Wyrok WSA w Kielcach, sygn. akt II SA/Ke 767/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach
Data orzeczenia: 2014-10-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 23 ust. 1, art. 2 pkt 7, art. 28, art. 27 ust. 1, 2 i 9,
journal: Dz.U. 2012 poz 1228
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jednolity
article: art. 451 par. 1 i 3, art. 5,
journal: Dz.U. 2014 poz 121
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tekst jednolity.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Detka (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Dorota Chobian, Sędzia WSA Jacek Kuza, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Sebastian Styczeń, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 30 października 2014r. sprawy ze skargi K. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] znak: [...] w przedmiocie uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...], znak: [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. po rozpatrzeniu odwołania K. N., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 kpa utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy Staszów z 25 listopada 2013 r., orzekającą o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w łącznej kwocie 6000,00 zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podał, że decyzją z 21 czerwca 2013r. samorządowy organ ds. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w S. uznał za nienależnie pobrane przez K. N. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. w łącznej kwocie 12.000 zł. Organ I instancji ustalił, że od dnia 1 lutego 2010 r. na podstawie decyzji z dnia 15 marca 2010 r., 14 września 2010 r., 17 października 2011 r. oraz z 22 października 2012 r. wypłacane są przez Ośrodek Pomocy Społecznej w S. świadczenia

z funduszu alimentacyjnego na rzecz S., tj. osoby uprawnionej do alimentów na podstawie wyroku zaocznego Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 października 2008 r. sygn. akt. [...], w wysokości 1.000,00 zł miesięcznie. Organ podkreślił, że w pouczeniu każdej z ww. decyzji zawarta była informacja, że jeżeli osoba uprawniona w okresie pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymała alimenty, to świadczenia z funduszu alimentacyjnego są świadczeniami nienależnie pobranymi, stosownie do unormowań art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Nadto pouczono w nich, że

w okresie otrzymywania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie należy przyjmować żadnych wpłat od dłużnika alimentacyjnego, a w przypadku otrzymania alimentów od dłużnika należy całą kwotę niezwłocznie zwrócić do Komornika Sądowego lub OPS w S., pod rygorem uznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego za nienależnie pobrane. Powołując się na stanowisko Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej z dnia 22 kwietnia 2013 r. oraz wskazując na uregulowania art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, organ podkreślił, że w pierwszej kolejności powinny być zaspokojone należności

z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zaś należności wobec wierzyciela. Ustalono, że łączna kwota alimentów otrzymanych od dłużnika alimentacyjnego w okresie pobierania przez K. N. świadczeń z funduszu alimentacyjnego wynosi 12.000,00 zł ( były to wpłaty z dnia 19 lutego 2013r. w kwocie 7.000,00 zł, z dnia 27 marca 2013 r. w kwocie 3.000,00 zł,

z dnia 2 maja 2013 r. w kwocie 1.000,00 zł, z dnia czerwca 2013 r. w kwocie 1.000,00 zł). Dalej organ przywołując treść art. 2 pkt 7 lit. d ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, podniósł, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego pobrane przez K. N. w kwocie 12.000,00 zł są świadczeniami nienależnie pobranymi, bowiem zostały wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną art. 28, zaległe lub bieżące alimenty.

W złożonym odwołaniu K. N. zarzuciła naruszenie przepisów art. 2 pkt 7 lit. d w związku z art. 23 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędną wykładnię tj. uznanie, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego otrzymane przez nią na rzecz córki jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, jak też art. 5 k.c. poprzez jego niezastosowanie polegające na tym, że skarżona decyzja pomija zasady współżycia społecznego,

a tym samym narusza prawa małoletniej S..

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia 3 października 2013 r., uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji

i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.

