Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 504/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2023-02-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 119 pkt 2, art. 151
journal: Dz.U. 2023 poz 259
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
article: art. 4 ust. 1-3, art. 11 ust. 1, art. 16
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Dnia 16 lutego 2023 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Mikołajczyk Sędziowie Sędzia WSA Jarosław Czerw (spr.) Asesor WSA Tomasz Porczyński po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 lutego 2023 roku sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ł. z dnia 13 kwietnia 2022 r. nr SKO.4118.21.2022 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę. MR


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Łodzi (dalej także: Kolegium, organ II instancji) decyzją z dnia 13 kwietnia 2022 r., nr SKO.4118.21.2022, na podstawie

art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: k.p.a.)

oraz art. 11 ust. 1 i art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa

w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm., dalej: ustawa),

po rozpatrzeniu odwołania M.S. (dalej także: skarżący), utrzymało

w mocy decyzję Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego (dalej: organ I instancji) z dnia 8 grudnia 2021 r., nr 82573/2567/SW.1119/12/2021, w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. w okresie świadczeniowym 2019/2021.

Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, Burmistrz Konstantynowa Łódzkiego decyzją z dnia 8 grudnia 2021 r. uchylił prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. w okresie świadczeniowym 2019/2021, to jest od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r., o przyznaniu którego M.S. został poinformowany w dniu 14 września 2019 r.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył M.S.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, przywołaną na wstępie decyzją,

po rozpoznaniu odwołania, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji opisał dotychczasowy przebieg postępowania wskazując, że sprawa dotyczy prawa do świadczenia wychowawczego, którego warunki nabywania zostały ściśle określone w ustawie. Następnie organ cytując treść art. 4 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy oraz art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981) wskazał, że w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku wniosków, które wpłyną do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, że w sprawie mają lub mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje wniosek do właściwego wojewody, do rozpatrzenia zgodnie z właściwością. W związku z treścią powołanego przepisu, w sprawie ma zastosowanie art. 16 ustawy w brzmieniu dotychczasowym. Następnie Kolegium, cytując treść art. 16 ust. 1 - 7 ustawy wskazało, że M.S. w dniu 9 września 2019 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. na okres świadczeniowy 2019/2021. Na podstawie załączonych do wniosku dokumentów, Burmistrz Konstantynowa Łódzkiego w dniu 14 września 2019 r. poinformował skarżącego o przyznaniu prawa do wnioskowanego świadczenia na okres od dnia

1 września 2019 r. do 31 maja 2021 r. uznając, że spełnione zostały kryteria określone w ustawie. W dniu 3 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Konstantynowie Łódzkim wpłynęło pismo Wojewody Łódzkiego z dnia 26 listopada 2021 r. informujące, iż na podstawie zebranych dokumentów ustalono, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego

w okresie od dnia 1 września 2008 r.

Jak podkreśliło w uzasadnieniu decyzji Kolegium, organem właściwym do ustalenia, czy zachodzi koordynacja w zakresie przepisów dotyczących świadczenia wychowawczego w związku z pobytem matki dziecka – S.S. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej jest Wojewoda Łódzki, a nie Burmistrz Konstantynowa Łódzkiego. Kolegium zwróciło także uwagę, że ustalenie daty, od której w danej sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie oznacza automatycznego odebrania świadczeniobiorcy czy wnioskodawcy o świadczenie wychowawcze w Polsce świadczenia wychowawczego, jedynie pozwala na określenie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na wnioskowany okres. W tej sytuacji organem właściwym do wydania decyzji jest Wojewoda Łódzki, stąd, zdaniem Kolegium, zasadnym było uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie świadczeniowym 2019/2021, o przyznaniu którego skarżący został poinformowany w dniu 14 września 2019 r.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skardze M.S. wskazał na wewnętrzną sprzeczność w sprawie, bowiem organ II instancji wskazał, że jedyną przyczyną uchylenia decyzji Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego jest niewłaściwość organu, ponieważ właściwy jest wyłącznie Wojewoda Łódzki, podczas gdy w decyzji Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego mowa jest o tym, że trzeba zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, które są całkowicie niezrozumiałe. Zdaniem skarżącego, w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 11, art. 77 § 1, jak i art. 107 § 3 k.p.a. w sposób istotnie wpływający na treść rozstrzygnięcia, poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a nadto poprzez brak właściwego uzasadnienia decyzji, zarówno na płaszczyźnie uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego.

Ponadto skarżący wskazał na naruszenie przepisów prawa materialnego, czyli art. 16 ustawy, poprzez niezasadne zastosowanie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Opierając się na wskazanych zarzutach skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że decyzje organów obu instancji są dla niego całkowicie niezrozumiałe. W decyzji organu I instancji powołane są różne przepisy formalne, jednak z decyzji nie wynika, z jakich przyczyn uchylono prawo do świadczenia wychowawczego. Powodem uchylenia decyzji Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego z dnia 14 września 2009 r. było ustalenie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2008 r., podczas gdy przepisy te były znane i obowiązywały w czasie wydania decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego. Skarżący podkreślił, że nie ma wiedzy by uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, czy członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, albo osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

Skarżący wskazał, że cały czas samotnie wychowuje syna, nie występował o świadczenie wychowawcze w innym kraju. Z decyzji nie wynika, aby uległa zmianie sytuacja matki M. – S.S. Nie wskazano, czy nastąpiła zmiana jeśli chodzi o jej zatrudnienie, czy podjęła pracę. Nie wiadomo również, czy i z jakim rezultatem toczyło się postępowanie przed instytucją zajmującą się świadczeniami wychowawczymi w Irlandii. Skarżący podkreślił, że decyzja Burmistrza jest dla niego wyjątkowo krzywdząca, bowiem pozbawia go świadczenia wychowawczego za okres wsteczny, bez wskazania, dlaczego miałby zwracać środki i jakie świadczenie otrzyma w zamian. Skarżący, w jego ocenie, nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji ustalenia przez Wojewodę Łódzkiego zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, które były znane organom administracji w czasie przyznawania świadczeń wychowawczych.

W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumenty zaprezentowane w uzasadnieniu kwestionowanego rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Zakres kontroli wykonywanej przez sądy administracyjne określony jest przepisem art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 259) (dalej: p.p.s.a.), który stanowi, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a. Sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracyjnych, kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.

Zgodnie z art. 119 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli: 1) decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (ustawa z dnia 14 czerwca

1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego, tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej także: k.p.a.) lub w innych przepisach albo wydane zostały

z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania; 2) strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna

z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy; 3) przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania; 5) decyzja została wydana w postępowaniu uproszczonym, o którym mowa w dziale II w rozdziale 14 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W związku z tym, że organ II instancji pismem wniósł o skierowanie przedmiotowej sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a skarżący nie zażądał przeprowadzenia rozprawy, niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym.

Kontrolując w tak zakreślonej kognicji zaskarżoną w tej sprawie decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 13 kwietnia 2022 r.,

nr SKO.4118.21.2022, utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Konstantynowa Łódzkiego z dnia 8 grudnia 2021 r., nr 82573/2567/SW.1119/12/2021 w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M.S. w okresie świadczeniowym 2019/2021, Sąd doszedł do przekonania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa.

Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r, poz. 2407 ze zm., dalej: ustawa). Sąd podkreśla, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981) w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, w przypadku złożenia do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w gminie lub od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres do dnia 31 maja 2022 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W przypadku wniosków, które wpłyną do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w sytuacji gdy Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustali, że w sprawie mają lub mogą mieć zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazuje wniosek do właściwego wojewody, do rozpatrzenia zgodnie

z właściwością.

Zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze: 1) pełni funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej, Europejskiego Obszaru Gospodarczego i Konfederacji Szwajcarskiej; 2) wydaje rozstrzygnięcia, w tym decyzje, oraz przekazuje informację,

o której mowa w art.13a ust. 2 ustawy, w sprawach świadczenia wychowawczego realizowanego w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z art. 11 ust. 3 ustawy świadczenie wychowawcze przyznane przez wojewodę wypłaca organ właściwy. Z kolei, zgodnie z art. 16 ust. 6-9 ustawy, w przypadku, gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda ustala wtedy prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 ustawy od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy, w zakresie świadczeń na rodzinę w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku, gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego: 1) przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku,

o którym mowa w art. 16 ust. 1 ustawy; 2) informuje o tym fakcie organ właściwy

- w przypadku, o którym mowa w art. 16 ust. 2 ustawy.

Sąd podkreśla, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie kolizji norm i wyeliminowanie uprawnień strony do tych świadczeń. Oznacza to, że to wojewoda ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 3 sierpnia 2022 r. "czynność prawna wojewody stwierdzająca, czy w określonej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, nie podlega kontroli instancyjnej. Nie ma ona formy decyzji administracyjnej lub innego aktu, do którego mają zastosowanie przepisy k.p.a. oraz p.p.s.a. To sam wojewoda ustala czy w przypadku danej sprawy zastosowanie mają przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Kontrola tego uznania może nastąpić dopiero na etapie kontroli wydanej przez wojewodę decyzji w sprawie przyznania świadczenia na podstawie art. 16 ust. 7 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci." (wyrok NSA z dnia 3 sierpnia 2022 r., I OSK 1168/19, LEX nr 3413203, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Zgodnie z powołanymi wyżej przepisami ustawy, dokonanie takich ustaleń przez wojewodę obliguje właściwy organ do uchylenia uprzednio wydanej decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczenia wychowawczego. Uchylenie decyzji w trybie art. 16 ust. 6 ustawy nie kończy jednak postępowania o przyznanie świadczenia wychowawczego. Oznacza jedynie zmianę właściwości organu, a nie pozbawienie prawa do takiego świadczenia (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 3 sierpnia 2022 r., IV SA/Po 272/22, LEX nr 3397055, CBOSA).

Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżącemu przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko w okresie świadczeniowym 2019/2021, to jest od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja 2021 r. Pismem z dnia 26 listopada 2021 r. Wojewoda Łódzki jako organ pełniący funkcję instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w Unii Europejskiej, poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w Konstantynowie Łódzkim, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego od dnia 1 września 2008 r., w związku z pobytem matki dziecka S.S. poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Na podstawie powyższej informacji organ I instancji prawidłowo uchylił przyznane skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko za okres świadczeniowy 2019/2021, to jest od dnia 1 października 2019 r. do dnia 31 maja

2021 r. w związku ze zmianą właściwości rzeczowej organu do rozpoznania wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego. Uchylenie dotychczasowej decyzji o przyznaniu skarżącemu świadczeń wychowawczych na dziecko skutkować będzie ponownym rozpoznaniem jego wniosku o to świadczenie, z tym że organem, który oceni zasadność tego wniosku będzie wojewoda, a nie organ, który wydał poprzednią, pozytywną dla skarżącego decyzję. Podniesione przez skarżącego w skardze okoliczności merytoryczne mogą mieć znaczenie dopiero na etapie rozpoznania wniosku przez właściwy organ, tj. przez wojewodę.

Jak wynika z powyższego, zarzuty podniesione w skardze są niezasadne. Sąd nie dopatrzył się także innych wad skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego. Postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami ogólnymi Kodeksu postępowania administracyjnego,

a w szczególności art. 6, art. 7, art. 8 i art. 11 k.p.a., a ponadto zgodnie z art. 77, art. 80

i art. 107 § 3 k.p.a., a zaskarżone rozstrzygnięcie zostało oparte na prawidłowej interpretacji norm prawa materialnego.

Z tych też przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Sąd odstąpił od orzeczenia o wynagrodzeniu adwokata, świadczącego pomoc prawną z urzędu, ponieważ do Sądu nie wpłynął wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, o którym mowa w § 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U z 2019 r. poz. 18 ze zm.).

k.ż.