Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 1498/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2013-12-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 18, art. 59 par. 1 i 2, art. 80  par. 1
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
article: art. 24 ust. 4
journal: Dz.U. 1998 nr 137 poz 887
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
article: art. 27 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2011 nr 232 poz 1378
law: Ustawa z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.
article: art. 1 par. 1 i 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 6, 7, 15, 77, 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 134 par. 1, art. 141 par. 1 i 4, art. 145 par. 1, art. 176, art. 187
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Ludmiła Jajkiewicz Sędziowie NSA Tadeusz Cysek del WSA Henryka Lewandowska-Kuraszkiewicz (spr.) Protokolant Marcin Chojnacki po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. A. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 1 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 341/12 w sprawie ze skargi A. A. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. A. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Objętym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 1 czerwca 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 341/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę A. A. (dalej też: zobowiązany, skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] lutego 2012 r., nr [...], w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego

Sąd I instancji uwzględnił następujący stan sprawy.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. (w skrócie: Dyrektor OZUS, także organ egzekucyjny) prowadził postępowanie egzekucyjne celem wyegzekwowania z majątku skarżącego zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od stycznia 2002 r. do września 2002 r. W toku postępowania, na podstawie zawiadomień z dnia 30 sierpnia 2004 r., od nr [...] do nr [...] dokonano zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego w banku [...]. Odpisy zawiadomień o zajęciu doręczono skarżącemu w dniu 10 września 2004 r. Ponadto na podstawie zawiadomień z dnia 2 stycznia 2008 r. dokonano zajęcia prawa majątkowego stanowiącego świadczenie z zaopatrzenia emerytalnego skarżącego. Odpisy zawiadomień o zajęciu doręczono skarżącemu w dniu 17 stycznia 2008 r.

Pismem z dnia 30 stycznia 2008 r., zobowiązany zaskarżył powyższe zajęcia do Sądu Okręgowego we W. - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wskazując iż dochodzone należności uległy przedawnieniu, gdyż ma do nich zastosowanie 5 - letni, a nie jak twierdzi wierzyciel 10 - letni, okres przedawnienia. Sąd powszechny uznał się za niewłaściwy i przekazał sprawę do rozpatrzenia Dyrektorowi Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T.

Organ egzekucyjny uznał, iż w sprawie został złożony zarzut przedawnienia należności i postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. odmówił uznania zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...] z dnia 2 stycznia 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte skutecznie w dniu 17 stycznia 2008r., tj. z chwilą doręczenia skarżącemu zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalno-rentowego. W związku z powyższym uznał zarzut za bezpodstawny, gdyż należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne przedawniają się po upływie 10 lat, a termin ten rozpoczyna bieg od dnia, w którym należności stały się wymagalne. Ponadto organ egzekucyjny wskazał, iż zgodnie z pouczeniem zawartym w treści tytułu wykonawczego, zarzuty wnosi się w terminie 7 dni, a w tej sprawie wniesione zostały pismem z dnia 30 stycznia 2008r.

Na powyższe postanowienie A. A. wniósł zażalenie zarzucając naruszenie art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm., dalej: "u.s.u.s.").

Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] czerwca 2008 r. uchylił zaskarżone postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ egzekucyjny. Przyjął, że nie przedłożono wystarczających dowodów na to, że skarżącemu doręczono odpisy tytułów wykonawczych. Co do twierdzenia, że skarżący uchybił terminowi do wniesienia zarzutów zaznaczył, że terminu tego dochował, bo zgodnie z pouczeniem zawartym w zawiadomieniach o zajęciu jest on 14-dniowy. Przede wszystkim zaznaczył, czy postępowanie egzekucyjne zostało skutecznie wszczęte.

Następnie Dyrektor OZUS uznał, że ma do czynienia ze skargą na czynności egzekucyjne i przekazał sprawę Dyrektorowi Izby Skarbowej w B., jako organowi właściwemu do rozpatrzenia tego środka prawnego.

Dyrektor Izby Skarbowej zwrócił akta sprawy Dyrektorowi OZUS wskazując, iż po uchyleniu sprawy do ponownego rozpatrzenia organ egzekucyjny zobowiązany był rozpatrzyć sprawę ponownie i wydać stosowne orzeczenie, czego nie dopełnił. Postępowanie w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie zostało formalnie zakończone. Ponadto, organ odwoławczy zaznaczył, że skoro organ egzekucyjny twierdził, iż tytuły wykonawcze zostały skutecznie doręczone zobowiązanemu w dniu 10 września 2004r. to należało orzec w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia zarzutów, a takie orzeczenie nie zapadło.

Postanowieniem z dnia [...] września 2008 r. Dyrektor OZUS odmówił uznania zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego z uwagi na uchybienie terminu do ich wniesienia.

Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia, uchylił powyższe postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ egzekucyjny. Organ odwoławczy wskazał, iż organ egzekucyjny ponownie nie przedstawił dowodów, na podstawie których w sposób nie budzący wątpliwości, można byłoby ustalić datę doręczenia odpisów tytułów wykonawczych. Ponadto wskazał, iż przedawnienie obowiązku stanowi nie tylko podstawę zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, ale jest również przesłanką do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Wniosek o umorzenie postępowania może być natomiast złożony w każdym czasie.

Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2009 r. Dyrektor OZUS stwierdził, iż zarzuty w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zostały złożone z uchybieniem terminu do ich wniesienia. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy powyższe postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia zarzutów.

Postanowienie organu zażaleniowego zostało zaskarżone przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który wyrokiem z dnia 2 września 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 445/09 uchylił to postanowienie. Sąd stwierdził, że nie został złożony zarzut w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, zaś pismo skarżącego z dnia 30 stycznia 2008 r. powinno było być rozpatrzone jako wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o przesłankę przedawnienia należności składkowych.

Jednocześnie WSA zauważył, że Dyrektor OZUS rozpatrzył sprawę pod kątem zasadności umorzenia postępowania egzekucyjnego i postanowieniem z dnia 4 czerwca 2009 r. odmówił umorzenia prowadzonego postępowania. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochodzone należności nie uległy przedawnieniu, a zatem ich dochodzenie w trybie egzekucyjnym było dopuszczalne.

Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2009 r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie z dnia [...] czerwca 2009 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że przedmiotowe należności przedawniają się z upływem 10 lat, licząc od dnia ich wymagalności, gdyż ma do nich zastosowanie znowelizowany art. 24 ust. 4 u.s.u.s., w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2003r.

Na powyższe postanowienie zobowiązany złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B., który wyrokiem z dnia 1 grudnia 2009r., sygn. akt I SA/Bd 733/09 uchylił rozstrzygnięcie organu odwoławczego.

W wyniku wniesionej skargi kasacyjnej przez A. A., sprawę rozpoznał Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 16 lutego 2011 r., sygn. akt II GSK 247/10, skargę oddalił.

Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. Dyrektor OZUS odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu organ podtrzymał stanowisko, że przedmiotowe tytuły zostały zobowiązanemu doręczone w dniu 10 września 2004 r. Skarżący nie kwestionował braku doręczenia tytułów wykonawczych do chwili zajęcia jego świadczenia emerytalnego w styczniu 2008 r.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2012 r., po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ uznał, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte skutecznie. W związku z tym, organ odwoławczy nie znalazł podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego

W uzasadnieniu organ stwierdził, że zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma potwierdzenie faktu doręczenia zobowiązanemu tytułów wykonawczych od nr [...] do nr [...]. Zwrócił uwagę na treść pouczeń zawartych w zawiadomieniach o zajęciu rachunku bankowego z dnia 30 sierpnia 2004 r., które zostały sporządzone na urzędowym wzorze. Organ stwierdził, że skoro z treści przesłanych dokumentów wynikało, iż były dołączone do nich również tytuły wykonawcze, a faktycznie tytułów tych nie było w przesyłce, zobowiązany powinien, dla ochrony własnych praw, niezwłocznie zgłosić ten fakt do organu egzekucyjnego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że na każdym druku zawiadomienia o zajęciu wskazane są wyraźnie numery tytułów wykonawczych, których dane zajęcie dotyczy, nie pozostawiając w tym zakresie żadnych wątpliwości. Ponadto tytuły wykonawcze, na które skarżący się powołał, zostały wystawione dopiero w 2005 r., a zatem nie mogły stanowić podstawy zajęcia rachunku bankowego w 2004 r. Organ wskazał, że powyższe dokumenty zostały do strony przesłane za zwrotnym potwierdzeniem odbioru, które stanowi dowód doręczenia przesyłki. Zdaniem organu odwoławczego, opis zwrotnego potwierdzenia odbioru oznaczał, że przesyłka ta zawierała zarówno tytuły wykonawcze, jak i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Zaznaczył, że powyższy sposób działania potwierdzał również opis zwrotnego potwierdzenia odbioru przesyłki doręczonej stronie w dniu 17 stycznia 2008 r., zawierającej tylko zawiadomienia o zajęciu świadczenia emerytalnego od nr [...] do nr [...]. Na druku tym brakowało bowiem adnotacji "dot. [...]", choć zawiadomienia dotyczyły tych tytułów. Dyrektor Izby Skarbowej wskazał, że przedmiotowe tytuły wykonawcze oraz zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego pochodziły z tego samego dnia, tj. 30 sierpnia 2004 r., dlatego przesłanie obydwu rodzajów dokumentów w jednej przesyłce było uzasadnione. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej nie bez znaczenia pozostawał również fakt, że aż do 2008r. zobowiązany nie kwestionował prowadzonej egzekucji, pomimo skutecznej realizacji środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego. Dopiero z chwilą zmiany środka na zajęcie świadczenia emerytalnego podniósł, że cztery lata wcześniej nie otrzymał tytułów wykonawczych. Odnosząc się natomiast do kwestii poprawek widniejących w treści tytułów wykonawczych organ zauważył, że zostały one zaparafowane przez pracownika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny B. oddalając skargę powołanym wyrokiem z dnia 6 stycznia 2012 r., wskazał, że w zaskarżonym postanowieniu organ wykonał zalecenia Naczelnego Sądu Administracyjnego i zajął stanowisko w przedmiocie doręczenia spornych tytułów wykonawczych. Zdaniem WSA zasadne było stwierdzenie przez organ, że tytuły wykonawcze zostały skarżącemu doręczone łącznie z zawiadomieniami o zajęciu rachunku bankowego. Organ wskazał, że na potwierdzeniu odbioru przesyłki z dnia 10 września 2004 r. znajdowały się trzy symbole. Sąd zauważył, że znajdujące się w aktach administracyjnych potwierdzenie odbioru zawierało rzeczywiście wszystkie trzy wymienione symbole. W konsekwencji zestawienie symbolu umieszczonego na potwierdzeniu odbioru z tytułami wykonawczymi znajdującymi się w teczce pierwszej akt administracyjnych pozwoliło stwierdzić, że tytuły wykonawcze zostały doręczone w ramach jednej przesyłki. W przedmiotowej sprawie, adnotacja na potwierdzeniu odbioru korelowała z numerami spornych tytułów wykonawczych (wymieniała ich numery), a argumentacja organu w tym zakresie zasługiwała na aprobatę. Nie naruszała prawa okoliczność, że Dyrektor Izby Skarbowej odnośnie podanego opisu oznakowania przesyłki zasięgał dodatkowo informacji w ZUS.

Sąd podniósł również, że w aktach administracyjnych znajduje się np. potwierdzenie odbioru z dnia 17 stycznia 2008 r. dotyczące doręczenia wyłącznie zawiadomień o zajęciu świadczenia emerytalnego. Z opisu na potwierdzeniu jednoznacznie można było ustalić, że przesyłka obejmowała wyłącznie zawiadomienia o zajęciu, tym samym nie było w niej tytułów wykonawczych. W takiej sytuacji organ na potwierdzeniu odbioru nie czynił żadnej adnotacji o symbolu tytułów wykonawczych. Powyższe także korelowało z ustaleniami organu, że w przedmiotowej sprawie opis na potwierdzeniu odbioru jest dowodem doręczenia tytułów wykonawczych.

Powyższe ustalenia zdaniem Sądu były wystarczające do przyjęcia, że tytuły wykonawcze zostały skarżącemu doręczone w 2004 r. Ustalenie to było także spójne z zachowaniem skarżącego, który będąc adwokatem nie kwestionował przez cztery lata, tj. w okresie od 2004 r. do 2008 r. okoliczności doręczenia tytułów wykonawczych, tym bardziej, że zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego taką informację zawierały. Jak wskazał organ doszło do skutecznej realizacji środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego, a środki pieniężne z zajętego rachunku bankowego były przekazywane na poczet zaległości regularnie w listopadzie i grudniu 2004r., w styczniu, lutym, lipcu, październiku i grudniu 2005r. oraz w kwietniu, maju i sierpniu 2006 r. Wówczas skarżący nie kwestionował doręczenia tytułów wykonawczych. Dopiero zmiana środka egzekucyjnego z zajęcia rachunku bankowego na zajęcie świadczenia emerytalnego spowodowała – po upływie 4 lat – postawienie zarzutu niedoręczenia tytułów wykonawczych i domaganie się umorzenia postępowania egzekucyjnego, co skutkowałoby także zwrotem ww. należności pobranych w latach 2004-2006 na poczet składek.

W ocenie Sądu nie miała znaczenia dla sprawy okoliczność braku dowodów potwierdzających wielkość wagi i kosztów przesyłek, jak również poprawienie w tytułach wykonawczych daty ich odbioru z opatrzeniem naniesionych poprawek podpisem pracownika ZUS. Przesądzająca bowiem dla sprawy była okoliczność istnienia potwierdzenia odbioru z dnia 10 września 2004 r. z adnotacją wyżej opisaną. Nie można było przyjąć, że zaszły podstawy do wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia z tej przyczyny, że nie można było po ośmiu latach ustalić np. wagi przesyłki, gdy jednocześnie w aktach administracyjnych znajduje się zasadniczy dowód doręczenia tytułów wykonawczych w postaci wyżej opisanego potwierdzenia odbioru. Trudno także było dać wiarę, aby skarżący mógł być przekonany, że zajęcie rachunku z dnia 30 sierpnia 2004 r. dotyczyło innych tytułów wykonawczych, niż wystawionych w 2004 r. Zasadnie organ podniósł, że tytuły wykonawcze o numerach [...] do nr [...] zostały wystawione dopiero w 2005 r., a zatem zajęcie rachunku bankowego w 2004 r. nie mogło ich dotyczyć.

Odnośnie zarzutu przedawnienia składek WSA wskazał, że nie doszło do przedawnienia składek, bowiem zastosowanie ma 10-letni okres przedawnienia. Sąd wziął pod uwagę okoliczność, że postępowanie egzekucyjne obejmuje składki m.in. z 2000 r., a zatem termin 10-letni z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym do końca 2011r. już upłynął. Zauważył jednak, że niniejsza sprawa dotyczy postępowania egzekucyjnego wszczętego w 2004 r. w celu wyegzekwowania składek. Stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Wraz zatem z wszczęciem postępowania egzekucyjnego ww. termin 10-letni przedawnienia uległ zawieszeniu.

Sąd I instancji stwierdził również, że skoro w przedmiotowej sprawie wszczęcie postępowania egzekucyjnego (w zakresie składek dotyczących m.in. 2000r., 2001r.) nastąpiło w 2004r. (co spowodowało zawieszenie biegu terminu przedawnienia), to niewątpliwie w sprawie ma zastosowanie regulacja art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378, dalej: "ustawa z 16.09.2011 r.."), a tym samym 5 - letni okres przedawnienia. Nie budzi bowiem wątpliwości, że nie ma zastosowania art. 27 ust. 2 ustawy z 16.09.2011 r., ponieważ przedawnienie wg dotychczasowych przepisów (obowiązujących do końca 2011r.) nie nastąpiłoby wcześniej. Zauważyć jednak należy, że zastosowanie terminu 5-letniego należy liczyć dopiero od dnia 1 stycznia 2012 r. Ustawodawca w sposób jednoznaczny sformułował w art. 27 ust. 1 ustawy z 16.09.2011 r. termin, od którego rozpoczyna się bieg przedawnienia, ustalając powyższą datę.

Sąd zauważył, że analiza treści art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 16.09.2011 r. pozwala na postawienie wniosku o faktycznym stosowaniu rozwiązań w zakresie przedawnienia tych, które są korzystniejsze z punktu widzenia zobowiązanego. Taka regulacja dotycząca okresów przedawnienia nie pozostaje w sprzeczności z postanowieniami Konstytucji, w tym przywołanego w skardze art. 2, na podstawie którego "Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej."

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A. A. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w B. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 187 p.p.s.a. poddał pod rozwagę kwestię konstytucyjności różnych okresów przedawnienia z art. 2 Konstytucji RP z tego względu, że dłużnicy poddani są różnym okresom przedawnienia, gdy tymczasem różni ich tylko okres powstania zobowiązania, zaś brak jest podstaw (interesu publicznego) do takiego różnicowania.

Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dlaej: "u.p.e.a.") polegającą na przyjęciu, że sporne tytuły wykonawcze zostały doręczone i postępowanie prowadzone jest prawidłowo, gdy tymczasem tytułów tych skarżący nie otrzymał, a postępowanie egzekucyjne nie powinno się toczyć,

a także:

2. naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, w rozumieniu art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm., dalej: "p.p.s.a."), tj. art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm, dalej: "p.u.s.a.") i art. 3 § 1, art. 134 § 1, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 15, 77 i 80 k.p.a. polegające na tym, że Sąd błędnie przyjął, że postępowanie organu było prowadzone prawidłowo i skarżącemu doręczono sporne tytuły wykonawcze, gdy tymczasem postępowanie organu obarczone jest wadami, a tytułów tych nie doręczono skarżącemu.

W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie otrzymał spornych tytułów wykonawczych. Przesyłka nie zawierała tytułów wykonawczych. Organ nie tylko nie udowodnił, ale również nie uprawdopodobnił, że sporne tytuły zostały doręczone. Kwestia doręczenia tytułów wykonawczych była zasadnicza dla oceny legalności postępowania, a Sąd bezkrytycznie przyjął stanowisko organu, chociaż wcześniejsze decyzje w tym zakresie zawierały zastrzeżenia, które nie zostały specjalnie wyjaśnione.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zawiera uzasadnionych podstaw.

Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawach: naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1), a także naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2).

Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej. W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. nie rozpoznaje sprawy w jej całokształcie, lecz w granicach skargi kasacyjnej, czyli ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w środku prawnym, w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Sąd ten nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów, czy stawiania hipotez w tym obszarze. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że Sąd ten nie może się domyślać argumentacji, czy intencji strony skarżącej. Zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać więc m.in. przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, czyli wskazanie, które konkretnie przepisy zostały naruszone przez sąd pierwszej instancji oraz wyjaśnienie, na czym to naruszenie polegało. Uwzględniając więc treść przepisu art. 176 w zw. z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. stwierdzić należy, że zarzut "błędnej wykładni" lub "niewłaściwego zastosowania" prawa materialnego albo zarzut naruszenia przepisów postępowania wymaga wykazania i wyjaśnienia, na czym polega błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego, naruszenie którego zarzuca skarżący, przy jednoczesnym wykazaniu, jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, bądź jak powinien być on stosowany ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu, dlaczego powinien być zastosowany, zaś w zakresie odnoszącym się do naruszenia przepisów postępowania powinien zostać wykazany i wyjaśniony potencjalny wpływ zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Wnoszący skargę kasacyjną dążąc do skutecznego podważenia zaskarżanego wyroku, powinien zachować więc dbałość o poprawne sformułowanie stawianych zarzutów oraz ich uzasadnienie (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 934/12, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Odnosząc się do wniosku skarżącego co do zbadania zgodności z art. 2 Konstytucji RP uregulowań art. 24 ust. ust. 4 u.s.u.s. i art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obywateli i przedsiębiorców, należy zauważyć, że powołany przez niego jako podstawa wniosku art. 187 § 1 p.p.s.a. odnosi się do zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości, powstałego przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej. Wówczas skład rozpoznający może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu.

Nie budzi wątpliwości, że chodzi o dokonanie wykładni wskazanych przepisów, polegającej na ustaleniu ich prawidłowego rozumienia w celu zrekonstruowania normy prawne, która ma zastosowanie w rozpoznawanej przez sąd sprawie.

W tym trybie nie bada się zgodności wskazywanych przepisów z Konstytucją.

Podstawę do uruchomienia sugerowanego przez skarżącego trybu, określa art. 193 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.) oraz art. 3 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 z późn. zm.), mówiące, że każdy sąd może przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, jeżeli od odpowiedzi na to pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem.

Co do uruchomienia trybu z art. 187 p.p.s.a., brak było jakichkolwiek podstaw, albowiem w kwestii wydłużania kwestii przedłużania terminu przedawnienia, w tym tego określonego w art. 24 ust. 4 u.s.u.s. wielokrotnie wypowiadał się Naczelny Sąd Administracyjny, którego orzecznictwo jest ugruntowane, a co ważniejsze w rozpatrywanej sprawie – wcześniej Naczelny Sąd Administracyjny zajął stanowisko w powołanym wyroku w sprawie II GSK 247/10, co należało uwzględniać przy dalszym jej rozpatrywaniu z uwagi na treść art. 183 § 1 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a.

Natomiast co do zgodności z art. 2 Konstytucji RP przepisów art. 27 ust. 1 i 2 ustawy z 16.09.2011 r., należy zauważyć, że w myśl ust. 1 do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa, m.in. w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Jednakże na mocy ust. 2 tego art. jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu. Zatem przepis art. 27 ust. 2 cytowanej ustawy powoduje, że nie uległa zmianie sytuacja prawna zobowiązanego, wobec którego przedawnienie należności z tytułu składek nastąpi według dotychczasowej zasady. Skarżący zaś chciałby, aby wobec niego została wyłączona zasada: lex retro non agit.

Oparcie skargi kasacyjnej na obu podstawach z reguły wymusza rozpoznanie w pierwszej kolejności zarzutów procesowych albowiem tylko wówczas, gdy stan faktyczny sprawy został poprawnie ustalony i nie doszło do mających wpływ na wynik sprawy naruszeń procesowych, można przejść do oceny zastosowania i wykładni prawa materialnego.

Odnosząc się do naruszenia wskazanych przepisów postępowania, to jest art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. i art. 3 § 1 oraz art. 134 § 1, art. 141 § 1 i art. 145 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie NSA wyrażany jest pogląd, że art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. ma charakter przepisu ustrojowego, który Sąd mógłby naruszyć odmawiając rozpoznania skargi, mimo wniesienia jej z zachowaniem przepisów prawa bądź rozpoznając ją, ale stosując przy kontroli inne kryterium niż kryterium zgodności z prawem (por. wyroki NSA z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FSK 2/08 i z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2110/11, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Podobnie rzecz się ma z naruszeniem art. 3 § 1 p.p.s.a., co ma miejsce wówczas, gdy sąd rozpoznający sprawę uchyli się od obowiązku wykonania kontroli zaskarżonej decyzji.

Taka sytuacja w rozpatrywanym przypadku nie miała natomiast miejsca. W niniejszej sprawie Sąd I instancji dokonał kontroli zaskarżonego aktu. Okoliczność zaś, że wnoszący skargę kasacyjną nie zgadzał się z wynikiem takiej kontroli, nie mogło stanowić naruszenia tego przepisu.

Odnosząc się do naruszeń innych powołanych przepisów wymóg art. 134 § 1 p.p.s.a. co do rozstrzygania przez sąd w granicach danej sprawy oraz braku związania zarzutami i wnioskami skargi i powołaną podstawą prawną powinien być tak rozumiany, iż wprawdzie sąd orzeka w konkretnej sprawie i w występującym w niej przedmiocie, zasadniczo nie rozwiązując problemów generalnych (ogólnych), to w tych granicach jest zobowiązany do dokonania oceny legalności zaskarżonego aktu po dokonaniu koniecznych rozważań bez związania zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w skardze (czy też w kontrolowanym akcie) podstawą prawną. Zarzut naruszenia tego przepisu może być usprawiedliwiony tylko wówczas, gdyby w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, iż sąd powinien je dostrzec i uwzględnić, bez względu na treść zarzutów sformułowanych w skardze wniesionej do wojewódzkiego sądu administracyjnego (por. wyroki NSA z dnia 29 maja 2012 r., sygn. akt II OSK 436/11, z dnia 28 lutego 2012 r., sygn. akt II OSK 2395/10, opubl. orzeczenia.nsa.gov.pl).

Z kolei przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. mówi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

Co do podnoszonego zaś naruszenia art. 145 § 1 p.p.s.a. skarżący nie sprecyzował, co do której jednostki zgłasza zarzuty, co jest istotne, albowiem przepis ten składa się z trzech punktów, a w obrębie pkt 1 zawarte są jeszcze trzy jednostki redakcyjne - lit. a), b) i c).

Naruszenie powołanych wyżej przepisów powiązał z naruszeniem art. 6, 7, 15, 77 i 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia, czy skarżącemu zostały doręczone sporne tytuły wykonawcze.

Należy przede wszystkim zauważyć, że w wyroku w sprawie I SA/Bd 445/09 WSA nie zajmował się kwestią doręczenia skarżącemu spornych tytułów wykonawczych. Wówczas kwestią podstawową było prawidłowe ustalenie charakteru pisma skarżącego z dnia 30 stycznia 2008 r. i uruchomienia właściwego trybu postępowania w związku z tym pismem.

Natomiast problemem doręczenia omawianych tytułów wykonawczych zajął się WSA w wyroku w sprawie I SA/Bd 733/09, w którym stwierdził, że skoro organ nie ustalił czy doręczono tytuł wykonawczy, to uchybił obowiązkom z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Oznaczało to, że organ miał w omawianym kierunku poczynić dokładne ustalenia. Jednocześnie Sąd ten wskazał, że dla dochodzonych należności obowiązywał 10 – letni okres przedawnienia. Wyrok ten został zaakceptowany przez NSA wyrokiem w sprawie II GSK 247/10.

Wobec tego z mocy art. 153 p.p.s.a. organ był związany oceną prawną i wskazaniami co dalszego postępowaniu wyrażonymi przez Sąd w sprawie I SA/Bd 733/09.

Zatem pozostała do wyjaśnienia kwestia doręczenia tytułów wykonawczych, skoro podstawa prawna odmowy umorzenia z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. – brak przedawnienia należności – została przesądzona.

Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania i ponownej analizie zebranego w sprawie materiału dowodowego organy uznały, że A. A. zostały doręczone sporne tytuły wykonawcze w dniu 10 września 2004 r. Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku w sprawie I SA/Bd 341/12 podzielił stanowisko organów, czemu dał wyraz w obszernym i wyczerpującym uzasadnieniu.

Skarżący nie przedstawił dowodów, które mogłyby obalić to stanowisko. Próbował jedynie przedstawić swoją wersję oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, kładąc nacisk na swoje oświadczenie z dnia 2 grudnia 2008 r. (k. – 19 akt adm.), w którym jednoznacznie stwierdził, że przesyłka z dnia 30 sierpnia nie zawierała tytułów wykonawczych oraz okoliczność dokonania poprawek w spornych tytułach wykonawczych co do dat doręczenia tych dokumentów. Co do tej ostatniej okoliczności, zostało wyjaśnione jednoznacznie, że sporne tytuły wykonawcze nie zostały doręczone wraz z zawiadomieniami o zajęciu emerytury skarżącego z dnia 2 stycznia 2008 r., doręczonymi skarżącemu w dniu 17 stycznia 2008 r. Na tę ostatnią datę poprawiono pierwotne zapiski, że tytuły doręczono w dniu 30 sierpnia 2004 r., mimo że tytuły zostały wystawione w dniu 30 sierpnia 2004 r., doręczenie zostało dokonane za pośrednictwem poczty (także zapiski na tytułach wykonawczych i zwrotne poświadczenie odbioru przesyłki, k. – 4 akt adm., w której według skarżącego przesłano jedynie zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego), przesyłkę nadał Dyrektor OZUS we W., a adresat miał siedzibę w R. Następnie na tytułach wykonawczych zaznaczono, że doręczono je skarżącemu w dniu 10 września 2004 r. Ustaleń tych dokonano przede wszystkim w oparciu o analizę adnotacji na zwrotnych potwierdzeniach odbioru przesyłek ZUS z dnia 30 sierpnia 2004 r. i z dnia 2 stycznia 2008 r. oraz fakcie, że przez okres kilku lat (2004 – koniec 2007) skarżący nie podnosił braku doręczenia spornych tytułów wykonawczych, mimo prowadzenia egzekucji (z różnym skutkiem w latach 2004 - 2006) z jego rachunku bankowego (pismo Banku [...] z dnia 12 kwietnia 2007 r., k. – 6 w t. 2/3 akt adm.) i to w sytuacji, gdy skarżący był adwokatem. Okoliczność, że miał kłopoty zdrowotne nie miała wpływu, albowiem skarżący już w okresie późniejszym, od 2008 r., aktywnie osobiście uczestniczył w prowadzonym postępowaniu. Ponadto stanowisko WSA i organów co do zawartości przesyłki z dnia 30 sierpnia 2004 r. i tym samym kwestii doręczenia spornych tytułów wykonawczych, potwierdzało zwrotne poświadczenie odbioru przesyłki z dnia 10 września 2004 r. skierowanej do Banku [...] I Oddziału we W. w związku zajęciem rachunku bankowego skarżącego w tym Banku (k. – 3 t. 2/3 akt adm.). Na tym dowodzie doręczenia widnieją takie same adnotacje, jak na dowodzie doręczenia przesyłki skarżącemu (k. – 4 t. 2/3 akt adm.), za wyjątkiem jednej – numerów tytułów wykonawczych. Podstawą zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. jest zawiadomienie zajęciu wierzytelności pieniężnej. Właśnie numery zawiadomień (bez numerów tytułów wykonawczych) zostały odnotowane na zwrotnym poświadczeniu odbioru przesyłki przez Bank.

Wobec powyższego zarzut naruszenia przepisów postępowania należało uznać za nieuzasadniony.

Co do zarzutu prawa materialnego – art. 59 § 2 u.p.e.a., to nie tylko, że nie wskazywał konkretnej jednostki redakcyjnej tego przepisu, to w rzeczywistości kwestionowano w nim także ustalenia faktyczne i ich ocenę dokonaną przez WSA. Zatem i co do niego brak było podstaw do uznania za uzasadniony.

Z powyższych względów uznając zarzuty skargi jako pozbawione usprawiedliwionych podstaw, na mocy art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na mocy art. 204 pkt 1 p.p.s.a. Sąd kasacyjny nie znalazł podstaw do odstąpienia od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, gdyż w jego ocenie nie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek, o którym mówi art. 207 § 2 p.p.s.a., dopuszczający taką możliwość.