Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt II SA/Gd 589/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2010-12-08 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a,
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariola Jaroszewska Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Górska Sędzia WSA Janina Guść (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Agnieszka Dobroń po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2010 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 17 maja 2010 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia 16 kwietnia 2010 r., nr [...].


UZASADNIENIE

Działający z upoważnienia Wójta Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z dnia 16 kwietnia 2010 r. nr [...] odmówił przyznania I. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką T. M., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 9912 ze zm.) świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Zatem okoliczność, iż T. M. pozostaje w związku małżeńskim, w świetle obowiązujących przepisów uniemożliwia przyznanie wnioskowanego świadczenia.

I. T. złożyła odwołanie od decyzji organu I instancji podnosząc, iż matka jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, wymaga częstych wizyt lekarskich, a choroba z wiekiem się pogłębia. Natomiast ojciec, B. M., sam jest niepełnosprawny i ma problemy z poruszaniem się. Konieczność opieki nad niepełnosprawną matką powoduje, że ona sama nie może podjąć zatrudnienia.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 5 pkt 2a, art. 24 ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia 17 maja 2010 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

Organ wskazał, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m.in. osobom, na których ciąży obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy ustalił, iż orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 listopada 2008 r. T. M. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności - na okres do 30 listopada 2011 r., a B. M. orzeczeniem z dnia 20 lipca 2007 r. został zaliczony na stałe do lekkiego stopnia niepełnosprawności. Zdaniem organu, okoliczność, iż B. M. legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności powoduje, że może on opiekować się niepełnosprawną w znacznym stopniu żoną. Na nim bowiem spoczywa obowiązek alimentacyjny, o którym mowa w art. 128 i w art. 23 i 27 k.r. i o. Z przepisów tych wynika, iż małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania jej potrzeb oraz do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych, jaką stanowi choroba czy niepełnosprawność. Obowiązek ten wyprzedza obowiązek alimentacyjny córki. Organ odwoławczy wskazał, iż organ I instancji zasadnie odmówił I. T. wnioskowanego świadczenia, mimo, że uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia nie uwzględniło stanowiska Trybunału Konstytucyjnego, zawartego w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07.

I. T. w skardze na powyższa decyzję wskazała, iż jej ojciec, legitymujący się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, nie jest w stanie opiekować się swoją żoną. Ma on bowiem problemy z poruszaniem się z powodu uszkodzenia rzepki kolana, ma także problemy z kręgosłupem i korzonkami. Matka choruje na schizofrenię paranoidalną i wymaga całodobowej opieki osoby drugiej, której nie może sprawować ojciec, który został uznany za niezdolnego do pracy w gospodarstwie rolnym i sam wymaga opieki.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania istota sporu sprowadza się do wykładni art. 17 ust. 1 oraz ust. 5 pkt 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W art. 17 ust. 5 ustawy ustawodawca przewidział wyłączenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazując w pkt 2a tego przepisu, iż świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Uregulowanie takie wynika z faktu, iż w takim przypadku obowiązek sprawowania opieki na niepełnosprawnym małżonkiem, winien, co do zasady, obciążać drugiego z małżonków. Na małżonkach ciąży bowiem obowiązek przyczyniania się według ich sił oraz możliwości zarobkowych i majątkowych do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, wynikający z art. 27 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowiącego odpowiednik przewidzianego w art. 128 k.r. i o. obowiązku alimentacyjnego, a ponadto przewidziany w art. 23 k.r. i o. obowiązek wzajemnej pomocy. Celem zapisu art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy było ograniczenie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim ponieważ obowiązek wsparcia i pomocy przejmuje w takiej sytuacji drugi małżonek.

Z literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługujące osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie przysługuje osobie uprawnionej w każdym przypadku pozostawania w związku małżeńskim. Treść tego przepisu budzi uzasadnione wątpliwości interpretacyjne odnośnie zgodności przewidzianego w nim uregulowania z Konstytucją. Wyłącza ona bowiem prawo do świadczeń w sytuacji gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim z osobą, która z uwagi na swój stan zdrowia, nie jest w stanie opieki takiej sprawować, jak również prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku rezygnacji z zatrudnienia w celu opieki nad współmałżonkiem.

Norma art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy była przedmiotem analizy w szeregu orzeczeniach sądów administracyjnych oraz postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09 (OTK-A 2010/5/53). W orzecznictwie sądowym ukształtowała się linia orzecznicza, zgodnie z którą prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy prowadzi do wniosku, iż przewidziane w tym przepisie wyłączenie uprawnienia do świadczenie pielęgnacyjnego, nie znajduje zastosowania w przypadku złożenia wniosku o przyznanie takiego świadczenia przez współmałżonka na drugiego z małżonków oraz w przypadku złożenia wniosku przez osobę należącą do kręgu osób wskazanych w art. 17 ust. 1 ustawy w związku ze sprawowaniem opieki nad osobą, której małżonek ma stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności. (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 https://cbois.nsa.gov.pl/doc/C471417BBF, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 sygn. akt II S.A./Ol 60/09 https://cbois.nsa.gov.pl/doc/EF2CFC9262, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r. syg. akt II S.A./Ol 61/09 Lex Nr 533538, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 13 lipca 2010 r. sygn. II S.A./Bd 426/10 https://cbois.nsa.gov.pl/doc/6E2067F55A)

W wyroku z dnia 17 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 722/09 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, stosownie do treści art. 18 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Tymczasem negatywna przesłanka w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a cyt. ustawy, rozumiana w sposób bezwzględny, wywołuje daleko idące negatywne konsekwencje dla rodziny i małżeństwa. Gdy stan zdrowia obydwojga małżonków powoduje, że nie są oni w stanie być dla siebie wzajemnie wsparciem, pozostali członkowie rodziny, którzy chcą - a jednocześnie mają również obowiązek - sprawować nad nimi opiekę, nie mogą uzyskać świadczenia, które uzyskaliby gdyby taki związek małżeński nie istniał. Tak rozumiany przepis oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle wspomnianego już wyżej art. 18 Konstytucji RP. Zatem, osoby pozostające w związku małżeńskim, których małżonkowie z uwagi na wiek lub stan zdrowia nie są w stanie sprawować nad nimi opieki, powinny być traktowane jednakowo, jak osoby, które w związku małżeńskim nie pozostają. Obydwie bowiem kategorie osób w jednakowym stopniu wymagać będą opieki osób trzecich.

Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 1 czerwca 2010 r. (sygn. akt P 38/09) umorzył postępowanie wywołane pytaniem dotyczącym zgodności art. 17 ust. 5 pkt 2a ustawy z art. 32 ust. 1 i art. 71 ust. 1 Konstytucji w zakresie, w jakim świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje osobom wymagającym opieki, pozostającym w związku małżeńskim w sytuacji, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ze względu na niedopuszczalność wydania wyroku. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że istnieje utrwalona i względnie jednolita praktyka interpretacji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w sposób, który wychodzi naprzeciw wątpliwościom konstytucyjnym sądu pytającego. W orzeczeniach sądów administracyjnych - wyrokach WSA w Olsztynie II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 oraz wyrokach NSA o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09 sądy przyznawały bowiem pierwszeństwo wykładni celowościowej i systemowej tej regulacji przed jego wykładnią językową, uznając, że pozostawanie w związku małżeńskim przez osoby wymagające opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w wypadku, gdy oboje małżonkowie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a osobą ubiegającą się o świadczenie jest ich dziecko. Trybunał Konstytucyjny wyraził przekonanie, iż zastosowana w tych orzeczeniach prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy zasługuje na aprobatę i winna być stosowana przez sądy administracyjne. W uzasadnieniu tego postanowienia Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż obecne rozwiązanie ustawodawcze jest sprzeczne z przepisami Konstytucji i niespójne z ratio legis świadczenia pielęgnacyjnego oraz innymi rozwiązaniami zakwestionowanej ustawy. Krytyczna ocena zaskarżonej regulacji winna stanowić sygnał dla ustawodawcy, aby w imię zasady pewności prawa oraz zasady lojalności państwa względem obywateli (art. 2 Konstytucji) doprecyzować jej brzmienie. Podjęcie ewentualnych decyzji w tym względzie należy jednak do wyłącznych kompetencji prawodawcy. Trybunał Konstytucyjny wydał w dniu 1 czerwca 2010 r. sygn. S 1/10 postanowienie sygnalizacyjne, postanawiając przedstawić Sejmowi RP uwagi dotyczące niezbędności działań ustawodawczych, zmierzających do zapewnienia spójności zasad przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu cytowanego postanowienia Trybunału Konstytucyjnego wskazano, iż literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy jest sprzeczne z Konstytucją, a prawidłowe stosowanie tego przepisu wymaga wykładni sądowej, uwzględniającej cel tego uregulowania i wartości konstytucyjne.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 (OTK-A 2008/6/107) wskazał, że w sytuacji, gdy członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków zarówno prawnych, jak i moralnych wobec chorego krewnego, co wymaga rezygnacji z zarobkowania, to osoba ta winna otrzymać od Państwa odpowiednie wsparcie. Trybunał Konstytucyjny wskazał w tym wyroku na konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną, wyrażone w art. 18 Konstytucji RP. Nadto, wskazując na wyrok z dnia 15 listopada 2006 r., sygn. akt P 23/05, Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że świadczenie pielęgnacyjne nie tylko stanowi formę wsparcia rodziny pozostającej w trudnej sytuacji materialnej faktycznej, ale również zdejmuje z Państwa i jego organów obowiązek zapewnienia opieki osobom jej potrzebującym w formach zorganizowanych, zinstytucjonalizowanych. W uzasadnieniu tym wskazano, że orzeczenie o niekonstytucyjności dotyczy wyłącznie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do organów stosujących przepisy o świadczeniu pielęgnacyjnym należeć będzie zatem ocena skutków stwierdzenia niekonstytucyjności zaskarżonego art. 17 ust. 1 ustawy, dla stosowania art. 17 ust. 2 pkt 2 lit. a ustawy.

Poprzestanie tylko na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdy świadczenie pielęgnacyjne wywodzone jest z istnienia obowiązku alimentacyjnego, niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2008 r., sygn. akt P 27/07 wobec osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji, w przypadku, gdy drugi małżonek opieki tej świadczyć nie może ze względu na własny stan zdrowia.

W przedmiotowej sprawie skarżąca I. T., domaga się świadczenia w związku z rezygnacją z pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką T. M. legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Matka skarżącej pozostaje w związku małżeńskim z B. M., skarżąca wywodziła jednak, iż nie jest on w stanie sprawować opieki nad jej matką z uwagi na zły stan zdrowia i podeszły wiek, ma on 71 lat i posiada orzeczenie o lekkim stopniu niepełnosprawności. W związku z powyższym rozważyć należało, czy w takim przypadku, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy wyklucza prawo I. T. do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pozostawanie T. M. w związku małżeńskim z B. M. Organ administracji w zaskarżonej decyzji odmówił przyznania świadczenia z uwagi na pozostawanie T. M. w związku małżeńskim z B. M., wskazując, iż posiada on orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu lekkim, co nie wyklucza możliwości sprawowania opieki nad żoną.

W ocenie Sądu, wykładnia uregulowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w związku z art. 17 ust.1 ustawy z uwzględnieniem dotychczasowej linii orzeczniczej, prowadzi do wniosku, iż pozbawienie prawa do świadczenia z tytułu pozostawania w związku małżeńskim nie powinno następować w przypadku, gdy małżonek osoby, która posiada stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności i wymaga w związku z tym opieki osoby trzeciej, nie jest w stanie z uwagi na stan zdrowia sprawować takiej opieki.

Orzeczenia w sprawach o syg. akt II SA/Ol 60/09, II SA/Ol 61/09 i II SA/Ol 386/09 zapadły w stanach faktycznych, w których oboje małżonkowie mieli stwierdzony znaczny stopień niepełnosprawności. W istocie każdy z małżonków był zatem osobą, której niepełnosprawność uzasadniała w świetle art. 17 ust. 1 ustawy prawo złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ustawodawca wprowadził wymóg posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności jako przesłankę nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Tylko w takim kontekście posiadanie orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności należy uznać za konieczne do uzyskania uprawnienia przewidzianego w art. 17 ust. 1 ustawy.

Zdaniem Sądu, brak jest natomiast podstaw do uznania, iż okoliczność faktyczna, jaką jest stan zdrowia małżonka wyłączający możliwość sprawowania przez niego opieki nad współmałżonkiem może być wykazana jedynie poprzez złożenie przewidzianego w art. 17 ust. 1 ustawy orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wymóg taki nie wynika z treści ustawy, wobec czego przyjąć należy, iż znajdują w tym zakresie zastosowanie przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące postępowania dowodowego. Z art. 75 § 1 k.p.a. wynika, iż jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. Zatem przyjąć należy, iż fakt, że stan zdrowia współmałżonka osoby posiadającej orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności uniemożliwia mu sprawowanie opieki nie musi być wykazany orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, lec może być wykazane również innymi dowodami. Niewątpliwie istnienie takiego orzeczenia wskazuje, że osoba, której ono dotyczy, sama wymaga opieki z uwagi na stan zdrowia, nie jest ona zatem zdolna do sprawowania tej opieki nad inną osobą. Jednak przedłożenie takiego orzeczenia nie jest warunkiem niezbędnym dokonania ustalenia, iż stan zdrowia współmałżonka uniemożliwia sprawowanie przez niego opieki. Takie ograniczenie dowodowe musiałoby bowiem wynikać z przepisu ustawy. Wskazać nadto należy, iż do uznania, że dana osoba z uwagi na stan zdrowia lub wiek nie jest w stanie sprawować opieki nad inną osobą, nie jest w istocie konieczne stwierdzenie, że osoba ta, z uwagi na zły stan zdrowia, sama wymaga opieki innej osoby. Możliwe są bowiem takie stany faktyczne, w których stan zdrowia danej osoby nie będzie na tyle zły by uzasadniał stwierdzenie jej niepełnosprawności w stopniu znacznym i konieczności opieki innej osoby, lecz jednocześnie osoba ta, zachowując zdolność do samodzielnej egzystencji, z uwagi na stan zdrowia, nie będzie już jednak w stanie sprawować opieki nad inną osobą, w tym przypadku współmałżonkiem. Konsekwentnie, przy przyjęciu słusznego założenia, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego nie powinno podlegać wyłączeniu na podstawie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy w sytuacjach, gdy współmałżonek nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą, która jej wymaga z uwagi na znaczny stopień niepełnosprawności, wykładnia prokonstytucyjna winna również prowadzić do wyłączenia stosowania przewidzianego w tym przepisie ograniczenia prawa do świadczenia.

Dodatkowo wskazać należy, iż ustawodawca ustawą z dnia 19 listopada 2009 r. o zmianie niektórych ustaw związanych z realizacją wydatków budżetowych (Dz. U. Nr 219 poz. 1706), z dniem 1 stycznia 2010 r. wprowadził zmianę, zgodnie z którą uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest już uzależnione od wysokości dochodu. Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, iż zniesienie kryterium dochodowego ma na celu objęcie pomocą wszystkich osób, które zrezygnowały z zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Nadto w uzasadnieniu projektu wskazano, iż pomoc państwa w tym zakresie obejmuje nie tylko samo świadczenie pielęgnacyjne, które ma na celu częściową rekompensatę utraconego dochodu, ale również obejmuje opłacanie składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz zdrowotne, co oznacza możliwość korzystania przez opiekuna z opieki zdrowotnej, a w przyszłości ze świadczeń emerytalnych. (vide: Lex VI.2413 tekst) Oderwanie świadczenia od kryterium dochodowego świadczy o rozszerzeniu przez ustawodawcę zakresu tego prawa, w celu umożliwienia sprawowania opieki nad osobami niepełnosprawnymi przez członków ich rodziny, a przyjęta konstrukcja uprawnień ma stanowić rodzaj zachęty dla członków rodziny do opieki nad osobą niepełnosprawną. Przemawia to za taką interpretacją przepisów ustawy, która w szerokim zakresie uwzględni uprawnienia członków rodzin do skorzystania z tego prawa. Niewątpliwie w aktualnym stanie prawnym istnieje konieczność ustawodawczego doprecyzowania zakresu przesłanki art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, w szczególności przez wskazanie, iż przepis ten nie znajduje zastosowania w sytuacji, gdy współmałżonek osoby wymagającej opieki z uzasadnionych przyczyn nie może spełniać swoich obowiązków w zakresie pomocy i opieki nad współmałżonkiem, wskazanie rodzaju takich przyczyn i sposobów ich wykazania w prowadzonym postępowaniu. Niemniej do czasu wprowadzenia takich zmian, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy winien być, zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w cytowanym postanowieniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09, interpretowany w sposób prokonstytucyjny, z uwzględnieniem wartości wskazanych w art. 18 Konstytucji, przewidującym ochronę i opiekę Państwa na małżeństwem i rodziną, art. 69 Konstytucji przewidującym pomoc Państwa osobom niepełnosprawnym i art. 32 ust. 1 Konstytucji statuującym równość obywateli wobec prawa i prawo do równego traktowania przez władze publiczne.

Pogląd, iż w sytuacji gdy małżonek osoby legitymującej się w powyższych stanach faktycznych, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności nie jest w stanie, z uwagi na stan zdrowia, sprawować opieki nad współmałżonkiem brak jest podstaw do stosowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, mimo braku stwierdzenia w okolicznościach tej sprawy znacznego stopnia niepełnosprawności, został wyrażony w wyroku Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 22 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Kr 1236/09. (vide: https://cbois.nsa.gov.pl/doc/66E6322DF6)

Wobec podniesienia przez skarżącą okoliczności braku możliwości sprawowania opieki nad jej matką przez współmałżonka z uwagi na stan zdrowia i podeszły wiek organ winien dokonać szczegółowych ustaleń w tym zakresie w oparciu o wszelkie zaoferowane przez stronę dowody. Z okoliczności sprawy wynika, iż B. M. na stwierdzony lekki stopień niepełnosprawności, jest on w podeszłym wieku 71 lat. Wskazać należy, iż w art. 16 ust. 1 i 2 ustawy ustawodawca przewidział prawo do zasiłku pielęgnacyjnego, który przyznawany jest w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, stanowiąc, iż zasiłek taki przysługuje niepełnosprawnemu dziecku, osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16 roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osobie, która ukończyła 75 lat. B. M. ma lat 71, nie osiągnął on zatem jeszcze wieku, w jakim ustawodawca uznał za celowe przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, niemniej jednak jego podeszły wiek, stwierdzona niepełnosprawność oraz inne przyszłe ustalenia faktyczne mogą doprowadzić do stwierdzenia, iż nie jest on w stanie sprawować opieki nad żoną.

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit a i c w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylił zaskarżoną decyzję (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit c) oraz poprzedzająca ją decyzję organu I instancji (na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit a). Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni dokonaną w wyroku wykładnię przepisów prawa oraz wskazania co do dalszego toku postępowania – prawidłowej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy i przeprowadzenia postępowania dowodowego w celu ustalenia okoliczności czy B. M., z uwagi na stan zdrowia jest w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną żoną .