Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 293/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-06-22 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4, ust 1a, art. 17b,
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Bąk-Marciniak Sędziowie WSA Maria Grzymisławska-Cybulska WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2022 r. sprawy ze skargi R. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy K. z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] o odmowie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej R. W. w związku z opieką nad T. G..

Powyższe decyzje zapadły w opisanym poniżej stanie faktycznym i prawnym.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2021 r. R. W. zwrócił się o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem T. G..

W dniu [...] stycznia 2022 roku, Nr [...] 1.2021 Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , działający z upoważnienia Wójta Gminy K. odmówił R. W. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem T. G.. Organ w uzasadnieniu wskazał, że odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia ze względu na niespełnienie warunku dotyczącego momentu powstania niepełnosprawności, ponieważ z orzeczenia wynika, że nie da się ustalić, od kiedy niezdolność do samodzielnej egzystencji T. G. istnieje. Na tej podstawie organ uznał, ze zachodzi negatywna przesłanka określona w przepisie art. 17 ust.1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który wymaga aby niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 25 roku życia w przypadku nauki w szkole lub w szkole wyższej. Ponadto organ ustalił, że są osoby zobowiązana w bliższej kolejności zobowiązane do alimentacji T. G. niż wnioskodawca, który jest jego wnukiem.

Od powyższej decyzji R. W. wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie.

Decyzją z dnia 15 lutego 2022 roku, nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji uznając, że odmowa przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia opiekuńczego nie została należycie uzasadniona. Zdaniem SKO organ I instancji w istocie nie wyjaśnił kwestii dotyczących możliwości sprawowania opieki przez zobowiązanych w pierwszej kolejności dzieci T. G. poprzestając na ich oświadczeniach, ani nie ustalił możliwości sfinansowania opieki przez te osoby zobowiązane do alimentacji swojego ojca, a więc zadośćuczynienia obowiązkowi alimentacyjnemu tych osób w innej formie niż poprzez sprawowanie osobistej opieki.

Decyzją z dnia [...] marca 2022 roku, nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. , na podstawie art. 1 ust. 2 i 3, art.2 pkt.2,art. 3, art. 5, art.17, art. 17b, art. 20 ust. 3, art. 23, art.24, art. 25, art. 26, art. 30. art. 32 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.), ponownie odmówił R. W. przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad dziadkiem T. G..

W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że córka T. G., U. W., która ze swoim mężem, Z. W. i R. W. mieszka wraz z T. G., pobiera rentę chorobową z tytułu okresowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, a dochód z tego tytułu wynosi [...] zł, a wraz z dochodem męża z tytułu renty chorobowej wynosi [...] zł miesięcznie. Ponadto z uzasadnienia wynika, że druga córka osoby wymagającej opieki, H. K., która zamieszkuje w pobliskiej miejscowości również pobiera rentę chorobową z tytułu niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym w wysokości [...] zł, a dochód wraz z dochodem jej męża wynosi kwotę [...]zł miesięcznie. Powyższe w ocenie organu I instancji świadczy o tym, córki T. G. mają stałe źródło dochodów, z których są w stanie uczynić swoim obowiązkom alimentacyjnym wobec ojca.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył R. W. wskazując, że T. G. jest osobą schorowaną i wymagającą stałej opieki. Podał także, że córki wymagającego opieki są również schorowane.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 5 kwietnia 2022 r. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał na przebieg postępowania w niniejszej sprawie. Następnie organ przywołał obowiązujące przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem organu odwoławczego decyzja organu I instancji była błędna z uwagi na ponowne przywołanie w jej podstawie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych ponieważ organ bezpodstawnie nie zastosował wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/13, którego treść szeroko zreferował. Zdaniem SKO obowiązkiem organu rozpatrującego wniosek Skarżącego było posłużenie się podstawą materialnoprawną z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględniania zastrzeżenia z art. 17 ust. 1b ustawy.

Zdaniem Kolegium jednak organ I instancji zasadnie odmówił R. W. wnioskowanego przez niego świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na fakt, że w rozpatrywanej sprawie są osoby zobowiązane do alimentacji T. G. w pierwszej kolejności przed wnioskodawcą, a mianowicie córki T. G., z których żadna nie tylko nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Postępowanie dowodowe w tej sprawie nie wykazało, że nie są w stanie wywiązać się ze swojego obowiązku alimentacyjnego względem ojca.

W dalszej kolejności SKO przywołało przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, które odnosiły się do obowiązku alimentacyjnego, z których organ wysnuł wniosek, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami.

Dalej Kolegium zauważyło, że do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało spełnić warunki z art. 17 ust. 1a tej ustawy. Zdaniem organu odwoławczego niewątpliwie nie można automatycznie wykluczać wnuka z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji. Powyższe oznacza zatem, że wnuk nie jest również osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego w sposób automatyczny, niezależnie od okoliczności sprawy. Dalej SKO podało, że pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego świadczona przez państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny i zgodnie z kolejnością określoną ustawowo. Obowiązek ten powstaje z mocy prawa, a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany). Dalej SKO wskazało, że ponieważ z woli ustawodawcy istnieje zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności w sytuacji istnienia osób zobowiązanych w pierwszej kolejności, to dopiero ustalenie obiektywnych okoliczności uniemożliwiających realizowanie takiego obowiązku przez zobowiązanych w pierwszej kolejności, na co wskazują sądy administracyjne, umożliwiałoby przyznanie świadczenia wnukowi.

Odnosząc się do realiów niniejszej sprawy organ wskazał, że osoby zobowiązane do alimentacji T. G. w pierwszej kolejności przed R. W., to dwie córki T. G.. Organ wskazał, że żadna z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ponieważ legitymują się tylko orzeczeniami o niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu mają stabilne źródła dochodów w formie renty rolniczej z KRUS. Zdaniem SKO, córki wymagającego opieki są w stanie sprawować opiekę nad swoim ojcem, ponieważ pomimo wskazanych schorzeń, nie są osobami legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a posiadając stabilne źródło dochodów z tytułu renty chorobowej mogą partycypować w kosztach sfinansowania opieki ojcu. Ponadto w okolicznościach tej sprawy nie bez znaczenia jest również i to, że U. W. zamieszkuje wraz z ojcem w jednym gospodarstwie domowym.

Końcowo organ II instancji podał, że rolnym R. W. oświadczył, że zaprzestał wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym. Prowadzenie gospodarstwa rolnego jest pojęciem szerszym od wykonywania pracy w tym gospodarstwie rolnym. W ocenie Kolegium tylko zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego jest okolicznością zbliżoną do przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu złożył R. W. wskazując w jej treści, że nie zgadza się z wydanymi w sprawie decyzjami i uważa, że jego dziadkowi należy się całodobowa opieka.

SKO w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, przytaczając treść wydanych w sprawie dotychczas decyzji i podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Skarga okazała się niezasadna.

W pierwszej kolejności Sąd wskazuje, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej, co oznacza, że w zasadzie sąd administracyjny rozpoznając merytorycznie skargę nie przyznaje wnioskowanych świadczeń. Decyzja administracyjna jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa materialnego i przepisami prawa procesowego. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd, następuje tylko w przypadku stwierdzenia istnienia istotnych wad w postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy (art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm., zwanej dalej – "p.p.s.a."). Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, iż sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że organy administracji publicznej I i II instancji prawidłowo i w stopniu wystarczającym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ustaliły stan faktyczny sprawy, który Sąd przyjmuje i uznaje za podstawę do swoich dalszych rozważań. W sprawie niesporne było, że T. G. legitymuje się orzeczeniem o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji co jest równoznaczne z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jednakże nie da się ustalić momentu jej powstania (k. 7 akt adm.).

Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), zwanej dalej: "u.ś.r.", obowiązujące na dzień wydania zaskarżonej decyzji, a w szczególności art. 17 u.ś.r.

Istotą sporu pomiędzy rozstrzygającymi sprawę organami, a Skarżącym jest zagadnienie, czy dopuszczalna była w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi (Skarżącemu) R. W. z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem T. G., w sytuacji, gdy wymagający opieki dziadek Skarżącego ma dwójkę dzieci, zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym.

Wskazać więc należy, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Według zaś ust. 1a tego przepisu ustawy, osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:

1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Stosownie do art. 17 ust 1b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że zasadnie przyjął organ odwoławczy, że w świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 roku, sygn. K 38/13, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. uznany został za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Skutkiem powyższego wyroku TK nie może wykluczyć prawa do świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności po ukończeniu 18. roku życia, względnie 25. roku życia, u osoby podlegającej opiece, w przypadku gdy wnioskodawca rezygnuje z pracy lub innej pracy zarobkowej. W związku z powyższym, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, że fakt, iż nie można ustalić daty, od której osoba niepełnosprawna została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, nie mógł stanowić przesłanki odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

Następnie, Sąd wskazuje, że zasadnie uznał organ II instancji, że skoro osoba niepełnosprawna wymagająca opieki ma dzieci, z których żadne nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to one są w pierwszej kolejności uprawnione do wystąpienia o świadczenie pielęgnacyjne.

Z akt sprawy, w szczególności akt administracyjnych I instancji, wynika, że T. G. w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego miał [...] lat i mieszka w miejscowości K. , legitymuje się orzeczeniem równoznacznym z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, choruje, przyjmuje leki i wymaga całodobowej opieki oraz pomocy w codziennych czynnościach innych osób. Jest wdowcem.

W świetle oświadczeń i informacji uzyskanych w toku wywiadów środowiskowych organy ustaliły, że osoba niepełnosprawna ma dwójkę dorosłych dzieci. Córka U. W. ma [...] lat, zamieszkuje wraz z T. G., swoim mężem i R. W. w jednym domu. Pobiera ona, podobnie jak jej mąż rentę chorobową z KRUS, które łącznie stanowią ich dochód w kwocie [...]zł. Z kolei córka H. K. mieszka w miejscowości B. i również otrzymuje rentę chorobową z tytułu niezdolności do pracy. Jej mąż otrzymuje emeryturę, a ich wspólny miesięczny dochód wynosi [...] zł. Obie z uwagi na swoje choroby oświadczyły, że nie są w stanie opiekować się ojcem i zaaprobowały przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz R. W., który już od jakiegoś czasu opiekę taką nad T. G. sprawuje.

W ocenie strony skarżącej powyższe okoliczności winny świadczyć o tym, że to Skarżącemu powinno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, gdyż jest on faktycznym opiekunem osoby niepełnosprawnej. Mieszka z dziadkiem i sprawuje całodobową opiekę nad nim, co nie było kwestionowane.

Sąd tej oceny Skarżącego nie podziela, bowiem to dzieci Pana T. są osobami spokrewnionymi w pierwszym stopniu, żadne z nich nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i to te osoby ustawodawca w pierwszej kolejności zakwalifikował do ubiegania się o prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia ze względu na opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym. Tymczasem, Skarżący jest wnukiem osoby niepełnosprawnej, w związku z czym jest z nią spokrewniony w linii prostej ale w drugim stopniu. Przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadza możliwość udzielenia świadczenia innym osobom niż spokrewnionym w stopniu pierwszym, lecz wyłącznie w przypadku, gdy łącznie zostaną spełnione warunki określone następnie w pkt 1-3 powołanego przepisu, a te nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Decyzja w sprawie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie jest zatem decyzją uznaniową. To decyzja związana, co oznacza, że organ zobowiązany jest do przyznania świadczenia w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę wszystkich przesłanek określonych w ww. przepisach. Organ nie może natomiast według swojego uznania przyznać świadczenie, kierując się zasadami współżycia społecznego, czy też słuszności, w razie nawet ciężkiej sytuacji życiowej (por. wyrok WSA w Gliwicach z 29 maja 2019 r., sygn. akt II SA/Gl 426/19, https://cbois.nsa.gov.pl, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwana dalej "CBOSA").

Zarówno Wójt jak i Kolegium ustalili, że żadne z dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, które niejako warunkuje, w myśl powołanych wyżej przepisów, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie spokrewnionej w dalszej kolejności (wnukowi).

Należy w tym miejscu przytoczyć definicję legalną obowiązku alimentacyjnego z art. 128 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którą obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z definicji ustawowej wynika zatem, że obowiązek alimentacyjny to obowiązek o charakterze materialnym, związanym z dostarczaniem środków utrzymania. Podobnie uznał Sąd Najwyższy w uchwale z 24 maja 1990 r., sygn. akt III CZP 21/90, przyjmując, że "Obowiązek alimentacyjny należy do kategorii stosunków obligacyjnych, a ze względu na swe źródło należy do zobowiązań prawnorodzinnych. Polega on na czynnościach mających na celu zaspokojenie potrzeb osoby, która sama utrzymać się nie może, a więc na różnorakich świadczeniach. Obejmuje on dostarczanie środków utrzymania, a w razie potrzeby także środków wychowania" (System Informacji Prawnej LEX nr 3575). Z kolei w doktrynie wskazuje się: "W art. 128 K.r.o. ustawodawca określił również przedmiot świadczenia alimentacyjnego, który stanowią środki utrzymania, a w miarę potrzeby także środki wychowania osoby uprawnionej. W przepisie chodzi o świadczenie pieniężne" (G. Jędrejek, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, LEX/el. 2019). Zatem, niemożność sprawowania osobistej opieki przez dzieci osoby niepełnosprawnej przez wzgląd na pracę, czy też inne okoliczności osobiste i rodzinne, nie stanowi zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego, którego celem jest dostarczanie środków niezbędnych do egzystencji osoby uprawnionej. Obowiązek alimentacyjny nie jest bowiem związany z osobistą opieką. Zgodnie z art. 129 § 1 oraz § 2 K.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi, krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Powołany przepis wskazuje na kolejność realizacji obowiązku alimentacyjnego. Natomiast zgodnie z art. 132 K.r.o. obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Tak też powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych słusznie argumentował organ odwoławczy.

Należy mieć na względzie, że przepisy K.r.o. dotyczą obowiązku alimentacyjnego z punktu widzenia cywilnego, które nakładają obowiązek pomocy osobie potrzebującej. Cywilistyczna konstrukcja świadczeń alimentacyjnych nie może automatycznie przekładać się na regulacje dotyczące przyznawania świadczenia, o którym mowa w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W sprawie nie jest kwestionowane to, kto ma obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej. Jednakże sprawowanie nad nią faktycznej opieki przez wnuka nie może automatycznie prowadzić do uznania, że wobec tego, iż dzieci Pana T. , które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a nie wywiązują się z określonego w K.r.o. obowiązku alimentacyjnego, uprawnia to Skarżącego do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Z woli ustawodawcy osoba wskazana w art. 17 ust. 1a u.ś.r. może uzyskać świadczenie, jeżeli zostaną spełnione łącznie warunki określone w pkt 1-3.

Przyjąć zatem należy, iż obowiązek alimentacyjny może polegać albo na świadczeniu określonych sum pieniężnych, albo na dostarczaniu w naturze określonej ilości produktów potrzebnych do życia, bądź też na osobistych staraniach. W sytuacji, gdy zobowiązany do alimentacji wybiera ten ostatni sposób wspomagania potrzebującej osoby mu bliskiej, polegający na rezygnacji z zatrudnienia po to, by osobistym staraniem wspierać tę osobę, z pomocą przychodzi mu Państwo. Osoba zobowiązana do alimentacji otrzymuje, w zaistniałej sytuacji, pomoc polegającą na przyznaniu jej tzw. świadczenia pielęgnacyjnego (art. 17 u.ś.r.). Świadczenie to jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę. Jest to bowiem określona przepisami kwota pieniężna, z którą wiąże się również opłacanie przez Państwo składek emerytalno-rentowych. Podkreślono, że pomoc świadczona w taki sposób przez Państwo jest przeznaczona dla konkretnych przypadków, to jest dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny. Zaakcentowano, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16.11.2012 r., sygn. I OSK 1700/12, dostępny CBOSA). Jak dalej wskazuje Naczelny Sąd Administracyjny, to nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu, zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, iż osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy osoba spokrewniona w pierwszym stopniu nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, musi być wykładane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych, do których nie należy sam fakt pozostawania w zatrudnieniu. Okoliczność ta jest bowiem wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru przez określoną osobę i nie zwalnia tej osoby z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionego. W takim przypadku, obowiązek ten nie przybierze wprawdzie świadczenia pomocy w starań osobistych, a może polegać na np. opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Może nią być również inny członek rodziny, który nie jest zobowiązany w danym momencie do alimentacji, choć mieści się w kręgu osób zobowiązanych do niej w dalszej kolejności, ale osoba ta w takiej sytuacji nie nabywa - z racji sprawowania opieki - prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (tak wyr. WSA w Poznaniu z 16 lipca 2020r., sygn. akt IV SA/Po 429/20, dostępne CBOSA).

Słusznie zatem wskazuje Kolegium, że w okolicznościach niniejszej sprawy, dziadek Skarżącego ma dwójkę dzieci i z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca nie zwalnia ich to, że znajdują się ich zdaniem w sytuacji rodzinnej, czy osobistej uniemożliwiającej sprawowanie faktycznej stałej opieki nad ojcem. Nie ma możliwości uzyskania świadczenia ze strony organów pomocy społecznej, jeżeli dzieci osoby uprawnionej są zobowiązane do zapewnienia tej pomocy, a wskazane przez nich okoliczności wyłączające nie tylko nie stanowią wyłączeń opisanych w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 u.ś.r., ani szczególnie nadzwyczajnych i wyjątkowych, ale i obiektywnych okoliczności pozwalających przyjąć, że Skarżący jako osoba zobowiązana do alimentacji w dalszej kolejności, mogłaby skorzystać z prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Przywołać w tym miejscu należy pogląd wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że tylko legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności powodowałoby zwolnienie osób zobowiązanych do alimentacji w pierwszej kolejności i możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom inny niż spokrewnionym w pierwszym stopniu w stosunku do osoby wymagającej opieki (wyroki NSA z 21 lutego 2019 r., sygn. I OSK 3804/18, z 16 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1220/19, z 28 kwietnia 2022r., sygn. I OSK 1261/21, dostępne CBOSA).

Wskazać należy jednak, iż wprawdzie nie istnieje bezwzględny zakaz przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego wobec osób zobowiązanych w dalszej kolejności, jednak zobowiązanie to musi wynikać z obiektywnych okoliczności (por. wyrok WSA w Olsztynie z 5 czerwca 2018 r., sygn. akt II SA/Ol 320/18, dostępny w CBOSA). Ustawodawca wprowadził szczególne obiektywne przesłanki, które muszą być łącznie spełnione, aby osoba spokrewniona w dalszym stopniu z osobą wymagającą opieki mogła skutecznie domagać się uzyskania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r.

Sąd podkreśla, że w realiach rozpatrywanej sprawy żadne z dzieci osoby niepełnosprawnej nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd stwierdza także, że w niniejszej sprawie przeprowadzono należyte postępowanie wyjaśniającego na okoliczność czy dzieci T. G. rzeczywiście są w stanie podołać ciążącemu na nich obowiązkowi alimentacyjnemu poprzez osobiste sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym ojcem czy też pośrednio – poprzez pokrywanie kosztów opieki sprawowanej przez osoby trzecie. Oprócz oświadczenia o niemożności sprawowania opieki nad ojcem oraz wyrażenia woli, aby świadczenie pielęgnacyjne zostało przyznane wnukowi, który rzeczywiście opiekuje się dziadkiem, nie istnieją realne przyczyny uniemożliwiające im osobiste świadczenie tej opieki, względnie ewentualne pokrycie kosztów profesjonalnej opieki nad ich ojcem. Jak wskazano już powyżej, zarówno H. K. jak i U. W. otrzymują stałe dochody z renty z tytułu niezdolności do pracy z KRUS, które wraz z dochodami ich mężów stanowią dochody, z których możliwe jest uczynienie zadość obowiązkowi alimentacyjnemu względem ojca.

Nadto nie można pominąć, że przesłanką uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest konieczność niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Odnosząc się do końcowych uwag organu odwoławczego, odnośnie prawdziwości twierdzeń Skarżącego o zaprzestaniu pracy w gospodarstwie rolnym wskazać należy, że stosownie do art. 17b u.ś.r. w przypadku, gdy o świadczenia, o których mowa w art. 16a i art. 17 ubiegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego (ust. 1). Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (ust. 2).

Bezsporne w niniejszej sprawie było, że Skarżący do wniosku o ustalenie świadczenia pielęgnacyjnego w dniu [...] grudnia 2021 r. złożył oświadczenie, że nie pracuje zawodowo, nie posiada gospodarstwa rolnego, a ubezpieczony jest w KRUS jako domownik w gospodarstwie swojego brata i nie wykonuje w nim żadnych prac (k. 10 akt adm.). To samo ustalono w przeprowadzonym w sprawie wywiadzie środowiskowym (k. 11 akt adm.). SKO poddało w treści swojej decyzji w wątpliwość czy Skarżący rzeczywiście zaprzestał także prowadzenia gospodarstwa rolnego. Zdaniem Sądu z uwagi na to, że Skarżący złożył oświadczenie wskazanej wyżej treści poddawać w wątpliwość można jedynie, czy zachodził związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez Skarżącego zatrudnienia, a sprawowaniem opieki nad dziadkiem, jednakże z powodów opisanych wcześniej pozostaje to bez znaczenia dla wyniku sprawy.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę w całości, jak orzekł w wyroku.

W tym miejscu Sąd wskazuje, że zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 21 marca 2022r. na podstawie art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., obowiązującej na dzień wydania zarządzenia) sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (k. 22 akt sąd.). Stronom umożliwiono złożenie dodatkowych wniosków dowodowych lub twierdzeń, które miałyby być podnoszone na rozprawie.