Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2096/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-01-12 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit a i lit c
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: art. 7, art 77 art 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 25 ust 1 i ust 2, art 4 ust1
journal: Dz.U. 2019 poz 2407
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: sędzia WSA Monika Sawa (spr.) asesor WSA Iwona Ścieszka Protokolant referent stażysta Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2022 r. sprawy ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz T. J. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lipca 2021 r [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (SKO/organ) po rozpoznaniu odwołania T.J. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2021r., znak: [...].

Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

W dniu [...] sierpnia 2019r. T.J. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: J.J.[1], J.J.[2] i J.J.[3]. Wnioskowane świadczenie wychowawcze zostało przyznane w dniu [...] września 2019r. (informacja nr [...]) w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci na okres od [...].07.2019r. do [...].05.2021r. Decyzją z dnia [...] października 2020r., znak: [...], Prezydent [...] zmienił wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego T.J. na dzieci: J.J.[1], J.J.[2] i J.J.[3] na okres od [...].12.2019r. do [...].05.2021r. na kwotę po [...] zł miesięcznie na rzecz każdego z nich. Powodem zmiany wysokości świadczenia było uprawomocnienie się z dniem [...] grudnia 2019r. wyroku Sądu Okręgowego dla [...] w [...] z dnia [...] listopada 2019r., sygn. akt [...] ustalającego, iż miejsce zamieszkania dzieci będzie naprzemienne u każdego z rodziców. W związku z powyższym Prezydent [...] decyzją z dnia [...] maja 2021r., znak: [...] w punkcie 1 uznał świadczenie wychowawcze przyznane w dniu [...].09.2019r. informacją nr [...] na dzieci: J.J.[1], J.J.[2] i J.J.[3], za okres od [...].12.2019r. do [...].10.2020r. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci, tj. łącznie [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane, a w pkt 2 zobowiązał T.J. do zwrotu kwoty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. Odwołanie od tej decyzji Prezydenta [...] wniósł T.J., zarzucając jej naruszenie art. 4, art. 5 ust. 2a, art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci oraz art. 7 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że świadczenie wychowawcze na dzieci nie przysługuje T.J. ponad kwotę po [...] zł na każde z dzieci tylko z tego względu, że skarżącemu - jako jednemu z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną - przysługiwało świadczenie w wysokości po [...] zł na każde z dzieci, bez względu na to, w jaki sposób tymi środkami dysponowano i na jaki rachunek bankowy świadczenia były przekazywane, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu winna prowadzić do wniosku, zgodnie z którym przyznane świadczenie wychowawcze było należne T.J..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odwołując się do treści art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019r., 2407, z późn. zm., zwanej dalej "ustawą") wskazało, że Sąd Okręgowy dla [...] w [...] wyrokiem z dnia [...] listopada 2019r., sygn. akt [...] (data uzyskania prawomocności: [...].12.2019r.) rozwiązał przez rozwód związek małżeński zawarty pomiędzy T.J. a D.J. - bez orzekania o winie, władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi stron J.J.[1], J.J.[2] i J.J.[3] powierzył obojgu rodzicom, ustalając iż miejsce zamieszkania dzieci będzie naprzemienne u każdego z rodziców zgodnie z zawartą przez nich ugodą z dnia [...] lipca 2019 r., jednocześnie kosztami utrzymania dzieci stron obciążył oboje rodziców w równej wysokości. Organ wskazał że w dniu [...] lipca 2019r. pomiędzy T.J. i U.J. została zawarta ugoda pozasądowa wraz z porozumieniem wychowawczym, w której § 4 uregulowany został sposób sprawowania opieki naprzemiennej. W § 5 ust. 3 zawarte zostało natomiast postanowienie, w którym strony ustaliły, że "[...]" będzie wpłacane na specjalnie założone w tym celu przez rodziców konto bankowe". Organ wskazał także, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie T.J. i U.B. (poprzednio J.) złożone dnia [...] kwietnia 2021r., w którym strony oświadczyły, że przyznane świadczenie wychowawcze, zgodnie z postanowieniami ugody z dnia [...] lipca 2019r., było przekazywane na wspólne konto, a środki pochodzące ze świadczenia były przeznaczone na potrzeby dzieci. SKO wskazało, że do odwołania zostało załączone także oświadczenie U.B. z [...] czerwca 2021r. o treści: "Ja, niżej podpisana U.B.: potwierdzam, że T.J. działał w moim imieniu i na moją rzecz, pobierając świadczenie [...] na dzieci; potwierdzam wszystkie działania podjęte przez T.J. celem uzyskania środków z tytułu [...] na nasze małoletnie dzieci (J.J.