Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 650/10
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2011-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 18 § 1 pkt 6a, art. 157 § 1, § 2, § 3, art. 173, art. 183 § 2 pkt 4, art. 186
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz Sędziowie NSA Zofia Borowicz (spr.) Małgorzata Korycińska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 marca 2010 r. sygn. akt III SA/Wr 244/09 uzupełniającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 244/09 w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] 2009 r. nr [...] w przedmiocie płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych 1) uchyla zaskarżony wyrok i wniosek o uzupełnienie wyroku przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we W., 2) zasądza od Dyrektora D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. na rzecz P. P. kwotę 2800 (dwa tysiące osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. po rozpoznaniu wniosku P. P. o uzupełnienie sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09, uzupełnił ten wyrok w ten sposób, że końcową kropkę po punkcie III tego wyroku zastąpił średnikiem, po którym dodał punkt IV w następującym brzmieniu: "IV. dalej idącą skargę oddala".

Relacjonując przebieg sprawy Sąd I instancji podał, że P. P. zaskarżył do WSA we W. decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] marca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] stycznia 2009 r. Sąd wywiódł, że w uzupełnieniu skargi (tj. piśmie z dnia 11 grudnia 2009 r.) pełnomocnik skarżącego rozszerzył żądanie, domagając się dodatkowo stwierdzenia nieważności kolejnej decyzji wydanej przez Dyrektora Oddziału Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] listopada 2009 r., jako wydanej w sprawie rozstrzygniętej już uprzednio zaskarżoną pierwotnie decyzją ostateczną. W podstawie normatywnej dla tego żądania wskazano przepis art. 135 i art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej p.p.s.a., w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.

Sąd wywiódł dalej, że wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uchylił decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] marca 2009 r. oraz poprzedzającą ją pierwszoinstancyjną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...] stycznia 2009 r. (punkt I tamtego wyroku) oraz orzekł w przedmiocie kosztów postępowania, zastrzegając, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu do dnia prawomocności tamtego wyroku (w punkcie II i III). W sentencji wyroku nie zawarto rozstrzygnięcia co do żądania strony skarżącej tyczącego stwierdzenia nieważności decyzji organu drugiej instancji z dnia [...] listopada 2009 r. ([...]). W tym zakresie Sąd stwierdził jedynie lakonicznie w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 grudnia 2009 r., że: "Zagadnienie dopuszczalności objęcia granicami sprawy – w rozumieniu art. 135 p.p.s.a. – także orzeczeń wprowadzonych do obrotu prawnego dopiero po zaskarżeniu przez stronę wcześniej wydanych, ostatecznych rozstrzygnięć (a w konsekwencji – dopuszczalności rozstrzygnięcia przez sąd w ramach zawisłej sprawy również o zgodności bądź niezgodności z prawem tych "nowych orzeczeń"), jest sporne. Skład orzekający w niniejszej sprawie prezentuje pogląd o niedopuszczalności takiej interpretacji art. 135 p.p.s.a. Stanowisko to nie narusza wcale interesów strony, której przysługuje wszak uprawnienie do odrębnego zaskarżenia owych późniejszych rozstrzygnięć do sądu administracyjnego".

Sąd stwierdził, że pełnomocnik skarżącego wniósł o uzupełnienie powyższego wyroku poprzez orzeczenie w przedmiocie żądania stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2009 r. (Nr [...]) i żądanie to podtrzymane zostało w piśmie z dnia 15 lutego 2010 r.

W zaskarżonym wyroku Sąd przywołując treść art. 157 § 1 p.p.s.a. wywiódł, iż w rozpoznawanym przypadku chodzi o uzupełnienie wyroku, skoro w sentencji wyroku z dnia 29 grudnia 2009 r. Sąd nie odniósł się do żądania stwierdzenia nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2009 r. (Nr [...]). Następnie Sąd stwierdził, że mając powyższe na uwadze skład orzekający uwzględnił wniosek strony skarżącej, uzupełniając sentencję swojego pierwotnego rozstrzygnięcia o dodatkowy punkt IV. Sąd jednocześnie stwierdził, że sens zawartego w tym punkcie rozstrzygnięcia sprowadza się w istocie do odmowy wyeliminowania z obrotu prawnego – wyłącznie jednak w ramach niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego – decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2009 r. (Nr [...]). Sąd przywołując treść art. 135 p.p.s.a. wywiódł, że prawodawca przewidział w tym przepisie dwie odrębne przesłanki uzasadniające dopuszczalność jego zastosowania: 1) tożsamość sprawy, 2) celowość zastosowania art. 135 p.p.s.a. Zdaniem Sądu, pierwszy wymóg został w sprawie bezspornie spełniony, gdyż Decyzja Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2009 r. (Nr [...]) dotyczy tego samego wniosku strony skarżącej, który został wcześniej załatwiony decyzjami uchylonymi w punkcie I wyroku WSA we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/99. W ocenie Sądu I instancji, nie można było natomiast przyjąć, że po wyeliminowaniu tych orzeczeń administracyjnych z obrotu prawnego niezbędne jest również – do końcowego załatwienia sprawy – stwierdzenie nieważności decyzji Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...] listopada 2009 r. (Nr [...]). To ostatnie orzeczenie pozostaje bowiem w obrocie prawnym jako jedyne już rozstrzygnięcie ostateczne. W konsekwencji, nie załatwia już "ponownie" sprawy rozstrzygniętej wcześniejszą decyzją ostateczną, gdyż decyzja ta, tj. z dnia [...] marca 2009 r., została uchylona wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji, z dnia [...] stycznia 2009 r.).

W ocenie Sądu o uznaniu za niecelowe stwierdzanie nieważności decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. na podstawie art. 135 p.p.s.a. przesądziły także: 1) to, że decyzja ta jest korzystniejsza dla skarżącego od decyzji uchylonych przez Sąd wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r.; oraz 2) uwzględnienie zasady ekonomii postępowania, gdyż w wypadku wyeliminowania z obrotu także decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. wniosek skarżącego z 2007 r. musiałby być rozpatrywany raz jeszcze od początku, z możliwością weryfikowania rozstrzygnięcia zarówno w trybie administracyjnego nadzoru instancyjnego, jak i w postępowaniu sądowoadministracyjnym, podczas gdy jej utrzymanie w obrocie czyni zasadnym wyłącznie kontrolę sądowoadministracyjną, jeżeli decyzja ta zostanie osobno zaskarżona do WSA.

Reasumując, Sąd odwołując się do poglądów orzecznictwa sądowego wywiódł, iż zgłoszenie przez stronę wniosku o zastosowanie art. 135 p.p.s.a. nie jest dla sądu administracyjnego wiążące i w konsekwencji orzekł jak w sentencji wyroku.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł P. P., zaskarżając go w całości oraz wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we W. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Jednocześnie na podstawie art. 182 § 1 i § 2 p.p.s.a. wnosząc o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.:

1. Art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z póź. zm.), zwaną dalej k.p.a., poprzez niedostrzeżenie, że decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego ARiMR we W. z dnia [...].11.2009 r. wydana została podczas gdy w obrocie prawnym pozostawała inna decyzja ostateczna w tej sprawie z dnia [...].03.2009 r., co wyczerpywało przesłankę opisaną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., stanowiąc jednocześnie rażące naruszenie prawa oraz niedostrzeżenie, że stwierdzenie nieważności tej decyzji jest niezbędne do końcowego załatwienia sprawy. W konsekwencji Sąd I instancji nie zastosował art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a., mimo że zaskarżona decyzja podlegać winna stwierdzeniu nieważności. Stwierdzenie nieważności tej decyzji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, jako że sprawa nie może być końcowo załatwiona decyzją nieważną.

2. Art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a. w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. poprzez niedostrzeżenie, że decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...].07.2008 r. wydana została w braku uprawnienia organu do jej wydania – tj. po upływie materaialnoprawnego terminu do jej wydania opisanego w § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie przedsięwzięć rolnośrodowiskowych i poprawy dobrostanu zwierząt objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 174, poz. 1809), co wyczerpywało przesłankę opisaną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji Sąd I instancji nie zastosował art. 135 p.p.s.a. i art. 145 § 1 ust. 2 p.p.s.a., mimo że zaskarżona decyzja podlegać winna stwierdzeniu nieważności. Stwierdzenie nieważności tej decyzji jest niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy, jako że pozostawienie w obrocie prawnym tej dotkniętej kwalifikowaną wadą decyzji pierwszoinstancyjnej skutkowałoby wadliwością ewentualnych kolejnych wydawanych w sprawie.

3. Art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezbadanie i nieodniesienie się do wniosku kasatora o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR we W. z dnia [...].07.2008 r. i niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku ustaleń faktycznych w tym przedmiocie, co uniemożliwia wgląd w motywy Sądu I instancji i w konsekwencji kontrolę instancyjną.

