Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1448/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-10-04 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 652  Sprawy ubezpieczeń zdrowotnych
Skarżony organ: Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Pawłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska Sędzia WSA Magdalena Maliszewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 października 2021 r. sprawy ze skargi Uniwersytetu [...] w O. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...] w przedmiocie podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. umarza postępowanie administracyjne; 3. zasądza od Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia na rzecz Uniwersytetu [...] w O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2021r., nr [...](dalej ,,zaskarżona decyzja"), Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej ,,Prezes NFZ", ,,Organ") stwierdził, że B. D. (dalej także jako ,,Uczestnik", ,,Ubezpieczony", ,,Wykonawca") podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego od dnia 25 października 2016r. do 30 listopada 2016r. z tytułu zawartej z Uniwersytetem [...] w O. (dalej jako ,,Płatnik"’, ,,Skarżący") umowy cywilnoprawnej z [...] października 2016r.

Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji powołano art. 109 ust. 1,3,4 i 6 w związku z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e) ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 020 r., poz. 1398 ze zm.- dalej "ustawa o świadczeniach").

Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

W dniu 8 października 2020 r. do [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia wpłynął wniosek Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (dalej ,,ZUS", ,,Wnioskodawca") o wydanie decyzji w sprawie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu przez Uczestnika z tytułu wykonywania umowy cywilnoprawnej zawartej z Płatnikiem w okresie od 25 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. W uzasadnieniu wniosku ZUS wskazał, iż w toku kontroli przeprowadzonej u Strony ustalono, że Uczestnik w tym okresie nie został zgłoszony do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy nazwanej umową o dzieło, a uznanej przez ZUS za umowę zlecenia. Wnioskodawca podał również, że Uczestnik w okresie wykonywania przedmiotowej umowy był zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z innego tytułu.

W załączeniu do przedmiotowego wniosku ZUS przedłożył kopię umowy nazwanej umową o dzieło nr [...], zawartej [...] października 2016 r. pomiędzy Uczestnikiem a Skarżącym, której przedmiotem było opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych w terminie od 25 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. ZUS przedłożył również kopię protokołu kontroli przeprowadzonej u Płatnika z [...] kwietnia 2020 r., w którym kwestionuje charakter ww. umowy wraz z kopią aneksu do protokołu kontroli. Wnioskodawca dołączył ponadto kopię zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] kwietnia 2020 r., których treścią Płatnik, nie zgadzając się z ustaleniami protokołu kontroli, wskazał m.in., że w jego ocenie badania i pomiary przeprowadzane na uczelni już ze swej natury mają charakter naukowy, wszak niejednokrotnie przy ich wykonywaniu wykorzystywana jest autorska metodologia opracowana właśnie na potrzeby tych pomiarów tudzież badań. W załączeniu do zastrzeżeń Płatnik składek przedłożył kopię opinii prawnej sporządzonej na zlecenie Izby Wydawców Prasy z siedzibą w W. w przedmiocie zasad stosowania umowy o dzieło (w tym umowy o dzieło autorskie) w ramach działalności wydawnictw prasowych. ZUS dołączył również informację o sposobie rozpatrzenia zastrzeżeń do protokołu kontroli z [...] maja 2020 r. W załączeniu do wniosku Wnioskodawca przedłożył również zastrzeżenia do aneksu do protokołu kontroli z [...] czerwca 2020 r., których treścią Płatnik powtórzył swoje stanowisko dotyczące charakteru prawnego umów o sporządzenie recenzji w sprawie nadania stopnia naukowego lub tytułu naukowego zaprezentowane uprzednio w zastrzeżeniach do protokołu kontroli.

W toku wszczętego postępowania, pismem z 4 stycznia 2021 r., Płatnik wniósł o zawieszenie postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż stanowisko ZUS co do kwalifikacji prawnej zawartych przez Stronę umów w toku prowadzonych postępowań ulega zmianie. Skarżący podał, że w wielu postępowaniach ZUS po ponownej analizie zgromadzonego w aktach kontroli materiału dowodowego oraz po zapoznaniu się z jego stanowiskiem, a także wykonawcy umowy zmienił swoje stanowisko uznając, że zawarte umowy miały charakter umowy o dzieło.