[1], J.J.[2], J.J.[3]); z daleko idącej ostrożności składam wniosek o przyznanie mi przysługującego świadczenia [...] na dzieci za sporny okres i zaliczenia na poczet przyznanych kwot (po [...] zł na każde z dzieci) kwot wypłaconych uprzednio T.J.". Organ podniósł, że w świetle przedstawionych dokumentów kwestią sporną w niniejszej sprawie było ustalenie, czy świadczenie wychowawcze przyznane i wypłacone T.J. jest świadczeniem nienależnie pobranym, którego obowiązek zwrotu wynika z art. 25 ust. 1 ustawy. Organ odwołując się następnie do treści art. 25 ust. 2 i następne ustawy wskazał, że w ocenie organu I instancji w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z nienależnie pobranym świadczeniem wychowawczym, gdyż zostało ono wypłacone T.J. mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy). Organ podniósł, że w doktrynie prezentowany jest pogląd, że nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o ten przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa osoby pobierającej świadczenia wychowawcze, że świadczenie nie powinno zostać przyznane mimo, że zaistniały okoliczności powodujące ustanie prawa do tego świadczenia. Zatem dla uznania na podstawie tej przesłanki, że świadczenie zostało nienależnie pobrane nie jest istotne, że osoba uprawniona nie miała świadomości, że jej się ono nie należy. W przypadku regulacji zamieszczonej w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego. Z istoty tego przepisu wynika, że odnosi się on zarówno do okoliczności wyłączających nabycie prawa do świadczenia wychowawczego, które istniały już w chwili przyznania tego świadczenia (i to niezależnie od tego czy organ przyznający świadczenie o nich wiedział, czy też nie miał takiej wiedzy), ale i do okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczenia wychowawczego, które zaistniały dopiero w trakcie jego pobierania (zob. Blicharz Jolanta (red.), Glumińska-Pawlic Jadwiga (red.), Zacharko Lidia (red.). Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, wyd. II, LEX/eL 2019). Organ podkreślił, że w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy chodzi o świadczenia "nienależnie pobrane", które nie są tożsame ze "świadczeniami nienależnymi". W orzecznictwie przyjmuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła. Z kolei "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). O świadczeniu nienależnie pobranym można mówić wtedy, gdy strona pobiera świadczenia, chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości. Organ podał, że informacja o przyznaniu świadczenia wychowawczego z dnia [...] września 2019 r. zawiera informację o treści art. 20 ust. 1 ustawy (tj., że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba otrzymująca świadczenie wychowawcze jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego to świadczenie). Ponadto, druk wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zawiera brzmienie art. 5 ust. 2a ustawy. Wobec powyższego organ stwierdził, że skarżący po zapoznaniu się z tymi pouczeniami miał wiedzę, że w przypadku ustanowienia opieki naprzemiennej każdemu z rodziców przysługuje połowa kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego, jak również, że wobec zmiany sytuacji rodziny obowiązany jest poinformować o tym organ właściwy. Organ podał, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżący był żonaty, gdyż wyrok Sądu Okręgowego dla [...] w [...] orzekający rozwód i ustanawiający opiekę naprzemienną zapadł po złożeniu wniosku, tj. w dniu [...] listopada 2019r., a uprawomocnił się w dniu [...] grudnia 2019 r. Organ podkreślił także, że ugoda z dnia [...] lipca 2019r. nie zawierała postanowienia modyfikującego art. 5 ust. 2a ustawy, który stanowi jednoznacznie, że w przypadku opieki naprzemiennej kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty, a jedynie postanowienie co do przekazywania środków ze świadczenia wychowawczego na wspólne konto. Wobec powyższego, zdaniem SKO, organ I instancji prawidłowo uznał, że świadczenie wychowawcze na dzieci J.J.[1], J.J,[2] i J.J.[3], za okres od [...].12.2019r. do [...].10.2020r. w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde z dzieci, tj. łącznie [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane. SKO wskazało także, że przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci nie przewidują możliwości potwierdzenia ze skutkiem ex tunc działań podejmowanych przez jednego z rodziców przez drugiego rodzica. Brzmienie przepisu art. 5 ust. 2a ustawy jest jednoznaczne i nie pozwala organom administracji publicznej na jego swobodną interpretację. Zdaniem organu niemożliwe jest zatem uznanie oświadczenia U.B. za okoliczność konwalidującą wypłatę świadczenia T.J. w pełnej wysokości na rzecz synów w sytuacji ustalenia opieki naprzemiennej.

Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł T.J. (skarżący) zaskarżając ją w całości.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1. naruszenie: art. 4, art. 5 ust. 2a, art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 oraz art. 8 k.p.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący i właściwy całego materiału dowodowego w sprawie i niewzięcie przez organ administracji pod uwagę istotnych okoliczności dotyczących sytuacji majątkowej i osobistej skarżącego, która winna prowadzić do wniosku, że błędne przyjęcie, iż świadczenie wychowawcze na dzieci nie przysługuje T.J. ponad kwotę po [...] zł na każde z dzieci tylko z tego względu, że skarżącemu - jako jednemu z rodziców sprawujących opiekę naprzemienną - przysługiwało świadczenie w wysokości po [...] zł na każde z dzieci, bez względu na to, w jaki sposób tymi środkami dysponowano i na jaki rachunek bankowy świadczenia były przekazywane, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu winna prowadzić do wniosku, zgodnie z którym przyznane świadczenie wychowawcze było należne T.J. z następujących względów: - przyznane środki były w całości przeznaczane celem częściowego pokrywania wydatków związanych z wychowywaniem wspólnych małoletnich dzieci T.J. i U.B. (dawniej J.): - wydana decyzja jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego i względami słuszności, gdyż prowadzi do naruszenia dobra małoletnich dzieci w sytuacji wdrożenia w ich rodzinie systemu pieczy naprzemiennej, gdy rodzice w porozumieniu wychowawczym, przewidującym pieczę naprzemienną, zgodnie ustalają, że środki ze świadczenia wychowawczego [...] mają być wpłacane na wspólny rachunek bankowy, prowadzony specjalnie celem gromadzenia na nim środków pieniężnych na zaspokajanie bieżących potrzeb małoletnich; - na kanwie niniejszej sprawy formalizm przeważył nad względami racjonalności i wykładni celowościowej art. 4 w zw. z art. 22 w zw. z art. 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, przez co doszło do naruszenia zasadniczych celów ustawy i ratio legis naruszonych przepisów; - przyznane środki były wpłacane na wspólny rachunek bankowy T.J. i U.B., na którym rodzice małoletnich gromadzili środki przeznaczane na pokrywanie kosztów utrzymania dzieci; - na mocy wyroku Sądu Okręgowego dla [...] w [...], który został wydany w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt [...] T.J. i U.B. pozostawiono sprawowanie władzy rodzicielskiej nad swoimi małoletnimi dziećmi: J.J.[1], J.J.[2] i J.J.[3], a w ramach tej władzy sprawują oni opiekę naprzemienną, zgodnie z ugodą z dnia [...].07.2019 r.; równocześnie należy podkreślić, że przedmiotowy wyrok uprawomocnił się dnia [...].12.2019 r., a więc ponad trzy miesiące po złożeniu przez T.J. wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci z dnia [...].08.2019 r.; - U.B. potwierdziła, że T.J. działał w jej imieniu i na jej rzecz, pobierając świadczenie [...] na dzieci; - U.B. potwierdziła wszystkie działania podjęte przez T.J. celem uzyskania środków z tytułu [...] na ich małoletnie dzieci; - U.B. z daleko idącej ostrożności wnosiła o przyznanie przysługującego jej świadczenia [...] na dzieci za sporny okres i zaliczenia na poczet przyznanych jej kwot (po [...] zł na każde z dzieci) kwot wypłaconych uprzednio T.J.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez niezasadne przyjęcie, że nie jest możliwe uznanie oświadczenia U.B. za okoliczność konwalidującą wypłatę świadczenia T.J. w pełnej wysokości na rzecz synów w sytuacji ustalenia opieki naprzemiennej, podczas gdy szczegółowa analiza tego przepisu nie pozwala na przyjęcie tak daleko idącego wniosku, co per se winno prowadzić do wniosku, zgodnie z którym dokładna wykładnia przepisu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pozwala na uznanie, że oświadczenie U.B. może konwalidować wypłatę świadczenia T.J. w pełnej wysokości na rzecz synów w sytuacji ustalenia opieki naprzemiennej;

