Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 619/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6191 Żołnierze zawodowi
Hasła tematyczne: Żołnierze zawodowi
Skarżony organ: Minister Obrony Narodowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 60 ust. 3, art. 48 ust. 1
journal: Dz.U. 2002 nr 74 poz 676
law: Ustawa z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu.
article: art. 84 par. 1 i 2, art. 61 par. 1
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 145 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Kwiecińska (spr.), Sędziowie WSA Eugeniusz Wasilewski, Adam Lipiński, Protokolant starszy specjalista Małgorzata Plichta, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2016 r. sprawy ze skargi M. H. na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...]. w przedmiocie zwolnienia z zawodowej służby wojskowej - uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji.


UZASADNIENIE

Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych działając na podstawie art. 127 § 2 i art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 23), art. 111 pkt 9 lit. a) w zw. z art. 114 ust. 1 i ust. 5 oraz art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1414 ze zm.), § 9 ust. 6 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej (Dz. U. z 2014 r., poz. 670), zwanego dalej rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej, w pkt 1 uchylił pkt 4 rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...] Ośrodka [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. w części dotyczącej daty zwolnienia [...] M.H. z zawodowej służby wojskowej i ustalił datę zwolnienia na dzień [...] kwietnia 2016 r., a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy pkt 4 zaskarżonego rozkazu personalnego.

W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że M. H. pełni zawodową służbę wojskową na podstawie kontraktu nr [...] z dnia [...] września 2013 r. w [...] Ośrodku [...], na stanowisku służbowym [...]. Kontrakt zawarto na okres od [...] października 2013 r. do [...] października 2016 r.

W dniu [...] października 2015 r. do kancelarii [...] Ośrodka [...] wpłynęło wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej dokonane przez ww. żołnierza. Strona wystąpiła jednocześnie z wnioskiem o skrócenie okresu wypowiedzenia i zwolnienie z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] marca 2016 r.

W toku prowadzonego przez organ pierwszej instancji postępowania administracyjnego M. H. w dniu [...] grudnia 2015 r. wystąpiła do Dowódcy [...] Ośrodka [...] z wnioskiem o wycofanie wypowiedzenia. Organ ten pismem nr [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. odmówił wyrażenia zgody na przedmiotowe wycofanie, uwzględniając przy podejmowaniu decyzji zarówno ostatnią opinię służbową strony, jak i opinie przełożonych.

Rozkazem personalnym nr [...] pkt 4 z dnia [...] grudnia 2015 r. Dowódca [...] Ośrodka [...] zwolnił M.H. z zawodowej służby wojskowej wskutek upływu skróconego terminu wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej. Organ pierwszej instancji ustalił datę zwolnienia na dzień [...] marca 2016 r.

Strona wniosła odwołanie od pkt 4 rozkazu personalnego Dowódcy [...] Ośrodka [...] nr [...]. W odwołaniu podniosła, że wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej złożyła pod wpływem błędu co do okoliczności, w których dokonała wypowiedzenia. Błąd sprowadzał się do braku świadomości, że jest w 4 tygodniu ciąży. Podkreśliła, że chce nadal pełnić zawodową służbę wojskową.

Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych w decyzji z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] stwierdził, że rozkaz personalny nr [...] pkt 4 Dowódcy [...] Ośrodka [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. należało uchylić w części dotyczącej daty zwolnienia ww. żołnierza z zawodowej służby wojskowej i jako datę zwolnienia ustalić dzień [...] kwietnia 2016 r., natomiast w pozostałej części ww. rozkaz został utrzymany w mocy.

Dowódca Generalny wskazał, że rozkaz personalny Dowódcy [...] Ośrodka [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] pkt 4 został wydany przez organ właściwy w sprawie. Organ I instancji korzystając z kompetencji wynikających z art. 114 ust. 6 ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, uwzględnił wniosek żołnierza o skrócenie okresu wypowiedzenia, tak aby data zwolnienia przypadała na dzień [...] marca 2016 r. Organ ten nie naruszył przepisów postępowania. Do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej doszło wskutek prawidłowo wniesionego wypowiedzenia stosunku służbowego, z którego treści jednoznacznie wynikał ten zamiar.

