Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 209/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2019-07-31 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 64 par 1 i par 6
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia: WSA Bogusław Wolas (spr.) Sędziowie: WSA Grażyna Firek WSA Inga Gołowska po rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 31 lipca 2019 r. sprawy ze skargi Prezesa Zarządu P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji, II. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej koszty postępowania w kwocie [...]zł (pięćset osiemdziesiąt złotych)


UZASADNIENIE

Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w T., jako organ egzekucyjny prowadził do majątku zobowiązanej K. O., postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez wierzyciela Prezesa Zarządu P. na kwotę [...]zł . Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych dłużniczki, a następnie umorzył postępowanie egzekucyjne i poinformował

wierzyciela o wysokości kosztów postępowania egzekucyjnego.

Pismem z dnia 10.10.2018r wierzyciel złożył wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych.

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 29.10.2018 r określił wysokość kosztów egzekucyjnych obciążających wierzyciela na kwotę [...]zł [...] gr. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał nazwę czynności egzekucyjnej powodującej naliczenie kosztów egzekucyjnych oraz kwotę kosztów egzekucyjnych za

wykonane czynności.

Na powyższe postanowienie wierzyciel, złożył zażalenie.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 19 grudnia 2018r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

W uzasadnieniu organ podał, iż stosownie do art. 64c § 1 upea, zarówno opłaty za czynności egzekucyjne, jak i opłata manipulacyjna wraz z poniesionymi przez organ egzekucyjny wydatkami wchodzą w skład kosztów egzekucyjnych. Koszty te powstają w związku z podjęciem przez organy egzekucyjne czynności egzekucyjnych, a ich egzekucja następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W postępowaniu egzekucyjnym w administracji koszty egzekucyjne, co do zasady ponosi zobowiązany. Jednakże zgodnie z art. 64c § 4 upea wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego. Jak wskazuje się w doktrynie, trafność takiego rozwiązania nie budzi wątpliwości.

Powstanie kosztów egzekucyjnych, jak i całe postępowanie egzekucyjne, jest następstwem uchylania się zobowiązanych od wykonywania nałożonych na nich obowiązków. Tym samym to ich negatywna postawa powoduje konieczność podjęcia działań przez organ egzekucyjny. Zgodnie z istniejącym stanem prawnym obowiązek

uiszczenia kosztów egzekucji nie zależy od efektów całego postępowania egzekucyjnego. Podobny pogląd reprezentowany jest w orzecznictwie sądowo - administracyjnym. Skoro zostały podjęte czynności egzekucyjne, to nawet jeśli nie doprowadziły do wyegzekwowania obowiązku objętego tytułem wykonawczym, zobowiązany powinien ponieść powstałe koszty egzekucyjne.

Odnosząc się bezpośrednio do argumentów spółki, zawartych w zażaleniu,

dotyczących wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r., sygn. akt SK 31/14, organ odwoławczy zauważył, że ustawodawca nie uregulował expressis verbis

skutków temporalnych jakie wiążą się z wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny, w którego sentencji stwierdzono o niezgodności przepisu prawa z Konstytucją RP. Sposób wykonania każdego z wyroków Trybunału Konstytucyjnego zależy od skutków, jakie wyrok ten wywołuje. Dla określenia przedmiotowych skutków w analizowanym przypadku kluczowe znaczenie ma konstatacja, że orzeczenie to dotyczy tzw. "pominięcia prawodawczego". Problem skutków wyroków stwierdzających "pominięcie prawodawcze" należy do złożonych i spornych w doktrynie prawa konstytucyjnego oraz niejednolicie rozstrzyganych przez Trybunał Konstytucyjny. Szeroko prezentowany jest pogląd, że wyroki takie wywołują wyłącznie skutek zobowiązujący (ustalający), tzn. jedynie nakładają na ustawodawcę obowiązek uchwalenia nowelizacji usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, nie derogując przy

tym uznanych za niekonstytucyjne przepisów. Wydanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.06.2016r., sygn. akt SK 31/14 nie powoduje utraty mocy obowiązującej przepisów art. 64 § 1 pkt 4 art. 64 § 6 i art. 64 § 8 upea, z tym, że przepisy te utraciły walor domniemania konstytucyjności w zakresie, w jakim dotyczą

kwestii objętych stwierdzonym przez Trybunał pominięciem prawodawczym.

Zatem biorąc pod uwagę wszystkie przytoczone powyżej argumenty, organ odwoławczy stwierdził, że aktualnie przepisy podważone przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28.06.2016r. są prawem obowiązującym. Tym samym

nie doszło do naruszenia przez organ egzekucyjny art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 upea, gdyż

opłatę za zajęcie rachunku bankowego zobowiązanej spółki i opłatę manipulacyjną

organ naliczył według stawek podanych w w/w przepisach.

