Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 288/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-03-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Minister Sprawiedliwości
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.56
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art.145 par.1 pkt 8
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art.1 ust.2,art.68 ust.1,art.69a
journal: Dz.U. 2009 nr 146 poz 1188
law: Ustawa z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała Sędziowie NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz Wojciech Kręcisz (spr.) Protokolant Karol Sienkiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2015 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ministra Sprawiedliwości od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2013 r. sygn. akt VI SA/Wa 1996/12 w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie sprzeciwu na uchwałę o wpisie na listę adwokatów 1. uchyla zaskarżony wyrok; 2. oddala skargę; 3. zasądza od J. M. na rzecz Ministra Sprawiedliwości [...] (...) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 31 października 2013 r. w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 [...] 2012 r. w przedmiocie sprzeciwu wobec wpisu na listę adwokatów, uchylił zaskarżoną decyzję oraz stwierdził, że nie podlega ona wykonaniu.

Z uzasadniania Sądu I instancji wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia przyjął on następujące ustalenia.

J. M. wpis na listę adwokatów uzyskał na podstawie uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 1 [...] 1971 r., Nr L.dz. [...], natomiast uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 17 [...] 2007 r., Nr L.dz. [...] został skreślony z tej listy. Podstawą tego rozstrzygnięcia było ustalenie, iż orzeczeniem z dnia 5 stycznia 2006 r., sygn. akt V AL 45/05, Sąd Apelacyjny w Warszawie na podstawie art. 22 ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 1997 r. o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne (Dz.U. z 1999 r., Nr 42, poz. 428 z późn. zm.) stwierdził, że skarżący złożył niezgodne z prawdą oświadczenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 wymienionej ustawy. Zostało ono utrzymane w mocy przez Sąd Apelacyjny w Warszawie orzeczeniem z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt V AL 45/05/II. Kasację wniesioną przez skarżącego od tego ostatniego orzeczenia, Sąd Najwyższy oddalił postanowieniem z dnia 22 maja 2007 r., sygn. akt II KK 404/06. Orzeczenie lustracyjne uprawomocniło się w dniu 30 maja 2006 r., czyli w okresie obowiązywania ustawy lustracyjnej z 1997 r.

Uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 17 [...] 2007 r., utrzymana została w mocy uchwałą Prezydium Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 23 [...] 2007 r., Nr L.dz. [...] a ta - decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r., Nr [...]. Wyrokiem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 939/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. M. na wymienioną decyzję Ministra Sprawiedliwości.

Aktualnie ustały jednak przyczyny, które na gruncie art. 30 ust. 2 ustawy o ujawnieniu pracy lub służby w organach bezpieczeństwa państwa lub współpracy z nimi w latach 1944 - 1990 osób pełniących funkcje publiczne odmawiały skarżącemu kwalifikacji moralnych do wykonywania zawodu adwokata. W wyniku wznowienia postępowania lustracyjnego wyrokiem z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II KO 80/11, Sąd Najwyższy uchylił prawomocne orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2006 r., sygn. akt V AL. 45/05/II oraz utrzymane nim w mocy orzeczenie tego Sądu z dnia 5 stycznia 2006 r., sygn. akt V AL. 45/05, a sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Koszalinie.

Wznowienie postępowania lustracyjnego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego prawomocnego orzeczenia stanowiącego podstawę podjęcia przez Okręgową Radę Adwokacką w K. uchwały z dnia 17 [...] 2007 r. o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów.

J. M. w dniu 3 [...] 2012 r. wystąpił do Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z wnioskiem o wpis na listę adwokatów tej Izby.

Uchwałą z dnia 21 [...] 2012 r., Nr L.dz. [...], Okręgowa Rada Adwokacka w K. wpisała skarżącego na listę adwokatów tej Izby, wskazując jako podstawę prawną jej podjęcia art. 65 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawa o adwokaturze.

