Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 424/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2014-08-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 134 par. 1, art. 152, art. 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 7, art. 8, art. 9, art. 11, art. 16 par. 1, art. 50 par. 1, art. 77 par. 1, art. 80,  art. 145, art. 155,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elwira Brychcy Sędziowie Sędzia WSA Edyta Podrazik (spr.) Sędzia WSA Jakub Zieliński Protokolant St. sekretarz sąd. Monika Pancewicz po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2013r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zmiany decyzji o zwrocie należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013r. nr [...], II. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 18, art. 20, art. 25 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. nr 1 poz. 7 z późn. zm.), § 2, § 7 i § 13 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzorów wniosku, zaświadczeń i oświadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. nr 123 poz. 826) i art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98 poz. 1071 z późn. zm.) przyznał P. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od dnia [...] czerwca 2010 r. do dnia [...] września 2010 r.

Decyzją z dnia [...] października 2010 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 1 ust. 2, art. 9 ust. 1 i 2, art. 10 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 15 ust. 1 i 2, art. 18, art. 20, art. 25 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, § 2, § 7 i § 13 cytowanego rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 lipca 2010 r. i art. 104 k.p.a. przyznał P. M. jako osobie uprawnionej świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie w okresie od dnia [...] października 2010 r. do dnia [...] września 2011 r.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 27 ust. 1-2 w zw. z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1, art. 25 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i art. 104 k.p.a. zobowiązał K. K. do zwrotu należności w kwocie 2.000,00 zł, odpowiadającej wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej w okresie od dnia [...] sierpnia 2010 r. do dnia [...] listopada 2010 r. na mocy opisanej wyżej decyzji z dnia 21 lipca 2010 r. łącznie z ustawowymi odsetkami, naliczanymi od pierwszego dnia następującego po dniu wypłaty świadczeń z funduszu alimentacyjnego do dnia spłaty.

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2012 r. K. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta P. m.in. o zmianę opisanych wyżej decyzji: z dnia [...] lipca 2010 r., z dnia [...] października 2010 r. i z dnia [...] grudnia 2010 r.

Decyzją z dnia [...] października 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta P. na podstawie art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm.) w zw. z art. 2 pkt 3, art. 12 ust. 1, art. 25 i art. 27 ust. 1-2 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów umorzył postępowanie w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r.

W uzasadnieniu organ I instancji wyjaśnił, że w dniu [...] września 2013 r. na wniosek K. K. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zmiany decyzji zobowiązującej go do zwrotu należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego na rzecz P. M. w okresie od dnia [...] czerwca 2010 r. do dnia [...] września 2010 r. wraz z ustawowymi odsetkami. Sprawa zwrotu tych należności została już jednak rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 listopada 2011 r. Nie zaistniały także przesłanki do wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. w trybie nadzwyczajnym, ani zobowiązany K. K., jak i uprawniony P. M. nie dostarczyli odpisu wyroku Sądu Rejonowego w P. z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], z urzędowym stwierdzeniem jego prawomocności do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne. W konsekwencji komornik sądowy ustalił stan zadłużenia odmiennie niż to wynikało z wyroku z dnia [...] lipca 2011 r., co z kolei nie spowodowało zmiany wysokości przyznanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, jak i wysokości kwoty, do której zwrotu zobowiązany był skarżący. Ponadto komornik sądowy w z dniu [...] lipca 2013 r. przekazał organowi I instancji kwotę 15.217,09 zł tytułem spłaty całości zadłużenia dłużnika alimentacyjnego. Jednocześnie postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r., sygn.. akt [...], komornik sądowy, na wniosek P. M., umorzył postępowanie egzekucyjne. Tym samym na dzień wydania decyzji zadłużenie skarżącego wynosi 0,00 zł, wobec czego prowadzenie dalszego postępowania stało się bezprzedmiotowe.

