Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 57/06
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-11-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Gospodarka mieniem
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 200 ust. 4
journal: Dz.U. 2000 nr 46 poz 543
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
article: art. 184
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Teza: Wspólnota gruntowa nie stanowi osoby trzeciej w rozumieniu art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./.

TEZY

Wspólnota gruntowa nie stanowi osoby trzeciej w rozumieniu art. 200 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Barbara Adamiak Sędziowie Małgorzata Stahl NSA Elżbieta Stebnicka (spr.) Protokolant Iwona Sadownik po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 30 września 2005 r. sygn. akt II SA/Kr 2343/03 w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłościowej (...) Fabryk Mebli na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 25 sierpnia 2003 r. (...) w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

UZASADNIENIE:

Decyzją z dnia 24 czerwca 2003 r. (...) Wójt Gminy Z. odmówił Fabrykom Mebli w upadłości - Zakład nr 3 w S. nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S., oznaczonej w ewidencji gruntów numerami działek 1233/9 o pow. 5.914 m2, nr 1233/10 o pow. 1.661 m2 /pkt 1/ oraz umorzył postępowanie w sprawie nabycia z mocy prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w S. oznaczonej w ewidencji gruntów nr 1232/2 o pow. 2.514 m2 /pkt 2/. Decyzją z dnia 25 sierpnia 2003 r., (...) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. utrzymało w mocy powyższą decyzję Wójta Gminy Z. w zakresie dotyczącym działek nr 1233/9 i 1233/10 oraz uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej pkt 2 i w to miejsce orzekło o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Fabryki Mebli w upadłości prawa użytkowania wieczystego działki nr 1232/2 oraz własności budynków usytuowanych na tej działce. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, iż stosownie do art. 200 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ przekształcenie prawa zarządu gruntu przysługującego państwowym osobom prawnym w dniu 5 grudnia 1990 r. w prawo użytkowania wieczystego oraz nabycie na własność położonych na tych gruntach budynków, innych urządzeń i lokali, następuje z mocy prawa, zaś stwierdzenie tego prawa w drodze decyzji. Jednocześnie podkreślił, iż nie może ono naruszać praw osób trzecich. Na podstawie akt rozpoznawanej sprawy organ ustalił, iż Fabryki Mebli posiadały prawo zarządu jedynie w stosunku do działki nr 1233/1 /obejmującej działki nr 1233/9 i 1233/10/, brak jest natomiast dowodów, iż sprawowały zarząd w stosunku do działki nr 1232/2. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło również, że nieruchomości nr 1233/9 i 1233/10 stanowią mienie gminne, ponieważ były to grunty użyteczności publicznej dla zaspokajania społecznych potrzeb wsi i z uwagi na sprzeciw zebrania wiejskiego wsi S. wyrażony w uchwale nr 1/2003 z dnia 9 maja 2003 r. nie mogły zostać przekazane w użytkowanie wieczyste Fabrykom Mebli. Z tych też względów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. stwierdziło, iż nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 200 ust. 1 i 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami.

Na powyższą decyzję Syndyk Masy Upadłości Fabryk Mebli wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Wyrokiem z dnia 30 września 2005 r., II SA/Kr 2343/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Z. W uzasadnieniu w pierwszej kolejności wskazał, iż już we wniosku z dnia 5 lipca 2002 r. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie z mocy prawa użytkowania wieczystego przedmiotowych gruntów skarżący podał, że działka nr 1232/2 pozostaje w zarządzie Fabryk Mebli od dnia 23 lutego 1976 r. na mocy orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 r. (...) oraz zarządzenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia 23 lutego 1976 r. Tymczasem ani organ pierwszej ani drugiej instancji przed wydaniem decyzji nie podjęły żadnej próby uzyskania przedmiotowych dokumentów celem ustalenia stanu faktycznego, a zatem naruszyły art. 7, 11 i 77 Kpa. Ponadto organ pierwszej instancji zawiadamiając na podstawie art. 10 Kpa skarżącego, iż może się on zapoznać ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym nie pouczył go o możliwości uzupełnienia tego materiału poprzez dostarczenie dodatkowych dowodów oraz wskazanie świadków. W dalszej kolejności Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uznał, iż naruszony został również art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, bowiem “naruszenie praw osób trzecich" odnosi się do praw byłych właścicieli nieruchomości, co do których spełnione są przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości oraz co do konkretnie określonych praw majątkowych osób trzecich. W niniejszej sprawie natomiast żaden z organów nie wykazał, jakie konkretne prawa majątkowe przysługują mieszkańcom wsi S., organy ograniczyły się jedynie do powołania art. 48 ust. 3 wzmiankowanej ustawy.

Od powyższego wyroku w ustawowym terminie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. W oparciu o art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ organ zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych prawem. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił:

1. naruszenie prawa materialnego - tj. art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami, poprzez błędna jego wykładnię, a mianowicie przyjęcie, iż mieszkańcy wsi S. nie są “osobą trzecią" reprezentującą mienie gminne w rozumieniu tego przepisu;

2. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - tj. naruszenie art. 145 par. 1 lit. “c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegające na zarzuceniu organom obydwu instancji naruszenia art. 7, 10 i 77 Kpa poprzez nie podjęcie działań dotyczących uzyskania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 r., mającego w ocenie Sądu istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. zakwestionowało stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż ochrona prawna osób trzecich, o której mowa w art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami odnosi się jedynie do osób fizycznych, a w szczególności do byłych właścicieli nieruchomości i ich następców prawnych, co do których spełnione są przesłanki uzasadniające zwrot nieruchomości oraz co do konkretnie określonych praw majątkowych osób trzecich. Organ zauważył, iż o tym, jakie prawa majątkowe do działek nr 1233/9 i 1233/10 posiadają mieszkańcy wsi S. określa deklaratoryjna decyzja Starosty K. (...) z dnia 9 stycznia 2002 r. oraz zbiór dowodów przytoczonych w jej uzasadnieniu. Ponadto podkreślił, iż komentowany art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami nie określa katalogu “osób trzecich", a zatem zawężanie kręgu tych osób jedynie do byłych właścicieli nie ma uzasadnienia prawnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wskazało także, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie błędnie przytoczył ustalenia Kolegium, jakoby działki nr 1233/9 i 1233/10 wchodziły w skład działki nr 1233/1, bowiem ani organ pierwszej ani drugiej instancji nie poczyniły takich ustaleń. Również zarzut, iż organy obydwu instancji naruszyły art. 7 i 77 Kpa poprzez nie podjęcie próby uzyskania orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 r. zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego jest bezzasadny, skoro wskazany dowód dotyczy działki nr 1232/1 w S., a ta nie była objęta zakresem wniosku Syndyka Masy Upadłości Fabryk Mebli z dnia 5 lipca 2002 r. Z kolei zamieszczona w aktach administracyjnych decyzja Naczelnika Gminy Z. (...) z dnia 11 września 1982 r. - jak podkreślił skarżący organ - uzasadnia twierdzenie, że Fabryki Mebli nie posiadały w dniu 5 grudnia 1990 r. zarządu działkami nr 1233/9 i 1233/10.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Wójt Gminy Z., jako uczestnik postępowania, poparł skargę kasacyjną wniesiona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Wskazał, iż skarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie narusza art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 145 par. 1 pkt 1 lit. “a i c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Ponadto szczegółowo opisał stan faktyczny w niniejszej sprawie ustalony w postępowaniu administracyjnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej “ustawą"/ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd ten związany jest wnioskiem skarżącego określającym przedmiot zaskarżenia, jak również Sąd ten związany jest podstawami zaskarżenia wskazanymi w skardze kasacyjnej. Z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny może brać tylko pod rozwagę nieważność postępowania, która zachodzi w przypadkach określonych w par. 2 art. 183 ustawy.

W myśl art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /Dz.U. 2000 nr 46 poz. 543 ze zm./ w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości /Dz.U. nr 79 poz. 464 ze zm./ z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków i innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, nie zakończonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy stosuje się zasady określone w tym przepisie. Przekształcenie uprawnień do gruntu z formy władania gruntem jakim jest zarząd przy spełnieniu warunków z art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami zmienia się w prawo użytkowania wieczystego, które to prawo daje większe uprawnienia niż zarząd nieruchomością. Natomiast przesłanką przekształcenia jest wykazanie posiadania uprawnień do wykonywania zarządu nieruchomością na dzień 5 grudnia 1990 r. W art. 200 ust. 4 niniejszej ustawy jak i w powoływanej już ustawie z dnia 29 września 1990 r. są zawarte zastrzeżenia, że przekształcenia, o których mowa w tych przepisach nie mogą naruszać praw osób trzecich.

Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 200 ust. 4 nie zasługuje na uwzględnienie.

Należy zgodzić się ze skarżącym - Samorządowym Kolegium Odwoławczym w K., że prawa majątkowe do działek nr 1233/9 i 1233/10 określa decyzja Starosty K. z dnia 9 stycznia 2002 r. wydana na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych /Dz.U. nr 28 poz. 169 ze zm./. Decyzją tą Starosta K. określił, że stanowiące przedmiot postępowania działki stanowią mienie gminne, a nie mienie wspólnoty. Grunty należące do wspólnoty w rozumieniu powołanej ustawy są własnością ogółu mieszkańców wsi i stanowią ich współwłasność ułamkową. Grunty wspólnoty mogą być użytkowane również przez inne osoby. Ustawa o zagospodarowaniu wspólnot gruntowych wskazuje w art. 1-3, jakie grunty należą do wspólnot i jakie podlegają zagospodarowaniu jako wspólnoty gruntowe. W myśl art. 8 ust. 1 starosta ustala stosownie do tych przepisów, które nieruchomości stanowią wspólnotę gruntową bądź mienie gromadzkie. Taką decyzją ustalającą jest właśnie decyzja Starosty K. wydana w oparciu o ten przepis. Skoro Starosta K. ustalił, że grunty stanowiące przedmiotowe działki oznaczone nr 1233/9 i 1233/10 oraz 1233/2 stanowią mienie gminne, to oznacza, że nie stanowią one mienia wspólnoty gruntowej w rozumieniu ustawy z dnia 29 czerwca 1963 r. /Dz.U. nr 28 poz. 169 ze zm./. Dlatego wspólnota gruntowa nie stanowi osoby trzeciej w rozumieniu art. 200 ust. 4 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W oparciu o orzecznictwo powołane w zaskarżonym wyroku nie można podzielić stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, że prawa osób trzecich dotyczą tylko byłych właścicieli i ich następców prawnych. Rzeczywiście orzecznictwo wskazywało, że do osób trzecich “zaliczyć należy również poprzedniego właściciela nieruchomości wywłaszczonej objętej postępowaniem uwłaszczeniowym czy też jego następców prawnych" /uchwała składu siedmiu sędziów NSA z dnia 15 lutego 1999 r., OPS 15/98/. Słowo “również" oznacza, że i inne podmioty mogą być uznane za osoby trzecie w rozumieniu tego przepisu, z tym że prawa tych osób do nieruchomości stanowiącej przedmiot postępowania z art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami winny być udokumentowane. Choć w uzasadnieniu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyszedł z innych przesłanek przy ustaleniu osoby trzeciej, to orzeczenie w tym zakresie odpowiada prawu.

Nie można również podzielić drugiego zarzutu skargi kasacyjnej tj. naruszenia art. 145 par. 1 lit. “c" ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organy orzekające w niniejszej sprawie były w posiadaniu dokumentu “badania hipoteczne", z którego wynika, że w dziale II ujawniony był ostatni właściciel - Państwowe Drzewne Zakłady Przemysłu Terenowego wpisany na podstawie wniosku z dnia 24 marca 1964 r. oraz orzeczenia Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 r. Organy mimo posiadania takiego dowodu wbrew przepisom art. 7, 10 i 77 Kpa - jak słusznie podał Wojewódzki Sąd Administracyjny - nie poczyniły ustaleń w przedmiocie czego ten dokument dotyczył. Prawo zarządu kształtowało się na przestrzeni lat nie tylko w formie decyzji administracyjnej. Znane były i inne formy powstania prawa zarządu do nieruchomości jak np. protokół zdawczo-odbiorczy sporządzony w oparciu o dekret z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych /Dz.U. nr 27 poz. 197 ze zm./, czy też na podstawie art. 8 ust. 4 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach /Dz.U. nr 32 poz. 159 ze zm./. Słuszne jest zatem stanowisko orzekającego Sądu, że orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia 11 marca 1963 r. wymaga oceny przez organy orzekające w sprawie.

Z tych też względów skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.