Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 727/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2012-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6037 Transport drogowy i przewozy
Hasła tematyczne: Finanse publiczne
Skarżony organ: Inspektor Transportu Drogowego
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 56, art. 57
journal: Dz.U. 2009 nr 157 poz 1240
law: Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 9 lutego 2012 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia lub rozłożenia na raty kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. przyznaje ze Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy) na rzecz adwokata A. N. 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia[...][...]Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego w [...], na podstawie art. 55, art. 56 i art. 57 pkt. 1 i 3 w związku z art. 64 ust. 1, art. 60 pkt. 7 i art. 61 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1240) oraz art. 51 ust. 1, 2 i 6 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym (Dz. U. z 2007 r., Nr 125, poz. 874, z późn. zm.), po rozpatrzeniu wniosku E. G. z dnia 28 stycznia 2010 r. w przedmiocie umorzenia w całości kary pieniężnej lub umorzenia w części kary pieniężnej lub rozłożenia na raty spłaty kary pieniężnej w wysokości 3.000,00 zł, nałożonej decyzją [...] Wojewódzkiego Inspektora Transportu Drogowego z dnia[...], orzekł o umorzeniu postępowania co do kwoty 50,00 zł, odmowie umorzenia w całości lub w części nałożonej kary pieniężnej oraz rozłożeniu na raty spłatę kary pieniężnej we wskazanej powyżej kwocie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołał się na zebrany w sprawie materiał dowodowy, z którego wynika, iż wnioskodawca w 2009 r. osiągnął dochód z tytułu pobieranych zasiłków chorobowych w wysokości 13.470,56 zł, a w okresie od stycznia do lutego 2010 r. z tytułu pobieranej renty w wysokości 2.247,30 zł. Wskazano, że wnioskodawca oświadczył, iż jest współwłaścicielem nieruchomości w postaci domu - segmentu bliźniaka - o powierzchni 100 m² i działki o powierzchni 400 m² oraz ruchomości w postaci samochodu ciężarowego marki Mecedes. Ponadto zobowiązany oświadczył, że ponosi koszty z tytułu spłaty kredytu w wysokości 937,57 zł, opłat za gaz w wysokości 766,00 zł, za energię w wysokości 118,00 zł, za wodę 84,00 zł oraz zakupu leków w wysokości ok. 100,00 zł.

Powołując się na treść art. 56 ust. 1 ustawy o finansach publicznych orzekający organ stwierdził, że decyzja wydawana przez organ administracji w oparciu o powyższy przepis jest decyzją o charakterze uznaniowym, o czym świadczy użycie w treści artykułu sformułowania "należności pieniężne, (...) mogą być umarzane...", co oznacza, że zaistnienie którejś przesłanek nie obliguje organu do umorzenia należności pieniężnej, a jedynie stwarza możliwość podjęcia korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, dlatego też uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających przesłankom umorzenia ale w możliwości negatywnego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia. Odmowa umorzenia należności pieniężnej nie narusza prawa zarówno wtedy, gdy stwierdzony zostanie brak przesłanek do umorzenia jak i wtedy, gdy one wystąpiły.

Na podstawie przedstawionych przez stronę dokumentów organ nie stwierdził także, aby zachodziła przesłanka określona w pkt 3 cyt. przepisu, gdyż nie powziął uzasadnionego przypuszczenia, iż w przypadku wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności.

