Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 232/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-05-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie: WSA Dariusz Pirogowicz WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant specjalista Inga Szcześniak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 maja 2019 r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2018 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz D.R. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] listopada 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2017 poz. 1257 ze zm.) - dalej "kpa" w związku z art. 16 ustawy z 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - kpa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tj. Dz. U. z 2017 r., poz. 2097) - dalej "ustawa" po rozpatrzeniu odwołania D. R. z [...] października 2018 r. od decyzji Wojewody [....] z [...] września 2018 r. odmawiającej potwierdzenia A. R., B. K., D. R., i K. R., Ł. R., M. R. i R. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. folwarku [...], gm. [...], powiat [...], województwo [...], w odniesieniu do udziału wynoszącego [...] części przypadającego W. K. (c. A. ur. [...] maja 1884 r. w m. [...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.

T. R. i H. W. pismem z [...] kwietnia 1991 r. wystąpiły do Urzędu Miejskiego w [...] z wnioskiem o przyznanie rekompensaty za mienie pozostawione przez W. K., J. K. i A. K. na terenie [...]. Do wniosku dołączone zostały dokumenty: uwierzytelniona kopia karty ewidencyjnej repatrianta Nr [...] z [...] marca 1958 r., na podstawie której ustalono, że W. K. z domu L. repatriowała się do [...]. Z wskazanego dokumentu wynika, że W. K. do 1939 r., w czasie okupacji i przed powrotem do [...] zamieszkiwała w [...], powiat [...] oraz prawomocne postanowienie S. R. w J. z [...] lutego 1991 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po W. K. z domu L., zmarłej [...] lipca 1984 r., ostatnio stale zamieszkałej w [...], na podstawie ustawy nabyły: córka T. R. z domu K. w [...] części, córka H. W. z domu K. w [...] części, nieuwierzytelniona kopia zaświadczenia Zarządu gminnego w [...], powiatu [...] z [...] czerwca 1939 r., z którego wynika, że: zarząd gminy [...] zaświadcza, iż w rejestrze bierczym podatków pod poz. [...] figuruje grunt zapisany na imię J. K. w kol. [...] gminy tutejszej o obszarze [...] kat [...] ha i [...] kat. [...] ha, razem [...] ha., nieuwierzytelniona kopia notarialnego aktu kupna-sprzedaży repertorium Nr [...] z [...] listopada 1938 r., z którego wynika, że W. K. i A. K. zamieszkałe w powiecie [...] w gminie [...], w [...] nabyły na współwłasność w częściach równych działkę gruntu wydzieloną z folwarku [...] w gminie [...], powiecie [...] o obszarze [...] ha bez zabudowań.

Pismem z [...] stycznia 1999 r. Starosta Powiatu [...] poinformował wnioskodawczynie o przekazaniu całości dokumentacji do Urzędu Miejskiego w [...].

Kolejno zawiadomieniem z [...] maja 2014 r. [...] Urząd Wojewódzki poinformował wnioskodawczynie o zarejestrowaniu wniosku w niniejszym urzędzie pod sygnaturą [...].

W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister przedstawił obszerną analizę prowadzonego postepowania i wymienił zebrane w toku postępowania dowody, na podstawie których ustalono stan faktyczny w sprawie.

Organ wskazał, że na etapie prowadzonego postępowania zostały przedłożone następujące dokumenty:

- odpis zupełny aktu zgonu T. R. z domu K., z którego wynika, że w/w urodziła się w dniu [...] lutego 1930 r. w miejscowości [...], a zmarła [...] stycznia 2003 r. w [...];

- odpis zupełny aktu zgonu H. W. z domu K., z którego wynika, że w/w urodziła się [...] października 1927 r. w miejscowości [...], a zmarła [...] marca 2001 r. w [...];

- uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia S. R. w J. z [...] maja 2001 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po H. W. nabyli córka B. T. K. z domu W. i syn R. W. po [...] części;

- uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia S. R. w J. z [...] grudnia 2013 r. sygn. akt [...], z którego wynika, że spadek po T. R. nabyli mąż M. R., córka D. R. i syn F. R. po [...] części każde z nich;

- zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia z [...] września 2012 r. repertorium [...] nr [...], z którego wynika, że spadek po M. R., zmarłym [...] marca 2012 r., ostatnio stale zamieszkałym w J., nabyli syn F. R. i córka D. R. po [...] części każde z nich.

