Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt V SA/Wa 2137/07
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145 par. 1 pkt 1 c
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 138 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 1960 nr 30 poz 168
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Beata Krajewska, Sędzia WSA - Irena Jakubiec-Kudiura (spr.), Asesor WSA - Piotr Kraczowski, Protokolant - Mariusz Dzierzęcki, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 marca 2008 r. sprawy ze skargi W. W. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia ... kwietnia 2007 r. nr ... w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz Fundusz Pracy; Uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia ... marca 2005 r. W. W. wystąpiła do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. M. o umorzenie składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych i Fundusz Pracy za okres od maja 1993 r. do września 1998 r. Podniosła, że postępowanie restrukturyzacyjne dotyczące zaległości wobec Zakładu zakończyło się niepowodzeniem, ponieważ nie była w stanie uiścić opłaty restrukturyzacyjnej.

Decyzją z dnia ... listopada 2005 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności za okresy od ... 1993 r. do ... 1994 r. oraz od ... 1994 r. do ...1998 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie ... zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł wraz z odsetkami za zwłokę.

Po rozpatrzeniu wniosku W. W. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia ... kwietnia 2006 r. o nr ... Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podając w uzasadnieniu, iż w przypadku skarżącej nie wystąpił stan całkowitej nieściągalność zadłużenia, o którym mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., a skarżąca nie wykazała, że znajduje się w wyjątkowej sytuacji majątkowej i rodzinnej, która uniemożliwiałaby spłatę zadłużenia ze względu na zbyt ciężkie skutki dla niej lub jej rodziny.

Wyrokiem z dnia ... listopada 2006r. o sygn. akt III SA/Wa .../06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z dnia ... kwietnia 2006r. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja podpisana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu, co doprowadziło do jej uchylenia. Podkreślił również, że kolejną okolicznością skutkującą uchyleniem zaskarżonej decyzji było niewyjaśnienie przez organ rentowy, czy należności objęte decyzjami nie wygasły wcześniej na skutek przedawnienia.

W tym kontekście Sąd wyjaśnił, że w okresie, kiedy upłynął termin płatności należności, obowiązywał pięcioletni termin przedawnienia należności z tytułu składek, a dopiero z dniem 1 stycznia 2003 r., ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 241, poz. 2074 z późn. zm.), wprowadzony został dziesięcioletni termin przedawnienia należności poprzez zmianę art. 24 ust. 4 u.s.u.s. Brak przepisów przejściowych w ustawie nowelizującej oznaczało zdaniem Sądu, że przedawnienie należności winno być oceniane w oparciu o przepisy w brzmieniu znowelizowanym. Okoliczność, że należność powstała przed dniem wejścia w życie nowelizacji nie miała znaczenia, a z dniem wejścia w życie przepisu w nowym brzmieniu stosowanie przepisu dotychczasowego wymagało wyraźnego ustawowego odesłania.

Sąd wyjaśnił również, że dziesięcioletni termin przedawnienia mógł dotyczyć tylko należności, które nie przedawniły się przed 1 stycznia 2003 r.

Po przekazaniu akt sprawy wraz z prawomocnym orzeczeniem Sądu decyzją z dnia ... kwietnia 2007r., o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) orzekając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. Nr 98. poz. 1071) uchylił w części decyzję z dnia ... listopada 2005r. znak ... w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne za okres ....1993-03.1994r. i ....1994r. i odsetek za zwłokę wyliczonych na dzień przedawnienia w łącznej kwocie ... zł i w tym zakresie umorzył postępowanie, a w pkt 2 zaskarżonej decyzji odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres ....1995-09.1998r. i ....1999r. oraz należnych odsetek za zwłokę w kwocie ... zł.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy w pierwszej kolejności przytoczył treść przepisu art. 24 ust. 1 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 26 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17.06.1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i stwierdził, że z akt sprawy wynika, że należności W. W. z tytułu składek za okres ...93-03.1994r. i ...1994r. uległy przedawnieniu, skutkiem czego jest brak jest możliwości zastosowania instytucji umorzenia należności natomiast konieczne stało się umorzenie prowadzonego postępowania administracyjnego, jako bezprzedmiotowego.

W dalszej części uzasadnienia Prezes ZUS (działający w imieniu Zakładu) wskazał dodatkowo, że zgodnie z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Stosownie natomiast do art. 28 ust. 3a należności z tytułu składek mogą być umarzane przez Zakład pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - na zasadach określonych w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r.

Organ odwoławczy analizując materiał dowodowy w sprawie stwierdził, że w przypadku W. W. nie zachodzi żadna okoliczność dająca podstawę do umorzenia należności z powodu całkowitej nieściągalności. Nie nastąpiło umorzenie egzekucji administracyjnej przez właściwy organ, a działalność gospodarcza jest na bieżąco prowadzona i z tej działalności płacone są składki ubezpieczeniowe. Zdaniem Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) wnioskodawczyni nie wykazała również, że znajduje się w sytuacji majątkowej lub rodzinnej, która uniemożliwia jej spłatę zaległych składek. Ponadto w ciągu roku skarżąca zapłaciła bieżące składki ubezpieczeniowe w kwocie stanowiącej ok. 18% ogólnej kwoty zaległości z tytułu składek i odsetek za zwłokę i tym samym zdaniem organu opłacenie składek nie pozbawiłoby W. W. i jej rodziny niezbędnych środków do życia.

W ocenie organu problemy zdrowotne wnioskodawczyni nie pozbawiły jej również zdolności do prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodu umożliwiającego spłatę należności składkowych.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie W. W. w całości zaskarżyła decyzję organu II instancji i wniosła o wnikliwe rozpatrzenie sprawy.

W uzasadnieniu skargi opisała dotychczasowy przebieg postępowania oraz stwierdziła, iż w stosunku do zadłużenia obejmującego okres od 1993 do 1998r. obowiązywał pięcioletni termin przedawnienia należności, które zdaniem skarżącej nie były zabezpieczone hipoteką czy zastawem. Wyjaśniła również, że część kwoty należności potrącana była przy wypłacie zasiłku chorobowego przez ZUS. Dodała, że samodzielnie utrzymuje swoją rodzinę, nie posiada żadnego majątku ruchomego ani nieruchomości. Od kilku lat korzysta z dofinansowania do czynszu mieszkaniowego, pobiera zasiłek rodzinny z opieki społecznej. Jej syn korzysta ze stypendium socjalnego, a nie pracujący mąż jest pod stałą opieką poradni p.

W końcowej części uzasadnienia skargi skarżąca W. W. ponownie podniosła, że jej należności przedawniły się z dniem 01.01.2003r. ponieważ obowiązywał zdaniem skarżącej pięcioletni okres przedawnienia.

W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo wyjaśnił, że czynności zmierzające do ściągnięcia spornych należności były prowadzone co najmniej od 1996r. o czym świadczy m.in. upomnienie odebrane przez skarżącą, czy protokół o stanie majątkowym spisany w związku z prowadzoną egzekucją i podpisany przez skarżącą. Zdaniem pełnomocnika organu uznać należy, że bieg przedawnienia w stosunku do spornych składek był przerwany na skutek czynności zmierzających do ściągnięcia należności, które podlegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych [Dz.U. nr 153, poz. 1269] oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi [Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.], dalej - p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przy czym kontrola ta obejmuje stan faktyczny i prawny na dzień wydania decyzji. W tym zakresie mieści się ocena, czy zaskarżona decyzja odpowiada prawu i czy postępowanie prowadzące do jej wydania nie jest obciążone wadami uzasadniającymi uchylenie rozstrzygnięcia.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, Sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również te okoliczności, które wprawdzie nie zostały podniesione w skardze jako zarzut, ale które miały na tę ocenę wpływ.

Jak wynika z akt sprawy decyzją z dnia ....11.2005r. o nr ... Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej W. W. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w łącznej kwocie ...zł oraz na Fundusz Pracy w łącznej kwocie ... zł.

Orzekając ponownie w sprawie na skutek uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzji Prezesa ZUS z dnia ...04.2006r. utrzymującej w mocy decyzję z dnia ...11.2005r., Zakład Ubezpieczeń Społecznych (w imieniu którego działa Prezes ZUS) zaskarżoną decyzją z dnia ...04.2007r. uchylił w części decyzję z dnia ...11.2005r. (uwaga Sądu: błędnie podana data jako ...11.2005r.) w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne za okres ...1993-03.1994r. i ...1994r. wraz z odsetkami za zwłokę oraz odmówił umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne za okres ...1995-09.1998r. i ...1999r.

W tym miejscu Sąd zauważa, że orzekając co do istoty sprawy na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, organ odwoławczy winien był orzec nie tylko w zakresie należności zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ale również co do należności z tytułu składek na Fundusz Pracy. Podniesione prze Sąd uchybienie organu skutkuje powstaniem rozbieżności pomiędzy uwzględnionym przez organ I instancji zakresem składek objętych decyzją z ...11.2005r. a zaskarżoną decyzją z dnia ...04.2007r., co doprowadziło do wydania orzeczenia w oparciu o niepełny, ustalony stan prawny sprawy.

Z zaskarżonej decyzji Prezesa ZUS (działającego w imieniu Zakładu) nie wynika ponadto, czy organ odwoławczy w oparciu o przepis art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych rozważył, czy zachodzi okoliczność przedawnienia należności również z tytułu składek na Fundusz Pracy i w jakiej kwocie, co w niniejszej sprawie jest kluczowym, podnoszonym przez skarżącą zagadnieniem.

Nie wyjaśnienie powyższej kwestii jest istotnym zdaniem Sądu uchybieniem proceduralnym i pociąga za sobą konieczność uchylenia decyzji wydanej w wyniku postępowania obarczonego wadą.

Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji wyroku.