Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2447/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 215 ust. 2
journal: Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, Sędziowie sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. S. i J. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia odszkodowania oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Nr [...] wojewoda [...] (dalej jako organ/ wojewoda) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021 poz. 1899, dalej jako ugn) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] maja 2021 r. o odmowie przyznania na rzecz A. S. i J. Z. odszkodowania w udziale wynoszącym 1/2 za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], oznaczoną hipotecznie jako "[...]" [...], która obecnie wchodzi w skład dziełek ewidencyjnych nr [...]., nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...].

Chodziło o ustalenie odszkodowania za nieruchomość położoną na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r. Nr 50, poz. 279) przy czym dawni właściciele nie złożyli w wyznaczonym dekretem terminie wniosku o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do ww. gruntu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ przywołał będący podstawą prawną ww. decyzji art. 215 ust. 2 ugn, zgodnie z którym przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Następnie organ podał, że na podstawie opinii geodezyjnej z dnia [...] października 2019 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego ustalono, że na terenie dawnej nieruchomości oznaczonej hipotecznie jako "[...] i [...]" (...) w ramach budowy osiedla mieszkaniowego [...] - już w 1957r. wybudowano bloki mieszkalne, które obecnie położone są odpowiednio przy ul. [...] (blok [...]) oraz ul. [...] (blok [...]). Wymienione powyżej bloki mieszkalne powstały co najmniej w 1957 r. Wojewoda wskazał na zdjęcie lotnicze i dokumenty potwierdzające fakt zajęcia terenu pod inwestycję mieszkaniową, i rozpoczęcie robót budowlanych już w połowie 1954 r.

Organ podał ponadto, że w 1955 r. teren ten stanowił plac budowy, na którym były realizowane elementy osiedla mieszkaniowego przy czym na części przedmiotowej nieruchomości wzniesiono już wielkogabarytowe budynki, a część była wykorzystywana jako plac budowy, drogi dojazdowe do placu budowy osiedla mieszkaniowego, jak również jako zaplecze budowy. Wskazując na zasady logiki i doświadczenia życiowego organ podał, że zajęcie przedmiotowej nieruchomości pod budowę osiedla mieszkaniowego wymagało zapewnienia dostępu do wznoszonych budynków, dlatego bez znaczenia dla wyniku sprawy uznał okoliczność, czy na całej przedmiotowej nieruchomości zostały wybudowane wszystkie budynki w kluczowej dacie, a więc przed 5 kwietnia 1958 r. Organ podkreślił przy tym, że nie jest wymagane aby ustalenie utraty władztwa nad terenem nieruchomości musiało być precyzyjne co do każdego jej metra kwadratowego, gdyż wystarczające jest stwierdzenie, że utrata ta nastąpiła przed czy ewentualnie po 5 kwietnia 1958 r.

W skardze na ww. decyzję wojewody organowi zarzucono:

1. naruszenie art. 7, 77 i 80 kpa:

a) poprzez zaniechanie zebrania i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to niewyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, tj. nieustalenie w sposób jednoznaczny okoliczności i dowodów, kiedy i w jakim zakresie (tzn. w jakiej części) dawni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania gruntem ww. nieruchomości, w tym zwłaszcza, czy ewentualne rozpoczęcie budowy na niewielkim fragmencie nieruchomości pozbawiało możliwości władania pozostałą częścią działki przez dotychczasowego właściciela;

b) poprzez przyjęcie, że w sprawie zostało ustalone, że na nieruchomości już w latach 50 ubiegłego wieku powstały dwa budynki tj. blok [...] i blok [...], podczas, gdy zgromadzone przez organ dokumenty dotyczą wyłącznie budowy bloku [...], a nadto żaden z budynków nie znajduje się w całości na nieruchomości, przy czym budynek [...] zajmuję niewielką część części nieruchomości należącej do małżeństwa S. zgodnie z opinią geodety A. K., a budynek [...] w ogóle części nieruchomości należącej do małżeństwa S. nie dotyka;

2. art. 84 kpa poprzez zaniechanie przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego fotogrametry w związku z oparciem rozstrzygnięcia o pozyskane zdjęcia lotnicze, mimo, że same zdjęcia bez ich dokładnego opisu przez osobę uprawnioną nie mogą stanowić dowodu, bowiem pracownicy organu nie posiadają stosownych wiadomości by nanieść granicę nieruchomości na zdjęcie i dokonać opisu zdjęcia, tym bardziej, że co jest wyraźnie zarysowane na zdjęciu z 2020 r. naniesiona siatka ewidencyjna nie pokrywa się z granicami działek i budynków odfotografowanych na zdjęciu;

3. art. 80 kpa poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i błędne przyjęcie, że ze zgromadzonego przez organ materiału dowodowego wynika, że przeddekretowi właściciele nieruchomości zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania całą nieruchomością przed dniem 5 kwietnia 1958 r., podczas gdy z przywołanych przez organ dokumentów nie wynika w sposób jednoznaczny, czy i jakie budynki zostały na nieruchomości wybudowane, zwłaszcza na części należącej do poprzedników prawnych skarżących ani też w jakiej dacie, a w konsekwencji dowody te nie potwierdzają daty utraty faktycznej możliwości władania nieruchomością; a nadto poprzez przyjęcie, że wybudowanie budynków na części nieruchomości oznacza, że dawni właściciele nie mogli już korzystać z pozostałej części nieruchomości, mimo, że nigdy nie doszło do formalnego jej przejęcia przez organy administracji, jak też część działki (ta część która zgodnie z opinią mgr A. K. należała do małżeństwa S.) w ogóle nie została zabudowana;

4. art. 107 § 3 kpa poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji polegające na nieodniesieniu się przez organ do zarzutów odwołania dotyczących nienależytego odniesienia się przez organ I instancji do całości materiału dowodowego i niewyjaśnienia w oparciu, o jakie dowody przyjął, że doszło do zajęcia całej nieruchomości, w tym części należącej do małżeństwa S. tj. poprzedników prawnych skarżących;

5. art. 215 ust. 2 ugn poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki kwalifikujące do przyznania odszkodowania, podczas, gdy przesłanki obligujące organ do ustalenia i wypłaty odszkodowania zostały spełnione przynajmniej co do części nieruchomości, tj. tej części, która zgodnie z opinią geodezyjną należała do małżeństwa S., bowiem grunt nieruchomości mógł być przeznaczony pod zabudowę jednorodzinną, a pozbawienie utraty faktycznej możliwości władania tym gruntem nastąpiło po dniu 5 kwietnia 1958r.

Mając na uwadze powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] znak [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], znak: [...] i zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 215 ust. 2 ugn. Stosownie do powołanej regulacji, przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio (...) do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.

Zatem, przyznanie odszkodowania za nieruchomość [...] na podstawie powołanego przepisu uzależnione zostało od spełnienia następujących przesłanek:

1) nieruchomość musiała podlegać działaniu dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), zwanego dalej "dekretem",

2) nieruchomość musiała być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne,

3) poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r.

W kontrolowanej sprawie nie budzi wątpliwości, że nie została spełniona trzecia przesłanka określona w ww. przepisie. Materiał dowodowy wskazuje, że faktyczna możliwość władania nieruchomością przez dotychczasowych właścicieli została utracona najpóźniej w roku 1957, a zatem nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn. Skoro na wykonanej fotografii lotniczej z ww. okresu widoczne jest ogrodzenie i trwająca budowa osiedla mieszkaniowego, którego część stanowi sporna nieruchomość, a przy tym osiedle ewoluowało w kolejnych latach, to nie można mówić o możliwości posiadania ww. gruntu w tym czasie przez dotychczasowych właścicieli. Nie ma też mowy o tymczasowości zajęcia gruntu, jak i konieczności dowodzenia, że ww. osiedle (a więc i sporny grunt) było w posiadaniu podmiotu publicznoprawnego, bo w świetle okoliczności sprawy i panującego wówczas systemu społeczno-gospodarczego okoliczność ta nie budzi wątpliwości. Skoro zaś strona skarżąca neguje ustalenia organu to miała możliwość wykazać okoliczności przeciwne, a w ich braku nie ma podstaw do kwestionowania ustaleń organu. Zebrany w sprawie materiał dowodowy, szeroko i szczegółowo opisany i oceniony w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji - jest wystarczający do przyjęcia, że dawni właściciele utracili możliwość władania przedmiotową nieruchomością przed 5 kwietnia 1958 r. a zatem nie zaistniały przesłanki do ustalenia odszkodowania w oparciu o przepisy ugn. W ocenie Sądu zasadnie też uznał organ, iż w świetle istniejącego materiału dowodowego dodatkowy dowód w postaci opinii fotogrametry nie jest konieczny. Dla wyniku sprawy istotne jest spełnienie warunków z art. 215 ust. 2 ugn w stosunku do całej nieruchomości a nie jedynie w stosunku do jej części.

Wbrew zarzutom skargi, w sprawie o ustalenie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn zadaniem organu administracji nie jest ustalenie w jakiej konkretnie dacie dawni właściciele utracili realną możliwość władania spornym gruntem, lecz ustalenie czy w istotnej z punktu widzenia dacie – tj. 5 kwietnia 1958 r. mieli taką możliwość. A to w kontrolowanej sprawie zostało w sposób oczywisty wykluczone. Stanowisko organu zostało wyczerpująco i rzeczowo uzasadnione, zaś zarzuty skargi negują jedynie ustalenia organu nie przedstawiając jednak żadnych argumentów za przyjęciem stanowiska przeciwnego. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, zdjęcia lotnicze, wybudowane budynki osiedla mieszkaniowego tworzącego zorganizowaną całość – nie pozostawiają wątpliwości co do prawidłowości ustaleń organu, z kolei zarzuty skargi to gołosłowne twierdzenia wskazujące na "niewystarczające" wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy. Aby postawić tego typu zarzuty należy odnieść się rzeczowo do dowodów zgromadzonych w sprawie i wskazać jakie konkretnie czynności organ powinien był podjąć, a których niepodjęcie miało wpływ na wynik sprawy. Z pewnością zarzutem pod adresem organu nie może być wskazanie, że jeden czy drugi budynek wielomieszkaniowy stanowiący część osiedla M. był/jest w całości bądź tylko w części posadowiony na spornej posesji. Przedmiotem sprawy nie jest bowiem ustalenie czy stanowiący część osiedla dany budynek mieszkalny jest w całości posadowiony na konkretnej nieruchomości dekretowej, tylko czy z tej nieruchomości dawni właściciele mogli korzystać w określonej ustawą dacie, skoro w dacie tej trwała na nieruchomości budowa tego osiedla mieszkaniowego - a przy tym część z budynków mieszkalnych częściowo posadowionych na spornym gruncie – była już oddana do użytkowania. Trzeba też mieć na uwadze, że wg ugruntowanego orzecznictwa przepis art. 215 ust. 2 ugn ma charakter szczególny i jako taki musi być wykładany ściśle. Przyjmuje się, że ww. przepis nie może być zastosowany niezależnie od przyczyn, z jakich poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nieruchomością, a ponadto, że owo faktyczne władanie nieruchomością powinno dotyczyć całej nieruchomości a nie polegać na władaniu jedynie poszczególnymi jej częściami (tak NSA w wyroku z 24 stycznia 2020 r., I OSK 3830/18, LEX nr 3065543).

Dla ścisłości należy przywołać stanowisko organu, wg którego stan faktyczny odfotografowany na zdjęciu z roku 1955 wskazuje, że część ww. nieruchomości dekretowej była wykorzystywana, jako droga dojazdowa przy budowie bloku wznoszonego przy ul. [...] (blok [...]). Ponadto wg organu nawet w sytuacji, gdyby teren budowy osiedla nie był ogrodzony, to uwidocznione na zdjęciu lotniczym z roku 1955 zagospodarowanie terenu wskazuje na zaawansowane prace budowlane osiedla mieszkaniowego na tym terenie i sama potencjalna możliwość przejścia dawnego właściciela przez teren budowy, nie daje podstaw do uznania, że nie utracił on możliwości władania nieruchomością. Ponadto, jak jednoznacznie podał organ, ze współczesnych zdjęć znajdujących się w aktach sprawy wynika, że na przedmiotowym terenie zrealizowano osiedle mieszkaniowe, którego budowę rozpoczęto co najmniej w 1955 r. Wszystkie te okoliczności organ wyłożył w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – odniesieniu do wiążącego stanu prawnego, stąd nie sposób uznać, że w sprawie doszło naruszenia art. 107 § 3 kpa czy art. 7, 77 bądź 80 kpa.

Nie doszło też do naruszenia art. 84 kpa. Zasadnie organ wskazał, że w okolicznościach sprawy porównanie zdjęcia lotniczego z 195 5r. z wydrukami aktualnych zdjęć przedmiotowego trenu z naniesionymi nazwami ulic oraz siatką działek ewidencyjnych, jak również opracowaniem geodezyjnym uwidacznia teren spornej nieruchomości. Dodatkowa opinia geodezyjna (fotogrametryczna) nie była zatem konieczna – skoro strona skarżąca nie kwestionuje ustaleń organu, a jedynie twierdzi, zresztą zgodnie ze stanem faktycznym, że teren całej nieruchomości nie został zabudowany, jak również, że poszczególne budynki wzniesione przed 1958r. nie są w całości posadowione na ww. działce. Nie zmienia to jednak wyniku sprawy. Powodem odmowy przyznania odszkodowania nie jest bowiem kwestia niezabudowania nieruchomości dekretowej w 100% jej powierzchni.

Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).