Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 1336/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2014-04-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Polańska, Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski (spr.), Sędzia WSA Ewa Wojtysiak, Protokolant starszy sekretarz sądowy Lidia Maląg, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 3 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia odsetek od nieopłaconych składek 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na rzecz adw. A. O. kwotę [...] ([...]) złotych powiększoną o kwotę należnego podatku od towarów i usług tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.


UZASADNIENIE

S. B. we wniosku z [...] r. zwrócił się do Prezesa [...] [....] [...] – dalej: "[...]" - o rozłożenie na raty należności z tytułu składek za okres od lipca [...] r. do czerwca [...] oraz o umorzenie odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...] r., należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł.

Wnioskodawca uzasadnił wniosek o udzielenie ulgi w zapłacie należnych odsetek tym, że jest w [...] wieku i cierpi na choroby [...] (pozostaje pod opieką poradni [...] i [...]j). Jedynym źródłem utrzymania Wnioskodawcy (lat[...]) jest emerytura w wysokości [...] zł i dodatek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł miesięcznie. Prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe z żoną (lat [...]), która pobiera emeryturę w wysokości [...] zł i dodatek [...]

[...] zł miesięcznie oraz z [...] córką (lat [..]). Zarówno Wnioskodawca, jak

i jego żona wymagają stałej opieki lekarskiej i regularnego zażywania leków, co wiąże się z koniecznością ponoszenia wydatków w wysokości około [...] zł miesięcznie.

Wnioskodawca oświadczył też, że ponosi koszty utrzymania mieszkania

([...] zł miesięcznie), spłaca zaciągniętą w [...] [...] pożyczkę zaciągniętą

w wysokości [...] zł (do grudnia 2014 r. po około [...] zł miesięcznie) oraz reguluje zobowiązanie tytułu odszkodowania w związku z zalaniem mieszkania na rzecz osoby trzeciej w wysokości [...] zł.

Wnioskodawca jest współwłaścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 położonego w K., ponadto nie posiada żadnych oszczędności, a posiadany majątek ruchomy jest o znikomej wartości.

Na potwierdzenie powołanych we wniosku okoliczności Wnioskodawca przedłożył następujące dokumenty:

- kserokopię wypisu z treści orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z [...].,

- kserokopie 5 zaświadczeń lekarskich dotyczących jego stanu zdrowia,

- kserokopię zaświadczenia lekarskiego dotyczące żony Wnioskodawcy,

- kserokopię potwierdzenia wypłaty emerytury dla żony Wnioskodawcy,

- kserokopie 3 zaświadczeń Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.

z [...] r. o wysokości dochodu [...] za lata [...],

- kserokopię potwierdzenia przyjęcia wniosku przez Urząd Miasta K. z dnia

[...] r. o wykreślenie wpisu z ewidencji działalności gospodarczej,

- kserokopię zeznania o wysokości przychodu [...] oraz [...] za [...] r.,

- kserokopię zawiadomienia o wysokości opłat na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej

w K. z [...] r.,

- kserokopię dowodu opłaty i wpłaty za zużycie energii z 8 marca [...] r.,

- kserokopię potwierdzenia wpłaty w Banku [...] S.A. w K. z [...] r.,

- kserokopię dowodu wpłaty na rzecz Wspólnoty Mieszkaniowej w K.

z [...] r.,

- kserokopię faktury VAT z [...] r. za zużycie gazu wraz z dowodem wpłaty,

- kserokopię pisma z [...] [...] z 11 kwietnia [...] r. o przyznaniu odszkodowania na rzecz K. B.,

- kserokopię wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji Działalności Gospodarczej

z 7 czerwca [...] r.,

- kserokopię zaświadczenia z [...] w K. z 21 czerwca [...] r.o pobieranym świadczeniu emerytalnym,

- kserokopię dowodu wypłaty ze [...] [...] z czerwca 2013 r.,

- oświadczenie z 9 lipca 2013 r. o nieposiadaniu składników majątku,

- oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej z 10 lipca 2013 r. (data wpływu do [...],

- kserokopię harmonogramu spłaty pożyczki w [...] [...] z 29 lipca 2013 r.,

- pismo z 31 lipca 2013 r. (data wpływu do [...],

- kserokopię zaświadczenia Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.

z 2 sierpnia 2013 r. o niezaleganiu w podatkach.

