Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 573/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2019-12-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Dnia 4 grudnia 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Mirella Ławniczak Sędziowie WSA Małgorzata Górecka WSA Marek Sachajko (spr.) Protokolant: st. sekr. sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 listopada 2019r. przy udziale sprawy ze skargi M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] czerwca 2019r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] marca 2019r. nr [...], II. zasądza od Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] na rzecz skarżącego kwotę [...]- ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Prawomocnym wyrokiem z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, po rozpoznaniu sprawy ze skargi M. K. na decyzję dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] z [...] maja 2016 roku nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego – uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję kierownika ARiMR w [...] z [...] lutego 2016 r. oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.

Decyzją z [...] lutego 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił M. K. (zwanemu dalej skarżącym) kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego, w łącznej wysokości [...] zł.

Uzasadniając napisał, że skarżący [...] maja 2010 r. złożył wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 r. w którym zadeklarował, iż ubiega się o przyznanie płatności PRŚ na realizację programu w ramach:

1. pakietu 2 – rolnictwo ekologiczne:

- wariantu 2.1. - uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej pow. [...] ha,

- wariantu 2.3. - trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej pow. [...] ha,

- wariantu 2.9 - uprawy sadowniczo – jagodowe (z certyfikatem zgodności) na działkach rolnych o łącznej powierzchni [...] ha;

2. pakietu 6 – zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie:

- wariantu 6.2. produkcja nasienna towarowa lokalnych odmian roślin uprawnych na działkach rolnych o pow. łącznej [...] ha.

Dalej organ I instancji napisał, że decyzją z [...] stycznia 2011 r. przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową. W tej decyzji na stronie 4 znajdował się zapis "przyznając płatność stwierdza się, że terminem rozpoczęcia 5 letniego okresu zobowiązania jest dzień [...] marca 2010 r. W latach 2011-2013 beneficjent ponawiał wnioski o przyznanie płatności w tych samych wariantach. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2012r. otrzymał płatność rolnośrodowiskową na 2011r., a decyzją z [...] grudnia 2012r. – płatność na rok 2012. Dnia [...] maja 2013 r. Skarżący złożył kolejny wniosek. W trakcie kontroli na miejscu stwierdzono uchybienia.

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. została skarżącemu przyznana płatność rolnośrodowiskowa na 2013 r. w pomniejszonej wysokości. Rozpoznając odwołanie skarżącego od tej decyzji dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...] decyzją z [...] listopada 2014 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. WSA w Poznaniu wyrokiem z 3 lutego 2016 r., III SA/Po 157/15 oddalił skargę.

Organ I instancji stwierdził w uzasadnieniu ww. decyzji z [...] lutego 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, że w sprawie doszło na działkach rolnych [...] do zaniechania przestrzegania wymogów określonych w załączniku nr 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego oraz w zw. z art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 oraz, że skarżący zaniechał prowadzenia działalności rolniczej na części obszaru objętego zobowiązaniem, w związku z tym powstała nienależnie pobrana kwota środków pieniężnych w wysokości [...] zł. Na tę kwotę składają się płatności za pakiet 2 – rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.1.- uprawy rolnicze (z certyfikatem zgodności) oraz w wariancie 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) za lata 2010, 2011 i 2012. Wysokość kwoty do zwrotu ustalono na podstawie art. 18 ust. 1 akapit 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011r. i § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. Z uwagi na fakt, że skarżący nie poinformował o zaistnieniu wystąpienia siły wyższej lub wystąpieniu nadzwyczajnych okoliczności, nie było podstaw do ich stwierdzenia i odstąpienia od zwrotu nienależnie pobranych płatności. Zgodnie z art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011 przewidującym konieczność zwrotu uzyskanych kwot, powiększonych o odsetki organ rozważał, czy nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od dochodzenia zwrotu kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych i uznał, że podstaw do odstąpienia nie ma. Podał, że odstąpienie jest możliwe jeżeli kwota wymieniona w art. 5a nie jest wyższa niż [...] euro. A jest to kwota podlegająca zwrotowi przez beneficjenta w odniesieniu do płatności indywidualnej w ramach jednego programu pomocy. Jest to kwota, która dotyczy sprawy o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach jednej kampanii dla tego samego rolnika. W rozpatrywanej sprawie na kwotę nienależnie pobranych płatności:

- w 2010 r. składa się kwota [...]zł,

- w 2011 r. – [...] zł

- w 2012 r. – [...] zł

Ich wysokość przekracza [...] euro i w konsekwencji nie powoduje możliwości odstąpienia.