Ponadto wskazano, że wnioskodawca nie uprawdopodobnił i nie dowiódł, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, a trudna sytuacja finansowa dłużnika nie przesądza o przychyleniu się do jego prośby; przede wszystkim w ocenie wierzyciela nie uzasadnia stanowiska, iż nie będzie możliwe zaspokojenie przedmiotowej należności poprzez umożliwienie dłużnikowi uregulowania należności w formie ratalnej, bądź wskutek ewentualnego podjęcia postępowania egzekucyjnego. Organ nadmienił, że przedłożone dokumenty uzasadniają przypuszczenie, iż w przypadku nieuregulowania należności, podjęte zostanie postępowanie egzekucyjne, w którego toku prowadzenia uzyskana zostanie wyższa kwota od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności, gdyż posiadane przez zobowiązanego ruchomości i nieruchomości, w przypadku nieuregulowania w/w należności, umożliwią zaspokojenie roszczenia w drodze postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do sytuacji finansowej dłużnika, organ stwierdził, że strona uzyskuje dochody z innych źródeł, niż działalność gospodarcza, której prowadzenie zawiesił na okres 24 miesięcy od dnia 15 grudnia 2009 r., a dokumenty przesłane przez stronę wskazują co prawda, iż znajduje się ona w trudnej sytuacji finansowej i życiowej, a także, iż posiada zobowiązania m. in. z tytułu umów kredytu, jednakże dobrowolnie zaciągnięte przez przedsiębiorcę zobowiązania cywilnoprawne nie są uprzywilejowane przez publicznoprawnymi. Organ nie zakwestionował trudności, jakie spotykają przedsiębiorców w obecnej sytuacji gospodarczej i zwrócił uwagę, że kara pieniężna ze swej natury jest dolegliwością mającą przede wszystkim charakter prewencyjny, wymuszający na ukaranym prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z prawem. Ponadto podkreślono, że za zastosowaniem ulgi zwykle nie przemawiają niepowodzenia w działalności gospodarczej przedsiębiorcy, bowiem działalność ta jest działalnością rynkową opartą na ryzyku gospodarczym i konkurencji z innymi podmiotami działającymi w podobnych warunkach, a więc zakładającą także możliwość upadku podmiotu gospodarczego. Ewentualne umorzenie kary pieniężnej w całości w sytuacji gdy zobowiązany jest w stanie ją uiścić bez istotniejszego uszczerbku dla swego istnienia, pozostawałoby zdaniem organu w sprzeczności z interesem publicznym, który wymaga by przypadające budżetowi należności publicznoprawne były płacone we właściwych wielkościach i we właściwym czasie.

Rozpatrując przedmiotowy wniosek, Wojewódzki Inspektor Transportu Drogowego uwzględnił możliwość rozłożenia spłaty nałożonej kary pieniężnej na raty, opierając się na przedłożonych przez wnioskodawcę materiałach, z których wynika iż konieczność natychmiastowego i jednorazowego uregulowania całości należności, mogłaby spowodować zachwianie równowagi finansowej przedsiębiorcy, dlatego mając na uwadze uzasadniony interes Skarbu Państwa oraz ograniczone możliwości płatnicze dłużnika, wynikające z jego trudnej sytuacji finansowej, zastosowanie formy pomocy publicznej w postaci rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej w powyższy sposób w ocenie organu było w pełni uzasadnione.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. G. podniósł, że z powodu pogarszającego się stanu zdrowia w związku z nieszczęśliwym wypadkiem, jakiego doznał w styczniu 2009 r. (uraz oka i komplikacji z tym związanych), nie jest w stanie uiszczać rat należności pieniężnej do 10-tego dnia każdego miesiąca z uwagi na to, że rentę otrzymuje dopiero 10 każdego miesiąca i nie ma w tym czasie środków na wpłacenie. Wskazał na swoje zadłużenie m.in. z tytułu pożyczki zaciągniętej na prowadzenie działalności i remontów bieżących samochodu. Wskazał również na wydatki związane z opłatami ZUS, VAT, a także związane z zakupem nowego samochodu.

W wyniku przeprowadzonego postępowania odwoławczego, [...] Inspektor Transportu Drogowego decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w całości. Zdaniem organu odwoławczego, dokonującego interpretacji art. 56 i 57 ustawy o finansach publicznych, umorzenie należności pieniężnych w całości może nastąpić wyłącznie w przypadku zaistnienia jednej z przesłanek określonych w art. 56 ustawy o finansach publicznych, lecz w niniejszej sprawie takie przesłanki nie wystąpiły; w szczególności strona nie udowodniła, że zachodzi uzasadnione przypuszczenie, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie zachodzi również ważny interes dłużnika lub interes publiczny, który uzasadniałby umorzenie należności pieniężnej w całości.

Podniesiono również, że strona domagając się udzielenia ulgi w spłacie należności wskazała na pogarszający się stan zdrowia związanego z wypadkiem mającym miejsce w styczniu 2009 r., lecz w ocenie organu nie jest to wystarczające do umorzenia w całości należności pieniężnej, gdyż pogarszający się stan zdrowia strony nie oznacza, że wnioskodawca nie ma możliwości spłaty zaległej należności. Wskazano przy tym, iż strona zgodnie z oświadczeniem o majątku, dochodach i źródłach utrzymania wykazała dochód z tytułu zasiłku chorobowego oraz renty w wysokości odpowiednio 13. 470,56 zł za rok 2009 oraz renty w wysokości 2247,30 za styczeń i luty 2010 r., a ponadto wnioskodawca posiada majątek w postaci samochodu ciężarowego, a także segment w budynku bliźniaczym, dlatego w ocenie organu posiadany majątek i uzyskiwane dochody dają stronie możliwość uregulowania zaległej należności, bez uszczerbku dla jej utrzymania.

Jednocześnie organ oceniając możliwości płatnicze dłużnika stwierdził, że żądanie jednorazowej spłaty całej należności byłoby dla dłużnika zbyt dużym obciążeniem. W związku z powyższym uznano, że organ I instancji słusznie udzielił stronie ulgi w spłacie należności poprzez rozłożenie płatności należności na 8 rat w wysokości - I rata - 360 zł, następne raty - 370 zł każda. W ocenie organu odwoławczego ustalony przez organ I instancji harmonogram spłaty oraz wysokość rat odpowiada możliwościom płatniczym wnioskodawcy i uwzględnia jednocześnie uzasadniony interes Skarbu Państwa.

W skardze do sądu E. G. podniósł, iż kara pieniężna wynikająca z decyzji z dnia [...] jest nałożona bezpodstawnie, zaś jej wysokość jest nieadekwatna do naruszeń przepisów ustawy o transporcie drogowym. Strona skarżąca zakwestionowała ustalenia faktyczne poczynione w toku kontroli drogowej, a także prawidłowość przeprowadzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie nałożenia na stronę kary pieniężnej w wysokości 3000 zł za wykonywanie przewozu drogowego pojazdem nie wyposażonym w urządzenie rejestrujące. Ponadto skarżący podniósł, iż nie posiada pojazdu, jak to przyjął organ wydając zaskarżoną decyzję, wskazując przy tym, że brak umorzenia należności pieniężnej jest wynikiem braku dobrej woli oraz naruszenia zasad współżycia społecznego. Skarżący podniósł również, że organ odwoławczy podał w uzasadnieniu swojej decyzji nieaktualne dane: to jest kwota do zapłaty, którą systematycznie spłaca, okoliczność, że nie posiada samochodu, gdyż został on sprzedany, o czym informował w odwołaniu oraz fakt posiadania domu, który w ocenie strony w Polsce nie stanowi przestępstwa.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Na wstępie należy podnieść, że stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie.

Z brzmienia art. 145 § 1 przywołanej ustawy wnika natomiast, że w przypadku gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy procesowego, jeżeli miało ono, bądź mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy.

Zważywszy powyższe uznano, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, że zaskarżone rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom wynikającym z przepisów prawa obowiązujących w dacie jego podjęcia jak również oparte zostało na prawidłowo ustalonym w tej dacie stanie faktycznym.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się jedynie do oceny legalności rozstrzygnięcia organów odmawiającego skarżącemu przyznania bardziej znaczącej ulgi w zapłacie kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy z dnia 6 września 2001 r. o transporcie drogowym.

Nie ulega żadnej wątpliwości, że kara pieniężna wymierzona na podstawie przepisów ustawy o transporcie drogowym stanowi dochód budżetu państwa, o czym stanowi jej art. 94., natomiast należności pieniężne mające charakter cywilnoprawny, przypadające organom administracji rządowej, państwowym jednostkom budżetowym i państwowym funduszom celowym, mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty (art. 55 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 157, poz. 1240 ze zm., zwanej dalej: u.f.p.).

Zgodnie z art. 64 ust. 1u.f.p., właściwy organ, na wniosek zobowiązanego, może udzielać określonych w art. 55 ulg w spłacie zobowiązań z tytułu należności, o których mowa w art. 60.

W myśl art. 56 ust. 1 u.f.p., należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli:

1) osoba fizyczna - zmarła, nie pozostawiając żadnego majątku albo pozostawiła majątek niepodlegający egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawiła przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty 6.000 zł;

2) osoba prawna - została wykreślona z właściwego rejestru osób prawnych przy jednoczesnym braku majątku, z którego można by egzekwować należność, a odpowiedzialność z tytułu należności nie przechodzi z mocy prawa na osoby trzecie;

3) zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tych należności lub postępowanie egzekucyjne okazało się nieskuteczne,

4) jednostka organizacyjna nie posiadająca osobowości prawnej uległa likwidacji;

5) zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Z mocy art. 57 u.f.p., na wniosek dłużnika:

1) należności mogą być umarzane w części,

2) mogą zostać odroczone terminy spłaty całości lub części należności,

3) płatność całości lub części należności może zostać rozłożona na raty - w przypadkach uzasadnionych względami społecznymi lub gospodarczymi, w szczególności możliwościami płatniczymi dłużnika oraz uzasadnionym interesem Skarbu Państwa.

Z powyższych regulacji należy wyprowadzić wniosek, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności w części, odroczenia płatności lub rozłożenia na raty spłat uzależnione jest od wniosku dłużnika. Ustawa nie określa treści tego wniosku, nie ma jednak wątpliwości, że wniosek powinien być szczegółowo umotywowany, zwłaszcza, że przesłanka zastosowania powyższych ulg ma charakter stricte ocenny. Dłużnik powinien we wniosku wykazać swój ważny interes, szczególnie fakt, że z uwagi na swoją sytuację rodzinną, majątkową i wysokość dochodów nie jest w stanie uiścić należności, a jej ściągnięcie w drodze egzekucji spowodowałoby dla niego i jego rodziny nadmierne obciążenie majątkowe lub inne ciężkie skutki. Dopuszczalne jest alternatywne formułowanie żądań przyznania określonej ulgi. W jednym wniosku dłużnik może wnosić o umorzenie należności lub jej rozłożenie na raty, albo też o odroczenie spłaty.

Odnosząc powyższe do stanu niniejszej sprawy, poza sporem pozostaje, iż skarżący w podaniu skierowanym do Wojewódzkiego Inspektoratu Transportu Drogowego zwrócił się z prośbą o anulowanie nałożonej kary (umorzenie w całości), jej zmniejszenie (umorzenie w części) lub rozłożenie na dogodne raty, motywując bardzo ciężką sytuacją życiową i finansową. Wskazywał zatem na przesłankę określoną w przepisie art. 56 ust.1 pkt 5 u.f.p., czyli ważny interes dłużnika lub interes publiczny.

Rację ma organ odwoławczy, że z art. 64 ust. 1 w związku z art. 55 u.f.p., wynika, iż decyzje wydawane na podstawie tych przepisów mają charakter tzw. decyzji uznaniowych, o czym świadczy użyte przez ustawodawcę wyrażenie, iż należności publiczno - prawne wymienione w art. 60: "mogą być umarzane w całości albo w części lub ich spłata może być odraczana lub rozkładana na raty" (art. 55).

Uznanie administracyjne charakteryzuje się tym, że organ administracji publicznej ma możliwość wyboru pozytywnego lub negatywnego dla strony rozstrzygnięcia. Jak w przypadku każdej innej decyzji, wydanie także aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego. Wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji. W szczególności, gdy decyzja jest dla strony niekorzystna, organ zobowiązany jest w sposób wyczerpujący wyjaśnić przyczyny i przebieg przeprowadzonego rozumowania.

W ramach uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, co oznacza, że może - w przypadku stwierdzenia przesłanki - uwzględnić wniosek lub odmówić jego uwzględnienia. Rozstrzygnięcie to nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 k .p. a), zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Z kolei sądowej kontroli legalności decyzji podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalne decyzji, nie zaś zasadność jej wydania.

W ocenie Sądu, orzekające w sprawie organy obu instancji nie sprostały powyższym wymaganiom.

Jakkolwiek, rację należy przyznać organowi odwoławczemu, że organ I instancji przed wydaniem decyzji podjął działania zmierzające do ustalenia stanu faktycznego, mającego znaczenie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, jednak – zdaniem Sądu – dokonana przez organ I instancji ocena złożonych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów budzi istotne zastrzeżenia. Organ ten nie odniósł się do treści wszystkich przekazanych przez stronę informacji (oświadczeń), w szczególności zaś pominął milczeniem kwestie związane z wydatkami skarżącego z tytułu chorób, którymi został on dotknięty, w tym także ostatnio doznanego urazu oka, który uniemożliwił skarżącemu zarobkowanie w sposób dotychczas prowadzony, przez co stał się on aktualnie osobą bez źródła dochodu. Wszystkie te okoliczności szeroko zostały przez stronę przedstawione w piśmie z dnia 8.03.2010 r. (k. 60 akt adm.), stanowiącym uzupełnienie złożonego uprzednio oświadczenia o majątku, dochodach i źródłach utrzymania.

Jakkolwiek reguła z art. 7 k.p.a. ma pełne zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, to jednak nie sposób nie zauważyć, iż w myśl art. 56 ust.1 pkt. 5 u.f.p., należności, o których mowa w art. 55, mogą być umarzane w całości, jeżeli zachodzi ważny interes dłużnika lub interes publiczny. Taka regulacja obliguje organ administracji publicznej do rozważenia zarówno jednej, jak i drugiej przesłanki.

Uznanie administracyjne nie powinno i nie może oznaczać dowolności, a organ, przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym, zobowiązany jest rzetelnie i wnikliwie przeanalizować wszelkie okoliczności sprawy, aby stwierdzić czy zostały spełnione określone w w/w przepisie przesłanki.

Użyty w art. 56 ust.1 pkt. 5 u.p.f. spójnik "lub" łączący człony zdania wyraża możliwą wymienność lub wzajemne wyłączenie zdań równorzędnych albo części zdania. Przesłanka "ważnego interesu dłużnika" wymaga ustalenia sytuacji majątkowej oraz skutków ekonomicznych, jakie wystąpią w wyniku realizacji zobowiązania dla niego i jego rodziny. Jednak organ musi mieć na uwadze i to, że między innymi względy społeczne wymagają również, żeby zobowiązanie było realizowane, a zobowiązany pochopnie nie był z nich zwalniany.

Działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na organ obowiązek wyważenia interesu społecznego z indywidualnym interesem strony, gdyż zobowiązuje go do tego art. 2 Konstytucji RP w każdym przypadku, w którym w sprawie ma zastosowanie norma prawna uzależniająca załatwienie sprawy od tzw. uznania administracyjnego.

Z uwagi na to, że przesłanki "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego" mają charakter równorzędny, organ zobowiązany jest w trakcie postępowania ustalić, która z nich przeważa i na tej podstawie zadecydować o zastosowaniu przez dłużnika ulgi w spłacie zobowiązań. Kwestia ta powinna być rozważona w uzasadnieniu decyzji, ponieważ jej pominięcie jest przesłanką do traktowania decyzji jako dowolnej.

W uzasadnieniach obu decyzji organy wskazały, że przeciwko umorzeniu skarżącemu kary pieniężnej przemawia interes publiczny, rozumiany w kategoriach interesu budżetu państwa, natomiast podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymagało, by interes społeczny i słuszny interes obywatela (często sprzeczne) zostały należycie wyważone. Temu celowi służy analiza sytuacji osobistej i materialnej zobowiązanego.

Przesłanki "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego", to pojęcia niedookreślone. Pojęcie terminu "interesu publicznego" nie ma stałego zakresu treści, lecz jest to zespół ogólnie zarysowanych celów, które należy wziąć pod uwagę w procesie stosowania prawa i zawsze odnieść go do indywidualnej sytuacji podmiotu występującego z wnioskiem o umorzenie zaległości tu: kary pieniężnej. Niemożność jednoznacznego zdefiniowania tego pojęcia powoduje, że w każdym indywidualnym przypadku jego znaczenie może uwzględniać różne aspekty wskazanych wyżej wartości W tym też kontekście podkreślić należy, iż z pojęcia niedookreślonego (nieostrego) nie wynika swoboda wykładni prawa, lecz obowiązek precyzyjnego jego wyjaśnienia oraz kompetencja posługiwania się w jego stosowaniu zasadami prawa oraz ocenami pozaprawnymi, albowiem proces interpretacji pojęć nieostrych jest elementem wykładni prawa (por. wyrok NSA z dnia 25 lutego 1997 r., w sprawie sygn. akt II SA/Lu 582/96). Nie budzi przy tym wątpliwości, iż musi być on osadzony (determinowany) w realiach stanu faktycznego sprawy. Analiza decyzji organów obu instancji prowadzi do wniosku, że pojęcie przesłanki "interesu publicznego" zrównane zostało z interesem budżetu państwa, skoro stwierdzono, że "kary nakładane na podstawie ustawy o transporcie drogowym stanowią dochody budżetu państwa i w interesie publicznym leży, aby wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa".

