Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 193/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2010-04-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c, w związku z art. 135
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 17 ust 5 pkt 2 lit a, art. 17 ust 1, art. 17 ust 5 pkt 1 lit a
journal: Dz.U. 2003 nr 228 poz 2255
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 7 , art. 77 par 1 i art. 80 oraz art. 107 par 3, art. 138 par 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Makowska,, Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Protokolant Krzysztof Chudy, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 kwietnia 2010r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza z dnia [...] r. Nr [...]


UZASADNIENIE

Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. - po rozpoznaniu wniosku J. K. z dnia [...] r. o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy

w związku z opieką nad ojcem J. S. - decyzją z dnia [...] r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpoznaniu odwołania J. K., decyzją z dnia [...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję z dnia

[...] r. i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ

I instancji. Organ II instancji stwierdził, że zachodzi potrzeba uzupełnienia materiału sprawy poprzez uzyskanie oświadczenia strony, że niepodejmowanie pracy spowodowane jest koniecznością sprawowania opieki nad ojcem oraz dowodu rezygnacji ze statusu osoby bezrobotnej. Nadto, organ zwrócił uwagę na przepis art. 10 § 1 k.p.a.

Organ I instancji - po ponownym rozpoznaniu wniosku - decyzją z dnia

[...] r. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkania rodziców i wnioskodawczyni organ II instancji stwierdził, że J. K. nie sprawuje stałej i długotrwałej opieki nad rodzicami, albowiem rodzice takiej opieki nie wymagają, jak też wnioskodawczyni nie zamieszkuje z rodzicami i takiej opieki w konsekwencji nie sprawuje. Niezależnie od powyższego organ I instancji uznał, że stosownie do art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielną przesłanką odmowy świadczenia jest fakt, że osoba, która wymaga opieki (ojciec wnioskodawczyni) pozostaje w związku małżeńskim.

Od powyższej decyzji J. K. wniosła odwołanie. Na skutek rozpoznania odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia

[...] r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do rozpoznania przez organ I instancji.

Organ II instancji, odnosząc się do ustaleń wywiadu środowiskowego stwierdził, że organ I instancji uchybił obowiązkowi z art. 77 § 1 k.p.a, albowiem ustalenia te nie mają swojego odzwierciedlenia w zgromadzonym materiale dowodowym, a w aktach brak jest przedmiotowego wywiadu. Nadto strona nie miała możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów w sprawie (art. 10 k.p.a.). Odnośnie stwierdzenia przez organ I instancji, że w przypadku wnioskodawczyni zachodzi jedna

z negatywnych przesłanek z art. 17 ust. 5 pkt. 2 lit. a cytowanej ustawy organ II instancji wskazał, iż przepis ten nie ma zastosowania w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z koniecznością stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, a taka sytuacja zachodzi w sprawie.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Miejsko-Gminnego Ośrodka

Pomocy Społecznej w C. decyzją z dnia [...] r. numer

[...] na podstawie art. 104 Kpa oraz art. 17, art. 20 ust 1 i ust 2 ustawy

z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2003 r. Nr 228, poz.

2255 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 lipca 2006 r. w sprawie

wysokości świadczeń rodzinnych (Dz.U. Nr 130, poz. 903) odmówił J.

K. świadczenia w formie: 1) świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad ojcem posiadającym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy.

Organ I instancji wskazał, że powodem odmowy jest niespełniony warunek zawarty w art. 17 ust. 5, pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Organ I instancji podkreślił, że zawiadomił stronę o zapoznaniu się z aktami sprawy, strona nie wniosła żadnych uwag do protokołu z dnia [...] r. Ponadto wyjaśnił, że wystąpił do Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej-Departamentu Świadczeń Rodzinnych o interpretację powyższego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych i na podstawie otrzymanej odpowiedzi stwierdził, że świadczenie pielęgnacyjne wnioskodawczyni nie przysługuje.

J. K. wniosła odwołanie od powyższej decyzji.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze działając na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 6 ustawy z kp.a. oraz art. 17 ust. 1, art. 23 ust. 4aa ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992, ze zm.) - po rozpatrzeniu odwołania - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ II instancji, po przedstawieniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, wskazał, że w odwołaniu od decyzji organu I instancji z dnia [...] r. J. K. wniosła o przyznanie jej świadczeń, zgodnie z wnioskiem z dnia [...]r. i wskazała, iż jej rodzice, jako osoby, którym jej pomoc jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania nie mogą być dyskryminowani ze względu na to, iż są

w związku małżeńskim. Natomiast fakt zarejestrowania jej jako osoby bezrobotnej, nieposiadającej prawa do zasiłku, w żadnym wypadku nie pozbawia jej prawa do wnioskowanych świadczeń, po spełnieniu wszystkich innych warunków. Dodatkowo strona zarzuciła organowi I instancji, że nie miała możliwości zapoznania się ze wszystkimi aktami sprawy, gdyż odpowiedź ministerstwa w tej sprawie nie była jej dostępna.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało w uzasadnieniu, że mając na uwadze treść odwołania umożliwiło stronie zapoznanie się ze wszystkimi aktami przedmiotowej sprawy oraz wypowiedzenie się co do zebranych dowodów

i materiałów, z której to możliwości strona skorzystała w dniu [...] r.

Następnie organ II instancji podał, że w myśl art. 17 ust. 1 ustawy

o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce lub ojcu,

2) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964r.

- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,

3) opiekunowi faktycznemu dziecka

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zdaniem organu, z przepisu tego wynika, że aby świadczenie pielęgnacyjne przysługiwało, musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy między koniecznością sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności

z określonymi wyżej wskazaniami lub osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (przyczyna), a niepodejmowaniem lub rezygnacją

z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę sprawującą opiekę (skutek). Powyższe oznacza, że zakres opieki, jaką sprawuje osoba nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności lub orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z określonymi wskazaniami musi być taki, by uniemożliwiał jej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie dochodu i ubezpieczenia społecznego osobie, która sama nie może sobie tego zapewnić (podejmując zatrudnienie), gdyż musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną, w takim stopniu, który uniemożliwia jej zadbanie o własne potrzeby.

Organ II instancji uznał, że w przedmiotowej sprawie zaistniały właśnie wątpliwości, czy J. K. sprawuje opiekę nad swoim ojcem w takim stopniu, który uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

Zgodnie zaś z art. 23 ust. 4a cytowanej ustawy, w przypadku gdy w stosunku do osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wystąpią wątpliwości dotyczące okoliczności, o których mowa

w art. 17, organ właściwy może przeprowadzić wywiad.

Organ odwoławczy podkreślił dalej, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że J. K. jest osobą bezrobotną, niezarejestrowaną

w urzędzie pracy. J. S., ojciec wnioskodawczyni, jest osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Pozostaje on w związku małżeńskim z M. S., która także legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak ustalił organ I instancji podczas wywiadu przeprowadzonego w dniu [...] r. z M. i J. S., nie mają oni problemów z wykonywaniem czynności samoobsługowych, nie wymagają podawania posiłków i leków oraz pomocy w codziennej higienie, nie są osobami leżącymi. Nadto, J. K. nie zamieszkuje z rodzicami, nie sprawuje nad nimi całodobowej opieki. Jej pomoc jest doraźna, polega na sprawowaniu zakupów, opłacaniu rachunków, przynoszeniu obiadu. Powyższe informacje zawarte w wywiadzie zostały potwierdzone podpisem złożonym przez M. S. i J. S..

W aktach sprawy znajduje się także oświadczenie z dnia [...] r. złożone przez drugą córkę – K. Ł., według którego rodzice są osobami zdolnymi do wykonywania czynności samoobsługowych.

Mając na uwadze powyższe ustalenia, organ II instancji stwierdził, że w celu sprawowania opieki nad ojcem J. S. w takim zakresie, w jakim ją sprawuje, J. K. nie musiała rezygnować z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W konsekwencji nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne na ojca. A zatem zaskarżona decyzja organu I instancji wydana została zgodnie z obowiązującym prawem oraz ustalonym stanem faktycznym.

J. K. zaskarżyła powyższą decyzję organu II instancji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji.

Skarżąca uzasadniła, tak jak w poprzednich odwołaniach, że osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jest zdolna do pracy, ale nie pracuje ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym, niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, ma prawo ubiegania się o pomoc i o świadczenie pielęgnacyjne.

Zdaniem strony, rodzice jako osoby, którym jej pomoc jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania nie mogą być dyskryminowani ze względu na to, że pozostają w związku małżeńskim. Natomiast fakt zarejestrowania się jako osoba bezrobotna i to nawet nie posiadająca prawa do zasiłku w żadnym wypadku nie pozbawia jej prawa do świadczeń po spełnieniu wszystkich innych warunków.

Skarżąca zarzuciła, że w dalszym ciągu nie został wyznaczony termin na zapoznanie się z aktami sprawy w organie I instancji, co uniemożliwiło jej dochodzenie skutecznej obrony swoich praw w niniejszej sprawie. Skarżąca wyjaśniła dalej, że miała możliwość zapoznania się z aktami sprawy, lecz nie ze wszystkimi, albowiem odpowiedź ministerstwa (interpretacja) nie była jej udostępniona. Zdaniem strony, powoływanie się na interpretacje przepisów dokonane przez organy administracji, inne niż sądy administracyjne, czy samorządowe kolegia odwoławcze- jest bezzasadne.

J. K. podniosła następnie, że pomimo wytycznych organu II instancji

i spełnienia przez nią wszystkich łącznie warunków do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia organ I instancji, powołując się na nowe fakty i przyczyny, niezasadnie odmawia przyznania świadczenia ze względu na związek małżeński rodziców. Ponadto, pomimo złożenia oświadczenia o opiekowaniu się rodzicami oraz złożenia zaświadczenia o wyrejestrowaniu ze statusu osoby bezrobotnej, organ

I instancji stwierdził w decyzji odmownej, że zgromadzony materiał dowodowy dowodzi, że zrezygnowałam ze statusu osoby bezrobotnej i nie podjęłam pracy, pomijając fakt,

iż dokonałam tego w związku właśnie z wytycznymi organu II instancji.

W ocenie skarżącej, bezsporne jest, że rezygnacja ze statusu osoby bezrobotnej nastąpiła w związku ze sprawowaniem opieki nad rodzicami.

Skarżąca wskazała, że stwierdzenie, że osoby ponad [...] - letnie, które same chodzą i jedzą i które posiadają znaczny stopień niepełnosprawności nie wymagają stałej i osobistej opieki jest w pełni niezrozumiałe.

Podkreśliła także, że pominięto w postępowaniu fakt posiadania przez jej rodziców chorób neurologicznych, psychicznych, w tym bezradności życiowej

i niemożności wypełniania wszelkich ról społecznych przez nich osobiście, w tym także zaników pamięci, które powodują konieczność sprawowania nad nimi osobistej i stałej opieki.

Skarżąca oświadczyła dodatkowo, że nie może odnieść się do treści oświadczeń drugiej córki jej rodziców, albowiem nie wie o jaką osobę chodzi, a opieką nad rodzicami zajmuję się tylko wyłącznie ona sama. Rodzice posiadając znaczny stopień niepełnosprawności, bez względu na przytaczaną przez organ I instancji i organ odwoławczy opinię K. Ł., takiej opieki jednak potrzebują.

Zdaniem strony, poruszanie kwestii braku opieki całodobowej jest niesamowicie niezrozumiałe, bo osoba opiekująca się, inna osoba, także posiada własne życie. Opieka uniemożliwiająca zatrudnienie, zgodnie z przepisami dotyczącymi przedmiotowego świadczenia, nie musi być opieką całodobową.

Skarżąca podała również, że zakres w jakim sprawuje opiekę nad obojgiem rodziców całkowicie wyklucza podjęcie przez nią zatrudnienia i zmusza ją do rezygnacji z jego podejmowania. Wbrew ustaleniom organu I instancji, udzielana rodzicom pomoc nie jest doraźna, a stała, co potwierdziły oświadczenia samych rodziców niejako pominięte w toku wydawania niniejszych decyzji.

W ocenie skarżącej, wydawanie przez organ I instancji, a następnie wielokrotne uchylanie decyzji odmownych pokazuje jak wiele w tej sprawie jest niejasności w dodatku, że odmowy opierano na całkiem innych przesłankach, niż następnie uzasadnienie decyzji uchylających. Natomiast zgodnie z przepisami świadczenie pielęgnacyjne może być więc przyznane nie tylko rodzicom dziecka

z niepełnosprawnością (bez względu na jego wiek), ale także innym krewnym osoby

z niepełnosprawnością pod warunkiem, że ciąży na nich obowiązek alimentacyjny.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie wskazując, że podtrzymuje dotychczas zajmowane stanowisko w sprawie.

Na rozprawie w dniu [...] r. skarżąca złożyła do akt sprawy pisma

tj. oświadczenie J. S. sporządzone dnia [...] r. z potwierdzeniem własnoręczności podpisu J. S. przez Sołtysa Sołectwa K., gmina C. W oświadczeniu tym, J. S. podał, że J. K. opiekuje się nim od [...] r. w sposób ciągły oraz, że nigdy nie składał oświadczenia, iż nie jest mu potrzebna opieka i wykonuje sam wszystkie czynności oraz M. S. sporządzone dnia [...] r. z potwierdzeniem własnoręczności podpisu M. S. przez Sołtysa Sołectwa K., gmina C., o takiej samej treści jak powyżej.

Ponadto, skarżąca oświadczyła na rozprawie do protokołu, że u rodziców jest codziennie, a ojciec miał [...] w [...] r. i obecnie wymaga jeszcze więcej opieki, niż to było dotychczas.

Na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd postanowił uwzględnić wniosek dowodowy skarżącej i zaliczył w poczet materiału dowodowego oświadczenia złożone na rozprawie przez skarżącą.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (§ 2).

Niesporne jest w sprawie, że ojciec skarżącej J. S. na mocy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...]r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności – został zaliczony do osób posiadających znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Również żona J. S. M. S. mocą orzeczenia tego organu z dnia

[...]r. posiada znaczny stopień niepełnosprawności i też wymaga takiej opieki jak mąż.

W rozpoznawanej sprawie organ I instancji decyzją z dnia [...]r. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazując jako podstawę tej decyzji przepis art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003r.

o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Organ odwoławczy ponownie rozpatrując sprawę na skutek odwołania wniesionego przez J. K., utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, jako podstawę prawną decyzji wskazał art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznając, że skarżącej nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, gdyż zakres i forma sprawowanej przez nią opieki nad ojcem J. S. nie powoduje rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Jak z powyższego wynika, przyczyna odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyjęta w decyzji organu odwoławczego jest odmienna od tej, którą ustalił organ I instancji.

W tej sytuacji, organ odwoławczy przyjmując inne ustalenia oraz inną podstawę prawną rozstrzygnięcia (skoro nie powołał w niej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a, a jednocześnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji), naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 15 k.p.a. Powyższa konkluzja wynika z tego, że organ I instancji odmawiając skarżącej przyznania wnioskowanego świadczenia nie kwestionował innych materialno-prawnych przesłanek poza wyłączeniem określonym w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Odwołanie strony skierowane było przeciwko dokonanej decyzją organu

I instancji wykładni powyższego przepisu. Kolegium uchyliło się od rozstrzygnięcia sprawy w kontekście zarzutu odwołania, do którego słowem się nie odniosło. Jednocześnie Kolegium wyeksponowało okoliczności, którymi w ogóle nie zajmował się organ I instancji w zaskarżonej decyzji z dnia [...]r. i wyłącznie te okoliczności uwzględniło dokonując subsumpcji ustalonego przez siebie stanu faktycznego sprawy pod kątem art. 17 ust. 1 tej ustawy (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2010r.). Co prawda, we wcześniejszych decyzjach, które były następnie uchylane przez Kolegium, organ I instancji zajmował się również kwestią zakresu opieki świadczonej przez stronę na rzecz niepełnosprawnego ojca, jednak kwestia ta nie została przez ten organ dostatecznie wyjaśniona, czego dowodem jest treść uzasadnienia decyzji organu I instancji z dnia [...]r.

W zaistniałej sytuacji proceduralnej rzeczą Sądu było zatem odniesienie się do wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak i do kwestii ustaleń organu odwoławczego, bowiem niezbędne jest to dla prawidłowego procedowania przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.

Rozważając kwestię interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.a tej ustawy należy pamiętać, że organy administracji publicznej orzekają według stanu faktycznego sprawy istniejącego w dniu wydania decyzji ostatecznej (z tego powodu organ odwoławczy zobligowany jest do brania pod uwagę zmiany stanu faktycznego zaistniałego po wydaniu decyzji przez organ I instancji) oraz - co do zasady - według stanu prawnego obowiązującego na dzień wydania decyzji ostatecznej.

W dniu wydania decyzji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze art. 17 ust 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych brzmiał - "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu,

2) innym osobom, na których zgodnie z przepisem ustawy z dnia 25 lutego 1964r.- kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9 poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazanymi: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności", zaś art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a stanowił: "Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli: osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim".

Literalne odczytanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a tej ustawy, bez powiązania go z art. 17 ust. 1 i ratio legis zawartej w nim regulacji prowadzi do mylącej wykładni, takiej właśnie jakiej bez głębszej analizy dokonał organ I instancji przyjmując, że zawsze świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim.

Tymczasem, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, które skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, nieuprawniona jest taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a w związku z art. 17 ust. 1 ustawy, w myśl której osoba sprawująca opiekę, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, o którym mowa

w art. 128 k.r.o , nie ma prawa do świadczenia z uwagi na fakt pozostania osoby nad którą sprawuje opiekę w związku małżeńskim (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2001r. I OSK 723/09, wyrok NSA z dnia 26 marca 2010r. I OSK 1699/09, wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2009r. I OSK 723/09, wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2010r I OSK 1105/09)

Podnieść należy, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 18 lipca 2008r. sygn. akt P 27/07 orzekł, iż art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie w jakim uniemożliwia nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wprawdzie wyrok ten odnosi się do treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z dnia 17 października 2008r. (jednakże wywody tam zawarte pozostają nadal aktualne dla właściwej interpretacji zapisów ustawy

o świadczeniach rodzinnych w przedmiocie nabywanych uprawnień do świadczeń pielęgnacyjnych, w tym do właściwego odczytywania ograniczeń wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a tej ustawy. Wprawdzie ten konkretny przepis nie został poddany kontroli Trybunału, jednakże jego wykładnia musi uwzględniać konstytucyjne zasady

w tym wyrażaną w art. 32 ust. 2 Konstytucji zasadę równości.

Trybunał stwierdził mianowicie, że w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych (sprzed nowelizacji) ma miejsce pominięcie legislacyjne, zawężające

w sposób niezgodny z prawem i art. 32 ust. 1 Konstytucji RP krąg osób uprawnionych do nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż ustawodawca pominął możliwość nabycia prawa do świadczenia przez osoby rezygnujące z zatrudnienia, aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym członkiem rodziny, wobec którego osoba taka jest obciążona obowiązkiem alimentacyjnym. Wskazując na znaczenie usankcjonowanego prawnie obowiązku alimentacyjnego Trybunał stanął na stanowisku, że skoro członek rodziny wywiązuje się ze swoich obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta powinna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. W ocenie Trybunału wybranie spośród osób zobowiązanych do alimentacji jedynie rodziców i przyznanie wyłącznie tej grupie prawa do świadczenia narusza konstytucyjną zasadę równości i sprawiedliwości społecznej, pojmowaną nie w aspekcie socjalno - ekonomicznym, lecz odnoszącą się do społecznego poczucia sprawiedliwości, godząc dodatkowo w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Nadto nawiązując do wcześniejszego wyroku z dnia 15 listopada 2006r. sygn. akt P 23/05 Trybunał zwrócił uwagę na okoliczność, iż świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji (materialnej i faktycznej) ale także zdejmuje

z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym

w formach zorganizowanych i zinstytucjonalizowanych. Z uwagi na te oceny zawarte

w wyroku Trybunału z dnia 18 lipca 2008r. (sygn. akt P 27/07) ustawodawca w ostatniej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych poszerzył krąg osób, które nabyły uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na konieczność rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wobec konieczności sprawowania opieki nad innymi osobami poza dziećmi, wobec których zgodnie z przepisami ustawy z dnia

25 lutego 1964r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli osoby te legitymują się m.in. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Szczególnego znaczenia dla interpretacji przepisów, jaka powinna być dokonana w niniejszej sprawie nabiera końcowy fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Wskazano w nim bowiem także, iż stwierdzona została niekonstytucyjność jedynie art. 17 ust. 1 ustawy, gdyż tylko takie ramy kognicji Trybunału zostały zakreślone w rozpoznawanych sprawach, natomiast to do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie ocena skutków tego orzeczenia w konfrontacji z innymi przesłankami określającymi prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym w szczególności zwrócono uwagę na art. 17 ust. 5 pkt 2 lit.a tej ustawy.

Zdaniem Sądu, po wydaniu wyroku TK nie ma wątpliwości co do tego, że na gruncie art. 17 ust. 1 analizowanej ustawy obowiązek opieki nad członkiem rodziny może być wywodzony zarówno z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa

w art. 128 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy jak i z treści art. 23 i art. 27 tego Kodeksu, w świetle których małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc

w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność.

Należy podnieść, że Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu zagadnienie prawne "Czy przepis art. 17 ust. 5 pkt 2

lit.a ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006r.,

Nr 139, poz. 992 ze zm.), w zakresie w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki pozostałym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jest zgodny z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997r. Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm.)?, i sprawa została zarejestrowana pod sygnaturą P38/09.

Sąd rozpoznając niniejszą sprawę miał świadomość przedstawienia powyższego zagadnienia Trybunałowi Konstytucyjnemu i rozważał ewentualność zawieszenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie, lecz doszedł do wniosku, że nie jest to celowe w sytuacji, gdy istnieją inne jeszcze przyczyny, które zostały wyżej opisane, uzasadniające uwzględnienie skargi, a ponadto zawieszenie postępowania w takiej sytuacji jest fakultatywne (art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)

Niezależnie od powyższego w sprawie niniejszej wymaga również wyjaśnienia zakres świadczonej przez skarżącą opieki nad ojcem.

Z przytoczonego wyżej przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że o tym czy osoba niepełnosprawna wymaga opieki innej osoby rozstrzyga właściwy zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności. Wobec powyższego organy administracji publicznej orzekające w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie są uprawnione do badania tej kwestii po raz wtóry i czynienia

w tym zakresie ustaleń, ponieważ związane są orzeczeniem zespołu.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustalając, że "Państwo M. i J. S. nie mają problemów z wykonaniem czynności samoobsługowych, nie wymagają podawania posiłków i leków oraz pomocy

w codziennej higienie, nie są osobami leżącymi", wyszło poza przewidziane ustawą zakres swojej kompetencji w tego typu sprawach.

Organy administracji publicznej władne były natomiast ustalać w jaki sposób skarżąca opiekę tą realizuje, gdyż istotnie - tak jak przyjęło to Kolegium - musi istnieć związek przyczynowy pomiędzy niemożliwością podjęcia lub rezygnację z zatrudnienia, a świadczoną opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Materiał dowodowy dotyczący tej okoliczności zabrany przez organ I instancji nie był jednak w sprawie wystarczający do wysnucia wniosków takich jakie poczynił organ odwoławczy. Przede wszystkim nie rozpytano na tę okoliczność samej skarżącej jako strony postępowania, jednocześnie Kolegium błędnie przyjęło na niekorzyść skarżącej fakt oddzielnego zamieszkania.

Zauważyć w związku z tym trzeba, że w małej miejscowości, a taką jest miejscowość K., odległości dzielące domostwa na ogół są niewielkie i sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną w takiej sytuacji nie zawsze wymaga wspólnego zamieszkania.

W sytuacji gdy organ nie ustalił pełnego obrazu sposobu świadczonej przez skarżącą opieki i pomocy, uznanie braku związku przyczynowego jest co najmniej przedwczesne i narusza art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.,

a w konsekwencji prowadzi do naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.

Wyżej przedstawione naruszenie prawa materialnego, a także uchybienia procesowe, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przemawiały za uchyleniem zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Sąd nie dostrzegł podstaw prawnych uzasadniających wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku na podstawie art. 152 powyższej ustawy.

Rzeczą organu będzie ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem wyżej przedstawionych zapatrywań Sądu w zakresie wykładni prawa materialnego oraz wyczerpujące zebranie materiału dowodowego na okoliczności mające znaczenie dla oceny materialnoprawnych przesłanek świadczenia, o które ubiega się skarżąca.