Decyzją z 25 listopada 2013 r. organ ds. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w S. orzekł o uznaniu za nienależnie pobrane świadczenia

z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w łącznej kwocie 6000,00 zł. Organ I instancji w uzasadnieniu opisał stan faktyczny sprawy i przytoczył treść m.in. art. 2 pkt 7 lit. d i art. 28 ust. 1 ustawy. Podkreślił, że powyższe uregulowania wskazują , iż nie można jednocześnie w tym samym okresie pobierać zarówno alimentów, jak

i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez względu na fakt, czy alimenty regulowane przez dłużnika alimentacyjnego dotyczą zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących. Zatem jednym z obowiązków osoby pobierającej świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest powstrzymywanie się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego - pod rygorem uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Ponadto powyższe przepisy ustanawiają także kolejność, w jakiej dochodzi do zaspokojenia kwot alimentów uzyskanych od dłużnika tj. wskazują, że wszelkie należności regulowane przez dłużnika w okresie kiedy osoba uprawniona korzysta z prawa do świadczeń

z funduszu alimentacyjnego przekazywane są w pierwszej kolejności na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu alimentacyjnego /aż do ich zaspokojenia/, zaliczek alimentacyjnych i w dalszej kolejności z tytułu należności wierzyciela. Organ ds. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w S. podkreślił, że w okresie,

w którym K. N. była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przyznanych na podstawie decyzji z dnia 22 października 2012 r., na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w kwocie 500,00 zł miesięcznie, otrzymała wbrew zakazowi wskazanemu w art. 2 pkt 7 lit. d ustawy, alimenty od ojca dziecka w łącznej wysokości 13000,00 zł.

Organ I instancji wskazał, iż w świetle aktualnego brzmienia ww. artykułu nie ma znaczenia fakt, że kwoty alimentów przekazane przez dłużnika, niezgodnie

z kolejnością wyznaczoną przepisami art. 28 ust. 1 ustawy, wierzycielka zalicza na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych. Zatem świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz S. pobrane przez K. N. za okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r. w łącznej kwocie 6000,00 zł są nienależnie pobranymi, ponieważ zostały wypłacone w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała niezgodnie z kolejnością określoną

w art. 28 zaległe lub bieżące alimenty.

W złożonym odwołaniu K. N. zarzuciła naruszenie art. 2 pkt 7 lit. d w zw. z art. 23 ust. 1, 5 i 6 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez błędne ich zastosowanie polegające na stwierdzeniu, iż kwota otrzymana jako świadczenie alimentacyjne przez K. N. od A. a na rzecz S. jest świadczeniem nienależnie pobranym i jako takie podlega zwrotowi w sytuacji, kiedy świadczenia otrzymane przez K. N. zaliczone zostały na poczet zadłużenia, jakie posiada A. wobec swojej małoletniej córki. Ponadto odwołująca zarzuciła naruszenie art. 451 § 3 kc poprzez jego niezastosowanie i uznanie kwoty 6000,00 zł jako nienależnie pobranej w sytuacji, gdy K. N. jasno wskazała, na poczet których wymagalnych zobowiązań zalicza świadczenia otrzymane od A. a na rzecz małoletniej. K. N. podała, iż naruszony został również art. 5 kc poprzez jego niezastosowanie polegające na wydaniu kwestionowanej decyzji z pominięciem zasad współżycia społecznego, co prowadzi do naruszenia praw małoletniej poprzez brak otrzymywania należnych S. środków pieniężnych na jej rzecz. W związku z powyższym odwołująca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji. W ocenie strony skarżącej, sporna kwota 6.000,00 zł winna być zaliczona na poczet alimentów należnych małoletniej za okres 2 lat, przez które dziecko było bez wsparcia ojca i MOPS.

Rozpatrując sprawę w trybie odwoławczym Kolegium wskazało na art. 23, art. 2 pkt 7, art. 28 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 i 9 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i podniosło, że przepisy te wskazują przede wszystkim, że nie można jednocześnie, w tym samym okresie, pobierać zarówno alimentów, jak i świadczeń z funduszu alimentacyjnego, bez względu na fakt, czy alimenty regulowane przez dłużnika dotyczą zaległości alimentacyjnych czy też alimentów bieżących. Organ zauważył również, że powyższe przepisy ustanawiają kolejność w jakiej dochodzi do zaspokojenia kwot alimentów uzyskanych od dłużnika, tj. wskazują, że wszelkie należności regulowane przez niego w okresie kiedy osoba uprawniona korzysta z prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego, przekazywane są w pierwszej kolejności na poczet zobowiązania dłużnika istniejącego z tytułu wypłaconych zastępczo przez gminę świadczeń z funduszu (aż do ich zaspokojenia), zaliczek alimentacyjnych i w dalszej dopiero kolejności z tytułu należności wierzyciela.

