Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 2052/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 3 § 1, art. 141 § 4
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 1 § 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 11 pkt 2 i pkt 6, art. 12 § 1, art. 13a
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędziowie NSA Magdalena Bosakirska (spr.) del. WSA Joanna Zabłocka Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 20 lipca 2012 r. sygn. akt VI SA/Wa 603/12 w sprawie ze skargi M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 20 lipca 2012 r., sygn. akt VI SA/Wa 603/12, oddalił skargę M. K. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], odmawiającą powołania na stanowisko notariusza.

I

Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji przyjął za podstawę rozstrzygnięcia następujące ustalenia.

W dniu [...] sierpnia 2011 r. M. K. wystąpił do Ministra Sprawiedliwości z wnioskiem o powołanie na stanowisko notariusza i wyznaczenie siedziby kancelarii w S. Wraz z wnioskiem złożono wymagane dokumenty, w tym informację o niekaralności z Krajowego Rejestru Karnego, życiorys oraz opinię o przebiegu pracy zawodowej wystawioną przez obecnego pracodawcę wnioskodawcy, notariusz A. M. K.

Minister Sprawiedliwości zwrócił się do Rady Izby Notarialnej w B. o wydanie opinii w sprawie powołania M. K. na stanowisko notariusza i wyznaczenia siedziby kancelarii notarialnej.

Uchwałą z dnia [...] października 2011 r., nr [...], Rada Izby Notarialnej w B. pozytywnie zaopiniowała złożony wniosek, podnosząc, że w chwili jego złożenia minęły dwa lata od daty uprawomocnienia się orzeczonego w stosunku do M. K. środka karnego dwóch lat zakazu wykonywania zawodu notariusza. Podkreśliła, że z opinii wystawionej przez notariusz A. M. K. wynika, iż M. K. ma wiedzę z zakresu obowiązującego prawa i stale pogłębia kwalifikacje zawodowe, które wraz z jego doświadczeniem zawodowym i postawą etyczną, wpływają na właściwy wizerunek kancelarii i dają gwarancję wykonywania przez wnioskodawcę wszelkich obowiązków związanych z zawodem notariusza zgodnie z przepisami prawa i zasadami etyki zawodowej.

Decyzją z dnia [...] listopada 2011 r. Minister Sprawiedliwości, działając na podstawie art. 10 i art. 11 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (t.j. Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) oraz art. 104 i art. 107 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 267; powoływanej dalej jako: k.p.a.), odmówił powołania M. K. na stanowisko notariusza. W uzasadnieniu organ stwierdził, że opinia Rady Izby Notarialnej w B. ma niewiążący charakter. Minister wskazał na przesłankę nieskazitelnego charakteru i rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, określoną w art. 11 pkt 2 ustawy - Prawo o notariacie i stwierdził, że dopuszczenie się przez wnioskodawcę rażącej i oczywistej obrazy przepisów art. 80 § 2 oraz art. 86 ustawy - Prawo o notariacie świadczy o braku szczególnej staranności i ostrożności, wymaganych od osób wykonujących zawód notariusza, wobec czego M. K. nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Organ zauważył, że z załączonych dokumentów wynika także, iż skarżący nie spełnia również przesłanki z art. 11 pkt 6 powołanej ustawy, gdyż nie pracował na stanowisku asesora notarialnego przez co najmniej 2 lata.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. K. podniósł, że Minister Sprawiedliwości, wydając decyzję, oparł się przede wszystkim na fakcie popełnienia przez niego przestępstwa z art. 231 § 1 Kodeksu karnego, które skutkowało wyrokiem skazującym, orzeczeniem pozbawienia prawa wykonywania zawodu notariusza na okres 2 lat oraz w konsekwencji odwołaniem ze stanowiska notariusza. W ocenie wnioskodawcy, organ stanął na stanowisku, że popełnienie przestępstwa tego rodzaju oznacza, iż sprawca traci przymiot dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu. Minister skupił się zatem tylko na dowodzie świadczącym na niekorzyść kandydata, przykładając mniejszą wagę do dowodów wskazujących, iż posiada on odpowiednią wiedzę oraz umiejętności, pozwalające na należyte wykonywanie zawodu notariusza. W szczególności pominięto opinię wystawioną przez notariusza A. M. K. oraz uchwałę Rady Izby Notarialnej w B., w której pozytywnie zaopiniowano złożony wniosek. Skarżący podkreślił, iż w chwili składania wniosku o powołanie na stanowisko notariusza miał status osoby niekaranej, bowiem skazanie za popełnione przestępstwo uległo zatarciu. Pominięcie zaświadczenia o niekaralności stanowi zatem rażące naruszenie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Wnioskodawca zarzucił, że Minister oparł się na aktach postępowania karnego, w tym na opinii biegłego, o czym nie zawiadomił strony postępowania, pozbawiając ją możliwości odniesienia się do dowodów, czym naruszono art. 9 i 10 k.p.a. W ocenie wnioskodawcy, uznanie przez organ, iż kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu jedynie dlatego, że popełnił niegdyś czyny, za które został skazany w procesie karnym, stanowi istotne naruszenie art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie.

W odniesieniu zaś do zarzutu niespełnienia przesłanki z art. 11 pkt 6 Prawa o notariacie M. K. stwierdził, że skoro notariuszem może zostać osoba, która pracowała w charakterze asesora notarialnego co najmniej dwa lata, to tym bardziej może nim zostać osoba, która pracowała w charakterze notariusza przez kilkanaście lat, natomiast Minister nie uwzględnił tego faktu.

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r. Minister Sprawiedliwości, w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję.

Uzasadniając rozstrzygnięcie organ, podtrzymał w całości swoje dotychczasowe stanowisko. Uznał spełnienie przez kandydata przesłanek z art. 11 pkt 1, 3-5 oraz 7 Prawa o notariacie oraz niespełnienie przesłanek z art. 11 pkt 2 i 6 powołanej ustawy.

Organ stwierdził, iż przy rozpoznawaniu sprawy wziął pod uwagę wszelkie dowody zgromadzone w toku postępowania, w tym również zaświadczenie o niekaralności wnioskodawcy. W ocenie Ministra, nie można przyjąć, że zatarcie skazania oznacza anulowanie wyroku, tj. uznanie go za w ogóle niewydany i nieistniejący. Zatarcie skazania wyeliminowało prawnokarne skutki skazania, nie wyeliminowało jednak skutków prawnych zachowania stanowiącego czyn przestępczy. Zatarcie skazania nie zwolniło organu od ustalenia, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Minister Sprawiedliwości podniósł, że rękojmia ma służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu etycznego i zawodowego członka korporacji, a spełnienie tej przesłanki wymagane jest od kandydata na notariusza niezależnie od wypełnienia przez niego pozostałych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca wiedzę zweryfikowaną w trybie przewidzianym prawem, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym i moralnym, której dotychczasowe zachowanie w sferze zawodowej i prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność.

Organ podkreślił, że notariusz daje pewność transakcji, zapewnia kontrolę państwa nad stosunkami prawnymi pomiędzy podmiotami oraz gwarantuje bezpieczeństwo obrotu prawnego. Tymczasem M. K., sporządzając akty notarialne w dniach [...] maja i [...] września 2004 r., dopuścił się rażącej i oczywistej obrazy art. 80 § 2 ustawy - Prawo o notariacie, zgodnie z którym przy dokonywaniu czynności notarialnych notariusz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne, a także art. 86 cytowanej ustawy, zgodnie z którym notariuszowi nie wolno dokonywać czynności notarialnej, jeżeli poweźmie wątpliwość, czy strona czynności notarialnej ma zdolność do czynności prawnych. Zdaniem Ministra Sprawiedliwości, postępowanie wnioskodawcy wskazuje na brak szczególnej staranności i ostrożności oraz podważa jego wiarygodność, jako osoby ponownie ubiegającej się o powołanie na stanowisko notariusza.

W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 11 pkt 6 Prawa o notariacie organ stwierdził, że w chwili obecnej wymogiem formalnym powołania na stanowisko notariusza jest zatrudnienie w charakterze asesora notarialnego przez okres co najmniej 2 lat, zatem warunkiem powołania na stanowisko notariusza jest odbycie minimalnego okresu asesury. Według organu, wnioskodawca nie odbył wymaganego okresu asesury, wobec czego jego wniosek nie mógł zostać uwzględniony.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. M. K. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] listopada 2011 r. W uzasadnieniu podniósł, że stwierdzenie przez organ, iż dana osoba daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza powinno opierać się na rozważeniu całokształtu cech danej osoby oraz jej postępowania w życiu zawodowym i osobistym, odnoszących się do okoliczności, które stanowią prognozę należytego wykonywania obowiązków notariusza, jako zawodu zaufania publicznego. Skarżący zarzucił, że Minister Sprawiedliwości nie zebrał i nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, w następstwie czego podjął decyzję w oparciu o wybrane dowody, co przekracza granice uznania administracyjnego. Oceniając wnioskodawcę pod kątem rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, organ pominął istotne dowody w postaci opinii Rady Izby Notarialnej w B. z dnia [...] października 2011 r. oraz opinii notariusz A. M. K., zatrudniającej skarżącego w kancelarii notarialnej. Organ lakonicznie odniósł się do wskazanych opinii, nie wyjaśniając dlaczego uznał te dokumenty za niewiarygodne.

W ocenie skarżącego, z urzędu powinno zostać przeprowadzone postępowanie dowodowe w kierunku oceny jego praktyki zawodowej podczas niemal 16 lat wykonywania zawodu notariusza, bowiem jego praca była wielokrotnie weryfikowana przez organy samorządu zawodowego i Prezesa Sądu Apelacyjnego w B. Pozytywne oceny jego pracy dowodzą, że obowiązki notariusza były przez niego wykonywane w sposób należyty, co zaś przemawia za uznaniem, że skarżący daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu.

Zdaniem M. K. wątpliwości budzi również stanowisko organu w kwestii zatarcia skazania, gdyż instytucja ta ma na celu usunięcie konsekwencji prawnych i społecznych skazania. Wyciąganie konsekwencji z faktu dawnego skazania jest niedopuszczalne i neguje posiadany obecnie status osoby niekaranej, a uznanie przez organ, że skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu jedynie z uwagi na popełnienie niegdyś czynów, za które został skazany, z pominięciem okoliczności zatarcia skazania, stanowi istotne naruszenie art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie. Organ winien był dać pierwszeństwo innym dowodom w sprawie, czego jednak nie uczynił. W związku z powyższym skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 75, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Minister Sprawiedliwości wadliwie przyjął niespełnienie przez wnioskodawcę przesłanki określonej w art. 11 pkt 6 Prawa o notariacie. Zdaniem skarżącego, w powołanej ustawie brak jest regulacji odnośnie wniosków, z którymi wystąpiła osoba pełniąca już stanowisko notariusza, a następnie na pewien czas utraciła prawo wykonywania zawodu w związku z zapadłym wyrokiem karnym. W tym zakresie istnieje luka prawna, zaś wykładnia dokonana przez organ w rozpoznawanej sprawie prowadzi do absurdalnych konsekwencji. Uzasadnione jest zatem uznanie, że skoro notariuszem może zostać osoba, która pracowała w charakterze asesora notarialnego co najmniej 2 lata, to tym bardziej może nim zostać osoba, która pracowała jako notariusz przez kilkanaście lat. Tylko taka wykładnia art. 11 i 12 ustawy Prawo o notariacie zapewni spójność regulacji w przedmiocie powołania na stanowisko notariusza i usunie istniejącą lukę w zakresie ubiegania się o nie osób, które tę funkcję już pełniły.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.

