.08.2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz.1270 ze zm., zwana dalej Ppsa), a kryterium kontroli zaskarżonej decyzji jest jej legalność, czyli zgodność z obowiązującym prawem (por. art.1 § 2 ustawy z dn.25.07.2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz.U. Nr 153, poz.1269). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art.134 § 1 Ppsa), stosując środki przewidziane ustawą w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art.135 Ppsa).

Skarga jest nieuzasadniona.

Niewątpliwym jest w sprawie, że w obrocie prawnym pozostawała ostateczna decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (KUdSKiOR) z dn. [...].09.2000r. w przedmiocie odmowy Z. S. świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji na podstawie ustawy o świadczeniu pieniężnym. W piśmie z dn.12.09.2004r. adresowanym do Prezydenta RP, a przekazanym także w kopii do KUDSKiOR, Z. S. zwrócił się ze skargą, a jako jej przedmiotem uczynił decyzję z [...].09.2000r. oraz poprzedzającą ją decyzję KUdSKiOR z [...].10.1998r.. Wyrażając niezadowolenie z wydanych i odmownych decyzji ostatecznych, a nie wskazując na przesłanki do wznowienia postępowania lub stwierdzenia ich nieważności, wobec przekazania tej skargi organowi, który wydał inkryminowane decyzje ostateczne, na podstawie których strona prawa nie nabyła, za prawidłowe uznaje Sąd zakwalifikowanie tej skargi jako żądanie zmiany decyzji z dn. [...].09.2000r. w trybie art.154 § 1 k.p.a.. Taka kwalifikacja skargi znajduje uzasadnienie w dyspozycji art.235 § 1 k.p.a.. W myśl tego przepisu skargę w sprawie, w której w toku postępowania administracyjnego została wydana decyzja ostateczna, uważa się zależnie od jej treści za żądanie wznowienia postępowania lub za żądanie stwierdzenia nieważności albo jej uchylenia lub zmiany.

Trafnie także, zdaniem Sądu, oceniono w aspekcie przesłanek zawartych w art.154 § 1 k.p.a., dopuszczalność zmiany decyzji własnej organu z dn. [...].09.2000r. Negatywna decyzja ostateczna w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji zasadzała się na ustaleniach, iż Z. S. został w czasie wojny przymusowo osadzony w obozie pracy w miejscowości, która w czasie okupacji hitlerowskiej nosiła nazwę G., ale była to miejscowość leżąca na terenie powiatu [...], zaś przed wybuchem II wojny światowej nazwa tej miejscowości to G. i miejscowość ta należała do terytorium II Rzeczypospolitej. Równocześnie przyjęto, iż skarżący nie udowodnił osadzenia w obozie pracy przymusowej w O. (R.), nadto obóz ten miał charakter przejściowy, a okres pobytu skarżącego w nim nie przekroczył miesiąca.

Odmawiając uchylenia decyzji z dn. [...].09.2000r. KUdSKiOR raz jeszcze przytoczył definicję deportacji w rozumieniu ustawy o świadczeniu pieniężnym, zwracając uwagę, iż represją w tym znaczeniu prawnym jest wyłącznie deportacja do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego graniach sprzed dnia 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945r.. Za trafne Sąd uznaje przyjęcie, iż skoro Z. S. został wywieziony do pracy przymusowej do miejscowości G., która do 1 września 1939r. wchodziła w skład terytorium państwa polskiego, czego skarżący w istocie nie kwestionuje, to zmiana nazwy tej miejscowości na G. w okresie wojny przez okupanta hitlerowskiego i jego organy administracyjne, nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Nie ma także istotniejszego znaczenia niewątpliwie błędne posłużenie się przez organ nazwa "b. województwo [...]" w aspekcie przynależności terytorialnej m. G. w okresie do 1.09.1939r., skoro w okresie przed II wojną światową istniało województwo śląskie. M. G. terytorialnie należała do powiatu [...], zatem wchodziła przed wybuchem II wojny światowej w skład państwa polskiego. W orzecznictwie sądowym konsekwentnie wskazuje się, że nie można mówić o deportacji w rozumieniu art.2 ustawy o świadczeniu pieniężnym, jeśli praca przymusowa w latach 1939-1944 wykonywana była na terytorium, które do 1.09.1939r. stanowiło terytorium państwa polskiego (tak np. wyrok NSA z 9.12.1999r., V SA 1086/99, opubl. LEX nr 49291). Podzielić także trzeba te uwagi organu, które dotyczą charakteru pobytu skarżącego w obozie w O. Z racji okresu pobytu w tym obozie, krótszego niż miesiąc, sprawa ta nie ma istotniejszego znaczenia dla przyznania świadczenia pieniężnego, o jakim mowa w ustawie z 31.05.1996r.

Odmawiając przyznania świadczenia pieniężnego organ nie naruszył prawa, a zmiana takiej decyzji ostatecznej niewątpliwie stanowiłaby naruszenie przepisów prawa, skoro skarżący nie jest uprawniony do takiego świadczenia. Odmawiając zmiany dotychczasowej decyzji KUdSKiOR prawa nie naruszył, to zaś stanowi podstawę do oddalenie skargi Z. S., po myśli art.151 Ppsa, jako nieuzasadnionej.