Wnioskodawca oświadczył, że nie jest w stanie opłacić odsetek za zwłokę, gdyż pozbawiłoby to jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Nie jest także w stanie poprawić swojej sytuacji finansowej poprzez podjęcie zatrudnienia. Dodatkowo w uzasadnieniu Wnioskodawca powołał wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt

III SA/Łd 240/12.

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] [...] odmówił umorzenia odsetek za zwłokę naliczonych na dzień 28 czerwca [....] r., należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od lipca [...] r. do czerwca 2012 r. w kwocie [...] zł.

W dniu 26 września 2013 r. na skutek wniosku Strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją nr [...] [...] utrzymał w mocy ww. decyzję własną z dnia 27 sierpnia 2013 r. o odmowie umorzenie odsetek za zwłokę. Decyzję tę wydano na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) – dalej: "u.s.u.s."

i w oparciu o zasady określone rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141,poz. 1365) – dalej: "rozporządzenie".

[...] odmawiając wnioskowanego umorzenia zaległości wskazał m.in., że na podstawie materiału dowodowego dostarczonego przez Wnioskodawcę dokonano analizy jego sytuacji finansowej i osobistej (rodzinnej i zdrowotnej). Organ stwierdził,

że Wnioskodawca wskazał, iż prowadził działalność gospodarczą w okresie od [...] r. do [...] r. i nie miał świadomości, iż będąc emerytem miał obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Ponadto Wnioskodawca podniósł, że rozpoczynając prowadzenie działalności gospodarczej uzyskał w [...] informację, że jako emeryt jest zwolniony z obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. Informację o obowiązku opłacania składek zdrowotnych uzyskał dopiero z pisma [...] z dnia 27 lutego 2012 r., wzywającego do złożenia dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych.

Organ wskazał też, że w decyzjach z 19 czerwca oraz 24 września [...] r. zobowiązał Wnioskodawcę do zapłaty należności z tytułu składek za okres od lipca 2006 r. do czerwca 2012 r. wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.

[...] na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego uznał, że powołane przez Wnioskodawcę okoliczności nie dają podstaw do zmiany decyzji. Zdaniem [...] skorzystanie z prawa umorzenia należności z tytułu składek (w tym odsetek za zwłokę od tych składek) uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności w okresie nieprzedawnionym, bądź z uwagi na szczególną sytuację osoby zobowiązanej. W świetle art. 28 u.s.u.s. możliwość umorzenia należności z tytułu składek jest uprawnieniem ZUS, a nie jego obowiązkiem. Oznacza to, że ustawodawca upoważnił ZUS do orzekania o umorzeniu, pozostawiając temu organowi ocenę, w oparciu o całokształt sprawy, czy w konkretnym przypadku występują okoliczności uzasadniające zastosowanie ulgi w postaci umorzenia dłużnikowi określonych zobowiązań.

Organ wskazał dalej, że ZUS jako wierzyciel nie ma swobody w dysponowaniu należnościami z tytułu składek, dlatego rezygnacja ZUS z dochodzenia ciążących na dłużniku z mocy prawa zobowiązań i ich umorzenie należy traktować jako instytucję

o charakterze wyjątkowym.

ZUS uznał, że pozytywne rozpatrzenie wniosku i umorzenie długu w oparciu

o przepisy rozporządzenia pomimo braku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności byłoby nieuzasadnione. Zdaniem organu, mimo iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że Wnioskodawca z uwagi na wysokość dochodu, jakim dysponuje wraz z małżonką, w powiązaniu z kosztami utrzymania i leczenia, orzeczoną wobec niego całkowitą niezdolność do pracy, stan zdrowia Wnioskodawcy i jego żony oraz konieczność spłaty długów także wobec innych wierzycieli, może on mieć trudności z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, to jednak fakt posiadania zaległości wobec innych niż ZUS wierzycieli i stan majątkowy Wnioskodawcy (będącego współwłaścicielem stosunkowo dużego [... m2] położonego w K. mieszkania), przesądza w przedmiotowej sprawie o odmowie umorzenia.

Zdaniem organu, decyzja umarzająca w takiej sytuacji oznaczałaby akceptację stanu, w którym kosztem uprzywilejowanych należności z tytułu składek, w tym także odsetek za zwłokę, zaspokajane są roszczenia innych, mniej uprzywilejowanych niż ZUS wierzycieli – co nie byłoby zgodne z art. 24 ust. 3 u.s.u.s., z którego wynika pozycja składek ubezpieczeniowych wśród innych należności i do takiej sytuacji Zakład nie może jednak dopuścić. Jako kolejny argument za odmową udzielenia ulgi ZUS wskazał posiadanie przez Wnioskodawcę majątku mogącego stanowić zabezpieczenie długu, z którego ZUS może dochodzić przymusowo swoich roszczeń w przypadku braku dobrowolnej spłaty.

ZUS odniósł się także do podniesionych przez Wnioskodawcę przyczyn powstania zobowiązania z tytułu odsetek za zwłokę w zapłacie składek na ubezpieczenie zdrowotne i stwierdził, że ustawodawca nie wskazał ich jako okoliczności mających znaczenie w kwestii umorzenia i z tego też względu nie mogą być one brane pod uwagę w postępowaniu o umorzenie należności z tytułu składek(w tym także odsetek należnych od tych składek).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie S.B. wniósł o uchylenie decyzji organu odwoławczego oraz o przyznanie prawa pomocy, tj. zwolnienie od kosztów sądowych w całości i ustanowienie radcy prawnego.

Skarżący nie zgodził się z oceną ZUS, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie ulgi podatkowej byłoby nieuzasadnione i wyjaśnił, że ze względu na trudną sytuację materialną, konieczność spłaty odsetek za zwłokę od niezapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Zdaniem Skarżącego, organ powinien

w uzasadnieniu decyzji wykazać, dlaczego przy określonym dochodzie i określonych wydatkach sytuacja materialna Skarżącego jest na tyle dobra, że opłacenie należności nie pozbawi go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

W ocenie Skarżącego, działanie w ramach uznania administracyjnego nakłada na ZUS szczególny obowiązek stosowania norm prawa materialnego łącznie

z zasadą uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu Skarżącego.

W rozpoznawanej sprawie przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie rozważono możliwości uwzględnienia słusznego interesu Skarżącego, dając z nieznanych powodów prymat interesowi społecznemu. Podjęcie rozstrzygnięcia w ramach uznania administracyjnego wymaga, by interes społeczny i słuszny interes Skarżącego został należycie wyważony.

W piśmie z dnia [...]r. ustanowiony z urzędu radca prawny – dalej: "pełnomocnik" (na podstawie postanowienia WSA z dnia 17 grudnia 2013 r.) wniósł

o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji ZUS z dnia [...] r.

i poprzedzającej ją decyzji ZUS z dnia 27 sierpnia 2013 r. oraz o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej Skarżącemu z urzędu w postępowaniu sądowym.

Pełnomocnik wskazał, że ustawodawca nie pozostawił ZUS całkowitej swobody, co do wyboru rozstrzygnięcia. Swoboda wyboru ograniczona jest ściśle określonymi przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. ZUS musi ustalić, czy Skarżący wykazał, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną zaplata należności pociągnęłaby zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny,

m.in. z uwagi na to, że zapłata pozbawiłaby go i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz z uwagi na to, że Zobowiązany jest dotknięty [...] chorobą. Ciężar udowodnienia istnienia przesłanek umorzenia, co do zasady, spoczywa na Skarżącym, ale to ZUS odpowiada za prawidłowość przeprowadzonego postępowania dowodowego oraz rzetelność dokonanych ustaleń. Prawidłowość powyższych działań organu podlega kontroli sądowej, w ramach której Sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym.

Pełnomocnik sformułował zarzut naruszenia art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez nieuwzględnienie wieku i stanu zdrowia Skarżącego, a także jego stanu majątkowego i rodzinnego,

a w konsekwencji dowolne uznanie, że Skarżący jest w stanie opłacić odsetki za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Dodatkowo Pełnomocnik podniósł, że nie bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje fakt, iż Skarżący w tej sprawie domaga się umorzenia odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne, a nie należności głównej, którą będzie spłacał w ramach układu ratalnego. Organ pominął przy tym okoliczność, iż miesięczne zobowiązania Skarżącego wzrosną o wysokość raty, jaką Skarżący będzie uiszczał zgodnie z układem ratalnym. Podkreślenia wymaga też, że zadłużenie nie powstało z winy Skarżącego, ale w wyniku błędnej informacji, jaką uzyskał w ZUS w chwili rozpoczęcia działalności gospodarczej. Skarżący, jako emeryt, pozostawał w przekonaniu, że jest zwolniony z obowiązku uiszczania składek.

Pełnomocnik zaznaczył ponadto, iż opłacenie należności z tytułu odsetek za zwłokę od zaległych składek pozbawi Skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i spowoduje konieczność rezygnacji przez niego ze skutecznego leczenia i z zapewnienia odpowiednich warunków bytowych (takich jak np. ogrzania domu, utrzymania koniecznej diety itd.).

W odpowiedzi na skargę ZUS wniósł o jej oddalenie uznając, że zaskarżona decyzja odpowiada przepisom prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie u z n a ł, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia

30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a." sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonej decyzji z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego

Sąd bada legalność zaskarżonego aktu administracyjnego pod kątem zgodności z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sprawowana przez sądy administracyjne kontrola działalności administracji publicznej ma ściśle określony zakres. Kontrola sprawowana jest jedynie pod względem zgodności z prawem, co wpływa na charakter orzeczeń sądów administracyjnych. Sądy administracyjne nie mają uprawnień do merytorycznego załatwienia sprawy administracyjnej, gdyż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji.

Powyższe w rozpoznawanej sprawie oznacza, że uznanie uprawnienia strony do umorzenia należności z tytułu odsetek za zwłokę w zapłacie składek ZUS należy do kompetencji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a nie Sądu, który jednakże - w sytuacji stwierdzenia naruszenia prawa przez Zakład - może nakazać mu podjęcie odpowiednich działań pozwalających na wyeliminowanie tego naruszenia i w rezultacie wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z przepisami prawa.

W skardze i w piśmie pełnomocnika z dnia 3 lutego 2014 r. sformułowano zarzuty dotyczące naruszenia przepisów art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zdaniem Skarżącego, naruszenia polegały na nieuwzględnieniu jego wieku i stanu zdrowia, a także jego stanu majątkowego i rodzinnego, a w konsekwencji dowolnym uznaniu, że jest on w stanie opłacić odsetki za zwlokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Na wstępie wskazać należy, że przedmiotem postępowania administracyjnego

w sprawie z wniosku Strony było umorzenie należności z tytułu odsetek w oparciu

o przesłanki określone w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. oraz § 3 ust. 1 pkt 1–3 rozporządzenia, wyraźnie nawiązujące do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnoszącego o umorzenie należności wobec ZUS.

W związku z tym za nie mający znaczenia należy uznać zarzut, że Skarżący nieświadomie, wskutek błędnej informacji pracowników ZUS, nie odprowadzał należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne, co w konsekwencji spowodowało powstanie zaległości i powstanie zobowiązania z tytułu odsetek. Podkreślenia bowiem wymaga, że poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostaje kontrola prawidłowości określenia należności z tytułu składek, co należy do kompetencji sądów pracy i ubezpieczeń społecznych. Powyższy zarzut mógłby być jedynie przedmiotem postępowania prowadzonego w przedmiocie określenia wysokości składek (a w konsekwencji, także i odsetek od tych składek).

W myśl art. 28 ust. 1 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (ust. 2). Stosownie do art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy

z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku,

z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Zgodnie natomiast z brzmieniem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

W ocenie Sądu organ zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie należności z tytułu odsetek za zwłokę należnych od nieopłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne na podstawie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., gdyż nie wystąpił ww. przypadek całkowitej nieściągalności. ZUS rozpatrzył więc wniosek Skarżącego o umorzenie przedmiotowych należności także pod kątem możliwości zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Stosownie do upoważnienia ustawowego zawartego w ww. przepisie minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określił w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania należności, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

W § 3 ust. 1 rozporządzenia przewidziano możliwość umarzania składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności gdy zachodzą przypadki określone

w pkt 1-3 tego przepisu tj. m.in. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1) oraz gdy z powodu przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, zobowiązany jest pozbawiony możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Warunkiem wstępnym umorzenia należności z tytułu składek jest wykazanie (udowodnienie) przez zobowiązanego jego stanu majątkowego i sytuacji rodzinnej, uzasadniających materialnoprawne przesłanki wymienione w § 3 ust. 1 rozporządzenia. Zadania ZUS w zakresie gromadzenia materiału dowodowego są ograniczone i sprowadzają się do oceny, czy dowody przedstawione przez zobowiązanego są wystarczające, a w wypadku dostrzeżenia braków w tym zakresie organ powinien wezwać wnioskodawcę do uzupełnienia materiału dowodowego.

Zdaniem Sądu, dokumenty przedłożone wraz z wnioskiem oraz podane w nim przez Skarżącego okoliczności zostały przez ZUS prawidłowo ocenione w decyzji odmawiającej udzielenie ulgi w zapłacie należnych odsetek. Takie stanowisko organu, iż umorzenie tych należności wobec Skarżącego nie jest zasadne, bowiem dysponuje on środkami na utrzymanie rodziny, a także spłaca inne obciążające go zobowiązania finansowe, tj. wobec wierzycieli komercyjnych i osób trzecich, a ponadto posiada majątek mogący stanowić zabezpieczenie należności ZUS, nie może być uznane za dowolne, naruszające wyrażoną w art. 80 k.p.a. zasadę swobodnej oceny dowodów. Zasada ta zobowiązuje organ prowadzący postępowanie do oceny wartości dowodowej poszczególnych środków dowodowych "według swojej wiedzy, doświadczenia oraz wewnętrznego przekonania".

Organ przy rozstrzyganiu sprawy analizował trudną sytuację materialną Skarżącego i ocenił, że wprawdzie - z uwagi na wysokość dochodu, jakim dysponuje on wraz z małżonką, w powiązaniu z kosztami utrzymania i leczenia, orzeczoną wobec niego [...], stan zdrowia Wnioskodawcy i jego żony oraz konieczność spłaty długów także wobec innych wierzycieli - Wnioskodawca może mieć trudności z zaspokajaniem niezbędnych potrzeb życiowych, to jednak wskazanie, iż fakt posiadania zaległości wobec innych niż ZUS wierzycieli a także stan majątkowy Skarżącego (będącego współwłaścicielem stosunkowo dużego [....] m2] położonego w K. mieszkania) przemawia za odmową umorzenia należności ZUS, nie narusza ww. art. 80 k.p.a., nie oznacza bowiem dokonania oceny naruszającej zasady wiedzy i doświadczenia życiowego, przy uwzględnieniu tzw. uznania administracyjnego, na podstawie którego w tego rodzaju sprawach działa ZUS.

Prawidłowo też organ podkreślił, że spłata należności ZUS jest możliwa także

w układzie ratalnym, realizowanym równolegle ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych, w odpowiednio dostosowanych ratach lub po spłacie tych zobowiązań. Nie bez znaczenia dla wyniku analizy przeprowadzonej przez ZUS jest również zauważony przez organ fakt, że ze Skarżącym we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje żona oraz (wprawdzie aktualnie [...]) dorosła córka, która ma również obowiązek przyczyniania się zarówno do ponoszenia kosztów utrzymania, jak i wspomagania rodziców w trudnych sytuacjach.

Decyzja o umorzeniu należności ma niewątpliwie charakter uznaniowy. Jednakże wybór rozstrzygnięcia nie może być dowolny i musi wynikać z rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy. Sama możliwość umorzenia należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. w związku z § 3 ust. 1 rozporządzenia podyktowana jest interesem strony. Chodzi bowiem o należności ZUS, które są uzasadnione, wymagalne i ściągalne, a jednak z woli ustawodawcy wyjątkowo, z uwagi na szczególnie trudną sytuację życiową zobowiązanego i jego rodziny, ZUS może należności te umorzyć.

Okoliczności, które uprawniają ZUS do podjęcia decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek, czyli rezygnacji z dochodzenia omawianych należności. muszą być jednak interpretowane ściśle, bowiem chodzi o określenie granic wyjątku od zasady dochodzenia należnych składek. Z punktu widzenia zobowiązanego zawsze zasadne jest umorzenie jego zaległych należności składkowych, zaś z punktu widzenia interesów ZUS umarzanie należności składkowych jest zawsze niekorzystne. Właśnie dla uniknięcia dowolności przy rozwiązaniu tego problemu sformułowane zostały przepisy (art. 28 ust. 3a ustawy u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.), określające przesłanki uwzględnienia interesów strony przed interesami ZUS. Przepisy te, określając przesłanki umorzenia należności, zakreślają ramy uznania administracyjnego, na podstawie którego działa ZUS. Sąd kontrolując decyzję w sprawie umorzenia należności z tytułu składek winien rozważyć, czy w świetle ustaleń poczynionych w sprawie, zostały spełnione przesłanki określone w powołanych przepisach i w ten sposób ocenić merytoryczną zasadność podjętej decyzji (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt II GSK 1568/12, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu organ stwierdzając, że nie zaistniały podstawy do umorzenia należności z tytułu składek, nie naruszył ww. przepisów prawa materialnego. Umorzenie należności z tytułu składek jest wyjątkiem, który może znaleźć zastosowanie tylko wtedy, kiedy przesłanki umorzenia zostały wykazane jednoznacznie. Organ orzekający wziął pod uwagę podnoszone przez wnioskodawcę okoliczności i dokonał ich oceny.

Sąd nie stwierdził też, aby organ administracji w niniejszej sprawie prowadził postępowanie z obrazą przepisów postępowania administracyjnego, gdyż prawidłowe stosowanie obowiązujących przepisów prawa nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się więc naruszenia przez ZUS przepisów postępowania, które mogłoby prowadzić do uwzględnienia skargi. Podniesione przez Skarżącego zarzuty nie dają zatem podstaw do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia. Należy przy tym podkreślić, że - w myśl art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania może być podstawą do uchylenia zaskarżonego aktu (decyzji, postanowienia) tylko wtedy, gdy uchybienie to wywarło istotny wpływ na wynik sprawy (sposób jej rozstrzygnięcia).

Z tych względów, w oparciu o art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę, jako bezzasadną.

O wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy orzeczono zgodnie z art. 250 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c oraz § 2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.)