Wyrokiem z dnia 20 lipca 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę.

Sąd I instancji podkreślił, że decyzja Ministra Sprawiedliwości o powołaniu na stanowisko notariusza oraz wyznaczeniu siedziby kancelarii notarialnej ma charakter uznaniowy, wobec czego należy rozważyć, czy dokonana przez organ ocena okoliczności sprawy nie nosi cech dowolności lub nie przekracza granicy swobody interpretacji na tle konkretnego stanu faktycznego. Kontrola Sądu nie obejmuje zaś kwestii zasadności, czy celowości wydanej decyzji. W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja pozostaje w zgodzie z celami ustawy Prawo o notariacie, w tym m.in. z celem zagwarantowania dobrego wizerunku zawodu notariusza w opinii społecznej i niewzbudzania jakichkolwiek wątpliwości, co do osób wykonujących zawód oparty na zaufaniu publicznym. Działanie organu było legalne, rzetelne i wolne od arbitralności, a ustalenia wynikają z zebranego w sprawie materiału dowodowego, którego ocena nie budzi zastrzeżeń.

Wskazując na treść art. 11 pkt 2 powołanej ustawy, zgodnie z którym notariuszem może być powołany ten, kto jest nieskazitelnego charakteru i daje rękojmię należytego wykonywania zawodu, Sąd stwierdził, że rękojmia ma służyć zagwarantowaniu odpowiedniego poziomu etycznego i zawodowego członka korporacji, wobec czego spełnienie tej przesłanki jest wymagane od kandydata niezależnie od pozostałych warunków dotyczących kwalifikacji zawodowych. Rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu daje osoba posiadająca wiedzę zweryfikowaną w trybie przewidzianym prawem, której postępowanie odpowiada przyjętym w społeczeństwie normom etycznym i moralnym i której dotychczasowe zachowanie w sferze zawodowej i prywatnej składa się na wizerunek osoby zaufania publicznego, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Jest to zatem zespół cech osobistych charakteru i zachowań, składających się na wizerunek osoby wykonującej zawód notariusza, które gwarantują właściwe wykonywanie tego zawodu. Ocena spełnienia warunku rękojmi dotyczy prognozowania przyszłych zachowań wnioskodawcy, o których należy wnioskować na podstawie postawy etycznej i moralnej oraz dotychczasowego sposobu jego postępowania, zwłaszcza dotychczasowego wykonywania zawodu prawniczego. Sąd I instancji wskazał, że stosownie do art. 2 § 1 i 2 ustawy - Prawo o notariacie, notariusz w zakresie swoich uprawnień działa jako osoba zaufania publicznego, a dokonywane czynności notarialne mają charakter dokumentu urzędowego.

Sąd zaakceptował ustalenie, że postępowanie skarżącego podczas sporządzania aktów notarialnych w dniach [...] maja i [...] września 2004 r. stanowiło niedopełnienie obowiązków wynikających z art. 80 § 2 i art. 86 ustawy Prawo o notariacie i świadczy o braku szczególnej staranności i ostrożności, której należy wymagać od notariusza, jako osoby korzystającej z przymiotu zaufania publicznego. Postępowanie to podważa zatem niewątpliwie wiarygodność M. K. jako osoby ponownie ubiegającej się o powołanie na stanowisko notariusza. Według Sądu Minister Sprawiedliwości słusznie przyjął, że oceny tej nie zmienia okoliczność, iż przed odwołaniem ze stanowiska, skarżący wykonywał przez 16 lat zawód notariusza, a także, iż do wniosku załączył on pozytywną opinię notariusz A. M. K.

Sąd I instancji podkreślił, że przydatność kandydata do zawodu notariusza winna być oceniana na podstawie jego dotychczasowego postępowania, mogącego świadczyć o poziomie umiejętności prawniczych, gwarantującego prawidłowe i rzetelne wykonywanie obowiązków. Sąd stwierdził, że Minister Sprawiedliwości wziął pod uwagę wszelkie dowody zgromadzone w toku postępowania, w tym również zaświadczenie o niekaralności kandydata, wobec czego miał na uwadze, iż skazanie uległo zatarciu i obecnie skarżący jest osobą niekaraną. Uznanie skazania za niebyłe oznacza przyjęcie swoistej fikcji niekaralności skazanego, jednakże fikcja ta nie może być rozumiana zbyt szeroko i rozciągać się na wszelkie sfery aktywności życiowej. Nie można zatem przyjąć, że zatarcie skazania M. K. oznaczało niemożność wyciągnięcia wobec niego skutków prawnych z zachowania stanowiącego czyn przestępczy. Według Sądu, Minister dokonał prawidłowej oceny postępowania wnioskodawcy, biorąc zwłaszcza pod uwagę fakt, że czyn mu zarzucany był bezpośrednio związany z wykonywaniem zawodu notariusza. Sąd zgodził się z oceną organu, że od kandydata na notariusza wymagać należy nieskazitelnej postawy, bezspornie zaś skarżący takiej postawy nie okazał, nie dając tym samym gwarancji należytego wykonywania zawodu notariusza, jako osoby zaufania publicznego.

Odnosząc się zaś do zarzutu naruszenia przez organ art. 11 pkt 6 ustawy Prawo o notariacie, Sąd I instancji stwierdził, że Minister Sprawiedliwości zasadnie uznał, iż skarżący nie spełnia również formalnego wymogu wynikającego z tego przepisu, bowiem, będąc kandydatem na notariusza, nie pracował w charakterze asesora notarialnego przez okres co najmniej 2 lat. Wprawdzie skarżący słusznie zauważył, że istnieje luka w przepisach powołanej ustawy, jednakże – pomimo, że asesura notarialna ma na celu przygotowanie do wykonywania zawodu notariusza faktu, iż obecnie wymogiem formalnym powołania na stanowisko notariusza jest właśnie zatrudnienie w charakterze asesora notarialnego przez okres co najmniej 2 lat. Skoro zatem wnioskodawca takiego minimalnego okresu asesury nie odbył, zaś organ zobowiązany jest uwzględnić stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania decyzji, strona nie może zostać powołana na stanowisko notariusza również z powodu niespełnienia przesłanki z art. 11 pkt 6 ustawy Prawo o notariacie.

Minister Sprawiedliwości w sposób precyzyjny i jednoznaczny wyjaśnił zaś dlaczego przyjął, iż skarżący nie spełnia powyższych przesłanek. Organ nie uchybił zatem normom z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., bowiem podjął wszelkie niezbędne czynności w celu pełnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, nie pomijając przy tym ani uchwały Rady Izby Notarialnej, ani też opinii notariusz A. M. K.

II

Skargę kasacyjną złożył M. K.

Wyrok zaskarżył w całości i wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wnoszący skargę kasacyjną na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie, poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zastosowanie, polegające na wadliwym uznaniu, że strona nie spełnia przesłanki rękojmi należytego wykonywania zawodu notariusza;

- art. 11 pkt 6 ustawy Prawo o noatriacie, poprzez jego błędną wykładnię i w rezultacie niewłaściwe zatosowanie polegające na odniesieniu wymogu pracy w charakterze asesora notarialnego przez co najmniej 2 lata do osby skarżącego, który przez 16 lat wykonywał zawód noatriusza i posiada większe doświadczenie i kwalifikacje zawodowe niż asesor notarialny;