Tymczasem nie ma podstaw do przeciwstawiania interesu publicznego jako sprzecznego z indywidualnym interesem obywatela. Jakkolwiek w interesie publicznym leży, by wszyscy zobowiązani wywiązywali się z zapłaty należności stanowiących dochód państwa, to interes publiczny należy rozumieć nie tylko jako potrzebę zapewnienia maksymalnych środków po stronie dochodów w budżecie państwa, ale też jako ograniczanie jego ewentualnych wydatków np. na zasiłki dla bezrobotnych czy pomoc społeczną (wyrok NSA z dnia 30 maja 2001r. III SA 830/00, orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie może bowiem powstać taka sytuacja, w której zapłata zaległych należności spowoduje konieczność sięgania przez zobowiązanego, pozbawionego możliwości zaspokojenia swoich niezbędnych potrzeb materialnych, do środków pomocy państwa. Nie byłoby to zgodne z interesem tego obywatela, jednocześnie nie byłoby to również zgodne z interesem publicznym (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 marca 2011 r., sygn. akt: V SA/Wa 2273/10, orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji powierzchowna analiza przesłanek z art. 56 ust. 1 pkt 5 u.f.p. nie ma odniesienia do materiału dowodowego sprawy. Stąd też teza, że na podstawie dowodów zebranych w przedmiotowej sprawie nie można przyjąć uzasadnionego przypuszczenia, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie uda się uzyskać kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji należności, co oznacza, że nie zachodzi przesłanka z art. 56 ust 1 pkt 3 u. f. p. nosi przymiot dowolności.

Organ odwoławczy stwierdził wprawdzie, że istotnie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, ale stanowiska tego bliżej nie uzasadnił, w szczególności zaś nie uczynił tego w kontekście przesłanek "ważnego interesu dłużnika" i "interesu publicznego". Podobnie, jak i organ I instancji nie ocenił wynikających ze złożonego oświadczenia możliwości płatniczych skarżącego, w kontekście ponoszonych przez niego wydatków związanych z jego leczeniem oraz brakiem perspektyw na zarobkowanie z powodu dotknięcia chorobą a przede wszystkim bezpośredniego związku doznanego urazu oka z koniecznością zawieszenia prowadzenia działalności gospodarczej i spadku możliwości zarobkowych.

W tym miejscu, przypomnieć trzeba, że postępowanie administracyjne, z mocy art. 15 k.p.a. jest dwuinstancyjne. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś tylko na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji

Wobec powyższego, pogląd, iż spłata należności w kwocie 3.000 zł nie zagrozi egzystencji skarżącego, należy uznać – na obecnym etapie – również za noszący przymiot dowolności.

To prawda, że instytucja umorzenia należności ma charakter wyjątkowy, jak również, że zaciągnięte zobowiązania kredytowe, a więc zobowiązania o charakterze prywatnoprawnym, na które powołuje się skarżący nie mogą mieć wpływu na zaspokojenie należności publicznoprawnych, jakimi bez wątpienia są kary pieniężne nałożone za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym. Przeciwny pogląd byłby bowiem równoznaczny z zaakceptowaniem sytuacji, w której zobowiązany do zaspokojenia należności publicznoprawnych, mający zobowiązania kredytowe jest premiowany przyznaniem ulgi na rzecz tych ostatnich, co byłoby sprzeczne z przesłanką interesu publicznego.

Niewątpliwe "przez ważny interes strony należy rozumieć sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych, losowych przypadków osoba obciążona obowiązkiem zapłaty nie jest w stanie uregulować należności pieniężnej a zdarzeniem losowym będzie zaistniałe, niespodziewane zdarzenie, niezależne od woli tej osoby, które spowodowało, że znalazła się w trudnej sytuacji materialnej, nie pozwalającej jej na zapłatę zaległej należności", lecz organ nie zbadał związku pomiędzy urazem oka jako zdarzeniem losowym a możliwościami zarobkowania przez zobowiązanego. Interes zobowiązanego to jednak nie tylko sytuacje nadzwyczajne, ale także normalna sytuacja ekonomiczna, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, jak również konieczność ponoszenia wydatków. O ważnym interesie zobowiązanego może decydować jego sytuacja ekonomiczna, możliwość zarobkowania, sytuacja zdrowotna, rodzinna jak również skutki ekonomiczne, jakie wystąpią w wyniku realizacji obciążenia dla niego i jego najbliższej rodziny. Za ważny interes można więc uznać zarówno sytuacje nadzwyczajne o charakterze losowym wskutek których podmiot utracił majątek lub możliwości zarobkowania jak i normalną sytuacje ekonomiczną, w tym wysokość uzyskiwanych przez stronę dochodów, konieczność ponoszenia określonych wydatków, np. związanych z kosztami leczenia jego czy członków rodziny skarżącego.

W świetle powyższego, dokonana zaskarżoną decyzją ocena, iż sytuacja materialna strony jest "trudna" nie została połączona z przesłanką ważnego interesu dłużnika, skoro organ II instancji stwierdził, iż "w przedstawionym stanie faktycznym nie zaistniały ww. przesłanki warunkujące ewentualne umorzenie kary pieniężnej w całości". Stwierdzenie to nie do końca jest zrozumiałe. Jeśli bowiem skarżący wnosił o umorzenie nałożonej kary pieniężnej z powodu trudnej sytuacji materialnej, to w istocie rzeczy chodziło mu o jego ważny interes, czyli o przesłankę z art. 56 ust.1 pkt. 5 u.p.f. Nie musiał w żadnym razie "udokumentować" pozostałych przesłanek z art. 56 ust.1 u.p.f., tym bardziej, że z góry jest wiadomym, że w stosunku do jego osoby nie mogła zaistnieć żadna z wymienionych w punktach od 1, 2 i 4.

Reasumując, przyznanie przez organ odwoławczy okoliczności w postaci rzeczywiście trudnej sytuacji materialnej skarżącego, przy jednoczesnym odwołaniu się do zasady "ochrony interesów budżetu Państwa" nie uzasadnia, w sposób zgodny ze standardem konstytucyjnym, wynikającym z art. 2 ustawy zasadniczej, wyboru konsekwencji prawnych ustalonych i przyznanych wyżej faktów.

Sąd nie kwestionuje przy tym, że stwierdzenie występowania okoliczności odpowiadających takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawcy, jak również, że uznanie administracyjne nie wyraża się w swobodzie oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru, ale w możliwości negatywnego dla niego rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia ważnego interesu dłużnika.

Trzeba jednak mieć na uwadze, że stwierdzając istnienie obiektywnie ważnego interesu w postaci trudnej sytuacji materialnej dłużnika, przemawiającego za zastosowaniem ulgi w postaci umorzenia kary pieniężnej, odmawiając jej zastosowania nie można powoływać się na kolizję pomiędzy interesem publicznym i ważnym interesem dłużnika, gdyż taka ocena jest wewnętrznie sprzeczna i wskazuje na dowolność w ocenie całokształtu okoliczności faktycznych.

W związku z powyższym stwierdzić należy, iż zaskarżona decyzja, nie jest zgodna z prawem. Podjęta ona została z naruszeniem przepisów postępowania o istotnym wpływie na wynik sprawy (art. art. 7, 77 § 1 oraz 107 § 1 i § 3 k.p.a.). Organ odwoławczy nie wykazał bowiem w dostateczny i przekonujący sposób, jakie dokładnie kryteria ocen i kryteria wyboru konsekwencji prawnych stanowiły podstawę i motywy jego działania, a jest to warunek konieczny kontroli zgodności z prawem decyzji uznaniowej.

Ponownie rozstrzygając sprawę, organ dokona ustaleń w zakresie ważnego interesu skarżącego w rozumieniu wskazanym wyżej, w tym sytuacji materialnej i rodzinnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy i dokona oceny możliwości płatniczych skarżącego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi z art. 107 § 3 k.p.a.

Wobec powyższego, Sąd na podstawie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Nie zasługują na uwzględnienie zarzuty skargi odnoszące się do etapu poprzedzającego wydanie decyzji o nałożeniu kary pieniężnej, gdyż w tym przedmiocie decyzja jest ostateczna.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a.

Rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia niemożności wykonania zaskarżonej decyzji wydano na podstawie art. 152 p.p.s.a.