Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt I SA/Łd 782/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2011-09-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski Sędzia NSA Bogusław Klimowicz (spr.) Sędzia WSA Bartosz Wojciechowski Protokolant Tomasz Naraziński po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi S. P. na decyzję Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości w podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. 1) uchyla zaskarżoną decyzję; 2) określa wysokość należnego wpisu sądowego na kwotę 500 zł (pięćset); 3) nakazuje zwrócić skarżącemu S. P. kwotę 392 zł (trzysta dziewięćdziesiąt dwa) tytułem zwrotu nadpłaconego wpisu sądowego, uiszczonego w dniu [...] pod pozycją [...]; 4) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się wyroku; 5) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w Ł. na rzecz S. P. kwotę 757 zł (siedemset pięćdziesiąt siedem) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł. orzekł o solidarnej odpowiedzialności S. P. - członka zarządu "A" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Ł. za zaległości tej spółki w podatku od towarów i usług za listopad 2005 r. wraz z odsetkami.

Organ ustalił, że spółka, w deklaracji VAT-7 za listopad 2005 r., wykazała podatek, który nie został w całości zapłacony. Deklaracja stanowiła podstawę do wystawienia tytułu wykonawczego, na podstawie którego Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ł, jako organ egzekucyjny, dokonał bezskutecznego zajęcia rachunków bankowych spółki. Zajęto również wierzytelności (z tytułu zakupionych od spółki maszyn) w B H J. w R.. Działania egzekucyjne były następnie skierowane wobec majątku ruchomego, lecz i one nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Organ argumentował, że skoro postępowanie egzekucyjne wobec majątku spółki okazało się bezskuteczne, a S. P., w okresie objętym deklaracją podatkową, pełnił funkcję członka zarządu spółki (co potwierdziły akta rejestrowe spółki) i nie wskazał na istnienie mienia, które mogłoby służyć pokryciu zaległości podatkowych ciążących na spółce, a ponadto nie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie wszczęto postępowania układowego, to zasadne jest wydanie decyzji w trybie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.; dalej w skrócie "O.p.").

Od tej decyzji S. P. złożył odwołanie, po rozpatrzeniu którego Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. decyzją z [...] r. utrzymał w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu podzielił ustalenia faktyczne i argumentację prawną organu pierwszej instancji

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi strona zarzuciła naruszenie przepisów:

1. prawa materialnego poprzez:

a) niewłaściwe zastosowanie art. 116 § 1 O.p., polegające na błędnym przypisaniu odpowiedzialności za zobowiązania spółki wskutek:

- bezpodstawnego przyjęcia, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna,

- orzeczenia o odpowiedzialności, mimo wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez winy skarżącego, gdyż w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu sytuacja finansowa spółki nie dawała ku temu podstaw, pogorszyła się natomiast w okresie późniejszym, gdy takiej funkcji S. P. już nie pełnił;

b) błędną interpretację art. 116 § 2 O.p. polegającą na nałożeniu na stronę odpowiedzialności w sytuacji, gdy nie miała ona formalnie umocowania do pełnienia funkcji członka zarządu spółki i nie miała żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości;

2. prawa procesowego, tj. art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 240 § 4 O.p. poprzez:

a) niepodjęcie wszelkich możliwych działań w celu wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz dowolną ocenę dowodów poprzez:

- dowolną ocenę wskaźników ekonomicznych dotyczących sytuacji finansowej spółki rzutującą na ocenę, czy skarżący dochował należytej staranności przy ocenie możliwości finansowych spółki,

b) nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność wygaśnięcia z mocy prawa mandatu skarżącego po odbyciu walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za pierwszy pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu lub w przypadku powołania członka zarządu na okres dłuższy niż rok, po odbyciu walnego zgromadzenia zatwierdzającego sprawozdanie finansowe za ostatni pełny rok obrotowy pełnienia funkcji członka zarządu,

c) nieprzeprowadzenie dowodów na okoliczność skutecznego złożenia przez skarżącego oświadczenia woli o rezygnacji z członkowstwa w zarządzie spółki,

d) niewskazanie, że spółka w okresie, gdy skarżący pełnił w niej funkcję członka zarządu trwale zaprzestała płacenia długów,

e) niewykazanie, że spółka w chwili wydawania decyzji przez organ drugiej instancji nie posiadała środków pieniężnych oraz majątku na pokrycie zaległości podatkowych, w sytuacji gdy podmiot ten nadal funkcjonuje w obrocie.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 15 grudnia 2009 r. (I SA/Łd 605/09) WSA w Łodzi oddalił skargę. Wskazał, że organ podatkowy prowadząc postępowanie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki powinien w pierwszej kolejności stwierdzić istnienie przesłanek pozytywnych tej odpowiedzialności, a dopiero gdy te przesłanki występują rozważyć, czy strona w sposób wiarygodny przedstawiła przesłanki egzoneracyjne (negatywne). Zdaniem Sądu organy podatkowe w sposób prawidłowy wykazały, że zostały spełnione przesłanki pozytywne. Sąd uznał, że wbrew twierdzeniom skarżącego, organy zasadnie przyjęły, że był on członkiem zarządu w listopadzie 2005 r. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że kluczowe znaczenie w tej kwestii miały uchwały o powołaniu i odwołaniu S. P. do pełnienia tej funkcji, a nie, złożenie w dniu [...]r. rezygnacji z funkcji wiceprezesa. Sąd podniósł przy tym, że wykładnia językowa art. 116 § 2 O.p. przemawia za formalnym interpretowaniem pojęcia "pełnienia obowiązków członka zarządu", które odnosi się do posiadania formalnych uprawnień za konkretny okres i jest niezależne od tego, czy członek zarządu faktycznie zajmował się interesami spółki, a nawet czy w ogóle posiadał taką możliwość.

Sąd nie zgodził się również ze stwierdzeniem S. P., że sytuacja finansowa spółki, w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu, była dobra i nie zaistniały w związku z tym przesłanki do ogłoszenia upadłości. Na tę okoliczność Sąd przywołał fakt, że spółka w latach 2002-2005 osiągała stratę, natomiast wskazany przez stronę dochód osiągnięty w 2005 r. był jedynie wynikiem sprzedaży jej majątku w listopadzie 2005 r.

Sąd stwierdził ponadto, że skarżący nie wskazał mienia spółki, z którego egzekucja umożliwiłaby zaspokojenie zaległości podatkowych.

Sąd podniósł również, że z akt sprawy wynika, że zaległości, którymi obciążono skarżącego były przedmiotem egzekucji i tylko część zadeklarowanego podatku od towarów i usług została zaspokojona w drodze pobrania egzekucyjnego. Natomiast co do pozostałej zaległości w kwocie 29 721, 10 zł egzekucja okazała się bezskuteczna z uwagi na brak majątku spółki. Potwierdzały to takie okoliczności, jak bezskuteczne zajęcia rachunków bankowych dokonanych w 7 bankach oraz zajęcie wierzytelności z dnia 20 stycznia 2006 r. wobec B H. J. w R.. Z notatki służbowej komornika skarbowego z dnia 24 maja 2006 r. wynikało, że w/w wierzytelność została częściowo uregulowana, a pozostałą kwotę dłużnik zobowiązał się wpłacić do dnia 19 czerwca 2006 r. Sąd powołał się na stanowisko zajęte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r. (II FPS 6/08) w której wskazano, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji może nastąpić na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, pod warunkiem przeprowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Dodał też, że postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności drugiego członka zarządu H. J. toczyło się odrębnie od postępowania wobec skarżącego, a taki sposób działania organów jest zgodny z prawem, co z kolei potwierdza uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 9 marca 2009 r. (I FPS 4/08; ONSAiWSA 2009/3/47).

Na powyższe orzeczenie S. P. złożył skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej "p.p.s.a") przez oddalenie skargi, mimo że skarga była zasadna i zaakceptowanie w ten sposób naruszeń procedury, do których doszło w toku rozpoznania sprawy, a polegających na tym, że organy podatkowe przyjęły z obrazą art. 122, art. 133, art. 180 § 1 i 2, art. 181, art. 187 § 1, art.191, art. 210 § 1 pkt 6 w zw. z art. 210 § 4 O.p. że:

a/ notatka służbowa komornika skarbowego z 24 maja 2006 r. stanowi dowód bezskuteczności egzekucji z wierzytelności stanowiących majątek spółki, w sytuacji gdy z jej treści wynika jedynie, że dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że spłacił już na rzecz spółki część zajętych wierzytelności, bez poparcia prawdziwości tego oświadczenia dowodem uiszczenia zapłaty;

b/ uprawnione jest zaniechanie pozyskania od dłużnika zajętej wierzytelności dowodu stwierdzającego wykonanie obowiązku zapłaty wymagalnej wierzytelności z faktury z dnia [...]r. nr [...] , stanowiącej majątek spółki, co skutkowało bezpodstawnym zaprzestaniem egzekucji z ujawnionego majątku spółki;

c/ zasadne jest przyjęcie za wiarygodne, oświadczenia dłużnika zajętej wierzytelności, że w przyszłości zapłaci dług z wierzytelności spółki udokumentowany fakturą z dnia [...] r. nr [...] na kwotę 39.698,80 zł., co skutkowało bezpodstawnym zaprzestaniem egzekucji z ujawnionego majątku spółki;

d/ dopuszczalne prawnie jest odstąpienie od wydania tytułu wykonawczego wobec dłużnika zajętej wierzytelności i ściągnięcia zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej, pomimo uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu;

e/ nie stanowi naruszenia prawa niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji obu instancji od kogo dokonano pobrań egzekucyjnych w dniach 10 marca, 16 marca i 5 lipca 2006 r. oraz na jakie kwoty opiewały te pobrania;

f/ zbędne jest zawezwanie przez organ egzekucyjny prezesa spółki "A" (obecnie "C" sp. z o.o.) Ł. B. do wyjawienia majątku spółki w trybie art. 71 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i art. 913 § 1 k.p.c.;

g/ zasadne jest przyjęcie, iż oświadczenie skarżącego z dnia 30 stycznia 2004 r. o rezygnacji z funkcji członka zarządu jest bez znaczenia dla ustalenia, czy był on członkiem zarządu spółki;

h/ nie było prawnego obowiązku przeprowadzenia postępowania dowodowego na okoliczność, czy oświadczenie skarżącego o rezygnacji z funkcji członka zarządu dotarło do adresata, tj. do prezesa zarządu spółki H. J. oraz do członków Rady Nadzorczej;

i/ nie było prawnego obowiązku przesłuchania w charakterze świadka prezesa spółki Ł. B. na okoliczność, czy wiedział o złożonej w dniu 30 stycznia 2004 r. przez skarżącego rezygnacji z funkcji członka zarządu w chwili podejmowania w dniu 5 października 2006 r. uchwały nr 8 o odwołaniu skarżącego ze składu zarządu oraz na okoliczność, czy Ł. B. poinformował skarżącego jako członka zarządu o zwołaniu przez siebie Nadzwyczajnego Walnego Zgromadzenia Wspólników na dzień [...]r. i czy skarżący uczestniczył w tym zgromadzeniu;

j/ nie było prawnego obowiązku ustalenia, czy skarżący po złożeniu rezygnacji wykonywał czynności w ramach prowadzenia spraw spółki i jej reprezentacji;

k/ zgodne z prawem było pozbawienie skarżącego możliwości współuczestniczenia w postępowaniu prowadzonym wobec drugiego członka zarządu spółki H. J., w sytuacji gdy brak powiadomienia skarżącego o tym postępowaniu, a tym samym bezpodstawne pozbawienie go możliwości uczestniczenia w nim pozbawiło skarżącego możliwości należytej obrony swoich praw;

2) stosownie do art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. zarzuty naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy w związku z oddaleniem skargi, mimo że skarga była zasadna, przez zaakceptowanie naruszenia:

a/ art. 116 § 1 O.p. przez jego błędne zastosowanie polegające na przypisaniu odpowiedzialności za dług spółki skarżącemu wobec bezskuteczności egzekucji z majątku;

b/ art. 116 § 2 O.p. przez wadliwą jego interpretację, a polegającą na przyjęciu, że pojęcie "pełnienie obowiązków" przez członka zarządu spółki z o.o. oznacza posiadanie jedynie formalnych uprawnień niezależnie od faktycznego zajmowania się sprawami spółki, w sytuacji gdy językowa i celowościowa wykładnia tego pojęcia pozwalają twierdzić, iż zakres jego desygnatów ograniczony jest do okoliczności faktycznych, dotyczących rzeczywistego wpływania na sprawy spółki.

Wyrokiem z 30 marca 2011 r. (I FSK 503/10) Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania WSA w Łodzi. Sąd odwoławczy podkreślił, że organ podatkowy, chcąc wydać decyzję w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, musi w pierwszej kolejności wykazać, że egzekucja wobec majątku spółki była bezskuteczna, natomiast osoba trzecia - adresat takiej decyzji pełnił obowiązki członka zarządu, w okresie objętym decyzją wymiarową, rodzącą zobowiązanie, a w konsekwencji zaległość podatkową spółki.

NSA wskazał, że stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustalane na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, nie może oznaczać, że jakikolwiek dowód może przesądzić o bezskuteczności egzekucji. W tym kontekście wątpliwości Sądu budziło oparcie ustaleń na dowodzie w postaci notatki komornika skarbowego z dnia 24 maja 2006 r. Notatka ta, w ocenie Sądu kasacyjnego, nie dowodzi, że wymieniona w niej należność została rzeczywiście uiszczona w podanej wysokości. Wynika z niej jedynie, że dłużnik złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie o takim fakcie, jak i o swoich zamiarach co do zapłacenia w przyszłości nieuregulowanej jeszcze części długu. Przy ocenie wiarygodności tego oświadczenia nie wzięto pod uwagę tego, że H. J. reprezentował jednocześnie dłużnika i wierzyciela. Co więcej, organy nie przeprowadziły postępowania w kierunku uzyskania dowodu uiszczenia zapłaty z wymienionej w notatce faktury, dokumentującej dostawę maszyn, nie zbadały także w tym zakresie dokumentacji księgowej podatnika, ani jego kontrahenta. W związku z powyższym, nie można było stwierdzić, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.

NSA uznał też, że fakt złożenia rezygnacji przez S. P. mógł mieć istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, jeżeli jego oświadczenie woli dotarło do właściwych adresatów w związku z tym konieczne było przeprowadzenie postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia skuteczności złożenia przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu. Wskazał jednocześnie, że art. 116 § 1 O.p. ma charakter wyjątkowy z uwagi na przeniesienie odpowiedzialności na osoby inne niż podatnik i z tego względu nie powinien podlegać wykładni rozszerzającej, nie uwzględniającej przy tym zasad sprawiedliwości społecznej, wynikających z art. 2 Konstytucji. Z tego względu odpowiedzialność osoby trzeciej, o której mowa w art. 116 § 2 O.p., nie powinna być skierowana wobec takiej osoby, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości podatkowe. Negatywne konsekwencje związane z przeniesieniem odpowiedzialności z podatnika na osobę trzecią nie mogą dotyczyć w przypadku członków zarządów spółek osób, które bez własnej winy, a na skutek działań innych osób, nie miały w istocie żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.

Skarga podlega uwzględnieniu.

Z uwagi na fakt, że w niniejszej sprawie swoje stanowisko zajął już Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 190 p.p.s.a. Sąd I instancji jest obecnie związany wykładnią prawa dokonaną w wyroku z 30 marca 2011 r. (I FSK 503/10).

Zgodnie z art. 116 § 1 O.p. członkowie zarządu m.in. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem za zaległości podatkowe spółki, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna i nie wystąpiły przesłanki zwalniające ich z tej odpowiedzialności, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu (przy czym ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie). Stosownie natomiast do art. 116 § 2 O.p. odpowiedzialność ta dotyczy zaległości podatkowych z tytułu zobowiązań, które powstały, gdy dana osoba pełniła obowiązki członka zarządu.

Z treści powołanych przepisów wynika zatem, że organ podatkowy, chcąc wydać decyzję w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki, zanim odniesie się do twierdzeń i dowodów przedstawionych przez stronę, co do przesłanek, zwalniających ją z odpowiedzialności za te zaległości, musi wykazać, że egzekucja wobec majątku spółki była bezskuteczna, natomiast osoba trzecia - adresat takiej decyzji - pełnił obowiązki członka zarządu, w okresie objętym decyzją wymiarową, rodzącą zobowiązanie, a w konsekwencji zaległość podatkową spółki.

W toku prowadzonych czynności organ jest obowiązany działać zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania podatkowego, w szczególności zasadą prawdy obiektywnej wynikającą z art. 122 O.p. oraz regułami rządzącymi postępowaniem dowodowym, wymienionymi m. in. w art. 180 § 1 i 2, art. 181, art. 187 § 1, art. 191 O.p. Decyzja wydana w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności członka zarządu musi natomiast spełniać wymogi z art. 210 O.p., w szczególności zawierać stosowne uzasadnienie faktyczne i prawne, o którym mowa w art. 210 § 1 pkt 6 oraz art. 210 § 4 O.p.

Wymienione wyżej przepisy Ordynacji podatkowej zostały w rozpoznawanej sprawie naruszone w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Przede wszystkim wskazać należy, że wymienione w art. 116 § 1 i 2 O.p. warunki przeniesienia odpowiedzialności na członka zarządu nie zostały przez organy należycie wykazane.

Stanowisko zawarte w uchwale składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2008 r. (II FPS 6/08), zgodnie z którym stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu, nie może oznaczać, że jakikolwiek dowód może przesądzić o bezskuteczności egzekucji, mimo że jego wiarygodność nie mogła zostać prawidłowo oceniona, stosownie do art. 191 O.p., gdyż nie został zebrany w sposób wszechstronny i odpowiedni materiał dowodowy, co stanowiło naruszenie art. 122 i art. 187 § 1 tej ustawy.

Zasadnicze wątpliwości budzi ustalenie przez organy faktu bezskuteczności egzekucji z majątku spółki, w oparciu o dowód w postaci notatki komornika skarbowego z dnia [...] r. Notatka ta nie dowodzi, że wymieniona w niej należność została rzeczywiście uiszczona w podanej wysokości. Wynika z niej jedynie, że dłużnik złożył organowi egzekucyjnemu oświadczenie o takim fakcie, jak i o swoich zamiarach co do zapłacenia w przyszłości nieuregulowanej jeszcze części długu, przy czym przy ocenie wiarygodności tego oświadczenia organ nie wziął pod uwagę nawet tego, że H. J. reprezentował jednocześnie dłużnika i wierzyciela Co więcej, organy nie przeprowadziły postępowania w kierunku uzyskania dowodu uiszczenia zapłaty z wymienionej w notatce faktury, dokumentującej dostawę maszyn, nie zbadały także w tym zakresie dokumentacji księgowej podatnika, ani jego kontrahenta. W związku z powyższym za przedwczesne uznać należało stwierdzenie przez organy, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna gdyż z notatki służbowej wynika, że dług B H. J. wobec spółki, który przewyższał zaległość podatkową, został uregulowany, a tym samym, że spółka z. o.o. "A" nie posiadała wierzytelności, z której możliwa była egzekucja.

Podkreślić należy, że stan bezskutecznej egzekucji musi być poprzedzony wszystkimi dopuszczalnymi prawnie czynnościami przeprowadzonymi w toku egzekucji administracyjnej. Dowód istnienia pozytywnej przesłanki odpowiedzialności członka zarządu w postaci bezskutecznej egzekucji z majątku spółki obciąża organ podatkowy. Zatem stwierdzenie o bezskuteczności egzekucji muszą poprzedzić stosowne działania organu, prowadzące do wykazania, że spółka nie posiada majątku lub praw takich jak wierzytelności, które można wyegzekwować w celu pokrycia ciążącej na spółce zaległości podatkowej.

Działania organów podatkowych w tym zakresie były niewystarczające i nie mogły stanowić podstawy do stwierdzenia bezskutecznej egzekucji. Kwestia uiszczenia należności z tytułu zakupu maszyn przez wymienionego w notatce kontrahenta wymaga dokładnego zbadania, albowiem mogła samodzielnie stanowić okoliczność wyłączającą odpowiedzialność skarżącego za zaległości podatkowe spółki.

Za niewystarczające uznać też należało ustalenia organów w zakresie wykazania przesłanki pełnienia przez skarżącego obowiązków członka zarządu spółki w czasie powstania zaległości w VAT za listopad 2005 r. Sąd podziela prezentowane w orzecznictwie stanowisko, zgodnie z którym oświadczenie woli o rezygnacji z funkcji członka zarządu jest jednostronną czynnością prawną, która wywołuje skutek w niej wyrażony (art. 56 k.c.) i prowadzi do wygaśnięcia z mocy prawa korporacyjnego stosunku członkostwa w zarządzie spółki z chwilą zakomunikowania woli rezygnacji (art. 61 § 1 zdanie pierwsze k.c.) właściwemu organowi spółki lub jej reprezentantowi w sposób umożliwiający zapoznanie się z treścią złożonej rezygnacji, która nie wymaga ich akceptacji (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 21 stycznia 2010 r., II UK 157/09, LEX nr 583805).

W związku z powyższym działania organów, mające na celu wyjaśnienie kwestii związanych ze złożeniem przez stronę rezygnacji nie odpowiadały dyrektywom wynikającym w szczególności z art. 122 i art. 187 § 1 O.p. Trzeba zauważyć, że organy podatkowe nie przeprowadziły postępowania dowodowego w celu wyjaśnienia skuteczności złożenia przez skarżącego oświadczenia o rezygnacji z funkcji prezesa zarządu. Nie ustaliły, czy oświadczenie to dotarło do właściwych organów spółki – prezesa zarządu H. J., czy członków Rady Nadzorczej sprawujących w styczniu 2004 r. funkcje w tym organie. Nie skonfrontowały także tej okoliczności z kolejnymi działaniami władz spółki wobec skarżącego podejmowanymi przed listopadem 2005 r., które mogłyby dawać podstawę do oceny wiarygodności stanowiska skarżącego, że skutecznie dokonał rezygnacji z funkcji wiceprezesa zarządu.

Z uwagi na wskazane uchybienia Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję.

W ponowionym postępowaniu organ uzupełni materiał dowodowy w zakresie, o którym wyżej mowa.

Odnosząc się z kolei do oceny zasadności zarzutów materialnoprawnych należy stwierdzić, że zarzut naruszenia art. 116 § 1 O.p. przez błędne zastosowanie tego przepisu będzie mógł być zbadany dopiero po właściwym ustaleniu stanu faktycznego w sprawie. Nadmienić jednocześnie należy, że regulacja zawarta w art. 116 § 1 O.p. ma charakter wyjątkowy i z tego względu nie powinna podlegać wykładni rozszerzającej, nie uwzględniającej przy tym zasad sprawiedliwości społecznej, wynikających z art. 2 Konstytucji. Z tego względu odpowiedzialność osoby trzeciej, o której mowa w art. 116 § 2 Ordynacji podatkowej, nie powinna być skierowana wobec takiej osoby, która ani faktycznie nie pełniła obowiązków członka zarządu spółki, ani też nie miała możliwości pełnienia takich obowiązków w okresie, w którym powstały zaległości podatkowe. Negatywne konsekwencje związane z przeniesieniem odpowiedzialności z podatnika na osobę trzecią nie mogą dotyczyć w przypadku członków zarządów spółek osób, które bez własnej winy, a na skutek działań innych osób, nie miały w istocie żadnego wpływu na bieg spraw spółki w czasie powstania zaległości (por. wyrok NSA z dnia 18 listopada 2005 r., I FSK 257/05, publ. M.Podat. 2006/10/46).

O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 162, poz. 1348). Jednocześnie Sąd stosownie do art. 225 p.p.s.a., z urzędu, nakazał zwrócić stronie nienależnie pobrany wpis od skargi, gdyż w sprawach dotyczących odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania podatnika przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna w rozumieniu art. 231 p.p.s.a. Decyzja w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości w zobowiązaniach podatnika nie jest decyzją wymiarową, w której ustala się lub określa wysokość daniny publicznej tylko orzeczeniem, w którym bada się, czy spełnione są przesłanki do przeniesienia odpowiedzialności na inną osobę za cudze zobowiązanie. Dlatego też, zgodnie z art. 231 p.p.s.a., w takich przypadkach powinien zostać pobrany wpis stały wynoszący 500 zł.

Orzeczenie w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji znajduje podstawę w treści art. 152 p.p.s.a.

P.Z-C.