Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 1671/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2021-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz (spr.) Sędzia WSA Monika Świerczak Asesor sądowy WSA Katarzyna Witkowicz-Grochowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 lutego 2021 r. sprawy ze skargi W. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

IV SA/Po 1671/20

Uzasadnienie

Burmistrz Gminy i Miasta K. decyzją z [...].06.2020r. nr [...] wydaną na podstawie m.in. art. 10 ust.1 i ust. 2 w związku z art. 2 pkt 1, pkt 2, pkt 4, pkt 5, pkt 16,art. 4, art. 5. art. 13a ust. 1, art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 4, ust. 4, ust. 5, ust. 6, ust. 8, ust. 10, art. 27 ust. 1 ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 poz. 2407, dalej u.p.p.w.d.) a także art. 6 i art. 8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), art. 104, art. 107 i 127a ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 256, dalej k.p.a.)

1. uznał, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona W. T. (dalej skarżący) w formie świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. ur. [...].10.2014 r. w wysokości [...] zł miesięcznie z decyzji nr [...] za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

2. Zobowiązał W. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości [...] zł.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o sygn. akt IV SA/Po [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. uchylono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. nr [...] z dnia [...] maja 2019 r. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, iż w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydal decyzję. Należało je uznać za podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a niejako podstawę do uznania, że świadczenie wychowawcze przyznano i wypłacono na podstawie świadomego wprowadzenia w błąd organu przez skarżącego (art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Przy czym w ocenie Sądu okoliczność braku wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. syna ze skarżącym winna wskazywać na brak podstawy do przyznania świadczenia wychowawczego, co po wznowieniu postępowania winno prowadzić do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na córkę O. T. za okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. i następnie do uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. zgodnie z którym, za takie uznaje się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

W związku z powyższym Burmistrz wznowił postępowanie administracyjne w sprawie decyzji ostatecznej przyznającej skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie.

Wyjaśniono, że w dniu [...] sierpnia 2017 r. skarżący złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko: córkę O. T.. Decyzją Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] skarżący nabył na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. prawo do świadczenia wychowawczego na córkę O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Skarżący w części 1 pkt 4 ww. wniosku, w składzie rodziny wskazał oprócz siebie, żony A. T. i córki O. także syna K. . Organ ustalił, iż małoletni K. jest dzieckiem z pierwszego związku małżeńskiego skarżącego i zamieszkuje wraz z matką. Skarżący nie przedłożył organowi (pomimo że był w posiadaniu) wyroku sądu z dnia [...] listopada 2008 r. o sygn. akt I C [...], w którym rozwiązano małżeństwo E. T. z W. T., powierzono E. T. wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem K. T. oraz zasądzono od skarżącego alimenty na K. T..

Mając na względzie powyższe, Burmistrz Gminy i Miasta K. decyzją nr [...] z dnia [...] października 2018 r. uchylił decyzję własną z [...] września 2017 r. nr [...] od [...] września 2018 r., w części dotyczącej przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko O. T..

Zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., rodzina oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia. Do członków rodziny nie zalicza się dziecka m.in. gdy zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W dniu [...] września 2018 r. do organu zgłosił się skarżący i przyznał, że syn K. od momentu rozwodu zamieszkuje wraz z matką E. , a on łoży na jego utrzymanie alimenty. Oświadczył, iż wypełniając wniosek zrozumiał, że ma wpisać wszystkie swoje dzieci, a ubiegać może się tylko na dziecko zamieszkujące z nim.

Zgodnie z wzorem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w części 1 pkt 4 dotyczącego danych członków rodziny, jest zawarta definicja rodziny, na podstawie której należy wpisać wszystkich członków rodziny osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawcze. Zgodnie z ww. definicją w skład rodziny wchodzą m.in. dzieci zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu w wieku do 25 roku życia.

Organ I instancji w oparciu o przeprowadzone rodzinne wywiady środowiskowe w miejscach zamieszkania skarżącego i matki K. T. w dniach [...] września 2018 r., [...] września 2018 r., [...] maja 2019 r. i [...] maja 2019 r. ustalił, że skarżący zamieszkuje wspólnie z żoną A. i czteroletnią córką O. . Z pierwszego związku małżeńskiego ma syna K. ur. [...].04.2005 r., który zamieszkuje wspólnie z matką E. B., a skarżący łoży na jego utrzymanie alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie zasądzone wyrokiem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt I C [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Małoletnim K. zajmuje się jego matka E. B..

Organ wskazał, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia regulują przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Stosownie do art. 6 ust 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), do sprawy tej stosuje się przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci w brzmieniu obowiązującym przed [...] lipca 2019 r., z wyłączeniem art. 20 ust 3 i 4, które stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. Zgodnie natomiast z art. 6 ust. 2 ustawy zmieniającej w sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Zdaniem organu w/w nowelizacja nie zmieniła zasady określania osoby uprawnionej do otrzymania świadczenia wychowawczego. Nowelizacja art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. i jednocześnie usunięcie definicji rodziny od [...] lipca 2019 r. ma ten skutek, że aktualnie już wprost z art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce lub ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Przed nowelizacją art. 4 ust. 2 wskazywał, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Wymóg, aby osoby te zamieszkiwały wspólnie z dziećmi i utrzymywały dzieci, które wskazują we wniosku o przyznanie świadczenia wynikał pośrednio z art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., który definiując pojęcie rodziny wskazywał, że tworzą ją małżonkowie, rodzice i dzieci lub opiekunowie faktyczni dzieci oraz zamieszkujące wspólnie z nimi i pozostające na ich utrzymaniu dzieci. W stanie prawnym obowiązującym po [...] lipca 2019 r. art. 4 ust. 2 wprost wskazuje, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a (zastrzeżenie dotyczy dziecka umieszczonego w domu pomocy społecznej). Tak więc zarówno przed nowelizacją, jak i po nowelizacji, nie zmieniła się zasada, że świadczenie przysługuje na dane dziecko matce lub ojcu tego dziecka, o ile odpowiednio matka lub ojciec zamieszkują z danym dzieckiem i dziecko pozostaje na utrzymaniu odpowiednio - matki lub ojca (wyrok WSA w Bydgoszczy z [...] grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Bd [...]).

Skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem K. w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d., gdyż faktyczne wykonywanie przez niego władzy rodzicielskiej nad małoletnim nie nosi takich cech, nawet gdyby przyjąć, że samo orzeczenie sądu nie przesądza o charakterze opieki.

Działając zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu zawartymi w wyroku z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Po [...] organ I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. wznowił postępowanie administracyjne w sprawie decyzji ostatecznej o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] złotych miesięcznie.

W myśl art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nie znane organowi, który wydał decyzję. Z treści tego przepisu wynika, że za przyczynę wznowienia postępowania mogą być uznane tylko takie okoliczności lub dowody, które istniały w momencie wydania decyzji, a jednocześnie nie były znane organowi, który wydał decyzję. Bez znaczenia natomiast jest fakt, czy przyczyny tego stanu rzeczy były zawinione przez stronę, czy też nie. Ważne jest, aby ową nową okolicznością była taka okoliczność, która miałaby bezpośredni związek przyczynowy z treścią rozstrzygnięcia. Przez nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody należy rozumieć okoliczności lub dowody zarówno nowo odkryte, jak i po raz pierwszy zgłoszone przez stronę. Ujawnienie nowych okoliczności faktycznych stanowi samoistną podstawę wznowienia postępowania.

Skarżący wpisując do składu rodziny syna z pierwszego związku małżeńskiego K. T., nie przedłożył organowi mającego wpływ na podjęcie decyzji w sprawie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na drugie dziecko wyroku sądu z dnia [...] listopada 2008 r. o sygn. akt I C [...], zgodnie z którym władzę rodzicielską nad małoletnim K. T. powierzono matce dziecka, pomimo że był w jego posiadaniu. Organ nie był w posiadaniu tego wyroku, nie wiedział także, że syn faktycznie nie mieszka z ojcem tylko z matką. Skarżący przemilczał istotne okoliczności mające wpływ na przyznanie świadczenia wychowawczego. Dlatego też na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. organ wznowił postępowanie administracyjne w związku z wyjściem na jaw istotnych dla sprawy nowych dowodów.

Zgodnie z art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. organ administracji publicznej, o którym mowa w art. 150 po przeprowadzeniu postępowania określonego w art. 149 § 2 wydaje decyzję, w której: uchyla decyzję dotychczasową, gdy stwierdzi istnienie podstaw do jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1, art. 145a lub art. 145b, i wydaje nową decyzję rozstrzygającą o istocie sprawy.

Organ I instancji decyzją nr [...] z dnia [...] kwietnia 2020 r. uchylił w całości decyzje Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] października 2018 r. nr [...] i z dnia [...] września 2017 r. Nr [...] przyznające skarżącemu świadczenie wychowawcze na dziecko: córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie oraz odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Wskazano, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z [...] sierpnia 2017 r. o sygn. akt I OSK [...] wyjaśnił, iż wykładnia art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych, a tylko niejasność przepisów uprawniałaby do korzystania z innych metod wykładni aniżeli językowej (gramatycznej). Na gruncie u.p.p.w.d. zasadą jest uznanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a zaliczenie dziecka jednocześnie do odrębnych rodzin obydwojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. Przepis ten należy zatem interpretować ściśle, gdyż ma on charakter wyjątku od ogólnej reguły. Ustanowiony w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. wyjątek dotyczy sytuacji, w której dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Analiza przepisów ww. ustawy pozwala na przyjęcie stanowiska, zgodnie z którym - co do zasady - dziecko należy do rodziny rodzica, z którym wspólnie zamieszkuje i który sprawuje nad tym dzieckiem faktyczną opiekę.

Zgodnie z art. 22 u.p.p.w.d. w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. W przypadku rodziców rozwiedzionych, pozostających w separacji lub żyjących w rozłączeniu ich wspólne dziecko, co do zasady, może być zaliczone tylko do jednej z rodzin. O tym czy to będzie rodzina ojca, czy matki dziecka, decyduje fakt, z którym z rodziców dziecko faktycznie zamieszkuje i na czyim pozostaje utrzymaniu. Jedynym wyjątkiem pozwalającym na zaliczenie dziecka do obu rodzin jest sytuacja, gdy na mocy orzeczenia sądu (bądź porozumienia zawartego między rodzicami co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej) dziecko jest objęte opieką naprzemienną obojga rodziców.

Istnienie opieki naprzemiennej - zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 2 pkt 16 in fine u.p.p.w.d. - musi wynikać nie z oświadczenia podmiotu ubiegającego się o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego, ale z orzeczenia sądu (wyroku rozwodowego, postanowienia w przedmiocie ustalenia kontaktów z dzieckiem), względnie zgodnego porozumienia zawartego między rodzicami co do sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.

W niniejszej sprawie z wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2008 r. o sygn. akt I C [...] nie wynika, by dziecko pozostawało pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców.

