Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1179/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2021-04-27 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 7, 89,9,138,147,148
journal: Dz.U. 2016 poz 23
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 153
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek Sędziowie Sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Asesor WSA Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi H. K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta M. B. z dnia [...] stycznia 2020 r. [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2018 r. Nr [...] Prezydent Miasta B. przyznał H. K. (skarżącej) specjalny zasiłek opiekuńczy na okres od 1 sierpnia do 31 października 2018 r związany z rezygnacją z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.

Pismem z [...] listopada 2019 r. skarżąca wniosła o zmianę m.in. wskazanej decyzji z [...] sierpnia 2018 r., na podstawie art. 155 k.p.a., w ten sposób, że przyznany specjalny zasiłek opiekuńczy miałby zostać uchylony i zmieniony na świadczenie pielęgnacyjne, z jego wypłatą od 1 sierpnia 2018 r. W piśmie wskazała, że decyzją SKO z [...] października 2019 r. przyznane zostało jej świadczenie pielęgnacyjne od 1 sierpnia 2019 r., a w związku z wyrokiem TK z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, świadczenie to należy się jej również za okres pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego.

W odpowiedzi na wezwanie organu do sprecyzowania wniosku skarżąca, w piśmie z [...] grudnia 2019 r., wskazała, że w lipcu 2018 r., wskutek udzielenia błędnej informacji przez urzędnika odnośnie obowiązujących przepisów (nieuwzględniającej treści ww. wyroku TK) złożyła wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy zamiast o świadczenie pielęgnacyjne. Wskutek tego błędu, w okresie łącznie 12 miesięcy, otrzymała świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego w wysokości o [...] zł mniejszej, niż gdyby otrzymywała w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne. Wobec tego wniosła o podjęcie czynności zmierzających do naprawienia wyrządzonej przez organ szkody. Podkreśliła, że nie wyraża zgody na uchylenie decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego przy jednoczesnym nieprzyznaniu kwoty odpowiadającej świadczeniu pielęgnacyjnemu.

Nadto [...] grudnia 2019 r. skarżąca "doprecyzowała" swoje pismo wskazując, że domaga się wznowienia postępowania w zakresie zrealizowanych decyzji przyznających specjalny zasiłek opiekuńczy (k.56 akt administracyjnych).

Postanowieniem z [...] stycznia 2020 r. nr [...], Prezydent Miasta B., na podstawie art. 149 § 3 w związku z art. 124, art. 147 oraz art. 150 § 1 k.p.a., odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją własną nr [...] z dnia [...] sierpnia 2018 r. W uzasadnieniu organ wskazał m.in., że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (orzeczenie przez Trybunał Konstytucyjny o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją) może być wszczęte tylko na żądanie strony w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału i tylko na żądanie strony. Analizując przesłanki formalne wznowienia postępowania organ podniósł, że skarżąca jest stroną postępowania, oraz że Trybunał Konstytucyjny w wyroku o sygn. K 38/13 orzekł o zakresowej niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych; organ odniósł się do kwestii skutków wejścia w życie ww. wyroku. Odniósł się także do podnoszonych przez skarżącą kwestii ewentualnej spłaty świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od 1 sierpnia 2018 r., podkreślając, iż ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych następuje wyłącznie na wniosek, a nie z urzędu. Podkreślił, że ustalenie prawa do świadczenia następuje od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, oraz że katalog przesłanek uzasadniających uruchomienie nadzwyczajnego trybu postępowania administracyjnego jest katalogiem zamkniętym.

W zażaleniu na powyższe postanowienie H. K. wniosła o jego uchylenie, wskazując, że na podstawie stosownych przepisów prawa, w trybie art. 155 k.p.a. i wg właściwych procedur i norm wnosi o zmianę m.in. decyzji wydanej przez Prezydenta [...] sierpnia 2018 r. Skarżąca ponownie podniosła kwestię wprowadzenia jej w błąd przy składaniu wniosku w lipcu 2018 r. Wniosła o zrekompensowanie jej szkody powstałej w wyniku przyznania świadczenia tj. specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nie świadczenia pielęgnacyjnego.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., postanowieniem z [...] lutego 2020 r. nr [...], utrzymało w mocy postanowienie I instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podkreśliło zasadę trwałości decyzji administracyjnej, wynikającej z art. 16 k.p.a. Wskazując, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, Kolegium podniosło, iż skarżąca wniosek o świadczenie pielęgnacyjne skutecznie złożyła 5 sierpnia 2019 r., dlatego należało przyznać jej świadczenie od 1 sierpnia 2019 r. W niniejszej sprawie zaś organ nie ma podstawy prawnej do ustalenia, zgodnie z wnioskiem skarżącej, prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego za okres wsteczny i tym samym ustalenia różnicy wypłaty świadczenia za ten okres.

Na skutek skargi H. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z 29 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Bd 426/20 uchylił zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2020 r. nr [...] stwierdzając, że skazał, że we wstępnej fazie postępowania wznowieniowego organy administracji winny przede wszystkim dokonać oceny i wypowiedzieć się co do zaistnienia wszystkich przesłanek formalnych wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, tj. czy inicjatywa w sprawie wznowienia pochodzi od legitymizowanego podmiotu, czy oparta jest na ustawowej przesłance wznowienia, oraz czy zachowano termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania. W sprawie organ I instancji potwierdził wystąpienie tylko pierwszej z nich, zaś organ odwoławczy nie wypowiedział się już co do żadnej, rozstrzygając raczej kwestię możliwości wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego.

Postanowieniem z dnia [...] października 2020 r. nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Kolegium wskazało na treść art. 148 § 2 k.p.a. stwierdzając, że organ I instancji odmówił wznowienia postępowania z uwagi na niedochowanie miesięcznego terminu wystąpienia z wnioskiem "bowiem strona dowiedziała się o wydanej w stosunku do niej decyzji", oraz że z akt sprawy wynika, iż okolicznością stanowiącą podstawę wznowienia jest otrzymanie przez skarżącą decyzji SKO z dnia [...] października 2019 r. przyznającej jej świadczenie pielęgnacyjne. Organ stwierdził, że porównanie terminów otrzymania decyzji oraz złożenia wniosku o wznowienie postępowania wskazuje na przekroczenie terminu do jego złożenia. Kolegium wskazało też, że "słusznie Prezydent B. odmówił skarżącej wznowienia postępowania w zakresie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego za okres od [...] sierpnia 2018 r. do [...] lipca 2019 r. (...)". Organ poczynił nadto rozważania nad dopuszczalnością ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z mocą wsteczną.

W skardze na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, złożonej drogą elektroniczną, H. K. podniosła, że zaskarżone postanowienie orzeka o utrzymaniu w mocy "zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia [...] lutego 2020 r. oraz postanowienia Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2020 r. [...], które odmówiło: wznowienia postępowania administracyjnego do decyzji nr [...] z [...].10.2018 r. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką oraz do decyzji nr [...] z [...].08.2018 r. o przyznaniu takiego zasiłku.

Skarżąca wniosła o uchylenie "wszystkich wymienionych postanowień w całości" i przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego poprzez zmianę i wydanie stosownych decyzji oraz o zabezpieczenie jej słusznego interesu poprzez naprawienie szkody materialnej w wys. [...] zł.

W obszernym uzasadnieniu skarżąca ponownie przedstawiła przebieg postępowań i swoje stanowisko w zakresie wprowadzenia jej w błąd przez właściwe organy od sierpnia 2018 r. co do przysługującego jej świadczenia rodzinnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. Podkreśliła, że dopiero własnym staraniem w 2019 r. uzyskała informację, że już pierwotnie przysługiwało jej wyższe świadczenie – świadczenie pielęgnacyjne, co wynika z niekonstytucyjności przepisu i wyroku TK z 24 października 2014 r. sygn. K 83/13. Złożyła zatem formalny wniosek o to świadczenie dopiero 5 sierpnia 2019 r. Uprzednio na pytania o przysługujące świadczenie otrzymywała kategoryczna i stanowczą informację, że nie zostanie przyjęty jej wniosek o świadczenie pielęgnacyjne ponieważ niepełnosprawność matki powstała w starszym wieku, a przysługuje jej jedynie specjalny zasiłek opiekuńczy znacznie niższy i nadto uzależniony od dochodu. Strona zarzuciła organom naruszenie art. 77 Konstytucji RP, art. 8, art. 9 k.p.a. poprzez brak należytej informacji i wprowadzenie w błąd przez urzędnika. Dopiero [...] października 2019 r. Kolegium decyzja SKO nr [...] przyznało świadczenie pielęgnacyjne, mimo że nie zmieniły się okoliczności od 1 sierpnia 2018 r. Skarżąca, podkreślając swoja trudną sytuację rodzinna i majątkową oraz pozbawienie jej słusznie należnych świadczeń rodzinnych podniosła, że organ zarzuca jej niedotrzymanie miesięcznego terminu, podczas gdy z winy urzędników i z powodu ich błędów poniosła rażącą szkodę będąc pozbawioną prawa do należnych świadczeń.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. skarżąca podtrzymała stanowisko wyrażone w skardze, wskazując, że zgodnie z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. jedną z podstaw do wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją jest wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub dowodów istniejących w dniu wydania decyzji. Tą okolicznością jest fakt niepoinformowania jej przez urzędniczkę o przysługujących jej prawach. Zdaniem skarżącej jest to wina organu, który odmówił jej przyjęcia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Sąd wydał w niniejszej sprawie wyrok na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 133 § 1 zdanie drugie p.p.s.a. w zw. z art. 15 zzs? ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.). Niniejszą sprawę skierowano do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym – jej rozpoznanie było konieczne, zaś aktualna sytuacja związana z pandemią COVID-19 uzasadniała przyjęcie, że przeprowadzenie rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu z powodów, które sąd uwzględnił z urzędu, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 w zw. z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej "p.p.s.a.").

Zważyć w pierwszej kolejności przyjdzie, że rozpoznawana sprawa, dotycząca żądania H. K. wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania jej specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 sierpnia do 31 października 2018 r., stanowiła już przedmiot kontroli sądowoadministracyjnej. Prawomocnym wyrokiem z 29 czerwca 2020 r. sygn. II SA/Bd 426/20, tutejszy Sąd uchylił uprzednio wydane postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie organu I instancji o odmowie wznowienia postępowania.

Podkreślenia wymaga, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Oznacza to, że rozpoznając ponownie sprawę, na skutek powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze, jako merytoryczny organ odwoławczy zobowiązane było podporządkować się ocenie prawnej i wskazaniom wyrażonym w uzasadnieniu wyroku. W szczególności zatem winno wyjaśnić, ocenić i prawidłowo uzasadnić najistotniejsze na tym etapie postępowania nadzwyczajnego kwestie zaistnienia formalnych przesłanek do ewentualnego wszczęcia lub odmowy wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną decyzją administracyjną w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, w związku z wnioskiem strony tego postępowania. Oceną prawną i wskazaniami wyrażonymi w wyroku związany był również Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Ocena legalności zaskarżonego postanowienia musiała zatem uwzględniać to, czy organ odwoławczy – rozpoznając sprawę ponownie – wypełnił wskazania ww. wyroku z 29 czerwca 2020 r.

Z uwagi na przedmiot sprawy administracyjnej orzekające organy zasadnie zwracają uwagę, że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada trwałości decyzji administracyjnych, stanowiąc, że uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych (tj. takich, od których nie przysługuje środek odwoławczy), stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych (art. 16 § 1 in fine ustawy z dnia 14 czerwca 1950 r. Kodeks postępowania administracyjnego w dacie skarżonego postanowienia tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 256, ze zm. dalej "k.p.a."). Decyzja administracyjna ostateczna jest zatem rozstrzygnięciem trwałym, korzystającym z domniemania prawidłowości i domniemanie to może zostać obalone tylko w jednym z trybów nadzwyczajnych wskazanych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub przepisach szczególnych.

W dalszej kolejności należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Odnosząc powyższe do wniosków i zarzutów skargi należy wyjaśnić kilka kwestii.

Po pierwsze przedmiot niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej, stanowi jedynie rozstrzygnięcie organów administracji o charakterze formalnym – postanowienie o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego ostateczną Prezydenta z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego na okres od 1 sierpnia do [...] października 2018r. Wbrew zatem oczekiwaniu skarżącej, ani organy administracji ani sąd administracyjny, na tym etapie postępowania nadzwyczajnego, nie mogą orzekać merytorycznie o zasadności, czy też niezasadności jej żądania w zakresie uchylenia powyższej decyzji w trybie wznowieniowym i ewentualnego przyznania za ten okres - wnioskowanego zamiennie przy żądaniu wzruszenia decyzji świadczenia pielęgnacyjnego.

Należy wskazać, że na ten temat wypowiedział się już Sąd w wiążącym wyroku z 29 czerwca 2020 r. – wskazując w uzasadnieniu tego wyroku na różnice pomiędzy zwykłym postępowaniem administracyjnym, a postępowaniem administracyjnym nadzwyczajnym, zmierzającym do wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, która wszakże wywołała już określone skutki prawne. W konsekwencji, nie mogą w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym odnieść oczekiwanego przez skarżącą skutku żądania skargi, wykraczające poza zakres sprawy administracyjnej rozstrzyganej postanowieniem o odmowie wznowienia postępowania administracyjnego tj. żądanie uchylenia wszystkich wskazanych postanowień i decyzji o przyznaniu zasiłku pielęgnacyjnego oraz przyznania w to miejsce świadczenia pielęgnacyjnego - zgodnie z wnioskiem z [...] listopada 2019 r. (uzupełnionym [...] grudnia 2019r.).

Po wtóre, przedwczesne i niedopuszczalne byłoby na tym etapie wypowiadanie się przez Sąd o merytorycznej zasadności żądania wniosku wznowienia postępowania, także i z tego powodu, że do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej, właściwe są wyłącznie organy administracji publicznej w dwuinstancyjnym postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do zastępowania organów administracji publicznej w załatwianiu indywidualnych spraw administracyjnych, lecz powołany jest do kontroli zgodności z przepisami prawa zaskarżonej działalności tych organów, w tym decyzji administracyjnych i postanowień.

Zostało już w tej sprawie przesądzone, że prawidłowe było zastosowanie trybu wznowieniowego na skutek sprecyzowania pierwotnego wniosku skarżącej o zmianę decyzji Prezydenta Miasta B. przyznających specjalny zasiłek opiekuńczy na świadczenie pielęgnacyjne (w oświadczeniu z [...] grudnia 2019r.)

Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu ww. wyroku, wznowienie postępowania stwarza możliwość ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy administracyjnej zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie, w którym ją wydano, było dotknięte kwalifikowaną wadą przewidzianą w art. 145 § 1 k.p.a. bądź zachodzi przesłanka określona w art. 145a § 1 lub art. 145b § 1 k.p.a. Postępowanie można wznowić bądź z urzędu bądź też na wniosek strony, z tym, że wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i art. 145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony. We wstępnej fazie - która ma miejsce po wpłynięciu do organu wniosku o wznowienie postępowania - analizie podlega to, czy wniosek ten opiera się na ustawowej przesłance, czy został złożony przez stronę postępowania i czy zachowano ustawowy termin na wystąpienie z nim. Brak pozytywnych ustaleń w tym przedmiocie skutkuje koniecznością wydania przez organ postanowienia o odmowie wznowienia postępowania.

Sąd uznał za słuszne stanowisko organu I instancji wyrażone w postanowieniu z [...] stycznia 2020 r., zgodnie z którym w pierwszym etapie postępowania wznowieniowego należy zbadać, czy zaistniały przesłanki formalne do uruchomienia tego nadzwyczajnego trybu weryfikacji ostatecznych rozstrzygnięć administracyjnych, tj.:

1) czy inicjatywa w sprawie wznowienia postępowania pochodzi od podmiotu mającego czynną legitymację procesową,

2) czy wskazano w nim ustawową przyczynę wznowienia postępowania,

3) czy wniosek został złożony z zachowaniem terminów określonych w art. 148 k.p.a.

Sąd zważył, że organ I instancji wypowiedział się w tej sprawie jedynie odnośnie pierwszej z nich. Kolegium natomiast (które też jest organem merytorycznym) w ogóle nie wypowiedziało się odnośnie zaistnienia formalnych przesłanek do uruchomienia trybu wznowienia postępowania. Wypowiedź organu odwoławczego nie dotyczyła kwestii dopuszczalności wszczęcia postępowania wznowieniowego, a kwestii możliwości wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie przyznania Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie Sąd podkreślił, że stosownie do art. 124 § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Motywacja organu nie powinna stanowić przedmiotu domysłu sądu. Sąd wskazał, że w ponownym postępowaniu Kolegium powinno wypowiedzieć się odnośnie zaistnienia przesłanek formalnych uruchomienia postępowania wznowieniowego.

Zgodnie z art. 147 k.p.a., w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania skarżonego postanowienia, wznowienie postępowania następuje z urzędu lub na żądanie strony. Wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 oraz w art. 145a i art. 145b k.p.a. następuje tylko na żądanie strony.

Niesporne w sprawie pozostaje, że skarżąca jako strona postępowania administracyjnego zakończonego wydaniem ostatecznej decyzji Prezydenta Miasta B. z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego, posiadała legitymację procesową do wystąpienia z żądaniem wzruszenia tej decyzji w trybie wznowienia postępowania.

Zamknięty katalog przesłanek wznowienia postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją określono w art. 145 § 1 pkt 1-8, art. 145a § 1 i art. 145b § 1 k.p.a.

Prowadząc postępowanie o wznowienie postępowania administracyjnego organ ma ustawowy obowiązek w pierwszej kolejności zbadać dopuszczalność wznowienia postępowania, a więc istnienie przyczyn przedmiotowych i podmiotowych żądania oraz to, czy strona złożyła wniosek o wznowienie postępowania w terminie określonym w art. 148 § 1 i § 2 oraz art. 145a § 2, art. 145b § 2 k.p.a.

Jak już przesądzono organ I instancji w postanowieniu [...] stycznia 2020 r. ([...]) poza wybiórczym powołaniem przepisów prawa, w ogóle nie ocenił czy strona oparła swój wniosek i na jakiej konkretnie przesłance wznowienia, ani też nie zbadał kwestii terminowości złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Na zaniechanie zasadniczych na tym etapie postępowania ustaleń wskazuje analiza zarówno podstawy prawnej jak i treści uzasadnienia postanowienia organu I instancji.

Utrzymując uprzednio w mocy postanowienie pierwszoinstancyjne o odmowie wznowienia postępowania w sprawie organ odwoławczy, z naruszaniem podstawowych przepisów postępowania, zaniechał również ustalenia i wyjaśnienia przesłanek do wznowienia w przedmiotowej sprawie postępowania administracyjnego. Stanowiło to podstawę uchylenia tego rozstrzygnięcia przez Sąd, który wskazał na konieczność ustalenia i wyjaśnienia kwestii przesłanki wznowieniowej i adekwatnej terminowości złożenia wniosku.

W ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych sprawy i treści uzasadnienia skarżonego ponownego postanowienia Kolegium prowadzi do wniosku, że organ ten jedynie pozornie zastosował się do wskazań Sądu. Organ odwoławczy uchylił się ponownie od rzetelnego rozpoznania i rozstrzygnięcia kwestii istnienia podstaw do wznowienia postępowania zgodnie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Ponadto należy stwierdzić, że skarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem art. 124 § 1 k.p.a. nie zawiera ono bowiem oznaczenia strony postępowania i w istocie budzi wątpliwości co do zakresu jego rozstrzygnięcia. W szczególności zważyć przyjdzie, że odczytując wprost sentencję postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...] października 2020 r. nr [...] można wysnuć wniosek, że tym postanowieniem Kolegium utrzymało w mocy postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. [...] – uchylone uprzednio prawomocnie wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 426/20.

W zaskarżonym w niniejszej sprawie postanowieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze: "po rozpatrzeniu na posiedzeniu w dniu [...] października 2020 r., zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 29 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Bd 426/20, którym uchylono postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. [...] w przedmiocie wznowienia postępowania administracyjnego, na podstawie art. 1 ust. 1, art. 2, art. 17 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (...) orzeka – utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

Wobec tak skonstruowanej treści rozstrzygnięcia pozostaje ono w istocie w sprzeczności z przedmiotem sprawy, a nawet rodzi wątpliwości co do tego, czy nie jest wydane z rażącym naruszeniem prawa – orzekając o utrzymaniu w mocy własnego postanowienia prawomocnie wyeliminowanego już z obrotu prawnego wyrokiem sądu administracyjnego. Na takie odczytanie tego postanowienia przez skarżącą wskazuje treść zarzutów skargi, które w tym zakresie należy uznać za zasadne. Z cytowanej treści rozstrzygnięcia tego postanowienia z pewnością nie wynika jakkolwiek aby Kolegium rozpoznało w trybie zażaleniowym sprawę dotyczącą wniosku H. K. o wznowienie postępowania administracyjnego w sprawie zakończonej konkretną decyzją lub decyzjami Prezydenta Miasta B. o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego i utrzymało w mocy jakiekolwiek postanowienie organu I instancji. Ponad wszelką wątpliwość już z tej tylko przyczyny zaskarżone postanowienie nie może pozostać w obrocie prawnym. Zostało podjęte z naruszeniem art. 7, art. 9, art. 124 § 1, art. 138 w zw. z art. 144 k.p.a. Tak istotnych wad ostatecznego rozstrzygnięcia nie może sanować treść jego uzasadnienia, z którym nie jest wszakże spójne.

Niezależnie od powyższego Sąd zważył, że organ odwoławczy, mimo obowiązku merytorycznego zbadania sprawy zaistnienia przesłanek do wznowienia postępowania także nie ustalił i nie określił w uzasadnieniu skarżonego postanowienia, na jaką z ustawowych przesłanek wznowienia postępowania w jego ocenie strona się powołała, i co stanowi punkt odniesienia dla możliwości zweryfikowania czy dochowała terminu ustawowego do skutecznego wystąpienia z wnioskiem o wznowienie. Tym bardziej Kolegium nie poczyniło żadnych procesowych ustaleń i nie oceniło czy, zakładając nawet uchybienie terminowi do złożenia wniosku, zaistniała lub nie w sprawie wskazywana przez stronę ustawowa przesłanka do wznowienia postępowania administracyjnego w przedmiotowej sprawie z urzędu.

Nie znajduje potwierdzenia w treści postanowienia organu I instancji z [...] stycznia 2020 r., zarówno jego podstawy prawnej, jak i uzasadnienia, stwierdzenie Kolegium zawarte na stronie 3 w przedostatnim akapicie uzasadnienia skarżonego postanowienia, że: "Prezydent B. działając m.in. w oparciu o art. 148 § 1 k.p.a. odmówił wznowienia przedmiotowego postepowania podnosząc, że strona nie dochowała miesięcznego terminu do wystąpienia z wnioskiem, bowiem dowiedziała się o wydanej w stosunku do niej decyzji". Co zostało już przesądzone, a co Sąd podkreśla ponownie, organ I instancji w ogóle nie ocenił czy strona dochowała terminu do złożenia wniosku, lecz odmówił wznowienia postępowania powołując się wyłącznie na merytoryczną niezasadność żądania strony w świetle przepisów ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.

Dalej Kolegium ogólnikowo – bez ustalenia podstawy wznowienia wskazanej przez stronę wnioskująca, oraz bez wezwania tej strony wraz ze stosownym pouczeniem do ewentualnego sprecyzowania wniosku w tym zakresie, jak również podania informacji kiedy dowiedziała się o przyczynie wznowienia, wskazało dowolnie, że z akt sprawy wynika, że "okoliczność stanowiąca podstawę wznowienia postępowania wynika z otrzymania decyzji [...] z dnia [...] października 2019 r.

Z uzasadnienia skarżonego postanowienia nie wynika, jaką przyczynę wznowienia z katalogu określonego w art. 145 § 1, art. 145a lub 145b k.p.a. zdaniem organu skarżąca powołała jako podstawa jej wniosku.

Tymczasem zgodnie z art. 145 § 1 k.p.a., w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli:

1) dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

2) decyzja wydana została w wyniku przestępstwa;

3) decyzja wydana została przez pracownika lub organ administracji publicznej, który podlega wyłączeniu stosownie do art. 24, 25 i 27;

4) strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu;

5) wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję;

6) decyzja wydana została bez uzyskania wymaganego prawem stanowiska innego organu;

7) zagadnienie wstępne zostało rozstrzygnięte przez właściwy organ lub sąd odmiennie od oceny przyjętej przy wydaniu decyzji (art. 100 § 2);

8) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone lub zmienione.

Stosownie do art. 148 § 1 k.p.a., podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. Zgodnie zaś z art. 148 § 2 k.p.a., termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4, biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.

Można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy:

- Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja (art. 145a § 1 k.p.a.), w tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego ( §2).

- zostało wydane orzeczenie sądu stwierdzające naruszenie zasady równego traktowania, zgodnie z ustawą z dnia 3 grudnia 2010 r. o wdrożeniu niektórych przepisów Unii Europejskiej w zakresie równego traktowania (Dz. U. z 2016 r. poz. 1219), jeżeli naruszenie tej zasady miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy zakończonej decyzją ostateczną (art. 145b § 1 k.p.a.). W tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu (§ 2).

We wniosku z [...] listopada 2019 r. o zmianę dwóch decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego tj. z [...] sierpnia 2018 r. (na okres 1.08 - 31.10.2018) i z [...] października 2018 r. (na okres 1.11.2018 r. do 31.10.2019r.), uzupełnionego pismem i oświadczeniem z [...] grudnia 2020 r. strona domaga się wznowienia postępowania z tego powodu, że jak twierdzi przy składaniu w 2018 r. wniosku o świadczenie rodzinne została wprowadzona w błąd przez pracownika organu, co do przysługiwania jej wyłącznie specjalnego zasiłku opiekuńczego, a nieprzysługiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Złożyła zatem sugerowany wniosek o specjalny zasiłek opiekuńczy, bowiem kategorycznie poinformowano ją o braku możliwości uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego mimo, że zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. Strona podniosła, że z orzecznictwa sądów administracyjnych wynika, że już w dacie składania przez nią pierwotnego wniosku przysługiwało jej jednak znacznie wyższe świadczenie pielęgnacyjne, o czym organ jej nie poinformował, co wynika z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. sygn. K 38/13. Strona nie podała kiedy konkretnie i w jakich okolicznościach dowiedziała się o tym, że jednak już od sierpnia 2018 r. przysługiwało jej świadczenie pielęgnacyjne, podkreśliła jednak wielokrotnie fakt przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z [...].10.2019 ( [...]) od 1.08.2019 r.

W piśmie z [...] grudnia 2019 r. strona ponownie wywiodła, że pracownicy urzędu przy ubieganiu się o świadczenia rodzinne udzielali jej błędnej informacji zatem nie wiedziała, że przysługiwało jej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Dopiero gdy na własną rękę dowiedziała się o niekonstytucyjności przepisu złożyła już wniosek o świadczenie pielęgnacyjne – 5 sierpnia 2019 r.. Jednak dopiero Kolegium decyzją z [...] października 2019 r. przyznało jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania cały czas stałej opieki nad niepełnosprawną matką.

Żaden z organów wbrew wymogom art. 7, art. 8, art. 9, art. 64 § 2 art. 77 § 1 w zw. z art. 145 art. 148 k.p.a. nie wezwał strony do sprecyzowania przesłanki wznowienia postępowania, ani do wskazania kiedy dowiedziała się o okoliczności stanowiącej jej zdaniem podstawę wznowienia postępowania. Ani organ I ani II instancji nie ustalił konkretnie na jakiej podstawie strona opiera swój wniosek o wniesienie postępowania, co w oczywisty sposób warunkować musi dopiero ocenę czy strona zachowała ustawowy termin, a nadto czy opiera wniosek na przesłance umożliwiającej wznowienie postępowania wyłącznie na wniosek, czy także z urzędu.

Uwzględniając powyższe naruszenie przepisów postępowania należy ocenić jako dowolne i przedwczesne wywody Kolegium co do niezachowania przez stronę terminu złożenia wniosku o wznowienie postępowania. Dodatkowo podkreślenia wymaga, że nie poddają się ocenie Sądu także ustalenia Kolegium dotyczące tego, że to z treści decyzji z [...] października 2019 r. strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę wznowienia oraz kiedy otrzymała tę decyzję. Tego typu ustaleń można byłoby dokonać prawdopodobnie analizując całość akt sprawy zainicjowanej wnioskiem strony o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, których niestety brak w aktach sprawy administracyjnej przekazanych sądowi wraz ze skargą w niniejszej sprawie. Nie pozwala to ocenić np. na jakie okoliczności w toku tego postępowania strona się powoływała.

W ocenie Sądu jednak już chociażby analiza treści wniosków skarżącej prowadzić winna do rozważenia, że skarżąca domaga się wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a., bowiem twierdzi, że wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi który wydał decyzję.

Takimi nowymi okolicznościami faktycznymi będącymi istotnymi dla sprawy - które mogły mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy (B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2019 s. 830-831 nb 32, 33), istniejącymi w dniu wydania decyzji z [...] sierpnia 2018 r. nieznanymi organowi, który wydał decyzję, był zarówno fakt wprowadzenia skarżącej w błąd przez pracownika MOPS przez nieujawnienie treści ustawy i możliwości prawnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (z naruszeniem art. 9 k.p.a. - tak by skarżąca mogła dokonać w sposób świadomy wyboru między świadczeniem pielęgnacyjnym a specjalnym zasiłkiem opiekuńczym), a nawet informowanie o braku podstaw do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jak i np. wydanie skarżącej przez pracownika MOPS - do wypełnienia - niewłaściwego formularza, który prowadził do rozpatrzenia sprawy jedynie w zakresie rozstrzygnięcia o specjalnym zasiłku opiekuńczym.

Potwierdziła to nadto wprost skarżąca w toku postępowania sądowoadministracyjnego – w piśmie procesowym z [...] marca 2021 r. W piśmie tym, podobnie jak w skardze strona podniosła, że została przez pracowników organu wprowadzona w błąd i tylko dlatego, mimo, że z oczywistych względów chciała uzyskać świadczenie pielęgnacyjne (zdecydowanie wyższe), w związku z informacją organu, że ono jej nie przysługuje, składała w 2018 r. wnioski o specjalny zasiłek opiekuńczy, zamiast formularza wniosku o świadczenie pielęgnacyjne.

Te twierdzenia strony, uwzględniając przebieg postępowania i treść stanowisk organu I instancji kierowanych do skarżącej już nawet w 2019 r., Sąd uznaje za wiarygodne, aczkolwiek nie zostały one w jakikolwiek sposób ocenione i ustalone wobec braku właściwego postępowania wyjaśniającego organów w tej sprawie. W tym zakresie organ odwoławczy, mimo wskazań Sądu, nie podjął żadnych czynności celem ustalenia w czym strona upatruje podstawę wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją przyznającą jej specjalny zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. W aktach sprawy zalega orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z [...].04.2018 r. orzekające o zaliczeniu K. K. ( matki skarżącej) do znacznego stopnia niepełnosprawności od [...] stycznia 2018 r. ze wskazaniem, że daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, co także może uwiarygadniać twierdzenia strony.

Mając na uwadze wskazane wyżej istotne naruszenia przepisów postępowania przez organ odwoławczy, na podstawi art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., należało uchylić skarżone postanowienie. W ocenie Sądu, w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w jej obecnym stanie uwzględniając także zasadę szybkości postępowania oraz ekonomiki procesowej, konieczne było obecnie zastosowanie art. 135 p.p.s.a i uchylenia również wadliwego postanowienia organu I instancji.

W tym miejscu dodatkowo, należy bowiem zwrócić uwagę na jeszcze jeden bardzo istotny, a dotąd pomijany przez obydwa organy aspekt postępowania wstępnego w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego, w szczególności zakończonego ostateczną decyzją w przedmiocie świadczeń rodzinnych związanych z koniecznością rezygnacji z zatrudnienia w związku ze sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny.

Jak już wskazano, wznowienie postępowania, jeżeli wyjdą na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne lub nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, nieznane organowi, który wydał decyzję, może nastąpić z urzędu lub na żądanie strony (art. 147 kpa). W niniejszej sprawie nie zostało jeszcze rzetelnie ustalone czy skarżąca swe żądanie wysunęła z uchybieniem miesięcznego terminu (art. 148 § 1 k.p.a.). Wskazać przyjdzie, że nawet gdyby dalsze postępowanie doprowadziło do takiego właśnie ustalenia, nie przesądza to przy takiej podstawie wznowienia samoistnie, że niemożliwe jest wznowienie postępowania w tej sprawie.

Sąd podziela bowiem i przyjmuje za własne stanowisko wyrażone w analogicznych okolicznościach w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. z 28 kwietnia 2020 r. sygn. I OSK 68/20, I OSK 69/20. I OSK 70/20. NSA stwierdził, że organ jest obowiązany do wznowienia postępowania z urzędu, jeżeli strona złożyła po terminie wniosek o wznowienie postępowania, ale z ustaleń organu wynika, że istnieje jedna z przyczyn wznowienia określonych w art. 145 § 1 pkt 1-3 i 5-8. Organ nie ma obowiązku wszczynać postępowania w każdej prawomocnie zakończonej sprawie celem sprawdzenia, czy nie zachodzą postawy do wznowienia. Obowiązek wznowienia ma natomiast miejsce w razie znalezienia przyczyny wznowienia (wyrok NSA z 27.3.2002 r. II SA 2791/00, Lex 83816). Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji są - w określonym przez prawo zakresie - rzecznikiem interesu publicznego. Skoro zatem powezmą wiadomość (np. w wyniku wniesienia przez stronę wniosku o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu - art. 148 § 1 k.p.a.), że w obrocie pozostaje wadliwa decyzja, a mają instrumenty prawne umożliwiające wyeliminowanie zawartej w niej wady, winny podjąć stosowne działania.

NSA zwrócił uwagę, że w postępowaniu administracyjnym ciężar wykrycia prawdy obiektywnej jest bezwzględnym obowiązkiem organu orzekającego (art. 7 k.p.a.). Naruszenie w procesie wydania decyzji norm prawa procesowego, które zostało wyliczone w art. 145 § 1 k.p.a. powoduje bezwzględny obowiązek wszczęcia z urzędu przez organ postępowania w sprawie wznowienia postępowania. Stanowisko takie wypływa ze sformułowania art. 145 § 1: "W sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie", w związku z art. 147 k.p.a. Organ obowiązany jest bez wyczekiwania na impuls z zewnątrz wszcząć postępowanie w przypadku stwierdzenia wystąpienia jednej z podstaw wznowienia postępowania wyliczonych w art. 145 § 1, z wyłączeniem art. 145 § 1 pkt 4, art. 145a i 145b. Obowiązek wznowienia postępowania dotyczy sytuacji, w której znaleziono przyczynę wznowienia postępowania (B. Adamiak - op. cit., s. 848-849 nb 1, 2; T. Kiełkowski w: red. H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Wolters Kluwer 2019, s. 1022, uw. 2).

Ponownie należy zatem zwrócić uwagę na obowiązki organu wynikające z art. 8 § 1 i art. 9 k.p.a. Przepisy te nakładają na organ obowiązek prowadzenia przez organ postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej oraz należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych. Nadto art. 9 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej udzielania informacji faktycznej i prawnej. Utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i doktrynie jest pogląd, że obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych toczącej się sprawy (art. 9 k.p.a.), winien być rozumiany szeroko, jak to jest tylko możliwe. Urzędnik ma obowiązek w możliwie jasny sposób wyjaśnić całość okoliczności sprawy stronie i równie wyraźnie wskazać na ryzyko wiążące się z zaplanowanymi działaniami. Jest to jedyny odpowiadający zasadzie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Dz. U. nr 78, poz. 483; sprost. z 2001 r. nr 28, poz. 319; zm. z 2006 r. nr 200, poz. 1471; z 2009 r. nr 114, poz. 946, dalej Konstytucja RP) sposób rozumienia art. 9 k.p.a. W ww. wyrokach NSA wskazał, że obowiązek udzielania informacji stronie obejmuje cały tok postępowania – od wszczęcia postępowania do jego zakończenia decyzją. Udzielenie informacji w fazie wszczęcia postępowania ma dla ochrony interesu prawnego strony kapitalne znaczenie. Brak znajomości prawa może powodować nieudolne, a zwłaszcza w wielu przypadkach niezaspokajającego w pełni interesu strony określenie żądania. W świetle zasad doświadczenia życiowego, logiki nie budzi wątpliwości Sądu, że np. nieznajomość przepisów ustawy o pomocy społecznej, czy tak jak w tej sprawie o świadczeniach rodzinnych, może prowadzić do tego, że strona wystąpi o mniej korzystne świadczenie. W przypadku zamiaru podjęcia przez stronę obrony w trybach nadzwyczajnych, brak właściwej informacji o rodzajach wad decyzji usuwanych w danym trybie postępowania, może również uniemożliwić stronie obronę jej interesu prawnego.

Zasadnie w ww. wyroku podkreślono, że prawidłowe odczytanie treści art. 17 ust. 1 pkt 4 , ust. 1b pkt 1, i ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej "u.ś.r.") prowadzi do wniosku, że skarżąca opiekująca się niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, a możliwość nabycia uprawnienia do specjalnego zasiłku opiekuńczego nie może skutkować odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. To do skarżącej należał wybór świadczenia dlań korzystniejszego. Nie można zatem bez zweryfikowania tego twierdzenia uznać, że na skutek błędów organu I instancji, skarżąca tego wyboru już na etapie wszczęcia postępowania została pozbawiona. Ewentualny zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz specjalnego zasiłku opiekuńczego zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. uprawnia skarżącą do wyboru jednego z tych świadczeń.

Stosownie do art. 11 k.p.a., organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy.

Skarżąca miała w niniejszej sprawie interes prawny w złożeniu podania o wznowienie postępowania (art. 28 k.p.a.). W pierwszej kolejności obowiązkiem organu było ustalenie czy wniosek spełnia pozostałe warunki formalne dla skutecznego wznowienia postępowania. Nawet jednak w sytuacji, gdyby zostało tu prawidłowo ustalone, że podanie zostało złożone po upływie ustawowego terminu, zatem nie mogło skutkować wszczęciem postępowania na żądanie strony (art. 147 zd. 1 in fine k.p.a.), zdaniem Sądu w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, obowiązkiem organu było również rozważenie, czy nie zaistniały podstawy do wznowienia postępowania z urzędu. Jeśli organ doszedłby do wniosku, że okoliczności podniesione przez stronę uzasadniają wznowienie postępowania, winien je wznowić. W przypadku uznania, że okoliczności wskazane przez stronę nie uzasadniają wszczęcia postępowania, winien on wskazać, dlaczego - jego zdaniem - nie zaszły przesłanki do wznowienia postępowania z urzędu. Argumenty te należałoby wówczas zawrzeć w postanowieniu odmawiającym wznowienia postępowania wydanym na podstawie art. 149 § 3 k.p.a. W pełni zasadne jest stanowisko NSA, że tylko tak dokonana wykładnia art. 147 k.p.a. w pełni realizuje zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 8 § 1, art. 9 i 11 k.p.a. Prawo strony do żądania wznowienia zostaje wówczas skonsumowane (choć podanie nie zostaje merytorycznie rozpoznane), lecz zarazem organ rozważa okoliczności podniesione przez stronę w kontekście konieczności wznowienia postępowania z urzędu. Strona zostaje też poinformowana o stanowisku organu - jako rzecznika interesu publicznego (art. 7 k.p.a.) - i jego motywach.

Z tych powodów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 153 i art. 135 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji wyroku.

Ponownie rozpoznając sprawę organ I instancji zastosuje się do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania, wyrażonych w wyroku z 29 czerwca 2020 r. oraz niniejszym wyroku (art. 153 p.p.s.a.).