Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 503/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1, 1a, 1b
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
article: art. 7, art. 77, art. 80, art. 107
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alina Dominiak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść, Sędzia WSA Jolanta Sudoł, Protokolant Starszy asystent sędziego Robert Daduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 26 kwietnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 29 grudnia 2020 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 grudnia 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) – dalej jako "ustawa", Burmistrz Miasta i Gminy odmówił M. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką sprawowaną nad niepełnosprawną w stopniu znacznym babcią L. Ł..

Jako główną przyczynę odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego organ pierwszej instancji wskazał treść art. 17 ust. 1 pkt 4 w związku z ust. 1a pkt 2 ustawy wyjaśniając, że są inne osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, nielegitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. L. Ł. ma dwie córki, na których w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny. Córka A. M. pomaga wnioskodawczyni w opiece nad swą matką, nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności lecz jest osobą chorą, niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Córka J. J. mieszka za granicą i nie chce opiekować się matką. W ocenie organu pierwszej instancji obiektywnie rzecz ujmując osoby bliżej spokrewnione (córki) mogą się zająć opieką nad matką.

Organ pierwszej instancji ustalił, że L. Ł. mieszka sama, jest osobą po przebytym udarze mózgu, choruje na nadciśnienie, dnę moczanową, choroby serca, demencję starczą, jest osobą leżącą, z powodu niedowładu prawej ręki nie może poruszać się przy pomocy balkonika rehabilitacyjnego, jest osobą pampersowaną. Powyższy stan zdrowia uniemożliwia jedzenie posiłków, ubieranie się, mycie. M. M. opiekuje się babcią z pomocą swej matki A. M.. Opiekę sprawuje codziennie przez kilka godzin. W ocenie organu pierwszej instancji nie jest to opieka całodobowa i nie wyklucza pracy zarobkowej.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. M. stwierdziła, że opiekuje się babcią od lipca 2020 r., w związku z czym zrezygnowała z dotychczasowego zatrudnienia. Jej babcia wymaga całodobowej opieki przez siedem dni w tygodniu. Nie jest w stanie wykonywać czynności fizjologicznych, przygotować posiłków, jak również zrobić zakupów, czy napalić w piecu w okresie zimowym. Porusza się na wózku, ale nie jest w stanie sama na niego usiąść, ani z niego zejść. Wymaga codziennych ćwiczeń rehabilitacyjnych, które przeprowadza z nią skarżąca. Jedna z córek podopiecznej – A. M. ze względu na problemy zdrowotne nie może podjąć się opieki, druga zaś przebywa za granicą i nie wykazuje chęci opieki. A. M. nie pomaga w wykonywaniu czynności pielęgnacyjnych, lecz jedynie spędza czas z podopieczną pod chwilową nieobecność skarżącej. Skarżąca zakwestionowała przy tym twierdzenia organu pierwszej instancji, jakoby w trakcie wywiadu środowiskowego podała, że zajmuje się babcią kilka godzin dziennie. Zarzuciła nadto, że organ pierwszej instancji wskazał na treść art. 17 ust. 1b ustawy oraz stwierdził, że z zebranych dowodów nie wynika, ażeby niepełnosprawność L. Ł. powstała przed ukończeniem przez nią 25. roku życia, a mimo treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, ww. przepis nadal wiąże organy administracji publicznej.

Decyzją z dnia 26 kwietnia 2021r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Organ odwoławczy stwierdził, że z uwagi na stan zdrowia L. Ł. wymaga stałej lub długotrwałej opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Posiadane orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wydane na stałe stanowi potwierdzenie wymogu sprawowania opieki stałej lub długotrwałej. Zdaniem Kolegium skarżąca sprawuje opiekę nad swoją babcią, a ustalony zakres tej opieki – odmiennie niż ocenił to organ pierwszej instancji – uzasadnia uznanie opieki za stałą lub długotrwałą. L. Ł. mieszka samotnie, zaś skarżąca, ze swoją matką A. M., mieszka przy tej samej ulicy Ż. w P. Niepełnosprawność L. Ł. jest tego rodzaju, że niezbędne może być udzielanie pomocy w każdym czasie przez cały dzień. Kolegium dodało, że skarżąca rozwiązała umowę o pracę z dniem 1 lipca 2020 r., a już w dniu 10 lipca 2020 r. złożyła wniosek o świadczenie związane ze sprawowaną opieką. W konsekwencji oznacza to istnienie w sprawie związku przyczynowo-skutkowego wskazanego w art. 17 ust. 1 ustawy. Nadto organ pierwszej instancji odrębną decyzją z dnia 11 grudnia 2020 r. przyznał skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego na L. Ł. uznając tym samym, że skarżąca sprawuje stałą lub długotrwałą opiekę nad babcią.

Jednakże, jak wyjaśnił organ odwoławczy, są osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, tj. córki, przy czym w aktach sprawy brak jest orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności pierwszej z córek – J. (podane nazwisko nie jest czytelne), zaś druga z córek – A. M. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, wydane na czas określony do dnia 31 lipca 2021 r. W świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy sam fakt posiadania przez A. M. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie może stanowić podstawy dla uznania, że przesłanka negatywna określona w tym przepisie nie występuje, co pozwalałoby przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie. Ocena, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki z uwagi na stan zdrowia, powinna być rozstrzygana orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

Jak ustalił organ odwoławczy w posiadanym przez A. M. orzeczeniu o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności o symbolu 08-T i 05-R znajduje się zapis, że nie wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z karty leczenia szpitalnego z dnia 11 listopada 2020 r. wynika, że choruje ona na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie emisji, polip odbytnicy, guzki krwawicowe II stopnia, jelito spastyczne, zapalenie błony części przedodźwiernikowej żołądka, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2 leczoną dietą, chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa oraz dyskopatię, co potwierdza istnienie podstaw do przyznania umiarkowanego stopnia niepełnosprawności o opisanych wyżej symbolach. Zdaniem Kolegium A. M., będąc osobą samodzielną, może sprawować opiekę nad matką. Jednocześnie skarżąca sama przyznała, że jej matka faktycznie opiekuje się L. Ł. podczas nieobecności skarżącej, co w wątpliwość poddaje jej niezdolność do sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Przedłożone zaś przez skarżącą zaświadczenia lekarskie, w których wskazano, że stan zdrowia A. M. nie pozwala na sprawowanie opieki nad L. Ł., nie mogą być uznane za tożsame z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wskazanym w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy.

W konsekwencji organ odwoławczy uznał za uzasadnioną odmowę przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na zaistnienie przesłanki negatywnej wskazanej w ww. przepisie, albowiem niepełnosprawna w stopniu znacznym L. Ł. ma dwie córki nie posiadające orzeczeń o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Odnosząc się do stanowiska organu pierwszej instancji w kwestii znaczenia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 dla stosowania art. 17 ust. 1b ustawy organ odwoławczy wyjaśnił, że konieczne jest stosowanie tego przepisu z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku na powyższą decyzję M. M. wniosła o jej uchylenie, zarzucając zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy bez uwzględnienia treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. W kolejnym piśmie procesowym przytoczyła okoliczności związane ze sprawowaniem opieki nad babcią.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. j.: Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2022 r., poz. 329) - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.", sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3).

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryterium Sąd uznał, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W myśl art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Stosownie do art. 17 ust. 1b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca w dniu 30 listopada 2020 r. złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną babcią L. Ł. L. Ł., urodzona (...) 1931 r., legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 26 maja 2004 r. o uznaniu trwale za całkowicie niezdolną do pracy i do samodzielnej egzystencji.

Nie było w sprawie kwestionowane przez organ odwoławczy, że babcia skarżącej nie może funkcjonować bez pomocy opiekuna i wymaga stałej, całodobowej opieki, która jest sprawowana przez skarżącą. Jest ona niewątpliwie opiekunem dorosłej osoby niepełnosprawnej.

W kwestii różnicowania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobami niepełnosprawnymi ze względu na moment powstania niepełnosprawności Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji Kolegium, zgodne z jednolitym obecnie orzecznictwem sądów administracyjnych, według którego wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. (K 38/13) przesądza o tym, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została przez Trybunał Konstytucyjny ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.

Zatem Kolegium słusznie uznało (w przeciwieństwie do stanowiska organu pierwszej instancji), że data powstania niepełnosprawności babci skarżącej nie uzasadnia odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia. Stąd też twierdzenia zawarte w skardze i jej uzasadnieniu dotyczące zastosowania art. 17 ust. 1b bez uwzględnienia skutków ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego mogłyby mieć istotne znaczenie jedynie wówczas, gdyby Samorządowe Kolegium Odwoławcze podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji w opisanym zakresie.

Istotnym zagadnieniem spornym w rozpoznawanej sprawie jest natomiast kwestia, czy w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych możliwe jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce (skarżącej) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią w sytuacji, gdy w kręgu osób zobowiązanych do opieki ze względu na obowiązek alimentacyjny są osoby bliższe – pełnoletnie dzieci niepełnosprawnej.

Organy obu instancji zasadnie przytoczyły treść art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne w przypadku, gdy nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są one małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W świetle tego unormowania istotnie umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości sprawowania opieki. Co do zasady ustawodawca uznał za konieczne aby ocena, czy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie sprawować opieki z uwagi na stan zdrowia, rozstrzygana była orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano jednak, że wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba m.in. stan zdrowia, nie jest w stanie opieki tej sprawować (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 4 marca 2020 r. sygn. II SA/Rz 1482/19, a także wydane na tle unormowania art. 17 ust. 1a pkt 1 ustawy wyroki NSA z dnia 7 maja 2020 r. sygn. I OSK 2831/19, z dnia 14 grudnia 2018 r. sygn. I OSK 1939/18, wyroki WSA w Poznaniu z dnia 29 stycznia 2020 r. sygn. IV SA/Po 989/19, z dnia 5 lipca 2018 r. sygn. IV SA/Po 354/18, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. II SA/Rz 1269/19).

Jak wynika z akt sprawy L. Ł. ma dwie córki. W odniesieniu do pierwszej z nich – J. – prawdopodobnie J. (nazwisko wskazane przez skarżącą w oświadczeniu z dnia 22 grudnia 2020 r., k. 27 akt administracyjnych organu pierwszej instancji nie jest czytelne) organy ustaliły jedynie w oparciu o oświadczenie skarżącej, że zamieszkuje ona za granicą i nie wykazuje chęci sprawowania opieki nad matką.

Druga z córek L. Ł., A. M., ur. (...) 1957 r., legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W aktach administracyjnych znajduje się oświadczenie skarżącej, że ze względu na stan zdrowia jej matka A. M. nie jest w stanie zajmować się L. Ł.. Do akt sprawy skarżąca złożyła dwa zaświadczenia lekarskie z dnia 1 i 7 grudnia 2020 r., w których wskazano, że A. M. w związku z przewlekłą i postępującą chorobą nie może sprawować opieki nad matką, która jest po udarze mózgu i wymaga stałej opieki. W aktach administracyjnych znajduje się ponadto karta informacyjna leczenia szpitalnego z dnia 11 listopada 2020 r., z której wynika, że A. M. choruje na wrzodziejące zapalenie jelita grubego w okresie emisji, polip odbytnicy, guzki krwawicowe II stopnia, jelito spastyczne, zapalenie błony części przedodźwiernikowej żołądka, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę typu 2 leczoną dietą, chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa oraz dyskopatię.

Zdaniem Sądu organy obu instancji nie zgromadziły w sposób właściwy materiału dowodowego, by w sposób kategoryczny wykluczyć, że obowiązek alimentacyjny nie przeszedł na skarżącą.

Organ I instancji, mimo deklarowanego w uzasadnieniu wydanej decyzji dokonania pogłębionej oceny, czy córki L. Ł. są w stanie sprawować nad nią opiekę, ustaleń w tym zakresie w istocie nie dokonywał i nie rozważał tej okoliczności. Z kolei organ odwoławczy przeczy sam sobie wskazując, że "wniesione odwołanie w całości (...) uznaje za uzasadnione, zaś zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa". Wbrew swemu stanowisku, że odwołanie jest uzasadnione, organ ten, inaczej niż skarżąca wskazała w odwołaniu stwierdził, że sama skarżąca podała, że jej matka sprawuje opiekę nad babcią skarżącej podczas nieobecności córki.

Organ odwoławczy, powołując się na normę art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy przeprowadził ocenę schorzeń A. M. w kontekście treści orzeczenia o jej niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym i uznając , że jest ona osobą samodzielną ( zapis w orzeczeniu, że nie wymaga ona stałej albo długotrwałej opieki lub pomocy) , doszedł do wniosku, że może sprawować opiekę nad L. Ł.. Organ ten nie dokonał jednak analizy, czy stan zdrowia L. Ł. pozwala A. M. na rzeczywiste wykonywanie takiej opieki, w kontekście dokumentacji medycznej czy zaświadczeń lekarskich opisujących stan zdrowia A. M., przedłożonych przez skarżącą. Z dokumentacji lekarskiej A. M. wynika m.in , że ma ona chorobę zwyrodnieniową stawów kręgosłupa oraz dyskopatię, a z ustaleń dotyczących jej matki wynika, że nie jest ona w stanie sama usiąść na wózku inwalidzkim i sama z niego zejść.

Organ w istocie poprzestał na wskazaniu , że zaświadczenie lekarskie nie może zastępować orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Tymczasem już wyżej podano, że z uzasadnionych względów osoba, nie mająca orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, czasami nie może faktycznie sprawować opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.

Z akt administracyjnych wynikało, że L. Ł. jest w stanie po przebytym zawale mózgu, udarze mózgu, cierpi na liczne schorzenia, takie jak choroba nadciśnieniowa, przewlekła niewydolność serca, miażdżyca tętnic, choroba zwyrodnieniowa stawów, niedowład połowiczy prawostronny po udarze mózgu. Organ odwoławczy nie kwestionował, że babcia skarżącej wymaga całodobowej opieki przez cały czas . Porusza się na wózku, ale nie jest w stanie sama na niego usiąść, ani z niego zejść. Nie jest w stanie wykonywać czynności fizjologicznych ( korzysta z pampersów). Wymaga codziennych ćwiczeń rehabilitacyjnych, które przeprowadza z nią skarżąca, mająca w tym zakresie doświadczenie zawodowe. Nie jest też w stanie samodzielnie przygotować posiłków, zrobić zakupów, napalić w piecu w okresie zimowym.

Także w odniesieniu do drugiej z córek L. Ł. organ odwoławczy ograniczył się do stwierdzenia braku orzeczenia o jej niepełnosprawności w stopniu znacznym. Choć sama skarżąca stwierdziła, że przebywa ona za granicą i nie chce opiekować się matką zauważyć należy, że odmowa przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego musi opierać się na prawidłowo dokonanych i ocenionych ustaleniach stanu faktycznego. Tymczasem organ odwoławczy sam zauważył, że znane jest jedynie imię drugiej z córek ( J.) , bowiem nazwisko nie zostało podane w sposób czytelny( prawdopodobnie J.). Nie wiadomo też, na czym skarżąca opiera swe przekonanie, że przebywa ona za granicą i nie chce opiekować się matką. Organy zatem w prawidłowy sposób nie dokonały ustaleń co do możliwości sprawowania opieki nad L. Ł. przez córkę J.

W konsekwencji powyższych uwag Sąd uznał, że stwierdzenie przez organy obu instancji niespełnienia przez skarżącą przesłanki określonej w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy jest co najmniej przedwczesne. Oczywiste jest, że skarżąca ze swoją babcią wymagającą opieki spokrewniona jest w drugim stopniu, a zatem świadczenie pielęgnacyjne – co do zasady - może jej przysługiwać w przypadku braku innych osób spokrewnionych z jej babcią w pierwszym stopniu, chyba że taka, spokrewniona w bliższym stopniu osoba nie jest w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. W niniejszej sprawie organ odwoławczy stwierdził że: "sam fakt posiadania przez A. M. orzeczenia o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności nie może stanowić podstawy dla uznania, że przesłanka negatywna określona w tym przepisie nie występuje, co pozwalałoby przyznać skarżącej wnioskowane świadczenie".

Wobec powyższego należy stwierdzić, że organ odwoławczy w sposób niespójny i dowolny, bowiem nie wynika to z prawidłowo zgromadzonego i ocenionego materiału dowodowego stwierdził, że córki L. Ł. są w stanie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Abstrahując od tego, że w istocie nie zostało przez organy w tym zakresie wyjaśnione, czy nie zachodzi okoliczność umożliwiająca przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dalszym krewnym, o której mowa w art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy (tj. czy córka J. J. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zaś córka A. M. zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ze względu na swój stan zdrowia nie jest w stanie sprawować opieki), to dodatkowo należy podkreślić, że – jak wskazuje się w przytoczonym wyżej orzecznictwie sądowoadministracyjnym – ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy nie można stosować w sposób rygorystyczny w takiej sytuacji, kiedy preferowany przez prawodawcę opiekun ze względów obiektywnych, a więc niezależnych od niego - do których zaliczyć trzeba wiek, stan zdrowia czy znaczne trudności materialne - nie jest w stanie opieki sprawować, czy to osobiście, czy też poprzez dostarczenie środków pieniężnych w celu zapewnienia opieki.

Zdaniem Sądu organy obu instancji naruszyły przepisy postępowania. Zgodnie z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, organ administracji publicznej stoi na straży praworządności i podejmuje kroki niezbędne do dokładnego ustalenia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.) i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenia, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Z kolei stosownie do art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.

Stanowisko Sądu nie oznacza, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie lub że nie powinien on być uwzględniony. Okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia nie zostały prawidłowo ustalone i ocenione w toku przedmiotowego postępowania administracyjnego. Wskazane powyżej kwestie winny zostać wyjaśnione w toku ponownego rozpatrzenia sprawy. Ustalenia też będzie wymagało, czy obecnie matka skarżącej uzyskała kolejne orzeczenie o niepełnosprawności , a jeżeli tak – to jakie ( dotychczasowe wydane było do dnia 31 lipca 2021 r.).

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku stwierdził, że decyzje obu organów orzekających zostały wydane z naruszeniem wskazanych wyżej przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Organ pierwszej instancji naruszył ponadto przepis prawa materialnego – art. 17 ust. 1b ustawy. W konsekwencji Sąd - działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, o czym orzeczono w sentencji wyroku.

Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a. Podkreślić z całą stanowczością zwłaszcza należy, że organ pierwszej instancji winien mieć na uwadze przedstawione wyżej stanowisko Sądu dotyczące pominięcia tej części normy art. 17 ust. 1b ustawy, którą Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 21 października 2014 r. (sygn. akt K 38/13) uznał za niezgodną z Konstytucją RP.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).