Postanowienie WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 155/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2015-04-07 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: *Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym
Powołane przepisy: article: art. 245  par. 1,2,3, 4,  art. 246  par. 1  pkt 1,  art. 258  par. 1,2
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu Michał Kazek po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale I wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi Z. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] grudnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osoby trzeciej – członka zarządu A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w L. za zaległość podatkową w podatku od towarów i usług za lipiec 2009 r. wraz z odsetkami za zwłokę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy.


UZASADNIENIE

Skarżący Z. W. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu tego żądania wskazał, że w dniu [...] kwietnia 2013 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej z uwagi na brak zleceń i rosnące koszty, kryzys i ogólna, zła sytuacja gospodarcza doprowadziła do zwolnienia pracowników, oraz że posiada zaległości w płatnościach na rzecz ZUS-u i Urzędu Skarbowego z tytułu należności wynikających z zatrudniania pracowników. Podał, że od roku 2010 nie zarządza A spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, która aktualnie nie posiada majątku pozwalającego na przeprowadzenie postępowania upadłościowego. Argumentował również, że posiada zaległości w regulowaniu należności osobistych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej oraz nie posiada oszczędności i zdolności zaciągania nowych zobowiązań.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach podał skarżący, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką i synem, a ich dochodem jest jego wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.680 zł (brutto).

W odpowiedzi na wezwanie skarżący przesłał dokumenty, z których wynika, że w roku 2013 w ramach pozarolniczej działalności gospodarczej poniósł stratę w kwocie 59.925,82 zł (przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 60.425,82 zł) oraz uzyskał dochód z tytułu umowy o pracę w kwocie 13.398,75 zł (brutto) i przychód z tytułu praw autorskich w kwocie 30.000 zł, na jego rachunku bankowym w dniu [...] marca 2015 r. znajdowała się kwota 23.630,35 zł. Mimo wezwania wnioskodawca nie przesłał do akt sprawy dokumentów dotyczących jego dochodów osiągniętych w roku 2014.

W treści pisma procesowego z dnia [...] marca 2015 r. wnioskodawca oświadczył, że jego córka kontynuuje naukę, syn uczęszcza do szkoły podstawowej, natomiast wydatki na ich utrzymanie pokrywa ze swojego wynagrodzenia i dzięki pomocy materialnej matki.

W sprawach o sygn. Akt I SA/Wr 155/15, I SA/Wr 156/15, I SA/Wr 157/15. I SA/Wr 158/15 i I SA/Wr 159/15 Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu wyznaczył wpis sądowy od skargi w kwocie po 500 zł.

W sprawie zważono, co następuje.

Stosownie do art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2) cyt. wyżej przepisu).

Wyżej powołane unormowania winny być odczytywane w kontekście treści art. 199 ustawy procesowej, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Należy zatem przyjąć, iż zwolnienie z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych stanowi wyjątek od reguły wykonania przez stronę tego obowiązku, który sprzyja rozwadze w wyborze sądowej drogi dochodzenia swoich praw. W konsekwencji przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi określające przesłanki przyznania prawa pomocy nie mogą być interpretowane według reguł wykładni rozszerzającej. Nadto zastosowanie przez ustawodawcę wskazanej wyżej formuły uregulowania instytucji prawa pomocy obliguje wnioskodawcę do zachowania szczególnej staranności przy wykazywaniu podstaw, które uzasadniają jego żądanie.

Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że są one zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych jest instytucją stosowaną w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem, tj. całkowicie pozbawionych środków do życia ze względu na okoliczności życiowe. Zdaniem referendarza sądowego ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata jest z kolei nieodpłatne korzystanie strony z usług profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Skarb Państwa ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona ze względu na swój stan majątkowy nie jest w stanie ponieść jej kosztów.

Należy dalej stwierdzić, iż koszty postępowania sądowego zasługują na trakto-wanie na równi z innymi obciążeniami finansowymi, do których zalicza się ciążące na nich zobowiązania cywilno- i publicznoprawne. Zwolnienie z kosztów sądowych – będących dochodem budżetu państwa - naruszałoby zasadę równoważnego traktowania ich powinności finansowych. Dlatego uszczuplenie zasobów majątkowych strony w rezultacie regulowania - dobrowolnego lub w trybie przymusowej egzekucji - jej zobowiązań nie może odnieść zamierzonego skutku w postaci uzasadnienia wniosku o zwolnienie z kosztów postępowania sądowego.

W sprawie wszczętej wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przedmiotem oceny jest stan faktyczny wynikający ze złożonych oświadczeń i przedłożonych dokumentów, zaś ocena ta musi być odnoszona do poziomu życia i statusu majątkowego innych obywateli Państwa, na których – w razie przyznania prawa pomocy - ciężar zwolnienia strony od kosztów postępowania sądowego zostałby przeniesiony. Badanie zasadności zwolnienia wnioskodawców od kosztów postępowania sądowego oparte jest na ocenie, czy stan faktyczny, na który składają się okoliczności wynikające z akt sprawy, odpowiada hipotezie normy prawnej wynikającej z art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tj. wykazaniu niemożności ponoszenia jakichkolwiek kosztów postępowania.

Postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy wszczynane jest wyłącznie na wniosek strony, co oznacza, iż to wnioskodawca winien wskazać na okoliczności uzasadniające jego żądanie, tak aby było możliwe ustalenie w sposób wyczerpujący i nie budzący wątpliwości aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, podlegającej ocenie w postępowaniu wpadkowym, wszczętym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy.

Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy w świetle powołanych regulacji prawnych i wynikających z nich zasad, referendarz sądowy doszedł do przekonania, że skarżący nie wykazał w sposób nie budzący wątpliwości, że jego sytuacja materialna i rodzinna spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy.

Wskazać należy, iż mimo wezwania skarżący nie udokumentował swoich aktualnych dochodów. Podał on wprawdzie we wniosku, że uzyskuje wynagrodzenie w kwocie 1.680 zł, ale uchylił się od przedłożenia zeznania podatkowego lub informacji (obliczenia), z których wynikałaby kwota jego dochodu w całym ostatnim roku (2014). Dane dotyczące roku 2013, wynikające z przedłożonych zeznań podatkowych, nie pozwalają na ocenę aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy pod kątem realizacji przesłanki przyznania prawa pomocy, gdyż dotyczą okresu znacznie poprzedzającego złożenie wniosku. Stwierdzenie to nabiera tym większego znaczenia, że mimo oświadczonego uzyskiwania niskiego wynagrodzenia i mimo trudności w samodzielnym utrzymaniu siebie i swoich dzieci, na rachunku bankowym skarżącego znajduje się kwota 23.630,35 zł, której pochodzenia skarżący nie wyjaśnił. Skoro nie jest ona obciążana z tytułu ponoszenia innych wydatków – w tym kosztów związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, która została zawieszona – w ocenie referendarza sądowego stanowi ona źródło pokrywania przez wnioskodawcę kosztów postępowania sądowego we wszystkich wskazanych wyżej sprawach wszczętych jego skargami.

W tym stanie rzeczy uzasadnione jest stwierdzenie, że na obecnym etapie postępowania skarżący nie wykazał, stosownie do brzmienia art. 246 § 1 pkt 1) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, podstaw do przyznania prawa pomocy. W konsekwencji, na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt7) Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, referendarz sądowy postanowił, jak w sentencji, o odmowie przyznania Z. W. prawa pomocy.