Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1304/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-11-20 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art 17 ust. 1a
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec Sędzia del. WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1116/19 w sprawie ze skargi R.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżony wyrok w całości i oddala skargę.


UZASADNIENIE

Wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Rz 1116/19, po rozpoznaniu na rozprawie sprawy ze skargi R.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uchylono zaskarżoną decyzję i decyzję Wójta Gminy M. z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...]. Wyrok ten wydano w przedstawionym poniżej stanie faktycznym i prawnym.

Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję organu I instancji, którą odmówiono przyznania R.K. (dalej – "skarżący") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, gdyż niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim, jego żona legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Skarżący jest zatem osobą zobowiązaną do alimentacji w dalszej kolejności.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. (dalej – "SKO"), podzielając stanowisko Wójta Gminy M. wyjaśniło, że jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim i ma pełnoletniego syna, to zgodnie z art. 132 K.r.i o. obowiązek alimentacyjny skarżącego, jako zobowiązanego w dalszej kolejności, powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo, gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub, gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Fakt oddzielnego zamieszkiwania, wykonywania pracy zawodowej lub stan zdrowia, na co powoływano się w odwołaniu, nie zwalnia z obowiązku alimentacyjnego względem osoby uprawnionej. Obowiązek ten może bowiem polegać na staraniach osobistych ale także np. na dostarczaniu określonej ilości produktów potrzebnych do egzystencji bądź opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia właśnie tym osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą, wobec której wykonują swój obowiązek alimentacyjny.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie odwołano się do niespornych faktów, a to konieczności sprawowania całodobowej opieki nad niepełnosprawnym. Skarżący podniósł, że faktycznie sprawuje tę opiekę, gdyż ani żona niepełnosprawnego ani jego syn, nie pozostają z nim w kontakcie. SKO podtrzymało natomiast prezentowane w decyzji stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 P.p.s.a., uznając skargę za zasadną ze względu na dokonaną przez organy błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2220 ze zm.) dalej "u.ś.r.".

Sąd I instancji podzielił pogląd prezentowany w kontrolowanej decyzji co do wyniku literalnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. oraz ustalonego, przy użyciu językowych dyrektyw, zakresu ich stosowania. Stwierdził, że zgodnie z brzmieniem art. 128 i 129 K.r.i.o. skarżący jest zobowiązany wobec swego niepełnosprawnego brata do alimentacji w dalszej kolejności niż jego żona i dzieci. Tym samym, po myśli art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r., należałoby odmówić mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem.

Sąd uznał jednak, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy, norma prawna rekonstruowana w oparciu o powołane przepisy powinna zostać zdekodowana przy użyciu nie tylko dyrektyw wykładni językowej, ale również funkcjonalnej, systemowej i celowościowej.

Sąd wskazał, że żona i syn niepełnosprawnego nie utrzymują z nim żadnego kontaktu od 2014 r., kiedy został umieszczony w szpitalu psychiatrycznym. Chory został zwolniony ze szpitala w następstwie starań skarżącego i na jego odpowiedzialność. Skarżący nie chciał, aby brat przebywał wśród obcych ludzi. Z tych przyczyn, zdaniem Sądu, w świetle art. 17 ust. 1 pkt. 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. skarżący jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka nad niepełnosprawnym może być wykonywana wyłącznie przez niego. W opinii Sądu trudno wymagać, by żona i dzieci sprawowali opiekę nad chorym w sytuacji, gdy od 5 lat nie utrzymują z nim kontaktu.

Sąd przywołał brzmienie art. 132 K.r.i.o. i stwierdził, że w kontekście tego przepisu, wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie osób spokrewnionych w pierwszym stopniu i umożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji wyłącznie w sytuacji, gdy rodzice nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, narusza konstytucyjną zasadę równości, sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzi w konstytucyjne nakazy ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Odmienna wykładnia omawianych przepisów, w stanie faktycznym sprawy, prowadziłaby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby faktycznie sprawującej opiekę, prowadząc do naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej, nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP), jak również wynikającego z art. 71 ust. 1 Konstytucji nakazu szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Na potwierdzenie zaprezentowanego stanowiska, Sąd przywołał orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego, a także Naczelnego Sądu Administracyjnego.

W skardze kasacyjnej sporządzonej przez pełnomocnika wyznaczonego przez SKO zaskarżono wyrok Sądu I instancji w całości, w takim też zakresie wnosząc o jego uchylenie i wydanie orzeczenia reformatoryjnego poprzez oddalenie skargi ewentualnie przekazanie sprawy do jej ponownego rozpoznania.

