Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 3622/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenia
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 134, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 28 ust. 2, 3a i 3b
journal: Dz.U. 2015 poz 121
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
article: art. 11, art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Bożena Zwolenik (spr.), Sędzia WSA - Beata Blankiewicz - Wóltańska, Sędzia WSA - Krystyna Madalińska - Urbaniak, Protokolant sekr. sąd. - Marcin Woźniak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2016 r. sprawy ze skargi S.S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy: 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz S.S. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi S.S. jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS", "Zakład") z dnia [...] lipca 2015 r. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2015 r. Nr [...], odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek na:

- ubezpieczenia społeczne za okres 03/2009-12/2014 w łącznej kwocie 53 935, 16 zł, w tym z tytułu: składek - 41 180,16 zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2015 r. - 12 755 zł;

- ubezpieczenie zdrowotne - za okres 03/2009-12/2014 w łącznej kwocie 22 917,08 zł, w tym z tytułu: składek - 17 403, 08 zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2015 r. - 5 514 zł;

- Fundusz Pracy- za okres 03/2009-06/2009 w łącznej kwocie 309,76 zł, w tym z tytułu: składek – 187,76 zł, odsetek liczonych na dzień [...] stycznia 2015 r. – 122 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] stycznia 2015 r. S.S. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") wystąpił do ZUS o umorzenie należności z tytułu składek niepodlegających ustawie abolicyjnej ze względu na złą sytuację finansową i brak możliwości uregulowania zobowiązań. Wnioskodawca stwierdził, że nie prowadził działalności gospodarczej w sposób ciągły, a jedynie incydentalnie natomiast nieopłacenie składek nie było wynikiem Jego złej woli, a jedynie niedopełnieniem obowiązku wyrejestrowania działalności gospodarczej z ewidencji.

W dniu [...] marca 2015 r. ZUS wydał decyzję o numerze wskazanym wyżej, odmawiającą umorzenia ww. należności. Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Organ stwierdził, że w okresie od [...] czerwca 1994 r. do [...] stycznia 2015 r. Wnioskodawca prowadził pozarolniczą działalność gospodarczą z zakresu specjalistycznego projektowania. Wykonywanie tej działalności zostało zawieszone z dniem [...] stycznia 2015 r. Ustalono, że Strona: - w 2010 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie ok. 1 650 zł oraz osiągnęła dochód z praw autorskich w kwocie ok. 1 200 zł,

- w 2011 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie ok. 7 660 zł oraz osiągnęła dochód z praw autorskich w kwocie ok. 1 010 zł,

- w 2012 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie ok. 5 740 zł,

- w 2013 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie ok. 7 330 zł oraz osiągnęła dochód z praw autorskich w kwocie ok. 470 zł,

- w 2014 r. poniosła stratę z działalności gospodarczej w kwocie ok. 1 080 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał ponadto, że Wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka u siostry, która pomaga Mu finansowo. Na podstawie oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym Wnioskodawcy organ przyjął, że Strona posiada dochód z wykładów na uczelniach w kwocie ok. 80 zł, a stałe miesięczne wydatki stanowią kwotę ok. 2 100 zł, w tym: opłaty - ok. 600 zł, inne wydatki - ok. 300 zł, rata kredytu - ok. 1 200 zł. Wnioskodawca oświadczył również, że środki na spłatę kredytu oraz na uiszczenie opłat mieszkaniowych otrzymuje od partnera młodszej córki. Dodatkowo organ przyjął, jak wykazała Strona, że w wieku około 20 lat starsza córka doznała częściowego paraliżu w wyniku udaru mózgu, a następnie w wyniku drugiego udaru straciła mowę i porusza się na wózku, jest niezdolna do samodzielnej egzystencji i wymaga stałej opieki. Od czerwca 2009 r. Strona korzysta z opieki psychiatrycznej, a ponadto Jej stan zdrowia wskazuje na konieczność leczenia naczyniowego, pulmonologicznego oraz stomatologicznego. Z uwagi na brak ubezpieczenia Skarżący dotychczas nie mógł korzystać z bezpłatnej opieki zdrowotnej. Strona posiada majątek w postaci lokalu mieszkalnego położonego w W. przy ul. [...], w którym zamieszkuje młodsza córka oraz nieruchomość gruntową położoną w miejscowości K., gm. J. Od dnia [...] maja 2015 r. ZUS przyznał Stronie świadczenie emerytalne w wys. ok. 2 510 zł netto.

W dniu [...] stycznia 2015 r. Strona złożyła wniosek u umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej oraz wniosek o rozłożenie na raty należności niepodlegających abolicji. W dniu [...] marca 2015 r. została wyrażona zgoda na spłatę zadłużenia w 60 ratach: 12 rat po ok. 1 316 zł i 48 rat po ok. 1 291 zł powiększone o opłatę prolongacyjną. Wnioskodawca odmówił jednak podpisania umowy ratalnej.

Organ podkreślił, że w myśl art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t. j. Dz. U. z 2015 r. poz. 121), dalej: "ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych", należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności lub w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności ze względu na ważny interes osoby zobowiązanej biorąc przy tym pod uwagę stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Zgodnie z art. 28 ust. 3 ww. ustawy, całkowita nieściągalność należności z tytułu składek zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości nie podlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28.02.2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 233);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonków, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29.08.1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r. poz. 613);

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

W rozpatrywanej sprawie, jak stwierdził organ, żadna z ww. przesłanek nie została spełniona, wobec czego nie zachodzą okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu składek. Organ wskazał, że Wnioskodawca nie zaprzestał całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie ją zawiesił. Posiada majątek w postaci dwóch nieruchomości, na których Zakład może dokonać zabezpieczenia spłaty zadłużenia. Ponadto decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Zakład przyznał Stronie od dnia [...] maja 2015 r. świadczenie emerytalne, z którego Zakład może prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Nie został zgłoszony do sądu wniosek o upadłość, a kwota nieopłaconych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto Naczelnik Urzędu Skarbowego oraz Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Dodatkowo, jak stwierdził organ, nie jest oczywiste, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednocześnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 3a ww. ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W myśl § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), dalej: "rozporządzenie", Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny.

W ocenie Zakładu, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, nie można stwierdzić, iż spłata należności z tytułu składek, pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla Strony, czy pozbawi Ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Organ stwierdził również brak podstaw do zastosowania przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, tj. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodującego, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości prowadzenia działalności, w rozpatrywanej sprawie. Natomiast odnosząc się do przesłanki zawartej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, tj. wystąpienia przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, organ podkreślił, iż dla oceny spełnienia tej przesłanki istotny jest nie sam fakt przewlekłej choroby zobowiązanego ale skutek takiego stanu w postaci pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zważywszy na to, iż Strona nie zaprzestała całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej, a jednocześnie nabyła prawo do świadczeń emerytalnych, zdaniem organu brak podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia pozbawia Strony możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek. Ponadto w ocenie Zakładu Skarżący nie wykazał, że sprawowanie opieki nad starszą córką niezdolną do samodzielnej egzystencji, pozbawia Go możliwości uzyskiwania dochodu, co jak wskazał organ, przy oświadczeniu Skarżącego, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, dodatkowo potwierdza fakt, że Strona pracuje jako wykładowca oraz poszukuje dodatkowego zatrudnienia.

ZUS stwierdził, że aktualnie istnieje realna szansa na spłatę należności z tytułu składek, np. w systemie ratalnym dostosowanym do możliwości finansowych Strony.

Organ podkreślił, że umarzanie zaległości z tytułu składek ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie. Okoliczności rozpatrywanej sprawy, a w szczególności charakter zobowiązań z tytułu składek i ich przeznaczenie, skutkuje koniecznością uwzględniania interesu społecznego, w tym innych uczestników obrotu gospodarczego regularnie płacących zobowiązania publicznoprawne, przed interesem Strony.

Wobec powyższego organ stwierdził, że wskazane przez Stronę okoliczności nie stanowią w świetle cytowanych przepisów, samoistnej i wystarczającej podstawy do wydania przez Zakład pozytywnej decyzji i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy wydaną w I instancji decyzję odmawiającą umorzenia przedmiotowej należności.

Pismem z dnia [...] sierpnia 2015 r. Strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia [...] marca 2015 r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, a także o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z zeznań stron z ograniczeniem do osoby Skarżącego, na okoliczności zawarte w uzasadnieniu, przeprowadzenie dowodu z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy na okoliczności w nich zawarte, zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych, zarzucając:

- naruszenie prawa procesowego:

1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. polegające na zaniechaniu wyczerpującego zgromadzenia materiału dowodowego i dokładnego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności i zaniechaniu dokonania ich wnikliwej analizy i oceny, zgodnej z zasadami logicznego rozumowania wiedzy i doświadczenia życiowego, a w szczególności okoliczności uzasadniających umorzenie należności, pomimo braku całkowitej nieściągalności, polegających na przewlekłej chorobie zobowiązanego i konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiające zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności,

2. art. 107 § 3 K.p.a. poprzez zaniechanie wskazania jakimi motywami kierował się organ uznając, iż w tym przypadku nie zachodzą szczególne okoliczności uzasadniające umorzenie należności, co zdaniem Skarżącego, uniemożliwia zweryfikowanie toku rozumowania organu pod względem zgodności z zasadami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego i w konsekwencji znacznie utrudnia, a wręcz uniemożliwia merytoryczne ustosunkowanie się do jego stanowiska,

- naruszenie prawa materialnego:

3. art. 24 ust. 2, art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia, polegające na uznaniu, iż nie zachodzi przesłanka umorzenia zadłużenia, pomimo braku całkowitej nieściągalności składek, z uwagi na przewlekłą chorobę zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskania dochodu - pomimo, iż skutkuje to pozbawieniem zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, nawet bez konieczności opłacenia wnioskowanych do umorzenia należności. Podczas gdy z prawidłowej analizy stanu faktycznego dokonanej zgodnie z ww. wymogami proceduralnymi i zasadami logicznego rozumowania, wiedzy i doświadczenia życiowego, zdaniem Skarżącego, wynika, iż przedmiotowe okoliczności zachodzą równolegle i powodują dalekosiężne skutki dla możliwości i potrzeb zobowiązanego i jego rodziny. Powyższe wynika z faktu, iż córka zobowiązanego wymaga stałej i całodobowej opieki, gdyż na skutek dwóch udarów jest całkowicie niezdolna do samodzielnej egzystencji, a sprawujący nad nią opiekę zobowiązany cierpi na szereg schorzeń o charakterze przewlekłym (depresja, choroby układu krążenia, choroby układu oddechowego).

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Uprawnienie wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2014 poz. 1647 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718), dalej: "p. p. s. a.", sprowadza się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego. Wskazać również należy, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p. p. s. a.).

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymująca w mocy decyzję własną odmawiającą Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres 03/2009-12/2014 oraz na Fundusz Pracy za okres 03/2009-06/2009.

Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał, iż organ nie dokonał wystarczających ustaleń faktycznych w celu jednoznacznego ustalenia, czy w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności z zastrzeżeniem ust. 3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3a). Na podstawie delegacji zawartej w art. 28 ust. 3b Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej rozporządzeniem z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, określił szczegółowe zasady umarzania przez ZUS należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne będących równocześnie płatnikami tych składek. Zgodnie z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Stwierdzenie przez ustawodawcę, że organ może umorzyć należności, nie oznacza jednak dowolności. Rozpatrując wniosek o umorzenie zaległości z tytułu składek, ZUS działa w ramach uznania administracyjnego. Wydanie aktu uznaniowego poprzedzać winno należyte zgromadzenie i przeanalizowanie materiału dowodowego, prawidłowe ustalenie stanu faktycznego i przeprowadzenie wnioskowania opartego na zasadach logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, a wszystkie te elementy winny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu podjętej decyzji (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 września 2014 r. sygn. akt V SA/Wa 2494/13, wyrok NSA z dnia 25 października 2012 r. sygn. II GSK 1545/11). Zatem przy wydawaniu decyzji o charakterze uznaniowym organ obowiązany jest do rzetelnej analizy wszystkich okoliczności sprawy w celu stwierdzenia, czy zostały spełnione określone w przepisach przesłanki, a wybór kierunku rozstrzygnięcia winien wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. W takich sprawach kontrola Sądu obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, czy ustalone okoliczności faktyczne zostały poddane wnikliwiej i rzetelnej ocenie. Jednocześnie Sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji.

W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Sądu, organ nie ocenił rzetelnie i wnikliwie faktycznych aktualnych możliwości płatniczych Strony. Organ prawidłowo wskazał na materialnoprawną podstawę umorzenia należności składkowych, jaką jest art. 28 ust. 2, 3 i 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a wobec ustalenia braku przesłanki nieściągalności przeprowadził postępowanie w oparciu o art. 28 ust. 3a powołanej ustawy w związku z § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia w kierunku ustalenia sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącego. Jednakże zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, iż nie zostały spełnione przesłanki określone w § 3 ww. rozporządzenia, bowiem istnieje realna szansa na spłatę przez Skarżącego należności z tytułu składek, w kontekście przedstawionej przez Stronę sytuacji majątkowej i życiowej, które doprowadziło do uznania, iż brak podstaw do zastosowania ulgi w postaci umorzenia należności, pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Przedstawione przez Wnioskodawcę fakty wymagały od organu pogłębionej refleksji w tym przedmiocie. Wskazując na przesłanki umorzenia składek zawarte w § 3 ust. 1 rozporządzenia, organ stwierdził, iż nie można stwierdzić, że spłata należności z tytułu składek, pociągnie za sobą zbyt ciężkie skutki dla Strony, czy pozbawi Ją możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a także, że stan zdrowia zobowiązanego lub sprawowanie opieki nad starszą córką niezdolną do samodzielnej egzystencji, pozbawiają go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy podkreślić, że w postępowaniu administracyjnym prowadzonym w przedmiocie umorzenia należności wobec ZUS, organ ustalając sytuację majątkową dłużnika, powinien zestawić wysokość dochodu uzyskiwanego przez stronę z niezbędnymi kosztami jej utrzymania w celu ustalenia, czy jest ona w stanie faktycznie spłacać istniejące zadłużenie bez uszczerbku dla swojego podstawowego utrzymania (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2007 r. sygn. akt V SA/Wa 2247/07). Możliwości majątkowe, płatnicze i zarobkowe nie mogą być przy tym rozpatrywane w oderwaniu od sytuacji zdrowotnej zobowiązanego, która może wpływać bezpośrednio na odpowiednie zmniejszenie tych możliwości, lub nawet ich całkowite wykluczenie.

Sąd stwierdza, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy oznaczało to m. in. obowiązek ustalenia przez organ, czy sprawowanie opieki nad starszą córką niezdolną do samodzielnej egzystencji, pozbawia Stronę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę zaległości z tytułu przedmiotowych składek.

Sąd zwraca uwagę, że we wniosku o umorzenie przedmiotowych należności, a także we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Strona wskazała, iż ma pod opieką sparaliżowaną córkę, co podniosła również w skardze. Jeżeli zatem, zdaniem organu, oświadczenie o sprawowaniu opieki pozostaje w sprzeczności z twierdzeniem Strony, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, organ powinien wezwać Wnioskodawcę do wyjaśnienia tej okoliczności. Podkreślenia wymaga, że na rozprawie przed tutejszym Sądem w dniu 26 lipca 2016 r. Skarżący stwierdził, że "...opiekuje się córką, która mieszka w samodzielnym mieszkaniu komunalnym, w pobliżu jego miejsca zamieszkania. W codziennych czynnościach higienicznych córce pomaga wynajęta kobieta i z tego tytułu Skarżący ponosi koszty ok. 400 zł miesięcznie. Skarżący sprawuje codzienną opiekę nad córką w pozostałym zakresie. Z tych względów nie może wykonywać żadnych czynności zawodowych."

Niedostatecznie również, w kontekście oceny zdolności spłaty przedmiotowego zadłużenia, została wyjaśniona sytuacja zdrowotna Skarżącego. Organ uznał, iż brak podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia pozbawia Skarżącego możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności z tytułu składek ze względu na to, iż Skarżący nie zaprzestał całkowicie prowadzenia działalności gospodarczej, a jedynie tę działalność zawiesił oraz nabył uprawnienia do świadczeń emerytalnych. Prawidłowość takiego uzasadnienia, zdaniem Sądu, podważa nawet proste zestawienie wysokości świadczenia emerytalnego z kwotą stałych miesięcznych wydatków zadeklarowanych przez Stronę w oświadczeniu o stanie majątkowym i rodzinnym oraz kwotą (ewentualnej) miesięcznej raty spłat przedmiotowych zaległości powiększoną o opłatę prolongacyjną.

Wskazane naruszenia w zakresie postępowania dowodowego mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpatrywanej sprawy. Uwzględniając bowiem brzmienie § 3 powołanego rozporządzenia, obowiązkiem organu była ocena, czy pomiędzy obowiązkiem zapłaty składek, a stanem majątkowym i sytuacją rodzinną zobowiązanego istnieje związek tego rodzaju, że zapłata składek spowoduje zagrożenie możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych Skarżącego i jego rodziny, w tym uwzględniając możliwości uzyskiwania dochodu.

Jak stwierdził WSA w Krakowie w wyroku z dnia 12 lipca 2016 r. sygn. akt I SA/Kr 392/16: "Szczególnie odpowiedzialne zadanie spoczywa na organie wówczas, gdy zaistnieje określona prawem przesłanka umożliwiająca rozstrzygnięcie na korzyść strony postępowania, zaś organ podejmuje decyzję dla strony niekorzystną. W takiej sytuacji uzasadnienie decyzji wymaga szczególnej staranności gdy idzie o objaśnienie sprzeciwiającego się uwzględnieniu żądania interesu publicznego przy jednoczesnym uwzględnieniu wszystkich okoliczności stanu faktycznego". Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela to stanowisko orzecznicze.

Sąd zwraca również uwagę na konieczność przestrzegania zasad ogólnych w toku postępowania administracyjnego. Zasady te wymagają od organu między innymi ustosunkowania się do wszystkich podnoszonych przez Skarżącego okoliczności dotyczących istoty sprawy. Pełne przedstawienie toku rozumowania organu wydającego decyzję powinno być zawarte w uzasadnieniu decyzji zgodnym z art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz.U. z 2016 r. poz. 23), dalej: "K.p.a.", realizującym zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a.

W ocenie Sądu zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie został właściwie rozpatrzony i oceniony, co uzasadnia postawiony w skardze zarzut naruszenia art. 7, art. 77 §1 i art. 80 K.p.a. Organ niedostatecznie bowiem wziął pod uwagę specyficzną indywidualną, obiektywnie trudną sytuację Skarżącego. Z tych powodów, zdaniem Sądu, zaskarżona decyzja nie mieści się w sferze swobodnego uznania administracyjnego lecz nosi cechy dowolności, a ustalenia dokonane przez organ na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego są niepełne i w konsekwencji niewyczerpująco rozpatrzone.

Sąd wskazuje również, że we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia [...] kwietnia 2015 r., Strona zadeklarowała zamiar spłaty części zadłużenia. Jednakże organ nie odniósł się do tego wniosku i nie wyjaśnił z udziałem Strony, czy ta deklaracja oznacza modyfikację wniosku o umorzenie przedmiotowych zaległości z dnia [...] stycznia 2015 r.

Ponownie rozpoznając sprawę organ - mając na uwadze wskazania Sądu - winien poddać wnikliwej analizie sytuację życiową i materialną Wnioskodawcy oraz jego rodziny, ze szczególnym uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji oraz uwzględniając obciążenia wynikające z innych tytułów, a następnie rozważyć, czy w stosunku do Skarżącego zachodzą przesłanki uzasadniające umorzenie przedmiotowych zaległości. Analiza ta winna być dokonana w ramach zakreślonych wskazanymi przez Sąd w niniejszym uzasadnieniu przepisami prawnymi.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 134 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.