- art. 10 § 3 w zw. z art. 11 ustawy Prawo o notariacie, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że M. K. nie spełnia wymogów powołania na stanowisko notariusza, podczas gdy w rozpoznawanej sprawie spełnione zostały wszystkie przesłanki do powołania skarżącego na to stanowisko;

- art. 2 i art. 32 Konstytucji RP, poprzez nieuzasadnione zróżnicowanie sytuacji kandydatów ubiegających się o powołanie na stanowisko notariusza w ten sposób, że osoby, które wykonywały zawód notariusza przez kilkanaście lat są w istocie w gorszej sytuacji od osób, które się takim doświadczeniem nie legitymują, lecz pracowały wyłącznie w charakterze asesora notarialnego przez okres co najmniej 2 lat, a więc na stanowisku przygotowującym dopiero do wykonywania tego zawodu.

II. naruszenie przepisów postępowania przed sądami administracyjnymi w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi mimo naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów art. 6-8, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.;

- art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; powoływanej dalej jako: p.u.s.a.), ponieważ z uzasadnienia wyroku nie wynika, aby Sąd należycie rozpoznał i odniósł się do wszystkich przytoczonych w skardze zarzutów odnośnie naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości przepisów postępowania administracyjnego, a wręcz uzasadnione jest twierdzenie, że zaniechał kontroli w tym zakresie. W ocenie skarżącego miało to istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż nie można wykluczyć, iż w przypadku rozpoznania przez WSA pominiętych zarzutów skargi lub bardziej wnikliwego rozpoznania części zarzutów, Sąd mógłby dojść do przekonania, ze skarga jest jednak uzasadniona, a ponadto utrudniona jest kontrola legalności zaskarżonego wyroku, skoro utrudnione jest poznanie całości argumentacji przy jego wydaniu;

- art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez zaniechanie rozpoznania sprawy w jej granicach poprzez wzięcie z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w szczególności nierozpoznania zarzutu naruszenia przez Ministra Sprawiedliwości art.7, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., a które to przepisy statuują zasadę bezpośredniości postępowania administracyjnego.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zarówno organ, jak i Sąd z naruszeniem przepisów procedury pominęły okoliczności, składające się na aktualny wizerunek skarżącego, tj. opinię Rady Izby Notarialnej oraz opinię notariusza A. M. K.

Sąd I instancji z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. wziął pod uwagę jedynie argumenty przedstawione przez organ, a pominął argumenty skarżącego.

W ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, uznanie przez Sąd, że kandydat na stanowisko notariusza nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu jedynie z powodu popełnienia niegdyś czynów, za które został skazany w procesie karnym, z pominięciem faktu zatarcia skazania, jest istotnym naruszeniem art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie. Za wadliwe należy również uznać stanowisko Sądu, że skarżący nie spełnia formalnej przesłanki z art. 11 pkt 6 powołanej ustawy z pominięciem stażu pracy w charakterze notariusza.

Minister Sprawiedliwości nie skorzystał z prawa wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw, zatem jako nieuzasadniona podlega oddaleniu.

Nie są usprawiedliwione zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego i akceptacji wydania decyzji z pominięciem części materiału dowodowego, tj. opinii Rady Izby Notarialnej i opinii notariusz A. M. K. będącej pracodawcą wnioskodawcy, które to działania organu, w ocenie kasatora, prowadzą do wadliwych ustaleń w przedmiocie rękojmi.

Jak wynika z treści obu decyzji Ministra oraz z uzasadnienia wyroku Sądu I instancji, oba wymienione dokumenty były brane pod uwagę przy podejmowaniu rozstrzygnięć, jednak w ocenie organu administracji i Sądu I instancji nie były wystarczające dla uznania, że wnioskodawca daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza.

Należy zauważyć, że materiał dowodowy w sprawie niniejszej nie jest obszerny i znajduje się w aktach osobowych byłego notariusza M. K., będących w posiadaniu Ministra Sprawiedliwości. Na podstawie całokształtu dokumentacji zgromadzonej w tych aktach, Minister powinien ocenić przesłankę dawania przez kandydata rękojmi prawidłowego wykonania zawodu notariusza.

Trafny jest pogląd kasatora, że Minister nie mógł, na skutek zatarcia skazania uznać, iż M. K. jest karany ani też powoływać się na skazujący go wyrok karny. Z analizy treści obu decyzji i wskazanych akt sprawy wynika jednak, że organ tego nie czynił i ani karalność, ani wyrok karny nie były przedmiotem rozważań ani podstawą wydania kwestionowanych decyzji. Natomiast inne dokumenty, świadczące o okolicznościach sporządzania przez wnioskodawcę dwóch aktów notarialnych w 2004 r. mogły być przedmiotem badania przez Ministra i powinny być brane pod uwagę przy ocenie dawania rękojmi przez kandydata. Takie działanie Ministra trafnie zostało zaakceptowane przez Sąd I instancji.

Inną jest natomiast kwestia, czy przy ocenie dawania rękojmi przez kandydata, obecna opinia jego pracodawcy i opinia Rady Izby Notarialnej oraz zatarcie skazania mogą niejako "niwelować" skutki zdarzeń z 2004 r. i sprawiać, że zdarzenia te należy uznać za niebyłe, jak to wywodzi kasator. To zagadnienie jest jednak związane ściśle z samą istotą przesłanki dawania rękojmi i będzie przedmiotem rozważań dotyczących zarzutów naruszenia prawa materialnego. W tym stanie rzeczy zarzuty naruszenia prawa procesowego, polegające na wadliwym prowadzeniu postępowania dowodowego uznać należy za nieusprawiedliwione, bowiem cały materiał dowodowy był brany pod uwagę przy wydawaniu skarżonych orzezczeń.

Nie jest także uzasadniony zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. Z uzasadnienia wyroku wynika, że Sąd I instancji zgodnie z art. 3 § 1 p.p.s.a. skontrolował zaskarżone decyzje i nie ulega wątpliwości, że kontrola przebiegała pod kątem ich zgodności z prawem. Sąd I instancji rozważył wszystkie argumenty podnoszone przez skarżącego zgodnie z wymogami art. 141 § 4 p.p.s.a., a okoliczność, że nie podzielił jego argumentacji nie może być powodem stawiania zarzutu niedokonania kontroli decyzji. Zauważyć należy, że uzasadnienie wyroku powinno spełniać wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a., a poprawne wywiązanie się z tego obowiązku sprawia, że rozstrzygnięcie Sądu poddaje się kontroli instancyjnej, to znaczy wiadomo, jakie były podstawy faktyczne i prawne wydania skarżonego wyroku. Kontrolowane uzasadnienie wymogi te spełnia. Stanowisko Sądu jest całkowicie jasne i poparte orzecznictwem Sądu Najwyższego, NSA oraz sądów administracyjnmych w kwestiach istotnych dla rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy wszystkie zarzuty procesowe należało uznać za nieuzasadnione.

Nie jest także usprawiedliwiony najistotniejszy w sprawie niniejszej zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie.

Oceniając ten zarzut wskazać należy, że art. 11 ustawy Prawo o notariacie wymienia przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby kadydat na notariusza mógł być powołany przez Ministra Sprawiedliwości na stanowisko notariusza. Do wymogów tych należą m.in. określone w art. 11 pkt 2 ustawy nieskazitelność charakteru i dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Z art. 13a ustawy wynika ponadto konieczność posiadania przez Ministra informacji z Krajowego Rejestru Karnego. Całkowicie błędny jest jednak pogląd kasatora, że informacja o niekaralności kandydata, a taka jest treść informacji w razie zatarcia skazania, jest równoznaczna ze spełnieniem wymogu dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zatem nie każdy, kto jest niekarany, daje rękojmię, o której mowa w art. 11 pkt 2 ustawy.

Przez rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza należy rozumieć, oprócz wiedzy zweryfikowanej w prawem przewidziany sposób, taki zespół cech charakteru i zachowań w sferze zawodowej i prywatnej, które składają się na wizerunek osoby, na której nie ciążą żadne zarzuty podważające jej wiarygodność. Tylko taka osoba może wykonywać zawód zaufania publicznego, jakim jest zawód notariusza.

Minister Sprawiedliwości ma ustawowo zagwarantowane prawo kontrolowania wszystkich kwalifikacji kandydatów na notariusza właśnie po to, aby ten wyjątkowy zawód wykonywały tylko te osoby, które mogą sprostać wysokim wymaganiom także moralnym, etycznym i osobowościowym. Wszechstronne badanie przed powołaniem na stanowisko notariusza, czy kandydat rzeczywiście daje rękojmię prawidłowego wykonywania tego zawodu, jest zadaniem Ministra Sprawiedliwości, który ma czuwać nad tym, aby standardy wykonywania zawodu zaufania publicznego były zachowane. Trafny jest zatem pogląd, że badając, czy kandydat daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, organ powinien brać pod uwagę wszystkie okoliczności składające się na wizerunek kandydata, a więc także znane mu zdarzenia, które legły u podstaw wydania wyroku skazującego, mimo iż skazanie uległo zatarciu. Zachowania te, jako fakty społeczne nadal istnieją i mogą być brane pod uwagę przy ocenie sylwetki kandydata. Nietrafny jest zatem pogląd kasatora, że po zatarciu skazania niebyłe są także zdarzenia, które legły u jego podstaw. Zatem fakt sporządzenia aktu notarialnego, prowadzącego do rozporządzenia majątkiem przez osobę o bardzo głębokim stopniu niesprawności fizycznej i umysłowej powinien być brany po uwagę przy ocenie przesłanki dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza. Zarzut kasacyjny dotyczący wadliwej wykładni pojęcia rękojmi i wadliwego zastosowania art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie jest więc nieusprawiedliwiony.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, błędny jest pogląd Ministra Sprawiedliwości i Sądu I instancji, co dooceny wypełnienia przez kandydata przesłanki z art. 11 pkt 6 ustawy, polegającej na posiadaniu 2 letniego stażu pracy w charakterze asesora notarialnego. Wymóg taki wynika wprost z ustawy, a wśród osób zwolnionych z jego wypełnienia, wymienionych w art.12 § 1 ustawy nie są wskazani byli notariusze. Biorąc jednak pod uwagę cel rozwiązania, jakim jest posiadanie 2-letniej praktyki przed przystąpieniem do samodzielnego wykonywania zawodu notariusza oraz fakt, że z wypełnienia tego wymogu zwolnione są osoby o bardzo wysokich kwalifikacjach (profesorowie i doktorzy habilitowani nauk prawnych) lub wykonujące dotychczas samodzielne zawody prawnicze (sędziowie, prokuratorzy bez względu na staż pracy, radcowie prawni, adwokaci, radcowie i starsi radcowie Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa posiadający 3-letni staż pracy), uznać należy, że okoliczność, iż wnioskodawca przed złożeniem wniosku wykonywał już zawód notariusza przez 16 lat "konsumuje" niejako wymóg odbycia 2-letniej asesury, bowiem stosowna praktyka, o którą chodziło ustawodawcy jest wykazana. Zatem wskazanie jako podstawy prawnej odmowy powołania na stanowisko notariusza art. 11 pkt 6 ustawy uznać należy za nietrafne. Okoliczność ta nie ma jednak żadnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, bowiem Sąd trafnie zaakceptował prawidłowe stanowisko Ministra Sprawiedliwości, że w świetle niewadliwie ustalonych faktów, kandydat nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza, co jest wystarczające do odmowy powołania na stanowisko notariusza.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.