Wyrokowi temu zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 17 ust.1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., przez błędną jego wykładnię polegającą na uznaniu, że skarżący jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, co w konsekwencji spowodowało nadużycie przez Sąd I instancji dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy P.p.s.a.

Precyzując przedstawiony zarzut, organ skarżący kasacyjnie podzielił pogląd prezentowany przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku co do tego, że przy dokonywaniu wykładni przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie można ograniczać się jedynie do wykładni literalnej.

Przyznał, że konieczne jest również posiłkowanie się wykładnią celowościową i systemową omawianych przepisów, przemawiającą za uznaniem, że ograniczenia wynikające z regulacji art. 17 ust. 1a cyt. ustawy nie powinny mieć zastosowania w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun, z obiektywnych względów (a więc niezależnych od niego), nie jest w stanie sprawować opieki nad potrzebującym - tj., gdy zachodzą okoliczności wymienione w art. 132 K.r.i.o., do którego odsyła art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Przywołując ustalony w sprawie stan faktyczny, który Sąd I instancji przyjął do orzekania, autor skargi kasacyjnej wskazał, że niepełnosprawny, wymagający opieki, ma żonę posiadającą umiarkowany stopień niepełnosprawności i dzieci. Są to zatem osoby w pierwszej kolejności zobowiązane do sprawowania opieki nad wymagającym jej mężem i ojcem.

Zauważono, że przy przedstawionej interpretacji przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. posiadanie przez niepełnosprawnego żony i krewnych w stopniu pierwszym nie wyklucza automatycznie dalszego z kręgu potencjalnych osób, którym mogłoby być przyznane świadczenie pielęgnacyjne. Jednakże byłoby to możliwe tylko w razie zaistnienia szczególnej sytuacji, w której żona i dzieci niepełnosprawnego nie byłyby w stanie wypełniać swoich obowiązków alimentacyjnych.

W opinii skarżącego kasacyjnie, przez szczególne okoliczności, które pozwalałyby przyznać świadczenie pielęgnacyjne osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, należy rozumieć śmierć osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, posiadanie przez nią znacznego stopnia niepełnosprawności, przebywanie za granicą, które uniemożliwia sprawowanie opieki nad osobą, która tego wymaga, jak też pozbawienie danej osoby władzy rodzicielskiej.

Skarżący kasacyjnie wykluczył natomiast, by okolicznościami pozwalającymi przyznać świadczenie pielęgnacyjne w miejsce osób uprawnionych w pierwszej kolejności innym uprawnionym, mógł być fakt ustania więzi fizycznej w rodzinie. Jego zdaniem nie zwalnia bowiem z obowiązku alimentacyjnego osobne zamieszkiwanie czy też kontynuowanie edukacji.

Reasumując, skarżący kasacyjnie uznał wywody zawarte w zaskarżonym wyroku za błędne. Zauważył, że mimo moralnych względów, z jakich żona i dzieci nie chcą zajmować się swoim mężem i ojcem, nie można pomijać sfery prawnej. Wskazał, że w braku wywiązywania się przez żonę i dzieci z obowiązku opieki, niepełnosprawny może podjąć odpowiednią drogę prawną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.- dalej "P.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi w niej podstawami i w ich ramach wskazanymi zarzutami.

Skarżący kasacyjnie skorzystał z jednej wyłącznie podstawy skargi kasacyjnej, przewidzianej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzucając Sądowi I instancji błędną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., prowadzącą do niezasadnego rozstrzygnięcia sprawy.

Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej, w opinii jej autora, Sąd I instancji mylnie ocenił sytuacje pozwalające na pominięcie wyznaczonej przez ustawodawcę kolejności, w jakiej następuje obciążenie obowiązkiem alimentacyjnym, z którym wiąże się uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny uznaje ten zarzut za słuszny. Zasadne jest bowiem twierdzenie skarżącego kasacyjnie co do tego, że fakt porzucenia męża przez żonę i dzieci osoby niepełnosprawnej i całkowity brak zainteresowania jego osobą, nie aktualizuje obowiązku alimentacyjnego dalszego krewnego, jakim jest brat tej osoby. Zdecydowanie takie okoliczności nie mogą stanowić podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z pominięciem kolejności wyznaczonej przez ustawodawcę, przede wszystkim w przypadku małżonka.

Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że prawo do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego, gwarantowane osobom wymienionym w art. 17 ust. 1a u.ś.r., należy odczytywać z uwzględnieniem wykładni celowościowej i funkcjonalnej.

Wykładnia taka nie oznacza jednak, że w stosunku do sytuacji wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. nie mają zastosowania regulacje szczególne, w których ustawodawca zamieścił przesłanki negatywne, uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Przesłanki te muszą być bowiem uwzględniane nie tylko w odniesieniu do podmiotów uprawnionych wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 1- 3 ale także do tych podmiotów, które zostały wskazane w art. 17 ust. 1a u.ś r. w związku z regulacją zawartą w jej art. 17 ust. 1 pkt 4.

Taką też przesłanką jest pozostawanie osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, w związku małżeńskim. Ustawodawca zadecydował bowiem, że w takim przypadku świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).

Regulacja zamieszczona w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi wyjątek od zasady zagwarantowania świadczenia pielęgnacyjnego osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym legitymującym się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia czy rehabilitacji.

Zgodnie z regułami wykładni, jako lex specialis, nie może być poddawana interpretacji poszerzającej. Poszukiwanie zatem innych niż orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności przypadków, usprawiedliwiających przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego krewnemu niepełnosprawnego w miejsce jego żony, nawet jeśli nie sprawuje ona faktycznie opieki nad mężem, nie jest prawnie dopuszczalne.

Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego i to zarówno pierwszego stopnia, jak i stopnia dalszego, przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 stycznia 2020 r., sygn. akt I OSK 2462/19, CBOSA).

Sąd I instancji dokonując wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. oparł się na celu i funkcji spełnianej przez te przepisy. Pominął jednak całkowicie metodę wykładni systemowej, mimo uznania tej metody interpretacyjnej za konieczną w kontrolowanej sprawie. Przez to umknęło Sądowi, że wymienione w hipotezie wskazanych regulacji podmioty staną się podmiotami uprawnionymi do świadczenia pielęgnacyjnego o ile nie występują w sprawie okoliczności potwierdzające zaistnienie przesłanek negatywnych, wymienionych między innymi w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a. u.ś.r.

W efekcie uznać należy za słuszny zarzut błędnej interpretacji jej art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r.

W sytuacji, gdy żona niepełnosprawnego nie legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżący nie jest osobą uprawnioną do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit .a u.ś.r. Tego stanu rzeczy nie zmienia fakt odrębnego zamieszkiwania małżonków i brak pomiędzy nimi więzi emocjonalnej.

W systemie prawa polskiego istnieją narzędzia prawne pozwalające na rozwiązanie sytuacji faktycznej, w jakiej występują obecnie niepełnosprawny i jego żona. Dopóki nie podejmą oni właściwych ku temu kroków, w stanie faktycznym sprawy brak jest prawnych możliwości przyznania krewnemu niepełnosprawnego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania nad nim opieki.

Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela poglądu pojawiającego się w orzecznictwie wojewódzkich sądów, zgodnie z którym uznaje się, że wykładnia literalna art. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oznacza pewnego rodzaju sankcję dla osób pozostających w związku małżeńskim i w konsekwencji taka wykładnia nie może się ostać w świetle art. 18 Konstytucji RP.

W pierwszej kolejności odnosząc się do art. 18 Konstytucji RP, jak też do przywołanego w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku art. 71 ust. 1 ustawy zasadniczej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że przepisy te nie zawierają bezpośrednich praw podmiotowych i nie stanowią bezpośredniego źródła roszczeń o przyznanie zabezpieczenia społecznego. Przepisy te formułują natomiast określone normy programowe dla ustawodawcy.

Tak też prawo podmiotowe do zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji RP, może być dochodzone tylko w granicach określonych w poszczególnych ustawach regulujących określone materie (por. T. Gizbert-Studnicki, A. Grabowski, Normy programowe w Konstytucji, w: J. Trzciński Charakter i struktura norm konstytucyjnych, Wyd. Sejm. 1997 r., s. 108,111-113).

W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się przy tym, że ustawodawca ma, co do zasady, dużą swobodę regulacyjną stanowienia unormowań dotyczących polityki gospodarczej i społecznej, w tym określania rodzajów poszczególnych świadczeń zabezpieczania społecznego oraz przesłanek ich przyznawania. Na ustawodawcy ciąży także powinność przyjęcia rozwiązań optymalnych z punktu widzenia potrzeb obywateli, korzystnych dla nich w możliwe wysokim stopniu. Reguła ta intensyfikuje się w wypadku instytucji świadczeń rodzinnych czy pomocy społecznej, które - inaczej niż świadczenia o charakterze ubezpieczeniowym - nie są oparte na zasadzie wzajemności, lecz stanowią formę redystrybucji dochodu narodowego za pośrednictwem budżetu państwa (taki charakter ma świadczenie pielęgnacyjne). Dokonując wyboru określonego systemu tzw. osłony socjalnej, ustawodawca realizuje dyrektywy konkretnej polityki społecznej, za której efekty ponosi ostatecznie odpowiedzialność polityczną przed wyborcami (cz. III pkt 8 uzasadnienia wyroku z 5 grudnia 2013 r., K 27/13 Trybunału Konstytucyjnego publ. Dz. U. z 2013r. poz. 1557).