SKO ustaliło, że od dnia 1 lutego 2010 r. K. N. w związku

z bezskutecznością egzekucji świadczeń alimentacyjnych zasądzonych od ojca dziecka wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia 21 października 2007 r. sygn. akt III RC 140/08 w kwocie 1.000,00 zł miesięcznie, wypłacane były świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki S. na podstawie kolejnych decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w S.. Nie jest również sporne, że K. N. otrzymała od ojca dziecka alimenty: w dniu 19 lutego 2013 r. w kwocie 7.000,00 zł, w dniu 27 marca 2013 r. w kwocie 3.000,00 zł, w dniu 2 maja 2013 r. w kwocie 1.000,00 zł i w dniu 6 czerwca 2013 r. w kwocie 1.000,00 zł, 12 lipca 2013 r. – 400,00 zł, 26 sierpnia 2013 r. – 300,00 zł i 16 września 2013 r. – 300,00 zł. Decyzją z 22 października 2012 r. organ ds. świadczeń

z funduszu alimentacyjnego w S. przyznał K. N. świadczenia na ww. dziecko w kwocie 500,00 zł miesięcznie na okres od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., co daje łącznie kwotę 6.000,00 zł.

A zatem, w ocenie organu, nie jest spornym, że w ww. okresie świadczeniowym,

w którym skarżąca była uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę, otrzymała od ojca dziecka alimenty w łącznej wysokości 13.000,00 zł.

SKO wskazało, że w piśmie z 4 listopada 2013 r. K. N. wyjaśniła, że kwota 12.000,00 zł uiszczona na rzecz S. tytułem alimentów w dniach 19 lutego 2013 r., 27 marca 2013 r., 2 maja 2013 r. i 6 czerwca 2013 r. została zaliczona przez nią na poczet świadczeń alimentacyjnych należnych córce "od stycznia 2007 do lipca 2007 r. wraz z ustawowymi odsetkami należnymi od poszczególnych kwot". W ocenie organu, w świetle przepisów mających zastosowanie w sprawie nie ma znaczenia, że kwoty alimentów przekazywane przez dłużnika niezgodnie z kolejnością wyznaczoną art. 28 ust. 1 ustawy, wierzycielka zaliczyła na poczet istniejących zaległości alimentacyjnych. W okresie od 1 października 2012 r. do 30 września 2013 r., a więc w tym, w którym była już uprawniona do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego na córkę, pobrała alimenty od ojca dziecka w wysokości 13.000,00 zł.

W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w K. skardze K. N. zaskarżyła w całości decyzję z 24 czerwca 2014 r. wnosząc

o uchylenie jej oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zarzucając:

1. Naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 2 pkt 7 ppkt d w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r.

o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich błędną wykładnię

i niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu przez organy, że otrzymywane przez skarżącą w okresie od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletniej S. w łącznej kwocie 6.000,00 zł stanowią świadczenie nienależnie pobrane, w związku

z uzyskaniem przez skarżącą środków pieniężnych z tytułu alimentów od ojca dziecka A.a a , w sytuacji kiedy skarżąca zaliczyła otrzymane od dłużnika alimentacyjnego świadczenie na poczet długu z okresu, w którym nie pobierała świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

2. Naruszenie art. 28 ust. 1 oraz art. 27 ust. 1 i ust. 9 ww. ustawy w zw. z art. 451 § 1 kc poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że świadczenia uzyskane przez skarżącą od dłużnika alimentacyjnego A.a a na rzecz małoletniej S. zostały wyegzekwowane w postępowaniu egzekucyjnym, podczas gdy dłużnik dokonał wpłat bezpośrednio dla skarżącej,

w związku z tym mogła ona dokonać swobodnego wyboru, na poczet którego

z wymagalnych długów zalicza przyjęte świadczenie. Naruszenie skutkowało niewłaściwym uznaniem przez organ, że świadczenie pobierane z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. było świadczeniem nienależnie pobranym.

3. Naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść wydanej decyzji tj. art. 7 in fine kpa, polegające na nieuwzględnieniu z urzędu przy załatwianiu sprawy przez organ słusznego interesu jednostki w postaci konieczności zapewnienia małoletniej i niepełnosprawnej S. środków koniecznego jej utrzymania, co doprowadziło do wydania i utrzymania w mocy decyzji rażąco sprzecznej z zasA.i współżycia społecznego i nieuwzględniającej słusznego interesu społecznego oraz interesu jednostki.

4. Naruszenie art. 27 ust. 1 i ust. 9 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na zastosowaniu na gruncie niniejszej sprawy regulacji dotyczących wyegzekwowania kwot z tytułu alimentów od dłużnika alimentacyjnego na drodze sądowego postępowania egzekucyjnego, podczas gdy dłużnik alimentacyjny A. przekazał świadczenie pieniężne bezpośrednio skarżącej.

5. Naruszenie art. 5 kc w zw. z art. 451 § 1 i § 3 kc poprzez ich niezastosowanie polegające na pozbawieniu skarżącej przysługującego jej uprawnienia do wyboru na poczet którego z długów zaliczy świadczenie uzyskane od dłużnika A.a a z tytułu alimentów na rzecz małoletniej S.. Uprawnienie wierzyciela do swobodnego wyboru, na poczet którego z wymagalnych długów zalicza przyjęte świadczenie, korzysta z ochrony prawnej.

6. Naruszenie przepisu postępowania mające istotny wpływ na treść zaskarżonej decyzji tj. art. 77 § 1 kpa w zw. z art. 7 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i nieprawidłowym rozpatrzeniu przez organ materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, w szczególności nieodpowiednie rozpatrzenie dowodu w postaci pisma skarżącej z dnia 4 listopada 2013 r., którym odpowiadając na zobowiązanie Ośrodka Pomocy Społecznej w S. wskazuje, na poczet których z wymagalnych długów zalicza wpłaty dokonane przez A.a a na rzecz małoletniej S..

7. Przepisu art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 11 kpa poprzez sporządzenie przez organ administracji uzasadnienia decyzji w sposób lakoniczny, nieprecyzyjny i bez szczegółowego wyjaśnienia, dlaczego organ odwoławczy nie uwzględnił odwołania wnioskodawcy, dlaczego pominął wyjaśnienia skarżącej zawarte w piśmie z dnia 4 listopada 2013 r., co świadczy o tym, że przeprowadzone przez organ postępowanie było nierzetelne i skutkowało wydaniem arbitralnego rozstrzygnięcia bez rozważenia

i wyjaśnienia wszystkich okoliczności przedmiotowej sprawy.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że małoletnia S. cierpi na poważną i nieuleczalną chorobę - autyzm. Dziewczynka wymaga kosztownej rehabilitacji, leczenia i ciągłej osobistej opieki. Wskazała, że kwota zasądzonych alimentów nie jest wystarczająca na pokrycie nawet połowy kosztów utrzymania dziecka, a tym bardziej świadczenie z funduszu alimentacyjnego stanowi jedynie nieznaczną pomoc. Niemniej jednak, biorąc pod uwagę okoliczności niniejszej sprawy, a także określoną w Konstytucji RP zasadę pomocniczości niewątpliwie pieniądze otrzymywane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego są jej należne.

Skarżąca podniosła, że w momencie pierwszych wpłat dokonanych przez dłużnika alimentacyjnego istniało zadłużenie (i nadal istnienie) z tytułu alimentów za okres poprzedzający okres świadczeniowy.

W ocenie skarżącej organ dokonał niewłaściwej wykładni na gruncie niniejszej sprawy przepisów art. 2 pkt 7 ppkt d w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Przede wszystkim organ niewłaściwe uznał, że okres pobierania przez skarżącą świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest tożsamy

z okresem, za który skarżąca uzyskała świadczenie bezpośrednio od dłużnika alimentacyjnego. Wskazała, że A. jest zobowiązany na mocy wyroku sądowego do uiszczania alimentów na rzecz małoletniej córki od 1 stycznia 2007 r. w kwocie 1.000 zł miesięcznie, natomiast okres świadczeniowy skarżącej jest datowany od dnia 1 lutego 2010 r., a dłużnik alimentacyjny pierwszej wpłaty dokonał dopiero w dniu 19 lutego 2013 r.

Skarżąca zauważyła, że w momencie dokonania pierwszej wpłaty dłużnik miał kilkadziesiąt długów, z czego 37 świadczeń okresowych jest datowanych na okres poprzedzający moment uzyskania pierwszego świadczenia z funduszu alimentacyjnego przez skarżącą. W związku z tym skarżąca skorzystała

z uprawnienia wynikającego z art. 451 § 1 kc i zaliczyła kwoty wpłacane przez dłużnika na poczet odsetek i najdawniej wymagalnego długu. O sposobie zarachowania wpłat dokonanych przez A.a a poinformowała OPS w S. pismem z dnia 4 listopada 2013 r.

K. N. podkreśliła, że stosownie do treści art. 451 § 3 kc, nawet w braku oświadczenia wierzyciela w tym zakresie prawo nakazuje, aby

w przypadku kilku długów jednego dłużnika względem tego samego wierzyciela zaliczać uiszczone świadczenie na poczet długu najdawniej wymagalnego.

W związku z tym nie ulega, jej zdaniem, najmniejszej wątpliwości, że sporna kwota powinna zostać zaliczona na poczet należnych małoletniej alimentów za okres ponad 2 lat, przez które dziecko pozostawało bez wsparcia ojca i OPS.

Skarżąca przedstawiła rozliczenie zadłużenia i podniosła, że kwoty uzyskane przez nią od dłużnika alimentacyjnego zostały prawidłowo zaliczone na poczet zaległych alimentów, a czasookres zadłużenia, które zostało pokryte nie jest tożsamy z okresem pobierania świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W jej ocenie organ dokonał nieprawidłowej wykładni i w konsekwencji niewłaściwie zastosował art. 2 pkt 7 ppkt d ustawy o pomocy, ponieważ nie jest zachowany warunek jednoczesności świadczeń, czyli zachowania tożsamości okresów, za które wypłacono świadczenie

z funduszu alimentacyjnego oraz za który uzyskano alimenty od dłużnika. W związku z tym świadczenie pobrane przez skarżącą z funduszu alimentacyjnego nie może zostać zakwalifikowane jako świadczenie nienależnie pobrane.

Zarzuciła, że organ niewłaściwie zastosował art. 27 ust. 1 i ust. 9, a także art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy. Przepisy te regulują kolejność zaspokajania zadłużenia

w przypadku wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego kwot z tytułu alimentów w toku sądowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez odpowiedni organ państwowy. Wskazała, że na gruncie niniejszej sprawy A. dokonał dobrowolnie wpłat do rąk skarżącej. W związku z tym skorzystała ona

z przysługującego jej zgodnie z treścią art. 451 § 1 kc uprawnienia i dokonała wyboru, na poczet którego z wymagalnych długów zalicza spełnione przez dłużnika świadczenie. Zaliczenie przez skarżącą kwot uzyskanych od dłużnika na poczet zadłużenia z okresu, w którym nie pobierała ona świadczeń z funduszu alimentacyjnego skutkuje tym, że czasookresy pokrytego zadłużenia i pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego nie pokrywają się, w związku z tym organ nie miał podstaw aby uznać, iż sporna kwota 6.000 zł uzyskana przez skarżącą

z funduszu alimentacyjnego za okres od dnia 1 października 2012 r. do dnia 30 września 2013 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane.

Zdaniem K. N., ogromne znaczenie ma naruszenie przez organ art. 77 § 1 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i nieprawidłowym rozpatrzeniu przez organ materiału dowodowego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia w sprawie. Zakwestionowała przede wszystkim sposób rozpatrzenia przez organ dowodu w postaci pisma skarżącej z dnia 4 listopada 2013 r., w którym odpowiadając na zobowiązanie organu administracji wskazała, na poczet których

z wymagalnych długów zalicza wpłaty dokonane przez A. a na rzecz małoletniej S.. Ww. dowód wykazuje, że okresy pobierania przez skarżącą świadczeń z funduszu alimentacyjnego i okresy, za które zostało pokryte zadłużenie w związku z dokonaniem przez A. wpłat nie pokrywają się.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną ( art. 134 § 1 p.p.s.a.).

Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dopatrzył się naruszeń prawa skutkujących koniecznością jego uchylenia lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 i 2 p.p.s.a.).

W pierwszej kolejności wskazać należy, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.), zwanej dalej ustawą.

Stosownie do art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu wraz z ustawowymi odsetkami. Definicję nienależnie pobranego świadczenia zawiera art. 2 pkt 7 ustawy, zgodnie z którym oznacza ono świadczenie z funduszu alimentacyjnego:

a) wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie albo wstrzymanie wypłaty świadczenia w całości lub w części,

b) przyznane lub wypłacone w przypadku świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia,

c) wypłacone bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, jeżeli stwierdzono nieważność decyzji przyznającej świadczenie albo w wyniku wznowienia postępowania uchylono decyzję przyznającą świadczenie i odmówiono prawa do świadczenia,

d) wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.

Ponieważ w niniejszej sprawie spór sprowadza się do zastosowania przez organ pkt d) ww. przepisu wyjaśnić trzeba, iż zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy,

w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne zaspokaja w następującej kolejności:

1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,

2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,

3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,

4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r.

o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia

- po należnościach określonych odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.), a przed należnościami określonymi odpowiednio w art. 115 § 1 pkt 2-6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

w administracji lub w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.

Z ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy, znajdującego oparcie

w zebranym materiale dowodowym, wynika, że na podstawie kolejnych decyzji właściwego organu, w okresie od 1 lutego 2010 r. do 30 września 2013 r. skarżąca była uprawniona do świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz córki S. i świadczenia te pobierała.

Bezspornym jest również, że K. N. otrzymała od ojca dziecka alimenty w dniach 19 lutego 2013 r., 27 marca 2013 r., 2 maja 2013 r., 6 czerwca 2013 r., 12 lipca 2013 r., 26 sierpnia 2013r. i 16 września 2013 r. w łącznej kwocie 13.000 zł. Poza sporem pozostaje więc, że w okresie pobierania świadczeń

z funduszu alimentacyjnego skarżąca pobrała od ojca dziecka alimenty, przy czym

w sprawie orzeczono o zwrocie świadczenia przyznanego decyzją za okres od 1 października 2012r. do 30 września 2013r. w kwocie 6.000 zł.

Nie ma przy tym racji skarżąca, że skoro wpłaty te zostały przez ojca dziecka dokonane bezpośrednio dla niej, mogła dokonać swobodnego wyboru na poczet którego z wymagalnych długów zalicza przyjęte świadczenie. Stanowisko takie nie znajduje bowiem potwierdzenia w treści art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wskazującego, że nienależnie pobranym jest świadczenie wypłacone, w przypadku gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną

w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Z kolei przepis art. 28 ustawy w sposób jednoznaczny określa, że

w pierwszej kolejności zaspokajane są należności z tytułu wypłaconych świadczeń

z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych, zaś dopiero

w dalszej kolejności – należności wierzyciela alimentacyjnego. Nie ulega przy tym wątpliwości, że otrzymane przez skarżącą od ojca dziecka alimenty nie zostały przekazane przez nią właściwemu organowi egzekucyjnemu celem zaliczenia na poczet długu, podlegającego - zgodnie z art. 28 ustawy - zaspokojeniu w pierwszej kolejności. Wypełniona została tym samym przesłanka niezbędna do uznania, że pobrane w tym okresie przez K. N. świadczenie ma charakter nienależny w rozumieniu art. 2 pkt 7d) ustawy.

Wskazać należy, że świadczenie z funduszu alimentacyjnego jest świadczeniem wypłacanym zamiast alimentów, ale tylko w przypadku, gdy osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, nie wywiązuje się z tego obowiązku. W sytuacji zaś, gdy osoba uprawniona otrzymuje alimenty od osoby zobowiązanej, bez względu na to, czy są to bieżące alimenty, czy alimenty zaległe, wówczas wykluczona jest możliwość przyznania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne nie dopuszczają, aby jednocześnie wpływały alimenty od osoby zobowiązanej i świadczenia z funduszu alimentacyjnego, a taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie.

Dlatego też chybionym jest zarzut naruszenia przez organ art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 w zw. z art. 11 kpa, albowiem wszystkie okoliczności niezbędne do załatwienia sprawy zostały przez organ wyjaśnione i rozpatrzone zgodnie

z obowiązującymi w tym przypadku przepisami prawa.

Ponieważ przepisy ustawy nie pozostawiają osobie uprawnionej do pobierania świadczeń z funduszu alimentacyjnego możliwości wyboru długu, na poczet którego zaliczy świadczenie uzyskane od dłużnika alimentacyjnego, bez znaczenia pozostaje podnoszona w skardze okoliczność, że w piśmie z 4 listopada 2013 r. skarżąca wskazała, na poczet których z wymagalnych długów zalicza dokonane wpłaty.

Z uwagi na regulację zawartą w art. 28 ustawy, w sprawie nie mógł mieć też zastosowania art. 451 § 1 i 3 Kodeksu cywilnego, a więc nie sposób skutecznie zarzucać organowi jego naruszenia. Tak samo należy ocenić zarzut uchybienia przepisowi art. 5 kc, który w przypadku spraw administracyjnych w ogóle nie znajduje zastosowania.

Nieskuteczny jest także zarzut naruszenia art. 27 ust. 1 i 9 oraz art. 28 ustawy. W ocenie K. N. "przepisy te regulują kolejność zaspokajania zadłużenia w przypadku wyegzekwowania od dłużnika alimentacyjnego kwot z tytułu alimentów w toku sądowego postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez odpowiedni organ państwowy", zaś "A. dokonał dobrowolnie wpłat do rąk skarżącej,".

Art. 27 ust. 1 i 2 stanowi, że dłużnik alimentacyjny jest zobowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych

z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami (ust. 1). W okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego komornik sądowy przekazuje wyegzekwowane od dłużnika kwoty zaliczone na poczet alimentów organowi właściwemu wierzyciela do wysokości wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami (ust. 9).

Treść art. 28 była już przytaczana wyżej.

Podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga, że art. 27 ust. 1 i 9 nie miały

w sprawie w ogóle zastosowania, zaś art. 28 o tyle, o ile określa kolejność zaspokajania zaległych należności z kwoty uzyskanej od dłużnika alimentacyjnego

w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Pobranie w tym właśnie czasie przez osobę uprawnioną zaległych lub bieżących alimentów, niezgodnie z tą kolejnością, powoduje ustalenie, że mamy do czynienia ze świadczeniem nienależnym. Wprawdzie art. 2 pkt 7d) ustawy powołuje się na art. 28 jedynie co do określonej w nim kolejności zaspokajania zaległych należności, to jednak wynika z niego generalna zasada, że osoba pobierająca świadczenie z funduszu alimentacyjnego ma obowiązek powstrzymywania się od bezpośredniego pobierania alimentów od dłużnika alimentacyjnego, a w razie zaistnienia takiego przypadku winna otrzymaną kwotę przekazać komornikowi sądowemu lub organowi właściwemu wierzyciela, w tym przypadku OPS w S., o czym zresztą skarżąca była pouczana w decyzjach przyznających świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Obowiązek przekazania ww organowi wyegzekwowanych od dłużnika kwot ma także komornik sądowy, o czym stanowi art. 27 ust. 9 ustawy.

Odnosząc się zaś do przytoczonego w skardze orzecznictwa zauważyć trzeba, że dotyczy ono spraw rozstrzygniętych w oparciu o inny stan prawny,

a mianowicie przepisy ustawy w brzmieniu sprzed 1 stycznia 2012 r., kiedy to w art. 2 pkt 7 lit. d nie było mowy o alimentach "zaległych lub bieżących" - jak obecnie. Nowelizacja tego przepisu jednoznacznie rozstrzygnęła istniejące w orzecznictwie rozbieżności. Ponieważ zaskarżona decyzja dotyczy zwrotu świadczeń z funduszu alimentacyjnego pobranych przez skarżącą i ustalonych decyzją wydaną po 1 stycznia 2012r., zastosowanie w sprawie mają przepisy obowiązujące po tej dacie.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.