Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 607/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2009-03-04 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Inspektor Sanitarny
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i lit. c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – III Wydział w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie: Sędzia NSA Janusz Furmanek, Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Protokolant: Tomasz Porczyński, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2009 r. na rozprawie sprawy ze skargi S. F. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia choroby zawodowej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł. z dnia [...], nr [...].


UZASADNIENIE

III SA/Łd 607/08

U Z A S A D N I E N I E

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie 104 § 1 i 2 k.p.a. i art. 5 pkt 4a ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2006 r. Nr 122, poz. 851 ze zm.) oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz. U. Nr 132 poz. 1115), Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. nie stwierdził u S. F. choroby zawodowej – raka gruczołowego płuca lewego wywołanego działaniem promieniowania jonizującego – wymienionej w poz. 16 wykazu chorób zawodowych, określonych w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku.

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wyjaśnił, że powyższą decyzję wydał w oparciu o negatywne orzeczenie lekarskie uprawnionej do rozpoznania chorób zawodowych placówki medycznej oraz informacje o narażeniu zawodowym, ujęte w zebranym materiale z dochodzenia epidemiologicznego. Została udokumentowana praca S. F. w narażeniu na promieniowanie jonizujące, ale był to pierwszy z niezbędnych warunków do stwierdzenia choroby zawodowej. Nie został spełniony drugi podstawowy warunek do rozpoznania choroby zawodowej, a mianowicie zaistniałe dolegliwości nie wykazały obrazu zmian chorobowych, jakie charakteryzują zmiany wywołane przez nadmierne napromieniowanie i wskazane zostało, że ich etiologia jest pozazawodowa. Samo narażenie na czynnik mogący spowodować chorobę zawodową nie jest jednoznaczne z powstaniem choroby zawodowej, lecz tylko jednym z elementów mogących wpłynąć na zaistnienie schorzenia zawodowego. W świetle zebranych dokumentów ustalono, że zamierzone dawki, z wyjątkiem roku 1969, były niższe od obowiązującego wówczas limitu rocznego dla osób nie pracujących zawodowo z promieniowaniem jonizującym.

Organ I instancji stwierdził, że u S.F. na rozwój zmian popromiennych nie miały wpływu warunki pracy.

Od powyższej decyzji odwołał się S. F. Odwołujący podał, że zajmował się teleradioterapią nowotworów złośliwych, centrowaniem wiązek promieniowania w kabinach terapeutycznych, wykonał 336 zabiegów aplikacji igieł radu. Zdaniem strony, dozymetr fotograficzny, przypięty do fartucha poniżej piersi, nie mógł być miernikiem ekspozycji napromienienia, bowiem w Oddziale Ginekologii Onkologicznej był zasłaniany przez ochronny blok ołowiu, a na sali operacyjnej w warunkach jałowych fartuch z dozymetrem był zdejmowany i zakładano fartuch jałowy, bez dozymetru. Odwołujący podniósł, że wydania opinia przez Poradnię Chorób Zawodowych, że jego choroba ma związek z paleniem papierosów jest bezpodstawna. Stwierdził, że jako onkolog ma pełną świadomość, iż stwierdzony u niego rak płuc ma związek z narażeniem zawodowym na promieniowanie jonizujące.

Decyzją z dnia [...], wydaną na podstawie art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 r. w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ drugiej instancji wyjaśnił, że podstawę do rozpatrzenia niniejszej sprawy stanowiło rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku. Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia przy zgłaszaniu podejrzenia, rozpoznawaniu i stwierdzaniu chorób zawodowych uwzględnia się choroby ujęte w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że choroba została spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanej dalej "narażeniem zawodowym". Do stwierdzenia choroby zawodowej przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego konieczne jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej, wydane przez upoważnioną, zgodnie z § 5 tego rozporządzenia, jednostkę orzeczniczą.