Wniosek z dnia [...] grudnia 2015 r. dotyczący wycofania wypowiedzenia nie został uwzględniony przez Dowódcę [...] Ośrodka [...] w trybie przewidzianym w § 9 ust. 7 cyt. rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej. Organ zwalniający nie miał obowiązku uwzględnić przedmiotowego wniosku. Jak wskazuje treść ww. przepisu, wycofanie wypowiedzenia może nastąpić na pisemny wniosek żołnierza za zgodą organu zwalniającego. Wyłącznie od woli organu uzależniono skuteczność wycofania wypowiedzenia. W przedmiotowej sprawie – w opinii Dowódcy [...] Ośrodka [...] – właściwym dla dobra służby i interesu Sił Zbrojnych, było nieuwzględnienie wycofania wypowiedzenia i zwolnienie żołnierza z zawodowej służby wojskowej z dniem [...] marca 2016 r.

Zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego, z uwagi na fakt kompleksowego ujęcia regulacji związanych ze zwalnianiem żołnierzy zawodowych z zawodowej służby wojskowej na gruncie ustawy pragmatycznej, jak i rozporządzenia o zwalnianiu, nie ma podstaw, aby do wypowiedzenia stosunku służbowego stosować przepisy Kodeksu cywilnego, w tym przepisy dotyczące uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Jedyną przesłanką skutkującą przerwaniem procedury zwolnienia żołnierza zawodowego z zawodowej służby wojskowej wskutek wypowiedzenia, jest uwzględnienie przez organ zwalniający wniosku o wycofanie wypowiedzenia.

Skuteczne wycofanie wypowiedzenia zostało uzależnione wyłącznie od woli organu zwalniającego. Ustawodawca nie wskazał, w oparciu o jakie kryteria organ zwalniający miałby dokonywać oceny zasadności uwzględnienia wniosku o wycofanie wypowiedzenia, zatem pozostawił tę kwestię swobodnemu uznaniu tego organu. W przedmiotowej sprawie organ zwalniający nie wyraził zgody na wycofanie wniosku o zwolnienie, uwzględniając tym samym opinie przełożonych żołnierza.

Organ zwalniający, przy ocenie zasadności uwzględnienia wniosku o wycofanie wypowiedzenia, nie był w żaden sposób związany faktem, że strona jest w ciąży. Ustawodawca na gruncie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych nie wprowadził regulacji, których celem jest ochrona kobiet w ciąży przed zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Tym samym przedmiotowa okoliczność nie wpływa na ograniczenie swobody w podejmowaniu decyzji co do zasadności uwzględnienia wniosku o wycofanie wypowiedzenia przez organ zwalniający.

Zdaniem organu, mając powyższe na względzie, należało utrzymać pkt 4 rozkazu personalnego nr [...] Dowódcy [...] Ośrodka [...] z dnia [...] grudnia 2015 r. w mocy. Z uwagi na fakt, że data zwolnienia z zawodowej służby wojskowej, oznaczona została z uwzględnieniem pierwotnego wniosku o skrócenie okresu wypowiedzenia do dnia [...] marca 2016 r., a do takiego skrócenia dojść mogło wyłącznie za zgodą strony (której wycofanie należy utożsamiać, zdaniem organu, z wniesieniem odwołania od ww. rozkazu personalnego), organ zobowiązany był do uchylenia ww. rozkazu personalnego w tej części oraz do ustalenia daty zwolnienia na dzień [...] kwietnia 2016 r., tj. do ustalenia tej daty z uwzględnieniem sześciomiesięcznego okresu wypowiedzenia.

M. H. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...].

Powyższej decyzji strona zarzuciła naruszenie norm prawa materialnego:

‒ art. 114 § 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i § 11 pkt 5 w zw. z § 11 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, w sytuacji gdy przepisy te nie regulują kwestii uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem istotnego błędu,

‒ art. 84 § 1 i § 2 ustawy – Kodeks cywilny przez błędne przyjęcie, że nie można ich zastosować w sprawie, uznając, że zostały one uregulowane w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych,

‒ art. 177 § 1 w zw. z art. 42 § 1 ustawy – Kodeks pracy w zw. z art. 18 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy żołnierz w ciąży winien być objęty tą samą ochroną jak każda inna kobieta będąca w ciąży.

Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu odwoławczego w całości na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zdaniem skarżącej organ dokonał błędnej wykładni art. 114 § 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych i § 11 pkt 5 w zw. z § 11 pkt 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej, bowiem przepisy te nie regulują kwestii uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem istotnego błędu. Organ nie zastosował w przedmiotowej sprawie przepisów art. 84 § 1 i § 2 k.c. regulujących kwestię uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Organy błędnie przyjęły, że nie można zastosować ww. przepisów w przedmiotowej sprawie, bowiem kwestia ta uregulowana została kompleksowo w ustawie o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz rozporządzeniu Ministra Obrony Narodowej w sprawie zwalniania żołnierzy zawodowych.

Zgodnie z art. 114 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej oraz § 9 ust. 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej strona może cofnąć wypowiedzenie jedynie wtedy, gdy organ zwalniający wyrazi na to zgodę. Wskazane przepisy nie regulują sytuacji, kiedy żołnierz działał pod wpływem błędu, składając wypowiedzenie, i chce uchylić się od skutków złożonego oświadczenia woli w postaci wypowiedzenia czyli nadal wykonywać służbę z tego powodu, że składając wypowiedzenie, miał błędne wyobrażenie o rzeczywistym stanie. Wskazanej regulacji nie można traktować tożsamo z uchyleniem się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu. Cofnięcie wypowiedzenia nie skutkuje uchyleniem się od skutków złożenia takiego oświadczenia, skoro wymagana jest zgoda zwalniającego.

Instytucja uchylenia się do skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu w Kodeksie cywilnym gwarantuje, że osoba, która złożyła oświadczenie woli pod wpływem istotnego błędu, może bez niczyjego pozwolenia ani konsekwencji, uchylić się od skutków prawnych, jakie powstały. W przypadku przepisów Kodeksu cywilnego dochodzi do sytuacji, w której składający pod wpływem istotnego błędu wypowiedzenie jest traktowany tak, jakby nie chciał złożyć wypowiedzenia i nadal chciał pracować. Uchyla się on od skutków prawnych złożonego wypowiedzenia i nikt nie musi wyrażać na to zgody. Zatem niezrozumiałe jest niezastosowanie przepisów Kodeksu cywilnego w stosunku do skarżącej, skoro instytucje te tak diametralnie się różnią i nie mogą być traktowane jako uregulowane w przepisach wskazywanych przed wydającego decyzję.

Skarżąca podkreśliła, że gdyby miała świadomość, iż jest w ciąży, nie zwolniłaby się ze służby, chcąc chociażby otrzymywać świadczenia związane z posiadaniem dziecka.

Zdaniem skarżącej Dowódca Generalny Rodzajów Sił Zbrojnych dopuścił się naruszenia przepisów art. 177 § 1 Kodeksu pracy w zw. z art. 18 Konstytucji RP z których wynika, że żołnierz w ciąży winien być objęty tą samą ochroną jak każda inna kobieta będąca w ciąży. Zgodnie unormowaniami Kodeksu pracy kobieta w ciąży znajduje się pod szczególną ochroną prawną. Zgodnie z art. 42 § 1 ustawy – Kodeks pracy przepisy o wypowiedzeniu umowy o pracę stosuje się odpowiednio do wypowiedzenia, wynikających z umowy, warunków pracy i płacy. Odesłanie to dotyczy między innymi art. 177 § 1 k.p., który stanowi, że pracodawca nie może wypowiedzieć ani rozwiązać umowy o pracę w okresie ciąży, a także w okresie urlopu macierzyńskiego pracownicy.