Kolejno pismem z [...] lutego 2015 r. D. R. przesłała następujące dokumenty:

- decyzję Wojewody [...], z której wynika, że W. K. posiadała [...] września1939 r. obywatelstwo polskie;

- zaświadczenie Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że W. K. była zameldowana na pobyt stały w [...] od [...] sierpnia 1958 r do [...] sierpnia 1969 r. przy [...], od [...] sierpnia 1969 r. do [...] lipca 1984 r. (dzień śmierci) przy ul. [...] (poprzednio [...]), H. W. była zameldowana na pobyt stały w [...] od [...] września 1956 r. do [...] stycznia 2001 r. przy ul. [...] (poprzednio [...]), od [...] stycznia 2000 r. do [...] lutego 2001 r. przy ul. [...], a od [...] lutego 2001 r. do dnia śmierci tj. [...] marca 2001 r. przy ul. [...];

- poświadczenie o adresach i okresach zameldowania Urzędu Miejskiego w [...] z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że D. R. była zameldowana na pobyt stały w [...] od [...] sierpnia 1958 r. do [...] października 1990 r. przy [...], od [...] października 1990 r. do [...] grudnia 1999 r. przy [...], od [...] grudnia 1999 r. brak wymeldowania przy ul. [...], a na pobyt czasowy od [...] sierpnia 1988 r. do [...] sierpnia 1990 r. przy [...];

- potwierdzenie zameldowania na pobyt stały Urzędu Miejskiego w [...] z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że F. R. był zameldowany pod adresem [...] ul. [...], gmina [...], województwo małopolskie od [...] listopada 1979 r.;

- zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały Urzędu Miejskiego w [...] z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że T. R. od [...] sierpnia 1958 r. do [...] stycznia 2003 r. była zameldowana w [...] przy [...]

- zaświadczenie o zameldowaniu na pobyt stały Urzędu Miejskiego w [...] z [...] stycznia 2015 r., z którego wynika, że M. R. od [...] sierpnia 1958 r. do [...] marca 2012 r. był zameldowany w [...] przy ul. [...].

Ponadto w aktach sprawy znajdują się oświadczenia wnioskodawców o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, z którego wynika, że prawo to nie zostało dotychczas zrealizowane.

W toku postepowania Minister wskazał, że Archiwum Akt Nowych poinformowało, że w jego zasobach nie odnaleziono dokumentów dotyczących A. K., ani dokumentów dotyczących J. K. Natomiast z tłumaczenia przysięgłego pisma [...] Archiwum Państwowego w [...] z [...] maja 2015 r. wynika, że Archiwum wysłało zaświadczenie archiwalne dotyczące zamieszkania, posiadania ziemi i majątku przed 1939 rokiem przez J. K. i W. K. w miejscowości [...], gminy [...] powiat [...] w województwie [...]. Z powołanego pisma wynika również, że [...] Archiwum Państwowe w [...] "nie posiada informacji dotyczącej zamieszkania i posiadania ziemi i majątku przed 1939 rokiem przez K. W. i K. A. w miejscowości [...] gminy [...] powiatu w województwie [...]." Z kolei z tłumaczenia przysięgłego pisma [...] Archiwum Państwowego w [...] z [...] maja 2015 r. wynika, że: "Wśród dokumentów funduszu archiwalnego [...] Okręgowego Urzędu [...] w sprawie odnośnie wydania pożyczki podczas wydzielania futorów obywatelom wsi [...] gminy [...] powiatu są informacje odnośnie posiadania w 1928 r. przez K. J. s. J. działki o powierzchni ogólnej [...] (jednostki miary nie podano), w gospodarstwie również były następujące budowle: budynek mieszkalny, gumno, chlew - drewniane, pokryte słomą (lata budowy nie zostały podane) spośród zwierząt gospodarskich - 2 konie, 2 krowy, 1 świnia. Wśród dokumentów funduszu archiwalnego Okręgowej Komisji [...] ds. wyborów do [...] i [...] [...] zwołania w 1935 r. na liście wyborców miejscowości [...] gminy [...] powiatu w województwie [...] wpisane są K. J. urodzony w 1886 r., rolnik i W., urodzona w 1892 r., gospodyni domowa".

Na wezwanie Wojewody D. R. pismem z [...] sierpnia 2015 r. przedłożyła kolejne dokumenty m.in.:

- uwierzytelnioną kopię aktu notarialnego kupna-sprzedaży repertorium Nr [...] z [...] listopada 1938 r., z którego wynika, że W. K. i A. K. nabyły na współwłasność wspólnie w częściach równych działkę gruntu wydzieloną z folwarku [...], gmina [...], powiat [...] o ogólnej powierzchni [...] ha, od T. S.;

- uwierzytelnioną kopię karty ewidencyjnej repatrianta nr [...] z [...] marca 1958 r. wystawionej na nazwisko W. K. z domu L., urodzonej [...] maja 1884 r. w [...], z którego wynika, że w/w do 1939 r., w czasie wojny i przed powrotem do kraju zamieszkiwała w [...], powiat [...] i zamierzała udać się na stałe miejsce zamieszkania do córki H. W.;

- uwierzytelnioną kopię zaświadczenia Zarządu gminnego w [...], powiatu [...] z [...] czerwca 1939 r., z którego wynika, że: "zarząd gminy [...] zaświadcza, że w rejestrze bierczym podatków pod poz. poz. [...] figuruje grunt zapisany na imię J. K. w kol. [...] gminy tutejszej o obszarze [...] kat. [...] ha i [...] kat. [...] ha, razem [...] ha";

- poświadczenie o adresach i okresach zameldowania B. K. z Urzędu Miejskiego w [...];

- uwierzytelnione kopie oświadczeń, że wobec braku dowodów, J. K. zmarł [...] października 1952 r.

- uwierzytelnione kopie oświadczeń, że J. K. właściciel nieruchomości pozostawionych w [...], tj. poza obecnymi granicami kraju, miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w [...] - miejscowości obecnie objętej terytorium [...];

Kolejno przy piśmie z [...] listopada 2015 r. D. R. przesłała m. in.:

- uwierzytelnioną kopię odpisu skróconego aktu zgonu J. K., z którego wynika, że zmarł [...] października 1952 r. w [...];

- pismo Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że F. R. był zameldowany na pobyt stały w [...] ul. [...] od [...] sierpnia 1958 r.

- zaświadczenie Prezydenta Miasta [...], z którego wynika, że R. W. był zameldowany na pobyt stały w [...] od [...] lipca 1957 r.

Następnie skarżąca przesłała pismo Urzędu Miasta i Gminy w [...], z którego wynika, że B. T. K. z domu W. była zameldowana na pobyt stały w [...] od [...] lipca 1952 r. do [...] września 1956 r., a H. W. z domu K. była zameldowana na pobyt stały w [...] od 1947 r. do dnia [...] września 1956 r.