Choć orzecznictwo sądowoadministracyjne jest w tym względzie podzielone i stoi zarówno na stanowisku, że orzeczenie takie jest wymagane bezwzględnie, albo że brak jest tego wymogu (por. wyrok WSA w Łodzi z [...] grudnia 2016 r., sygn. akt II SA/ Łd [...], wyrok WSA we Wrocławiu z [...] czerwca 2017 r., sygn. skt IV SA/Wr [...], publ. na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl), to jednak nie zmienia to faktu, że w każdym przypadku musi występować opieka naprzemienna polegająca na względnie równym podziale opieki nad dzieckiem.

Reasumując uznano, że wskazany przez skarżącego faktyczny sposób wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem oraz fakt wywiązywania się przez niego z obowiązku alimentacyjnego nie są wystarczające do uznania, że dziecko pozostaje pod opieka naprzemienną obojga rodziców, a tym samym zakwalifikowania małoletniego K. jako członka rodziny skarżącego. Skarżący nawet nie neguje, że opieki takiej nie ma orzeczonej i nie wskazuje też aby poczynił starania o jej ustanowienie. Nie jest także sporne, że syn K. mieszka z matką, tam też kumuluje swoje centrum życia.

W tej sytuacji córka O. strony pochodząca z jego kolejnego związku nie jest kolejnym dzieckiem w jego rodzinie, a dzieckiem pierwszym, na które świadczenie wychowawcze przysługiwałoby tylko wówczas, gdyby dochody w trzyosobowej rodzinie skarżącego na to pozwalały.

Nabycie prawa do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko jest uwarunkowane kryterium dochodowym, zdefiniowanym w art. 5 ust. 3 i 4 u.p.p.w.d. dzieci na kwotę [...]zł w przeliczeniu na osobę w rodzinie, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne, świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko osobom o których mowa w art. 4 ust. 2. jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza [...] zł.

Na dochód trzyosobowej rodziny skarżącego składają się:

- dochód uzyskany w 2016 r. przez skarżącego opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...] złotych,

- dochód uzyskany w 2016 r. przez A. T. podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, pomniejszony o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne - [...] złotych.

Miesięczny dochód rodziny w 2016 r. wyniósł więc [...] zł, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi [...] zł i przekracza kwotę [...]zł, tj. określone w art. 5 ust. 3 u.p.p.w.d. kryterium dochodowe uprawniające do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Zatem niespełnione zostały przesłanki uprawniające do otrzymywania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

Na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, w której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydanie bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa doświadczenia wychowawczego.

Skarżący przemilczał istotne okoliczności mające wpływ na przyznanie świadczenia wychowawczego. Dlatego też na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. organ uznał, iż jest to nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Na podstawie art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d. organ właściwy i wojewoda województwa mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, członek rodziny nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego.

W myśl art. 13a ust. 1 u.p.p.w.d., przyznanie przez organ właściwy lub wojewodę świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Odmowa przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenie lub zmiana prawa do świadczenia wychowawczego oraz rozstrzygnięcie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wymagają wydania decyzji.

Zgodnie z art. 28 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm.).

Odwołanie od powyższej decyzji w ustawowym terminie wniósł W. T. wnosząc o jej uchylenie decyzji i umorzenie postępowania w I instancji w całości.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art.25 ust.2 pkt 4 u.p.p.w.d. oraz art.6 i art.8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r.; poz.924) przez błędne ich zastosowanie. Zarzucił także naruszenie przepisów proceduralnych w szczególności art. 156 § 1 pkt 2, art.6, art.7 k.p.a., gdyż decyzja została wydana bez podstawy prawnej.

W uzasadnieniu odwołania wskazano, że ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w art.1 pkt 23 lit.a tiret pierwszy uchylono w art.25 ust.2 punkt 4 u.p.p.w.d. Ustawa weszła w życie od [...] lipca 2019r. Brak jest w ustawie przepisów intertemporalnych w tym zakresie. Zgodnie zatem z zasadą orzekania przez organy administracji publicznej w aktualnym stanie faktycznym i prawnym przepis ten nie mógł stanowić podstawy orzekania przez Burmistrza Gminy i Miasta K. w dniu [...] czerwca 2020 r., czyli rok po uchyleniu przepisu. Zaskarżona decyzja została więc wydana bez podstawy prawnej, co winno skutkować jej nieważnością na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W wyroku NSA w Warszawie z [...].04.1983 r., II SA [...], RNGA [...], s. 47 stwierdzono, że: "Jeżeli w okresie pomiędzy wydaniem decyzji przez organ I instancji a rozpatrzeniem odwołania uchylone zostały przepisy, które stanowiły podstawę prawną decyzji, organ odwoławczy powinien uchylić zaskarżoną decyzję i umorzyć postępowanie I instancji jako bezprzedmiotowe. Decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję wydaną na podstawie przepisów, które w czasie rozpatrywania odwołania już nie obowiązywały, jest dotknięta wadą nieważności z przyczyny określonej w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.".

Organ I instancji nie dokonał wykładni art.6 i art.8 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw mimo, że powołał w podstawie prawnej także art.8 w/w ustawy, który wskazuje, że sprawy o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. w zakresie formy rozstrzygania są realizowane na zasadach określonych w ustawie zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Już wykładnia gramatyczna tego przepisu jednoznacznie wskazuje, że ma on zastosowanie do świadczeń wychowawczych, a nie do uznania za nienależnie pobrane i żądania zwrotu świadczeń nienależnie pobranych.

Dalej skarżący powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia [...] stycznia 2020r. II SA/Ol [...] publ. LEX 2773495 w którym dokonał interpretacji art.6 ust.1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw.

Ponadto organ I instancji nie zastosował art. 7a i art. 81a k.p.a., w których wyrażono zasady "przyjaznej wykładni" i "przyjaznego" ustalenia stanu faktycznego, mających wpływ na wynik sprawy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...].08.2020 r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 6 ust 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się:

1) przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, oraz

2) przepisy ustawy zmienianej w art. 2 w dotychczasowym brzmieniu, oraz

3) przepisy ustawy zmienianej w art. 3 w dotychczasowym brzmieniu.

Świadczenie wychowawcze regulowane jest ustawą z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Celem tego świadczenia, co wynika z art. 4 ust. 1 ustawy, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.

W myśl art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. "rodzina" oznacza odpowiednio następujących członków rodziny : małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2017 r. poz. 2092); (...) w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

Zgodnie z art. 25 ust.1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.

W myśl art. 25 ust.2 pkt 4 u.p.p.w.d., za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznano na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wyjaśniło, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia [...] stycznia 2020 roku, sygn. akt IVSA/Po [...] uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego Nr [...] z dnia [...] lipca 2019 roku oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] maja 2019r. nr [...] W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że w sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należało je uznać za podstawę wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a niejako podstawę do uznania, że świadczenie wychowawcze przyznano i wypłacono na podstawie świadomego wprowadzenie w błąd organu przez skarżącego (art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Przy czym w ocenie Sądu okoliczność braku wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. syna ze skarżącym winna wskazywać na brak podstawy do przyznania świadczenia wychowawczego, co po wznowieniu postępowania winno prowadzić do odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na córkę O. za okres od [...] kwietnia 2016 r. do [...] września 2017 r. i następnie do uznania za nienależnie pobrane świadczenia wychowawczego na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., zgodnie z którym (...) za takie uznaje się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, która określa warunki i tryb przyznawania świadczenia wychowawczego, regulując przy tym również przesłanki uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane oraz żądania jego zwrotu od świadczeniobiorcy. Kontrolowana decyzja organu I instancji została wydana po wejściu w życie ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, tj. po [...] lipca 2019 r., a nadto dotyczy ona świadczenia wychowawczego przyznanego na okres poprzedzający ww. nowelizację. Zatem rozstrzygnięcie odnosić się musi do przepisów ustawy w brzmieniu sprzed powołanej nowelizacji. Co więcej, stosownie do przepisu przejściowego art. 6 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy nowelizującej, przepisy ustawy w ówczesnym brzmieniu będą miały zastosowanie. Według art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Ustawodawca wyraźnie wyłączył tylko art. 20 ust. 3 i 4 ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą, zatem art. 25 należy stosować w dotychczasowym brzmieniu.

Wprowadzając, poprzez kryterium dochodowe, ograniczenie w zakresie uprawnienia do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko w rodzinie, ustawodawca przewidział również sytuacje, w której dochodzi do nienależnego pobrania świadczenia, zastrzegając przy tym, że świadczenie takie podlega zwrotowi. Podstawę prawną nałożenia takiego obowiązku stanowi art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w brzmieniu obowiązującym przed [...] lipca 2019 r. do kategorii nienależnie pobranego świadczenia zaliczano świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

Bezspornym było, że skarżący pobrał świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2017 r. za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. Niekwestionowane jest również ustalenie, że wyszły na jaw nowe okoliczności istniejące w dniu wydania ww. decyzji. Dowodami tymi w niniejszej sprawie jest wyrok rozwodowy z 2008 r. oraz okoliczności wynikające z oświadczeń złożonych w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że syn skarżącego z nim nie mieszka, gdyż władzę rodzicielską sprawuje nad nim matka. Z akt sprawy wynika, że wcześniej wyrok Sądu Okręgowego nie znajdował się w aktach i nie były znane okoliczności dotyczące miejsca zamieszkania syna, co oznacza, że w niniejszej sprawie pojawiły się nowe dowody i okoliczności sprawy mające istotne znaczenia dla przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Wyrok rozwodowy z [...] listopada 2008 r. o sygn. akt I C [...] z 2008 r. istniał w czasie wydawania przez organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, jednak organ nie był w jego posiadaniu. Zgodnie z tym wyrokiem miejsce pobytu dziecka jest przy matce i tym samym powierzono jej władzę rodzicielską nad małoletnim K. T.. Przedstawia on określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko córkę O. T., lecz nie był on znany organowi. W związku z powyższym postanowieniem z dnia [...] marca 2020r. Nr [...] organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] organ I instancji uchylił w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] października 2018 r. Nr [...] uchylającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na córkę O. T. ur. [...].10.2014 r. i tym samym wstrzymującą wypłatę świadczenia wychowawczego od [...] września 2018r. w wysokości [...] zł miesięcznie, uchylił w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] przyznającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko O. T. na okres od [...].10.2017r. do [...].09.2018r. w wysokości [...] miesięcznie oraz odmówił przyznania prawa świadczenia wychowawczego na córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Organ I instancji zaskarżoną decyzją uznał, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona skarżącemu w formie świadczenia wychowawczego na córkę O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie z decyzji nr [...] za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł, jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu w/w nienależnie pobranego świadczenia.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych (w niniejszej sprawie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.), przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie (tak wyrok NSA z dnia [...] kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK [...], dostępny CBOSA).

Świadczenie wychowawcze na córkę skarżącego O. , zostało przyznane decyzją, która następnie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i w rezultacie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego w tym zakresie. A zatem, świadczenie wychowawcze zostało pobrane przez skarżącego na córkę O. nienależnie, co oznacza, że skarżący zobowiązany jest do jego zwrotu.

