Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 680/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2017-02-01 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6181 Zajęcie nieruchomości i wejście na nieruchomość, w tym pod autostradę
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 126 ust. 5
journal: Dz.U. 2014 poz 518
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący WSA Maciej Kobak Sędziowie WSA Krystyna Józefczyk /spr./ WSA Elżbieta Mazur - Selwa Protokolant sekretarz sądowy Filip Róg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 stycznia 2017 r. sprawy ze skargi A. Spółka akcyjna w [....] na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję i decyzję Starosty [...] z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...]; II. zasądza od Wojewody [...] na rzecz strony skarżącej A. w L. kwotę 697, 00 zł /słownie: sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych/ tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi A S.A. z/s w [...], Oddział w [....], dalej "Spółka" jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie czasowego zajęcia nieruchomości.

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że wnioskiem z dnia 8 września 2015 r. Spółka zwróciła się do Starosty [...], który przekazał go następnie wg właściwości Staroście [...], o udostepnienie nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 2470 położona w W., gmina [...], celem wykonania czynności konserwacyjnych na linii wysokiego napięcia 110 kV W. – S. niezbędnych dla zapobieżenia istniejącego stanu niebezpieczeństwa dla życia i zdrowia ludzi w postaci porażenia, a także mienia, w postaci pożaru, poprzez przecinkę drzewostanu – wycięcie albo obcięcie gałęzi drzew i krzewów (podrostów).

Starosta [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. Nr [...] odmówił zezwolenia A S.A. na czasowe zajęcie nieruchomości położonej w W., gmina [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 2470 stanowiącej współwłasność D.L. w udziale 5/12 części oraz jej małoletnich córek G.L. w udziale 7/24 części i K.L. w udziale 7/24 części, celem wykonania czynności konserwacyjnych na linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV poprzez przecinkę drzewostanu.

Od powyższej decyzji odwołanie złożyła A S.A. Oddział [...] kwestionując brak przesłanek do zastosowania trybu postępowania określonego w art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 ze zm., dalej "u.g.n.").

Opisaną na wstępie decyzją Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję organ I instancji działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. Z 2016 r. poz. 23, dalej "k.p.a.") oraz art. 9a u.g.n. Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne poczynione przez organ I instancji, a także uznał za zasadną argumentację prawną wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, bowiem w sprawie nie dopatrzono się ani działania siły wyższej ani nagłej potrzeby zapobieżenia powstania znacznej szkody, które dawałyby podstawę do zobowiązania właścicieli do udostępnienia nieruchomości w trybie art. 126 ust. 1 u.g.n. Organ II instancji przychylił się do stanowiska wyrażonego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 lutego 2009 r. sygn. akt I OSK 301/08, iż podstawą wydania decyzji w trybie art. 126 u.g.n., muszą być takie informacje, które wskazują na potrzebę wyjątkowo szybkiego działania, w celu niedopuszczenia do powstania szkody. Konieczność przycinania stale odrastających gałęzi drzew zbliżających się do linii elektroenergetycznej to czynności powtarzające się, łatwe do przewidzenia, które można i należy przeprowadzić z wyprzedzeniem. Zdaniem organu II instancji wyjątkowy tryb przewidziany w art. 126 ust. 1 nie może służyć do uzyskania przymusowej zgody na wejście w teren w sytuacjach potencjalnych zagrożeń, które łatwo przewidzieć. Potrzeba wejścia na cudzą nieruchomość musi być wykazana przekonującymi dowodami np. ekspertyzami, opinią rzeczoznawcy, dokumentami potwierdzającymi awarię. Takich dowodów w sprawie jednak nie zebrano i dlatego nie można zweryfikować twierdzeń wnioskodawcy o zaistnieniu takich okoliczności, które uzasadniają pilną potrzebę. Wnioskodawca, aby wykonać zamierzone prace konserwacyjne może skorzystać z innego trybu przewidzianego w u.g.n.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie Spółka reprezentowana przez fachowego pełnomocnika zaskarżając ją w całości zarzuciła:

Naruszenie art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego oraz brak wszechstronnej oceny dotychczas zgromadzonego materiału dowodowego, w następstwie czego Organ:

bezpodstawnie przyjął, że nie wystąpiła nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody mimo zbliżenia gałęzi drzew rosnących na trasie linii elektroenergetycznej wysokiego napięcia 110 kV W.-S. na nieruchomości położonej w W., gmina K., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr 2470, do przewodów tej linii na odległość mniejszą niż przewiduje to (dopuszcza) Polska Norma PN-E-05100- 1:1998;

bezpodstawnie przerzucił cały ciężar udowodnienia stanu nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, o której mowa w ust. 1.1 powyżej, na wnioskodawcę.

Naruszenie art. 126 ust. 1 u.g.n. poprzez jego błędną wykładnię, a to wadliwe przyjęcie za Starostą [...], że stan nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody odnosi się wyłącznie do awarii lub katastrofy.

W kontekście pkt 2 w przypadku prawidłowej wykładni powołanego tamże przepisu i przyjęciu zaistnienia pozytywnej przesłanki nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, o której mowa w ust. 1.1. powyżej – naruszenie art. 126 ust. 1 u.g.n. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i odmowę zezwolenia skarżącemu (wnioskodawcy) na czasowe zajęcie nieruchomości celem wykonania czynności konserwacyjnych.

Mając na uwadze podniesione zarzuty Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie także decyzji organu I instancji oraz zasadzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie z przyczyn podniesionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Istota sądowej kontroli administracji publicznej sprowadza się do ustalenia, czy w określonym przypadku jej organy dopuściły się kwalifikowanych naruszeń prawa.

Sąd administracyjny sprawuje swą kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej – art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1066).

Zakres tej kontroli wyznacza natomiast art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 718), stanowiąc, że sąd rozstrzyga w granicach sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 126 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2014 r., poz. 518 ze zm.) w przypadku siły wyższej lub nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, z zastrzeżeniem ust. 5, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej udziela, w drodze decyzji, zezwolenia na czasowe zajęcie nieruchomości, na okres nie dłuższy niż 6 miesięcy, licząc od dnia zajęcia nieruchomości.

Istotą ustawowej przesłanki "nagłej potrzeby zapobieżenia powstaniu znacznej szkody", o jakiej mowa w analizowanym przepisie jest taka nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody. Podstawą wydania takiej decyzji, powinny być wiarygodne informacje potwierdzające konieczność niezwłocznego działania. "Nagłość", o której mowa w cytowanym przepisie powinna pozostawać w związku z koniecznością przeciwdziałania zdarzeniom, które miałyby wpływ na powstanie znacznej szkody.

Chodzi bowiem o możliwość wystąpienia zdarzenia, które może zaistnieć bez wpływu człowieka, jak i w wyniku jego zaniechań, ponieważ szkoda może powstać w każdym momencie, co wymaga odpowiedniej reakcji.

Kluczowe znaczenie dla zaistnienia tej przesłanki ma to, że potrzeba zapobieżenia znacznej szkodzie musi być nagła.

Nie jest dopuszczalne wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie nieruchomości na podstawie art. 126 ust. 1 u.g.n. w przypadku planowanych działań. W orzecznictwie przyjmuje się, że nagła potrzeba, o której mowa wskazuje na sytuację nadzwyczajną jako przyczynę zagrożenia, a mianowicie katastrofy, awarie urządzeń lub sieci itp. Istotą tej przesłanki jest nieprzewidywalna sytuacja lub stan, które nakazują szybkie niezwłoczne działanie w celu zapobieżenia powstaniu znacznej szkody a u podstaw takiego działania winny leżeć wiarygodne informacje, z których wynika potrzeba niezwłocznego działania (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1274/14).

Nagłość, o której mowa w cytowanym przepisie, nie oznacza, że mowa tutaj o sytuacji, gdy ziści się zagrożenie w postaci awarii, wybuchu czy rozszczelnienia.

W wyroku z dnia 4 marca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I OSK 1274/14 Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 126 ust. 1 u.g.n. wskazuje bardziej na profilaktykę celem przeciwdziałania szkodzie i jeżeli jest możliwość przewidzenia negatywnych zdarzeń to należy im przeciwdziałać. Nie budzi wątpliwości, że norma prawna zawarta w art. 126 ust. 1 u.g.n. ma służyć minimalizowaniu powstania znacznej szkody, a więc określonego zagrożenia, które może np. wynikać z możliwości wystąpienia np. awarii, pożaru (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt II A/Go 276/16). Z przepisu art. 126 ust. 5 ustawy wynika, że w przypadku nagłej potrzeby zapobieżenia okolicznościom, o których mowa w ust. 1 co uniemożliwia złożenie wniosku o wydanie decyzji na czasowe zajęcie nieruchomości, właściciel lub użytkownik ma obowiązek jej udostępnienia w celu jej zapobieżenia. Obowiązek jej udostępnienia podlega egzekucji administracyjnej, a podmiot, który zajął tą nieruchomość składa wniosek o wydanie decyzji w terminie 3 dni od zajęcia nieruchomości.

Nagłość, o jakiej mowa w analizowanym przepisie nie oznacza, że chodzi w nim o sytuacje, gdy ziści się już zagrożenie w postaci awarii, wybuchu czy rozszczelnienia. Tego rodzaju zagrożenie nie tyle ma być nieprzewidywalne, co z jego charakteru ma wynikać nagła potrzeba zapobieżenia powstaniu znacznej szkody, przy czym podstawą mają być wiarygodne informacje (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 1274/14). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że przepis art. 126 u.g.n. wskazuje bardziej na element określonej profilaktyki celem przeciwdziałania szkodzie jeżeli istnieje możliwość przewidzenia określonych negatywnych zdarzeń to można i powinno się przeciwdziałać.

Niezależnie bowiem od tego czy mamy do czynienia z nieprzewidywalnym zdarzeniem, czy z przewidywalnym bo wynikającym z nagłej potrzeby, co wymaga uprzednio dokonania pewnej oceny nagłości – "norma prawna zawarta w art. 126 u.g.n. ma służyć minimalizowaniu powstania znacznej szkody, a więc określonego zagrożenia, które np. może wynikać z możliwości wystąpienia awarii, pożaru lub porażenia" (patrz: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt II SA/Go 276/16).

Zarówno siła wyższa jak i możliwa do powstania znaczna szkoda muszą mieć tego rodzaju charakter, że zajęcie nieruchomości w celu zapobieżenia tym okolicznościom będzie związane z realizacją celów publicznych a jednocześnie zaistniała dodatkowa przesłanka, tj. ze względu na nagłość oraz charakter siły wyższej i jej skutków lub grożącej szkody niemożliwe jest oczekiwanie na wydanie decyzji. Już wydanie decyzji zezwalającej na zajęcie jest uzasadnione potrzebą wyjątkowo szybkiego działania (wyrok naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 lutego 2009 r., sygn. akt I OSK 301/08).

Zdaniem Sądu orzekającego w sprawie, organy obu instancji dokonując oceny sprawy w aspekcie przepisu art. 126 u.g.n. wyeksponowały brak "nagłości".

Argumentacja organów, eksponująca pewien czas trwania stanu wzrostu drzew nie ma związku z treścią cytowanego przepisu, należało zweryfikować twierdzenia skarżącego w powiązaniu z treścią przepisu art. 126 u.g.n.

Zauważyć należy, że opisane we wniosku konsekwencje zwarcia są poważne, np. trwałe wyłączenie pracy linii, skutkujące zakłóceniem w prawidłowej pracy Krajowego Systemu Elektroenergetycznego, co może doprowadzić do przerw w dostarczaniu energii elektrycznej, porażenie prądem przez opadający przewód.

Z tych względów należało skargę uwzględnić, przychylając się do jej zarzutów.

Organ prowadząc ponownie postępowanie właściwie oceni zebrane dowody z możliwością ich uzupełnienia a następnie dokona analizy art. 126 ust. 1 u.g.n. uwzględniając stanowisko Sądu.

Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. oraz art. 126 ust. 1 u.g.n. orzeczono jak w sentencji.

O kosztach postępowania orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 P.p.s.a.