Z orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że pracownica, która złożyła oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania stosunku pracy, nie wiedząc, że jest w ciąży, może uchylić się od jego skutków prawnych z powołaniem się na błąd, jako wadę tego oświadczenia. Nie ma przy tym znaczenia to, czy błąd został wywołany przez pracodawcę oraz czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwością zauważyć (art. 84 k.c. w związku z art. 300 k.p.) Odstępstwo od unormowania błędu w art. 84 § 1 k.c. wynika stąd, że zasada ochrony pracy kobiet jest jedną z podstawowych, historycznie pierwszych i niekwestionowanych zasad prawa pracy, co usprawiedliwia "złagodzenie" warunków uchylenia się kobiety w ciąży od skutków oświadczenia woli zmierzającego do zakończenia stosunku pracy, złożonego pod wpływem błędu polegającego na niewiedzy o ciąży (zob. wyrok SN z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt I PKN 156/2001, OSNP 2004/5 poz. 78; wyrok SN z dnia 11 czerwca 2003 r., sygn. akt I PK 206/2002, OSNP 2004/16 poz. 278).

Mając na uwadze treść art. 84 k.c. oraz przedstawione powyżej stanowisko Sądu Najwyższego, można stwierdzić, że skuteczność powoływania się na błąd, jako wadę oświadczenia woli, w sytuacji, w której pracownica zaszła w ciążę przed złożeniem oświadczenia woli zmierzającego do zakończenia służby, wynika stąd, że istotą błędu, jako wady oświadczenia woli, jest mylne wyobrażenie osoby składającej takie oświadczenie o istniejącym stanie rzeczy.

Również z orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości UE, zdaniem skarżącej wynika wyraźnie, że nieprzychylne traktowanie kobiety w związku z ciążą lub macierzyństwem stanowi bezpośrednią dyskryminację ze względu na płeć. Trybunał Sprawiedliwości UE zawsze spójnie uznawał, w kontekście zasady równego traktowania, że uprawnienie do ochrony kondycji biologicznej kobiety w okresie ciąży i macierzyństwa jest sposobem osiągnięcia rzeczywistej równości kobiet i mężczyzn.

Podsumowując, skarżąca stwierdziła, że w związku z treścią decyzji Dowódcy Generalnego Rodzajów Sił Zbrojnych została pozbawiona wszelkiej ochrony prawnej związanej z rodzicielstwem.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał twierdzenia zawarte w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W uchwale z dnia 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I OPS 4/11, Naczelny Sąd Administracyjny analizował kwestie wykładni i odwołalności oświadczeń o charakterze mieszanym. Z uwagi na podobieństwo regulacji prawnych Sąd uznał za konieczne przytoczenie fragmentów uzasadnienia uchwały odnoszących się do problematyki charakteru prawnego wypowiedzenia stosunku służbowego i dopuszczalności stosowania analogii.

Tego typu charakter ma, jak przyjął NSA w przywołanej uchwale, oświadczenie funkcjonariusza zgłaszające wystąpienie ze służby, składane na podstawie art. 60 ust. 3 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. NSA wyjaśnił, iż "przepis ten stanowi: »Funkcjonariusza zwalnia się ze służby w terminie do 6 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby.« Z jednej strony jest to oświadczenie woli w zakresie rozwiązania stosunku służbowego, drugiej zaś wywołując skutki procesowe, stanowiąc żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie zwolnienia ze służby. Stanowi zatem przede wszystkim czynność materialnoprawną. Prawo zgłoszenia wystąpienia ze służby bowiem jest elementem wyznaczającym materialnoprawny status funkcjonariusza. Wskazuje ono na dobrowolny, a nie przymusowy charakter służby (por. wyrok NSA z 19 lutego 2009 r., I OSK 425/08, LEX nr 520750).

Od czynności tej liczy się termin, w jakim ma nastąpić zwolnienie ze służby – funkcjonariusza zwalnia się bowiem w terminie do 6 miesięcy od dnia pisemnego zgłoszenia przez niego wystąpienia ze służby, a wolą zainteresowanego funkcjonariusza ma w tym przypadku istotne znaczenie. Z drugiej strony, jest to czynność o charakterze procesowym. Skoro zwolnienie ze służby wymaga wydania decyzji administracyjnej, to oświadczenie takie stanowi jednocześnie żądanie wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia. Jest to więc czynność o charakterze mieszanym, w której elementy materialnoprawne i procesowe występują łącznie" (jak podkreślił NSA).

W dalszej części uzasadnienia NSA zwrócił uwagę na prawne konsekwencje przyjęcia mieszanego charakteru oświadczenia funkcjonariusza o wystąpieniu ze służby. I tak NSA wyjaśnił, iż "jeżeli zatem zgłoszenie wystąpienia ze służby ma charakter mieszany, to dla oceny tej czynności z punktu widzenia materialnoprawnego, w tym zwłaszcza jej ewentualnego odwołania, nie wystarczy powołać się na przepisy proceduralne. Chodzi tu bowiem o stosunek administracyjnoprawny materialny. Przy tym w materialnym prawie administracyjnym brak jest wystarczającej regulacji dla dokonania takiej oceny.

W przypadku ustawy o ABW oraz AW mamy natomiast do czynienia z luką w prawie. Uznaną metodą wykładni przepisów w przypadku istnienia luk w prawie jest analogia. Wymaga ona zachowania dużej ostrożności, w tym zwłaszcza uwzględniania istoty stosunku prawnego, do którego norma dotycząca innego stosunku prawnego ma być zastosowana, i upewnienia się, że wykładnia językowa zastosowaniu temu nie stoi na przeszkodzie. W pierwszej kolejności powinno się przy tym korzystać z wykładni "z ustawy" (analogia legis), a dopiero jeśli to nie wystarczy – z analogii "z prawa" (analogia uris).

Jest przy tym sprawą sporną, w jakim zakresie przy wykładni przepisów prawa administracyjnego można korzystać z analogicznego stosowania rozwiązań w prawie cywilnym. Zdaniem A. Zielińskiego w stosunku do odwołania zgłoszenia wystąpienia ze służby można stosować w drodze analogii "z ustawy" przepisy K.c. o oświadczeniach woli (A. Zieliński: glosa do wyroku NSA z 14 grudnia 2000 r., II SA/Lu 71/00, OSP 2002, nr 4, poz. 51, s. 196). Tak też orzekł NSA w wyrokach: z 25 maja 2004 r., QSK 189/04 (niepubl.); z 23 września 2005 r., I OSK 46/05 (niepubl.); z 1 sierpnia 2007 r., I OSK 597/07 (LEX nr 447316); z 28 listopada 2008 r." I OSK 1816/07 (LEX nr 536816); z 19 lutego 2009 r." I OSK 25/05 (LEX nr 520750).

Stanowisko takie jest w szczególności uzasadnione z uwagi na istotę rozpatrywanych stosunków prawnych, jakimi są stosunki służbowe. Mimo że są odmienne od stosunków pracy, co nie pozwala na bezpośrednie zastosowanie art. 300 k.p., nakazującego w sprawach nieunormowanych przepisami prawa pracy stosowanie odpowiednio przepisów K.c., jeżeli nie są sprzeczne z zasadami prawa pracy, istnieją podobieństwa w ich zakresie. Do stosunku służbowego ma przede wszystkim zastosowanie podstawowa zasada wolności pracy. Jest ona wyraźnie zadeklarowana w art. 48 ust. 1 ustawy o ABW oraz AW. Służbowy stosunek funkcjonariusza powstaje w drodze mianowania wyłącznie na podstawie dobrowolnego zgłoszenia się do służby. W doktrynie uznaje się w związku z tym, że choć mianowanie funkcjonariusza ma zasadniczo charakter jednostronnego aktu administracyjnego, wola kandydata do służby stanowi – równorzędną z wolą organu mianującego – przesłankę powstania stosunku służbowego (W. Taniewska: "Stosunek służbowy funkcjonariuszy Policji, Urzędu Ochrony Państwa i Straży Granicznej" /w:/ "Prawo policyjne", pod red. T. Sagan, t. I, Katowice 1992, s. 69). podobnie wygląda kwestia rozwiązania stosunku służbowego. Odpowiednikiem rozwiązania tego stosunku w drodze wypowiedzenia jest zgłoszenie pisemnego żądania zwolnienia ze służby. Gwarancją wolności zatrudnienia jest w tym przypadku obowiązek zwolnienia na podstawie art. 60 ust 3 ustawy. Odmienności stosunków służbowych dotyczą natomiast większego nasycenia ich elementami administracyjnoprawnymi, większej zależności służbowej, ograniczenia w korzystaniu z niektórych uprawnień i swobód. Rekompensatą powyższej asymetrii prawnej stron stosunku służbowego jest większa stabilizacja zatrudnienia. Nie narusza ona jednak podstawowej zasady wolności pracy. Stąd istota omawianego stosunku prawnego nie sprzeciwia się stosowaniu do oświadczeń woli, w zakresie nawiązania i rozwiązania stosunku służbowego, przepisów k.c. w drodze analogiae legis. Zgodnie zaś z art. 61 K.c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Odwołanie takiego oświadczenia jest skuteczne, jeżeli doszło jednocześnie z tym oświadczeniem lub wcześniej. Odwołanie późniejsze skuteczne jest natomiast za zgodą drugiej strony (por. A. Janiak /w:/ Z. Gawlik, A. Janiak, A. Jedliński, A. Kidyba, K. Kopaczyńska-Pieczniak, E. Niezbecka, T. Sokołowski; "Komentarz do Kodeksu cywilnego; wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z 22 lutego 2007 r., I ACa 919/06, LEX nr 298389")."