Zagadnieniem kluczowym w tej sprawie jest to, że decyzja z dnia [...] września 2017 r. nr [...] przyznająca skarżącemu świadczenie, została decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa wnioskodawcy do świadczenia wychowawczego na córkę O. . Przywołana powyżej decyzja Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] nie została przez stronę zaskarżona i stała się ostateczna. Organ pierwszej instancji był nią zatem związany. Wobec powyższego, w świetle art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., uznanie świadczenia za nienależnie pobrane stanowiło bezpośrednią konsekwencję tego rozstrzygnięcia.

Odnosząc się do zarzutów wskazano, że wg art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu. Kwota w łącznej wysokości [...] zł dotyczy okresu od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. i jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniósł W. T. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. oraz art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw przez błędne ich zastosowanie i zobowiązanie go do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Nadto organ II instancji nie zastosował dyspozycji art. 81 a k.p.a. i nie rozstrzygnął wątpliwości na korzyść strony.

W uzasadnieniu skargi zasadniczo powtórzono argumentację zawartą w odwołaniu. Podkreślono, że jak wskazuje wykładnia gramatyczna art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw dotyczy on spraw o świadczenia wychowawcze, a nie spraw o zwrot nienależnie pobranych świadczeń. Nieuprawnione jest rozciąganie tego przepisu na kwestie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Gdyby ustawodawca chciał by tak było to w sposób wyraźny by to w art. 6 wskazał. Organ dokonał takiej wykładni tego przepisu, że skoro świadczenia podlegające zwrotowi dotyczą lat [...] to zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu i w ślad za tym zastosował nieobowiązujący już od [...] lipca 2019r. art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w wychowaniu dzieci.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w wyroku z dnia [...] stycznia 2020r. II SA/Ol [...] publ. LEX 2773495 w analogicznym stanie faktycznym interpretując art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw wskazał, że : "na tle nieobowiązującego już przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w orzecznictwie sądowoadministracyjnym ukształtował się pogląd, aczkolwiek niejednolity, w oparciu o orzecznictwo na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Aby zatem mówić o świadczeniu nienależnie pobranym muszą zaistnieć jednocześnie dwa elementy: element obiektywny, polegający na faktycznym zaistnieniu okoliczności wyłączających uprawnienie do danego świadczenia oraz element subiektywny, czyli stan świadomości osoby korzystającej z danej formy pomocy publicznej. W związku z tym obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (...)

Ponadto z dniem [...] lipca 2019r. weszła w życie ustawa o zmianie u.p.p.w.d., na mocy której uchylony został art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Zatem powołany przepis nie obowiązywał w dacie orzekania przez Kolegium. Jednakże organ odwoławczy zastosował przepisy obowiązujące przed tą zmianą, powołując się na treść art. 6 ust. 1 pkt ustawy o zmianie u.p.p.w.d. W myśl tego przepisu w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019r. stosuje się przepisy u.p.p.w.d. w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. W ocenie Sądu art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie u.p.p.w.d. należy interpretować w kontekście całej ustawy zmieniającej. W związku z tym uznać należy, że odnosi się on do kwestii przyznawania świadczenia wychowawczego za okres do [...] czerwca 2019r., lecz nie do kwestii nienależnie pobranego świadczenia. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do nierównego traktowania stron, gdyż kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego byłaby zróżnicowana wyłącznie ze względu na okres, na jaki przyznano świadczenia, a nie z uwagi na podstawę uznania świadczenia za nienależnie pobrane".

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując swą dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Z brzmienia art. 145 § 1 p.p.s.a. wynika, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem.

Nie ulega więc wątpliwości, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przy tym z mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. tejże kontroli legalności sąd dokonuje także z urzędu, nie będąc związany zarzutami i wnioskami powołaną podstawą prawną.

Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV z 03 listopada 2020 r., wydanym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.), zmienionej ustawą z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875).

Przedmiotem kontroli w tym postępowaniu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].08.2020 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z [...].06.2020r. nr [...] 12.2017, którą :

1. uznano, że kwota świadczenia wychowawczego wypłacona W. T. w formie świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. w wysokości [...] zł miesięcznie z decyzji nr [...] za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.

2. Zobowiązano W. T. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w łącznej wysokości [...] zł.

Podstawę materialnoprawną kontrolowanych decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz.U. z 2019r., poz. 2407, dalej u.p.p.w.d.),

Według art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d. osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Podstawą orzekania o nienależnie pobranych przez skarżącego za okres od [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. świadczeniach jest obowiązujący w okresie pobierania spornego świadczenia przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutu skarżącego dotyczącego oparcia decyzji na uchylonym przepisie art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., który to zarzut jest zdaniem Sądu niezasadny.

Materialno-prawną podstawę zaskarżonych decyzji bezpośrednio stanowił przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924, dalej jako ustawa nowelizująca).

Istota sporu pomiędzy organem a skarżącym wymaga rozważenia, czy organy administracji prawidłowo przyjęły, że w sprawie świadczeń wypłaconych skarżącemu w okresach sprzed nowelizacji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj. za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. zastosowanie ma ustawa w brzmieniu wówczas obowiązującym.

Sąd w składzie orzekającym podziela stanowisko Kolegium o konieczności zastosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej. Do dnia [...] czerwca 2019 r. obowiązywały przepisy ustawy, zgodnie z którymi przyznanie świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko było uzależnione od spełnienia ustawowego kryterium dochodowego. Ustawodawca w art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze nowelizacji ustawy uchylił art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. Jednakże w art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy wskazał, że: "W sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się: przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, (...)" Z kolei, zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu: "W sprawach o świadczenie wychowawcze na okres po dniu [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą."

Nie sposób nie zauważyć, że wprowadzając przepisy przejściowe ustawodawca postanowił uporządkować stosowanie prawa według brzmienia przedmiotowej ustawy do dnia [...] czerwca 2019 r. i po tej dacie. Ustawodawca wypełnił zatem ciążący na nim obowiązek wynikający z § 30 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283), stanowiący o obowiązku uregulowania zagadnień intertemporalnych.

Należy zauważyć, że poczyniony zabieg ustawodawcy doprowadził do wykonalności przepisów ustawy, której brzmienie uległo zmianie. Przyjmując punkt widzenia skarżącego doszłoby do niedopuszczalnej sytuacji, w której prawomocnie uchylone prawo do świadczenia wychowawczego nie mogłoby zostać wyegzekwowane przez zwrot świadczenia nienależnie pobranego z uwagi na zmianę przepisów. W tym miejscu Sąd wskazuje, że na dzień rozpatrywania niniejszej sprawy decyzja z dnia [...] września 2017 r. nr [...] przyznająca skarżącemu świadczenie, została decyzją Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa wnioskodawcy do świadczenia wychowawczego na córkę O. . Przywołana powyżej decyzja Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] nie została przez stronę zaskarżona i stała się ostateczna.

W świetle omawianego przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d. w brzmieniu sprzed nowelizacji, świadczenie wypłacone na podstawie decyzji następnie uchylonej, należało uznać za nienależnie pobrane. Jednakże według strony skarżącej nie było możliwości żądania zwrotu takiego świadczenia. Taki stan rzeczy należałoby ocenić jako nieskuteczność prawa administracyjnego i działań administracji publicznej. Taka nieskuteczność prowadzi do stanu, w którym cel ustawodawcy nie może być osiągnięty, co wskazuje na słabość instytucji państwa. Skuteczność prawa jest "wyznaczeniem minimalnego poziomu zgodności skutków działania prawa z wytyczonym celem, przekroczenie którego pozwala przypisać prawu cechę skuteczności." (za: Z. Kmieciak, "Skuteczność regulacji administracyjnoprawnej", Ł. 1994, s. 2.). Należy podkreślić, że skuteczność prawa tak samo dotyczy prawa uchylonego, które z uwagi na przepisy intertemporalne nadal znajdują zastosowanie. Skuteczność prawa stanowi zatem wyznacznik tego, czy wprowadzona regulacja prawna spełnia zamierzony przez ustawodawcę cel, a tym samym jest podstawą oceny prawidłowości działania instytucji prawnych.

Nie sposób zaakceptować wykładni przepisu art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy, którą zaprezentował skarżący. Odnosząc się do tego stanowiska wskazać należy, że świadczenie wychowawcze stanowi główny przedmiot regulacji ustawy. Należy zatem stwierdzić, że każda sprawa dotycząca świadczenia wychowawczego – jego przyznania, uchylenia tego prawa, zwrotu świadczenia etc. – jest sprawą o świadczenie wychowawcze. Odrębność trybu stosowania przepisów ustawy nie może prowadzić do wniosków o odrębności kategorii spraw. Każda z nich dotyczy świadczenia wychowawczego. W toku postępowania zakończonego zaskarżoną decyzją nie badano okoliczności przyznania świadczenia, a następnie uchylenia tego prawa. Ostateczność decyzji wznowieniowej stanowiła natomiast przesłankę aktualizującą obowiązek wszczęcia przedmiotowego postępowania. (tak WSA w Poznaniu w wyroku z [...].01.2021 r. o sygn. II SA/Po [...], publ. CBOSA).

Skoro więc wolą ustawodawcy było zastosowanie przepisów ustawy sprzed nowelizacji po dacie [...] czerwca 2019 r., należało uznać zasadność stosowania art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. przez organy w niniejszej sprawie.

Wykładnia językowa art. 6 ust. 1 pkt 1 w związku z ust. 2 nowelizacji ustawy znajduje również uzasadnienie w zamiarze, jaki przyświecał racjonalnemu ustawodawcy. Ta sama racjonalność nie podlega gradacji. Nie można zatem przyjąć, że racjonalność ustawodawcy była większa w momencie dokonania nowelizacji ustawy, niż w dniu uchwalania ustawy. Do dnia [...] czerwca 2019 r. obowiązywało kryterium dochodowe, stanowiące wyznacznik według którego należało przyznać świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko. W sprawach o świadczenia wychowawcze do tej daty należało stosować przepisy u.p.p.w.d. w brzmieniu dotychczasowym, co w pełni urzeczywistniało wolę ustawodawcy z dnia uchwalenia ustawy. Zgodnie z art. 6 ust. 2 powołanego przepisu, w sprawach o świadczenie wychowawcze po dacie [...] czerwca 2019 r. należało stosować reżim ustawy po jej nowelizacji. Ustawodawca przyjmując art. 6 ust. 1 i 2 nowelizacji ustawy dał wyraz poszanowania własnych zamiarów, które przyświecały mu w dniu uchwalenia ustawy – 11 kwietnia 2016 r. Wówczas obowiązywało kryterium dochodowe. Dokonując nowelizacji ustawy, ustawodawca rezygnuje z tego kryterium, ale zobowiązuje organy administracji publicznej do stosowania przepisów dotychczasowych w sprawach o świadczenia wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r.

Mając na względzie zasobność państwa w zakresie środków finansowych przeznaczonych na cel, jakim jest wypłacanie świadczeń wychowawczych oraz skalę realizacji tego zadania publicznego, należy podkreślić, że zamiar ustawodawcy został należycie zrekonstruowany na podstawie przepisów nowelizacji ustawy (art. 6 ust. 1 pkt 1). Wolą ustawodawcy było, aby sprawy za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. były regulowane według brzmienia dotychczasowego. Skoro zwrot świadczenia wpisuje się w dyspozycję art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy, organy administracji publicznej obu instancji zasadnie uznały, że przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. powinien znaleźć zastosowanie. Podobną ocenę stanu prawnego intertemporalnego wyraził tut. Sąd: "Należy wskazać, że art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. zostały uchylony ustawą z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 924), która weszła w życie 1 lipca 2019 r. Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw w sprawach o świadczenie wychowawcze za okres do dnia [...] czerwca 2019 r. stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 w dotychczasowym brzmieniu, z wyłączeniem art. 20 ust. 3 i 4 tej ustawy, który stosuje się w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą. Wobec tego w niniejszej sprawie organ zobowiązany był zastosować przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.w.d. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia [...] października 2020 r., sygn. akt IV SA/Po [...], dostępny na stronie: https://cbois.nsa.gov.pl – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych].

Reasumując, należało uznać, że zastosowanie przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. było uprawnione z uwagi na brzmienie art. 6 ust. 1 pkt 1 nowelizacji ustawy. Gdyby przyjąć punkt widzenia skarżącego, doszłoby do niedopuszczalnej sytuacji niemożności wyegzekwowania świadczenia, które zostało prawomocnie uchylone. To z kolei stanowiłoby zaprzeczenie istoty demokratycznego państwa prawa, gdyż instytucje prawne utworzone przez ustawodawcę byłyby nieskuteczne.

Dodatkowo należy wyjaśnić, że zawarta w art. art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. definicja nienależnie pobranego świadczenia jest tożsama z definicją tego pojęcia zawartą w art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2220). W orzecznictwie sądów administracyjnych, zapadłym na tle stosowania art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, treść art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.stawy jest jednoznaczna i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja wydana w wymienionych w tym przepisie okolicznościach ma charakter związany. Oznacza to, że każde świadczenie wypłacone w warunkach określonych w tym przepisie należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. Sama zaś decyzja wydana w oparciu o ten przepis nie ma charakteru uznaniowego i nie zależy od woli stron postępowania. Przeciwnie, determinowana jest przepisami prawa, co oznacza, że przy spełnieniu określonych warunków ustawowych organ zobowiązany jest do określonego działania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z [...] września 2010 r., sygn. akt I OSK [...], LEX nr 745292). W orzecznictwie trafnie przyjmuje się również, że ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Dlatego w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z [...] kwietnia 2013 r. I OSK [...], LEX nr 1336323).

Nie ulega zatem wątpliwości, że dla uznania wypłaconego świadczenia wychowawczego za nienależnie pobrane wystarczające jest zaistnienie sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze z powodu jej wydania z rażącym naruszeniem prawa lub jej uchylenia wskutek skutecznego wznowienia postępowania.

W dacie wydawania decyzji obowiązywał przepis art. 4 ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. zgodnie z którym celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych.

Legalna definicja "rodziny" została natomiast unormowana w art. 2 pkt 16 u.p.p.w.d. W brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji przepis powyższy wskazywał, że pod pojęciem rodziny ustawodawca rozumie następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972 oraz z 2017 r. poz. 1428); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji, lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

W świetle wskazanych regulacji prawnych nie budzi wątpliwości, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego jest wyłącznie ten rodzic dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad tym dzieckiem.

Bezspornym było, że skarżący pobrał świadczenie wychowawcze w wysokości [...] zł na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] września 2017 r. za okres od dnia [...] października 2017 r. do [...] sierpnia 2018 r. Niekwestionowane jest również ustalenie, że wyszły na jaw nowe okoliczności istniejące w dniu wydania ww. decyzji. Dowodami tymi w niniejszej sprawie jest wyrok rozwodowy z 2008 r. oraz okoliczności wynikające z oświadczeń złożonych w wywiadzie środowiskowym, z których wynika, że syn skarżącego z nim nie mieszka, gdyż władzę rodzicielską sprawuje nad nim matka. Z akt sprawy wynika, że wcześniej wyrok właściwego Sądu Okręgowego rozwiązujący małżeństwo skarżącego nie znajdował się w aktach i nie były znane okoliczności dotyczące miejsca zamieszkania jego syna K. , co uprawnia do twierdzenia, że w niniejszej sprawie pojawiły się nowe dowody i okoliczności sprawy mające istotne znaczenia dla przyznania prawa do świadczenia wychowawczego. Należy zauważyć, że wyrok rozwodowy z 2008 r. istniał w czasie wydawania przez organ decyzji przyznającej świadczenie wychowawcze, jednak organ nie był w jego posiadaniu. Zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] listopada 2008 r. o sygn. akt I C [...], miejsce pobytu dziecka jest przy matce i tym samym powierzono jej władzę rodzicielską nad małoletnim K. T.. Wyrok ten oraz przeprowadzone wywiady środowiskowe przedstawiają określony stan faktyczny i prawny, który istniał w chwili wydawania przez organ decyzji ostatecznej o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko córkę O. T., a który nie był znany organowi. Nowe ustalenia doprowadziły do skutecznego wznowienia postępowania i uchylenia świadczenia wychowawczego za sporny okres.

Podkreślić należy, że zarówno organy, jak i Sąd orzekający, na podstawie art.153 p.p.s..a związane były wyrokiem WSA w Poznaniu z [...].01.2020 r. o sygn. IV SA/Po [...] w którym jednoznacznie wskazano, że: "Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ uwzględni powyżej wyrażony pogląd prawny i wskazania Sądu co do dalszego postępowania. W sprawie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne oraz nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję. Należało je uznać za podstawę do wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. a nie jako podstawę do uznania, że świadczenie wychowawcze przyznano i wypłacono na podstawie świadomego wprowadzenie w błąd organu przez skarżącego (art. 25 ust. 2 pkt 2 u.p.p.w.d.). Przy czym w ocenie Sądu okoliczność braku wspólnego zamieszkiwania w rozumieniu art. 2 pkt 16 p.p.w.d. syna ze skarżącym winna wskazywać na brak podstawy do przyznania świadczenia wychowawczego, co po wznowieniu postępowania winno prowadzić do odmowy przyznania świadczenia rodzinnego na córkę O. za okres od [...] kwietna 2016r. do [...] września 2017r. i następnie do uznania za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 4 p.p.w.d., zgodnie z którym (...) za takie uznaje się świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego."

W związku z powyższym słusznie postanowieniem z dnia [...] marca 2020r. Nr [...] organ I instancji wznowił postępowanie w sprawie prawa do świadczenia wychowawczego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2020 roku nr [...] organ I instancji uchylił w całości skarżącemu decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] października 2018 r. Nr [...] uchylającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na córkę O. T. i tym samym wstrzymującą wypłatę świadczenia wychowawczego od [...] września 2018r. w wysokości [...] zł miesięcznie, uchylił w całości decyzję Burmistrza Gminy i Miasta K. z dnia [...] września 2017 r. nr [...] przyznającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na córkę O. T. na okres od [...].10.2017r. do [...].09.2018r. w wysokości [...] miesięcznie oraz odmówił przyznania prawa świadczenia wychowawczego na dziecko: córkę O. T. na okres od [...] października 2017 r. do [...] września 2018 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Skarżący powoływał się na wyrok WSA w Olsztynie o sygn. II SA/Ol [...] gdzie wskazano, że art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie u.p.p.w.d. należy interpretować w kontekście całej ustawy zmieniającej. W związku z tym uznano, że odnosi się on kwestii przyznawania prawa do świadczenia wychowawczego za okres do [...] czerwca 2019 r., lecz nie do kwestii nienależnie pobranego świadczenia. Odmienna interpretacja prowadziłaby bowiem do nierównego traktowania stron, gdyż kwalifikacja świadczenia jako nienależnie pobranego byłaby zróżnicowana wyłącznie ze względu na okres, na jaki przyznano świadczenia, a nie z uwagi na podstawę uznania świadczenia za nienależnie pobrane.

Sąd orzekający wskazuje, że na definicję świadczenia nienależnie pobranego, w myśl art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d., składa się: po pierwsze, element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku podstaw ustawowych do takiego działania, po drugie, element wyłącznie materialny, nie subiektywny (o tym jest mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 u.p.p.w.d.). Zatem nie bada się już tzw. stanu świadomości (woli). Przepis art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. jako warunek uznania świadczeń za nienależnie pobrane wymienia wyłącznie przyznanie świadczenia wychowawczego na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo przyznania na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego. Ponadto przyjmuje się, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi nawet wówczas, gdy stronnie zawiniła w uzyskaniu świadczenia, które w istocie jej nie przysługiwało. (tak NSA w wyroku z [...].05.2020 r. o sygn. I OSK [...], publ. CBOSA).

Treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. jest jednoznaczna, przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w okolicznościach w nim opisanych ma charakter związany. Innymi słowy, przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że każde świadczenie wypłacone w warunkach w nim opisanych należy traktować jako świadczenie pobrane nienależnie. W niniejszej sprawie przesłanka ta została spełniona.

Sąd ponownie podkreśla, że kwestia przyznania świadczenia wychowawczego oraz kwestia nienależnego pobierania świadczeń wychowawczych są ściśle ze sobą powiązane i w przedmiotowej sprawie można zastosować art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej, a tym samym zastosować jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d.

W kontrolowanej sprawie jest bezsprzeczne, że skarżący pobierał świadczenie wychowawcze, które mu nie przysługiwało. Sekwencja czynności spowodowała, że organ zastosował art. 25 ust. 2 pkt 4, zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się "[...] świadczenie wychowawcze przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia wychowawczego". Ten stan faktyczny zaistniał i organ dokonał prawidłowej jego subsumcji. Poza tym, nawet gdyby uznać, że art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy nowelizującej nie obowiązuje w odniesieniu do świadczeń nienależnie pobranych, to ustawa znowelizowana w art. 25 ust. 2 pkt 6 za świadczenie nienależnie pobrane wskazuje także "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia", który to przepis również mógłby być podstawą rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.

Podsumowując należy wskazać, że organ zastosował art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. w brzmieniu przed nowelizacją w sposób prawidłowy. Gdyby jednak nawet uznać (czego Sąd nie uczynił), że art. 25 ust. 2 pkt 4 u.p.p.w.d. nie obowiązywał w momencie wydania decyzji, to można przyjąć, że organ wskazał błędną podstawę prawną przy prawidłowym rozstrzygnięciu i uchybienie to nie ma wpływu na wynik sprawy z uwagi na treść dodanego przez ustawę zmieniającą art. 25 ust. 2 pkt 6, zgodnie z którym świadczenie nienależnie to "świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia".

Odnosząc się do zarzutu skargi Sąd wskazuje, że stosowanie art. 81a k.p.a. (zasady przyjaznej wykładni) jest w tym przypadku bezzasadne, ponieważ organ nie miał wątpliwości co do treści i zasadności stosowanego przepisu. Te wątpliwości miał jedynie skarżący.

Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Sąd nie znalazł także innych podstaw do uchylenia decyzji Kolegium. W związku z tym, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.