Dalej Minister zaznaczył, że z oświadczeń składanych przez strony wynika, że W. K. przyjechała do [...] w 1958 r. do swojej córki H. W., która przybyła do kraju w 1947 r. Na potwierdzenie niniejszej tezy zostały złożone oświadczenia stron następującej treści: W. K. opuściła byłe terytorium [...] w 1958 r. w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. w ramach tzw. drugiej repatriacji. Jej mąż J. K. jako rodowity [...] zaraz po wojnie został zagrożony wywózką na [...], podobnie jak większość rodziny. Kuzyni W. K. zostali wywiezieni na [...], gdzie przebywali przez wiele lat. W ramach represji J. K. był zmuszany do pracy w kołchozie, gdzie rozsypywał nawozy (PDT), bez żadnego zabezpieczenia, co zaskutkowało chorobą nowotworową i w krótkim okresie zmarł na raka. W. K. po śmierci męża nie widząc żadnych perspektyw na dalsze życie w [...] zdecydowała się na wyjazd do [...], gdzie przebywała jej córka H. Powyższe informacje zostały powzięte z przekazów rodzinnych.

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...], decyzją z [...] marca 2017 r., znak: [...] odmówił potwierdzenia B. K., D. R., F. R. i R. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. K. [...] udziału w ww. nieruchomości.

Zdaniem organu I instancji W. K. nie opuściła nieruchomości stanowiącej część folwarku [...] w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. i nie była zmuszona do jej opuszczenia bezpośrednio w skutek wybuchu wojny. Organ odwoławczy podniósł, iż w toku postępowania nie udowodniono, aby wobec W. K. stosowano przymus opuszczenia nieruchomości, a zamiar opuszczenia byłego terytorium RP nie wynikał bezpośrednio z podjętych działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz [...], a także osamotnienia spowodowanego śmiercią męża W. K.

Nie zgadzając się z tym stanowiskiem, D. R. i R. W. złożyli odwołanie od w/w decyzji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lipca 2017 r. nr [...] uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2017 r. nr [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji powinien wydać nowe rozstrzygnięcie w sprawie uwzględniając następców prawnych F. R., jak również powinien wezwać strony postępowania celem sprecyzowania żądania stron postępowania w kwestii potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. ww. nieruchomości a także powinien wystąpić do Instytutu Pamięci Narodowej w celu ustalenia ewentualnych przyczyn opuszczenia przez W. K. byłego terytorium[...].

Po zebraniu materiału dowodowego w sprawie, Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. K. [...] części ww. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wojewoda [...], decyzją z [...] września 2018 r. nr [...] odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w odniesieniu do udziału wynoszącego [...] części przypadającego W. K. W uzasadnieniu organ odwoławczy przypomniał dotychczasowy przebieg postępowania oraz szeroko omówił zebrane w sprawie materiały dowodowe. Wyjaśnił, że z uzasadnienia decyzji organu I instancji wynika, że strony postępowania nie udowodniły, że ich poprzedniczka prawna W. K. opuściła byłe terytorium [...] z przyczyn bezpośrednio związanych z wybuchem II Wojny Światowej, a tym samym nie została spełniona przesłanka określona w art. 2 ustawy o prawie do rekompensaty.

Minister podkreślił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości muszą spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy, a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji przywołał treść art. 1, art. 2 oraz art. 3 ustawy i stwierdził, że W. K. była współwłaścicielką w częściach równych majątku pozostawionego w folwarku [...], gmina [...], powiat [...], województwo [...]i dopiero w 1958 r. powróciła na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Minister wskazał, że z akt sprawy wynika, iż możliwość opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej istniała w latach 1944-1947 i z możliwości tej skorzystała następczyni prawna W. K. – H. W., opuszczając byłe terytorium [...] w 1947 r. Natomiast, jak wynika z treści oświadczeń, W. K. opuściła byłe terytorium [...] w 1958 r., po śmierci męża J. K. i przyjechała do córki H. W. W ocenie organu oświadczenia, że opuszczenie przez W. K. byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej było związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie znajdują potwierdzenia w materiale dowodowym, a zatem nie zostały spełnione przesłanki określone w art. 2 ustawy, tj. strony postępowania nie udowodniły, że W. K. opuściła byłe terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej.

Organ odwoławczy podkreślił, że przymus, pod którego wpływem działali obywatele polscy opuszczając byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej może mieć różny charakter (przymus bezpośredni, obawa o własne życie, zdrowie), niemniej jednak musi posiadać związek z wojną rozpoczętą w 1939 r., a nie wynikać z istoty rozwiązań ustrojowych na terenie ZSRR. Należy odróżnić bowiem zdarzenia będące bezpośrednimi skutkami wojny (deportacje ludności polskiej, zsyłka na [...], czy pobór do wojska), których dotyczy art. 1 ustawy od tych, na które wojna miała wpływ jedynie pośredni. Natomiast jak wynika z całości materiału dowodowego, W.K. przybyła w 1958 r. do swojej córki, zatem opuściła byłe terytorium RP w 1958 r. z przyczyn osobistych, a nie z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej.

Dalej organ zaznaczył, że dokumenty znajdujące się w aktach sprawy świadczą o osobistych przyczynach opuszczenia przez W. K. byłego terytorium RP, po śmierci męża w 1952 r. Również w archiwum IPN brak jest udokumentowanego przymusu.

Podsumowując, Minister stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie spełniono wymogów, o których mowa w art. 2 ustawy, tj. strony postepowania nie udowodniły, że W. K. opuściła byłe terytorium RP z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Tym samym Minister uznał, że Wojewoda [...] zgodnie ze stanem faktycznym i prawnym odmówił wnioskodawcom potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. folwarku [...], gm. [...], powiat [...], województwo [...], w odniesieniu do udziału wynoszącego [...] części przypadającego W. K.

W tej sytuacji Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji uznał zaskarżoną decyzję Wojewody [...] za prawidłową i utrzymał ją w mocy.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] listopada 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyła D. R. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art.138 § 1 i art. 80 kpa oraz art.1 ust. 2 w związku z art. 2 ustawy. W skardze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody [...], a także zasądzenie na jej rzecz kosztów niniejszego postepowania. W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że organy obu instancji nie wzięły pod uwagę faktu, że W. K. opuściła tereny anektowane przez [...] w 1958 r. w ramach tzw. "drugiej repatriacji", tj. repatriacji prowadzonej w oparciu o umowę z [...] marca 1957 r. i w związku z tym na podstawie art. 1 ust. 2 ustawy, repatriacja ta winna być traktowana jako "inna okoliczność związana z wojna rozpoczęta w 1939 r.", stanowiła ona bowiem konsekwencję zmian granic państwowych, a ta była następstwem II wojny światowej. Skarżąca zwróciła uwagę, że z wyjaśnień złożonych w trakcie postepowania wynika, że W. K. pozostawała na terenach anektowanych przez byłe [...] do 1958 r., a jej mąż – J.K. zaraz po wojnie został zagrożony wywózką na [...], podobnie jak większość jego rodziny, mąż W. K. zmuszany był do pracy w kołchozie, w warunkach które spowodowały jego śmierć w 1952 roku. Natomiast na wieloletnią, [...] katorgę skazani zostali kuzyni W. K. Mając powyższe na uwadze, skarżąca wskazała, że uwzględniając stosunki panujące w byłym [...] w latach 40- tych i 50- tych ubiegłego wieku niewątpliwym jest, że nieruchomość, której współwłaścicielką była W. K. została skolektywizowana i zarówno ona, jak i jej mąż J. K., jako posiadacze ziemscy lub co najmniej rolnicy kułacy stanowili w byłym [...] element obcy klasowo, co musiało wiązać się ze stałą niepewnością i obawą przed represjami.

Skarżąca podniosła, że W. K. nie skorzystała z możliwości opuszczenia terenów anektowanych przez byłe [...] w ramach pierwszego etapu repatriacji z powodu choroby męża, a korzystając w 1958 roku z możliwość wyjazdu drugą falą repatriacji działała niewątpliwie w warunkach przymusu wynikającego z jej sytuacji w [...]. Zdaniem skarżącej trudno się zgodzić z argumentacją organów I i II instancji, że na podstawie informacji uzyskanych z IPN brak jest udokumentowanego przymusu opuszczenia nieruchomości przez W. K. W jej przypadku nie istniał bowiem przymus opuszczenia nieruchomości, natomiast zamiar opuszczenia byłego terytorium RP nie wynikał bezpośrednio z działań wojennych, lecz był pośrednim następstwem powojennych decyzji władz radzieckich a także osamotnieniem spowodowanym śmiercią męża.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o oddalenie skargi w całości jako bezzasadnej i podtrzymał prezentowane dotychczas stanowisko w sprawie.

W uzasadnieniu podniósł, że z całości materiału dowodowego wynika, że W. K. przybyła w 1958 r. do swojej córki H. W., która przybyła do [...] w 1947 r., po śmierci męża J. K. w 1952 r. Z powyższego wynika, że W. K. opuściła byłe terytorium [...] w 1958 r. z przyczyn osobistych a nie z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej. Organ zwrócił uwagę, iż dokumenty znajdujące się w aktach sprawy świadczą o osobistych przyczynach opuszczenia przez W. K. byłego terytorium [...] (śmierć męża w 1952 r., córka od 1947 r. na obecnym terytorium RP), a także brak udokumentowanego przymusu (pismo IPN).

Wobec powyższego, zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 ustawy, tj. strony postępowania nie udowodniły, że W. K. opuściła byłe terytorium [...] z przyczyn związanych z wybuchem II Wojny Światowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Dokonując oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca naruszają przepisy prawa, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy. Ustawa ta kompleksowo reguluje zagadnienia uprawnień Zabużan, określając w art. 1, 2 i 3 podmiotowe i przedmiotowe przesłanki, jakie musi spełnić wnioskodawca, by uzyskać potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Zaskarżoną decyzją z [...] listopada 2018r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] września 2018 r., odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami [...], wskazując, iż brak jest dowodów potwierdzających, że W. K. z domu L. opuściła byłe terytorium [...] z przyczyn związanych z wybuchem II wojny światowej, a dokumenty znajdujące się w aktach sprawy świadczą o osobistych przyczynach opuszczenia przez W. K. byłego terytorium [...]. Minister podał, że z całości materiału dowodowego wynika, że W. K. przybyła w 1958 r. do swojej córki H. W. po śmierci swojego męża J. K. Nie pozostawało to w związku przyczynowo skutkowym z wojną.

Z powyżej przedstawionym stanowiskiem nie sposób się zgodzić.

Artykuł 1 ust. 2 ustawy stwierdza, że przepis ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone były opuścić byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej. Ust. 1 tego artykułu przewiduje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia na byłym terytorium [...] w wyniku wypędzenia lub opuszczenia na podstawie umów, wymienionych w tym przepisie, natomiast ust. 2 przewiduje prawo do rekompensaty także z każdej innej przyczyny, aniżeli wymienionej w ust. 1 zmuszającej do opuszczenia byłego terytorium Rzeczpospolitej. Wśród innych przyczyn można znaleźć przyczyny najróżniejsze, ale cechą ich jest to, że uniemożliwiają one pozostanie na terenie byłego terytorium Rzeczpospolitej, zaś zmuszają do jego opuszczenia. Okoliczności te maja być związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. Ustawodawca nie wymienił w ust. 2 expressis verbis, tak jak w ust. 1 i 1a, aktów i umów ma podstawie których możliwa jest realizacja prawa do rekompensaty, jednakże w ugruntowanym już orzecznictwie przyjmuje się, że do kategorii osób objętych dyspozycją art. 1 ust. 2 ustawy należy zaliczyć osoby, które opuściły byłe terytorium RP na podstawie umowy z dnia 25 marca 1957 r. zawartej pomiędzy Rządem PRL a Rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej (Dz. U. Nr 47, poz. 222). Umowa ta regulowała kwestię dalszej repatriacji osób narodowości polskiej, rozpoczętej na podstawie poprzednich porozumień ewakuacyjnych wymienionych w art. 1 ust. 1 i 1 a. Świadczy o tym zarówno jej tytuł, jak też treść preambuły, oraz postanowienie i cel umowy. Wynika z nich bowiem wyraźnie, że chodziło tu o "dalszą repatriację" osób narodowości polskiej, a mianowicie tych, którzy z różnych przyczyn nie skorzystali z prawa do przesiedlenia się na podstawie poprzednio zawartych umów polsko-radzieckich. Zagadnienie uprawnień przysługujących osobom repatriowanym na podstawie wyżej wymienionej umowy z dnia 25 marca 1957 r. było przedmiotem orzeczenia już w 1990 r. W uchwale z dnia 30 maja 1990 r., sygn. III CZP 1/90, pub. OSNC 1990/10-11/129, Sąd Najwyższy orzekł, że osobom repatriowanym na podstawie powołanej umowy, które przed dniem 1 września 1939 r. zamieszkiwały w Polsce na terenach nie wchodzących w skład obecnego obszaru Rzeczpospolitej Polskiej, pozostawiły majątek nieruchomy i nie rozporządziły nim z przyczyn od nich niezależnych przysługują uprawnienia (z ówcześnie obowiązującego) art. 88 ust. 1 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. Powołana uchwała z 1990 r. była podstawą wielu orzeczeń sądowych, zapadłych już pod rządami późniejszych ustaw i zachowała swoją aktualność do chwili obecnej. W uchwałach z dnia 30 maja 1990 r. (sygn. akt III CZP 1/90, pub. OSNC 1990/10-11/129), 5 czerwca 1990 r. III ZCP 4/90 (niepub.) oraz 10 kwietnia 1991 r. (sygn. akt III CZP 84/90. Pub. OSNC 1881/8-9/97) Sąd Najwyższy dokonał wykładni obowiązujących ówcześnie przepisów art. 88 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości. W obszernych uzasadnieniach wyjaśniono, dlaczego zasadne jest objęcie uregulowaniami dotyczącymi realizacji zobowiązań podjętych przez państwo polskie w porozumieniach dotyczących repatriacji kręgu obywateli szerszego, niż tylko te osoby, które opuściły tereny zajęte przez Związek Radziecki w ramach zorganizowanej akcji repatriacyjnej. Dokonana w tych orzeczeniach analiza zarówno ówczesnej sytuacji prawnej i faktycznej osób, które opuściły nieruchomości w związku z wojną, jak i charakteru zobowiązań podjętych przez Państwo w ramach porozumień międzynarodowych oraz wnioski, jakie współcześnie wynikają z tej analizy, pozostają aktualne mimo zmiany przepisów regulujących realizację tych zobowiązań. Nie może budzić wątpliwości, że fakt repatriowania w trybie powołanej umowy z dnia 25 marca 1957 r. mieści się w zakresie art. 1 ust. 2 ustawy. Umowa z dnia 25 marca 1957 r. na co zwrócił uwagę Sąd Najwyższy była kontynuacją uprzednio zawartych umów ewakuacyjnych co wynikało z jej tytułu, preambuły i postanowień. Postanowienia te, w art. 8, traktowały też w zasadzie o mieniu ruchomym, które repatriant mógł zabrać. Możność natomiast rozporządzania majątkiem nieruchomym ograniczała się (i to niejednokrotnie, albo wręcz najczęściej czysto iluzorycznie) do rozporządzania tylko domem mieszkalnym, czy innym budynkiem, a nie gruntem, który stał się własnością państwa radzieckiego. Rozważania organu w opisanej kwestii nie są zatem trafne.

Organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji dokonał zdaniem Sądu rozpoznającego przedmiotową sprawę błędnej wykładni art. 1 ust. 2 ustawy, przyjmując, że W. K. opuściła terytorium byłego [...] z przyczyn osobistych, nie mających bezpośredniego związku z II wojną światową.

Z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że W. K. na podstawie karty ewidencyjnej repatrianta nr [...] z 15 marca 1958 r. opuściła byłe terytorium [...], pozostawiając poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomość.

Zdaniem Sądu, nie ma uzasadnionych podstaw, by różnicować uprawnienia obywateli polskich do świadczeń przewidzianych w ustawie w zależności od tego, czy przesiedliły się one do Polski w powojennych jej granicach na podstawie aktów wymienionych w art. 1 ust. 1 i ust. 1a, czy też ich repatriacja odbyła się dopiero w oparciu o umowę z dnia 25 marca 1957 r. W każdym z tych przypadków obywatele polscy znaleźli się poza granicami obecnego państwa polskiego z przyczyn od siebie niezależnych, w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Ich sytuacja prawna w istocie była taka sama, bowiem bezspornie była ona wynikiem wojny rozpoczętej w 1939 r. Innymi słowy osoby, które powróciły do Polski w nowych jej granicach na podstawie umowy z 1957 r. powinny być traktowane tak samo jak osoby, które repatriowały na podstawie układów republikańskich.

Takie stanowisko zaprezentowane zostało również w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok NSA z 13 maja 2016 r. sygn. akt I OSK 2950/13 i z 5 lipca 2017 r. sygn. akt I OSK 232/17 - publik. Centralna Baza Orzecznictwa Sądów Administracyjnych). Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela ten pogląd.

Z powyższych względów w sprawach dotyczących rekompensaty istotne powinno być to, czy spełnione zostały przesłanki przewidziane w art. 2 ustawy. Jeżeli repatriacja odbyła się na podstawie umowy z 25 marca 1957 r., to pojęcia osób zmuszonych do opuszczenia byłego terytorium RP, w rozumieniu art. 1 ust. 2 ustawy nie można ograniczać tylko do właścicieli nieruchomości, w stosunku do których władze radzieckie stosowały represje i prześladowania takie jak: deportacja, aresztowania, pobór do wojska czy zesłanie na Syberię. Przymus, pod którego wpływem działali obywatele opuszczający terytorium byłej[...], niewątpliwie mógł mieć różny charakter, także osobisty. Istotnym jest to, że okoliczności, w jakich znaleźli się obywatele narodowości polskiej, wprost łączyły się ze skutkami wywołanymi II wojną światową. Gdyby nie ta wojna, to osoby te nie znalazłyby się poza granicami państwa polskiego i nie zostałyby pozbawione mienia na skutek działań państwa obcego.

Dlatego też, obywateli narodowości polskiej, którzy przesiedlili się na terytorium Polski w jej powojennych granicach na podstawie umowy repatriacyjnej z dnia 25 marca 1957 r., należy zaliczyć do osób, o których mowa w art. 1 ust. 2 ustawy. Zatem jeżeli spełnione zostały także przesłanki wyliczone w art. 2 ustawy, osobom tym lub ich spadkobiercom przysługuje prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej.

Prawo do rekompensaty powinno wiązać się z faktem pozostawienia przez obywatela polskiego swojego majątku nieruchomego, stanowiącego w momencie wybuchu II wojny światowej jego własność, który to majątek, w związku z wojną, obywatel polski zmuszony był opuścić. Wymaganie, by przedwojenny właściciel nieruchomości położonej na K. w celu otrzymania rekompensaty legitymował się w stosunku do niej tytułem własności, w dacie repatriacji, stanowi niczym nieuzasadnioną nadinterpretację przepisów ustawy o realizacji prawa do rekompensaty.

Reasumując, stwierdzić należy, że organy obydwu instancji naruszyły art. 1 ust. 2 ustawy, co miało wpływ na wynik sprawy. Powyższą ocenę prawną organ weźmie pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

W tej sytuacji sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm.) – dalej "ppsa", orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 ppsa.