Na postanowienie to spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu

Administracyjnego w Krakowie zarzucając naruszenie art. 64 § 1 pkt 4 oraz art. 64 §

4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j.

Dz.U. z 2018r. poz. 1314 ze zm., zwana dalej "upea") poprzez ustalenie opłaty za zajęcie wierzytelności w niniejszej sprawie w rażąco wygorowanej wysokości, pomimo, że nie doszło w istocie do zajęcia wierzytelności pieniężnych lub innych praw majątkowych, albowiem na rachunkach bankowych nie było żadnych środkow. W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organow obu instancji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztow postępowania według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniosł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe

stanowisko w sprawie.

Wojewodzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje;

Sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej,przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisow prawa materialnego i przepisow postępowania, nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania administracyjnego, w ktorej został wydany zaskarżony akt lub podjęta została czynność i odbywa się z uwzględnieniem wowczas obowiązujących przepisow prawa.

Skarga jest zasadna.

Na podstawie art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera za dokonane czynności

egzekucyjne opłaty, w wysokościach wskazanych w odniesieniu do poszczególnych czynności wymienionych w punktach 1)-14). W myśl art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. – w przypadku zajęcia wierzytelności na rachunku bankowym jest to [...] kwoty egzekwowanej należności, nie mniej jednak niż [...] zł [...] gr. Zgodnie z § 6 art. 64 u.p.e.a. organ egzekucyjny pobiera także opłatę manipulacyjną z tytułu zwrotu wydatków za wszystkie czynności manipulacyjne związane ze stosowaniem środków

egzekucyjnych, wynoszącą [...] kwoty egzekwowanych należności, nie mniej jednak

niż [...] zł [...] gr. Obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności powstaje, zgodnie

z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a, z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu. Natomiast obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej powstaje z chwilą doręczenia

zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego (§ 10 art. 64 u.p.e.a).

Koszty egzekucyjne, co do zasady, obciążają zobowiązanego, co wynika z art. 64c §

1 u.p.e.a. Jednak na podstawie art. 64c § 4 u.p.e.a. wierzyciel pokrywa koszty egzekucyjne, jeżeli nie mogą być one ściągnięte od zobowiązanego.

W cenie Sądu, treść ww. przepisow nie pozwala przyjąć, że pobranie opłaty za zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym związane jest ze skutecznością dokonanego zajęcia. Z art. 64 § 9 pkt 3 u.p.e.a wyraźnie wynika, że obowiązek uiszczenia opłat, o

ktorych mowa w § 1 i 6 powstaje z chwilą zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu, a więc wtedy, gdy nie wiadomo jeszcze, jaki będzie efekt zajęcia.

Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny skierował do zobowiązanej zawiadomienia

o zajęciach rachunkow bankowych w kilku bankach, co nie było podważane przez wierzyciela. Zatem w niniejszej sprawie obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego powstał z dniem zawiadomienia zobowiązanej

o zajęciu.

Organ egzekucyjny naruszył natomiast art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. i art. 64 § 6 u.p.e.a.

poprzez ich zastosowanie z pominięciem wytycznych wynikających z norm prawnych

wyrażonych przepisami art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP, zgodnie z wyrokiem

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., wydanego w sprawie o sygn. akt SK 31/14. W wyroku tym Trybunał uznał, że art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty za dokonane czynności egzekucyjne, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej zasadą zakazu nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji (...) a także, że art. 64 § 6 u.p.e.a w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty manipulacyjnej, jest niezgodny z wynikającą z art. 2 Konstytucji zasadą zakazu

nadmiernej ingerencji w związku z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji.

Postanowienia organow I i II instancji zostały zatem wydane w czasie, gdy przepisy te

nie korzystały już z domniemania konstytucyjności, co zostało stwierdzone w wyroku

Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14. W ocenie sądu stanowisko organu, iż przepisy te należy nadal stosować, gdyż ustawodawca do tej pory nie wprowadził nowego uregulowania jest błędne. W/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, co wyraźnie wynika z jego sentencji, gdzie użyto sformułowania, że badany przepis jest niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej wysokości opłaty. Zgodzić się należy z organem co do tego, że wyrok ten nie skutkuje uchyleniem zaskarżonego przepisu, albowiem przepis ten nadal obowiązuje w systemie prawa, nie traci mocy. Jednakże organ nie dostrzegł, że przepis taki od chwili ogłoszenia orzeczenia musi być traktowany, jako niezgodny z Konstytucją w granicach takich, jakie zostały określone w wyroku Trybunału. Istotny w niniejszej sprawie jest zakres stwierdzonej niekonstytucyjności przepisu; w pozostałym zakresie - niezakwestionowanym przez Trybunał należy go nadal stosować. Jednocześnie w celu uniknięcia naruszenia zasad

konstytucyjnych, przepis ten musi być stosowany i interpretowany zgodnie ze wskazowkami zawartymi w wyroku Trybunału. Analogiczne stanowisko zostało przyjęte przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 marca 2018 r., II FSK 2206/17. Nadto zdaniem sądu organy powinny uwzględniać skutki tego orzeczenia z uwagi na treść art. 190 ust. 1 Konstytucji, zgodnie z ktorym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Wchodzą w życie z dniem ogłoszenia, chyba że Trybunał określi inaczej (art. 190 ust.3). Tym samym stwierdzenie niekonstytucyjności zastosowanego przez organy w niniejszej sprawie przepisu skutkuje niemożliwością zastosowania takiego przepisu zarówno przez sąd jak i przez organ w zakresie, w jakim nie określa maksymalnej opłaty za dokonane czynności egzekucyjne. Zatem bierna postawa ustawodawcy nie może usprawiedliwiać stosowania prawa z naruszeniem Konstytucji. Z uwagi na powyższe, do momentu gdy ustawodawca nie określi maksymalnej wysokości opłaty egzekucyjnej oraz opłaty manipulacyjnej, organy stosujące prawo muszą tak określać wysokość kosztow egzekucyjnych, aby nie można było zarzucić im naruszenia standardow określonych w wyroku TK z 28 czerwca 2016 r., SK 31/14. Zatem organ ustalając wysokość opłaty egzekucyjnej oraz manipulacyjnej ma obowiązek rozważenia kwestii, czy ustalone koszty egzekucyjne na podstawie stawek procentowych wskazanych w przepisach u.p.e.a. przystają do wzorcow konstytucyjnych wynikających z art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji, a jeśli nie, to w jakim

zakresie należy dokonać ich miarkowania z uwzględnieniem zasady bezpośredniego

stosowania przepisow Konstytucji. W kontrolowanej sprawie organy pominęły kwestę

niekonstytucyjności wskazanego przepisu, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w

zakresie przyjętej wysokości kosztow egzekucyjnych. Organy zastosowały art. 64 § 1

pkt 4 oraz art. 64 § 6 u.p.e.a. i wskazaną tam wysokość kosztow, nie odnosząc się do adekwatności wysokości ustalonych kosztow egzekucyjnych względem poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu przy egzekwowaniu należności publicznoprawnych w toku postępowania, jak rownież nie odniosły się do zagadnienia, że wysokość i zasady pobierania przedmiotowych opłat powinny być "ukształtowane w taki sposob, aby zapewnić przynajmniej częściowe finansowanie aparatu egzekucyjnego, przy czym istotne jest zachowanie racjonalnej zależności między wysokością opłat w egzekucji a

faktycznymi czynnościami organow egzekucyjnych, uwzględniającymi m. in. Nakład pracy, stopień ich skomplikowania, czasochłonność, za podjęcie ktorych opłaty te zostały naliczone, tak aby opłaty te nie stanowiły sankcji finansowej. Zastosowanie przez organ gornej granicy opłaty, o ktorej mowa w art. 64 § 1 pkt4 u.p.e.a. oraz opłaty manipulacyjnej powoduje, że w pewnych warunkach (w wypadku należności o znacznej wartości) tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie (należność w kwocie kilkuset tys. zł) następuje całkowite wręcz zerwanie związku między świadczeniem organu egzekucyjnego, a wysokością ponoszonych za dokonanie tych czynności opłat. Opłaty te, nie są wtedy formą zryczałtowanego wynagrodzenia organu prowadzącego egzekucję za podejmowane czynności, ale z perspektywy podmiotu obciążonego kosztami stają się jedynie bezwzględną sankcją pieniężną (por. wyrok Wojewodzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 6 sierpnia 2019r. LEX nr 2711695). Ustalając wysokość opłaty należy wykazać jakie konkretne czynności organu egzekucyjnego w toczącym się postępowaniu egzekucyjnym miały wpływ na powstanie kosztow egzekucyjnych w ustalonej wysokości. Miarkowanie powinno w zasadzie pojawić się wowczas, kiedy można stwierdzić, że procentowo ustalone opłaty przekraczają maksymalny rozsądny pułap poszczegolnych opłat. Organy winny wykazać, że ustalone koszty egzekucyjne, ktorymi obciążono zobowiązanego, są adekwatne do poniesionego nakładu pracy, efektywności działań, poziomu skomplikowania i długotrwałości postępowania egzekucyjnego. Tymczasem w powyższym zakresie nie dokonano żadnego miarkowania, ograniczono się jedynie do treści wskazanych przepisow i efektywności działań organu, skoro dokonano skutecznego zajęcia, nie uzasadniając w pozostałym zakresie kwestionowanym przez stronę skarżąca wyżej wskazanych elementow, ktore niewątpliwie mogły mieć wpływ na miarkowanie. Organ nie odniosł się przy tym do okoliczności, że czynności

faktyczne podejmowane przez organ egzekucyjny sprowadziły się w istocie dowysłania kilku pism, co nie wymagało szczegolnych nakładow pracy, ani nie było skomplikowane. Nie zbadał sprawy w sposob indywidualny, lecz ustalił kwotowo gorną granicę spornych opłat stwierdzając, że skoro ustawodawca uznał, że określona procentowo opłata obowiązuje, to wypełnieniem wymogu do jej zastosowania jest jej matematyczno-techniczne wyliczeni i przyjęcie maksymalnej stawki. Powyższe nie uwzględnia w żaden sposob realiow konkretnej sprawy tj. w/w warunkow odnoszących się do poziomu skomplikowania czynności podejmowanych przez organ egzekucyjny oraz nakładu pracy organu. Zatem' bez odwołania do konkretnych czynności wykonanych w sprawie wyliczenie w stosunku do najwyższej kwoty jest najniekorzystniejsze dla zobowiązanego, pomimo najmniejszych z możliwych, co do pracochłonności czynności, jakie zaistniały w kontrolowanej sprawie rachunku bankowego. Gdyby taka mechaniczna zależność miała wprost zachodzić to

w wyroku TK z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 zawarte zostałyby takie skazania.

Innymi słowy, skarżone organy zupełnie pominęły te argumenty, ktore - jak wynika z

uzasadnienia wyroku Trybunału - zadecydowały o niekonstytucyjności zastosowanych przez organ przepisow. W uzasadnieniach rozstrzygnięć organow obu instancji nie ma rozważań, czy tak ustalone przez organy koszty egzekucyjne za podjęcie kilku zajęcie nieskomplikowanych czynności, pozostają w "racjonalnej zależności", o ktorej mowa w w/w wyroku, a organ nie rozważył wszystkich okoliczności tej konkretnej sprawy.

Zatem okoliczności tej sprawy powinny skłonić organy do poddania kosztow ocenie przez pryzmat standardow wynikających z orzeczenia TK z dnia 28 czerwca 2016 r. Brak rozważań w tej materii powoduje, że organy nie oceniły w sposob kompleksowy

adekwatności kosztow egzekucyjnych, ktorymi została obciążona strona skarżąca. Nie dostrzegły, że mechaniczne odnoszenie ustalonych limitow opłat, może prowadzić do praktycznego braku stosowania standardow wynikających z wyroku Trybunału. Zaaprobowanie toku rozumowania, pomijającego ten aspekt sprawy, prowadziłoby do tego, że pomimo braku konkretnego przepisu określającego kwotę maksymalną, co do kosztow zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i opłaty manipulacyjnej tj. braku tego określenia w art. 64 § 1 pkt 4 i art. 64 § 6 u.p.e.a., można taką kwotę wyliczyć w sposób czysto proporcjonalny w odniesieniu do innych kwot podanych w podobnych przepisach.

W postępowaniu ponownym organ oceni, czy w realiach tej konkretnej sprawy, koszty

egzekucyjne w ustalonej kwocie, realizują nie tylko cel fiskalny (finansują aparat egzekucyjny), ale czy również zachodzi racjonalna zależność pomiędzy wysokością

kosztów, a podjętymi czynnościami organów. W związku z powyższym, w postępowaniu ponownym, w razie braku stosownej interwencji ustawodawcy, spełniającej standardy wynikające z wyroku Trybunału w sprawie SK 31/14, organ podda art. 64 § 1 pkt 4 i § 6 zdanie drugie ustawy egzekucyjnej w/w wykładni prokonstytucyjnej.

W szczególności organ powinien zbadać czy zachodzą okoliczności uzasadniające obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w pełnej wysokości, czy też koszty te

powinny być miarkowane, mając na uwadze zarówno potrzebę zapewnienia funkcjonowania organu egzekucyjnego, jak i wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego ograniczenia, związane ze stwierdzeniem częściowej niekonstytucyjności przepisów określających wysokość opłat. Organ powinien mieć na uwadze także interes społeczny rozumiany w ten sposób, że funkcją opłat egzekucyjnych nie jest przysparzanie dochodu administracyjnemu organowi egzekucyjnemu ze środków publicznych, będących w dyspozycji innego organu administracji publicznej, w sytuacji, gdy budżet w ogólności ponosi stratę z powodu braku możliwości wyegzekwowania od dłużnika należnych temu budżetowi środków.

Mając powyższe na uwadze sąd orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw z art. 135 p.p.s.a., uchylając zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 ustawy o

p.p.s.a.