Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 3105/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2004-06-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Sędziowie: NSA Krzysztof Ziółkowski Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant: Barbara Kroczak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 14 sierpnia 2001 r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 21 września 2000 r. Nr [...].


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 21 września 2000 r. Nr [...] na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r. Nr 142 poz. 950 ze zm.) pozbawił Z. K. uprawnień kombatanckich przyznanych przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację decyzją z dnia 8 października 1976 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. K. w okresie zaliczonym przez Związek Bojowników o Wolność i Demokrację jako działalność kombatancka, pełnił służbę w organach Milicji Obywatelskiej. Uzyskał on zatem uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej. Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Nadto w decyzji wskazano, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Z. K. wskazał, że służba w Milicji Obywatelskiej była zaliczana do działalności kombatanckiej, a Milicja Obywatelska była służbą zmilitaryzowaną. Skarżący stwierdził, że pełniąc służbę nie brał udziału w akcjach skierowanych przeciwko organizacjom niepodległościowym. Nadto zarzucił on, że w toku postępowania powoływał się na swoje kontakty w czasie wojny z Armią Ludową i Armią Krajową, załączając dowody na te okoliczności.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia14 sierpnia 2001 r. Nr [...], na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz art.138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku z art. 127 § 3 k.p.a. utrzymał w mocy wydaną decyzję.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że Z. K. uzyskał uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944 - 1956 w charakterze uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej w ramach służby w organach Milicji Obywatelskiej, a zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych ponownie stwierdził, że organ administracji w toku postępowania weryfikacyjnego nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu.

Z. K. wniósł skargę na powyższą decyzję do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia. Skarżący wskazał, że służba w Milicji Obywatelskiej, zgodnie z poprzednio obowiązująca ustawą, była zaliczana do działalności kombatanckiej, służba ta była w okresie powojennym bardzo niebezpieczna, gdyż uczestniczył on w walkach z Ukraińską powstańcza Armią i rozbrajaniu niedobitków wojsk niemieckich. Nadto skarżący stwierdził, że od 1943 r. należał do Armii Ludowej i przechowywał w swoim mieszkaniu dwóch żołnierzy angielskich, w 1945r. wstąpił do Armii Krajowej i ostrzegał jej członków o akcjach Urzędu Bezpieczeństwa, a swoją działalność w Armii Krajowej skarżący ujawnił w 1947 r. po aresztowaniu jego dowódcy.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Zgodnie z art. 97 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie k.p.a. zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Art. 1 § l i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej.

Art. 25 ust. 1 i 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego stanowi, że osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów, zachowują te uprawnienia z tym, że pozbawia się uprawnień kombatanckich między innymi osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione wart. 1 ust. 2, wart. 2 oraz wart. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Skarżący nabył uprawnienia kombatanckie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej", a z okoliczności sprawy nie wynikało jego prawo do zachowania uprawnień kombatanckich z tytułu uczestnictwa w Wojnie Domowej w Hiszpanii w latach 1936-1939, bądź pełnienia służby wojskowej z poboru w Wojsku Polskim w okresie od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r. Nie posiada on zatem uprawnień kombatanckich z tego tytułu.

Zgodnie z ustawą z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, uprawnienia kombatanckie przyznaje się w uznaniu szczególnych zasług dla Polski obywateli, którzy walczyli o suwerenność i niepodległość Ojczyzny. nie szczędząc życia i zdrowia na polach walki zbrojnej - w formacjach Wojska Polskiego, armii sojuszniczych, a także w podziemnych organizacjach niepodległościowych i w działalności cywilnej - z narażeniem na represje. Uprawnienia te nie przysługują z tytułu służby w Milicji Obywatelskiej, pełnienie tej służby nie zostało zakwalifikowane jako działalność kombatancka w treści art. 1 - 4 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych okresu powojennego.

Walka z Ukraińską Powstańczą Armią w ramach służby w Milicji Obywatelskiej nie stanowi zgodnie z ustawą podstawy nabycia uprawnień kombatanckich. W myśl art. 1 ust. 2 pkt. 6 cyt. ustawy za działalność kombatancką uznaje się uczestniczenie w walkach w jednostkach Wojska Polskiego oraz zmilitaryzowanych służbach państwowych z oddziałami Ukraińskiej Powstańczej Armii oraz grupami Wehrwolfu. W uchwale z dnia 12 czerwca 2000 r. sygn. akt OSP 5/00. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była zmilitaryzowaną służbą państwową w rozumieniu art. 1 ust. 2 pkt. 6 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. Z przepisów ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r. Nr 4, poz. 16) wynika, że przez militaryzację (zmilitaryzowanie) rozumie się nadanie jednostce organizacyjnej statusu jednostki zmilitaryzowanej w drodze aktu normatywnego. Zgodnie z art. 179 ust. 1 tej ustawy (jednostka organizacyjna staje się jednostką zmilitaryzowaną z dniem objęcia jej militaryzacją. Pojęcia prawne "militaryzacja", "zmilitaryzować" "zmilitaryzowana" wynikają z nadania konkretnym jednostkom statusu jednostki zmilitaryzowanej w prawnie określonym trybie. Użyte wart. 1 ust. 2 pkt 6 tej ustawy określenie "zmilitaryzowane służby państwowe" oznacza zatem służby państwowe. które na podstawie ówczesnych przepisów zostały objęte militaryzacją (zostały zmilitaryzowane). Milicja Obywatelska nie została zmilitaryzowana w drodze aktu normatywnego. Za tym, że ustawowe określenie "w zmilitaryzowanych służbach państwowych" nie obejmuje Milicji Obywatelskiej, przemawia także art. 1 ust. 1 ustawy o kombatantach, który status kombatanta wiąże z działalnością w składzie formacji wojskowych lub organizacji walczących o suwerenność i niepodległość Rzeczypospolitej Polskiej. Natomiast według dekretu PKWN z dnia 7 października 1944 r. o Milicji Obywatelskiej (Dz. U. Nr 7, poz. 33) do zakresu działania Milicji należała ochrona bezpieczeństwa, spokoju i porządku publicznego, dochodzenie i ściganie przestępstw oraz wykonywanie zleceń władz administracyjnych, sądów i prokuratury w zakresie prawem przewidzianym. (vide: ONSA 200111/3).

Zarzuty skargi w tym zakresie są więc bezzasadne.

Skargę należy natomiast uznać za uzasadnioną, w związku z nierozważeniem przez organ administracji okoliczności dotyczących możliwości nabycia przez skarżącego uprawnień na innej podstawie.

Wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organu I instancji pogląd, iż w toku postępowania weryfikacyjnego organ nie jest obowiązany do wyjaśniania istnienia przesłanek nabycia uprawnień kombatanckich z innego tytułu jest błędny. Jeżeli osoba, która uzyskała uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów z tytułu uczestnictwa w latach 1944-1956 w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, mogła je uzyskać także z innego tytułu, organ administracyjny nie może pozbawić jej tych uprawnień bez należytego oraz wszechstronnego wyjaśnienia sprawy w postępowaniu weryfikacyjnym i z pominięciem okoliczności, które wskazują, iż uprawnienia te mogły jej przysługiwać z mocy tego innego tytułu. (vide: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 września 1996 sygn. III ARN 30/96, OSNAP 1997/6/83) Organ administracji winien rozważyć zatem wszelkie wskazywane przez skarżącego podstawy nabycia uprawnień kombatanckich.

Z. K. w toku postępowania administracyjnego powołał się na okoliczności działania w okresie okupacji niemieckiej w Armii Ludowej a następnie w Armii Krajowej i przedkładał dokumenty dotyczące tych faktów.

Zgodnie z art. 1 ust 1 pkt 3 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach i organizacjach, w tym w działających w ramach tych organizacji oddziałach partyzanckich w okresie wojny 1939 - 1945, zaś zgodnie z art. 1 ust 1 pkt 5 tej ustawy za działalność kombatancką uznaje się pełnienie służby w polskich podziemnych formacjach wojskowych lub organizacjach niepodległościowych stawiających sobie za cel niepodległość i suwerenność Rzeczypospolitej. W wydanej decyzji nie dokonano żadnych ustaleń ani oceny prawnej twierdzeń strony odnośnie jej działania w Armii Ludowej i Armii Krajowej.

Postępowanie w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich w oparciu o przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu, jest postępowaniem administracyjnym, w którym stosuje się unormowania kodeksu postępowania administracyjnego. Art. 7 k.p.a. nakazuje organom administracji publicznej w toku postępowania stać na straży praworządności i podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. wynika natomiast obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia przez organ administracji publicznej materiału dowodowego i dążenia do ustalenia prawdy materialnej. Organ administracji pomijając rozpoznanie wskazywanych przez Z. K. podstaw nabycia uprawnień kombatanckich dopuścił się naruszenia powyższych przepisów postępowania w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynik postępowania. Dokonanie ustaleń w tym przedmiocie mogło bowiem prowadzić do stwierdzenia nabycia przez skarżącego uprawnień kombatanckich na innej podstawie niż udział w walkach o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej, co wyłączałoby możliwość pozbawienia skarżącego uprawnień kombatanckich.

Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji winien dokonać ustaleń faktycznych l odnośnie wskazywanych przez skarżącego podstaw nabycia uprawnień kombatanckich i oceny prawnej tych okoliczności.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą na podstawie art. 145 § l pkt l lit c w związku z art. 135 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Sąd nie zawarł w wyroku rozstrzygnięcia opartego na przepisie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, określającego, czy i w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Rozstrzygnięcie takie jest bowiem obligatoryjne tylko w przypadku, gdy zaskarżona decyzja nadaje się z istoty swej do wykonania oraz gdy przepis szczególny nie wyklucza jej wykonalności z mocy samego prawa do czasu prawomocnego rozpatrzenia skargi przez sąd. Tego rodzaju sytuacja zachodzi w przypadku decyzji o pozbawieniu uprawnień kombatanckich, gdyż zgodnie z art. 26 ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego, utrata tych uprawnień następuje dopiero wskutek uprawomocnienia się decyzji. Cechę prawomocności można natomiast przypisać wyłącznie tym decyzjom, które zostały utrzymane w mocy prawomocnym wyrokiem sądu administracyjnego, bądź też tym, które nie zostały zaskarżone do tego sądu z powodu upływu terminu do wniesienia skargi. (vide: wyt;ok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 maja 200 l r., sygn. akt V SA 1095/00' Lex Nr 56605) Skoro zatem zaskarżona decyzja o pozbawieniu uprawnień kombatanckich z mocy samego prawa nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku oddalającego skargę, to orzekanie o możliwości wykonania decyzji w trybie art. 152 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi było bezprzedmiotowe.