Z uwagi na powyższe, pismem z 12 stycznia 2021 r. Prezes NFZ zwrócił się do ZUS z prośbą o wskazanie, czy podtrzymuje dotychczasowe stanowisko w sprawie oraz czy popiera wniosek z 1 października 2020 r. o wydanie decyzji dotyczącej objęcia Wykonawcy ubezpieczeniem zdrowotnym. W odpowiedzi ZUS, pismem z 20 stycznia 2021 r. podał, że podtrzymuje wnioski z 1 października 2020 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zawarte w protokole kontroli z [...] kwietnia 2020 r. ustalenia dotyczące ubezpieczonych nie są przedmiotem ponownej analizy i ZUS nie prowadzi żadnych czynności zmierzających do ich zmiany.

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Prezes NFZ wskazał, że analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do konkluzji, że zawarta przez Uczestnika z Płatnikiem umowa, której przedmiotem było opracowanie roboczych receptur mieszanek paszowych, z uwagi charakter nosi znamiona umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Jak zauważył Organ, zgodnie z art. 627 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2020r. poz. 1740 ze zm., dalej ,,Kc") w ramach umowy o dzieło przyjmujący zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Wykonanie dzieła polega nie tylko na samym prowadzeniu działalności, ale i na rezultacie. Rezultat ten powinien być z góry już w umowie oznaczony. Osiągnięcie rezultatu musi być przez strony uważane za pewne, a nie jedynie prawdopodobne.

Organ podkreślił, że w umowie strony nie określiły w sposób konkretny i jednoznaczny przedmiotu dzieła, ani nie były w stanie przewidzieć precyzyjnie przedmiotu dzieła, zatem nie sposób mówić, iż określiły dokładny rezultat, który zostałby w drodze ich wykonania osiągnięty. Należy wskazać, że rezultat w postaci dzieła jest zawsze wytworem przyszłej indywidualnej działalności człowieka i może mieć postać materialną bądź niematerialną, dzieło powinno posiadać byt samoistny, niezależny od działania wykonawcy, powinno mieć możliwość oderwania się od jego osoby i uzyskania samodzielnej wartości w obrocie. Takich właściwości nie można przypisać czynnościom stanowiących przedmiot rozpatrywanej w niniejszym postępowaniu umowy. Strony określiły "zadanie", które Uczestnik w ramach przedmiotowej umowy miał wykonać, jednakże nie sposób uznać, aby z tego powodu umowa wykonywana przez w/w na rzecz Strony miała charakter umowy o dzieło. Charakter czynności będących przedmiotem rozpatrywanej umowy cywilnoprawnej sprowadza się do świadczenia usług, nie zaś do powstania dzieła. W ocenie Prezesa NFZ należy bowiem podkreślić, iż zdolność umówionego rezultatu (dzieła) do poddania sprawdzianowi na istnienie wad fizycznych jest ważnym kryterium pozwalającym odróżnić umowę o dzieło od zlecenia starannego dokonania czynności faktycznych. W tym kontekście szczególnego podkreślenia wymaga zdaniem Organu fakt, iż w przedmiotowej umowie nie wskazano jakichkolwiek, szczególnych parametrów dotyczących wykonania usług. Realizacją zobowiązań wynikających z przedmiotowej umowy będzie tutaj wykonywanie pewnych czynności przy zachowaniu staranności, a nie osiągnięcie zamierzonego skutku. W ocenie Organu takie ujęcie przez strony przedmiotu wspomnianej umowy, a następnie opisany powyżej sposób jej realizacji prowadzi do wniosku, że stanowiła ona zaprzeczenie istoty kodeksowej umowy o dzieło, w której podkreśla się swoisty, dostatecznie zindywidualizowany efekt końcowy działalności przyjmującego zamówienie.

Mając na względzie powyższe Organ przyjął zatem, iż wykonanie przez Uczestnika czynności będącej przedmiotem umowy zawartej ze Skarżącym należy traktować nie jako wykonanie dzieła, lecz jako dowody wykonywania określonej pracy w dniu obowiązywania umowy, czyli jako umowę o świadczenie usług, do której mają zastosowanie przepisy dotyczące zlecenia. Tym samym Wykonawca winien podlegać obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania tej umowy cywilnoprawnej i takie też rozstrzygniecie zostało przyjęte w zaskarżonej decyzji.

Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę, zarzucając decyzji :

I. naruszenie prawa procesowego:

1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020r. poz 250 ze zm., dalej ,,Kpa") poprzez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, a w konsekwencji nieustalenie stanu faktycznego sprawy, przejawiającego się:

a) prowadzeniem postępowania jedynie w oparciu o treść kserokopii akt sprawy przekazanych przez inny organ administracji publicznej, podczas gdy kserokopie mogą stanowić dowód wyłącznie w wyjątkowych okolicznościach;

b) brakiem zweryfikowania, czy kserokopie przekazane przez inny organ stanowią wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów (brak zapoznania się z oryginałami dokumentów);

c) brakiem ustalenia, jaki był rzeczywisty zakres postępowania toczącego się przed ZUZ i jakie jest ostateczne stanowisko ww. organu, co do zasadności prowadzenia postępowania;

d) zaniechaniem zapoznania się treścią dzieła stanowiącego przedmiot umowy;

e) brakiem ustalenia zgodnego zamiaru stron umowy, co do jej charakteru prawnego;

f) nieumożliwieniem Skarżącemu wyrażenia stanowiska w przedmiocie toczącego się postępowania na żadnym jego etapie, mimo próśb Skarżącego w tym zakresie (zebranie jedynie częściowego materiału dowodowego);

g) brakiem zapoznania się z treścią raportu NIK oraz brakiem ustalenia rekomendacji Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego tj. nieprzeprowadzeniem wszelkich dowodów, które mogłyby przyczynić się do wyjaśnienia sprawy;

- co w konsekwencji skutkowało błędną interpretacją zawartej pomiędzy Stronami umowy i w konsekwencji przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta została umowa zlecenia, (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

2) art. 8 Kpa, art. 9 Kpa i art.11 Kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób nie pogłębiający zaufania obywateli do organów państwa i zaufania do prawa, przejawiający się:

a) wydaniem merytorycznego rozstrzygnięcia bez zapoznania się przez Organ z oryginałami dokumentów dotyczących sprawy i bez zebrania całokształtu materiału dowodowego;

b) nieumożliwieniu Skarżącemu zapoznania się z aktami sprawy, przedłożenia dodatkowych wniosków dowodowych oraz wyrażenia swojego stanowiska;

c) nieuwzględnieniu okoliczności konkretnej sprawy (prowadzenie postępowania pod z góry założoną tezę);

d) dokonaniem oceny zawartej między stronami umowy bez zapoznania się z wykonanym dziełem, co stanowi szczególnie istotny dowód w zakresie umowy o dzieło;

e) pominięciem stanowiska NIK oraz stanowiska Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego oraz nieuwzględnieniem utrwalonej praktyki w zakresie zawierania umów o dzieło, których przedmiotem jest sporządzenie opinii habilitacyjnej;

f) nadmiernym dążeniem do szybkiego zakończenia postępowania, z pominięciem obowiązku Organu co do wnikliwego i wszechstronnego rozpoznania sprawy (nieuwzględnienie prymatu zasady prawdy materialnej);

- co w konsekwencji skutkowało błędnym przyjęciem, że w niniejszej sprawie zawarta między stronami umowa miała charakter umowy zlecenie (od której nalicza się składki na ubezpieczenie zdrowotne), podczas gdy w istocie umowa ta stanowi umowę o dzieło (od której nie nalicza się składek na ubezpieczenie zdrowotne).

3) art. 107 § 1 pkt 6 Kpa w związku z art. 107 § 3 Kpa w związku z art. 6 Kpa oraz art. 7 Konstytucji RP poprzez nienależyte sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji przejawiające się:

a) brakiem wskazania, jakie cechy przesądzają o charakterze umowy zawartej między stronami;

b) brakiem wskazania, z jakich przyczyn zawarta między stronami umowa nie może mieć charakteru umowy o dzieło, w szczególności brak odniesienia się do samego rezultatu umowy, jaki stanowi opinia habilitacyjna,

c) brakiem odniesienia się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, do konkretnych okoliczności sprawy i konkretnych postanowień umownych (lakoniczność, ogólnikowość uzasadnienia);