Pismem z dnia [...] listopada 2013 r. K. K. odwołał się od powyższej decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że zaskarżona decyzja niedostatecznie wyjaśnia przyczyny jej wydania. Ponadto, wbrew twierdzeniom organu I instancji, zarówno komornik, jak i Prezydent Miasta P. dysponowali wyrokiem z dnia [...] lipca 2011 r., co było związane z kwestią zwrotu nienależnie pobranych świadczeń przez P. M. Niemniej, nawet gdyby wyrok ten nie został rzeczywiście doręczony komornikowi, to fakt ten nie może obciążać skarżącego, skoro na mocy art. 8 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów orzeczenie powinno być przesłane właściwym organom przez sąd, które je wydał. Organ I instancji nie wykazał przy tym by postępowanie należało umorzyć, a samo wyegzekwowanie kwot w drodze egzekucji komorniczej nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia rozpatrywanej sprawy.

Decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu na podstawie art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001 r. nr 79 poz. 856 z późn. zm.), art. 127 § 2, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 27 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013 r.

W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg sprawy, zaznaczając, że sprawa zwrotu omawianych należności została już rozstrzygnięta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 listopada 2013 r., oddalającym skargę K. K. W sprawie nie zaistniały przy tym przesłanki do wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., gdyż żadna ze stron nie dostarczyła komornikowi sądowemu odpisu wyroku z dnia [...] lipca 2011 r. wraz z urzędowym stwierdzeniem jego prawomocności. W rezultacie komornik ustalił stan zadłużenia odmiennie niż to wynikało z wyroku z dnia [...] lipca 2011 r., wobec czego nie mogło również dojść do zmiany wysokości świadczeń przyznanych z funduszu alimentacyjnego, jak i wysokości kwoty, do której zwrotu zobowiązany był skarżący. Ponadto w dniu [...] lipca 2013 r. komornik sądowy przekazał organowi I instancji kwotę odpowiadającą spłacie całości zadłużenia alimentacyjnego skarżącego, a postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2013 r. na wniosek P. M. umorzono postępowanie egzekucyjne. Stan aktualnego zadłużenia skarżącego wynosi 0,00 zł. Następnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze przytoczyło art. 27 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, wskazując, że podstawowym warunkiem wydania decyzji o zwrocie jest ustalenie należności do zwrotu przy uwzględnieniu wyegzekwowanych od dłużnika kwot zaliczonych na poczet alimentów przez organ właściwy wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika z kolei, że zadłużenie skarżącego zostało w całości spłacone, wobec czego dalsze prowadzenie niniejszego postępowania byłoby bezprzedmiotowe.

Pismem z dnia [...] marca 2014 r. K. K. zaskarżył powyższą decyzję Kolegium z dnia [...] grudnia 2013 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że organ II instancji nie odniósł się w ogóle do argumentów zawartych w odwołaniu z dnia [...] listopada 2013 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu nie poruszyło przy tym kwestii poprzednich wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, przyznających K. K. status strony postępowania. Tym samym decyzja przyznająca P. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego powinna być uznana za nieważną, a w konsekwencji także decyzja nakazująca skarżącemu zwrot kwot wypłaconych z tego funduszu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Poznaniu wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga okazała się zasadna, choć częściowo z innych powodów niż w niej wymienione.

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153 poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Jak wynika przy tym z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, ani podstawą prawną.

Na wstępie trzeba zauważyć, że wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2012 r. K. K. zwrócił się do Prezydenta Miasta P. o "zmianę decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i [...] października 2010 r. przyznającej świadczenia P. M." oraz "zmianę decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. [...] zobowiązującej do zwrotu kwot wypłaconych P. M." (k. 1470-140 akt adm. organu I instancji). Na podstawie materiału zgromadzonego w aktach administracyjnych należy przyjąć, że zarówno decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] lipca 2010 r., znak [...], i decyzja Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2010 r., znak [...], są już ostateczne (k. 3 i 28 akt adm. organu I instancji). Podobnie za ostateczną należy uznać także decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] grudnia 2010 r., znak [...] (k. 33 akt adm. organu I instancji), na co wskazuje decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2011 r., znak [...], nieuwzględniająca odwołania skarżącego z dnia [...] lutego 2011 r. (k. 56-57 akt adm. organu I instancji). Z akt sprawy nie wynika również by powyższe decyzje zostały w inny sposób wyeliminowane z obrotu prawnego. Okoliczności te należy przy tym uznać za bezstronne, gdyż nie były kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.

W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że art. 16 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 z późn. zm., dalej: "k.p.a.") statuuje zasadę stałości decyzji ostatecznych. Zgodnie z tym przepisem decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji lub wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, są ostateczne. Uchylenie lub zmiana takich decyzji, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Oznacza to, że decyzje ostateczne mogą być wzruszone jedynie w ramach jednego z ściśle określonych trybów nadzwyczajnych, a katalog tych trybów nie podlega wykładni rozszerzającej i nie może być samodzielnie uzupełniany przez organy administracji publicznej.

Na tym tle należy wskazać, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 2012 r. K. K. nie wymienił wyraźnie trybu, w ramach którego miałoby dojść do modyfikacji decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., [...] października 2010 r. i [...] grudnia 2010 r. W takim wypadku to na organach administracji publicznej spoczywa obowiązek rzetelnej i wnikliwej analizy wniosku strony, a następnie także rozważenia, który ze wspomnianych trybów mógłby znaleźć zastosowanie. W razie dalszych wątpliwości co do treści żądania strony organ administracji publicznej powinien wezwać stronę do sprecyzowania swojego wniosku, przy czym należy mieć także na uwadze, że z reguły wnioskodawca jest podmiotem niedysponującym odpowiednią wiedzą prawniczą. Dlatego brak ten powinien być przynajmniej częściowo wyrównany udzieleniem przez organ administracji publicznej odpowiednego pouczenia o trybach nadzwyczajnych, jakie w danej sprawie mogłyby znaleźć zastosowanie, oraz co do przesłanek uzasadniających uruchomienie danego trybu.

Takie działanie podyktowane jest zasadą informowania stron i uczestników postępowania, o jakiej mowa w art. 9 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy administracji publicznej czuwają także nad tym, by strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Obowiązki informacyjne organów administracji publicznej można wyprowadzić również z zasady przekonywania. W myśl art. 11 k.p.a. organy administracji publicznej powinny bowiem wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwianiu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez strony decyzji bez potrzeby stosowania środków przymusu. Wreszcie organy administracji publicznej prowadzą w świetle art. 8 k.p.a. postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej.

Tymczasem organ I instancji na mocy art. 50 § 1 k.p.a. wezwał skarżącego pismem z dnia [...] marca 2013 r., znak [...], do wyjaśnienia, w jakim trybie domaga się on wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. (k. 228 akt adm. organu I instancji). Powyższe pismo nie zawierało jednak żadnej informacji co do trybów nadzwyczajnych, jakie mogą znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, jak i co do przesłanek, które muszą być spełnione, by uruchomić dany tryb. Skarżący w odpowiedzi z dnia [...] kwietnia 2013 r. na wezwanie z dnia [...] marca 2013 r. zaznaczył, że nie jest prawnikiem i to organ I instancji powinien zastosować właściwy tryb wzruszenia decyzji ostatecznej (k. 252 akt adm. organu I instancji). Dodał on zarazem, że wydaje mu się, iż decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r. powinna być uchylona na podstawie art. 155 k.p.a., podkreślając jednak, że konkluzja ta ma charakter wyłącznie intuicyjny i stanowi wyraz jego przypuszczenia. Nie ulega zatem wątpliwości w ocenie Sądu, że pismo skarżącego z dnia [...] kwietnia 2013 r. nie wyrażało w istocie stanowczej woli zainicjowania trybu nadzwyczajnego z art. 155 k.p.a., lecz jedynie było ogólną sugestią skarżącego, pozbawioną cechy stanowczości.