Przedstawiony powyżej tok rozumowania będzie miał, zadaniem Sądu, zastosowanie w sprawie niniejszej, w szczególności w zakresie charakteru prawnego zgłoszenia wystąpienia ze służby a także dopuszczalności stosowania analogii "z ustawy" przepisów Kodeksu cywilnego o oświadczeniach woli.

Pierwszą kwestią wymagającą wyjaśnienia jest kwestia ustalenia, czy na gruncie ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zakresie odwołania (wycofania) wypowiedzenia stosunku służbowego występuje luka w prawie. Art. 114 ust. 1 cyt. ustawy stanowi, że żołnierz zawodowy może w dowolnym czasie wypowiedzieć stosunek służbowy zawodowej służby zawodowej, bez podania przyczyn. Z kolei w myśl § 9 ust 7 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 22 maja 2014 r. w sprawie zwolnienia żołnierza z zawodowej służby wojskowej wycofanie wypowiedzenia stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej może nastąpić na pisemny wniosek żołnierza, za zgodą organu zwalniającego. Powyższe regulacje wskazują na to, iż nie występuje luka w prawie w zakresie cofnięcia oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Wobec powyższego nie ma podstaw, by stosować w drodze analogii regulacje zawarte w art. 61 § 1 k.c.

Instytucji cofnięcia oświadczenia woli nie można jednak utożsamiać z instytucją uchylenia się od stosunków prawnych swego oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu (art. 84 k.c.). Są to dwie zupełnie różne instytucje cywilnego prawa materialnego. W tym ostatnim zakresie brak jest w analizowanej ustawie pragmatycznej oraz w przepisach wykonawczych jakichkolwiek regulacji. Dlatego też przyjąć należy, że w tym zakresie występuje luka w prawie (skoro przyjmujemy, że wypowiedzenie stosunku służbowego jest oświadczeniem woli).

Zdaniem Sądu możliwość stosowania analogii legis jest w takiej sytuacji uzasadniona i konieczna. W tym zakresie – co do dopuszczalności stosowania analogii "z ustawy" – Sąd rozpatrujący niniejsza sprawę w całości podziela i przyjmuje jako własne poglądy prawne zawarte w przytoczonej na wstępie uchwale NSA z 5 grudnia 2011 r., sygn. akt I OPS 4/11, ONSA i WSA 2012/2/20.

Wyjaśnić należy, iż prawo do uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu jest prawem podmiotowym kształtującym. Jego skutki (unieważnienie czy też ubezskutecznienie czynności prawnej) powstają wprawdzie z chwilą złożenia pracodawcy stosownego oświadczenia na piśmie, ale działają ex tunc. Oświadczenie woli złożone pod wpływem błędu jest nieważne od początku, od chwili jego złożenia (art. 84 § 1 i § 2 k.c.).

W wyroku z dnia 19 marca 2002 r., sygn. akt I PKN 156/01, OSNP 2004/5 78, Sąd Najwyższy podkreślił, że ciąża jest okolicznością istotną z punktu widzenia kształtowania stosunku pracy. Nie tylko ogranicza swobodę pracodawcy rozwiązania umowy o pracę, ale zmienia zakres podporządkowania pracownicy, powoduje powstanie nowych obowiązków po stronie pracodawcy, zwiększa uprawnienia pracownicy. Zasada ochrony pracy kobiet jest jedną z podstawowych historycznie najpierwszych i niekwestionowanych współcześnie zasad prawa pracy. Usprawiedliwione jest wobec tego łagodzenie warunków uchylenia się kobiety w ciąży od skutków zmierzającego do zakończenia stosunku pracy oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu polegającego na niewiedzy o ciąży. W tej sytuacji Sąd Najwyższy przyjął, że jeżeli pracownica będąca w ciąży, nie wiedząc o tym, złożyła oświadczenie woli zmierzające do rozwiązania stosunku pracy, może uchylić się od skutków tego oświadczenia niezależnie od tego, czy błąd został wywołany przez pracodawcę, czy wiedział on o błędzie lub mógł go z łatwością zauważyć.

Przedstawiony pogląd prawny Sądu Najwyższego ma, zdaniem Sądu Wojewódzkiego, zastosowanie w niniejszej sprawie. Jeśli bowiem przyjmiemy, że wypowiedzenie stosunku służbowego zawodowej służby wojskowej jest oświadczeniem woli oraz że ma do niego zastosowanie przepis art 84 § 1 i § 2 k.c., to ocena błędu, którego źródłem była niewiedza żołnierza zawodowego – kobiety o ciąży, winna być na gruncie określonych regulacji ustawy o służbie żołnierzy zawodowych tożsama z oceną takiego samego błędu dokonanego na gruncie stosunków prawa pracy. Taka wykładnia znajduje zakotwiczenie w konstytucyjnej zasadzie ochrony rodziny i macierzyństwa (art. 18 Konstytucji RP).

Skuteczność uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu wymaga, by pomiędzy błędem a oświadczeniem woli istniał związek przyczynowy. Na gruncie regulacji z zakresu prawa pracy Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że: "Pracownica rozwiązująca umowę za porozumieniem stron może uchylić się od skutków własnego oświadczenia woli. Prawo to nie jest jednak bezwarunkowe. Po pierwsze zatrudniona powinna pozostawać w błędzie co do okoliczności faktycznych. Stan taki ma miejsce wówczas, gdy zatrudniona w okresie składnia oświadczenia woli była w ciąży i nie miała o tym wiedzy" (wyrok SN z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt II PK 269/13, LEX 1541199).

Przyjmując przedstawiony stan prawny jako mający zastosowanie w rozpatrywanej sprawie, stwierdzić należy, iż w aktach sprawy administracyjnej znajduje się zaświadczenie lekarskie z dnia [...] grudnia 2015 r., z którego wynika, że skarżąca była w owym czasie w 12 tygodniu ciąży. Zaświadczenie to potwierdza zatem, że skarżąca w chwili składania oświadczenia woli w dniu [...] października 2015 r. była w ciąży. Skarżąca złożyła również oświadczenie, że nie miała wiedzy o ciąży w chwili składania oświadczenia woli o wypowiedzeniu stosunku służbowego. Wobec powyższego, w ocenie Sądu, wystąpiły przesłanki umożliwiające skarżącej uchylenie się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Skarżąca w piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r. uchyliła się od skutków prawnych swego oświadczenia woli i uchylenie to działa z mocą ex tunc.

Skoro zatem skarżąca uchyliła się skutecznie od skutków swego oświadczenia woli w piśmie z dnia [...] grudnia 2015 r., doprecyzowanym pismem z dnia [...] stycznia 2016 r., to zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu I instancji, wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego, a mianowicie art. 114 ust. 1 ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych w zw. z art. 84 § 1 i § 2 Kodeksu cywilnego. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organy będą zobligowane uwzględnić pogląd prawny wyrażony w niniejszym orzeczeniu.

Mając powyższe na względzie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 pkt. 1 lit. a ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.