Minister Sprawiedliwości decyzją z dnia 16 [...] 2012 r. sprzeciwił się wpisowi skarżącego na listę adwokatów dokonanemu powyższą uchwałą. Według organu, powyższa sytuacja stanowi podstawę do wznowienia postępowania w przedmiocie skreślenia J. M. z listy adwokatów, a wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.) dalej: "k.p.a.". Według Ministra Sprawiedliwości, zaniechanie wszczęcia postępowania wznowieniowego doprowadziło do sytuacji, w której w obrocie prawnym nadal funkcjonuje uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 17 [...] 2007 r. o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów Koszalińskiej Izby Adwokackiej, a przez to wywiera ona skutki prawne. Podkreślił, że Dział VI - Skreślenie z listy adwokatów, a zwłaszcza art. 73 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2009 r. nr 146, poz. 1188 ze zm.), nie przewiduje szczególnych rozwiązań obligujących do automatycznego, ponownego wpisania na listę adwokatów osób, które z mocy art. 30 ust. 2 wymienionej ustawy lustracyjnej utraciły kwalifikacje do wykonywania zawodu i zostały z niej skreślone. Wobec tego, w sytuacji, w której uchwała o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów nie zostałaby wyeliminowana w drodze wznowienia postępowania, skarżący mógłby ubiegać się o ponowny wpis na listę adwokatów na zasadach ogólnych, przy spełnieniu warunków określonych w obecnie obowiązujących przepisach ustawy - Prawo o adwokaturze.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, J. M. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister Sprawiedliwości wniósł o oddalenie skargi jako bezprzedmiotowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga jest zasadna.

Sąd I instancji wskazał, iż przedmiotem rozpoznania jest kwestia istnienia wad prawnych ostatecznej uchwały o wpisie, uzasadniających pozbawienie jej mocy prawnej.

Sąd wyjaśnił, że pomimo błędów popełnionych przez organy procedujące w sprawie, to jest wydania uchwały o nowym wpisie bez jednoczesnego uporządkowania stanu prawnego związanego z faktem, iż w obrocie prawnym funkcjonowała jednocześnie uchwała o wykreśleniu skarżącego z listy adwokatów oraz decyzja Ministra Sprawiedliwości utrzymująca w mocy tę uchwałę, nadal istnieje jednak możliwość wszczęcia i przeprowadzenia przez właściwy organ postępowania wznowieniowego. Podzielił stanowisko Ministra Sprawiedliwości w tej kwestii, jednakże podniósł, iż organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest sam Minister Sprawiedliwości. Zgodnie bowiem z art. 147 k.p.a., wznowienie postępowania może nastąpić z urzędu, tzn. z inicjatywy organu. Zgodnie z art. 150 k.p.a., organem właściwym w sprawie wznowienia postępowania jest organ, który wydał decyzję w ostatniej instancji. Z akt sprawy wynika, że decyzją taką była decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Tym samym, organem właściwym do wznowienia postępowania jest Minister Sprawiedliwości.

Sąd I instancji podał, że uchwałą z dnia 21 [...] 2012 r., Nr L.dz. [...], Okręgowa Rada Adwokacka w K. wpisała skarżącego na listę adwokatów tej Izby, jako podstawę prawną wskazując art. 65 ustawy Prawo o adwokaturze. Zdaniem Sądu, zarówno organy samorządu adwokackiego rozstrzygając sprawę z wniosku o dokonanie wpisu na listę adwokatów, jak i Minister Sprawiedliwości kontrolując uchwałę organu podjętą we wskazanym zakresie, są uprawnieni do dokonania samodzielnej oceny w oparciu o zebrany w sprawie materiał dowodowy, czy ubiegający się o wpis kandydat do zawodu adwokata spełnia wszystkie przesłanki z art. 65 pkt 1 ustawy Prawo o adwokaturze.

Skoro z akt sprawy wynika, że wznowienie postępowania lustracyjnego wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., sygn. akt II KO 80/11, doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego prawomocnego orzeczenia stanowiącego podstawę podjęcia przez Okręgową Radę Adwokacką w K. uchwały z dnia 17 [...] 2007 r. o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów, to stanowi to podstawę do wznowienia postępowania w przedmiocie skreślenia wymienionego z listy adwokatów, wymienioną w art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. W tym postępowaniu powinno zostać zatem rozpatrzone ewentualne wyeliminowanie z obrotu prawnego uchwały o skreśleniu skarżącego z listy adwokatów.

W ocenie Sądu, w przeprowadzonym w sprawie postępowaniu, Minister Sprawiedliwości nie zbadał, czy w momencie ponownego wpisu skarżącego na listę zostały spełnione wszystkie przesłanki wymagane do dokonania tego wpisu, określone w art. 65 Prawa o adwokaturze.

