Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt III SA/Lu 521/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2010-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Joanna Stadnik, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi B. Ł. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] września 2009 r., znak: [...], wydaną z upoważnienia Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy B. Ł., utrzymano w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] czerwca 2009 r., znak: [...], odmawiającą umorzenia należności od niezapłaconych w terminie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy.

Decyzja została wydana w następujących okolicznościach sprawy:

B. Ł. wnioskiem z dnia 6 kwietnia 2009 r. wystąpiła o umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek, a także o rozłożenie należności z tytułu zaległych składek na raty. Wniosek swój uzasadniła faktem, iż ze względu na sytuację finansową nie jest w stanie spłacić całej kwoty zaległości. Zobowiązana podniosła także, iż w okresie prowadzenia działalności gospodarczej opłacała terminowo składki w KRUS, opłacała też terminowo składki za zatrudnianych pracowników, a powstałe zadłużenie wynika z faktu uchylenia przez KRUS decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym rolników. Nadmieniła również, iż działalność gospodarcza została zlikwidowana ze względu na jej nieopłacalność, a obecnie zatrudniona jest w firmie J. M. D. S.A. z dochodami w wysokości 1200,00 zł miesięcznie. Zobowiązana wskazała także, iż mąż prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 12,01 ha a na utrzymaniu posiadają dwie studiujące córki. W toku postępowania skarżąca przedłożyła oświadczenia i dokumenty dotyczące jej sytuacji rodzinnej i finansowej.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. Inspektorat w R. P. odmówił umorzenia odsetek od nieopłaconych w terminie składek. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż fakt uzyskiwania stałych dochodów oraz posiadania majątku w postaci ruchomości oraz nieruchomości, a w związku z tym duże prawdopodobieństwo skutecznego postępowania egzekucyjnego wykluczają istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Zdaniem Zakładu nie wykazano także przesłanek ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności, a w szczególności okoliczności, iż opłacenie składek pociągnie zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanej i jej rodziny.

Od powyższej decyzji B. Ł. złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku podniesiono zarzut nie ustalenia faktycznej sytuacji finansowej rodziny, co doprowadziło do wadliwego przyjęcia, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi zobowiązanej i jej rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem skarżącej Zakład błędnie stwierdził, iż z jej majątku może być przeprowadzone skuteczne postępowanie egzekucyjne gdyż nieruchomości stanowią własność męża.

W toku ponownego badania sprawy organ wezwał zobowiązaną do złożenia wyjaśnień i dokumentów w zakresie jej sytuacji finansowej i rodzinnej. Na podstawie informacji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. ustalono, że B. Ł. nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej.

Na podstawie oświadczeń i dokumentów przedłożonych przez zobowiązaną organ ustalił, iż na dochody rodziny składają się: dopłaty bezpośrednie z gospodarstwa rolnego w wysokości 14.000 zł, dochody roczne z gospodarstwa rolnego w wysokości 19.566,64 zł, pobory zobowiązanej w kwocie 1.200 zł oraz pobory córki zobowiązanej w kwocie 2.300 zł. Na stałe wydatki składają się: zakup nawozów - 4.000 zł (rocznie), zakup paliwa do gospodarstwa - 4.000 zł (rocznie), energia elektryczna - 200 zł miesięcznie, telefon i internet - 200 zł miesięcznie, czesne za studia - 875 zł plus koszty utrzymania w W. - 950 zł, czesne za studia - 575 zł plus zakwaterowanie i dojazdy do L. - 300 zł, koszt dojazdów do pracy - 250 zł, spłata kredytu męża - 1.000 zł, spłata drugiego kredytu - 100 zł, koszt utrzymania rodziny - 750 zł.

W ocenie organu brak jest podstaw do umorzenia należności zobowiązanej ze względu na przesłankę ich nieściągalności, wyrażoną w art. 28 ust. 1 i 2 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585, z późn. zm.). Z analizy zebranego w sprawie materiału wynika, iż zobowiązana posiada stały dochód w postaci wynagrodzenia za pracę oraz jest właścicielką ruchomości w postaci środków transportu. Fakt uzyskiwania dochodu i posiadania majątku w postaci ruchomości, mogących stanowić źródło egzekucji, wykluczają zatem istnienie przesłanki całkowitej nieściągalności, mogącej stanowić podstawę pozytywnego rozpatrzenia wniosku.

W ocenie organu nie są zasadne zarzuty dotyczące możliwości prowadzenia egzekucji. Wprawdzie skarżąca podnosi, iż nieruchomości stanowią odrębną własność jej męża, tym niemniej jednak w stosunku do zobowiązanej może być prowadzona skuteczna egzekucja, osiąga ona bowiem wynagrodzenie w wysokości pozwalającej na zajęcie jego części, jest także właścicielem ruchomości mogących stanowić źródło egzekucji, zatem zarzut zobowiązanej w tym zakresie jest nieuzasadniony.

W dalszej kolejności organ przeanalizował możliwość umorzenia należności skarżącej w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a ustawy oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365; dalej jako: rozporządzenie w sprawie umarzania należności). Przepisy te stwarzają możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, jeżeli przemawia za tym ważny interes osoby zobowiązanej do ich opłacenia.

W ocenie organu wniosek pani B. Ł. oparty został na dyspozycji art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 powołanego rozporządzenia który dotyczy sytuacji, w której zobowiązany nie jest w stanie opłacić należności ponieważ "opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych".

Organ ustalił, iż średni, miesięczny dochód rodziny (z gospodarstwa rolnego - w tym także z udziału męża w wysokości ½ w nieruchomości rolnej, dopłat oraz wynagrodzeń) stanowi kwotę 6.347 zł, wobec czego na osobę w rodzinie przypada kwota 1.586 zł. Organ wskazał przy tym, iż zgodnie z art. 31 § 2 pkt 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego dochody z majątku osobistego małżonków (a zatem także dochody z gospodarstwa rolnego męża zobowiązanej) wchodzą w skład majątku wspólnego. W zestawieniu dochodów ujęto również wynagrodzenie córki zobowiązanej z uwagi na fakt wykazania jej jako osoby przebywającej na utrzymaniu zobowiązanej, oraz uwzględnienia przez zobowiązaną wydatków ponoszonych w związku z kształceniem córki w ogólnym zestawieniu wydatków rodziny. Suma miesięcznych wydatków rodziny stanowi kwotę 5.876 zł i uwzględnia wszystkie wydatki związane z zaspokojeniem podstawowych potrzeb rodziny. Zestawiając zatem wysokość dochodów z wysokością stałych wydatków należy zauważyć, iż zobowiązanej pozostaje w takim przypadku kwota 420 zł miesięcznie, która może być przeznaczona na spłatę zadłużenia. Należy jednak zauważyć, iż wydatki związane z kształceniem - czesne oraz dojazdy do szkoły, ponoszone są tylko w okresie trwania roku szkolnego, przyjmując zatem, iż ponoszone są one maksymalnie przez 10 miesięcy w roku, średnie miesięczne wydatki rodziny zmniejszą się do kwoty 5.585 zł i będą niższe od dochodu o kwotę 760 zł.

Organ zakwestionował wliczanie do wydatków kosztów zakupu nawozów z uwagi na fakt, iż pochodzą one z kredytu bankowego (wykazanego w złożonym wykazie długów), zatem zostały już ujęte w pozycji wydatków odnoszących się do spłaty kredytów. Odliczenie tej kwoty od łącznych wydatków rodziny spowoduje, iż przeciętny miesięczny dochód będzie przewyższał wydatki o kwotę bliską 1.100 zł.

Z powyższych wyliczeń zdaniem organu wynika, iż zobowiązana posiada możliwości spłaty zadłużenia, co prawda nie w sposób jednorazowy, bez pozbawienia jej możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie kwestionując faktu ponoszenia przedstawionych wydatków (poza wydatkami dotyczącymi zakupu nawozów ze środków pozyskanych z kredytu bankowego) należy także stwierdzić, iż fakt spłaty innych zobowiązań (kredytów bankowych) wskazuje w sposób jednoznaczny zarówno na możliwość spłaty zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, jak i na traktowanie w sposób odmienny zobowiązań z tytułu kredytów i zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek, co jest niedopuszczalne.

Na podstawie analizy zgromadzonego materiału nie stwierdzono też istnienia innych okoliczności, mogących stanowić przesłankę do pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanej.

Organ uznał za nieuzasadnione podnoszone przez zobowiązaną argumenty, iż powstanie zaległości spowodowane zostało uchyleniem przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego decyzji o podleganiu ubezpieczeniom społecznym rolników co, jak twierdzi, nie było jej winą. Organ wskazał, iż osoby podlegające ubezpieczeniom społecznym rolników i jednocześnie rozpoczynające prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej mogły pozostać przy tym ubezpieczeniu po spełnieniu warunków określonych w ustawie z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. W dacie rozpoczęcia działalności gospodarczej zobowiązana nie spełniała warunków do objęcia ubezpieczeniami społecznymi rolników ze względu na fakt podlegania, do dnia 1 grudnia 2001 r., obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu zatrudnienia. Mając powyższe na uwadze zobowiązana rozpoczynając prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej winna dokonać zgłoszenia do ubezpieczeń jako osoba prowadząca działalność gospodarczą lub poinformować placówkę KRUS o fakcie rozpoczęcia działalności i okolicznościach mających wpływ (dotychczasowe zatrudnienie) na możliwość wyboru rodzaju ubezpieczenia. Okoliczności powstania zadłużenia nie zostały wywołane nadzwyczajnymi, niezależnymi od woli zobowiązanej zdarzeniami losowymi, którym nie można było przeciwdziałać, a tym samym nie mogą stanowić przesłanki uzasadniającej pozytywne rozpatrzenie wniosku.

Organ wskazał, iż decyzje w sprawach umorzenia należności z tytułu składek oparte są na uznaniu administracyjnym, tj. na konstrukcji prawnej pozwalającej organowi uprawnionemu do podjęcia decyzji na wybór konsekwencji prawnych zaistnienia sytuacji, do której odnosi się dyspozycja normy prawnej. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przesłanki "całkowitej nieściągalności", jak również "ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek", do których odwołują się przepisy zawarte w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych, nie musi prowadzić do pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia sprawy, natomiast rozpatrując wniosek o umorzenie należności z tytułu składek, należy, zgodnie z art. 28 ust. 3b powołanej ustawy, oprócz "ważnego interesu osoby zobowiązanej" uwzględniać także stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zdaniem organu analiza całokształtu zebranego materiału dowodowego prowadzi do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa zobowiązanej pozwala na spłatę zadłużenia, co również sama zobowiązana deklarowała w zakresie dotyczącym części należności (wniosek o rozłożenie na raty lub stwierdzenie zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, iż w przypadku "odebrania" samochodu "nie będę wcale miała możliwości spłacić ciążących na mnie zobowiązań wobec ZUS"). Nie wykazano zatem, aby B. Ł. nie była w stanie opłacić należności z tytułu składek, ponieważ pociągnęłoby to dla niej i jej rodziny zbyt ciężkie skutki

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję z [...] września 2009 r. B. Ł. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości jako naruszającej prawo. Uzasadniając skargę skarżąca podniosła zarzut nieprawidłowego ustalenia dochodów i wydatków jej rodziny. Zdaniem skarżącej dochody jej rodziny wynoszą nie 6.347 zł, lecz 6.297,22 zł miesięcznie. Skarżąca nie zgodziła się z zakwestionowaniem przez organ wydatków ponoszonych przez rodzinę w kwocie 4.000 zł na nawozy. Wbrew twierdzeniom organu nie wszystkie zakupy nawozów są pokrywane z kredytów bankowych, część środków na ten cel stanowią środki własne. Ponadto córka skarżącej, która zamieszkuje w Warszawie, pomimo iż nie płaci czesnego za studia przez cały rok to jednak mieszka tam i pracuje przez cały rok, ponosząc w związku z tym koszty swojego utrzymania. W związku z tym suma wydatków rodziny kształtuje się na poziomie 5.575 zł, a więc różnica pomiędzy przychodami a wydatkami wynosi nie 1.100 zł, jak ustalił organ, lecz 722 zł.

Skarżąca podniosła także zarzut, iż organ nie odniósł się we właściwej formie do złożonego przez nią wniosku o rozłożenie należności z tytułu składek na raty. Organ rozpatrzył wniosek odmownie, udzielając odpowiedzi w formie zawiadomienia, podczas gdy kwestia ta powinna być rozstrzygnięta w formie decyzji administracyjnej, umożliwiającej jej zaskarżenie. Okoliczność ta nie została wzięta pod uwagę przez organ odwoławczy, co oznacza naruszenie art. 7 i art. 77 KPA.

