Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1026/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2017-10-18 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6340 Potwierdzenie represji
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Maciej Busz WSA Józef Maleszewski Protokolant st.sekr.sąd. Agata Tyll-Szeligowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 października 2017 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego S. S. kwotę [...]zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

Sygn. akt IV SA/Po [...]

Uzasadnienie

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 22 lutego 2017r. Nr [...] [...] odmówił potwierdzenia J. S. (dalej przywoływany jako: "Skarżący") statusu działacza opozycji antykomunistycznej na podstawie przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm., dalej przywoływana jako: "u.d.o.a.").

Skarżący nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Składając wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazał, że powinien otrzymać status działacza opozycji.

Decyzją z dnia 27 marca 2017r. Nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 23, dalej przywoływany jako: "K.p.a."), na podstawie art. 5 ust 1 w związku z art. 2 oraz art. 3 pkt 3 lit. a i d u.d.o.a., utrzymał w mocy decyzję z dnia 22 lutego 2017 r. Nr [...] [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Organ wskazał, iż zgodnie z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 693 z późn. zm.) status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci N. - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko N. [...], iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 cytowanej ustawy.

Skarżący przedłożył decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej z dnia 16.09.2016 r. w której stwierdzono, że S. S. nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwach Instytutu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez stronę lub przy jej udziale w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Organ przyjął jednocześnie, iż powyższa decyzja Prezesa IPN nie potwierdza, iż Skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 i 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. u.d.o.a.

Na podstawie zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego Szef Urzędu potwierdził, że wnioskodawca nie był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu przepisów u.d.o.a.

Organ uznał, iż informacja z dokumentacji wynika, że wnioskodawca pracował w zmilitaryzowanym Okręgowym zakładzie transportu i Maszyn Drogowych w Z. G.. Z dniem 1.03.1982r. został z nim rozwiązany stosunek pracy, w związku z likwidacją etatów, choć w ocenie skarżącego w archiwum w Ś. znajduje się świadectwo pracy nr [...] o innym sposobie rozwiązania umowy (porozumienie między zakładami pracy). Wnioskodawca przedłożył oświadczenie świadka R. W., który w swym piśmie wskazuje, że zwolnienie wnioskodawcy na początku 1982r. w ich zakładzie pracy prawdopodobnie związane było z udziałem w strajku, działalnością w związkach zawodowych, czy z odmówieniem współpracy z władzami. Wnioskodawca załączył również wniosek Prezesa Stowarzyszenia Represjonowanych w Stanie Wojennym w Z. G. z dnia 23.10.2015r. skierowany do IPN Oddział w P. w sprawie nadania odznaczenia Krzyża Wolności i Solidarności. W treści wniosku wskazano, iż zwolnienie strony z pracy w lutym 1982r. nie może być traktowane inaczej niż zwolnienie z przyczyn politycznych. W aktach znajduje się również kopia legitymacji członka NSZZ Solidarność, legitymacja Stowarzyszenia Osób Represjonowanych w Stanie Wojennym oraz legitymacja nadania odznaczenia Krzyż Pamiątkowy "Semper Fidelis". Zainteresowany załączył oświadczenie J. B. z dnia 1.03.2017r. dotyczące współpracy w latach 1980-1981 z W. B., internowanym w stanie wojennym. Prowadząc postępowania dowodowe organ zwrócił się w dniu 12.12.2016r. do Archiwum Komisji Krajowej NSZZ Solidarność, Europejskiego Centrum Solidarności, Archiwum Państwowego w Z. G. oraz w dniu 9.11.2016r. do IPN o udostępnienie informacji odnośnie działalności wnioskodawcy. W żadnej instytucji nie odnaleziono dokumentów dotyczących jego działalności.

Skargę na powyższą decyzję nie zgadzając się z jej rozstrzygnięciem wniósł S. S.. Skarżący nie zgodził się, że zwolnienie go z pracy nie nastąpiło w wyniku wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym. Złożył pisemne wyjaśnienia świadków potwierdzające tą okoliczność.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."), wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).

W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja rozstrzygająca w sprawie została wydana z naruszeniem prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Z udzielonych w toku postępowania przez skarżącego wyjaśnień wynika, że ubiegał się o potwierdzenie statusu osoby represjonowanej w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a powołanej ustawy i ta kwestia jest przedmiotem sporu.

W myśl normy zawartej w art. 3 pkt 1 lit. a u.d.o.a., osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. przebywała w więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.

Z kolei art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a. stanowi, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym została z nią rozwiązana umowa o pracę. Przenosząc powyższe na grunt tej sprawy wskazać należy, iż analizy wystąpienia przesłanek warunkujących przyznanie skarżącemu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej należało dokonywać w oparciu o treść normy wyrażonej w art. 3 pkt 3 lit. a i d u.d.o.a. Jednakże organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rzeczą Sądu nie jest dokonywanie ustaleń faktycznych za organy administracji publicznej. Ocena materiału dowodowego dokonana przez organ musi być wyczerpująca i winna odnosić się do wszystkich istotnych okoliczności podnoszonych przez stronę postępowania. Organ winien wskazać, którym dowodom przyznaje moc dowodową, a którym odmawia wiarygodności i z jakich przyczyn. Artykuł 77 kpa nakłada na organ administracji obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego obejmującego wszystkie jego części składowe, wszystkie środki dowodowe. Oznacza to, że organ administracyjny jest obowiązany z urzędu przeprowadzić dowody służące ustaleniu stanu faktycznego sprawy i podjąć wszelkie kroki niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania zgodnej z prawem decyzji. Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art.80 kpa), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art.77 § 1 kpa), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonującej treści (art.7 kpa). Z akt sprawy nie wynika, aby postępowanie dowodowe było przeprowadzone w sposób wyczerpujący. Organ II instancji rozpoznając sprawę na nowo winien uzupełnić postępowanie o przedłożoną ocenę zeznań świadków R. W. i J. B. na okoliczność zwolnienia skarżącego z pracy. Nadto winien wyjaśnić, czy skarżący był zatrzymywany, przesłuchiwany i poddawany rewizjom, czy przeprowadzane były z nim rozmowy ostrzegawcze. Dokonując analizy wystąpienia przesłanki z art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., organ winien wziąć pod uwagę dwa elementy tej normy, które muszą wystąpić łącznie, aby można było przyjąć, że mamy do czynienia z osobą represjonowaną z powodów politycznych. Są to po pierwsze: udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a po wtóre: w związku z tym została z taką osobą rozwiązana umowa o pracę.

Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, której przepisy legły u podstaw wydania zaskarżonej decyzji wskazuje się, iż jej celem jest przyznanie szczególnego statusu działaczom opozycji i osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956-1989 w działalność antykomunistyczną. Ma to być wyrazem docenienia wyjątkowej roli tych osób w procesie odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności. Potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych winno być stosownymi dokumentami: honorową odznaką oraz legitymacją działacza opozycji lub osoby represjonowanej. Przewiduje to pierwszeństwo w przyznaniu tym osobom pomocy socjalnej oraz stworzenia wyraźnej podstawę do udzielenia pomocy w zakresie udogodnień komunikacyjnych, świadczeń mieszkaniowych, kulturalnych, zdrowotnych i oświatowych realizowanych przez samorząd terytorialny.

Nie powinno jednocześnie budzić wątpliwości, że owo angażowanie się w działalność antykomunistyczną mogło przybierać różne formy, zaś pojęcie udziału w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym, etc., jako że wystąpienie takie z natury swojej jest pewnym procesem, czego organ rozważając tę sprawę w ogóle nie poddał pod rozwagę. Organ w swoich rozważaniach ograniczył się jedynie do stwierdzenia, że skarżący w wystąpieniu wolnościowym udziału nie brał, nie pogłębiając tego zagadnienia.

W tym zakresie zatem uznać należy, że postepowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób niepełny, zaś materiał zgromadzony oceniony w sposób dowolny.

Drugim niezbędnym elementem z art. 3 pkt 1 lit. d. u.d.o.a., aby można było uznać wnioskodawcę za osobę represjonowaną, jest wykazanie związku między udziałem w wystąpieniu wolnościowym, rozumianym jako proces, w skład którego także wchodzą przygotowania, czy działalność informacyjna, a rozwiązaniem z taką osobą umowy o pracę.

Do rozwiązania umowy może dojść zarówno wtedy, gdy obie strony stosunku pracy, czyli pracodawca i pracownik, podejmą taką decyzję (porozumienie stron), jak i gdy tylko jedna ze stron chce zakończenia stosunku pracy i składa drugiej stronie stosowne oświadczenie woli (wypowiedzenie umowy, rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia). Rozwiązanie umowy o pracę może być także wynikiem zdarzenia prawnego powodującego ustanie stosunku pracy z mocy prawa (upływ czasu, wykonanie określonej pracy, wygaśnięcie umowy).

Jak wynika z akt sprawy, ze świadectwa pracy stosunek pracy ze skarżącym został rozwiązany w związku z likwidacją etatów. Natomiast skarżący podaje, że w Archiwum w Ś. znajduje się świadectwo pracy nr [...] o innym sposobie rozwiązania umowy. W ocenie Sądu niewystarczająco organ zbadał związek, jaki zachodził pomiędzy rozwiązaniem umowy o pracę a działalnością skarżącego, szczególnie wobec wyjaśnień skarżącego i świadków, arbitralnie przyjmując, iż w sprawie nie zachodzi okoliczność zawarta w art. 3 pkt 3 lit. d u.d.o.a. W tym miejscu Sąd ponownie nawiąże do dat, które ustawodawca wyznaczył, jako granice dla badania, czy mamy do czynienia z działaczem opozycji antykomunistycznej lub osobą represjonowaną z powodów politycznych, a są nimi lata 1956 – 1989, i w tym czasie zaangażowanie się w działalność antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub represje z tych powodów. Argumentacja organu w istocie sprowadzałaby się do dużego uproszczenia, i jednocześnie błędnego, sprzecznego z duchem ustawy założenia, iż w latach 1980-1981 NSZZ Solidarność, ponieważ działała legalnie, nie prowadziła działalności antykomunistycznej (jak też jej członkowie i działacze). Organ ponownie rozpoznając sprawę weźmie pod uwagę argumentację przedstawioną powyżej w zakresie rozumienia "wystąpienia wolnościowego" jako procesu i pod tym kątem dokona ponownej analizy zgromadzonego materiału w sprawie. Jeśli uzna, że skarżący brał udział w wystąpieniu wolnościowym, w dalszej kolejności zbada także związek między tym udziałem a rozwiązaniem stosunku pracy ze skarżącym (szczególnie, że nastąpiło to krótko po wprowadzeniu stanu wojennego, co organ zdaje się ignorować) i wyda na tej podstawie stosowne rozstrzygnięcie.

Biorąc pod uwagę powyższe Sąd orzekł o uchyleniu decyzji zaskarżonej, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718), O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.