4. Art. 133 § 1 ab initio p.p.s.a., zgodnie z którym "sąd wydaje wyrok na podstawie akt sprawy" poprzez dokonanie oceny dokumentów oczywiście sprzecznie z ich treścią, a w konsekwencji tych ustaleń niezastosowanie art. 135 p.p.s.a.

W uzasadnieniu poszczególnych zarzutów na wstępie podkreślono, że ponieważ przed rozpoznaniem skargi na decyzję Dyrektora [...]OR ARiMR z dnia [...] marca 2009 r. organ wydał w dniu [...] listopada 2009 r. kolejną decyzję ostateczną w sprawie, dlatego skarżący pismem z dnia 10 grudnia 2009 r. uzupełnił skargę, wnosząc o stwierdzenie nieważności również tej ostatniej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Kierownika BP ARiMR we W. z dnia [...] lipca 2008 r.

W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2010 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., gdyż w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w pierwszej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkuje zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważnością tego postępowania. W wydaniu zaskarżonego wyroku WSA we W. z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09, uzupełniającego wyrok z dnia 29 grudnia 2009 r., brał udział sędzia WSA M. M. Brał on również udział w wydaniu wyroku WSA we W. z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 713/08. Wyrok ten wydany został w postępowaniu ze skargi na wcześniejszą decyzję wydaną w tej samej sprawie administracyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przedmiotem kontroli kasacyjnej jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 9 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09 wydany w skutek rozpoznania wniosku skarżącego o uzupełnienie sentencji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09.

Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podstawą prawną do wydania tego rodzaju rozstrzygnięcia był przepis art. 157 § 1 p.p.s.a. W myśl paragrafu pierwszego powołanego ostatnio przepisu strona może w ciągu czternastu dni od doręczenia wyroku z urzędu - a gdy wyroku nie doręcza się stronie od dnia ogłoszenia - zgłosić wniosek o uzupełnienie wyroku, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi albo nie zamieścił w wyroku dodatkowego orzeczenia, które według przepisów ustawy powinien był zamieścić z urzędu. Z treści art. 157 § 2 p.p.s.a. wynika, że wniosek o uzupełnienie wyroku co do zwrotu kosztów sąd może rozpoznać na posiedzeniu niejawnym. Natomiast stosownie do art. 157 § 3 p.p.s.a. orzeczenie uzupełniające wyrok zapada w formie wyroku, chyba że uzupełnienie dotyczy wyłącznie kosztów. Z powyższych uregulowań wynika, że uzupełnienie wyroku w postępowaniu sądowoadministracyjnym może nastąpić tylko na wniosek strony lub uczestnika postępowania. Sąd nie uzupełnia wyroków z urzędu. Wykładnia językowa oraz systemowa wewnętrzna art. 157 § 1 p.p.s.a. nakazuje odnosić wniosek o uzupełnienie wyroku wyłącznie do jego sentencji, a nie uzasadnienia. Postępowanie prowadzone w trybie art. 157 p.p.s.a. jest postępowaniem rektyfikacyjnym, jego celem nie jest uruchomienie nowego postępowania sądowego lecz jedynie uzupełnienie rozstrzygnięcia wydanego w postępowaniu sądowym uruchomionym skargą lub wnioskiem w sprawie sądowoadministracyjnej. Wniosek o uzupełnienie wyroku może zostać zgłoszony, jeżeli sąd nie orzekł o całości skargi. Z taką sytuacją możemy mieć do czynienia wówczas, gdy sąd pominął w wyroku niektóre akty lub czynności objęte skargą albo orzekł tylko co do części rozstrzygnięcia w zaskarżonym akcie, nie ustosunkowując się do pozostałej części zaskarżonego rozstrzygnięcia (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", LexisNexis, Warszawa 2009, Wyd. 3, s. 648 i nast.). Zatem uzupełnienie sentencji wyroku może dotyczyć sytuacji, gdy sąd nie rozstrzygnął w stosunku do wszystkich aktów objętych zakresem skargi, nawet gdy skarga była na ten akt bezzasadna; natomiast nie można żądać uzupełnienia wyroku, gdy sąd nie uwzględnił wszystkich żądań zawartych w skardze. Na wzajemne relacje pomiędzy uprawnieniami procesowymi strony skarżącej do żądania objęcia zakresem orzekania aktów lub czynności wydanych w granicach sprawy, a kompetencjami sądu administracyjnego w tym zakresie zwrócił uwagę Z. Kmieciak w glosie do wyroku WSA w G. z dnia 27 października 2004 r., II SA/Ka 2352/02 (opubl. OSP 2007, Nr 3, poz. 25).

Wniosek o uzupełnienie wyroku powinien być zgłoszony w terminie określonym w art. 157 § 1 p.p.s.a. w formie pisma procesowego i zawierać dokładnie określone żądanie uzupełnienia wyroku. Formę wyroku ma jedynie orzeczenie sądu uzupełniające wyrok i rozstrzygające o zasadności skargi merytorycznie (uwzględnieniu lub oddaleniu skargi w uzupełnianym zakresie), chyba że uzupełnienie to dotyczy wyłącznie kosztów. Formy takiej natomiast – zgodnie z art. 157 § 3 p.p.s.a. – nie ma orzeczenie oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku (por. postanowienie NSA z dnia 6 lipca 2010 r., sygn. akt II OSK 878/09, zbiór lex 597927; postanowienie NSA z dnia 27 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 1683/08, zbiór lex nr 597344; postanowienie NSA z dnia 3 września 2009 r., sygn. akt I FSK 441/08, zbiór lex nr 593983). Jak podkreślił Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 13 maja 1982 r., formę wyroku przybiera orzeczenie sądu wydane po rozpoznaniu wniosku o uzupełnienie wyroku tylko wówczas, gdy "uzupełnia wyrok", a więc zawiera treść merytoryczną dotyczącą żądania, bez względu zresztą na to, czy jest to treść dla strony korzystna czy niekorzystna. Charakteru takiego nie ma orzeczenie sądu oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku. Takie orzeczenie powinno przybrać postać postanowienie (post. SN z dnia 13 maja 1982 r., sygn. akt I PR 43/82, OSNC 1983, nr 1 z glosą A. Świderskiej, NP. 1985, nr 6, s. 107). Przedmiotem tego postanowienia jest wyłącznie kwestia podstaw lub ich braku do dokonania uzupełnienia wyroku.

Wydanie wyroku uzupełniającego wyrok powinno być poprzedzone oceną całokształtu materiału dowodowego dotychczas zgromadzonego. Gdyby to się okazało konieczne, istnieje możliwość przeprowadzenia dodatkowych dowodów uzupełniających z dokumentów. Rozprawa powinna się dobyć, o ile jest to możliwe, przed składem orzekającym, który wydał pierwotny wyrok, co nie oznacza, że musi się przed takim składem odbyć, nawet jeżeli jest to teoretycznie możliwe, albowiem takiego nakazu ustawa wprost nie zawiera (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wyd. LexisNexis, Wyd. Nr 3, s. 425-426). Wyrok uzupełniający jest wyrokiem samoistnym. Stosuje się do niego przepisy ogólne o wyrokach. Podlega więc zaskarżeniu na zasadach ogólnych, co oznacza, że od wyroku uzupełniającego wyrok przysługuje skarga kasacyjna do Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 173 p.p.s.a.

Powyższe rozważania były niezbędne ze względu na ocenę charakteru prawnego rozstrzygnięcia objętego zaskarżonym wyrokiem, a w konsekwencji rozważenie, czy w zaistniałej w ten sposób w sprawie nietypowej sytuacji procesowej wystąpiła przesłanka przewidziana w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. zobowiązująca Naczelny Sąd Administracyjny do uwzględnienia z urzędu nieważności postępowania z uwagi na treść art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.

Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 4 zdanie drugie p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. Wyłączenie sędziego z mocy samej ustawy zostało uregulowane w art. 18 § 1 p.p.s.a., a po wejściu w życie w dniu 8 stycznia 2010 r. ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 1736), która rozszerzyła określony w art. 18 § 1 p.p.s.a. katalog wyłączeń sędziego z mocy ustawy, dodając w nim pkt 6a, sędzia wyłączony jest z mocy ustawy od orzekania w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 16 czerwca 2011 r. (sygn. akt I GSK 385/10 – baza orzeczeń nsa por.) przepis art. 45 § 1 Konstytucji RP deklaruje prawo każdego do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Ranga tego przepisu świadczy o tym, że bezstronny sąd jest wartością, której ochrona i realizacja są szczególnie ważne w demokratycznym państwie prawa. Zgodnie bowiem z doktryną demokratycznego państwa prawa (art. 2 Konstytucji RP) jedynie sąd może być organem ostatecznie decydującym o wolnościach, prawach, i powinny być przepisy o ustroju sądów oraz przepisy regulujące poszczególne procedury. W ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jedną z takich gwarancji procesowych jest instytucja wyłączenia sędziego, której celem jest zapobieganie takim sytuacjom, w których sędzia ponownie orzeka w tej samej sprawie, a więc o identycznym zakresie podmiotowo-przedmiotowym.

Wyrok stanowi rozstrzygnięcie sprawy i dotyczy jej istoty. W tej formie sąd rozstrzyga więc co do stwierdzenia naruszenia prawa i skutków tego naruszenia.

Z bezspornych okoliczności sprawy wynika, że w dniu [...] maja 2007 r. skarżący złożył wniosek o płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych. Decyzją z dnia [...] lipca 2008 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych na 2007 rok. Wskutek złożonego odwołania, decyzją z dnia [...] października 2009 r. (nr [...]) wydaną w trybie art. 138 § 2 k.p.a. organ II instancji uchylił powyższą decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. W związku ze skargą na tę decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 30 kwietnia 2009 r. (sygn. akt III SA/Wr 713/08) uchylił decyzję z dnia [...] października 2008 r. Wyrok ten uprawomocnił się. W międzyczasie w dniu [...] stycznia 2009 r. organ I instancji ponownie przyznał skarżącemu płatność rolnośrodowiskową na 2007 r. (decyzja nr [...]). Rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez organ II instancji decyzją z dnia [...] marca 2009 r. nr [...].

W skardze do sądu skarżący wniósł o uchylenie powyższej decyzji, a w piśmie stanowiącym uzupełnienie skargi wskazał, że w dniu [...] listopada 2009 r. organ II instancji wydał nową decyzję (nr [...]), po ponownym rozpatrzeniu odwołania od decyzji z dnia [...] lipca 2007 r. (nr [...]), żądając stwierdzenia nieważności obu tych decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. wyrokiem z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09 uchylił decyzję organu II instancji z dnia [...] marca 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] stycznia 2009 r. Od tego wyroku nie została wniesiona skarga kasacyjna.

Natomiast w związku ze złożonym wnioskiem o uzupełnienie wyroku WSA we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Wr 244/09, zaskarżonym wyrokiem Sąd I instancji uzupełnił tenże wyrok poprzez dodanie IV punktu o brzmieniu: "IV. dalej idącą skargę oddala".

Tego rodzaju treść rozstrzygnięcia oznacza, że w zaskarżonym wyroku Sąd I instancji wypowiedział się merytorycznie co do decyzji organu II instancji z dnia [...] listopada 2009 r. (nr [...]). Użycie bowiem w sentencji wyroku uzupełniającego sformułowań o treści: "oddala skargę w pozostałej części", "oddala skargę w pozostałym zakresie" lub "dalej idącą skargę oddala", oznacza rozstrzygnięcie co do istoty sprawy sądowoadministracyjnej, bez względu na motywy faktyczne i prawne tego rodzaju rozstrzygnięcia. Użycie powyższych sformułowań w orzeczeniu wydanym w formie wyroku ma istotne znaczenie, gdyż nie pozwala przyjąć, że stanowi ono postanowienie oddalające wniosek o uzupełnienie wyroku, w którym m.in. rozstrzyga Sąd w kwestii podstaw lub ich braku do uzupełnienia wyroku. Konsekwencje tego rodzaju rozstrzygnięcia są istotne, w przypadku jego uprawomocnienia się, z uwagi na wynikającą z art. 171 p.p.s.a. powagę rzeczy osądzonej, która wyklucza możliwość ponownego rozpoznania tej sprawy w postępowaniu sądowoadministracyjnym (art. 58 § 1 pkt 4 p.p.s.a.). Powagą rzeczy osądzonej jest oczywiście objęta sentencja wyroku.