Organ odwoławczy wskazał, że z analizy przebiegu zatrudnienia i narażenia zawodowego wynika, że S. F.w latach 1963 - 1995 pracował w Oddziale Radioterapii Ośrodka Onkologicznego Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego im. A. w Ł.na stanowisku asystenta (w latach 1963 - 1972) oraz ordynatora (w latach 1973 – 1995). W latach 1963 - 1972 (po 6 miesięcy w każdym roku) pracował w Oddziale Radioterapii Ginekologicznej. Od 1996 roku zatrudniony był na stanowisku starszego asystenta Oddziału Radioterapii i Opieki Paliatywnej (bez narażenia na promieniowanie jonizujące). W 1993 roku u S. F. rozpoznano nowotwór płuca lewego. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł. w dniu 18 lipca 2006 roku skierował S. F. (po zgłoszeniu podejrzenia choroby zawodowej dokonanego przez zainteresowanego w dniu 17 lutego 2006 roku) do uprawnionej (zgodnie z przepisami § 5 wymienionego na wstępie rozporządzenia Rady Ministrów) jednostki orzeczniczej I stopnia tj. Poradni Chorób Zawodowych Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy w Łodzi w celu rozpoznania choroby zawodowej. W wyniku przeprowadzonego postępowania diagnostyczno-orzeczniczego zainteresowany uzyskał orzeczenie lekarskie (nr PK/704/07 z dnia 30.07.2007r.) o braku podstaw do uznania rozpoznanego nowotworu płuca za chorobę zawodową. Argumentem za przyjęciem takiego stanowiska był wynik oszacowanego prawdopodobieństwa udziału promieniowania jonizującego w indukcji nowotworu, uwzględniający dane o długości i wielkości ekspozycji zawodowej oraz informacje o paleniu tytoniu. Wynik oceny (0,7%) wskazuje z przeważającym prawdopodobieństwem na istotny wpływ palenia tytoniu na rozwój choroby nowotworowej. W orzeczeniu tym wskazano, że w dokumentacji Przychodni Chorób Zawodowych IMP, gdzie S. F. był objęty opieką profilaktyczną i był badany w ramach badań okresowych od 1967 roku do 1996 roku odnotowano, że palił papierosy w ilości 20 szt. dziennie do połowy lat 90-tych. Podczas ostatniego badania w WOMP S.F. podał, że nie pali papierosów od 1983 roku, a poprzednio palił okazjonalnie w ilości 5 szt. dziennie, co zostało uznane przez WOMP za niewiarygodne w świetle informacji zawartych w dokumentacji dotyczącej badań okresowych. S. F. nie skorzystał z prawa odwołania się od ww. orzeczenia lekarskiego i ponownego rozpatrzenia sprawy przez jednostkę orzeczniczą II stopnia. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ł., uwzględniając uwagi strony zawarte w protokole z dnia 1 lutego 2008 roku, wystąpił do jednostki orzeczniczej II stopnia tj. Przychodni Chorób zawodowych IMP w Ł. o dodatkową konsultację (pismo z dnia 19 lutego 2008 roku). Naczelny Konsultant Dyrektora ds. Patologii Zawodowej w opinii z dnia 10 kwietnia 2008 roku wskazał, iż ocena narażenia zawodowego została przeprowadzona na podstawie danych uzyskanych z Zakładu Ochrony Radiologicznej IMP w Ł., informacji przekazanych przez Prezesa Państwowej Agencji Atomistyki oraz Centralne Laboratorium Ochrony Radiologicznej w W., Powiatową Stację Sanitarno-Epidemiologiczną w Ł. oraz Inspektora Ochrony Radiologicznej Szpitala im. A w Ł. Narażenie S. F.na promieniowanie jonizujące było monitorowane w latach 1966-1995, a odczyty dawek dokonywane były w IMP w Ł. i w CLOR w W. Ten sposób oceny narażenia jest metodą obiektywną, powszechnie przyjętą w większości krajów świata. Wyniki te wskazują, że zmierzone dawki, z wyjątkiem roku 1969, w którym dawka skuteczna wynosiła 11,8 mSv, były niższe od obowiązującego wówczas limitu rocznego dawki dla osób nie pracujących zawodowo z promieniowaniem jonizującym (5 mSv), i znacznie niższe od obowiązującego wówczas (50 mSv), jak i obecnie (20 mSv) rocznego limitu dawek dla osób narażonych zawodowo. Powyższe dane jak najbardziej upoważniają do stwierdzenia, że warunki pracy były bezpieczne i nie stwarzały zagrożenia dla zdrowia pracowników. Istotnym pozazawodowym czynnikiem ryzyka rozwoju nowotworu płuc jest palenie papierosów. Zgłaszane przez S. F.zastrzeżenia wskazujące na brak wpływu palenia papierosów na rozwój tego typu nowotworu płuc, jaki rozpoznano u niego (rak gruczołowy), nie znajdują potwierdzenia w literaturze. Ponadto informacje podane przez zainteresowanego odnośnie palenia papierosów są sprzeczne z informacjami jakie podawał w trakcie badań profilaktycznych. Uwzględniając dane na temat długości i wielkości ekspozycji zawodowej oraz informacje o paleniu papierosów dokonano szacunku prawdopodobieństwa udziału zawodowej ekspozycji na promieniowanie jonizujące w indukcji nowotworu. Wynik oceny wynosi 0,7%, co wyklucza uznanie nowotworu płuca za chorobę zawodową i wskazuje z przeważającym prawdopodobieństwem na wpływ palenia papierosów na rozwój nowotworu.

Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wyjaśnił, że uwzględniając informacje zawarte w orzeczeniu WOMP i opinii IMP, iż sprawa podejrzenia choroby zawodowej u S. F. była przedmiotem postępowania rozpoznawczego prowadzonego w latach 1997-1998 w tych jednostkach i przeprowadzone wówczas badania i ocena narażenia zawodowego nie dały podstaw do uznania związku przyczynowego między rozpoznanym u niego nowotworem płuca a narażeniem zawodowym na promieniowanie jonizujące, wystąpił pismem z dnia 4 sierpnia 2008 roku do PPIS w Ł. o wyjaśnienie, czy było prowadzone wówczas postępowanie zakończone wydaniem decyzji administracyjnej. Z informacji PPIS w Ł.(pismo z dnia 14 sierpnia 2007r.) wynika, że w powyższej sprawie nie wydano decyzji, bowiem postępowanie diagnostyczno - orzecznicze prowadzone było bez udziału inspektora sanitarnego, a wydane wówczas negatywne orzeczenia lekarskie zostały przedstawione przez zainteresowanego dopiero w toku obecnie prowadzonego postępowania.

Organ II instancji stwierdził, iż w przypadku S. F. istnieją udokumentowane dowody wykluczające uznanie jego choroby nowotworowej za chorobę zawodową. Przez cały okres zatrudnienia ekspozycja na promieniowanie jonizujące była monitorowana metodą dozymetrii indywidualnej. Każdy pracownik wyposażony w odpowiednie urządzenie do pomiaru dawki zobowiązany był do noszenia go w czasie pracy. Z dawkomierzy (umieszczanych najczęściej na piersi) okresowo odczytywano dawkę, którą otrzymał pracownik. Jeżeli pracownik używał fartucha ochronnego, dawkomierz powinien znajdować się pod fartuchem, dzięki czemu przez cały okres pracy zawodowej ekspozycja na promieniowanie jonizujące była monitorowana.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podał, że pracował w latach 1963 – 1995 w narażeniu na promieniowanie jonizujące, a w 1993 roku zachorował na raka płuca lewego i przebył operację całkowitego usunięcia płuca lewego. Zdaniem skarżącego, w ocenie narażenia zawodowego organy administracji nie uwzględniły narażenia na promieniowanie radonu. Podniósł, że zaprzestał palenia papierosów w 1983 roku. Stwierdzenie PWIS, iż palił 20 papierosów dziennie do połowy lat 90-tych jest niezgodne z prawdą i świadczy o nierzetelności pracy Przychodni Chorób Zawodowych. Skarżący podniósł, że orzeczeniem nr [...] z dnia [...]roku Wojewódzkiego Ośrodka Medycyny Pracy Poradni Chorób Zawodowych zabroniono mu pracy w narażeniu na promieniowanie jonizujące, zaś w następnym orzeczeniu nr [...] z [...] - nie uznano rozpoznania choroby zawodowej i nie odwołano zakazu pracy w narażeniu na napromienianie.

W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w Ł. wnosił o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. W myśl zaś § 2 art. 1 cyt. ustawy kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W myśl zaś art. 145 § 1 wymienionej ustawy sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie :

1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi:

a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy,

b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego,

c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach,

3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach.

Oceniając legalność zaskarżonej decyzji należy uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 czerwca 2008 roku w sprawie P 23/07 (Dz.U. Nr 116 poz.740). W wyroku tym Trybunał orzekł, iż zarówno art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy (w zakresie w jakim nie określa wytycznych dotyczących treści rozporządzenia), jak i rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku w sprawie wykazu chorób zawodowych, szczegółowych zasad postępowania w sprawach zgłaszania podejrzenia, rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych oraz podmiotów właściwych w tych sprawach (Dz.U. Nr 132, poz.1115) są niezgodne z art. 92 ust.1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Równocześnie Trybunał orzekł, iż przepisy te tracą moc obowiązującą z upływem 12 miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw. Wyrok Trybunału został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z dnia 2 lipca 2008 roku.

W uzasadnieniu wyroku Trybunał Konstytucyjny uznał, iż art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy, ani jego pozostałe przepisy nie zawierają jakichkolwiek wytycznych dotyczących treści aktu wykonawczego. Takich wytycznych nie można zrekonstruować również z treści innej ustawy, w tym zwłaszcza z obowiązującego w dacie wydania rozporządzenia Rady Ministrów art. 7 ustawy z dnia 12 czerwca 1975 roku o świadczeniach z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (Dz.U. Nr 30 z 1983 roku, poz.144 ze zm.) stanowiącego, że "za choroby zawodowe uprawniające do świadczeń przewidzianych w ustawie uważa się choroby określone przepisami wydanymi na podstawie art. 231 pkt 2 Kodeksu pracy" (obecnie art. 237 § 1 pkt 2 k.p.). Konsekwencją sformułowania takiego wniosku jest uznanie przez Trybunał niezgodności art. 237 § 1 pkt 2 i 3 k.p. z art. 92 ust.1 Konstytucji, przez to, że zawarte w nim upoważnienie do wydania rozporządzenia nie określa wytycznych dotyczących treści tego aktu. Powoduje to skutki także w stosunku do ściśle powiązanego z nim rozporządzenia Rady Ministrów, które – jako oparte na niekonstytucyjnej delegacji ustawowej – jest również niezgodne z Konstytucją.

Zgodnie z treścią art. 190 ust.1 Konstytucji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne.

W myśl zaś art.190 ust. 3 Konstytucji orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy.

Wyrok Trybunału w sprawie P 23/07 został ogłoszony w dniu 2 lipca 2008 roku i z tym dniem wszedł on w życie. Od dnia 2 lipca 2008 roku rozpoczął zatem bieg dwunastomiesięczny termin, po upływie którego tracą moc art. 237 § 1 pkt 2 i 3 Kodeksu pracy oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku. Utrata mocy obowiązującej wymienionych przepisów nastąpi więc najpóźniej 3 lipca 2009 roku.

Trybunał Konstytucyjny uzasadniając odroczenie utraty mocy obowiązującej niezgodnych z Konstytucją przepisów wskazał, iż "zakwestionowane w niniejszej sprawie przepisy są niezbędnym elementem porządku prawnego i służą realizacji istotnych uprawnień pracowniczych. Aby pozostawić ustawodawcy czas na przygotowanie koniecznych zmian legislacyjnych, a jednocześnie zapobiec powstaniu luki w prawie, uniemożliwiającej wydawanie decyzji w sprawach stwierdzenia chorób zawodowych, Trybunał postanowił odroczyć utratę mocy obowiązującej zaskarżonych przepisów. Wyznaczony przez Trybunał termin odroczenia powinien być wystarczający dla wprowadzenia w życie regulacji zgodnej z Konstytucją".

W rozpoznawanej sprawie decyzje organów administracji zostały wydane na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 lipca 2002 roku, które wyrokiem Trybunału zostało uznane za niekonstytucyjne.

Należy zaznaczyć, iż w sytuacji gdy decyzja została wydana na podstawie aktu normatywnego, który został uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą strona może żądać wznowienia postępowania administracyjnego (art.145a § 1 k.p.a.). Termin do złożenia skargi o wznowienie postępowania wynosi 1 miesiąc od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału (art.145a § 2 k.p.a.). W sytuacji kiedy Trybunał orzekł inną niż dzień ogłoszenia orzeczenia, datę utraty mocy obowiązującej przepisu, to termin miesięczny, o którym mowa w art.145a § 2 k.p.a., biegnie od dnia utraty mocy kontrolowanego przepisu. W przypadku orzeczenia Trybunału z dnia 19 czerwca 2008 roku oznacza to, iż termin miesięczny do złożenia skargi o wznowienie postępowania administracyjnego rozpocząłby bieg 3 lipca 2009 roku.

Zasadniczą kwestią w niniejszej sprawie jest to, czy w sytuacji gdy Trybunał Konstytucyjny stwierdził niekonstytucyjność rozporządzenia, odraczając jednocześnie termin utraty mocy obowiązującej aktu, to sądy mogą odmówić stosowania niekonstytucyjnego aktu czy też winny go dalej stosować. W orzecznictwie sądowym wyrażany jest pogląd, iż w razie stwierdzenia przez Trybunał niezgodności przepisu rozporządzenia z Konstytucją sąd może odmówić zastosowania tego przepisu również w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej tego przepisu. Sądy mogą wówczas same zadecydować jakie przepisy należy zastosować kierując się dążeniem do zagwarantowania maksymalnego przestrzegania Konstytucji. W takich przypadkach należy brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu. Pogląd taki wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 lutego 2006r. w sprawie II OSK 1403/05 (Wokanda nr 5 z 2006r. poz.35) oraz Sąd Najwyższy w wyroku z 7 grudnia 2007r. w sprawie III CZP 125/07 (Lex nr 322105).

Również w piśmiennictwie przyjmuje się pogląd, iż w przypadku określenia przez Trybunał Konstytucyjny innego terminu utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu sądy mają możliwość, w okresie "odroczenia", odmowy stosowania przepisu niekonstytucyjnego. Pogląd taki wyraził Janusz Trzciński w glosie do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2007r. w sprawie P 10/07 (Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego nr 1 z 2008 r.) oraz Janusz Trzciński i Roman Hauser w "Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego" (Wydawnictwo Lexis Nexis Warszawa 2008r. str. 70 i 85). Sąd w obecnym składzie podzielił poglądy wyrażone w wymienionych orzeczeniach oraz w wymienionych publikacjach.

Zgodnie z treścią art. 178 ust.1 Konstytucji sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. W myśl zaś art. 4 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sędziowie sądów administracyjnych w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom. Z wymienionych przepisów wynika, iż w konkretnej sprawie sąd nie jest związany aktem wykonawczym. W każdej sprawie sąd bada, czy akt wykonawczy jest zgodny z Konstytucją i ustawą. W przypadku stwierdzenia niezgodności takiego aktu z Konstytucją lub ustawą sąd może odmówić jego zastosowania mimo jego obowiązywania. Należy bowiem odróżnić kwestię obowiązywania aktu prawnego od odmowy jego stosowania przez sąd. Kwestia zgodności przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku z Konstytucją została już rozstrzygnięta wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego w sprawie P 23/07. Skoro kwestia niekonstytucyjności wymienionego rozporządzenia została już przesądzona orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego, to sąd nie musi uzasadniać przyczyn niekonstytucyjności tego aktu prawnego.

W niniejszej sprawie sąd odmówił zastosowania niezgodnego z Konstytucją rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku. Sąd wziął przy tym pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych tymi przepisami, powody dla których Trybunał odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnych przepisów oraz okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy stosowania niekonstytucyjnych przepisów. Mając na uwadze wszystkie wymienione okoliczności sąd uznał, iż w niniejszej sprawie należy uwzględnić orzeczenie Trybunału i odmówić stosowania niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku, mimo odroczenia terminu utraty ich mocy obowiązującej. W sytuacji bowiem, gdy skarżący cierpi na schorzenie, które nie zostało uznane za chorobę zawodową na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia należy odmówić zastosowania tych przepisów, zaś sprawa dotycząca stwierdzenia czy skarżący cierpi, bądź nie cierpi na chorobę zawodową, powinna zostać rozpoznana na podstawie przepisów, które zostaną uchwalone w zgodzie z Konstytucją RP. Rozpoznanie niniejszej sprawy na podstawie niekonstytucyjnych przepisów i odsyłanie na drogę ewentualnego wznowienia postępowania byłoby sprzeczne z regułami demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Pogląd, iż sprawy dotyczące stwierdzenia bądź odmowy stwierdzenia choroby zawodowej nie powinny być rozpoznawane na podstawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku, mimo odroczenia terminu utraty mocy obowiązującej tego aktu prawnego, wyraził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 28 listopada 2008 roku w sprawie II OSK 1435/08 (niepublikowany). Sąd w obecnym składzie podzielił pogląd wyrażony w tym wyroku.

