Wyrok WSA w Rzeszowie, sygn. akt II SA/Rz 537/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Data orzeczenia: 2022-05-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 64e oraz art. 151a § 1
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 75 § 2, art. 136 § 1, art. 138 § 2
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 17 ust. 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Zaborniak /spr./ po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 13 maja 2022 r. sprawy ze sprzeciwu R. S. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

Przedmiotem sprzeciwu R. S. (dalej zwana jako: Skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej zwane jako: Kolegium, SKO, Organ II instancji) z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], uchylająca decyzję Wójta Gminy [...] (dalej zwany jako: Wójt Gminy, Organ I instancji) z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przekazująca sprawę do ponownego rozpatrzenia Organowi I instancji.

Jak wynika z akt sprawy, 15 listopada 2021 r. R. S. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką S. I., która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe, przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lutego 2021 r. nr [...]. W orzeczeniu stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności S. I. nie da się ustalić, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021 r.

W postępowaniu administracyjnym ustalono, że R. S. mieszka z niepełnosprawną matką, nad którą sprawuje opiekę. Opieka ta polega na pomocy w podstawowych czynnościach dnia codziennego, do których należą m.in.: pomoc przy ubieraniu, pomoc w codziennej toalecie, przygotowywanie i podawanie posiłków, sprzątanie, robienie zakupów, umawianie wizyt lekarskich, realizacja recept. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego R. S. wskazała, że jest rolnikiem, jednak z dniem 5 listopada 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania w nim pracy.

W trakcie postępowania ustalono również, że S. I. nie pozostaje w związku małżeńskim, jej rodzice nie żyją. Inna osoba nie ma ustalonego prawa do wcześniejszej emerytury w związku z opieką nad nią, na jej osobę nie jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawa do zasiłku dla opiekuna; na jej osobę inna osoba nie jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką. S. I. nie ma ustalonego prawa do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego; prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. S. I. ma czterech synów i dwie córki. Trzech synów mieszka i pracuje w [...], jeden syn mieszka i pracuje w [...], natomiast córka pobiera rentę i mieszka poza domem rodzinnym.

Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że R. S. (córka) jest jedyną osobą, która może zapewnić opiekę nad matką i faktycznie opiekuje się nią w sposób prawidłowy i rzetelny. S. I. leczy się na [...].

Po tak przeprowadzonym postępowaniu, Wójt Gminy [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] odmówił R. S. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką S. I.

W uzasadnieniu Organ I instancji, po przytoczeniu treści art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 3 pkt 21, 17 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej zwana w skrócie: u.ś.r.) wskazał, że osoba wymagająca opieki posiada ważne orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, w którym wskazano, że ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2021 r., a niepełnosprawność istnienie od: nie da się ustalić. Zdaniem Organu I instancji kwestia ta wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zgodnie z art. 17 ust. 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Organ I instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 wskazał, że zakres art. 17 ust. 1b u.ś.r., w jakim przepis ten różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności uznano za niezgodny z Konstytucją RP, jednak przepis art. 17 u.ś.r. nie został do chwili obecnej znowelizowany, stosownie do sentencji wyroku TK. Podstawową przesłanką, konieczną do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest ustalenie momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, stosownie do przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Wójta Gminy w niniejszej sprawie wymagana przesłanka czasu powstania niepełnosprawności nie została spełniona, gdyż termin ten nie został dookreślony. Zdaniem Organu I instancji, wskazany przepis ustawy nie został automatycznie zniesiony przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego, jak również, do chwili obecnej, ustawodawca nie dokonał jego zmiany czy usunięcia z obowiązującego ustawodawstwa. Ostatnia zmiana w ustawie o świadczeniach rodzinnych wprowadzona w grudniu 2021 r., gdzie w rozdziale 3 dotyczącym świadczeń opiekuńczych nie wprowadzono żadnych zmian. Nadal pozostaje w obrocie prawnym, jako przepis prawa powszechnie obowiązującego, a brak systemu tzw. prawa precedensu, uniemożliwia w opinii Organu, samodzielne rozstrzyganie w ramach jego swobodnej interpretacji na poziomie Organu I instancji, z wyłączeniem respektowania treści ustawy. Wyrok TK stanowi w tym przypadku podstawę działań legislacyjnych zmierzających do jego realizacji, które pozostają poza domeną działania Organu I instancji. Organ I instancji wskazał, że w niniejszej sprawie, uzasadnione jest odniesienie się do komunikatu Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, który w aspekcie przedmiotowego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, został w dniu 23 listopada 2018 r., udostępniony na stronie Ministerstwa - do stosowania przez organy właściwe.

Organ I instancji uznał, Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wskazał, że wykonanie w/w wyroku wymaga podjęcia niezbędnych oraz niezwłocznych działań ustawodawczych prowadzących do przywrócenia równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Ustawodawca ma w tej kwestii pewien margines swobody, powinien uwzględnić możliwości finansowania świadczeń z budżetu państwa oraz uszanować poprawnie nabyte prawa osób, które korzystają obecnie ze świadczeń w zaufaniu do państwa.

Końcowo Wójt Gminy wyjaśnił, że w niniejszej sprawie jedyną negatywną przesłanką do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego R. S. w związku z opieką nad matką S. I. pozostaje brak powstania niepełnosprawności w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1 b u.ś.r.

Od powyższej decyzji R. S. wniosła odwołanie wskazując, że opiekuje się matką od wielu lat, potrzebuje pomocy przez całą dobę w związku z tym nie może podjąć żadnej pracy. Wobec powyższego zwróciła się o przyznanie wnioskowanego świadczenia i pozytywne rozpatrzenie sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania R. S., decyzją z dnia [...] marca 2022 r. nr [...], działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.; dalej zwana w skrócie: K.p.a.) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę Organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia.

Kolegium wskazało, że problem interpretacji przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r. został wyjaśniony przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13, w którym orzekł, iż w zakresie w jakim przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Powyższe oznacza, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Wyrok TK nie spowodował utraty mocy obowiązującej art. 17 ust. 1b u.ś.r., lecz zrodził konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie z wyrokiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu od tej daty wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiającego uzyskanie tego świadczenia.

Organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy [...] niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Organ odwoławczy zaznaczył, że nieprawidłowa wykładnia art. 17 ust. 1b u.ś.r. doprowadziła do wydania decyzji odmownej, co jego zdaniem miało charakter co najmniej przedwczesny.

W dalszej kolejności Kolegium uznało, iż Organ I instancji nie badał istnienia związku skutkowo - przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i jej niepodejmowaniem przez Skarżącą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. SKO zwróciło uwagę na braki dowodowe dotyczące treści złożonych oświadczeń we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiących dowody w sprawie. Kolegium stanęło na stanowisku, że oświadczenia złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznania nie mogą być uznane za dowód, gdyż w aktach sprawy brak jest upoważnienia do działania w imieniu organu dla osób przyjmujących oświadczenia.

Następnie Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do zastosowania przepisu art. 136 K.p.a. z uwagi na konieczność zagwarantowania stronie prawa do dwuinstancyjnego postępowania rozumianego jako prawa do dwukrotnego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o pełny materiał dowodowy.

W sprzeciwie skierowanym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, R. S. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie merytorycznego rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie.

Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 138 § 2 K.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji Organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia, pomimo braku przesłanek do zastosowania w/w przepisu. Zdaniem Skarżącej Organ II instancji powinien wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie.

W odpowiedzi na sprzeciw, SKO w [...] wniosło o jego oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie, a ponadto wskazało, że przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Organowi I instancji może jedynie przyspieszyć załatwienie sprawy a organy pomocy społecznej w sposób bezpośredni będą mogły dokonać uzupełnienia postępowania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje:

Sprzeciw jako w pełni zasadny, został przez Sąd uwzględniony w całości.

Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137).

Zaskarżona do WSA decyzja SKO została wydana na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. dlatego wskazać przyjdzie, iż zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329; zwana dalej w skrócie: P.p.s.a.), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 K.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zakres sądowej kontroli decyzji kasacyjnej ustawodawca określił w art. 64e P.p.s.a. Na jego podstawie sąd rozpoznając sprzeciw od decyzji, ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Instytucja sprzeciwu służy skontrolowaniu przez niezależny i niezawisły sąd administracyjny, czy decyzja kasatoryjna Organu II instancji została oparta na art. 138 § 2 K.p.a., a w rezultacie czy Organ nie nadużył swych uprawnień, uchylając się od obowiązku rozpatrzenia sprawy pod kątem stawianych decyzji Organu I instancji zarzutów. Ten środek sądowej kontroli administracji ma przeciwdziałać zbędnemu przedłużaniu postępowania administracyjnego na skutek wydawania w toku postępowania kolejnych decyzji kasatoryjnych. Sąd nie powinien jednak autorytatywnie wypowiadać się o zagadnieniach merytorycznych związanych ze stosowaniem norm prawa materialnego. W postępowaniu wszczętym ze sprzeciwu, Sąd skupia się na ocenie czy w sprawie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i na którym organie powinien spoczywać obowiązek pełnego ustalenia stanu faktycznego oraz wydania decyzji co do meritum (zob. W. Piątek, Glosa do wyroku WSA w Białymstoku z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. II SA/Bk 940/17, OSP 2019, nr 10, s. 177).

Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 P.p.s.a.). Natomiast w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 P.p.s.a.). Tylko niezaistnienie w sprawie przesłanek wydania decyzji kasacyjnej przez Organ odwoławczy, będzie uprawniać sąd do uwzględnienia sprzeciwu.

Mając na względzie charakter prawny instytucji sprzeciwu, wyraźnie zawężający zakres sądowej kontroli rozstrzygnięć organów administracji, wskazać należy, że w myśl art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, oznacza to, że organ odwoławczy może wydać decyzję kasatoryjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ I instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Wydanie decyzji o jakiej mowa w art. 138 § 2 k.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo i stanowi wyraźny wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy (zob. wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2016 r., sygn. II OSK 2653/14, CBOSA).

Po dokładnym przeanalizowaniu zarzutów sprzeciwu oraz treści wydanej w sprawie decyzji kasacyjnej SKO, przesłanych wraz ze sprzeciwem akt administracyjnych, Sąd doszedł do przekonania, że środek zaskarżenia złożony przez R. S. powinien zostać uwzględniony na podstawie art. 151a § 1 P.p.s.a.

Skontrolowana przez Sąd decyzja kasacyjna została uzasadniona dokonaniem przez Organ I instancji niewłaściwej wykładni wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Kolegium zasadnie zauważyło, że Organ I instancji niesłusznie oparł zaskarżoną decyzję na podstawie przepisu, który w związku z wejściem w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego został uznany za niezgodny z Konstytucją. Niewątpliwie Wójt Gminy [...] odmawiając stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dokonał błędnej wykładni przytoczonej regulacji materialnoprawnej. Sąd stoi na stanowisku, że skutkiem w/w wyroku TK jest zmiana zastosowania przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., będącego przepisem szczególnym w stosunku do art. 17 ust. 1 u.ś.r., który określa ogólne przesłanki do przyznania wnioskowanego świadczenia. Zakresowe wyeliminowanie ograniczeń o charakterze podmiotowym (wieku powstania niepełnosprawności podopiecznych) nie powoduje dysfunkcjonalności ustawy, gdyż możliwe jest odnalezienie w treści art. 17 ustawy i przepisów z nim skorelowanych wszystkich elementów podmiotowych, przedmiotowych i czasowych koniecznych dla zrekonstruowania normy (norm) prawnej określającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest to zatem przypadek tzw. pominięcia prawodawczego, które polega na wskazaniu przez Trybunał braku pewnych treści normatywnych w kontrolowanym przepisie (tak WSA w Rzeszowie w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Rz 1090/19, CBOSA, LEX). Niedokonanie przez ustawodawcę zmiany treści art. 17 ust. 1b u.ś.r. zgodnie ze stanowiskiem TK powoduje, że w tak ukształtowanym stanie prawnym, przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego składanych przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej - wobec wynikającego z tego wyroku wymogu ich równego traktowania bez względu na moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki - organy mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia z wyłączeniem tej części przepisu art. 17 u.ś.r., która z tym dniem została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną (zob. np. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 7 lipca 2020 r. o sygn. II SA/Bd 364/20, LEX, wyrok WSA w Gdańsku z 2 lipca 2020 r., sygn.. III SA/Gd 436/20, LEX, oraz z 25 czerwca 2020 r., sygn. III SA/Gd 519/20, LEX).

W dalszej kolejności Organ odwoławczy wskazał, że Wójt nie badał istnienia związku skutkowo - przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia i jej niepodejmowaniem przez Skarżącą z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Sąd zauważa, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z dnia 15 listopada 2021 r. na stronie 5 w części III Skarżąca oświadczyła, że jest rolnikiem, jednak z dniem 5 listopada 2021 r. zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego albo wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Dodatkowo w oświadczeniu z dnia 11 stycznia 2022 r. wskazała, że w związku z opieką nad matką S. I. nie może podjąć zatrudnienia. Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji wyjaśnił, że jedyną negatywną przesłanką do przyznania Skarżącej wnioskowanego świadczenia jest brak powstania niepełnosprawności w okresie wskazanym w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Zdaniem Sądu, Organ I instancji zbadał zaistnienie związku skutkowo-przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia i jej niepodejmowanie w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Twierdzenia Kolegium o braku zbadania przez organ I instancji związku skutkowo-przyczynowego nie znajdują odzwierciedlenia w materiale dowodowym.

W dalszej kolejności SKO wskazało, że w aktach sprawy brak jest upoważnienia dla osoby przyjmującej oświadczenia strony od organu. Wnosząca sprzeciw podnosi w jego treści, iż w jej sprawie zebrany został wystarczający materiał dowodowy.

SKO zwróciło uwagę na braki dowodowe dotyczące treści złożonych oświadczeń przez Skarżącą, wskazując, że nie mogą być one uznane za dowód, gdyż w aktach sprawy brak jest upoważnienia do działania w imieniu organu dla osób przyjmujących oświadczenia.

Sąd wskazuje, że w myśl art. 75 § 2 K.p.a. jeżeli przepis prawa nie wymaga urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego w drodze zaświadczenia właściwego organu administracji, organ administracji publicznej odbiera od strony, na jej wniosek, oświadczenie złożone pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania. Przepis art. 83 § 3 stosuje się odpowiednio. Z kolei według art. 83 § 3 K.p.a. przed odebraniem zeznania organ administracji publicznej uprzedza świadka o prawie odmowy zeznań i odpowiedzi na pytania oraz o odpowiedzialności za fałszywe zeznania.

Jest prawdą, że warunkiem odpowiedzialności karnej składającego oświadczenie jest, aby przyjmujący zeznanie, działając w zakresie swoich uprawnień, uprzedził zeznającego o odpowiedzialności karnej za fałszywe zeznanie lub odebrał od niego przyrzeczenie (zob. art. 233 § 2 Kodeksu karnego). W toku postępowania przez Organem I instancji wnioskodawczyni składała oświadczenia na podstawie art. 75 § 2 K.p.a. Nie został ujawniony zakres uprawnień osób, które w imieniu w/w Organu te oświadczenia od wnioskodawczyni przyjmowały. SKO dostrzegając ten brak i wskazując go jako przyczynę zastosowania art. 138 § 2 K.p.a., nie wyjaśniło jednak przyczyn dla których nie zastosowało w sprawie art. 136 § 1 tego Kodeksu. Na jego podstawie organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zdaniem Sądu, kwestie których wyjaśnienia od Organu I instancji domagało się Kolegium można było uzupełnić na podstawie tej regulacji, bez konieczności przedłużania procesu poprzez stosowanie art. 138 § 2 K.p.a. Nie stanowiłoby powtórzenia w całości lub w znacznej części postępowania dowodowego skierowanie do Organu odpowiedniego w tych warunkach wezwania (np. nadesłanie brakujących upoważnień). Tego rodzaju czynności dowodowe nie przekraczały możliwości Organu normowanych przepisem art. 136 § 1 K.p.a., a odpowiadałyby postulatom zasady szybkości i prostoty postępowania administracyjnego z art. 12 § 1 i 2 K.p.a., szczególnie istotnym w sprawach dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych.

Reasumując, ponieważ zaskarżona do Sądu decyzja SKO nie tłumaczy przyczyny niezastosowania art. 136 § 1 K.p.a., to miało miejsce istotne naruszenie przez SKO przepisów postępowania administracyjnego w postaci art. 138 § 2 K.p.a. Polegało to na uchyleniu decyzji Wójta Gminy [...] w całości i przekazaniu sprawy do ponownego rozpatrzenia z naruszeniem wymogów przewidzianych w tym przepisie dla decyzji kasacyjnej. Kolegium w uzasadnieniu decyzji kasacyjnej nie wskazało przyczyn braku możliwości zastosowania art. 136 K.p.a., a jedynie wskazało, że w przedmiotowej sprawie nie ma podstaw do zastosowania przepisu art. 136 K.p.a. z uwagi na konieczność zagwarantowania stronie prawa do dwuinstancyjnego postępowania rozumianego jako prawa do dwukrotnego rozstrzygnięcia sprawy w oparciu o pełny materiał dowodowy.

W ocenie Sądu, podstawą uchylenia decyzji Organu I instancji i przekazania sprawy temu Organowi do ponownego rozpoznania mogą być tylko takie uchybienia postępowania administracyjnego, których Organ odwoławczy nie jest w stanie uzupełnić w trybie art. 136 K.p.a. Jeżeli Kolegium mimo zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznało, że należy go jeszcze uzupełnić o dodatkowe dowody, czy oświadczenia, samo mogło podjąć czynności w oparciu o art. 136 K.p.a.

Kolegium ponownie rozpoznając odwołanie powinno uwzględnić dokonaną przez Sąd ocenę prawną swych działań, zważając iż wydanie decyzji, o jakiej mowa w art. 138 § 2 K.p.a. jest dopuszczalne wyjątkowo gdyż stanowi wyłom od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez organ odwoławczy. Braki w postępowaniu dowodowym nie mogą stanowić podstawy do zastosowania art. 138 § 2 K.p.a. w sytuacji, gdy organ odwoławczy ma możliwość skorzystania z art. 136 § 1 K.p.a. Zastosowanie art. 138 § 2 K.p.a. poprzedzone być powinno wykazaniem, że ewentualne postępowanie dowodowe przeprowadzone w oparciu o przepis art. 136 § 1 K.p.a. będzie niewystarczające (tak słusznie NSA w wyroku z dnia 10 listopada 2021 r. o sygn. II OSK 6803/21, Legalis, oraz powołane w nim piśmiennictwo).

Wniesiony sprzeciw z przyczyn wyżej wskazanych okazał się zasadny, co skutkowało jego uwzględnieniem w całości na podstawie art. 64e oraz art. 151a § 1 P.p.s.a.