O zakresie przedmiotu rozstrzygnięcia decyduje treść tego rozstrzygnięcia, którą w razie wątpliwości można wyprowadzić przez ocenę uzasadnienia wyroku. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku wskazuje, że rozstrzygnięcie o brzmieniu: "IV. dalej idącą skargę oddala" odnosi się do decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. To zaś oznacza, że przedmiotem rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku uzupełniającym była sprawa tożsama pod względem podmiotowo-przedmiotowym, która była przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej objętej wyrokiem WSA we W. z dnia [...] kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 713/08. W ostatnio powołanym wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uchylił bowiem decyzję organu II instancji z dnia [...] października 2008 r., po uchyleniu której sprawa wróciła do ponownego rozpoznania przez organ odwoławczy. W konsekwencji czego ten właśnie organ wydał decyzję z dnia [...] listopada 2009 r. Tej z kolei decyzji dotyczy zaskarżony wyrok Sądu I instancji. Zauważyć przy tym należy, że objęty skargą kasacyjną wyrok zapadł w dniu 9 marca 2010 r., a zatem już po wejściu w życie ustawy z dnia 23 października 2009 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi dodającej do art. 18 § 1 p.p.s.a. pkt 6a. W składzie sądu rozpoznającego wniosek o uzupełnienie wyroku i wydającego tenże wyrok był m.in. sędzia WSA M. M. Ten sam sędzia brał udział w wydaniu wyroku w dniu 30 kwietnia 2009 r. w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 713/08. Powyższe oznacza zatem, że w składzie orzekającym w sprawie zakończonej wyrokiem z 30 kwietnia 2009 r., a następnie w sprawie zakończonej wyrokiem z dnia 9 marca 2010 r. brał udział sędzia wyłączony z mocy prawa na podstawie art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a.

Ponieważ zaskarżony obecnie wyrok został wydany na podstawie art. 157 § 1 p.p.s.a. jako wyrok uzupełniający wyrok WSA we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09, zachodziła konieczność rozważenia czy w takiej sytuacji występuje przesłanka nieważności przewidziana w art. 183 § 2 pkt 4 zdanie drugie p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sytuacji gdy wyrok uzupełniający wydany po 8 stycznia 2010 r. dotyczył tożsamej pod względem podmiotowo-przedmiotowym sprawy co poprzednio wydany wyrok z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 713/08, przesłanka nieważności wyżej wskazana musi być uwzględniona.

Z treści art. 157 § 1 i 3 p.p.s.a. nie wynika ustawowy nakaz, aby wyrok uzupełniający wyrok został wydany przez ten sam skład orzekający, który wydał pierwotny wyrok. Jeżeli zatem występują przeszkody prawne do wydania wyroku uzupełniającego wyrok przez ten sam skład orzekający, to wówczas winna nastąpić zmiana składu orzekającego, co przewiduje art. 17 § 2 p.p.s.a.

Taka sytuacja wystąpiła w rozpoznawanej sprawie, gdyż z jej rozpoznania powinien być wyłączony sędzia WSA M. M. z uwagi na treść art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. z przyczyn wyżej wskazanych. Wyłączenie sędziego od rozpoznania sprawy z mocy prawa przewidziane w art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. stanowi bowiem przeszkodę prawną w rozumieniu art. 17 § 2 p.p.s.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w rozpoznawanej sprawie w zakresie objętym rozstrzygnięciem zawartym w wyroku uzupełniającym wyrok zaistniała przesłanka nieważności postępowania, o której stanowi art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Stwierdzona nieważność postępowania w zakresie objętym wnioskiem o uzupełnienie wyroku obliguje Naczelny Sąd Administracyjny do uchylenia wyroku i przekazania wniosku o uzupełnienie wyroku do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, bez możliwości odniesienia się do zarzutów skargi kasacyjnej, gdyż ocena wyroku wydanego w nieważnym postępowaniu staje się bezprzedmiotowa, jeżeli niezależnie od jej wyniku orzeczenie podlega uchyleniu.

Stwierdzona przyczyna nieważności postępowania dotyczącego wniosku o uzupełnienie wyroku nie odnosi się do wyroku WSA we W. z dnia 29 grudnia 2009 r., sygn. akt III SA/Wr 244/09, zatem brak było podstaw do jego uchylenia z tej przyczyny na mocy art. 186 p.p.s.a. Przede wszystkim wyrok uzupełniający wyrok ma samoistny byt, a więc niezależny od wyroku uzupełnionego. Ponadto w dacie jego wydania nie obowiązywał art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., a przed jego wejściem w życie brak było wyraźnej podstawy prawnej do wyłączenia sędziego od ponownego rozpoznania w tej samej sprawie. Nadto wyrok ten dotyczył decyzji, które co prawda odnosiły się do wniosku z 14 maja 2007 r., ale nie obejmował bezpośrednio decyzji z dnia [...] lipca 2007 r.

Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

O kosztach postępowania NSA orzekł po myśli art. 203 pkt 1 p.p.s.a.