Reasumując, Sąd odmówił zastosowania w niniejszej sprawie niekonstytucyjnych przepisów rozporządzenia z dnia 30 lipca 2002 roku. W związku z czym Sąd nie dokonał merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji. Decyzja ta, jak również poprzedzająca ją decyzja organu administracji I instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie organy administracji naruszyły również przepisy postępowania, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie zostało bowiem wyjaśnione w sposób nie budzący wątpliwości, kiedy rozpoczęto postępowanie w sprawie podejrzenia u skarżącego choroby zawodowej. W orzeczeniu z dnia [...] roku Wojewódzki Ośrodek Medycyny Pracy w Ł. podał, że skarżący już w 1997 roku był badany w tej jednostce orzeczniczej, a następnie w 1998 roku w Instytucie Medycyny Pracy w związku z podejrzeniem choroby zawodowej. W wyniku przeprowadzonych badań nie znaleziono podstaw do uznania związku przyczynowego między rozpoznanym u skarżącego nowotworem płuca a zawodowym narażeniem na promieniowanie jonizujące. W piśmie z dnia [...] roku potwierdził to Instytut Medycyny Pracy w Ł. Organ I instancji w ogóle nie odniósł się do powyższego. Natomiast organ odwoławczy podał, że z informacji PPIS w Ł.(pismo z dnia 14 sierpnia 2007r) wynika, że w sprawie nie wydano decyzji, bowiem postępowanie diagnostyczno - orzecznicze prowadzone było bez udziału inspektora sanitarnego, a wydane wówczas negatywne orzeczenia lekarskie zostały przedstawione przez zainteresowanego dopiero w toku obecnie prowadzonego postępowania.

W ocenie Sądu, powyższe ustalenia są niewyczerpujące. Przede wszystkim nie wyjaśniono, kto w 1997 roku zgłosił podejrzenie o chorobę zawodową i skierował skarżącego do jednostki organizacyjnej właściwej do rozpoznania choroby zawodowej, zgodnie z obowiązującym wówczas rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku (Dz.U. Nr 65, poz. 294 ze zm.), oraz czy jednostki organizacyjne, o których mowa w § 7 ust. 1 – 3 tego rozporządzenia, po dokonaniu oceny stanu zdrowia badanego przesłały orzeczenia lekarskie w sprawie choroby zawodowej wraz z posiadaną niezbędną dokumentacją właściwemu inspektorowi sanitarnemu, do czego były zobowiązane na podstawie § 8 powołanego rozporządzenia. Z informacji jednostek medycznych wynika, że poprzednie ich orzeczenia zostały przesłane do inspektora sanitarnego, ale nie dysponują informacją, czy postępowanie zostało zakończone wydaniem decyzji. Wobec powyższego niejasne są wyjaśnienia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ł., że postępowanie toczyło się poza jego udziałem, a wydane wówczas negatywne orzeczenia lekarskie zostały przedstawione przez zainteresowanego dopiero w toku obecnie prowadzonego postępowania.

A zatem organy administracji, prowadząc ponownie postępowanie administracyjne, powinny w pierwszej kolejności wyjaśnić wątpliwości dotyczące daty wszczęcia postępowania w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u skarżącego, a następnie określić według jakich przepisów winno być ono prowadzone. W zależności zaś od powyższych ustaleń organy winny rozpatrzyć sprawę skarżącego albo na podstawie przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 18 listopada 1983 roku, albo niezwłocznie po uchwaleniu przepisów regulujących kwestię chorób zawodowych w zgodzie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r., Sąd orzekł jak w sentencji.

T.P.