Sąd I instancji wskazał również, że ponownie rozpoznając sprawę, organ zobowiązany będzie uwzględnić sytuację prawną powstałą po orzeczeniu NSA z dnia z 18 grudnia 2012 r., II GSK 220/12, a w konsekwencji powyższego podjąć działania zmierzające do zapobieżenia sytuacji, w której w obiegu prawnym znajdują się dwie uchwały o wpisie skarżącego na listę adwokatów, jedna z dnia 1 [...] 1971 r., nr L.dz. [...] Okręgowej Rady Adwokackiej w K. i druga, tego samego organu, z dnia 21 [...] 2012 r., Nr L.dz. [...].

Minister Sprawiedliwości w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:

I. prawa materialnego, t.j.:

1). art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze poprzez błędną jego wykładnię polegającą na przyjęciu, iż Minister Sprawiedliwości po upływie określonego tym przepisem terminu trzydziestu dni liczonego od dnia doręczenia uchwały o wpisie Pana J. M. na listę adwokatów Okręgowej Rady Adwokackiej w K. wraz z aktami osobowymi uprawniony jest do dokonania ponownej oceny sytuacji prawnej pana J. M. powstałej po wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 220/12 uchylającego decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r. nr [...] oraz uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 23 [...] 2007 r., Nr L.dz. [...] i poprzedzającą ją uchwałę Okręgowej Rady adwokackiej w K. z dnia 17 [...] 2007 r., Nr L.dz. [...] U przedmiocie skreślenia pana J. M. z listy adwokatów Izby K.;

II. przepisów postępowania, t.j.:

1) art. 3 § 2 pkt 1 oraz art. 133 § 1 w zw. z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) dalej: "p.p.s.a.", w zw. z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2002 r., nr 153, poz. 1269 ze zm.), poprzez nieuzasadnione zaniechanie dokonania oceny zgodności z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 [...] 2012 r., Nr [...] o sprzeciwie co do wpisu pana J. M. na listę adwokatów Izby K. uchwałą Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 11 [...] 2012 r., Nr L.dz. [...] według stanu prawnego i faktycznego z chwili jej wydania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem doprowadziło do wkraczającego poza granice rozpoznania sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym błędnego wniosku, że zaskarżona decyzja Ministra Sprawiedliwości została wydana bez przeprowadzenia postępowania dowodowego usposób pełny.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna jest zasada i zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie przypomnienia wymaga, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, a mianowicie sytuacje enumeratywnie wymienione w § 2 tego przepisu. Skargę kasacyjną, w granicach której operuje Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 174 p.p.s.a., można oprzeć na podstawie naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na podstawie naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zmiana lub rozszerzenie podstaw kasacyjnych ograniczone jest natomiast, określonym w art. 177 § 1 p.p.s.a. terminem do wniesienia skargi kasacyjnej. Rozwiązaniu temu towarzyszy równolegle uprawnienie strony postępowania do przytoczenia nowego uzasadnienia podstaw kasacyjnych sformułowanych w skardze. Wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega więc zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.

W rozpatrywanej sprawie, skarga kasacyjna oparta została na obydwu podstawach określonych w art. 174 p.p.s.a., a z postawionych w niej zarzutów wynika, iż istota sporu prawnego w rozpatrywanej sprawie odnosi się do oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując legalność decyzji Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów stwierdził, że decyzja ta nie jest zgodna z prawem, co skutkowało jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Kontrolując wyrok Sądu I instancji w zakresie wyznaczonym wskazanymi we wniesionym środku zaskarżenia podstawami kasacyjnymi stwierdzić należy, że nie odpowiada on prawu. Sformułowana w tym wyroku ocena o niezgodności z prawem kontrolowanej decyzji, a także zawarte w jego uzasadnieniu, adresowane do Ministra Sprawiedliwości zobowiązanie, aby ten w ponownie przeprowadzonym w sprawie postępowaniu wyjaśnił i zbadał, czy w momencie ponownego wpisu skarżącego na listę adwokatów zostały spełnione przesłanki wymagane do skutecznego dokonania tego wpisu (por. s. 10 – 11 uzasadnienia zaskarżonego wyroku) są wadliwe, podobnie, jak i towarzysząca wskazanym wytycznym – i wręcz sprzeczna z nimi - rekomendacja odnoszącą się do potrzeby rozważenia przez organ wznowienia postępowania w sprawie zakończonej rozstrzygnięciem w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów (por. s. 9 – 10 uzasadnienia zaskarżonego wyroku).