Niemniej pismem z dnia [...] września 2013 r., znak [...], Prezydent Miasta P. zawiadomił K. K. o wszczęciu postępowania w sprawie zmiany decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. (k. 277 akt adm. organu I instancji). W treści tego pisma przytoczono nadto art. 155 k.p.a., mimo że jak wskazano powyżej w ocenie Sądu brak było podstaw do automatycznego powoływania się na ten przepis. Co więcej, zarówno w decyzji Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013 r., znak [...] (k. 280 akt adm. organu I instancji), jak i w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] grudnia 2013 r., znak [...] (k. 9-11 akt adm. organu II instancji), nie wskazano wyraźne trybu nadzwyczajnego, w jakim rozważana była kwestia modyfikacji lub uchylenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Organy administracji publicznej nie powołały się w tej mierze wyraźnie na art. 155 k.p.a., ani nawet nie rozważały choćby implicite przesłanek wzruszenia decyzji ostatecznej na podstawie tego przepisu. Wprawdzie w podstawie prawnej zaskarżonych decyzji oprócz ogólnych przepisów postępowania administracyjnego wskazano także art. 27 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 z późn. zm.), lecz niemniej ten ostatni przepis wprowadza jedynie generalny nakaz zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Konsekwentnie zatem nie jest możliwe ustalenie w sposób niebudzący wątpliwości trybu, w jakim procedowały organy administracji publicznej. Uchybienie to ma charakter istotny, gdyż jak sygnalizowano na początku zmiana lub wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji ostatecznej może nastąpić tylko w przypadkach wyraźnie wskazanych przez ustawodawcę.

Należy mieć przy tym również na uwadze, że zastosowanie w niniejszej sprawie mógł znaleźć nie tylko art. 155 k.p.a., regulujący kwestię uchylenia decyzji ostatecznej, lecz w szczególności także art. 145 k.p.a., dotyczący wznowienia postępowania, lub art. 24 ust. 1 powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, określający szczególne przypadki uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej odnoszącej się do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Tym samym brak możliwości jednoznacznego określenia trybu, w jakim organy administracji publicznej rozpatrywały wzruszenie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., staje się jeszcze istotniejszą wadą, skoro nie można wykluczyć, że potencjalnie zastosowanie w tej sprawie mogło znaleźć kilka trybów nadzwyczajnych.

Niemniej, nawet gdyby przyjąć, że organy administracji publicznej prowadziły kontrolowane postępowanie w oparciu o art. 155 k.p.a., to i tak podnoszony przez nie fakt wyegzekwowania już przez komornika sądowego kwoty odpowiadającej całości zadłużenia alimentacyjnego K. K. nie uzasadnia poglądu, w świetle którego niniejszej postępowanie stało się bezprzedmiotowe. Należy mieć bowiem na uwadze, że we wniosku z dnia [...] sierpnia 2012 r. skarżący zwrócił się o zmianę decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., [...] października 2010 r. i [...] grudnia 2010 r. Bezprzedmiotowość postępowania zachodzi natomiast wtedy, gdy niemożliwe jest załatwienie sprawy w sposób merytoryczny z uwagi na brak określonego elementu materialnego stosunku prawnego. Omawiane postępowanie stałoby się zatem bezprzedmiotowe w szczególności wtedy, gdyby wymienione decyzje, których zmiany domaga się skarżący, zostały wyeliminowane z obrotu prawnego. Postępowanie utraciłoby bowiem swój przedmiot. Tymczasem decyzje te pozostają nadal w obrocie. Trzeba przy tym podkreślić, że przedmiotowe postępowanie administracyjne miało na celu zweryfikowanie możliwości modyfikacji decyzji ostatecznych, a nie ustalenie samego obowiązku zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Organy administracji publicznej rozpatrywały bowiem aktualnie wniosek o zmianę decyzji ostatecznych, a nie odwołanie od tych rozstrzygnięć.

W tym miejscu Sąd pragnie zasygnalizować, że wniosek z dnia [...] sierpnia 2012 r. dotyczył łącznie trzech decyzji: (1) decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i (2) decyzji z dnia [...] października 2010 r., które przyznawały P. M. świadczenie z funduszu alimentacyjnego w wysokości 500 zł miesięcznie, oraz (3) decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., zobowiązującej skarżącego do zwrotu kwot wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. W powyższym wniosku skarżący zaznaczył, że jego obowiązek alimentacyjny uległ zmianie z mocą wsteczną w związku z wyrokiem Sądu Rejonowego P. N. M. i W. z dnia [...] lipca 2011 r., w którym obniżono alimenty na rzecz syna skarżącego P. M. z kwoty 500 zł miesięcznie do kwoty 100 zł miesięcznie za okres od [...] maja 2010 r. do [...] lutego 2011 r. oraz do kwoty 400 zł miesięcznie począwszy od [...] marca 2011 r. Wobec powyższego skarżący wskazał, że domaga się odpowiedniej zmiany decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i z dnia [...] października 2010 r., a w konsekwencji także decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. Tak sformułowany wniosek może być potraktowany w zakresie dwóch pierwszych decyzji jako wniosek o wznowienie postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., zgodnie z którym w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione. Do rozważenia przez organy administracji publicznej pozostaje także pytanie, czy w tym trybie może być wzruszona również decyzja z dnia [...] grudnia 2010 r., skoro zależy ona bezpośrednio od decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i z dnia [...] października 2010 r., a zatem pośrednio od wyroku zasądzającego alimenty. W tej sytuacji załatwienie sprawy wzruszenia decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. przed zbadaniem możliwości zmiany decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i z dnia [...] października 2010 r. może okazać się przedwczesne.

Takie stanowisko znajduje uzasadnienie w materiale dowodowym zebranym w aktach sprawy. Z zaświadczenia komornika sądowego o bezskuteczności egzekucji świadczeń alimentacyjnych z dnia [...] lipca 2010 r., sygn. akt [...], wynika, że obowiązek alimentacyjnych K. K. wobec P. M. został stwierdzony w protokole Sądu Rejonowego P. – N. M. i W. w P. z dnia [...] marca 2009 r., sygn. akt [...] (k. 1-2 akt adm. organu I instancji). Na mocy powyższej ugody sądowej skarżący zobowiązał się do uiszczania kwoty 500 zł miesięcznie tytułem alimentów. Nie ulega zarazem wątpliwości, że wymieniona ugoda sądowa stanowiła oparcie do wydania decyzji o przyznaniu świadczenia z funduszu alimentacyjnego, na co wyraźnie wskazuje art. 15 ust. 4 pkt 3 lit b powołanej ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Tym samym w chwili wydawania decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., z dnia [...] października 2010 r. i z dnia [...] grudnia 2010 r. w obrocie prawnym funkcjonowało orzeczenie ustalające obowiązek alimentacyjny skarżącego i będącego podstawą do wydania tych decyzji. Niemniej orzeczenie to zostało zmienione z mocą wsteczną wyrokiem Sądu Rejonowego P. – N. M. i W. w P. z dnia [...] lipca 2011 r., sygn. akt [...], w ten sposób, że w okresie od dnia [...] maja 2010 r. do dnia [...] lutego 2011 r. K. K. zobowiązany był do uiszczania 100 zł miesięcznie tytułem alimentów, a od [...] marca 2011 r. – 400 zł miesięcznie (k. 82-83 akt adm. organu I instancji). Jednocześnie wyrokowi z dnia [...] lipca 2011 r. został nadany rygor natychmiastowej wykonalności co do świadczeń za okres od dnia [...] lipca 2010 r., jak i nadana klauzula wykonalności. W konsekwencji należy uznać, że wyrok z dnia [...] lipca 2011 r. doprowadził do zmiany ustaleń zawartych w protokole z dnia [...] marca 2009 r. ex tunc, co mogłoby aktualizować podstawę z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a.

Należy przy tym zaznaczyć, że organ I instancji uzyskał wiedzę o wyroku z dnia [...] lipca 2011 r. przynajmniej już w dniu [...] sierpnia 2011 r. (data prezentaty), kiedy to Prezydent Miasta P. odebrał pismo P. M. z dnia [...] sierpnia 2011 r., zawierające to orzeczenie (k. 81 akt adm. organu I instancji). Ponadto wyrok ten został dołączony także do pisma komornika sądowego z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...] (k. 94 akt adm. organu I instancji). W piśmie tym oraz piśmie z dnia [...] listopada 2011 r., sygn. akt [...] (k. 105 akt adm. organu I instancji), komornik sądowy zwracał organowi I instancji uwagę na konieczność wydania decyzji ponownie określającej wysokość zobowiązania dłużnika alimentacyjnego zgodnie z treścią wymienionego wyroku. W odpowiedzi z dnia [...] października 2011 r., znak [...], i z dnia [...] grudnia 2010 r., znak [...] (k. 97 i 106 akt adm. organu I instancji), organ I instancji informował komornika, że decyzja taka nie zostanie wydana, gdyż wyrok z dnia [...] lipca 2011 r. nie jest prawomocny, przywołując na potwierdzenie pismo z dnia z dnia [...] września 2011 r., sygn. akt [...] (k. 93 akt adm. organu I instancji).

Powyższe stanowisko organu I instancji należy uznać za wadliwe. Należy bowiem podkreślić, że nadanie wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności oznacza, że orzeczenie to wywołuje w pełni swoje skutki, mimo braku prawomocności. W konsekwencji nie można więc twierdzić, jak czynił to organ I instancji, że wyrok z dnia [...] lipca 2011 r. nie skutkował zmianą z mocą wsteczną obowiązku alimentacyjnego skarżącego, lecz przeciwnie należy uznać, że już w chwili ogłoszenia tego wyroku doszło do wspomnianej modyfikacji wysokości renty alimentacyjnej, do jakiej zobowiązany był K. K. Działanie Prezydenta Miasta P. należy więc uznać tym bardziej za wadliwe, że mimo udzielenia dwukrotnie przez komornika sądowego pouczenia o skutkach nadania wyrokowi rygoru natychmiastowej wykonalności i klauzuli wykonalności, wspomniany organ administracji publicznej nie podjął jakichkolwiek działań mających na celu weryfikację obowiązku alimentacyjnego skarżącego lub przynajmniej kwot wypłacanych z funduszu alimentacyjnego. W rezultacie doszło do powstania stanu nadpłaty po stronie skarżącego w rozważanym okresie rozliczeniowym.

Bez znaczenia w tej mierze jest okoliczność dostarczenia lub niedostarczenia komornikowi sądowemu wyroku z dnia [...] lipca 2011 r. z urzędowym poświadczeniem prawomocności tego orzeczenia. Z pisma komornika z dnia [...] marca 2012 r. wynika bowiem jednoznacznie, że komornik sądowy dysponował powyższym wyrokiem, natomiast w pismach z dnia [...] września 2011 r. i [...] listopada 2011 r. wskazywał on na konieczność wydania decyzji określającej na nowo wysokość zobowiązania skarżącego. W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że to wierzyciel, a więc organ I instancji, określa wysokość egzekwowanych kwot, a komornik sądowy co do zasady nie może działać wbrew wyraźnemu stanowisku wierzyciela. Należy poza tym podkreślić, że apelacje wniesione od wyroku z dnia [...] lipca 2011 r. zostały oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w P. z dnia [...] stycznia 2012 r., sygn. akt [...] (k. 131 akt adm. organu I instancji), o czym Prezydenta Miasta P. uzyskał wiedzą najpóźniej w dniu [...] czerwca 2012 r. (data prezentaty: k. 132 akt adm. organu I instancji).

Ponadto należy zauważyć, że organy administracji publicznej wadliwie uznały, że kwestia zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego została definitywnie przesądzona w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 3 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Po 726/11, oddalającym skargę K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] maja 2011 r., znak [...] (k. 112 akt adm. organu I instancji). Trzeba przy tym wskazać, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądy wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia. Niemniej należy zaznaczyć, że do wyroku z dnia [...] listopada 2011 r. nie zostało sporządzone pisemne uzasadnienie. Tym samym wspomniane orzeczenie wiąże jedynie co do tego, że decyzja Kolegium z dnia [...] maja 2011 r. była w dacie jej wydania prawidłowa. Niedopuszczalne z tej perspektywy jest natomiast rekonstruowanie potencjalnych motywów, jakimi mógł się kierować Sąd, rozpoznający ówcześnie skargę K. K.

Nie ulega zatem wątpliwości, że organy administracji publicznej wadliwe rozważyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Takie działanie stanowiły z kolei niewątpliwie naruszenie art. 7 k.p.a., zgodnie z którym w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Uchybienie to doprowadziło zarazem do naruszenia także art. 77 § 1 k.p.a., w świetle którego organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, oraz art. 80 k.p.a., w myśl którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Wady te miały charakter istotny w rozpatrywanej sprawie i uzasadniały wyeliminowanie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Podsumowując, Sąd pragnie zaznaczyć, że wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2012 r. dotyczył kwestii zmiany decyzji ostatecznych, wymienionych w tym piśmie. Skarżący dążył zatem do modyfikacji ustalonej już wobec niego kwoty należności podlegających zwrotowi do funduszu alimentacyjnego. Z wniosku z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie wynika natomiast by skarżący domagał w ogóle ustalenia tejże należności, w szczególności by wnosił odwołanie od decyzji z dnia [...] lipca 2010 r., z dnia [...] października 2010 r. i z dnia [...] grudnia 2010 r. Oceniając powyższy wniosek organy administracji publicznej zobowiązane były do rozważenia, który z trybów nadzwyczajnych powinien znaleźć zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, a w razie wątpliwości – do wezwania skarżącego do odpowiedniego sprecyzowania swojego wniosku. W tym ostatnim przypadku niezbędne byłoby jednak udzielenie skarżącego pouczenia o dostępnych trybach wzruszenia decyzji ostatecznej i przesłankach uzasadniających skorzystanie z nich. Wymogi te nie zostały zachowane w niniejszej sprawie, co stanowiło istotne uchybienie, skutkujące koniecznością wyeliminowania zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego. Tym bardziej, że organy administracji publicznej w istocie nie wskazały wyraźnie trybu, w jakim procedowały wniosek z dnia [...] sierpnia 2012 r.

W tej sytuacji należało na podstawie art. 124 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 30 grudnia 2013 r., jak i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia [...] października 2013 r. z uwagi na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7-9, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 155 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik postępowania.

Rozpatrując ponownie sprawę, organy administracji publicznej powinny podać w podstawie prawnej wydawanych rozstrzygnięć tryb nadzwyczajny, w jakim dokonują oceny decyzji ostatecznych, oraz wnikliwie rozważyć zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, przyjmując w szczególności, że wyrok z dnia [...] lipca 2011 r. wywołał skutek wsteczny w zakresie modyfikacji obowiązku alimentacyjnego skarżącego już w chwili ogłoszenia tego orzeczenia.

Sąd pragnie zarazem wskazać, że wniosek z dnia [...] sierpnia 2012 r. zdaje się zawierać żądanie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i z dnia [...] października 2010 r. Zastosowanie w tym wypadku mógłby znaleźć art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., gdyż ugoda sądowa zawarta w protokole z dnia [...] marca 2009 r., ustalająca pierwotnie obowiązek alimentacyjny skarżącego, została następnie zmieniona z mocą wsteczną wyrokiem z dnia [...] lipca 2011 r. Ponadto wymieniony przepis mógłby potencjalnie znaleźć zastosowanie również w odniesieniu do decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r., skoro zależy on bezpośrednio od decyzji z dnia [...] lipca 2010 r. i [...] października 2010 r., a więc pośrednio od wymienionych orzeczeń sądowych. Okoliczności te powinny być jednak poddane wnikliwej ocenie ze strony organów administracji publicznej przy ponownym rozpatrywaniu sprawy.

Sąd orzekł o wykonalności zaskarżonej decyzji na podstawie art. 152 p.p.s.a.