Postanowienie WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 656/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2011-08-16 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 239 pkt 1  lit. a, art. 243 par. 1, art. 245 par. 1 i  par. 3, art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258 par. 1 i  par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 16 sierpnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy;


UZASADNIENIE

W dniu [...] r. skarżący złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie pełnomocnika procesowego w osobie adwokata oraz zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołał się na okoliczność, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu [...]. Równocześnie dał wyraz swojemu niezadowoleniu z pracy adwokatów, którzy reprezentowali go w innych postępowaniach sądowych i dlatego podniósł, że żąda ustanowienia "adwokata z Unii Europejskiej".

Równocześnie wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie, zamieszkuje w wynajmowanym lokalu o powierzchni [...] m2 oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro ani nieruchomości. Zadeklarował też, że nie uzyskuje żadnego dochodu wywodząc, iż od marca 2010 r. nie jest mu wypłacany zasiłek stały z pomocy społecznej, gdyż "nie wpuszcza urzędników MOPR z Z. do mieszkania" i "przeżył z kradzieży". Do wniosku dołączone zostało między innymi zaświadczenie z dnia [...] r., potwierdzające fakt, iż wyżej wymieniony do marca 2010 r. był objęty pomocą w formie zasiłku stałego.

Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny jego sytuacji materialnej strony, zarządzeniem z dnia [...] r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała.

W tym zakresie skarżącego wezwano o:

- podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media powinny być udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie stronę wezwano o przedłożenie stosownych aktualnych (to jest wydanych nie wcześniej niż w ciągu trzech ostatnich miesięcy) dokumentów potwierdzających ten fakt;

- wskazanie źródeł, z których skarżący aktualnie czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano przy tym, że jeżeli źródłem tym są świadczenia z pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych, należy podać ich wysokość oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców potwierdzające okoliczność ich udzielenia;

- nadesłanie zeznania podatkowego złożonego za rok 2010. Wskazano przy tym, że jeśli skarżący zeznania takiego nie składał lub nie osiągnął w tym roku dochodu podlegającego opodatkowaniu, należy przedłożyć potwierdzające tą okoliczność zaświadczenie właściwego urzędu skarbowego.

W odpowiedzi wnioskujący nadesłał między innymi zaświadczenie potwierdzające fakt, iż na dzień [...] r. posiada zaległości czynszowe na kwotę [...] zł, pismo z dnia [...] r., odmawiające mu umorzenia zaległości z tego tytułu, wezwanie do zapłaty tej należności, "rozliczenie z tytułu dostarczania energii elektrycznej" za okres od [...] r. do [...] r., w którym ujęta została "należność do zapłaty" w kwocie [...] zł (stan na dzień [...] r.) oraz kolejne zaświadczenie wydane w dniu [...] r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z. potwierdzające, że pobierał świadczenia w ramach pomocy społecznej do [...] r., aktualnie jednak z nich nie korzysta i od [...] r. nie wpuszcza do swojego mieszkania pracownika socjalnego na zaplanowane wywiady środowiskowe.

Równocześnie przedłożył pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego podniósł, że nie obciążają go żadne pożyczki oraz powtórzył, że nie otrzymuje wsparcia w postaci świadczeń z pomocy społecznej i nie wpuszcza do mieszkania pracowników Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Z., gdyż ci, jak podał - "zaplanowali zabójstwo" jego osoby. Raz jeszcze przy tym wskazał, że "przeżył z kradzieży".

Następnie, to jest w dniu [...] r. skarżący nadesłał postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r. odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010, z którego treści wynika, że nie składał on zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok.

W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.

Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym.

Na wstępie należy odnotować, że przedmiotem skargi M.R. jest decyzja administracyjna wydana w przedmiocie zasiłku celowego będącego jednym ze świadczeń wymienionych w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., Nr 175, poz. 1362 ze zm.). Tymczasem zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., strona skarżąca działanie lub bezczynność organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe trzeba wyjaśnić, że skarżący korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych z mocy samego prawa, a w konsekwencji, jego wniosek w omawianym zakresie jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (strona została już o tym w niniejszej sprawie poinformowana przez Sąd stosownym pismem).

Odnosząc się natomiast do wniosku M.R. o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza "Polski model sądownictwa administracyjnego" Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por. J. P. Tarno: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319).

Dokonana w tym kontekście analiza okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.

Trzeba bowiem podkreślić, że skarżący nie uzupełnił swego wniosku w stopniu czyniącym zadość powołanemu wyżej zarządzeniu z dnia [...] r. nie określając miesięcznej wysokości kosztów ponoszonych w związku z bieżącym utrzymaniem ani też nie wyjaśniając w sposób wiarygodny, z jakich źródeł czerpie środki na pokrycie tych wydatków.

W tym miejscu należy odnotować, iż jest bezspornym, że M.R. to osoba niepełnosprawna w stopniu [...] (vide: dołączone do akt niniejszej sprawy orzeczenie z dnia [...] r.). Poza sporem jest również to, że do marca 2010 r. korzystał on ze świadczeń z pomocy społecznej, pobierając zasiłek stały, który podlegał pomniejszeniu o potrącenia dokonywane z tytułu alimentów, które obowiązany był uiszczać oraz wcześniej (do [...] r.) - zasiłki celowe na żywność. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w przedłożonych przez wyżej wymienionego dokumentach źródłowych jak również w ustaleniach dokonanych w toku postępowań z jego wniosków o przyznanie prawa pomocy złożonych w zakresie spraw o sygn. akt IV SA/Gl 432/09 oraz IV SA/Gl 433/09 (zakończonych postanowieniami wydanymi odpowiednio 8 września 2009 r. oraz 20 stycznia 2010 r., mocą których przyznano mu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata).

Nie budzi zatem wątpliwości, że sytuacja materialna wnioskującego była w przeszłości niewątpliwie trudna. Zarówno jednak wspomniane wyżej dokumenty źródłowe, jak i materiał dowodowy zgromadzony w aktach administracyjnych niniejszej sprawy oraz innych spraw zainicjowanych przez tutejszym Sądem z jego skarg dotyczą zasadniczo okresu do marca 2010 r. i nie pozwalają na dokonanie wyczerpujących ustaleń co do tego, jak sytuacja ta kształtuje się obecnie.

W tym zakresie wiadomo jedynie tyle, że M.R. w roku nie zgłosił żadnego dochodu opodatkowanego podatkiem dochodowym od osób fizycznych (patrz: postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia [...] r.) oraz, że obciążają go zaległości czynszowe w kwocie [...] zł. Fakty te same w sobie nie muszą jednak jeszcze świadczyć o tym, aby zachodziła w jego przypadku przesłanka warunkująca przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że skarżący, deklarujący wszak we wniosku brak jakichkolwiek dochodów już od kwietnia 2010 r. (czyli od prawie półtora roku) nie podawał (choć był o to wzywany), aby obciążały go zaległości z tytułu innych zobowiązań ani też, aby nie pokrywał innych kosztów utrzymania, takich jak wyżywienie, zakup środków czystości i odzieży oraz należności z tytułu opłat za tzw. media, takich jak gaz, woda, wywóz śmieci, telefon czy prąd (nadesłał wprawdzie kopię rozliczenia na dzień [...] r., wykazującego kwotę do zapłaty za energię elektryczną, w wysokości [...] zł, jednak rozliczenie to trudno uznać za miarodajne gdyż po pierwsze - nie wskazuje, aby omawiana należność była nieuregulowaną przezeń zaległością, a po drugie rzeczony dokument nie zawiera jakichkolwiek danych - jak nazwisko czy adres zamieszkania - mogących wskazywać, że odnosi się do jego osoby).

Skoro zatem wnioskodawca, który nie wykazuje żadnych dochodów, jest w stanie te wydatki ponosić, a równocześnie oświadczył jednoznacznie, że nie posiada zasobów finansowych w formie np. oszczędności ani nie zaciągał pożyczek, to budzić może podejrzenie, że uzyskuje środki pieniężne ze źródeł, których we wniosku nie ujawnił. Równocześnie M.R., w odpowiedzi na wspomniane wyżej wezwanie z dnia [...] r. w ogóle nie określił, jakie miesięczne koszty utrzymania ponosi, jaka jest ich wysokość, ani też skąd bierze środki na ich pokrycie. Nie sposób wszak uznać za wystarczająco przekonującą ani wiarygodną jego odpowiedź, którą ograniczył do lakonicznego stwierdzenia, że "przeżył z kradzieży".

Zdaniem rozpoznającego wniosek, w świetle zaprezentowanych wyżej okoliczności nie można przyjąć, aby stan majątkowy i sytuacja materialna strony zostały zobrazowane w sposób dostatecznie dokładny.

Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd (w tym przypadku referendarz sądowy) nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych na nią w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest natomiast przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05).

Odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu z dnia [...] r. wyjaśnień co do ponoszonych kosztów utrzymania oraz co do źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie, skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie zachował przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że w ostatnim okresie M.R. złożył w tutejszym Sądzie wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w ponad 80 sprawach. Skoro zatem żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości postępowań, tym bardziej powinien dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji materialnej i w usunięciu wszelkich niejasności w jej zakresie dążąc do wykazania, że zastosowanie wobec niego tego dobrodziejstwa procesowego jest uzasadnione.

Mając na względzie wszystkie przywołane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie przywołanego art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.