Formułując tego rodzaju oceny, wytyczne oraz rekomendacje, Sąd I instancji w niedostatecznym stopniu uwzględnił konsekwencje wypływające z normatywnej treści art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, a wręcz wszystkie te konsekwencje po prostu pominął.

Przede wszystkim nie uwzględnił tego, że termin do wniesienia przez Ministra Sprawiedliwości sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, o którym mowa w art. 69a przywołanej ustawy, jest terminem materiaolnoprawnym.

Z rozwiązań prawnych przyjętych na gruncie przywołanej regulacji wynika, że sprawą administracyjną jest sprawa wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich. Kompetencja do rozstrzygnięcia tej sprawy została przyznana okręgowej radzie adwokackiej (art. 68 ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze). Skuteczność prawna rozstrzygnięcia tej sprawy przez przyznanie jednostce uprawnienia do wykonywania zawodu adwokata została jednak uzależniona od realizacji przez Ministra Sprawiedliwości kompetencji, o której mowa w art. 69a ust. 1 przywołanej ustawy. Podczas bowiem, gdy konsekwencją milczenia Ministra Sprawiedliwości w czasie 30 dni od otrzymania uchwały o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich jest skuteczność rozstrzygnięcia okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów, który uważa się tym samym za dokonany, to wniesienie sprzeciwu przez Ministra Sprawiedliwości pozbawia uchwałę o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich skutku prawnego (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z dnia 15 października 2008 r,., sygn. akt II GPS 4/08; wyrok NSA z dnia 21 października 2008 r., sygn. akt II GSK 5128/08). Innymi słowy, uchwała okręgowej rady adwokackiej o wpisie na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, ma charakter uchwały podjętej pod warunkiem rozwiązującym, co oznacza, że wpis uważa się za dokonany, o ile Minister Sprawiedliwości nie sprzeciwi się temu wpisowi w terminie 30 dni od dnia doręczenia tej uchwały wraz z aktami osobowymi - bezskuteczny upływ terminu oznacza więc, że wpis na listę adwokatów zostaje dokonany z dniem podjęcia stosownej uchwały o wpisie, zaś wniesienie sprzeciwu od uchwały o wpisie oznacza, że uchwała ta jest nieważna od dnia jej podjęcia tj. ex tunc, co oznacza, że zniesiona zostaje w ten sposób zarówno sama uchwała o wpisie, jak i postępowanie prowadzone w sprawie jej podjęcia, tj. o dokonanie tego wpisu.

Jednocześnie, co nie powinno również budzić żadnych wątpliwości, przyznaną Ministrowi Sprawiedliwości kompetencję do wyrażania sprzeciwu co do dokonania wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich, w układzie prawa ustrojowego, kwalifikować należy do kompetencji o charakterze nadzorczym wobec podmiotu zdecentralizowanego, tj. wobec samorządu zawodowego (art. 1 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze). Taka kwalifikacja sprzeciwu ma określone konsekwencje prawne. Po pierwsze, wyrażają się one w tym, że stosowanie środków nadzoru przez organ państwowy jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy przepis prawa daje jednoznaczne podstawy prawne do ich stosowania. Po drugie zaś, co również uznać należy za oczywiste, za nieuprawnioną uznać należy wykładnię, której rezultat prowadziłby do rozszerzenia granic dopuszczalnej przez prawo ingerencji nadzorczej.

Z punktu widzenia przedstawionych argumentów nie może budzić żadnych wątpliwości to, że logika rozwiązań prawnych, które przyjęte zostały na gruncie omawianej regulacji służy realizacji określonego celu. Skoro, zgodnie z wolą ustawodawcy, termin o którym mowa w art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze traktować należy, jako termin prawa materialnego, to oczywistą konsekwencją tego jest to, że istota tego terminu wyraża się w kształtowaniu praw i obowiązków podmiotów w ramach stosunku prawnego wyznaczonego przepisami prawa materialnego, a wraz z jego upływem następuje wygaśnięcie praw lub obowiązków materialnoprawnych albo niemożność uzyskania takich praw lub nałożenia obowiązków. W doktrynie prawa oraz w judykaturze konsekwentnie przyjmuje się, że terminem materialnym jest okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków podmiotu w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa, co oznacza, że upływ takiego terminu wywołuje skutek w postaci wygaśnięcia lub ograniczenia praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym lub wywołuje skutek prawny materialnej trwałości ukształtowanych praw przez wyłączenie dopuszczalności uchylenia (zmiany) decyzji lub wyłączenie dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. W takiej sytuacji, stosunek materialnoprawny nie może być nawiązany, co skutkuje brakiem przedmiotu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji brakiem przesłanek do jego wszczęcia. Z powyższego wynika, że nadanie przez ustawodawcę ustanowionemu przez niego terminowi charakteru terminu materialnego zmierza do ukształtowania w określonym czasie pewnej konkretnej sytuacji prawnej, której po jego upływie nie można zmienić. Bezpośrednim celem ustanawiania tego rodzaju terminów jest więc zapewnienie stabilności stosunków prawnych. W zakresie odnoszącym się do ustalenia wszystkich konsekwencji płynących z faktu ustanowienia terminu materialnoprawnego na gruncie regulacji należącej do gałęzi prawa administracyjnego podkreśla się jednocześnie – co ma kluczowe znaczenie w rozpoznawanej sprawie - że w prawie administracyjnym chodzi nie tylko o wygaśnięcie prawa podmiotowego lub niemożność jego realizacji przez jednostkę na skutek upływu terminu, lecz również - w związku z tym, że normy prawa administracyjnego nadają organom administracji publicznej prawo dokonywania czynności prawnych w ramach przyznanych im kompetencji - o brak możliwości realizacji kompetencji przez organ administracji w sytuacji upływu materialnoprawnego terminu do jej dokonania. Konkretyzacja normy prawnej nie jest więc dopuszczalna w przypadku upływu określonego dla niej i wyraźnie powiązanego z nią materialnego terminu ustanowionego w adresowanym do organu administracji publicznej przepisie kompetencyjnym (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Glosa do wyroku NSA z dnia 26 stycznia 1993 r., sygn. akt II SA 930/92, "Radca Prawny" 1994, nr 3,. s. 76 i n.). Również i w tym przypadku chodzi o zapewnienie realizacji zasady stabilności kształtujących się stosunków prawnych.

W związku z powyższym, upływ terminu określonego w przywołanym przepisie ustawy Prawo o adwokaturze - zważywszy na charakter określonych tym przepisem kompetencji Ministra Sprawiedliwości, tryb ich realizacji oraz cel ustanowienia tego terminu (stabilizacja i pewność sytuacji prawnej osoby ubiegającej się o wpis i wpisanej następnie na listę adwokatów, w relacji do kompetencji organu nadzoru) - skutkuje z mocy samego prawa wygaśnięciem kompetencji nadzorczych Ministra Sprawiedliwości do zgłoszenia sprzeciwu wobec uchwały organu samorządu zawodowego o dokonaniu wpisu na listę adwokatów lub aplikantów adwokackich. Skoro w postępowaniu sprzeciwowym, Minister Sprawiedliwości, jako organ nadzoru, kontroluje, czy zebrany w postępowaniu prowadzonym przed organami korporacji zawodowej materiał dowodowy, z punktu widzenia normatywnych przesłanek warunkujących dokonanie wpisu na listę adwokatów, stanowi dostateczną faktyczną podstawę, aby wpisu tego dokonać - istnienie/nieistnienie wad prawnych rozstrzygnięcia o wpisie – a skutkiem skorzystania z uprawnienia do wniesienia sprzeciwu jest zniesienie, ex tunc, uchwały o wpisie oraz postępowania, w rezultacie którego została ona wydana, to za oczywiste uznać należy, jak powyżej już to podkreślono, że w sytuacji, gdy korzystanie przez Ministra Sprawiedliwości z uprawnienia do wniesienia sprzeciwu ograniczone jest w czasie materialnoprawnym terminem, o którym mowa w art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, bezskuteczny upływ tego terminu skutkuje z mocy prawa wygaśnięciem kompetencji nadzorczych organu. Wobec charakteru tego terminu oznacza to również brak istnienia jakichkolwiek prawnych podstaw do restytucji wymienionych kompetencji nadzorczych.

W sytuacji więc, gdy Sąd I instancji pominął wskazane powyżej istotne i podstawowe z punktu widzenia istoty sporu prawnego w sprawie okoliczności natury prawnej, które wiązać należało z charakterem terminu, o którym mowa w art. 69a ust. 1 ustawy Prawo o adwokaturze, to kontrolowany wyrok nie mógł być oceniony inaczej, jak tylko wadliwy i niezgodny z prawem. Wobec charakteru omawianego terminu, jego upływ pozbawiał Ministra Sprawiedliwości podstaw prawnych, a tym samym i możliwości realizacji kompetencji, wykonania których oczekiwał Sąd I instancji w adresowanych do organu wytycznych co do dalszego postępowania w rozpatrywanej sprawie. Kompetencje te bowiem wygasły.

Z punktu widzenia przedstawionych uwag oraz niespornych w rozpatrywanej sprawie okoliczności jej stanu faktycznego, za oczywiście nieuzasadnioną, a tym samym i wadliwą, uznać należało również rekomendację Sądu I instancji odnośnie do potrzeby rozważenia przez organ wznowienia postępowania w sprawie zakończonej rozstrzygnięciem podjętym w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów na podstawie art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a., a to w związku z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r., którym wznowiono postępowanie w sprawie złożenia niezgodnego z prawdą oświadczenia lustracyjnego i uchylono zaskarżone orzeczenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie i utrzymane nim w mocy orzeczenie sądu pierwszej instancji – nota bene, podobnego rodzaju i równie wadliwe rekomendacje, ale adresowane do organu korporacyjnego, zawarte zostały również w uzasadnieniu decyzji kontrolowanej przez Sąd I instancji (por. s. 4 – 5 uzasadnienia decyzji o sprzeciwie).

Formułując przedstawione powyżej rekomendacje, Sąd I instancji (ani też Minister Sprawiedliwości), nie zwrócił uwagi na zasadniczą w okolicznościach rozpatrywanej sprawy kwestię natury procesowej, a mianowicie, że decyzja Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r. w przedmiocie skreślenia J. M. z listy adwokatów, która to decyzja wydana została w rezultacie rozpatrzenia odwołania od uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 23 [...] 2007 r. utrzymującej w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 17 [...] 2007 r., została przez stronę zaskarżona do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z powodu jej niezgodności z prawem. Okoliczność ta, przede wszystkim wymagała więc udzielenia odpowiedzi na pytanie o samą dopuszczalność wszczęcia przez organ administracji postępowania w nadzwyczajnym trybie wzruszania decyzji ostatecznych w sytuacji, gdy przedmiotem tego postępowania miałaby być decyzja ostateczna, która wcześniej skutecznie już zaskarżona została do sądu administracyjnego.

Odnosząc się do tej kwestii, na rysujące się na jej tle pytanie Sąd I instancji powinien był udzielić odpowiedzi negatywnej, a mianowicie, że wniesienie prawnie skutecznej skargi do sądu administracyjnego stanowi przeszkodę do wszczęcia nadzwyczajnego postępowania administracyjnego, a nie rekomendować Ministrowi Sprawiedliwości wszczęcie tego rodzaju postępowania.

Jakkolwiek bowiem faktem jest, że z art. 56 p.p.s.a. wynika, że w razie wniesienia skargi do sądu po wszczęciu postępowania administracyjnego w celu zmiany, uchylenia, stwierdzenia nieważności aktu lub wznowienia postępowania, postępowanie sądowe podlega zawieszeniu, co wobec braku na gruncie regulacji procesowej unormowań odnoszących się do sytuacji odwrotnej mogłoby prowadzić do wniosku o dopuszczalności wszczęcia postępowania nadzwyczajnego, to jednak wniosek tego rodzaju nie byłby uprawniony.

W tej mierze, nie można bowiem tracić z pola widzenia celu przywołanego przepisu, którym zgodnie z wyraźną i jednoznaczną intencją ustawodawcy było i jest zapobieżenie dwutorowości postępowań administracyjnego i sądowoadministracyjnego. Skoro tak, to nie może budzić żadnych wątpliwości, że ustanowiony na gruncie przywołanego przepisu instrument musi i powinien działać w obydwie strony. W też kontekście, nie sposób nie zwrócić uwagi na swoistego rodzaju konsekwencję ustawodawcy w podejściu do eliminowania ryzyka dwutorowości wskazanych postępowań. Miały one bowiem tożsamy w swej treści i istocie charakter, zarówno na gruncie przepisów Działu III² k.p.a. "Zaskarżanie decyzji do sądu administracyjnego", w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 31 stycznia 1980 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, jak i na gruncie przepisów ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Ocena ich wysokiej skuteczności, a tym samym ich dostateczności z punktu widzenia realizacji zamierzonego celu, niewątpliwie skutkowała stałością podejścia ustawodawcy do przyjmowanych przez niego w tym względzie rozwiązań prawnych, o czym świadczy treść art. 56 p.p.s.a.

Powyższe, nie pozostawało bez wpływu na ukształtowanie się, tak w doktrynie (por. np.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2013 s. 335; B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2013, s. 224; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 184), jak i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (por. np.: uchwała 7 sędziów NSA z dnia 27 czerwca 2000 r., sygn. akt FPS 12/99; wyrok NSA z dnia 7 czerwca 2006 r., sygn. akt II OSK 50/06; wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2007 r. sygn. akt I FSK 1470/06; wyrok NSA z dnia 26 maja 2009 r., sygn. akt I FSK 485/09; wyrok NSA z dnia 8 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 2292/10; wyrok NSA z dnia 11 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 680/13; wyrok NSA z dnia 20 lutego 2014 r., sygn. akt I FSK 530/13), jednolitego podejścia odnośnie do rozumienia normatywnej treści przywołanych przepisów obowiązujących na gruncie powyższych unormowań. W jego świetle, za niedopuszczalne uznaje się wszczęcie przez organ administracji publicznej postępowania w celu zmiany, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji po wniesieniu skargi w tej sprawie do sądu administracyjnego. O jego zasadności i aktualności na gruncie obowiązującego stanu prawnego przekonuje to, że wraz ze skutecznym zainicjowaniem postępowania sądowoadministracyjnego dochodzi do powstania ex lege nowego stosunku prawnego, w którym organ administracji publicznej staje się tylko przeciwnikiem procesowym strony i traci kompetencje do weryfikacji stosunku prawnego, ukształtowanego wcześniej przez wydanie decyzji administracyjnej, co odnosi się zarówno do kompetencji autokontrolnych, albowiem może z nich korzystać do dnia rozpoczęcia rozprawy (art. 54 § 3 p.p.s.a.), jak i możliwości załatwienia sprawy w postępowaniu mediacyjnym, albowiem jego wniosek w tym przedmiocie może być złożony do dnia wyznaczenia rozprawy (art. 115 § 1 p.p.s.a.).

Omawianą rekomendację Sądu I instancji, stanowiącą przy tym, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, istotny argument dla kreowanego w ten sposób kryterium oceny zgodności z prawem kontrolowanej decyzji Ministra Sprawiedliwości wydanej w przedmiocie sprzeciwu od wpisu na listę adwokatów, uznać należało więc za oczywiście bezzasadną.

Z punktu wiedzenia przedstawionych uwag stwierdzić należy więc, że podejście Sądu I instancji do rysującej się na tle okoliczności rozpatrywanej sprawy, kwestii ryzyka istnienia w obrocie prawnym dwóch uchwał organu samorządu adwokackiego o wpisie J. M. na listę adwokatów, a mianowicie (pierwotnej) uchwały z dnia 1 [...] 1971 r. oraz uchwały z dnia 21 [...] 2012 r., wobec której ze sprzeciwem w drodze decyzji z dnia 16 [...] 2012 r. wystąpił Minister Sprawiedliwości, a w konsekwencji do kwestii wiążącej się z potrzebą zapobieżenia zaistnienia tego rodzaju sytuacji, nie było prawidłowe. Skutkiem uchylenia przez Sąd I instancji decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 [...] 2012 r. było reaktywowanie uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia 21 [...] 2012 r. o wpisie J. M. na listę adwokatów, co nastąpiło w sytuacji, gdy w dacie wydania tej decyzji – co Sąd I instancji zobowiązany był uwzględnić – toczyło się jeszcze sądowoadministracyjne postępowanie w sprawie kontroli zgodności z prawem decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r. wydanej w przedmiocie skreślenia skarżącego z listy adwokatów. Sąd I instancji powinien był uwzględnić stan faktyczny i prawny z daty wydania kontrolowanego aktu, co gdyby nastąpiło, skutkować powinno oceną, że kontrolowana decyzja z dnia 16 [...] 2012 r. o sprzeciwie od uchwały o wpisie na listę adwokatów z dnia 21 [...] 2012 r. nie jest niezgodna z prawem. Z tego mianowicie powodu, że w opisanej sytuacji procesowej, kwestia postępowania w sprawie wpisu na listę adwokatów zainicjowanego przez skarżącego (w związku z przywołanym wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 2 lutego 2012 r.) wnioskiem z dnia 3 [...] 2012 r., w rezultacie czego doszło do podjęcia przez ORA w K. przywołanej uchwały z dnia 21 [...] 2012 r., wobec wyraźnie rysującego się w jej tle wpływu na wynik tego postępowania wpisowego już toczącego się sądowoadministracyjnego postępowania w sprawie kontroli zgodności z prawem przywołanej decyzji Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r. - wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2011 r. w sprawie sygn. akt VI SA/WA 939/11, którym oddalono skargę na tę decyzję zaskarżony został przez J. M. skargą kasacyjną – mogła i powinna była być rozważana oraz oceniana tylko i wyłącznie przez pryzmat możliwości jego zawieszenia na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., tj. do czasu zakończenia wskazanego postępowania sądowoadministarcyjnego,. W sytuacji więc, gdy w rozpatrywanej sprawie do tego nie doszło, a Okręgowa Rada Adwokacka w K. podjęła wspomnianą uchwałę o wpisie J. M. na listę adwokatów, to sprzeciw Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 [...] 2012 r. od tej uchwały, nie mógł być oceniony inaczej, jak tylko skutecznie zapobiegający ryzyku zaistnienia sytuacji istnienia w obrocie prawnym dwóch uchwał o wpisie skarżącego na listę adwokatów. Sąd I instancji nie dostrzegł jednak tego praktycznego i prawnego waloru kontrolowanej decyzji, a uchylając ją w błędnym przeświadczeniu, że nie jest ona zgodna z prawem, doprowadził do sytuacji, której decyzja Ministra Sprawiedliwości miała właśnie zapobiec. Skoro bowiem wyrokiem z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 220/12 – na który nota bene Sąd I instancji się powołał w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, wadliwie jednak odczytując istotę jego konsekwencji prawnych dla rozpatrywanej sprawy - Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zarówno wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 września 2011 r., którym oddalono skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 13 [...] 2008 r., jak również – działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. - uchylił wymienioną decyzję oraz poprzedzającą ją uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia 23 [...] 2007 r. i uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w K. z dnia 17 [...] 2007 r. o skreśleniu J. M. z listy adwokatów, to oczywistą konsekwencją tego merytorycznego rozstrzygnięcia było to, że "odżyła" pierwotna uchwała ORA w K. z dnia 1 [...] 1971 r. o wpisie skarżącego na listę adwokatów. Skutkiem zaś zaskarżonego wyroku Sądu I instancji, którym uchylona została kontrolowana decyzja Ministra Sprawiedliwości, było reaktywowanie drugiej, późniejszej, uchwały ORA w K. o wpisie na listę adwokatów, a mianowicie uchwały z dnia 21 [...] 2012 r., której zgodność z prawem organ nadzoru zakwestionował. Taki stan rzeczy nie mógł być więc oceniony inaczej, jak tylko nieprawidłowy i niezgodny z prawem.

Uchylając w związku z powyższym kontrolowany wyrok Sądu I instancji i nie stwierdzając, aby w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, lecz tylko do naruszenia prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 p.p.s.a. postanowił rozpoznać skargę J. M. na decyzję Ministra Sprawiedliwości w przedmiocie sprzeciwu od uchwały o wpisie na listę adwokatów. W świetle wszystkich powyżej przedstawionych argumentów, skargę tę należało oddalić, jako niezasadną.

W aktualnej sytuacji procesowej rozpatrywanej sprawy, ukształtowanej wydanym w niej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem oraz współkształtowanej przywołanym powyżej judykatem tego Sądu w sprawie II GSK 220/12, Okręgowa Rada Adwokacka w K. zobowiązana więc będzie dokonać oceny wniosku skarżącego z dnia 3 [...] 2012 r., przede wszystkim z punktu widzenia istnienia przedmiotu postępowania w sprawie o wpis na listę adwokatów.

W związku z powyższym, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. oraz art. 203 pkt 2 w związku z art. 199 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku.