Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VIII SA/Wa 572/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy: article: art. 29 yst. 1 i 2
journal: Dz.U. 2014 poz 1438
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2006 nr 368 poz 15 art. 47 ust. 1 i 2
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady  (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich  (EFRROW)

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Fularski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Artur Kot, Sędzia WSA Renata Nawrot, Protokolant Referent stażysta Magdalena Krawczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2016 r. w Radomiu sprawy ze skargi K. Ś. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w L. z [...] grudnia 2014 r. nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. na rzecz skarżącego K. Ś. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. Nr [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] (dalej jako "Dyrektor ARiMR" lub "organ odwoławczy") na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267 ze zm., zwanej dalej: "Kpa"), w związku z art. 10 ust. 2 oraz art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2014 r., poz. 1438, dalej jako "ustawa o ARiMR") uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] (dalej jako "Kierownik ARiMR" lub "organ I instancji") Nr [...] z dnia [...] grudnia 2014 r. o ustaleniu K. S. kwoty nienależnie pobranych płatności z programu rolnośrodowiskowego i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego na kwotę [...] zł.

W uzasadnieniu organ odwoławczy w pierwszej kolejności przedstawił stan faktyczny sprawy. Wskazał, że K. S. do Biura Powiatowego ARiMR w [...] złożył wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na 2011 r. i 2012 r., na podstawie których przyznano mu ww. płatności w wysokości po [...] zł za każdy rok. Płatności przyznano w ramach wariantu 2.3 – trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) za powierzchnię 0,37 ha w wysokości 96,20 zł oraz w ramach wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) za powierzchnię 6,34 ha w wysokości 9 763,60 zł). W dniu 5 marca 2013 r. K. S. złożył oświadczenie o kontynuowaniu realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach PROW na lata 2007 - 2013, zgodnie z którym z dniem [...] lutego 2013 r. przejął od innego rolnika – M. S. posiadanie działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni 3,33 ha, objętej zobowiązaniem rolnośrodowiskowym. W dniach 10 - 18 lipca 2013 r. w gospodarstwie wnioskodawcy została przeprowadzona kontrola na miejscu, z której sporządzono raport. W trakcie czynności kontrolnych inspektorzy terenowi ustalili, iż na działkach rolnych A, B, E, F, G, AA, AB, AC, AD,AE, AG, AH beneficjent nie utrzymał minimalnej obsady drzew

i krzewów, nadto materiał szkółkarski nie spełnia określonych wymagań. W dniu [...] lipca 2013 r. wnioskodawca pismem z dnia [...] lipca 2013 r. poinformował Kierownika ARiMR o wystąpieniu w jego gospodarstwie pod koniec maja i w czerwcu 2013 r. szczególnych okoliczności, tj. szkód w uprawach powstałych na skutek ulewnych deszczy oraz spowodowanych przez dzikie zwierzęta. W dniu [...] lipca 2013 r. producent rolny złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] pismo z dnia [...] lipca 2013 r. skierowane do Wójta Gminy [...], w którym poinformował o szkodach powstałych w jego gospodarstwie, związanych z wystąpieniem deszczy oraz spowodowanymi przez dziką zwierzynę, notatkę służbową z dnia [...] lipca 2013 r. sporządzoną przez pracownika ww. urzędu gminy na okoliczność stwierdzenia szkód powstałych w wyniku długotrwałych opadów, jak również wyrządzonych przez zwierzynę leśną

w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy oraz protokół (z dnia [...] maja 2013 r.) oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzony przez Koło Łowieckie "[...]". W dniu [...] sierpnia 2013 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] sierpnia 2013 r., skierowane do wnioskodawcy, informujące, że w dniu [...] lipca 2013 r. dokonano oględzin jego gospodarstwa rolnego i stwierdzono wystąpienie szkód w uprawach rolnych jabłoni, powstałych w wyniku długotrwałych opadów deszczu oraz wyrządzonych przez zwierzynę leśną. W dniu 21 października 2013 r. wnioskodawca wniósł zastrzeżenia do raportu z czynności kontrolnych, które zostały częściowo uwzględnione. Kierownik ARiMR mając na uwadze stwierdzone w 2013 r. nieprawidłowości w realizacji programu rolnośrodowiskowego zawiadomieniem z dnia 2 grudnia 2014 r. poinformował rolnika o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych z tytułu programu rolnośrodowiskowego przyznanych na podstawie decyzji za 2011 r. i 2012 r. W dniu zaś [...] grudnia 2014 r. organ I instancji wydał decyzję Nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z programu rolnośrodowiskowego ustalając do zwrotu kwotę płatności w wysokości [...] zł.

Organ odwoławczy wskazał, że zaistniały przesłanki do uchylenia w całości ww. decyzji organu I instancji bowiem Kierownik ARiMR nieprawidłowo ustalił stronie kwotę do zwrotu. Organ I instancji niezasadnie bowiem uwzględnił uchybienia stwierdzone w 2013 r. na działkach rolnych przejętych w dniu [...] lutego 2013 r. od innego rolnika – M. S. co miało wpływ na ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności.

Dalej dyrektor ARiMR podniósł, że K. S. składając wnioski o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych zobowiązał się do realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego. W trakcie weryfikacji wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na rok 2013 ustalono zaś, że wnioskodawca nie przestrzega stosownych wymogów wskazanych w załączniku nr 3 do rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. Nr 33, poz. 262, z późn. zm., dalej jako "rozporządzenie rolnośrodowiskowe") oraz określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 ww. rozporządzenia. Z uwagi na powyższe, w przedmiotowej sprawie Kierownik Biura Powiatowego ARiMR zastosował art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. UE L z dnia 28 stycznia 2011 r., z późn. zm.). Zgodnie z brzmieniem ww. przepisu prawa, w sytuacji stwierdzenia braku spełnienia odpowiednich norm obowiązkowych, a także minimalnych wymogów dotyczących stosowania nawozów i środków ochrony roślin, innych odpowiednich wymogów obowiązkowych, o których mowa w art. 39 ust. 3, art. 40 ust. 2 oraz art. 47 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz.U. L 277 z 21.10.2005, str. 1), oraz zobowiązań wykraczających poza takie normy i wymogi; lub kryteriów kwalifikowalności innych niż kryteria związane z wielkością obszaru lub liczbą zwierząt zadeklarowanych w przypadku zobowiązań wieloletnich, zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie mają zastosowanie również do kwot wypłaconych już

z tytułu tego zobowiązania w latach wcześniejszych. Wysokość zmniejszeń płatności

w związku z art. 18 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 została ustalona zgodnie

z załącznikiem nr 7 do rozporządzenia rolnośrodowiskowego.

Organ odwoławczy wskazał, że od dnia 1 stycznia 2015 r. kwestię ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolnośrodowiskowych wynikającej ze stwierdzenia nieprawidłowości polegających na braku przestrzegania wymogów, o których mowa w § 38 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 - 2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.) reguluje art. 35 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 181 z 20.06.2014, str. 48). Zgodnie z art. 35 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia odmawia się wnioskowanego wsparcia bądź cofa się je w całości lub w części, jeżeli beneficjent nie spełnił zobowiązań lub innych obowiązków zobowiązań ustanowionych w programie rozwoju obszarów wiejskich; lub w stosownych przypadkach, innych obowiązków dotyczących operacji, ustanowionych w przepisach Unii, w przepisach krajowych lub w programie rozwoju obszarów wiejskich, w szczególności w przepisach w zakresie zamówień publicznych, pomocy państwa oraz innych obowiązkowych normach i wymogach. Przy podejmowaniu zaś decyzji o kwocie wsparcia podlegającego odmowie lub wycofaniu

w wyniku nieprzestrzegania zobowiązań lub innych obowiązków państwa członkowskie biorą pod uwagę dotkliwość, zasięg, trwałość i powtarzalność niezgodności dotyczącej warunków przyznania wsparcia określonych powyżej. W myśl zaś art. 35 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014, w przypadku zobowiązań wieloletnich, cofnięcia w oparciu o kryteria określone w ust. 3 stosuje się również do kwot już wypłaconych w latach poprzednich na daną operację.

Dyrektor ARiMR zauważył, że w związku ze stwierdzonymi w 2013 r. uchybieniami w realizacji programu rolnośrodowiskowego, płatność rolnośrodowiskowa za 2013 r. do działek rolnych A, B, E, F, G została odmówiona (sankcja 100%). Powyższe zaś, zgodnie z art. 35 ust. 4 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 640/2014 (jak również zgodnie z obowiązującym na dzień wydania decyzji organu I instancji art. 18 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r.), skutkuje koniecznością zwrotu płatności przyznanych beneficjentowi w latach 2011 - 2012 do powierzchni ww. działek w wysokości [...] zł.

W dalszej części uzasadnienia swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy stwierdził, że nie zaistniały w niniejszej sprawie przesłanki do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności. Na kwotę nienależnie pobranych płatności składają się kwoty płatności rolnośrodowiskowych w wysokości [...] zł przyznanej za 2011 r. oraz [...] zł przyznanej za 2012 r. Kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 - 2012 przekraczają więc kwotę stanowiącą równowartości [...] euro, przeliczoną na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 883/2006. W ocenie organu odwoławczego nie zachodzi również w okolicznościach niniejszej sprawy przypadek siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności. Przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są bowiem zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w który beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności (art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. W przypadku niewykonania przez beneficjenta zobowiązania z powodu zaistnienia okoliczności o charakterze siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, określonych w art. 47 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r., jak również w § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r., producent rolny może nie zwracać częściowo lub w pełni otrzymanej pomocy pod warunkiem złożenia, przez niego lub osobę upoważnioną na piśmie, wniosku wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności. Dla zniesienia obowiązku zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności niewystarczającym więc jest wystąpienie okoliczności określonych w art. 47 ww. rozporządzenia. Koniecznym jest bowiem, w przypadku wystąpienia tych okoliczności, powiadomienie o ich wystąpieniu na piśmie właściwego organu w określonym terminie. Jeżeli producent rolny nie dopełnił tego wymogu, stwierdzenie przez organ uchybienia w przestrzeganiu wymogów w zakresie poszczególnych wariantów i ich pakietów obliguje do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności i nie ma żadnego znaczenia wówczas przyczyna, dla której producent rolny nie dotrzymał zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Dyrektor ARiMR wskazał, że na części gruntów rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym wystąpiły okoliczności skutkujące niespełnieniem przez rolnika wymogów realizacji zadeklarowanych wariantów. Ze złożonego bowiem przez rolnika protokołu oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzonego przez Koło Łowieckie "[...]" wynika, że na 30% powierzchni realizowanego wariantu, tj. 3,00 ha wystąpiły uszkodzenia uprawy przez zwierzynę. Ponadto w notatce służbowej pracownika Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] lipca 2013 r. również potwierdzone są okoliczności stwierdzenia szkód powstałych w wyniku długotrwałych opadów oraz wyrządzonych przez zwierzynę leśną. Nie kwestionując powyższego, stwierdzić jednak należy, że w sytuacji, w której rolnik nie wypełnił swoich zobowiązań, powinien złożyć do biura powiatowego ARiMR na piśmie oświadczenie o zaistniałych okolicznościach w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności oraz dostarczyć dowód potwierdzający wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności. Ten obowiązek wynika wprost z rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. Rolnik obowiązku tego jednak nie wykonał ani w odpowiedniej formie, ani w odpowiednim czasie. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w dniu [...] lipca 2013 r. rolnik złożył w organie I instancji oświadczenie o wystąpieniu w jego gospodarstwie pod koniec maja i w czerwcu 2013 r. szczególnych okoliczności, tj. szkód w uprawach powstałych na skutek ulewnych deszczy oraz szkód spowodowanych przez dzikie zwierzęta. Jednocześnie do przedmiotowego oświadczenia producent rolny nie dołączył jednak żadnych dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej.

Zdaniem organu odwoławczego wykładnia językowa art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. wskazuje, że do złożenia zawiadomienia, o którym mowa w tym przepisie zobowiązany jest rolnik. Wskazuje na to użycie zwrotu "zawiadamia się na piśmie właściwy organ (...) w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik jest w stanie dokonać tej czynności". Należy przez to rozumieć, że to rolnik powinien zawiadomić właściwy organ w określonym w tym przepisie terminie. Mając powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że w przypadku zawiadomienia właściwego organu administracyjnego o wystąpieniu siły wyższej zawiadomienie to ma być dokonane przez rolnika w formie pisemnej, a treść składanego pisma nie może budzić wątpliwości, że chodzi o przypadek wystąpienia siły wyższej, zaś nadzwyczajna okoliczność, jaka jest taka siła, musi zostać poparta wiarygodnymi dowodami.

Dyrektor ARiMR zauważył, że ze złożonego odwołania wynika, iż w dniu [...] lipca 2013 r. rolnik był w posiadaniu dokumentu potwierdzającego wystąpienie szkód w jego gospodarstwie rolnym (notatka pracownika Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] lipca 2013 r.). Pomimo powyższego przedmiotowy dokument producent rolny złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] dopiero w dniu [...] lipca 2013 r. Również protokół oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzony w dniu [...] maja 2013 r. przez Koło Łowieckie "[...]" rolnik złożył w organie I instancji dopiero w dniu [...] lipca 2013 r. Zatem nie można uznać, że zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych gruntach nastąpiło w terminie i trybie określonym art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że był zobowiązany do ustalenia, czy rolnik pobrał nienależnie płatności za lata 2011 - 2012, a także do ustalenia, czy nie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014 r., str. 69). Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy lub innej władzy oraz jeśli błąd nie mógł w zwykłych okolicznościach zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, obowiązek zwrotu nienależnej płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Celem wyjątków od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonych w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARIMR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie

w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Mając na uwadze powyższe, Dyrektor ARiMR zauważył, że w niniejszej sprawie przekazanie płatności rolnośrodowiskowych za 2011 r. i za 2012 r. na rachunek bankowy wskazany przez rolnika we wniosku o wpis do ewidencji producentów nie wynikało z pomyłki ARiMR. Ww. płatności stały się płatnościami nienależnymi w wyniku ujawnienia, że rolnik uchybił wymogom realizacji zadeklarowanych wariantów pakietu 2. Fakt ten miał miejsce po wydaniu przez Kierownika ARiMR decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych za lata 2011 - 2012 i po realizacji przedmiotowych płatności na rachunek bankowy wskazany przez stronę we wniosku o wpis do ewidencji producentów. W konsekwencji, w rozpatrywanej sprawie nie zostały spełnione przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu przez rolnika kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 - 2012, określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 809/2014.

Ponadto organ odwoławczy wyjaśnił, że w odniesieniu do płatności za lata 2011 - 2012 kwestię przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności należy oceniać w oparciu o przepis art. 3 ust. 1, w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.), który stanowi, że okres przedawnienia do ustalenia obowiązku zwrotu dla płatności pobranych nienależnie finansowanych w całości lub w części ze środków unijnych wynosi 4 lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, najpóźniej 8 lat od czasu dopuszczenia się nieprawidłowość a w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłużeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. Za datę dopuszczenia się nieprawidłowości w niniejszej sprawie należy uznać dzień złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2013 r., tj. 13 maja 2013 r. Ponieważ program rolnośrodowiskowy jest programem wieloletnim, przyjąć należy, że okres przedawnienia biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu - w tym przypadku do 31 grudnia 2015 r., który to okres jeszcze nie upłynął.

W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że kwota płatności w wysokości

[...] zł, przekazana na rachunek strony w dniu [...] grudnia 2011 r. oraz w dniu [...] marca 2013 r. na podstawie decyzji Kierownika ARiMR jest płatnością nienależnie pobraną, a nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności.

K. S. (dalej jako "skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Warszawie skargę na ww. decyzję wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Powyższej decyzji zarzucił naruszenie:

- § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego;

- art. 47 rozporządzenia 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia WE nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich;

- art. 18 ust. 2 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającej szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich ((Dz. Urz. UE L 25/8

z 28.01.2011) poprzez jego niezastosowanie podczas gdy ubytki w sadzie spowodowane przez zwierzynę łowną i ulewne deszcze były okolicznością krótkotrwałą i usuwalną;

- art. 7, art. 77, art. 107 § 3 Kpa, tj. nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego poprzez nie wskazanie faktów, które organ odwoławczy uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W uzasadnieniu skargi wskazał, że § 45 pkt 8 rozporządzenia rolnośrodowiskowego stanowi, że zwrot pomocy nie jest wymagany gdy wystąpiła inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika. Art. 47 rozporządzenia 1974/2006 stanowi zaś, że przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent jest w stanie dokonać tej czynności. Przepis ten nie określa, że szkodę zgłasza się po jej wystąpieniu. Składając zawiadomienie organ je przyjmujący nie poprosił skarżącego o przedłożenie żadnych dowodów, jak również nie zapytał go czy jest on w posiadaniu dowodów potwierdzających wystąpienie szkody. Organ odwoławczy nie uznał wystąpienia siły wyższej, jednak w swojej decyzji nie wskazał faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. W wydanej przez siebie decyzji nie wziął pod uwagę brzmienia art. 18 ust. 2 i 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającej szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzania procedur kontroli oraz zasady wzajemnej zgodności w zakresie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich, zgodnie z którym uchybienia krótkotrwałe i usuwalne nie powodują żadnych sankcji w danym roku ani na przyszłość i te okoliczności organ wykonujących kontrole winien wykazać ustalić i udowodnić. W niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że powyższy przepis powinien mieć zastosowanie ponieważ w przedmiotowej decyzji nie stwierdzono, że niezgodność jest trwała, nie udowodniono, że nie wyeliminowano skutków niezgodności, nie udowodniono, że niezgodność jest wynikiem nieprawidłowości popełnionych umyślnie przez beneficjenta. Tylko zaś spełnienie ww. przesłanek mogłoby skutkować żądaniem zwrotu za lata 2011 - 2012.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2012 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako "P.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej.

Kontrola ta polega na ocenie zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c P.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 K.p.a (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.).

Stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd dokonując oceny zaskarżonego aktu rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Mając na uwadze powyższe kryteria kontroli sądowej, stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie bowiem zarówno zaskarżona, jak i poprzedzająca ją decyzja naruszają prawo w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja wydana na podstawie art. 138 § 1 Kpa na podstawie której organu odwoławczy uchylił w całości decyzję organu I instancji o ustaleniu skarżącemu kwoty nienależnie pobranych płatności z programu rolnośrodowiskowego w kwocie [...] zł i orzekł o wysokości nienależnie pobranych płatności z ww. programu na kwotę [...] zł.

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżący w latach 2011 - 2013 realizował w swoim gospodarstwie rolnym program rolnośrodowiskowy w ramach wariantu 2.3 – trwałe użytki zielone (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 0,37 ha oraz w ramach wariantu 2.9 – uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) na powierzchni 6,34 ha. Za lata 2011 - 2012 otrzymał z tego tytułu płatności w kwocie po [...] zł za każdy rok. W 2013 r. przeprowadzona została w gospodarstwie rolnym skarżącego kontrola na miejscu, która wykazała nieprawidłowości. Skarżący nie utrzymał bowiem minimalnej obsady drzew i krzewów, nadto materiał szkółkarski nie spełniał stosownych wymagań określonych w § 9 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. W konsekwencji powyższego skarżącemu za 2013 r. przyznano przedmiotowe płatności w pomniejszonej wysokości.

Nie jest też sporne, że skarżący realizując swoje 5 – letnie zobowiązanie środowiskowe zobowiązany był utrzymać wskazane w swoim wniosku na odpowiedniej powierzchni trwałe użytki zielone oraz uprawy sadownicze i jagodowe przez cały zadeklarowany okres.

Sporne w niniejszej sprawie pozostaje czy zasadne jest ustalenie przez organy obu instancji kwoty nienależnie pobranych płatności za lata 2011 – 2012 z powodu niezrealizowania przez skarżącego ww. 5 – letniego programu rolnośrodowiskowego. Spornym jest bowiem czy skarżący we właściwym terminie i w odpowiedniej formie poinformował organ I instancji o przypadku siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, które to uniemożliwiły mu w 2013 r. wywiązanie się z podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

Postępowanie w niniejszej sprawie zostało wszczęte na skutek ustalenia przez organ I instancji w 2013 r. nieprawidłowości w gospodarstwie rolnika i było prowadzone w trybie art. 29 ust. 1, 2 i 8 ustawy o ARiMR. Prawidłowość zastosowania tego trybu w odniesieniu do pomocy, która w przypadku skarżącego przyznana została na podstawie ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (Dz. U. z 2013 r., poz. 173) wynika z art. 28 ust. 3 tej ustawy.

Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR, Kierownik biura powiatowego Agencji, w drodze decyzji administracyjnej, ustala kwoty nienależnie pobranych środków publicznych :

1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej;

2) krajowych, przeznaczonych na :

a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,

b) finasowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej.

Poza sporem w niniejszej sprawie jest, że wypłacone skarżącemu środku publiczne za lata 2011 – 2012 z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie, tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.

Wyjaśnić należy, że postępowanie, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest samodzielnym postępowaniem, w którym w drodze decyzji następuje ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych ww. środków publicznych. W orzecznictwie sądowoadminisitracyjnym przyjmuje się, że warunkiem koniecznym wydania w omawianym trybie decyzji ustalającej kwoty nienależnie, czy nadmiernie pobranych środków nie jest uprzednie wzruszenie ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyroki NSA: z 11 kwietnia 2013 r. sygn. akt II GSK 96/12 oraz z 15 listopada 2012 r. sygn. akt II GSK 1518/11, dostępne na stronie internetowej – Centralna Baza Orzeczeń Sądów Adminisitracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.). Z sytuacją, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków przyznanych w ramach działań objętych programem rozwoju obszarów wiejskich, zwanych "pomocą", mamy do czynienia nie tylko wówczas, gdy pomoc zostaje przyznana i wypłacona na podstawie decyzji, która została wyeliminowana z porządku prawnego, ale także wtedy, gdy beneficjent nie dotrzymuje podjętego zobowiązania przez cały wymagany okres, jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. Powyższe oznacza, że dla ustalenia kwot świadczeń nienależnie pobranych przez skarżącego w 2011 r. i 2012 r. nie było konieczne wzruszenie decyzji przyznających pomoc i dopuszczalne jest uznanie za nienależne pobrane płatności za ten okres w sytuacji, gdy w porządku prawnym pozostają ostateczne decyzje przyznające płatności za poszczególne lata.

Zastosowanie w niniejszej sprawie miał również § 38 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007 -2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.), zgodnie, z którym jeżeli zostanie stwierdzone uchybienie w przestrzeganiu przez rolnika wymogów w ramach określonych wariantów poszczególnych pakietów, płatność rolnośrodowiskowa przysługuje w danym roku w zmniejszonej wysokości, w części dotyczącej:

1) działek rolnych lub

2) zwierząt

3) stref buforowych

- w stosunku do których stwierdzono takie uchybienie, z tym, że w określonych przypadkach wymienionych w załączniku nr 7 do rozporządzenia wysokość płatności rolnośrodowiskowej jest zmniejszana w części dotyczącej danego pakietu albo wariantu.

Wyjaśnienia w tym miejscu wymaga, że zgodnie z § 39 ust. 1 ww. rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z nieprzestrzeganiem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu. Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na których powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana do całej działki rolnej objętej zmniejszeniem (§ 39 ust. 2 pkt 2 ). Gdy rolnik nie złożył informacji, o której mowa w § 23 ust. 3 (informację o gruntach, na których realizuje zobowiązanie rolnośrodowiskowe w zakresie tego wariantu w danym roku, wskazując ich położenie i powierzchnię) zwrotowi podlega ta część płatności, która została przyznana na realizację tego wariantu (§ 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego). W przypadku ustalenia, iż rolnik nie zachował wymaganej minimalnej obsady drzew, tak jak w niniejszej sprawie należy przyjąć, że nie realizuje on wieloletniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na działce, na której stwierdzono powyższą nieprawidłowość.

W świetle przytoczonych przepisów i zobowiązań przyjmowanych przez rolnika składającego pierwotny wniosek o płatność rolnośrodowiskową jest oczywiste, że

w razie zmiany warunków realizacji przyjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego bez poinformowania organów Agencji o przyczynach tego stanu, istnieje - co do zasady - podstawa do wydania decyzji ustalającej wysokość kwoty pobranych płatności przypadających do zwrotu.

Gwarancją zachowania tych warunków jest właśnie zawarta w § 39 ust. 1 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z dnia 13 marca 2013 r. zasada zwrotu wypłaconej uprzednio płatności. Przepis ten znajduje umocowanie w art. 18 ust. 1 in fine rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/11, zgodnie z którym w przypadku zobowiązań wieloletnich zmniejszenia pomocy, wykluczenia i odzyskiwanie maja zastosowania do kwot wypłaconych już z tytułu zobowiązania w latach wcześniejszych. Rozporządzenie to, jako akt ustawowy i bezpośrednio skuteczny prawa unijnego, znajduje zastosowanie w systemie krajowym zgodnie z zasadami pierwszeństwa prawa unijnego i skutku bezpośredniego.

Analiza orzecznictwa wskazuje, że sądy administracyjne przyjmują jednolite stanowisko, iż obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem

i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być oceniane w okresie całego 5 letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz także skutkuje obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego.

W ocenie Sądu, istotnym dla rozstrzygnięcia kontrolowanej sprawy jest jednak, że organy obu instancji nie wyjaśniły w wyczerpujący a zarazem w przekonywujący sposób, czy nie zaistniały przesłanki umożliwiające odstąpienie w przypadku skarżącego od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z realizowanego przez niego programu rolnośrodowiskowego.

Zgodnie z art. 47 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1974/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) – Dz. U. UE. L.2006.368.15, dalej jako "rozporządzenie Komisji WE nr 1974/2006") państwa członkowskie mogą uznać w szczególności następujące kategorie siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności, w których nie będą wymagać częściowego lub pełnego zwrotu pomocy otrzymanej przez beneficjenta:

a) śmierć beneficjenta;

b) długotrwała niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;

c) wywłaszczenie dużej części gospodarstwa, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu podjęcia zobowiązania;

d) katastrofa naturalna poważnie dotykająca grunty gospodarstwa;

e) wypadek powodujący zniszczenie budynków dla zwierząt gospodarskich;

f) choroba epizootyczna dotykająca część lub całość należącego do rolnika żywego inwentarza.

Stosownie do ust. 2 art. 47 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać tej czynności.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 19 stycznia 2012 r. sygn. akt II GSK 27/11 samo zaistnienie "siły wyższej" nie jest wystarczające do tego, aby wyłączyć obowiązek zwrotu płatności. Niezbędne jest bowiem również zawiadomienie na piśmie organu w terminie 10 dni roboczych od dnia, w którym rolnik był w stanie dokonać tej czynności, o zaistnieniu przypadku siły wyższej.

Określony powyższymi przepisami termin do zawiadomienia organu o wystąpieniu siły wyższej jest, co podkreślił NSA w wyroku z 20 stycznia 2011 r., sygn. akt II GSK 69/10, terminem materialnoprawnym, nieprzywracanym, a jeśli pismo informujące strona złożyła z naruszeniem "powyższego terminu, pismo to nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym.

W myśl zaś § 45 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem -Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007- 2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361 z późn. zm.), inną niż wymienione w przepisach rozporządzenia nr 1974/2006 kategorią siły wyższej lub wyjątkową okolicznością, w przypadku wystąpienia której zwrot pomocy nie jest wymagany, jest:

1) wywłaszczenie części nieruchomości, jeżeli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, uniemożliwiające dalszą realizację tego zobowiązania;

2) zmiana zasięgu obszarów objętych programami działań mającymi na celu ograniczenie odpływu azotu ze źródeł rolniczych na obszarach szczególnie narażonych lub zmiana tych programów;

3) utrata posiadania gruntów rolnych, na których powinno być realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w wyniku scalenia gruntów dokonanego na podstawie przepisów o scalaniu i wymianie gruntów;

4) wystąpienie okoliczności określonych w § 7 ust. 2 lub 3 - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 4 lub 5;

5) śmierć posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej, za którą rolnik nie ponosi odpowiedzialności - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

6) usunięcie posiadanego przez rolnika zwierzęcia rasy lokalnej z programu ochrony zasobów genetycznych danej rasy z przyczyn niezależnych od rolnika - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 7;

7) określenie obszaru, na którym dotychczas było realizowane zobowiązanie rolnośrodowiskowe, jako obszaru zagrożonego erozją wodną, o którym mowa

w przepisach o minimalnych normach - w przypadku realizacji pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8;

7a) uszkodzenie lub zniszczenie drzew przez dzikie zwierzęta mimo zastosowania repelentów, ogrodzenia lub osłonek, mające wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego;

8) inna okoliczność, której nie można było przewidzieć w dniu rozpoczęcia realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, mająca wpływ na realizację zobowiązania rolnośrodowiskowego i będąca wynikiem przyczyn niezależnych od rolnika.

Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie organy ARiMR nie negują faktu, iż na części gruntów rolnych zadeklarowanych przez skarżącego w 2013 r. do uzyskania płatności rolnośrodowiskowych wystąpiły nadzwyczajne okoliczności. Jednakże, aby można było rozważyć zaistnienie w sprawie wymienionych w powyższych przepisach kategorii sił wyższych, a także innych wyjątkowych okoliczności podnoszonych przez beneficjenta, przepis art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 wymaga ich zgłoszenia przez beneficjenta lub przez upoważnioną przez niego osobę na piśmie właściwemu organowi, wraz z odpowiednimi dowodami wystarczającymi dla właściwych organów, w ciągu 10 dni roboczych od dnia, w którym beneficjent lub upoważniona osoba są w stanie dokonać tej czynności. Jest to warunek konieczny, aby możliwe było badanie przez organ zgłoszonych w sprawie okoliczności.

Zdaniem organu odwoławczego skarżący nie poinformował w ww. terminie o okolicznościach skutkujących uchybieniem realizacji programu rolnośrodowiskowego. Skarżący obowiązku tego nie wykonał ani w odpowiedniej formie, ani w odpowiednim czasie. Składając bowiem w dniu [...] lipca 2013 r. w organie I instancji oświadczenie o wystąpieniu w jego gospodarstwie pod koniec maja i w czerwcu 2013 r. szczególnych okoliczności, tj. szkód w uprawach powstałych na skutek ulewnych deszczy oraz szkód spowodowanych przez dzikie zwierzęta do przedmiotowego oświadczenia nie dołączył żadnych dowodów potwierdzających wystąpienie siły wyższej. Wykładnia językowa art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 wskazuje, że rolnik powinien zawiadomić właściwy organ w określonym w tym przepisie terminie. Przedmiotowe zawiadomienie ma być dokonane przez rolnika w formie pisemnej, a treść składanego pisma nie może budzić wątpliwości, że chodzi o przypadek wystąpienia siły wyższej, zaś nadzwyczajna okoliczność, jaka jest taka siła, musi zostać poparta wiarygodnymi dowodami. Pomimo tego, że skarżący w dniu [...] lipca 2013 r. był w posiadaniu dokumentu potwierdzającego wystąpienie szkód w jego gospodarstwie rolnym (tj. notatki pracownika Urzędu Gminy w [...] z dnia [...] lipca 2013 r.), przedmiotowy dokument złożył w organie I instancji dopiero w dniu [...] lipca 2013 r. Również protokół oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzony w dniu [...] maja 2013 r. przez Koło Łowieckie "[...]" skarżący złożył w organie I instancji dopiero w dniu [...] lipca 2013 r. Zatem nie można uznać, że zgłoszenie faktu wystąpienia siły wyższej na zadeklarowanych gruntach nastąpiło w terminie i trybie określonym art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006.

Zdaniem Sądu w składzie orzekającym w niniejszej sprawie, nie można zgodzić się ze stanowiskiem organu odwoławczego, który to uznał, że skarżący nie zawiadomił organu I instancji o wyjątkowych okolicznościach mających miejsce w jego gospodarstwie rolnym w odpowiedniej formie i czasie.

Zauważyć bowiem należy, że skarżący w dniu 15: lipca :2013 r. złożył zawiadomienie o szkodach jakie miały miejsce w jego gospodarstwie rolnym. Powyższego dokonał wprawdzie nie składając jednocześnie dowodów w postaci posiadanej już notatki pracownika urzędu gminy z dnia [...] lipca 2013 r. oraz protokołu oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzonego przez koło łowieckie w dniu [...] maja 2013 r.

Niemniej jednak, zauważyć również należy, że z art. 47 ust. 2 rozporządzenia Komisji WE nr 1974/2006 wynika, iż przypadki siły wyższej lub wyjątkowych okoliczności są zgłaszane przez beneficjenta lub przez upoważnioną osobę na piśmie właściwemu organowi. Skarżący składając zaś zawiadomienie zachował powyższą formę pisemną. Złożył bowiem pisemne oświadczenie o szkodach jakie miały miejsce w jego gospodarstwie rolnym. Powyższego zaś niewątpliwie dokonał w terminie 10 dni roboczych od dnia sporządzenia notatki pracownika urzędu gminy z dnia [...] lipca 2013 r.

W ocenie Sądu, pisemne oświadczenie skarżącego z którego wyraźnie wynika, że w jego gospodarstwie rolnym miały miejsce wyjątkowe okoliczności w postaci szkód wyrządzonych przez anomalia pogodowe i dzikie zwierzęta mogło stanowić dla właściwych organów wystarczający dowód w rozumieniu ww. przepisu. Przyjmując powyższe zawiadomienie skarżącego w formie oświadczenia organ je przyjmujący nie poprosił bowiem składającego o przedłożenie dowodów potwierdzających te wyjątkowe okoliczności, jak również nie zapytał nawet skarżącego czy jest on w posiadaniu innych jeszcze dowodów potwierdzających wystąpienie przedmiotowych szkód.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ odwoławczy nie przeprowadził żadnych konkretnych rozważań, a tym samym również nie wyjaśnił czy złożenie przez skarżącego dopiero w dniu [...] lipca 2013 r. odpowiednich dowodów w postaci notatki pracownika urzędu gminy z dnia [...] lipca 2013 r. oraz protokołu oględzin lub ostatecznego oszacowania szkody w uprawach i płodach rolnych sporządzonego przez koło łowieckie w dniu [...] maja 2013 r., miało miejsce po upływie 10 dni roboczych od dnia, w którym skarżący był w stanie dokonać tej czynności. Organ przede wszystkim nie wskazał jednoznacznie początkowego dnia od którego to wyliczył, że w dniu [...] lipca 2013 r. nastąpił upływ ww. 10 dni roboczych. Tym samym, co najmniej za przedwczesne i dowolne należy uznać stwierdzenie organu odwoławczego, że skarżący powyższej czynności nie dokonał w wymaganym terminie. Takie zaś działanie organu, zdaniem Sądu uchybia art. 11 (zasada przekonywania), art. 80 (zasada swobodnej a nie dowolnej oceny dowodów) i art. 107 § 3 Kpa (uzasadnienie decyzji) w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

Wbrew temu, co podnosi organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, ustalenia faktyczne oraz ocena prawna wraz z jej uzasadnieniem wskazana w zaskarżonej decyzji budzą więc zastrzeżenia i wątpliwości Sądu. Jak bowiem wskazano wyżej, nie wszystkie istotne w sprawie kwestie zostały ustalone oraz w dostateczny sposób rozważone, a motywy podjętego rozstrzygnięcia należycie przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W ocenie Sądu, uzasadnienie zarówno zaskarżonej, jak i poprzedzającej ją decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 Kpa. Uzasadnienia decyzji mimo swojej obszerności są bowiem niewyczerpujące. Nadto, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego nie zawiera ciągu logiczno – myślowego, a z uwagi na swoją nadmierną obszerność i chaotyczność oraz brak wyciągnięcia oczywistych wniosków, które to należy w zasadzie samemu sobie wydedukować z jego treści, może być niezrozumiałe i nieczytelne dla przeciętnego adresata jakim jest skarżący w sprawie rolnik. Tak więc, już nawet z powyższego powodu zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.

Ponownie rozpoznając sprawę, organ I instancji, mając na uwadze powyższe wskazania Sądu oraz art. 153 P.p.s.a. wyda stosowne rozstrzygnięcie.

W związku z powyższym, Sąd mając na uwadze art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) P.p.s.a. orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach oparto na podstawie art. 200 i art. 209 ww. ustawy.