Z brzmienia art. 18 Konstytucji RP, jak też z jej art. 71 ust. 1, nie sposób wyprowadzić wniosku, że system wsparcia zagwarantowany w ustawie o świadczeniach rodzinnych dla osób sprawujących obowiązek opiekuna osób niepełnosprawnych nie spełnia wymogu zapewnienia tym właśnie podmiotom prawa do szczególnej pomocy (por. wyrok NSA z dnia 19 stycznia 2017 r. sygn. akt I OSK, publ. CBOSA).

Nie jest bowiem zaniechaniem tego obowiązku wyznaczenie przez ustawodawcę, w ustawie o świadczeniach rodzinnych, kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.

Wyznaczenia kolejności osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego nie można również uznać za naruszenie art. 2 Konstytucji RP, poprzez nieprawidłową legislację sprzeczną z zasadami państwa prawa (tak jak uznaje to Sąd I instancji).

Kolejność wskazana w ustawie o świadczeniach rodzinnych pozostaje w całkowitej korelacji z unormowaniami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, nie narusza przy tym zasad sprawiedliwości społecznej i zasad równości. Zasada sprawiedliwości społecznej łącząca się z konstytucyjną zasadą równości nie oznacza bowiem konieczności przyznania wszystkim jednakowych praw i obowiązków. Poszczególne kategorie podmiotów winny być traktowane równo, tzn. według jednakowej miary, bez zróżnicowań dyskryminujących i faworyzujących, tylko wówczas, gdy u podłoża określonych regulacji prawnych leży jednakowa sytuacja faktyczna tych podmiotów (przykładowo wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 11 grudnia 1996 r., sygn. akt K 11/96, publ. OTK 1996/6/54, s. 411).

Instytucja małżeństwa, u której podstaw leżeć powinna silna więź emocjonalna między małżonkami, posiada w swoim założeniu (głęboko ugruntowany w zasadach moralnych i tradycji kulturowej) obowiązek udzielenia bezwarunkowego wsparcia małżonkowi w trudnych (a niezawinionych przez niego) sytuacjach życiowych. Węzeł małżeński zakłada zatem w warstwie emocjonalnej daleko idącą empatię dla cierpień współmałżonka i powinność udzielenia mu bezinteresownej pomocy. Ta idea małżeństwa jako związku życiowego opartego o więź rodzinną jako jedną z najsilniejszych więzi emocjonalnych, znajduje wyraz prawny w art. 23 K.r.i o., zgodnie z którym małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie, są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Zatem jednym z zasadniczych elementów kształtujących małżeństwo, jako węzeł prawny, jest obowiązek udzielenia pomocy w skrajnych sytuacjach życiowych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt I ACa 280/18, publ. LEX nr 2668160).

Także w świetle art. 27, art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 K.r.i o obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych.

Sytuacja krewnych osoby niepełnosprawnej, którzy mogą nabyć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się określonym w art. 17 ust. 1 u.ś.r. orzeczeniem o niepełnosprawności, nie jest zatem całkowicie relewantna do sytuacji współmałżonka osoby niepełnosprawnej.

Z unormowaniami tymi koresponduje art. 17 ust. 1, ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jednoznacznie wskazując katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania.

Teza ta nie pozwala przyjąć za słuszne twierdzenia, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego osób wymienionych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. mogłoby wyprzedzać uprawnienie do tego świadczenia współmałżonka osoby niepełnosprawnej, nawet jeśli współmałżonek ten nie spełniałby przesłanki określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego inna interpretacja powołanych przepisów nie znajduje uzasadnienia prawnego.

Prezentowany pogląd, dotyczący przedstawionej powyżej wykładni art. 17 ust. 1, ust 1a, i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., został wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 sierpnia 2010 r. sygn. akt I OSK 599/20, i cytowanym tam orzecznictwie (publ. CBOSA) a pogląd ten skład orzekający w niniejszej sprawie w całości podziela.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, na co zezwala art. 182 § 2 P.p.s.a. w przypadku, gdy skarżący kasacyjnie wnosi o to, a strona przeciwna nie wyrazi przeciwnej woli.

Uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości na podstawie art. 188 P.p.s.a. i działając na mocy art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę.