Postanowienie WSA w Opolu, sygn. akt I SA/Op 185/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2018-02-12 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 165, art. 246 par. 1,  art. 258 par. 2 pkt 7
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Opolu - Krzysztof Błasiak po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 21 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r., postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

W dniu 25 maja 2017 r. J. S. (dalej jako skarżący), w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Opolu (obecnie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu) z dnia 21 lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie przedłużenia terminu zwrotu podatku od towarów i usług za IV kwartał 2015 r., sporządził wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego.

Z treści wniosku skarżący wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, z której ponosi stratę, że posiada wierzytelności na kwotę 11.596,90 zł, oraz że ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości 700 zł (opłaty, mieszkanie, media, leczenie). Ponadto wykazał, iż sam pozostaje w gospodarstwie domowym i posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę 470.000 zł (kredyt firmowy – 350.000 zł, kredyt prywatny – 120.000 zł).

Postanowieniem z 27 lipca 2017 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, z uwagi na niezastosowanie się skarżącego do żądania wyjaśnienia i udokumentowania jego sytuacji finansowej i majątkowej.

W odpowiedzi na wezwanie tut. Sądu (skierowanego do skarżącego w trakcie rozpoznawania sprzeciwu) skarżący przekazał zestawienie przychodów i kosztów oraz kserokopie: wyciągów z rachunku bankowego, paragonu fiskalnego dotyczącego zakupu produktów żywnościowych, zeznania podatkowego za 2016 r. (PIT-36L), deklaracji podatkowych VAT-7 za okres od października 2016 r. do czerwca 2017 r., zawiadomienia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...] z 23 lutego 2015 r. o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, wypisu z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej.

Prawomocnym postanowieniem z 30 października 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu utrzymał w mocy powołane wyżej postanowienie referendarza, uznając tym samym wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy za bezzasadny.

W uzasadnieniu Sąd uznał, że dane wynikające z nadesłanej dokumentacji nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy. Zwrócił uwagę, że prowadząc w 2016 r. działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, skarżący winien zabezpieczyć środki na prowadzenie sporów sądowych, powołując się przy tym na utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, iż przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (powołano w tym względzie postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 i z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08).

Nawiązując do powyższych rozważań Sąd przywołał (za referendarzem) skalę uzyskanych w 2016 r. przychodów w wys. 9.489.543,59 zł. Zaznaczył przy tym, że oceny o bezzasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy nie zmienia fakt, iż skarżący zanotował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Przy ocenie bowiem zdolności pokrycia przez przedsiębiorców kosztów prowadzonych sporów sądowych decydujące znaczenie ma uzyskiwany w ramach działalności przychód. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (przywołano w tym aspekcie postanowienia NSA z 10 września 2013 r., II GZ 489/13 i z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11). Nadmieniono przy tym, że wykazanie straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych.

Niezależnie od powyższego Sąd podniósł, że oświadczenia skarżącego przedstawione we wniosku o prawo pomocy w powiązaniu z przedstawionymi dowodami budzą wątpliwości co do ich rzetelności i wątpliwości te nie zostały wyjaśnione.

W dniu 2 lutego 2018 r. skarżący ponownie sporządził wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w całości.

W treści wniosku wynika, że w grudniu 2017 r. skarżący zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej (jednocześnie wskazano w nim na stratę ponoszoną w tej działalności), uzyskuje dochody ze stosunku pracy w wysokości 442,83 zł netto, posiada wierzytelności na kwotę 11.596,90 zł, ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości 430 zł (koszty wyżywienia, telefonu oraz zakupu środków czystości i higieny). Ponadto wykazał, iż sam pozostaje w gospodarstwie domowym i posiada zobowiązania kredytowe na łączną kwotę 470.000 zł (kredyt firmowy – 350.000 zł, kredyt prywatny – 120.000 zł).

Rozpatrując na podstawie art. 258 § 2, pkt 7 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz sądowy zważył, co następuje:

Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym m.in. zwolnienie od kosztów sądowych w całości lub w części następuje w sytuacji, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Treść powołanych wyżej przepisów wskazuje, iż prawo pomocy stanowi instytucję wyjątkową i dlatego udzielenie tego prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach szczególnych.

Tak ukształtowany charakter prawa pomocy wynika z tego, iż generalną zasadą postępowania sądowego, wyrażoną w art. 199 p.p.s.a., jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu.

Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu 22 maja 2013 r. (sygn. akt II OZ 383/13, LEX nr 1319081) podkreślił bowiem, iż "prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe". Podobny pogląd co do stosowania instytucji prawa pomocy wyrażono w szeregu innych orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 6 października 2004 r., GZ 71/04, ONSA i WSA 2005, nr 1, poz. 8; postanowienie z 10 stycznia 2005 r., FZ 478/04 - dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; postanowienie z 29 maja 2013 r., II OZ 419/13, LEX nr 1319097).

Jednocześnie należy podkreślić, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania lub poniesienia pełnych kosztów postępowania (zob. postanowienie NSA z 30 lipca 2009 r., I FZ 171/09, LEX nr 552205; postanowienie NSA z 9 maja 2013 r., I FZ 125/13, LEX nr 1318594; postanowienie NSA z 16 maja 2013 r., II OZ 364/13, LEX nr 1319071; postanowienie NSA z 4 czerwca 2013 r., II GZ 260/13). Rozstrzygniecie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592).

W niniejszej sprawie, tj. w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Opolu z dnia 10 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie niedopuszczalności wniesienia zażalenia na postanowienie wszczynające z urzędu postępowanie w podatku od towarów i usług, zasadnicze znaczenie ma jednak fakt, że po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy z wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, tym razem ograniczając go do żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Zatem sytuacja skarżącego pod kątem zasadności przyznania prawa pomocy (zarówno w pełnym zakresie jak i częściowym) została już merytorycznie przez referendarza rozpoznana, a sprawa prawomocnie rozstrzygnięta.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istota mocy wiążącej w odniesieniu do sądów oznacza, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu (B. Dauter, B Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Zakamycze, s. 365).

Złożenie przez skarżącego kolejnego wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obliguje zatem Sądu do dokonania ponownej oceny sytuacji materialnej wnioskującego w kontekście przesłanek z art. 246 p.p.s.a. W takim przypadku rolą Sądu jest zbadanie, czy skarżący powołał nowe (zmienione) okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę dotychczasowego stanowiska (zob. postanowienie NSA z dnia 22 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 957/14, LEX Omega nr 1492988). Na mocy bowiem art. 165 p.p.s.a. istnieje możliwość zmiany bądź uchylenia prawomocnego orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylone i zmienione wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Cytowany przepis przewiduje zatem możliwość zmiany bądź uchylenia rozstrzygnięć nawet prawomocnych pod warunkiem, że zmianie uległ stan faktyczny sprawy w sposób na tyle istotny, że zachodzą przesłanki do zmiany uprzednio wydanego orzeczenia. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się bowiem, że jeżeli wskazane przez podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nowe okoliczności nie będą na tyle znaczące, aby mogły doprowadzić do odmiennych od dotychczasowych ocen, skorzystanie z art. 165 p.p.s.a. nie będzie możliwe (zob. postanowienie z 30 maja 2014 r., II FZ 673/14, lex nr 1467664; postanowienie z 4 marca 2014 r., I OZ 140/14, lex 1440274). Przy czym podkreśla się jednocześnie, że w przypadku postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy będzie musiała być to zmiana polegająca na pogorszeniu sytuacji finansowej wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z 15 kwietnia 2008 r., II FZ 106/08, lex nr 471131; postanowienie NSA z 8 listopada 2012 r., II OZ 957/12, lex 1248511). Przy czym należy podkreślić, że nowe zmienione okoliczności winny mieć odzwierciedlenie w rzeczywistości, tj. nie wystarczy ich wskazanie, ale muszą być jeszcze uwiarygodnione odpowiednimi dowodami.

Zatem należało poddać analizie informacje odnoszące się do sytuacji skarżącego zawarte w ostatnim wniosku i następnie porównać je z danymi posiadanymi przy podjęciu prawomocnego orzeczenia. W wyniku tej analizy i porównania referendarz nie znalazł podstaw do odmiennej oceny sytuacji skarżącego od dokonanej wcześniej przez tut. Sąd przy podejmowaniu prawomocnego postanowienia.

Skarżący bowiem nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które wpływałyby na odmienną ocenę jego sytuacji z punktu widzenia przesłanek przewidzianych w z art. 246 § 1 p.p.s.a.

W treści ponownego wniosku skarżący zawarł informację o dochodach ze stosunku pracy, co pierwotnie nie miało miejsca. W tym względzie sytuacja skarżącego uległa zatem nieznacznej poprawie, a nie pogorszeniu.

Skarżący wskazał również na złożenie wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej. Jednak w ocenie referendarza złożenie wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej jest działaniem skarżącego, którego nie można ocenić jako nową okoliczność w sferze majątkowej i finansowej. Sytuacja majątkowa i finansowa jak jej możliwości w tym zakresie nie uległy bowiem zmianie. Z przekazanych wcześniej dokumentów (głównie deklaracji podatkowych VAT-7) wynika, że od stycznia 2017 r. skarżący nie podejmował czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (brak jakichkolwiek sprzedaży towarów i usług). Zatem złożenie przez skarżącego wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej stanowi jedynie podjęcie przez niego działania przy niezmienionym stanie faktycznym. Skarżący nie powołał bowiem żadnych nowych okoliczności stanu faktycznego, z których można by uzyskać odpowiedź na pytanie, dlaczego dopiero przy ostatnio składanym wniosku o przyznanie prawa pomocy podjął decyzję o złożeniu wniosku o zawieszenie działalności gospodarczej.

Mając na uwadze powyższe orzeczono jak w sentencji.