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2021 r. Wniósł jednocześnie o wstrzymanie wykonania decyzji Prezydenta [...] z dnia [...].08.2021 r., znak sprawy: [...] o dokonywaniu potrąceń rzekomo nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, poczynając od lipca 2021 r. do dnia spłaty do czasu rozpoznania niniejszej skargi z tego względu, że dokonywanie potrąceń narusza interes prawny skarżącego, odbiera środki przyznawane przez Państwo na rzecz utrzymania małoletnich skarżącego, a więc narusza przede wszystkim dobro małoletnich dzieci a także o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych.

Postanowieniem z [...] października 2021 r. Sąd oddalił wniosek o wstrzymanie wykonania orzeczenia Prezydenta z [...] sierpnia 2021 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga jest uzasadniona. Decyzje organów I i II instancji zostały wydane z naruszeniem obowiązujących przepisów postępowania oraz z dokonaniem błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, co uzasadniało ich uchylenie w całości.

Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (dalej: ustawa), która stanowiła materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia zaskarżoną decyzją, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. W myśl natomiast ust. 2 pkt 6 powołanego art. 25 ustawy za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia, natomiast zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy - świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a, stosownie do którego, w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.

W niniejszej sprawie decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] października 2020 r. zmieniiono wysokość świadczenia wychowawczego przyznanego skarżącemu na małoletnie dzieci (trzech synów) na kwotę po [...] zł na każde z nich. Następnie decyzją z [...] maja 2021 r. nr [...] Prezydent [...] uznał świadczenie wychowawcze przyznane w dniu [...] września 2019 r. informacją nr [...] na małoletnie dzieci za okres od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2021 r. w wysokości po [...] zł za świadczenie nienależenie pobrane i zobowiązał skarżącego do zwrotu kwoty [...] zł. wraz z odsetkami ustawowymi (dalej decyzja Prezydenta [...] z [...] maja 2021 r.).

Na wstępie należy zaznaczyć, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego skarżący własnoręcznie złożonym podpisem potwierdził fakt zapoznania się z warunkami uprawniającymi do świadczenia wychowawczego oraz z treścią pouczenia zamieszczonego na druku przedmiotowego wniosku. Z treści pouczenia wynikało, że w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego osoba uprawniona jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu wypłacającego świadczenie wychowawcze. Niemniej, w ocenie Sądu, w przedmiotowej sprawie, organy obu instancji skupiły się wyłącznie na ustaleniu czy skarżącemu przysługiwało prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości nie biorąc zupełnie pod uwagę podstawowego celu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - wyrażonego już w samym tytule ustawy, a także w jej art. 4 ust. 1 - jakim jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowywaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczenia środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowywaniem, w tym z opieką nad dzieckiem i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Zdaniem Sądu, nie można bowiem przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z ratio legis ustawy. W szczególności, skoro świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka, to przy ustaleniu, że rodzic dziecka, któremu świadczenie przyznano, faktycznie w tym okresie nie posiadał prawa do tego świadczenia w pełnej wysokości np. w związku z ustaleniem opieki naprzemiennej, ale świadczenie wychowawcze zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to oznaczałoby to brak podstaw do żądania zwrotu świadczenia skonsumowanego na potrzeby dziecka.

Kluczową zatem kwestią dla oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji stało się nie tylko ustalenie, czy skarżący był uprawniony do pobrania świadczenia wychowawczego na małoletnich synów w okresie od [...] grudnia 2019 r. do [...] maja 2021 r w pełnej kwocie [...] zł ale czy organy administracji orzekające w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że kwoty opisane w sentencji decyzji Prezydenta [...] z [...] maja 2021 r., utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją, a wykraczające ponad kwotę [...] zł na każde dziecko są nienależnie pobranymi świadczeniami wychowawczymi w rozumieniu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy w okolicznościach niniejszej sprawy.

W ocenie Sądu sam fakt wydania decyzji zmieniającej prawo do świadczenia wychowawczego, nie uprawniał organu do niejako automatycznego uznania świadczeń za nienależnie pobrane w danym okresie, z pominięciem oceny czy środki przyznane i wypłacone, na podstawie przyznanego uprzednio prawa do świadczenia wychowawczego, zostały wykorzystane zgodnie z celem, jaki został przez ustawodawcę określony dla tego rodzaju świadczeń. Jak już wskazano cel ten został zawarty i w tytule ustawy i w treści przytoczonego wyżej jej art. 4 ust. 1. I chociaż świadczenie przysługuje podmiotom wskazanym w ust. 2 tego przepisu, tj. na gruncie niniejszej sprawy matce i ojcu (po [...] %) sprawującym opiekę naprzemienną, to jednak przedmiotowe świadczenie służy przede wszystkim dziecku. Z tego względu szczególnie istotne dla rozstrzygnięcia jest ustalenie, na jaki cel zostało przeznaczone świadczenie wypłacone z tego tytułu. Tylko poczynienie takich ustaleń uprawnia do oceny czy świadczenie było nienależnie pobrane w rozumieniu przepisu art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy. Ma to swoje konsekwencje w stwierdzeniu, że w sytuacji ustalenia przez organ przeznaczenia środków pochodzących ze świadczenia wychowawczego na "pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem" małoletnich synów skarżącego, uzasadniałoby dalsze ustalenie - braku zaistnienia przesłanki mającej stanowić podstawę do uznania świadczeń w połowie za nienależnie pobrane. Skoro bowiem świadczenie zostałoby spożytkowane na zaspokojenie potrzeb dzieci - a tak wynika z oświadczenia rodziców z [...] kwietnia 2021 r.- na które zostało przyznane, to żądanie zwrotu tych świadczeń byłoby nie do pogodzenia z ratio legis przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Nie pozostaje bez znaczenia także fakt, że świadczenie za sporny okres nie może już zostać przyznane na rzecz matki małoletnich dzieci, która z wnioskiem takim nie występowała gdyż akceptowała złożenie wniosku przez ojca dzieci do pełnej wysokości. Wskazała ona bowiem, że działał w tym zakresie również w jej imieniu. Uznanie zatem w okolicznościach niniejszej sprawie, że wypłata części tego świadczenia była nienależna skarżącemu w rezultacie oznaczałoby faktyczne pozbawienie dzieci wsparcia finansowego, o którym mowa w przepisach ustawy, co naruszałoby zasadę uwzględnienia dobra rodziny zawartą w art. 71 ust. 1 zd. 1 Konstytucji RP. Powyższe stanowisko znajduje odzwierciedlenie w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lutego 2021 r. II SA/Gl 1151/20, z dnia 28 kwietnia 2021 r. II SA/Gl 188/21, z dnia 7 lipca 2021 r. II SA/Gl 47/21, z dnia 15 lipca 2021 r. II SA/Gl 572/21, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 23 września 2021 r. II SA/Gl 648/21, wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 września 2021 r. II SA/Gl 621/21 oraz wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 26 listopada 2021 sygn. I SA/GI 745/21.

Sąd zwraca przy tym uwagę, że w aktach administracyjnych załączonych do sprawy znajdują się dokumenty, które uprawniały organ do dokonania prawidłowej oceny w tym zakresie tj.: kserokopia ugody pozasądowej wraz z porozumieniem wychowawczym z [...] lipca 2019 r., w której w § 4 określono zasady opieki naprzemiennej zaś w § 5 zasady utrzymania dzieci gdzie wskazano, że świadczenie 500 plus będzie wpłacane na specjalnie założone w tym celu przez rodziców konto bankowe a rodzice będą wspólnie decydować na jakie potrzeby dzieci będzie to świadczenie przeznaczane. Wbrew stanowisku organów orzekających porozumineie to nie ogranicza się wyłącznie do ustalenia zasad gromadzenia tych środków ale także zasad ich dysponowania z wyraźnym wskazaniem ich przeznaczenia na potrzeby małoletnich dzieci. W aktach znajduje się również oświadczenie U.B. (matki dzieci) w którym wskazała, że skarżący działał w jej imieniu i na jej rzecz pobierając świadczenie [...] na dzieci oraz potwierdziła wszystkie działania podjęte przez skarżącego celem uzyskania środków z tytułu [...] na ich małoletnie dzieci. Organ dysponował także złożonym do akt oświadczeniem rodziców z [...] kwietnia 2021 r. z którego wynika, że środki pochodzące z wypłaty świadczenia wychowawczego były gromadzone na rachunku bankowym wskazanym w porozumieniu i zostały przeznaczone na potrzeby dzieci.

Organ dokonał błędnej, dowolnej oceny powyższych dokumentów. Błędne jest w konsekwencji w świetle powyższego stanowisko organów, że oświadczenia matki dzieci, w których potwierdza czynności dokonane przez skarżącego są bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Oświadczenie to bowiem potwierdza, że zasady pobierania świadczenia, ustalenie wnioskodawcy było wynikiem wspólnych ustaleń rodziców dzieci, a oświadczenie z [...] kwietnia 2021 potwierdza, że środki zostały przeznaczone na potrzeby dzieci. Organy nie odniosły się do twierdzeń skarżącego podnoszonych w tym zakresie w odwołaniu ograniczając się wyłącznie do stwierdzenia, że oświadczenie matki dzieci nie może modyfikować treści art. 5 ust 2a. Istotnie oświadczenie matki nie modyfikuje treści tego przepisu lecz przy ocenie, czy świadczenie zostało pobrane nienależnie, zobowiązuje do uwzględniania celu w jakim świadczenie to jest przyznawane. Mając bowiem na uwadze cel świadczenia oraz biorąc pod uwagę, że jego wysokość nie przekroczyła kwoty [...] zł, w ocenie sądu administracyjnego można uznać, że skarżący występując o świadczenie działał za zgodą matki dziecka i w zaufaniu do organów Państwa. Interes społeczny w żadnej mierze nie stał też w sprzeczności z jego słusznym interesem gdyż matka dziecka całkowicie zaakceptowała działania ojca dziecka oraz dostosowała się do treści zawartego miedzy nimi porozumienia, sama nie występując z wnioskiem o świadczenie w przedmiotowym okresie. Okoliczność, że ojciec dzieci nie wykonał obowiązku wynikającego z pouczenia, w tych okolicznościach, nie może przeważać nad interesem małoletnich dzieci. W okolicznościach niniejszej sprawy istotne jest bowiem jedynie to, czy łączna kwota świadczenia wynosi [...] zł i czy została przeznaczona na potrzeby dzieci. Do takiej bowiem kwoty Państwo partycypuje w wydatkach na wychowanie dziecka. Organy nie wzięły również pod uwagę, że świadczenie wychowawcze, w spornym okresie było przekazywane w całości na rachunek bankowy utworzony wspólnie przez rodziców w wykonaniu zawartego przez nich porozumienia, a kwota na nich zgromadzona została wydatkowana na pokrycie potrzeb małoletnich zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, o czy rodzice zadecydowali wspólnie. Organy nie sprostały zatem obowiązkowi dokonania oceny, czy środki przyznane w ramach świadczenia wychowawczego zostały wykorzystane zgodnie z ich przeznaczeniem, czyli czy zostały spożytkowane stosownie do celu wskazanego w art. 4 ust. 1 ustawy mimo, że dysponowały materiałem dowodowym w tym zakresie, czy naruszyły przepisy art. 7,77, i 80 kpa.

Reasumując należy wskazać, że nie można przepisów o nienależnie pobranym świadczeniu interpretować ani stosować w sposób, który prowadziłby do rezultatów nie dających się pogodzić z ratio legi ustawy. Celem tego świadczenia jest zapewnienie przez państwo realnej pomocy w wychowaniu dziecka, w postaci faktycznego dostarczania środków dla częściowego pokrycia wydatków związanych z jego wychowaniem. Skoro świadczenie wychowawcze jest wypłacane na potrzeby dziecka, to przy ustaleniu, że rodzic dziecka, któremu świadczenia przyznano, faktycznie w tym okresie nie posiadał prawa do tego świadczenia w pełnej wysokości, ale świadczenie wychowawcze, za porozumieniem obojga rodziców, zostało spożytkowane na pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb dziecka, to oznacza to brak podstaw do żądania zwrotu świadczenia skonsumowanego na potrzeby dziecka.

Ponownie rozpoznając sprawę, organy uwzględnią powyższe uwagi, ocenę prawną i wytyczne Sądu. W celu ustalenia, w jaki sposób skarżący dysponował spornymi świadczeniami wychowawczymi, na jaki cel zostały przeznaczone, organ weźmie pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, oświadczenie matki dzieci z [...] czerwca 2021 r. oraz oświadczenie rodziców z [...] kwietnia 2021 r.

Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ppsa, orzekł jak w sentencji - uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji.