Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1191/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 1 i 3, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 200, art. 205 par. 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 7,9,77 par. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Protokolant starszy sekretarz sądowy Anita Jałoszyńska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 lutego 2017 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącej M. T. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. znak: [...], wydaną na podstawie art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4 i ust. 7, art. 59 ust, 1, art. 61 ust. 1 pkt. 2, ust. 2 pkt. 2, art. 103 ust. 2, art. 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.Dz.U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) - dalej: "U.p.s" lub "ustawa", art. 108 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz.U. z 2016 r. poz. 23 ze zm.) - dalej: "K.p.a.", Prezydent Miasta S. ustalił wobec M. T. obowiązek wnoszenia miesięcznej opłaty za pobyt jej matki J. R. w Domu Pomocy Społecznej w S. w wysokości [...] zł miesięcznie, oraz na podstawie art. 108 K.p.a. nadał tej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że decyzją z dnia [...] r. matka M. T. – J. R. została umieszczona w Domu Pomocy Społecznej "[...]" dla osób w podeszłym wieku oraz osób przewlekle somatycznie chorych w S. przy ul. [...] (dalej: także "DPS" lub "placówka").

Stosownie do Zarządzenia Prezydenta Miasta S. nr [...] z dnia [...] r., ogłoszonego w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego z dnia 18 marca 2015 r. poz. 925 średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej wynosi [....] zł.

Wysokość odpłatności ustalonej wobec J. R. z tytułu pobytu

w DPS decyzją z dnia [...] r. znak: [...] wynosi [...] zł miesięcznie, co powoduje, iż na jej córce, jako zstępnym spoczywa obowiązek uiszczania części odpłatności, zgodnie z zasadami określonymi art. 61 ust. 2 ustawy, mocą którego opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą również małżonek, zstępni przed wstępnymi.

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

W oparciu o zebraną w toku postępowania dokumentację (m. in. uwierzytelnione przez tłumacza przysięgłego zestawienie wyciągu z konta żyrowego M. T., mieszkającej na stałe w [...], ustalono, że miesięczny dochód jej 2-osobowy rodziny wynosi [...] miesięcznie (zgodnie z kursem [...] r., który wynosił [...] zł), to jest [...] zł miesięcznie, czyli [...] zł na osobę w rodzinie i przekracza 300 % kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie. W związku z powyższym jest ona zobowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt matki – J. R. w domu pomocy społecznej kwoty w wysokości [...] zł miesięcznie.

W toku postępowania w dniu 21 grudnia 2015 r. do organu wpłynęło pismo strony M. T. informujące o sytuacji jej rodziny. W dniu 12 stycznia 2016 r. organ wysłał do niej pismo z prośbą o przesłanie dokumentacji potwierdzającej sytuację dochodową oraz wydatkową jej rodziny. W dniu 12 lutego 2016 r. do organu wpłynęło oświadczenie, w którym strona zwróciła się z prośbą o całkowite zwolnienie jej z dopłaty do pobytu matki w DPS z uwagi na swą sytuację materialną.

W oparciu o zebraną w sprawie dokumentację organ ustalił, iż miesięczne udokumentowane stałe wydatki rodziny M. T. wynoszą: rata za kredyt – [...] (zgodnie z kursem [...] r., jest to

[...] zł), opłata za ubezpieczenie – [...] ([...] zł), opłata za telefony komórkowe jej oraz syna – [...] ([...] zł), abonament radiowy (opłacany kwartalnie) w wysokości [...]: 3 mieś. = [...] miesięcznie [...] zł), energia elektryczna – [...] ([...] zł), składka członkowska strony i syna za

J-Jutsu – [...] ([...] zł), czynsz za mieszkanie – [....] ([...] zł).

Łączne udokumentowane wydatki rodziny M. T. wynoszą zatem ok. [...] zł. Po odliczeniu powyższych stałych miesięcznych wydatków stronie pozostaje do dyspozycji kwota w wysokości ok. [...] zł miesięcznie, tj. [...] zł na osobę w rodzinie.

Po analizie sytuacji dochodowej oraz wydatkowej rodziny organ uznał,

iż kwota odpłatności jaką M. T. jest w stanie wnosić z tytułu pobytu jej matki J. R. w DPS wynosi [...] zł. Biorąc powyższe pod uwagę uznano, iż jej prośba o całkowite zwolnienie z ponoszenia odpłatności za pobyt matki

w placówce nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie organu kwota dochodu na osobę w rodzinie M. T. pozostająca po wniesieniu opłaty nie jest niższa niż 300 % kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie.

Dalej organ I instancji stwierdza, iż zgodnie z przepisem art. 103 ust. 2 ustawy, kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, powinna być ustalona biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64. Powyższa kwota podlega aktualizacji i może ulec zmianie w zależności od zmiany sytuacji dochodowej w rodzinie, zmiany wysokości opłaty za pobyt ww. w DPS związanej ze zmianą świadczeń emerytalno-rentowych oraz zmiany kosztów utrzymania mieszkańca.

Od powyższej decyzji M. T. wniosła odwołanie, wskazując,

iż od 20 lat żyje na terenie N., a jej sytuacja materialna jest poniżej tamtejszych norm. Podtrzymała twierdzenie za jej miesięczny dochód wynosi [...] miesięcznie. Znaczną jego część zabierają jej częste podróże do Polski w celu pomocy matce oraz zaciągnięty na ten cel kredyt. Do tego koszty utrzymania w N. są dużo wyższe niż w Polsce.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowego Kolegium Odwoławcze

w S. zaskarżoną decyzją z dnia [...] r., wydaną z powołaniem się na art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, ust 2 i ust. 3, 61

ust. 1 i 61 ust. 2 pkt 1 i 2 U.p.s. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

Uzasadniając swe rozstrzygnięcie, SKO, po przytoczeniu treści art. 60 ust 1

i ust. 2 U.p.s., wskazało, iż jak wynika z akt sprawy, M. T. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem. Źródłem utrzymania rodziny jest: jej wynagrodzenie z pracy, które w przeliczeniu na złote wynosi ok. [...] zł miesięcznie, alimenty na syna w wys. ok. [...] zł, zasiłek wypłacany z pośrednictwa pracy w wysokości [...] zł. Łączny dochód rodziny wynosi miesięcznie ok[...] zł, a na osobę w rodzinie [...] zł, a zatem kwota ta przekracza 300% kryterium dochodowego z ustawy o pomocy społecznej na osobę w rodzinie o kwotę [...] zł.

W dniu 21 grudnia 2015 r. M. T. złożyła w organie I instancji pismo z prośbą o całkowite zwolnienie jej z opłat za pobyt matki w DPS, z uwagi na wysokie miesięczne rachunki. Z przedstawionych przez nią rachunków wynika,

iż comiesięcznie wydaje ona kwotę ok. [...] zł, a zatem rodzinie do dyspozycji pozostaje kwota [..] zł., a na osobę [...] zł.

W ocenie Kolegium, w przedmiotowej sprawie organ I instancji prawidłowo ustalił, że dochód strony pozwala na obciążenie jej obowiązkiem ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS. Ustawodawca wysokość opłaty wnoszonej przez małżonka, zstępnych, bądź wstępnych mieszkańca domu pomocy społecznej uzależnił jedynie od kryterium dochodowego. Wobec powyższego na treść przedmiotowego rozstrzygnięcia nie ma wpływu podniesiona w odwołaniu okoliczność, tj. wysokie koszty utrzymania w N., gdzie strona obecnie zamieszkuje, które - w Jej ocenie - powodują,

że uzyskiwane dochody wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb. Na poparcie swego stanowiska Kolegium przytoczyło treść art. 60 ust.1 i 60 ust. 2 U.p.s.

Gdy chodzi o zwalnianie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej, zastosowanie ma przepis art. 64 ust. 2 ustawy. Zgodnie z tym przepisem osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności, jeżeli:

1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;

2) występują, uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych:

3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia,

4) osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko.

Brzmienie zacytowanego przepisu nie pozostawia wątpliwości, co do uznaniowości jego stosowania. Organ rozpoznający prośbę o zwolnienie z odpłatności za pobyt w placówce nie ma obowiązku przyznania zwolnienia, ale ma takie prawo. Fakultatywność orzeczenia o zwolnieniu z odpłatności zależna jest od sytuacji materialnej i rodzinnej osób zobowiązanych do opłat. Przypadki uprawniające do zwolnień zostały wymienione w przepisie jedynie przykładowo. Każdorazową decyzję rozstrzygającą o wniosku o przyznanie zwolnienia organ winien uzasadnić w sposób pozwalający prześledzić jego tok rozumowania i poznać kryteria podjęcia danej decyzji. Kontrola decyzji opartych na uznaniu administracyjnym polega na sprawdzeniu, czy organ nie nadużył przyznanej mu przez ustawodawcę swobody orzekania w sprawie, czyniąc rozstrzygnięcie dowolnym. Jednocześnie Kolegium wskazuje, iż do dyspozycji organu podejmującego decyzję w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej pozostaje określona pula środków finansowych przeznaczonych na określony cel. Nie jest zatem możliwe przyznanie nawet najbardziej potrzebującym osobom więcej środków niż te, które pozostają do rozdysponowania. Jeśli zatem w danej gminie jest wielu mieszkańców, którzy potrzebują pomocy, bowiem nie mają żadnych dochodów, bądź też ich dochody są poniżej kryterium dochodowego,

w pierwszej kolejności organ musi kierować pomoc do osób całkowicie pozbawionych dochodów i tych o najniższych dochodach.

Uzasadnienie decyzji organu I instancji zawiera szczegółowe odniesienie się do sytuacji, rodzinnej i materialnej wnioskodawczym, w kontekście udowodnionych przez stronę wydatków. W ocenie Kolegium sytuacja majątkowa i dochodowa nie daje wystarczającej podstawy do zastosowania instytucji zwolnienia. Wydatki związane z kosztami utrzymania w N. nie czynią sytuacji strony szczególnie trudnej, na tle innych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt członka rodziny w DPS. Instytucja częściowego lub całkowitego zwolnienia z kosztów utrzymania członka rodziny w DPS powinna przysługiwać tylko osobom o bardzo niskich dochodach, obarczonych chorobą i związanymi z nią wydatkami. Nie sposób zaakceptować sytuacji, iż osobę, w której rodzinie dochód na osobę przekracza [...] zł zwalnia się z opłaty, przerzucając obowiązek jej pokrycia na ośrodek pomocy społecznej. Ośrodki pomocy społecznej dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, które powinny być wydatkowane zgodnie z ideą pomocy społecznej, na pomoc osobom najuboższym. Organ, przeznaczając znaczną cześć posiadanych w rocznym budżecie środków na spłatę zadłużenia za pobyt matki skarżącej w DPS, znacznie uszczupliłby środki na pomoc osobom, które tej pomocy rzeczywiście potrzebują.

W ocenie Kolegium, motywy jakimi kierował się w sprawie organ I instancji wystarczająco uzasadniają stwierdzenie, że załatwił on tę sprawę w jej całokształcie,

a nadto przekonująco wykazał, iż w świetle okoliczności sprawy brak podstaw by zwolnić stronę z ponoszenia odpłatności za pobyt matki w domu pomocy społecznej.

Powyższą decyzję M. T., reprezentowana przez r. pr. E. N., zaskarżyła skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w S.

Skarżonej decyzji SKO zarzuciła.

1. naruszenie prawa materialnego:

a) art. 61 ust. 2 lit. a) U.p.s. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 1 tejże ustawy oraz § 1 pkt 1

lit. b) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych

z pomocy społecznej - poprzez niewłaściwe zastosowanie przez organ

ww. przepisów, co skutkowało wydaniem decyzji utrzymującej wobec skarżącej obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt jej matki w DPS w wysokości [...] zł, pomimo faktu, iż kwota dochodu skarżącej pozostająca jej po dokonaniu tejże opłaty, jest niższa niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej,

b) art. 8 ust. 13 U.p.s. - poprzez jego niezastosowanie i obliczenie wysokości kryterium dochodowego według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia 12 lutego 2016 r. (data złożenia wniosku), zamiast z dnia wydania decyzji, co miało wpływ na treść decyzji,

c) art. 64 pkt 2 U.p.s. - poprzez niedokonanie zwolnienia skarżącej od obowiązku ponoszenia przedmiotowej opłaty, pomimo wystąpienia uzasadnionych okoliczności w postaci wyjątkowo trudnej sytuacji majątkowej skarżącej;

2. naruszenie przepisów postępowania, tj.: art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 77 § 1 oraz art. 7 K.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy oczywiście wadliwej decyzji wydanej na podstawie niepełnych ustaleń faktycznych dotyczących sytuacji materialnej skarżącej, a zwłaszcza wysokości ponoszonych przez nią koniecznych wydatków bytowych, wywołanych nierzetelnie przeprowadzonym postępowaniem dowodowym, w tym przy nieuwzględnieniu kryterium dochodowego istniejącego w N., tj. w kraju stałego zamieszkiwania skarżącej.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, iż SKO przyjęło dla swych rozważań zawyżoną kwotę dochodów uzyskiwanych przez skarżącą. Jak wynika z oświadczenia skarżącej, w wyniku pogorszenia się jej sytuacji, dochód uzyskiwany przez nią w dniu składania odwołania, wynosił jedynie [...], nie zaś [...], jak przyjęło SKO za organem pierwszej instancji, bez podjęcia choćby próby zbadania rozbieżności pomiędzy kwotą ustaloną przez organ I instancji, a wskazaną przez skarżącą w odwołaniu. Przedstawienie jakiegokolwiek dowodu z dokumentu w niniejszej sprawie wiąże się dla skarżącej z koniecznością sporządzenia jego tłumaczenia przez przysięgłego tłumacza, którego koszt jest poza zasięgiem finansowym skarżącej. Organ drugoinstancyjny, zdając sobie sprawę z tych okoliczności, winien we własnym zakresie dokonać ustaleń w zakresie stanu faktycznego przed wydaniem swojej decyzji - stosownie do postanowień art. 7 K.p.a., albo też uchylić decyzję I instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. SKO zaniechało jednak dopełnienia powyższego obowiązku i to pomimo braku profesjonalnej reprezentacji po stronie skarżącej, dla której aspekty prawne postępowania odwoławczego stanowiły ewidentną trudność. Sytuacja majątkowa skarżącej jest przy tym kluczowa dla prawidłowej oceny niniejszej sprawy, wobec czego nie można pominąć tak istotnych uchybień organów obu instancji w toku dokonywanych ustaleń stanu faktycznego.

Odnosząc się natomiast do poczynionych przez organy ustaleń, skarżąca wskazała, iż obecnie nie zamieszkuje już z synem, co w rozumieniu ustawy

o pomocy społecznej czyni ją osobą samotnie gospodarującą. Syn po osiągnięciu pełnoletności zdecydował się na podjęcie służby wojskowej w N., w związku

z czym zamieszkuje obecnie w koszarach. Skarżąca nie otrzymuje już na niego środków z tytułu alimentów, ani świadczenia rodzinnego. Zważywszy, iż zarówno organ pierwszej instancji, jak też SKO, przyjęły w stanie faktycznym, na podstawie którego wydały swoje decyzje, iż skarżąca zamieszkuje z synem, powyższe zmiany należy poczytywać jako szczególnie istotne dla niniejszej sprawy. Ma to bowiem niebagatelne znaczenie dla sposobu obliczania wysokości przedmiotowej opłaty, jaką skarżąca może ponosić na podstawie obowiązujących przepisów.

W ocenie skarżącej organ II instancji błędnie zastosował art. 61 ust. 2 lit. a) U.p.s. Błąd ten polega na zupełnym pominięciu przez organ drugiej części przywołanego przepisu. O ile bowiem poddał on badaniu czy dochód (którego wysokość zawyżono) przekracza 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (przy czym w tej sprawie kryterium właściwym winno być kryterium dla osoby samotnie gospodarującej), całkowicie pominięto drugą fazę obliczeń wskazaną w tym przepisie, a więc ustalenie, czy po dokonaniu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej dochód ten nadal przekracza 300% właściwego dla danej osoby kryterium.

Co więcej, analizując sytuację finansową skarżącej i przyjmując kurs [...] r. tj. [...] (zamiast z dnia wydania decyzji, stosownie do treści art. 8 ust. 13 U.p.s.), organ pierwszej instancji, a za nim organ drugiej instancji, określił miesięczny przychód skarżącej na kwotę [...] zł, przy przyjęciu za podstawę obliczeń dochodu w wysokości [...] i całkowitym pominięciu faktu, że począwszy od miesiąca stycznia 2016 r. uzyskiwane przez skarżącą zarobki netto nie przekraczają kwoty [...]. Tzw. "Lenkungsprämie", czyli swoiste "premie za przodownictwo" w sprzedaży, nie są składnikiem stałym pensji skarżącej, lecz przyznawane są przez pracodawcę wedle jemu tylko wiadomych kryteriów. Inaczej rzecz ujmując - skarżąca w żadnym miesiącu nie nabywa roszczenia o zapłatę ww. premii, która ma charakter uznaniowy.

Na tą okoliczność skarżąca przedstawiła listy płac za miesiące: styczeń, luty, marzec i sierpień 2016 r., wskazując, iż w ich świetle - kwota zarobków netto, po odjęciu "Lenkungsprämie", kształtuje się na poziomie ok. [...] miesięcznie. Dalej skarżąca wariantowo przedstawiała kształtowane się jej sytuacji dochodowej przy różnych kursach [...] r., 1 marca 2016 r. oraz 4 sierpnia 2016 r. stwierdzając, iż po odjęciu wydatków uznanych przez SKO, a wcześniej przez organ I instancji, skarżącej miesięcznie pozostaje jej do dyspozycji kwota odpowiednio: [...] zł, które to kwoty są kwotami poniżej 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W myśl § 1 pkt 1 lit. b) Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej - kryterium to, zarówno na dzień orzekania przez SKO, jak i na dzień złożenia skargi, stanowi [...] zł, zatem 300% tej kwoty wynosi [...] zł. Po odjęciu natomiast od sumy pozostałych skarżącej środków ([...] zł) opłaty za pobyt J. R. w DPS w S. w wysokości [..] zł, do dyspozycji skarżącej pozostawałaby miesięcznie kwota odpowiednio: [...] zł ([...] miesięcznie), [...] zł ([...] miesięcznie) i [...] zł ([...] miesięcznie). Powyższe wartości są pięciokrotnie niższe od minimum egzystencjalnego w N.

Wprawdzie w sprawie znajdują zastosowanie przepisy prawa polskiego, jednakże – zdaniem skarżącej - dokonując oceny sytuacji materialno-rodzinnej osoby zobowiązanej, zamieszkującej w N. organ zobligowany jest do uwzględnienia realiów socjalno-bytowych istniejących w tym kraju. Nie sposób bowiem zgodzić się z tezą, iż pod uwagę brana może być wyłącznie wysokość polskiego kryterium dochodowego - pomijając nawet fakt, iż organ w ogóle nie przeprowadził obliczeń na okoliczność wysokości dochodu skarżącej po odjęciu od jej dochodów (pozostałych po dokonaniu comiesięcznych opłat) kwoty wymierzonej opłaty uzupełniającej koszty utrzymania matki w DPS.

SKO pominął także w swoich ustaleniach oczywisty czynnik związany

z utrzymaniem osoby dorosłej, jakim są wydatki na niezbędne potrzeby bytowe. Otwarty katalog niezbędnych potrzeb bytowych ustawodawca wskazał w art. 39 ust. 2 U.p.s. Są to między innymi koszty zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego czy drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Skarżąca nie była w stanie wykazać dokładnej wysokości tychże wydatków, niemniej jednak nie jest to podstawa dla przyjęcia przez SKO, iż skarżąca takich wydatków nie ponosi, skoro są one wydatkami koniecznymi, przy czym w N., gdzie zamieszkuje skarżąca, ceny wyżej wymienionych artykułów i usług są dużo wyższe niż w Polsce.

Wobec powyższych okoliczności, oczywistym jest, iż SKO w sposób nieprawidłowy dokonało oceny stanu faktycznego sprawy, co przyczyniło się do wydania rażąco błędnej i krzywdzącej wobec skarżącej decyzji. Sytuacja skarżącej jest wyjątkowo trudna nawet bez konieczności ponoszenia opłat za pobyt J. R. w DPS. Kwota, którą realnie dysponuje miesięcznie skarżąca nie przekracza 300% kryterium osoby samotnie gospodarującej, co winno skutkować zwolnieniem skarżącej z obowiązku ponoszenia przez nią ww. opłaty na zasadach

art. 61 ust. 2 lit. a) u.p.s., który to obowiązek winna przejąć na siebie Gmina S. Wyraźnie wyższe koszty życia w N. zestawione z sytuacją skarżącej przemawiają przy tym również za zwolnieniem skarżącej z obowiązku ponoszenia opłat na podstawie art. 64 pkt 2 Ustawy o pomocy społecznej.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w S. z w a ż y ł, co następuje:

Stosownie z art. 1 i 3 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. - dalej: P.p.s.a.), sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej w aspekcie jej zgodności z prawem. Sąd uwzględnia skargę i eliminuje

z obrotu zaskarżony akt, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, lub przepisów postępowania, które miało lub mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.).

Rozpoznając niniejszą sprawę w aspekcie wyżej wskazanego kryterium legalności Sąd stwierdził, iż zachodzą przesłanki do uwzględnienia skargi, choć nie ze wszystkimi jej zarzutami i argumentacją można się zgodzić. Zgodzić się jednak można z zarzutem, iż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, w szczególności art. 7, 9 oraz 77 § 1 K.p.a., które w niniejszej sprawie mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Należy w szczególności mieć na uwadze, iż organ, w tym również organ

II instancji, rozstrzygając w określonej sprawie, zobowiązany jest orzec w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania rozstrzygnięcia.

W niniejszej sprawie organy obu instancji przyjęły, iż skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem (ur. w 1997 r.). Organ I instancji ustalił, iż skarżąca, z uwzględnieniem zasiłku rodzinnego i alimentów na syna, osiąga dochód w kwocie [...] co przy przyjętym kursie z dnia 12 lutego 2016 r. wynosi [...] zł miesięcznie, to jest [...] zł na osobę w rodzinie.

Ustalenia te przyjął też organ II instancji, co dało podstawę do uznania,

iż orzeczona przez organ wobec skarżącej kwota odpłatności za pobyt jej matki

w Domu Pomocy Społecznej spełnia warunki wyznaczone przez at. 60 i 61 u.p.s.

Tymczasem, jak wynikało z pisma skarżącej do SKO, w międzyczasie jej sytuacja rodzinna i materialna uległa zmianie. W szczególności syn skarżącej, uwzględniony w postępowaniu jako członek jej rodziny, co miało wpływ na wysokość kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 U.p.s. w dniu [...] r. uzyskał pełnoletność i podjął służbę wojskową i z tą datą przestał wchodzić do gospodarstwa domowego skarżącej, a co za tym idzie - skarżąca przestała otrzymywać dochody w postaci alimentów i zasiłku rodzinnego. Tym samym podstawą wydania orzeczenia w sprawie powinien być przepis art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a), a nie lit. b) U.p.s. Ta sytuacja zaistniała przed wydaniem decyzji przez organ I instancji. Wprawdzie – jak wynika z akt postępowania - skarżąca powiadomiła o tym organ odwoławczy pismem z dnia 5 września 2016 r., a więc już po wydaniu decyzji przez ten organ, to jednak wcześniej informowała organy (innymi pismami), iż jej dochody są niższe i nie przekraczają [...].

Twierdzenie to organy winny były szczegółowo zweryfikować, chociażby przez zażądanie od skarżącej szczegółowych wyjaśnień wobec twierdzeń przedstawionych

w tych pismach. W świetle przywołanego wyżej przepisu dochód jest bowiem zasadniczym kryterium ustalania wobec zstępnego obowiązku ponoszenia kosztów za pobyt rodzica w domu pomocy społecznej i jego wysokości.

Wpływ na wynik sprawy mogło też mieć zarzucane w skardze przyjęcie przez organ II instancji dochodów skarżącej po kursie [...] r., mimo

iż organ ten wydawał decyzję [...] r., a organ I instancji 1 marca 2016 r. Organ II instancji ograniczył się do bezkrytycznego przyjęcia ustaleń organu I instancji i to bez odniesienia się do aktualności przyjętego przez ten organ kursu zamiast ponownie rozpoznać sprawę w oparciu o stan faktyczny i prawny sprawy istniejący w dacie wydania rozstrzygnięcia. Organ odwoławczy winien mieć na uwadze, że kurs EUR, w oparciu o który ustalana była wysokość dochodu skarżącej, jest zmienny i jego wysokość może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, zatem winien ustalenia organu I instancji w tym zakresie zweryfikować. Skarżąca w skardze przedstawiła wyliczenia wskazujące, że poziom kursu EUR mógł mieć znaczenie dla ustalenia wysokości jej dochodów jak i kosztów utrzymania.

W związku z treścią pozostałych zarzutów skargi, podnoszących kwestię wyższych kosztów utrzymania skarżącej w N. i zawartym w zaskarżonej decyzji stwierdzeniem, iż organ odwoławczy nie dopatruje się w sprawie podstaw do zwolnienia skarżącej od obciążenia jej kosztami pobytu matki w DPS stwierdzić należy, iż w świetle powołanego w podstawie prawnej decyzji przepisu art. 61 U.p.s., obciążenie opłatami za pobyt w DPS osoby należącej do kręgu zobowiązanych uzależnione jest od jej dochodu, a nie wydatków, na co powołuje się skarżąca. Trudna sytuacja materialna związana z wydatkami może być natomiast podstawą do ubiegania sią o zwolnienie od opłat na podstawie art. 64 ustawy. Mimo wniosku skarżącej w tym zakresie i odniesienia się do niego przez organ w zaskarżonej decyzji, kwestia ta nie była jednakże przedmiotem rozstrzygnięcia.

Zdaniem Sądu, nie do przyjęcia jest sytuacja, w której o braku podstaw do zwolnienia od opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej można przesądzić

w uzasadnieniu decyzji ustalającej opłatę, bez rozstrzygnięcia o tym w osnowie decyzji (por. m.in. wyrok NSA z dnia 9 czerwca 2010 r. sygn. I OSK 204/10, a także wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 10 lipca 2013 r. sygn. II SA/Rz 493/13 – publ. CBO SA).

Decyzja organu I instancji nie zawierała rozstrzygnięcia w tym zakresie, zatem zawarte w zaskarżonej decyzji wywody organu odwoławczego o braku podstaw do takiego zwolnienia dla skarżącej uznać należy za naruszenie przepisów art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 pkt 2 Up.s. w związku z art. 64 oraz w związku z art. 7 i 8 K.p.a., które to naruszenia w niniejszej sprawie mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien prawidłowo ustalić stan rodzinny oraz dochody skarżącej, z uwzględnieniem aktualnego kursu EUR i na tej podstawie orzec o wysokości należnej opłaty za pobyt w DPS – z uwzględnieniem zasad wskazanych w art. 61 ust. 2 pkt 2 U.p.s., a odrębnie w oparciu o art. 64 U.p.s. orzec w przedmiocie wniosku skarżącej o zwolnienie jej z tej opłaty, biorąc pod uwagę wskazane przez stronę uwarunkowania wpływające na jej możliwości w zakresie ponoszenia tych opłat, w tym inne zobowiązania, a także wyższe koszty utrzymania w N.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a.