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 734 § 1 oraz art. 627 Kc w zw. art. 66 ust. 1 pkt lit. e ustawy świadczeniach, poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niezasadne uznanie, że zawarta między stronami umowa ma charakter umowy do której stosujemy przepisy dotyczące umowy zlecenie, podczas gdy umowa ta stanowi umowę o dzieło (nieobjętą obowiązkową składką na ubezpieczenie zdrowotne) oraz przyjęcie, że B. D. podlegał w okresie od 25 października 2016 r. do 30 listopada 2016 r. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Wskazując na powyższe zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie od Organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. W uzasadnieniu skargi Strona podniosła, że postępowanie w sprawie przeprowadzono jedynie w oparciu o treść kserokopii dokumentów przekazanych organowi przez inny organ administracji publicznej tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. (kserokopie kserokopii). Organ wydający zaskarżoną decyzję nie tylko nie zwrócił się do ZUS o przesłanie mu oryginałów zgromadzonej dokumentacji, niezbędnej do przeprowadzenia przed nim postępowania, ale nawet nie zapoznał się z ich treścią i nie zweryfikował zakresu prowadzonego przez ZUS postępowania. Trudno więc stwierdzić, czy kopie znajdujące się w aktach niniejszej sprawy stanowią w istocie wierne odwzorowanie oryginalnych dokumentów i czy osoba, która je poświadczyła była do tego uprawniona. Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie korzysta z mocy dowodowej oryginału dokumentu. W ocenie Strony prowadzenie ustaleń wyłącznie w oparciu o przekazane przez ZUS informacje jest niedopuszczalne, zwłaszcza zważywszy, że ustalenia te są również przez Skarżącego kwestionowane, a w sprawie nie zapadło merytoryczne rozstrzygnięcie ustalenia te potwierdzające.

Zdaniem Skarżącego Organ nie zapoznał się z kwestionowanym przez siebie dziełem, będącym przedmiotem zawartej umowy, co stanowi rażące naruszenie przepisów postępowania dowodowego. Gdyby się nim zapoznał, z pewnością doszedłby do przekonania, że zawarta między stronami umowa miała charakter umowy o dzieło, nie zaś umowy zlecenie. Wskazuje na to m.in. oznaczony w umowie rezultat, ściśle oznaczony czas trwania, brak stosunku zależności, charakter wynagrodzenia określonego w umowie, indywidualny, twórczy charakter dzieła oraz jego byt samoistny. Dalej Strona podniosła, że w przypadku, gdyby Uczestnik nie wykonał dzieła w postaci receptur mieszanek paszowych, a jedynie czynił starania o ich sporządzenie, wówczas wynagrodzenie nie zostałoby mu wypłacone, niezależnie od okoliczności, czy przy realizacji umowy działał z należytą starannością (wynagrodzenie za rezultat). Dodatkowo należy podkreślić, że charakteru dzieła nie pozbawia jego ewentualna treść, a właściwości sporządzonego dzieła wykluczają możliwość zakwalifikowania tej umowy jako zlecenia.

W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna.

Kwestią sporną w sprawie był charakter prawny umowy, w związku z czym istota sprawy sprowadza się do zweryfikowania treści postanowień umownych i stanowisk stron, a następnie udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowa umowa zawiera essentialia negotii, pozwalające na uznanie jej, za umowę o dzieło czy też stanowi, zgodnie ze stanowiskiem Organu, inny typ umowy - umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kc stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Konsekwencją stanowiska organu było stwierdzenie, że Ubezpieczony podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zawartej umowy. Weryfikacji automatycznie wymagała zatem również i ta konkluzja, stanowiąca istotę rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji.

Podstawę prawną rozstrzygnięcia Organu stanowił m.in. art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 tej ustawy - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniami społecznymi lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które zostały wymienione w tym przepisie. Należą do nich m.in. osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy Kc dotyczące zlecenia lub osoby z nimi współpracujące (lit. e). Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych stwierdza wprost w art. 6 ust. 1 pkt 4 rozdziału 2, regulującego "Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym", że obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są m.in. osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. Brzmienie tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że chodzi tu o tę samą kategorię osób, podlegających ubezpieczeniu społecznemu, a tym samym kwalifikujących się do objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym.

W myśl art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach, za osobę wykonującą pracę na podstawie umowy zlecenia, umowy agencyjnej lub innej umowy o świadczenie usług oraz za osobę z nią współpracującą składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza zamawiający. Wyjaśnienia też wymaga, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w przypadku gdy ubezpieczony uzyskuje przychody z więcej niż jednego tytułu do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego, o którym mowa w art. 66 ust. 1, składka na ubezpieczenie zdrowotne opłacana jest z każdego z tych tytułów odrębnie.

Uznanie, że sporna umowa nie stanowiła umowy o dzieło (art. 627 i nast. Kc), lecz umowę świadczenia usług, do której stosuje się przepisy o zleceniu (art. 750 Kc) oznacza, że Skarżący był obowiązany, jako płatnik składek, do obliczania i pobrania składki z dochodu Ubezpieczonego oraz jej odprowadzenia – na podstawie art. 85 ust. 4 ustawy o świadczeniach.

Zgodnie z art. 627 Kc, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Elementami przedmiotowo istotnymi umowy o dzieło jest określenie dzieła, do którego wykonania zobowiązany jest przyjmujący zamówienie, a także, z uwzględnieniem regulacji art. 628 w zw. z art. 627 Kc, wynagrodzenia, do którego zapłaty zobowiązany jest zamawiający. Umowa o dzieło jest umową o "rezultat usługi". Rezultat, o który umawiają się strony, musi być obiektywnie osiągalny i w konkretnych warunkach pewny. Celem umowy o dzieło nie jest bowiem czynność (samo działanie) lub zaniechanie, które przy zachowaniu określonej staranności prowadzić ma do określonego w umowie rezultatu. Przy umowie o dzieło chodzi o osiągnięcie określonego rezultatu, niezależnie od rodzaju i intensywności świadczonej w tym celu pracy i staranności. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie, w wypadku nieosiągnięcia celu umowy, jest więc odpowiedzialnością za nieosiągnięcie określonego rezultatu, a nie za brak należytej staranności. Przedmiotem umowy o dzieło, w ujęciu Kc, jest więc przyszły, z góry określony, samoistny, materialny lub niematerialny, lecz obiektywnie osiągalny i w danych warunkach pewny rezultat pracy i umiejętności przyjmującego zamówienie, którego charakter nie wyklucza możliwości zastosowania przepisów o rękojmi za wady (por. A. Brzozowski w: System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, wydanie 3, pod red. J. Rajskiego, Wydawnictwo C.H. Beck – Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2011, s. 390-391).

Z kolei, jak stanowi przepis art. 750 Kc, do umów o świadczenie usług, które nie są uregulowane innymi przepisami, stosuje się odpowiednio przepisy o zleceniu. W tej sytuacji ustalenie, że jakaś konkretna umowa i stosunek zobowiązaniowy jest "umową o świadczenie usług, która nie jest regulowana innymi przepisami", pociąga za sobą obowiązek wykonania nakazu z art. 750 Kc, a więc obowiązek odpowiedniego zastosowania przepisów o zleceniu. Przy czym należy wskazać, iż subsumcja zawartej umowy pod przepis art. 750 Kc nie czyni takiej umowy umową zlecenia, w rozumieniu art. 734 Kc (vide: L. Ogiegło w: System prawa prywatnego, Prawo zobowiązań – część szczegółowa, Tom 7, s. 573 i nast.).

Istota umowy zlecenia, w świetle art. 734 Kc i nast., wyraża się w tym, że przyjmujący zlecenie zobowiązuje się do dokonania określonej czynności prawnej dla dającego zlecenie. Umowę zlecenia zalicza się przy tym do zobowiązań tzw. starannego działania, a nie zobowiązań rezultatu. Chociaż sama definicja zakłada dążenie do osiągnięcia określonego rezultatu - dokonania czynności prawnej, jednakże w razie jego nieosiągnięcia, ale jednoczesnego dołożenia wszelkich starań w tym kierunku, przy zachowaniu należytej staranności, zleceniobiorca nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie zobowiązania (tak m.in. K. Kołakowski w: G. Bieniek (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 2006, s. 387; podobnie: M. Nesterowicz w: J. Winiarz (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, t. II, 1989, s. 685). Innymi słowy, odpowiedzialność kontraktowa przyjmującego zlecenie powstanie wówczas, gdy przy wykonaniu zlecenia nie zachował wymaganej staranności, niezależnie od tego, czy oczekiwany przez dającego zlecenie rezultat nastąpił czy nie.

Obszerną analizę cech umowy o dzieło i umowy o świadczenie usług, do której stosuje się odpowiednio przepisy umowy zlecenia, przeprowadził Sąd Najwyższy w wyroku z 4 lipca 2013 r., sygn. akt II UK 402/12 (opubl. www.sn/sites/orzecznictwo): "Umowę o dzieło zdefiniowano w art. 627 Kc jako zobowiązanie do wykonania oznaczonego dzieła za wynagrodzeniem. Starania przyjmującego zamówienie w umowie o dzieło mają doprowadzić w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu, za wynagrodzeniem zależnym od wartości dzieła (art. 628 § 1, art. 629, art. 632 Kc). Umowa o dzieło zakłada swobodę i samodzielność w wykonywaniu dzieła, a jednocześnie nietrwałość stosunku prawnego, gdyż wykonanie dzieła ma charakter jednorazowy i jest zamknięte terminem wykonania. Przyjmuje się przy tym, że rezultat, o który umawiają się strony, musi być z góry określony, mieć samoistny byt oraz być obiektywnie osiągalny i pewny. Wykonanie dzieła najczęściej przybiera postać wytworzenia rzeczy, czy też dokonania zmian w rzeczy już istniejącej (naprawienie, przerobienie, uzupełnienie). Tego rodzaju postacie dzieła są rezultatami materialnymi umowy zawartej między stronami, weryfikowalnymi ze względu na istnienie wady (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 listopada 1999 r., IV CKN 152/00, OSNC 2001 Nr 4, poz. 63). (...) W odróżnieniu od umowy o dzieło, przyjmujący zamówienie w umowie zlecenia (umowie o świadczenie usług) nie bierze więc na siebie ryzyka pomyślnego wyniku spełnianej czynności. Jego odpowiedzialność za właściwe wykonanie umowy oparta jest na zasadzie starannego działania (art. 355 § 1 Kc), podczas gdy odpowiedzialność strony przyjmującej zamówienie w umowie o dzieło niewątpliwie jest odpowiedzialnością za rezultat. W wypadku umowy o dzieło niezbędne jest zatem, aby starania przyjmującego zamówienie doprowadziły w przyszłości do konkretnego, indywidualnie oznaczonego rezultatu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 3 lipca 2012 r., II UK 60/12 - niepublikowane)".

Podsumowując powyższe uwagi, należy stwierdzić, że cechami szczególnymi umowy o dzieło jest jej konkretny, z góry określony rezultat, za którego osiągnięcie przyjmujący zamówienie odpowiada. Ponadto, wynagrodzenie z tytułu tej umowy przysługuje za jej wykonanie w sposób wskazany w umowie, a nie za samo staranne działanie podjęte w celu osiągnięcia określonego rezultatu.

Akceptując powyższe poglądy, Sąd uznał, że stanowisko Organu wyrażone w zaskarżonej decyzji odnośnie charakteru zawartej przez Skarżącego i Uczestnika umowy jest nieprawidłowe.

Przede wszystkim należy stwierdzić, że sporna umowa zakładała osiągnięcie przez Uczestnika postępowania konkretnego rezultatu w postaci opracowania receptur mieszanek paszowych. Nadto jak wynika z pisma z Katedry Drobiarstwa Wydział Bioinżynierii Zwierząt Uniwersytetu [...] w O. (k.57 akt administracyjnych) wykonanie umowy polegało na opracowaniu receptur doświadczalnych mieszanek paszowych o podanej zawartości składników pokarmowych z uwzględnieniem wartości pokarmowej aktualnie stosowanych w wytwórni pasz surowców paszowych. Wykonawca był zobowiązany do wykonania działa osobiście, stosownie do posiadanej wiedzy, umiejętności, możliwości technicznych oraz uprawnień do jego wykonania (§ 3 ust. 1 i § 1 ust. 3 umowy). Wykonanie zatem przedmiotu umowy wymagała wymagało niewątpliwie nie tylko posiadania przez Ubezpieczonego niezbędnej wiedzy ale i umiejętności w jej wykorzystaniu w praktyce poprzez opracowanie wspomnianych receptur. Uczestnik był zobowiązany nadto, w razie takiej konieczności do usunięcia na swój koszt, wad stwierdzonych przy jego odbiorze, w terminie określonym w protokole odbioru (§5 ust. 4 i 5 umowy). Wykonanie przedmiotu umowy przez Uczestnika zostało zaś potwierdzone protokołem odbioru dzieła z dnia [...] grudnia 2016r. a następnie rachunkiem z tej samej daty.

W ocenie Sądu analiza postanowień umowy i istoty świadczenia Uczestnika prowadzi do wniosku, że przedmiot spornej umowy wskazuje na wolę stron zawarcia umowy o dzieło, w rozumieniu w art. 627 Kc. Nie można bowiem uznać, że istotą umowy pozostawało jedynie staranne dążenie Uczestnika do osiągnięcia pewnego, wymiernego rezultatu, odpowiadającego określonym uwarunkowaniom wskazanym w samej treści, jak i dookreślonych w ww. piśmie z Katedry Drobiarstwa. Gdyby bowiem Uczestnik nie sporządził wspomnianych receptur w istocie nie wykonałby umowy. To właśnie nie dążenie do ich opracowania z należytą starannością ale uzyskanie wymiernego wyniku w postaci ich ustalenia było istotą świadczenia Uczestnika na podstawie zawartej umowy. Podsumowując zatem, to określony rezultat, a nie czynności do niego prowadzące, stanowił przedmiot umowy stron, zawartej i ukształtowanej w granicach zakreślonych przez prawo i naturę (właściwość) danego stosunku prawnego.

Wskazać ponadto trzeba, że z art. 645 Kc wynika, że w przypadku umowy o dzieło istotne są często osobiste przymioty wykonawcy i niewątpliwie powierzenie opracowania receptur nastąpiło z uwagi na wiedzę i kompetencje Uczestnika pozwalające mu sprostać postawionym wymaganiom co do ich składu. To właśnie te osobiste cechy Wykonawcy niewątpliwe zadecydowały o tym, że Płatnik zawarł z nim przedmiotową umowę.

Kolejną cechą charakterystyczną umowy o dzieło jest sposób zapłaty, o jakim jest mowa w art. 632 § 1 Kc. Z postanowień spornej umowy wynika, że wynagrodzenie przysługiwało Ubezpieczonemu jedynie za wykonanie dzieła i – co wymaga podkreślenia - było wypłacone dopiero po odbiorze dzieła. Wynagrodzenie to było określone kwotowo. Wynika z tego, że wynagrodzenie przysługiwało Uczestnikowi nie za samo podejmowanie określonych czynności, ale za wytworzenie jednoznacznie określonego rezultatu/dzieła, w postaci opracowanych receptur. Istotnym jest w ocenie Sądu także to, że termin wypłaty wynagrodzenia został uzależniony od odbioru dzieła (§ 6 ust. 4 umowy), co stanowi rozwiązanie typowe dla umowy o dzieło, w ramach której zamawiający nie płaci wynagrodzenia za jej wykonanie, dopóki nie otrzyma rezultatu zgodnego z umową. Postanowienia tego rodzaju nie występują zazwyczaj przy umowie zlecenia.

Podkreślić należy, że samo podjęcie przez Wykonawcę działań zmierzających do opracowania rzeczonych receptur, ale bez ich ostatecznego ustalenia, niezależnie od przyczyn niewykonania dzieła, nie było podstawą do wypłacenia wynagrodzenia. Wykonawca ponosił zatem całkowite i wyłączne ryzyko wykonania dzieła. Tymczasem przy umowie zlecenia zleceniobiorca takiego ryzyka nie ponosi, a wynagrodzenie należy mu się już za samo podejmowanie czynności zmierzających do wytworzenia określonych dokumentów, niezależnie od tego, czy sam wynik prac prowadziłby do powstania oczekiwanego rezultatu. Zleceniobiorcy należy się zwykle wynagrodzenie nawet wówczas, gdy żaden rezultat jego pracy nie został osiągnięty, o ile działał dostatecznie starannie.

Jeszcze innym elementem charakteryzującym umowę o dzieło jest możliwość oceny wykonania umowy z punktu widzenia tego, czy można taką ocenę przeprowadzić pod kątem wystąpienia wad efektu pracy (art. 637 § 1 Kc). Zleceniobiorca nie odpowiada bowiem za wady określonego rezultatu, ale jedynie za należyte staranie przy wykonywaniu czynności. Natomiast w przypadku zamawiającego jako strony umowy o dzieło istotne jest nie tyle, czy wykonawca należycie się starał, ale to czy dzieło w ogóle powstało oraz czy zostało prawidłowo wykonane. Tym samym przeprowadzenie oceny, czy Uczestnik należycie wykonał umowę, opiera się właśnie na ocenie rezultatu jego pracy. Zdaniem Sądu, wszelkie ewentualnie mogące powstać wątpliwości w tej mierze niweluje protokół odbioru dzieła, w którym odbiór dzieła wykonanego zgodnie z umową został potwierdzony.

Powyższe argumenty prowadzą do wniosku, że zamówione opracowania receptur posiadają wszelkie istotne elementy dzieła. Konieczność sprostania wymogom, jakie dla tego typu opracowań wynikają z osiągnięć nauki przesądza nadto o jego oryginalnym i niepowtarzalnym charakterze. Ponadto przedmiotowe receptury, z chwilą ich powstania, istnieją w postaci postrzegalnej, pozwalającej uchwycić istotę osiągniętego rezultatu, gdyż rezultat ten jest konkretny i widoczny, i polega przy tym na wykonaniu konkretnej i jednorazowej pracy, nie ma zaś charakteru pracy ciągłej.

Niezasadny był natomiast zarzut posłużenia się przez organ kserokopiami dokumentów. Jak bowiem stwierdził NSA w wyroku z 14 marca 2013 r., II OSK 2174/11, LEX nr 1340206: "Nieuwierzytelniona kserokopia dokumentu urzędowego nie może korzystać z mocy dowodowej oryginału dokumentu. Nie oznacza to jednak, że kserokopia dokumentu urzędowego nie może być środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym. Różnica w mocy dowodowej polega na tym, że kserokopia właściwie uwierzytelniona korzysta z mocy dokumentu oryginalnego, natomiast brak właściwego uwierzytelnienia powoduje, że taki dokument musi być oceniany w świetle całego materiału dowodowego". Skarżący – jako posiadający oryginał umowy, protokół odbioru i rachunek – mógł skutecznie zakwestionować kopie dokumentów znajdujących się w sprawie, gdyby owe kopie były np. niekompletne czy swą treścią odbiegały od oryginału. Samo jednak podniesienie, iż są to jedynie kopie oryginalnych dokumentów w sytuacji gdy ich wiarygodność nie budzi wątpliwości, a i ich treść też nie jest zaprzeczona przez Stronę, nie przekreśla ich waloru dowodowego w sprawie, który Sąd ocenił w świetle całości zebranego materiału dowodowego.

Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Organ naruszył przepis art. 734 § 1 w związku z art. 750 Kc, poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że łącząca Strony umowa była umową o świadczenie usług, a nie umową o dzieło, w myśl art. 627 Kc, pomimo że istota tej umowy wykazuje wszelkie cechy umowy o dzieło. Doprowadziło to w konsekwencji do naruszenia art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. e ustawy o świadczeniach, polegające na uznaniu, że Uczestnik podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, w związku ze świadczeniem pracy na podstawie spornej umowy. Doszło bowiem do zastosowania tego przepisu prawa materialnego do stanu faktycznego sprawy (subsumcja) w sytuacji gdy stan ten nie odpowiadał stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w tej normie prawnej jak i nie mógł być "podciągnięty" pod hipotezę określoną w tej normy prawnej (por. postanowienie SN z 15 października 2001 r., sygn. akt I CKN 102/99).

Z uwagi na powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 202r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm., dalej ,,Ppsa"), orzekł jak w punkcie 1 sentencji wyroku, uchylając zaskarżoną decyzję. Jako że prowadzenie dalszego postępowania administracyjnego byłoby w przedmiotowej sprawie zbędne, Sąd na podstawie art. 145 § 3 Ppsa umorzył postępowanie administracyjne w sprawie w punkcie 2 sentencji wyroku.

O kosztach postępowania Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 Ppsa w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych ( Dz. U. z 2018r. poz. 265) zasądzając od Prezesa NFZ na rzecz Skarżącego, kwotę 480 zł. tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wpis sądowy nie został w sprawie uiszczony, z uwagi na zwolnienie ustawowe przewidziane w art. 239 § 1 pkt 1 lit. e Ppsa, zgodnie z którym strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Natomiast w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 maja 2016 r. sygn. akt II GPS 2/15 wskazano, że przez sprawę z zakresu ubezpieczeń społecznych należy rozumieć także sprawę z zakresu ubezpieczeń zdrowotnych.

Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów, stosownie do zarządzenia Przewodniczącego Wydziału VI Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 30 sierpnia 2021r. oraz zgodnie z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020r. poz. 374 ze zm.).