Dalej organ napisał, że zgodnie z art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 , art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 odstąpienie ma miejsce jeżeli płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy, błąd ten nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, jeśli błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności obowiązek zwrotu nie powstaje wyłącznie wówczas, jeżeli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy. Organ podał, że w decyzjach o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych nie popełniono błędów, płatności wypłacono na podstawie wniosków – nie było więc i na tej podstawie możliwości odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.

Rozpoznając odwołanie skarżącego od decyzji z [...] lutego 2016 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności, dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR ww. decyzją z [...] maja 2016 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. WSA w Poznaniu przywołanym na wstępie wyrokiem z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16 uchylił obie decyzje wydane w sprawie.

Uzasadniając ww. wyrok WSA napisał, że postępowanie administracyjne w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2010-2012 sprowadzało się do ustalenia, czy uzyskane płatności są "nienależne". Sąd wskazał, że istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy stwierdzone w czasie kontroli w okresie od [...] lipca 2013 r. do [...] października 2013 r. naruszenia polegające na prowadzeniu przez skarżącego produkcji rolnej objętej płatnościami, na powierzchni faktycznie mniejszej od zadeklarowanej, na prowadzeniu produkcji rolnej niezgodnie z najlepszą wiedzą i kulturą rolną i niezachowaniem należytej dbałości o stan fitosanitarny roślin i ochronę gleby. Naruszenia te miały miejsce i skutkowały ustaleniem nienależnie pobranych płatności, dotyczących lat 2010-2012.

W ocenie Sądu, organy administracji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zasadniczo w sposób prawidłowy ustaliły stan faktyczny i dokonały jego oceny, nie przekraczając jednocześnie ram swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), wskazując podstawy dokonanej oceny, czemu dano wyraz w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Jednakże, zdaniem WSA, nie uwzględniono dwóch kwestii.

WSA przesądził, że nieuzasadniony był zarzut braku dokonania prawidłowych pomiarów działek przez organ. Dalej Sąd napisał, że wbrew twierdzeniom skargi organy wyjaśniły nieprawidłowości odnośnie działek [...]. Niezasadny okazał się również zarzut zaniechania przeprowadzenia zawnioskowanych w odwołaniu z [...] czerwca 2015 r. dowodów czy też uznania ich za spóźnione. W niniejszej sprawie organy w oparciu o prawomocne decyzje prawidłowo przyjęły, że w 2013 r. skarżący nie realizował przyjętego wcześniej zobowiązania rolnośrodowiskowego, a zaniedbania oraz odstępstwa były istotne. Nie można przy tym zasadnie twierdzić, że ustalone uchybienia były nieświadome i niezawinione. Rodzaj stwierdzonej nieprawidłowości wyklucza też możliwość przyjęcia, że doszło do drobnych nieprawidłowości.

Dalej Sąd napisał, że wyniki kontroli na miejscu zostały przedstawione w protokole z kontroli, który sporządzony przez upoważniony podmiot w przepisanej formie stanowi dokument urzędowy, co powoduje, że organ - w braku przedstawienia dowodów odmiennych - był zobligowany przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu, a w przedmiotowym przypadku były to wyniki dokonanych pomiarów oraz stwierdzonych nieprawidłowości. Dowody wskazujące na inny stan upraw po przeprowadzeniu kontroli (opinia [...] S.A. z [...].11.2014r.) nie mogły podważać ustaleń dokonanych w innej dacie – w trakcie kontroli. Kwestionowanie raportu na etapie późniejszym, nadto w zakresie kwestii dotyczącej daty jego sporządzenia czy też nieprawidłowego zrozumienia jego treści przez skarżącego było, jak słusznie uznał organ spóźnione.

Jako bezzasadny został uznany zarzut naruszenia art. 107 § 3 K.p.a., z wyjątkiem kwestii, które zostały wskazane w uzasadnieniu referowanego wyroku. WSA stwierdził, że organy w zaskarżonych decyzjach obszernie przedstawiły stan faktyczny jak i wyjaśniły podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Organ II instancji odniósł się do dowodów zgłoszonych w odwołaniu, uznając je za spóźnione i uzasadniając swoje stanowisko w tym zakresie. Nadto ocenił Sąd, że organ wypełnił obowiązek zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania, zgodnie z art. 21 ust. 2 pkt 4 u.w.r.o.w. skarżący na każdym etapie postępowania miał możliwość składania wniosków dowodowych i wypowiadania się. Brak ponowienia pouczenia pozostawał bez wpływu na treść rozstrzygnięcia. Skarżący nie wykazał, by brak kolejnego pouczenia uniemożliwił mu czynny udział w postępowaniu. Nadto Sąd napisał, że słusznie organ odwoławczy uznał, że nie doszło do wydania przez organ odwoławczy decyzji na niekorzyść strony odwołującej się, bowiem art. 139 K.p.a. nie ma zastosowania do decyzji kasacyjnych wydawanych na podstawie art. 138 § 2 K.p.a., w których organ nie rozstrzyga w sensie materialnym i uchylając decyzję nie orzeka co do istoty sprawy.

Sąd zaznaczył, że kontrolowane postępowanie zostało wszczęte już w czasie obowiązywania rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 – 2013 (Dz. U. poz. 361 ze zm., dalej jako rozporządzenie rolnośrodowiskowe z 2013 r.), w związku z powyższym w rozpoznawanej sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., a to z uwagi na § 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Sąd podzielił pogląd, że w przypadku ustalenia, że rolnik prowadził działalność rolniczą w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych na mniejszych powierzchniach działek niż deklarowane należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach, na których stwierdzono powyższe nieprawidłowości. Dochodzi wówczas do nienależytego pobrania przez rolnika świadczenia, gdyż świadczenie to zostanie przyznane i wypłacone, a rolnik nie realizuje następnie całego zobowiązania rolnośrodowiskowego (por. wyrok NSA z 21 października 2016 r., II GSK 2115/16, publ. w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA). WSA podkreślił, że w orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (np. wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r., II GSK 2710/14).

Dalej Sąd podzielił stanowisko organów, że w myśl dyspozycji art. 18 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Sąd podzielił stanowisko organu, że przepisy art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowany we wszystkich państwach członkowskich, a ponadto na gruncie porządku krajowego Rzeczypospolitej Polskiej ma pierwszeństwo w przypadku kolizji z ustawami stosownie do art. 91 Konstytucji.

Następnie Sąd wskazał, że jeśli chodzi o uchybienia w przestrzeganiu przez skarżącego wymogów dotyczących powierzchni w ramach upraw rolniczych w wariancie 2.1 i upraw sadowniczych i jagodowych w wariancie 2.9 przepis § 39 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia z 2013 r. wprost w sposób szczegółowy reguluje wysokość sankcji – zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do działki objętej zmniejszeniem. Jest to zgodne z art. 18 ust. 1 rozporządzenia nr 65/2011, który w przypadku zobowiązań wieloletnich przewiduje zmniejszenia pomocy, wykluczenia i jej odzyskiwanie także do kwot wypłaconych już z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych, obowiązek zwrotu dotyczy tylko tej części płatności, która została przyznana do powierzchni działki rolnej lub jej części, która została wycofana z podjętego zobowiązania. Sąd stwierdził brak takiej podobnej, szczegółowej regulacji dotyczącej zwrotu płatności z tytułu uchybienia polegającego na naruszeniach określanych symbolem [...] i [...] w pakiecie 2 wariancie 2.9. Sąd wskazał, że naruszenia takie należy niewątpliwie zakwalifikować zgodnie z brzmieniem § 39 ust. 1 rozporządzenia z 2013 r. jako naruszenie innych warunków przyznania płatności, które powodowałoby obowiązek zwrotu nienależnych płatności za lata ubiegłe.

Sąd wskazał, że w sprawie organy przyjęły, że to art. 18 ust. 1 zd. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 stanowi materialnoprawną podstawę orzekania. Pominęły jednakże całkowicie brzmienie art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011. WSA stwierdził, że zgodnie z jego treścią państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy w szczególności na podstawie rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności. Rozmiar niezgodności zależy w szczególności od ciężaru skutków niezgodności, przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Zasięg niezgodności zależy w szczególności od skutków, jakie niezgodność wywiera na całość operacji. To, czy niezgodność jest trwała, zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków.

WSA wskazał, że, pomijając w rozpoznawanej sprawie przepis art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011, organy dokonały jedynie częściowej subsumpcji normy prawnej w zawartej w analizowanym przepisie prawa. W istocie postawiły znak równości pomiędzy przesłankami udzielenia płatności w kwocie pomniejszonej a nałożeniem obowiązku zwrotu płatności za cały okres zobowiązania rolnośrodowiskowego, a jak już wyżej wskazano postępowanie o przyznanie płatności w pomniejszonej wysokości, jak i postępowanie o zwrot płatności są pozostającymi ze sobą w związku ale innymi sprawami. W swoich rozważaniach organy przyjęły, że ustalenia faktyczne przyjęte w raporcie z przeprowadzonej w 2013 r. kontroli na miejscu, zaakceptowane w decyzji dotyczącej przyznania płatności rolnośrodowiskowej za 2013 r. w pomniejszonej wysokości, są wystarczające również dla stwierdzenia przesłanek ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2010 – 2012. Analiza uzasadnienia decyzji jednoznacznie prowadzi do wniosku, że tożsame okoliczności faktyczne stanowiły podstawę do wydania decyzji o przyznaniu płatności, a następnie te same okoliczności faktyczne stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. W postępowaniu tym organ nie ujawnił żadnych nowych okoliczności faktycznych, które stanowiłyby o konieczności przeprowadzenia odrębnego postępowania kończącego inną sprawę administracyjną.

Sąd ocenił, że organ odwoławczy prawidłowo podkreślił, że w razie stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego ocenie podlega cały okres zobowiązania rolnośrodowiskowego podjętego przez beneficjenta. Wobec tego organ ma obowiązek odnieść się wnikliwie do stwierdzonej niezgodności i jej wpływu na całość operacji. Ma to znaczenie szczególne jeżeli chodzi o trwałość niezgodności w zakresie naruszeń określonych w niniejszej sprawie symbolami [...] i [...]. W tym bowiem wypadku istotne jest ustalenie czy niezgodność jest trwała, co zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. W związku z tym Sąd zaznaczył, że organ nie omówił jednak dokładnie w uzasadnieniu decyzji ustalonych okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanek zwrotu płatności. Zdaniem WSA organ odwoławczy nie wyjaśnił przede wszystkim w wystarczający sposób, dlaczego stwierdzone uchybienia w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego, oznaczone jako [...] i [...], musiały skutkować tezą, że nie zostały ostatecznie spełnione warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej, a w konsekwencji ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności.

W konsekwencji Sąd stwierdził naruszenie przepisów art. 18 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i uznał, że decyzja ta nie zawiera wyjaśnienia kwestii dotyczącej rozmiaru, zasięgu i trwałości stwierdzonej niezgodności [...] i [...] i to w kontekście stanowiska skarżącego, który podawał, że zachwaszczenie w części działek rolnych było związane z pojawieniem się chwastów jednorocznych a skutki możliwe do wyeliminowania za pomocą racjonalnych środków nie miały charakteru trwałego.

Dalej Sąd wskazał, że organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił, na jakiej podstawie ustalił wysokość nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych odnośnie roku 2011 i 2012 w części dotyczącej działki [...] w zakresie nieprawidłowości określonej kodem [...] i [...]. Sąd ocenił, że powołanie się jedynie na załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. nie pozwala na ocenę, czy dokonane to zostało w sposób prawidłowy.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd zobowiązał organ do uwzględnienia oceny prawnej Sądu w kontekście zastosowania normy prawa materialnego. Sąd nakazał, przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, dokonanie przez organ oceny, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, nakazujące dokonać oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i trwałość, ciężar ich skutków przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Sąd wskazał, że w powyższym kontekście wymagają analizy kwestie podnoszone przez pełnomocnika skarżącego, jak w szczególności brak trwałości nieprawidłowości i możliwość usunięcia negatywnych skutków przy użyciu racjonalnych środków. Co istotne, ocenie podlega przy tym zasięg skutków niezgodności na całość operacji, a zatem na wywiązywanie się z pięcioletniego zobowiązania środowiskowego. Dalej Sąd nakazał, aby po dokonaniu ustaleń w tym zakresie, organ szczegółowo odniósł się do sposobu wyliczenia kwot do zwrotu odnośnie nieprawidłowości innych, niż zmniejszenie powierzchni zadeklarowanych działek rolnych, o ile takie ponownie zostaną przy uwzględnieniu w/w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 ustalone.

Ponownie rozpoznając sprawę kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z [...] marca 2019 r., nr [...], wskazując na art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2017 r., poz. 2137 z późn. zm.) w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1 i art. 28 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2017 roku, poz. 1856 z późn. zm., dalej jako ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich), art. 5 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011, z późn. zm., dalej jako rozporządzenie Komisji (UE) nr 65/2011) oraz w związku z § 10 ust. 3, § 38 ust. 1 oraz ust. 2, § 39 ust 1. ust 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., art. 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1975/2006 z dnia 7 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w zakresie wprowadzenia procedur kontroli, jak również wzajemnej zgodności w odniesieniu do środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 368, str. 74 z 23.12.2006 z późn. zm.) w zw. z art. 80 ust. 1 i 2 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65), ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w łącznej wysokości [...] zł, zobowiązując do wpłaty tak określonej kwoty na wskazany rachunek bankowy, w terminie 60 dni od daty doręczenia decyzji.

W odwołaniu od opisanej decyzji skarżący, zastępowany przez zawodowego pełnomocnika, wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania, zarzucając:

1. naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium niniejszego postępowania, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

2. naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wszystkich istotnych faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej;

3. naruszenie art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako P.p.s.a.) poprzez jego niezastosowanie i niezrealizowanie przez organ wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16;

4. naruszenie § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w zw. z art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z uwagi na prowadzenie przez wnioskodawcę produkcji rolnej objętej płatnościami na powierzchni faktycznie mniejszej od zadeklarowanej pomimo, iż w rzeczywistości różnica taka nie wystąpiła oraz z uwagi na rzekome zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części działek pomimo, że całość działek zadeklarowanych do przyznania płatności była uprawiana w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu, iż gospodarstwo było uprawiane metodami ekologicznymi;

5. naruszenie art. 3 ust. 1 Rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE. L Nr 312, str. 1) poprzez jego niezastosowanie i nie przyjęcie, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2010 - 2011 pomimo, że od czasu dopuszczenia się przez skarżącego nieprawidłowości do daty wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego upłynął okres ponad 4 lat.

Decyzją z [...] czerwca 2019 r. nr [...] dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], wskazując na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

Uzasadniając decyzję organ odwoławczy napisał, że organ I instancji wykonał wytyczne Sądu zawarte w prawomocnym wyroku z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16, bowiem dokonał oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i przede wszystkim trwałość, jak również przeanalizował zmniejszenia płatności za lata 2011 i 2012 - z powołaniem się na nowelizację z 11 marca 2015 roku (Dz. U. z 2015 r., poz. 350), gdzie w załączniku nr 1 ustalono nowe współczynniki procentowe do dokonywania zmniejszeń. Organ wskazał, że skarżący został powiadomiony o postępowaniu i miał możliwość wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów, bowiem zawiadomieniem z [...] maja 2015 r. został poinformowany o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie, o możliwości wglądu do akt przedmiotowej sprawy oraz o prawie do czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Organ odwoławczy uznał, że organ I instancji dokonał szczegółowego wyliczenia kwot do zwrotu. Wskazał też, że w postępowaniu nie doszło do przedawnienia zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 gdyż skarżący podjął się realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, które trwało do [...] marca 2015 r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego zostało wystosowane w dniu [...] maja 2015 r. (odebrane w dniu [...] maja 2015 r.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu M. K., zastępowany przez tego samego zawodowego pełnomocnika, wniósł o uchylenie obu decyzji wydanych w sprawie oraz zwrot kosztów postępowania. Pełnomocnik powtórzył większość zarzutów zawartych w odwołaniu, zarzucając:

1. naruszenie art. 10 K.p.a. poprzez brak zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium niniejszego postępowania, a przed wydaniem zaskarżonej decyzji - brak umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań;

2. naruszenie art. 153 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i niezrealizowanie przez organ wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16;

3. naruszenie § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. w zw. z art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zachodzą przesłanki do ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych z uwagi na prowadzenie przez wnioskodawcę produkcji rolnej objętej płatnościami na powierzchni faktycznie mniejszej od zadeklarowanej pomimo, iż w rzeczywistości różnica taka nie wystąpiła oraz z uwagi na rzekome zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na części działek pomimo, że całość działek zadeklarowanych do przyznania płatności była uprawiana w sposób prawidłowy, przy uwzględnieniu, iż gospodarstwo było uprawiane metodami ekologicznymi;

4. naruszenie art. 3 ust. 1 Rozporządzenie Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE. L Nr 312, str. 1) poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji - brak przyjęcia, że w niniejszej sprawie doszło do przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności za lata 2010 - 2011 pomimo, że od czasu dopuszczenia się przez skarżącego nieprawidłowości do daty wydania decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego upłynął okres ponad 4 lat.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik napisał, że uszło uwadze organu II instancji, że niniejsze postępowanie toczyło się przed organem I instancji przez prawie dwa lata - od maja 2017 r., kiedy to Sąd doręczył stronom uzasadnienie wyroku. Przez ten czas strona nie była zawiadamiana o jakichkolwiek czynnościach organu. Trudno zatem wymagać od niej, aby konsekwentnie, w przeciągu dwóch lat przeglądała akta sprawy i domyślała się, kiedy organ zamknie postępowanie i na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego wyda decyzję. Dalej pełnomocnik napisał, że w uzasadnieniu prawomocnego wyroku z dnia 13 kwietnia 2017 r. Sąd nakazał organom dokonać oceny charakteru stwierdzonych nieprawidłowości ze względu na ich rozmiar, zasięg i trwałość, a także ciężar ich skutków przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria.

Organ I instancji, po dokonaniu oględzin fotografii znajdujących się w aktach sprawy wskazał, że zaniedbania w prowadzeniu prawidłowej produkcji rolnej mają charakter kilkuletni, zaś "na zdjęciach udokumentowano zaniedbane rzędy, silnie porastające chwastami bez przeprowadzonych zabiegów agrotechnicznych, co wskazuje na długotrwałe zaniedbania. Skutki niezgodności są więc poważne i dotkliwe w wymiarze ponadprzeciętnym, zachwaszczenie uniemożliwia prawidłowe użytkowanie gruntów jako działek rolnych, a stopień zachwaszczenia wskazuje na długotrwałe zaniedbania, które mają nie jednoroczny, a wieloletni charakter". Zdaniem pełnomocnika stwierdzenie to jest jednak nieprecyzyjne - zaniedbanie wieloletnie może być bowiem równocześnie zaniedbaniem dwuletnim, jak i dotyczącym całego okresu programu. Organy obydwu instancji nie wyjaśniły jednak, co należy rozumieć przez określenie "wieloletni". Uwaga skarżącego jest tym bardziej uzasadniona, że organ I instancji uznał, że zaniedbania określone kodem [...] i [...] dotyczące działki [...] skutkować powinny koniecznością zwrotu przez skarżącego całej pomocy uzyskanej przez niego do tej działki za lata 2011 i 2012, ale już nie za rok 2010.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Obie decyzje wydane w sprawie podlegają uchyleniu.

Na wstępie należy podkreślić, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – odpowiednio: ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej w skrócie: "P.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności).

Wymaga podkreślenia, że Sąd orzekając w niniejszej sprawie, na podstawie art. 153 P.p.s.a. jest związany prawomocnym wyrokiem WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd o związaniu organu administracji i sądu ponownie rozpoznającego sprawę oceną prawną i wskazaniami zawartymi w uzasadnieniu wcześniejszego wyroku. Przepis art. 153 P.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 P.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 P.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się wyrokowi w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania. Naruszenie przez organ administracji publicznej art. 153 P.p.s.a. w razie złożenia skargi powoduje konieczność uchylenia zaskarżonego aktu (czynności).

Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie administracji oraz sądzie, może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. W doktrynie przyjmuje się, że ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ administracji publicznej w przyszłości, ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd i organ, jeżeli ocena prawna wyrażona w tym orzeczeniu nie zostanie uchylona w prawem określonym trybie i jeżeli nie uległy zmianie przepisy prawne stanowiące podstawę oceny w danej sprawie.

Zatem, oceniając zaskarżoną decyzję Sąd pozostaje związany tym, że nieuzasadniony był zarzut braku dokonania prawidłowych pomiarów działek przez organ; skarżący, powołując się na ilość krzewów na działce [...] w istocie nie podważył ustaleń organów, że zgłosił do płatności obszar większy niż wynikał z pomiarów; organy wyjaśniły nieprawidłowości odnośnie działek [...]; organy w oparciu o prawomocne decyzje prawidłowo przyjęły, że w roku 2013 skarżący nie realizował przyjętego wcześniej zobowiązania rolnośrodowiskowego, a zaniedbania oraz odstępstwa były istotne; wyniki kontroli na miejscu zostały przedstawione w protokole z kontroli, który sporządzony przez upoważniony podmiot w przepisanej formie stanowi dokument urzędowy, co powoduje, że organ - w braku przedstawienia dowodów odmiennych - był zobligowany przyjąć za udowodnione to, co stwierdzono w treści dokumentu, a w przedmiotowym przypadku były to wyniki dokonanych pomiarów oraz stwierdzonych nieprawidłowości. Dowody wskazujące na inny stan upraw po przeprowadzeniu kontroli (opinia [...] S.A. z [...] listopada 2014 r.) nie mogły podważać ustaleń dokonanych w innej dacie – w trakcie kontroli. Kwestionowanie raportu na etapie późniejszym, nadto w zakresie kwestii dotyczącej daty jego sporządzenia czy też nieprawidłowego zrozumienia jego treści przez skarżącego było, jak prawidłowo uznał organ, spóźnione. W sprawie mają zastosowanie przepisy rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r.

Nadto Sąd pozostaje związany oceną, że w przypadku ustalenia, że rolnik prowadził działalność rolniczą w ramach zobowiązań rolnośrodowiskowych na mniejszych powierzchniach działek niż deklarowane, tak jak to ustalono w rozpoznawanej sprawie, należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działkach, na których stwierdzono powyższe nieprawidłowości. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Stwierdzenie nieprawidłowości w realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko brak przyznania lub pomniejszenie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

Sąd nałożył na organy obowiązek wnikliwego odniesienia się do stwierdzonej niezgodności i jej wpływu na całość operacji. Sąd zaznaczył, że ma to znaczenie szczególne jeżeli chodzi o trwałość niezgodności w zakresie naruszeń określonych w sprawie symbolami [...]. W tym bowiem wypadku istotne jest ustalenie czy niezgodność jest trwała, co zależy w szczególności od długości okresu, w którym występują jej skutki, lub od możliwości wyeliminowania tych skutków za pomocą racjonalnych środków. Sąd zarzucił, że organ nie omówił jednak dokładnie w uzasadnieniu decyzji ustalonych okoliczności faktycznych sprawy w kontekście przesłanek zwrotu płatności. Nie wyjaśnił przede wszystkim w wystarczający sposób, dlaczego stwierdzone uchybienia w zakresie realizacji programu rolnośrodowiskowego oznaczone jako [...] musiały skutkować tezą, że nie zostały ostatecznie spełnione warunki przyznania płatności rolnośrodowiskowej, a w konsekwencji ustalenia kwoty nienależnie pobranych przez skarżącego płatności. Sąd wskazał na stanowisko skarżącego, że zachwaszczenie w części działek rolnych było związane z pojawieniem się chwastów jednorocznych a skutki możliwe do wyeliminowania za pomocą racjonalnych środków nie miały charakteru trwałego. Nadto Sąd zarzucił, że organ w zaskarżonej decyzji nie wyjaśnił na jakiej podstawie ustalił wysokość nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych odnośnie roku 2011 i 2012 w części dotyczącej działki [...] w zakresie nieprawidłowości określonej kodem [...]. Sąd ocenił, że powołanie się jedynie na załącznik nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. nie pozwala na ocenę, czy dokonane to zostało w sposób prawidłowy, bowiem załącznik nr 7 rozporządzenia z 2013 r. ulegał zmianom.

Sąd zobowiązał organy do sprawdzenia, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, nakazujące dokonać oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i trwałość, ciężar ich skutków przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Sąd wskazał, że wymagają analizy kwestie podnoszone przez pełnomocnika skarżącego, jak w szczególności brak trwałości nieprawidłowości i możliwość usunięcia negatywnych skutków przy użyciu racjonalnych środków. Co istotne, ocenie podlega przy tym zasięg skutków niezgodności na całość operacji, a zatem na wywiązywanie się z pięcioletniego zobowiązania środowiskowego. Po dokonaniu ustaleń w tym zakresie organ miał szczegółowo odnieść się do sposobu wyliczenia kwot do zwrotu odnośnie nieprawidłowości innych niż zmniejszenie powierzchni zadeklarowanych działek rolnych, o ile takie ponownie zostaną przy uwzględnieniu w/w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 ustalone.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organy obu instancji nie wywiązały się z obowiązku nałożonego w prawomocnym wyroku z WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16. Na marginesie Sąd zaznacza, że w międzyczasie Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 15 stycznia 2019 r., I GSK 915/18 oddalił skargę kasacyjną M. K. od wyroku WSA w Poznaniu z 03 lutego 2016 r., III SA/Po 157/15, którym to orzeczeniem WSA oddalił skargę M. K. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z [...] listopada 2014 r. w przedmiocie przyznania w pomniejszonej wysokości płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok.

Wracając do oceny obu decyzji ponownie wydanych w sprawie, dotyczących ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, Sąd stwierdza, że jak wynika z akt sprawy, organ I instancji, po otrzymaniu ww. wyroku wraz z uzasadnieniem w maju 2017 r. nie wykonał żadnej czynności proceduralnej i dopiero po niemal dwóch latach wydał decyzję w sprawie. Pomijając długotrwały brak aktywności organu I instancji w sprawie Sąd podkreśla, że organ I instancji zignorował normatywne uprawnienie strony do brania czynnego udziału w postępowaniu. Zgodnie z art. 10 K.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. W świetle akt sprawy takiego procedowania zabrakło, bez wskazania jakichkolwiek powodów ku temu. Dalej Sąd stwierdza, że organ I instancji wymienił jedynie część spośród obszernych wytycznych z prawomocnego wyroku z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16, tj. wymienił obowiązek dokonania oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i przede wszystkim trwałość, jak również przeanalizowanie zmniejszenia płatności za lata 2011 i 2012 (s. 10 uzasadnienia decyzji), ale nie dokonał nawet tejże oceny. Organ i instancji nie podporządkował się prawomocnemu wyrokowi III SA/Po 753/16, ignorując ustalenia i wytyczne poczynione w uzasadnieniu tego wyroku.

Opisane uchybienia nie zostały w całości wyeliminowane przez organ wyższego stopnia. Także organ wyższego stopnia zignorował uprawnienie strony do brania czynnego udziału w postępowaniu, nie wyjaśniając powodów takiego procedowania. Dalej Sąd stwierdza, że nadal nie została dokonana ocena, czy spełnione zostały przesłanki, o których mowa w art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011, nakazujące dokonać oceny charakteru zaistniałej niezgodności ze względu na ich rozmiar, zasięg i trwałość, ciężar ich skutków przy uwzględnieniu celów, którym miały służyć niespełnione kryteria. Organ nadal nie przeanalizował kwestii podnoszonych przez pełnomocnika skarżącego, takich jak brak trwałości nieprawidłowości i możliwość usunięcia negatywnych skutków przy użyciu racjonalnych środków – do czego został zobowiązany w prawomocnym wyroku z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16. Nie został także oceniony zasięg skutków niezgodności na całość operacji, a zatem na wywiązywanie się z pięcioletniego zobowiązania środowiskowego.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że wytyczne zawarte w prawomocnym wyroku z WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16, nie zostały wykonane. Jest to sytuacja, która w świetle ww. przepisów P.p.s.a. musiała doprowadzić do wyeliminowania z obrotu prawnego obu decyzji wydanych w sprawie.

W związku z powyższym organ zobowiązany będzie do zrealizowania wytycznych zawartych w prawomocnym wyroku WSA w Poznaniu z 13 kwietnia 2017 r., III SA/Po 753/16, zapewniając przy tym możliwość aktywnego udziału w tym postępowaniu strony skarżącej. Podkreślić należy, iż w czasie długotrwałego, ponownego postępowania administracyjnego okoliczność pozbawienia strony prawa do aktywnego uczestnictwa w toku postępowania administracyjnego zarzucana była już przez stronę skarżącą w odwołaniu z dnia [...] kwietnia 2019 r., jak i w skardze do WSA. Jednakże organy w okresie po wydaniu wyroku WSA z dnia 13 kwietnia 2017 r. przejawiły dwa razy procesową aktywność tj. wydając decyzję I instancji, jak i decyzję II instancji.

Mając na uwadze powyższe na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" w zw. z art. 153 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie pierwszym wyroku.

O kosztach postępowania (punkt drugi wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.