W odpowiedzi na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ w ocenie Sądu organ administracji publicznej nie dopuścił się naruszeń prawa, które uzasadniałyby usunięcie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przesłanki umorzenia składek na ubezpieczenia społeczne określa art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W świetle tego przepisu umorzenie należności z tytułu składek może nastąpić przede wszystkim w przypadku ich całkowitej nieściągalności, przy czym sytuacje kwalifikowane jako całkowita nieściągalność składek określa art. 28 ust. 3 ustawy. Ponadto, z art. 28 ust. 3a ustawy wynika, iż należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w tej sytuacji precyzuje przytaczane wyżej rozporządzenie w sprawie zasad umarzania należności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest już pogląd, podzielany również przez skład orzekający w niniejszej sprawie, iż decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wydawana na podstawie art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych opiera się na uznaniu administracyjnym, co oznacza, że nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, organ może odmówić ich umorzenia (por. dla przykładu wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, LEX nr 368197).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że ustawodawca określając w hipotezie normy prawnej przesłanki (okoliczności) podjęcia przez organ administracji publicznej działania, jednocześnie formułuje dyspozycję tego przepisu w sposób, który pozwala organowi na swobodę wyboru w zakresie tego, czy organ podejmie w ogóle określone działanie, lub w zakresie tego, który spośród dopuszczonych przez ustawodawcę sposobów zachowania (rozstrzygnięcia sprawy) wybierze. Uznanie administracyjne nie oznacza oczywiście dowolności organu. Działając w oparciu o uznanie organ zobligowany jest przede wszystkim do zachowania wszystkich standardów proceduralnych. Ponadto swobodę wyboru rozstrzygnięcia organu ogranicza wyrażona w art. 7 Kodeksu postępowania zasada uwzględniania z urzędu interesu społecznego (publicznego) i słusznego interesu strony. Zasada ta obliguje organ do podjęcia decyzji w sprawie po dokładnym wyważeniu wchodzących w grę konkurujących ze sobą wartości ogólnospołecznych i indywidualnych.

Decyzje administracyjne oparte na uznaniu administracyjnym nie są wyłączone spod kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny, jednakże kontrola ta jest pod pewnymi względami ograniczona. Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sąd administracyjny opiera się wyłącznie na kryterium legalności, czyli zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269, z późn. zm.). Sądowa kontrola decyzji uznaniowych obejmuje przede wszystkim to, czy organ nie wykroczył poza zakres przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania oraz to, czy organ zachował określone prawem wymogi proceduralne. Jeżeli jednak sąd stwierdzi, że działanie organu mieści się w granicach określonych konstrukcją uznania oraz że organ dochował wymogów proceduralnych, nie może objąć kontrolą prawidłowości wyboru przez organ jednej z możliwych opcji rozstrzygnięcia sprawy, jakie daje mu uznanie administracyjne. Wybór rozstrzygnięcia wymyka się bowiem kryteriom prawnym, opierając się na przesłankach celowościowych, rzetelnościowych, gospodarnościowych i innych tego typu determinantach pozaprawnych. Pozaprawne kryteria wyboru rozstrzygnięcia zastosowane w sprawie administracyjnej przez organ nie mogą być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego, sprawowanej – jak wyżej wskazano – wyłącznie pod kątem zgodności z prawem.

Odnosząc powyższe uwagi do decyzji będącej przedmiotem skargi Sąd stwierdza, że organ administracji publicznej odmawiając umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne nie wykroczył poza zakres uznania administracyjnego przyznanego mu przepisem art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, nie uchybił też przepisom postępowania.

W ocenie Sądu rozstrzygnięcie organu administracyjnego opiera się na prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym. Organ w sposób wyczerpujący zgromadził i rozważył cały materiał dowodowy, ustalając stan faktyczny sprawy zgodnie z prawdą. Całość tych rozważań została wyczerpująco przedstawiona w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, a zatem organ spełnił stawiany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wymóg szczególnej dbałości o prawidłowe uzasadnienie decyzji administracyjnej opartej na uznaniu administracyjnym (por. wyrok NSA z 23 października 1998r., I SA/Ka 225/97; Biuletyn Skarbowy 1999, Nr 1, poz. 20). Wnioski, jakie organ wyprowadził z treści materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie są zgodne z logiką i doświadczeniem życiowym, nie wykraczają zatem poza swobodną ocenę dowodów jaką dysponuje organ w postępowaniu administracyjnym (art. 80 KPA). W stanie faktycznym sprawy organ prawidłowo przyjął, iż nie zachodzą przesłanki pozwalające na uznanie, iż w przypadku skarżącej można przyjąć istnienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek, co w świetle art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych otwierałoby możliwość orzekania o umorzeniu tych należności.

Organ prawidłowo przyjął, że w sprawie nie zaistniała całkowita nieściągalność należności, gdyż w niniejszej sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek określonych w art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nie zmieniają tej oceny podnoszone przez skarżącą argumenty odnośnie faktu, iż nieruchomość, na której Zakład podjął bezskutecznie próbę uzyskania zabezpieczenia hipotecznego należności skarżącej, stanowi element majątku osobistego jej męża. Zasadnie organ stwierdził w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że istnieje potencjalna możliwość egzekucji należności z uzyskiwanego przez skarżącą wynagrodzenia lub z przedmiotów majątkowych wchodzących w skład majątku wspólnego skarżącej i jej męża.

W ocenie Sądu nie można również przypisać organowi naruszenia prawa w zakresie, w jakim odmówił umorzenia należności z tytułu ubezpieczeń społecznych w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, pozwalający w uzasadnionych przypadkach na umorzenie należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Również i w tym przypadku decyzja oparta jest na uznaniu administracyjnym, a ponadto użycie przez ustawodawcę klauzuli generalnej (pojęcia nieostrego) w postaci odwołania się do "uzasadnionych przypadków" wskazuje na to, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o przytoczony przepis musi być taktowana jako rozwiązanie zastrzeżone dla sytuacji wyjątkowych, w których egzekwowanie należności zagrażałoby egzystencji zobowiązanego. Takie intencje prawodawcy potwierdza również treść § 3 przytaczanego wyżej rozporządzenia w sprawie zasad umarzania należności. Sformułowany w tym przepisie katalog (niezamknięty) sytuacji pozwalających na umorzenie należności w "uzasadnionych przypadkach" wskazuje, że powinno mieć ono zastosowanie w sytuacjach naprawdę skrajnych, takich jak groźba pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia; przewlekła choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny.

Organ bardzo szczegółowo i wnikliwe przeanalizował cały materiał dowodowy dokumentujący sytuację rodzinną i majątkową skarżącej. Organ uwzględnił, na podstawie informacji i dokumentów przedstawionych przez skarżącą wszystkie dochody i wydatki gospodarstwa domowego. Zasadnie odmówił uwzględnienia w tym wyliczeniu kosztów zakupu nawozów ze względu na to, że zostały pokryte ze środków pochodzących z zaciągniętego kredytu, uwzględnionego pod inną pozycją wydatków. Podniesiony w skardze argument, że tylko część z tych środków pochodziła z kredytu nie został w żaden sposób uwiarygodniony. Niezasadne są także zarzuty dotyczące rozbieżności w zakresie ogólnych dochodów gospodarstwa. Choć skarżąca ma rację, że przy prawidłowym obliczeniu dochodów powoływanych przez organ powinno to dać kwotę 6297 zł, a nie jak przyjął organ 6347 zł, jest to jednak na tyle nikły błąd rachunkowy, że nie może podważać prawidłowości całokształtu oceny sytuacji finansowej skarżącej.

Dokonana przez organ analiza sytuacji majątkowej i rodzinnej gospodarstwa domowego skarżącej nie pozwala na postawienie zarzutu co do błędnej konkluzji, iż nie zachodziły wyżej wspomniane nadzwyczajne okoliczności, które przemawiałyby za umorzeniem należności, a zatem na odstąpienie od podstawowej zasady regulowania należności z tytułu składek. Regulowanie należności, rozłożonych na raty, stanowi niewątpliwie pewne obciążenie dla budżetu domowego skarżącego i jego rodziny, biorąc jednak pod uwagę relatywnie wysokie dochody gospodarstwa domowego, obciążenie to nie może być uznane za nadmierne.

Wskazać przy tym trzeba, że nadanie treści pojęciu "uzasadnionego przypadku" w odniesieniu do konkretnej, indywidualnej sytuacji musi uwzględniać nie tylko interes zobowiązanego z tytułu składek, ale również interes publiczny. W tym kontekście trzeba stwierdzić, że nadmiernie szerokie stosowanie instytucji umorzenia składek, wobec ich powszechności mogłoby spowodować zagrożenie dla stabilności finansowania systemu ubezpieczeń społecznych w kraju, jak powszechnie wiadomo, stale borykającego się z niedoborem środków.

W tej sytuacji nie można przyjąć, aby organ odmawiając zaskarżoną decyzją umorzenia należności z tytułu składek wykroczył poza zakres przyznanej mu swobody oceny sytuacji i wyboru rozstrzygnięcia.

Należy dodatkowo podkreślić, że odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne nie jest tożsama z sytuacją, w której zostanie wszczęta egzekucja tych należności prowadzona w sposób zagrażający bytowym interesom skarżącej. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w trybie której prowadzona byłaby ewentualna egzekucja należności zawiera cały szereg ograniczeń mających na celu ochronę zobowiązanego przed egzekwowaniem świadczeń w sposób zagrażający zaspokojeniu jego podstawowych potrzeb życiowych. Skarżąca musi być jednak świadoma, że tak jak na każdej osobie pracującej czy prowadzącej działalność gospodarczą ciążył na niej obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne. Wzgląd na zasadę sprawiedliwości społecznej wymaga ponoszenia odpowiedzialności za powstałe z tego tytułu zadłużenie. Od odpowiedzialności tej mogą zwolnić tylko nadzwyczajne okoliczności, które, jak słusznie zdaniem Sądu wykazał Zakład Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji skarżącej nie zachodzą. Oczywiście ewentualna zmiana sytuacji rodzinnej i finansowej skarżącej może stanowić podstawę odmiennego orzeczenia w sprawie umorzenia należności. Skarżąca może zatem składać kolejne wnioski o umorzenie należności, pod warunkiem, że będą one uzasadnione zmianami w zakresie jej sytuacji majątkowej.

Odnosząc się do innych argumentów podnoszonych przez skarżącą należy po pierwsze stwierdzić, że nie mają żadnego znaczenia w niniejszej sprawie okoliczności związane z powstaniem zadłużenia, powinny być one kwestionowane w odrębnym postępowaniu, rozstrzyganym odrębną decyzją, dla której kontroli właściwy jest sąd powszechny, a nie sąd administracyjny, którego właściwość w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych jest ograniczona (art. 83 ust. 2 i ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest kwestia umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i tylko tego dotyczyć może kontrola sądu administracyjnego sprawowana w granicach sprawy.

Z tych samych względów pozostają poza zakresem badania sądu w niniejszej sprawie argumenty dotyczące właściwej formy rozpoznania wniosku o rozłożenie należności na raty. Należy zauważyć, że wprawdzie skarżąca w jednym piśmie złożyła wniosek o odroczenie i rozłożenie należności na raty oraz o częściowe umorzenie składek w postaci odsetek za zwłokę, to jednak są to odrębne kwestie rozstrzygane na podstawie różnych przepisów (art. 29 i art. 28 ustawy systemowej). Zaskarżona decyzja dotyczy odmowy umorzenia należności i tylko ta kwestia jest objęta zakresem kontroli sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Sprawa rozłożenia należności na raty powinna być przedmiotem odrębnej sprawy. Należy przy tym zwrócić uwagę, że wniosek o rozłożenie należności z tytułu zaległych składek na raty został rozpatrzony odmownie, o czym poinformowano skarżącą zawiadomieniem o odmowie udzielenia ulgi z dnia [...] czerwca 2009 r. Jeżeli skarżąc kwestionuje formę załatwienia jej wniosku i uważa, że powinna w tej sprawie zostać wydana decyzja administracyjna, powinna, po wyczerpaniu środków przysługujących w postępowaniu administracyjnym, wnieść ewentualną skargę na bezczynność organu w zakresie rozpoznania wniosku o rozłożenie należności na raty. Należy jednak jeszcze raz podkreślić, że kwestia ta nie może być badana w sprawie dotyczącej odmowy umorzenia należności, ze względu na odrębny charakter przedmiotów orzekania.

Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.) orzeczono jak w sentencji.