Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 772/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-10-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Stankowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski (spr.) WSA Danuta Rzyminiak – Owczarczak . Protokolant sekr. sąd. Justyna Frankowska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 października 2006 r. sprawy ze skargi U. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy P. – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] r. nr [...] II. uchyla decyzję działającego z upoważnienia Wójta Gminy P.– Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] r. nr [...] /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ J. Stankowski /-/ M. Dybowski


UZASADNIENIE

sygn. IV SA/Po 772/05 U Z A S A D N I E N I E

A. Wójt Gminy P. (dalej Wójt) decyzją z dnia [...]. nr

[...], na podstawie art. 5 ust. 2, 3 i 5 w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 7 ust. 1, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm. – dalej uśr lub ustawa), i art. 104 kodeksu postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. 98/00/1071 ze zm. – dalej kpa) odmówił przyznania U. C. zasiłku rodzinnego dla syna M. wraz z dodatkami z tytułu samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego, kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego. Skoro M. przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, zgodnie z ustawą, zasiłek rodzinny ani dodatki do zasiłku rodzinnego na to dziecko nie przysługują. W uzasadnieniu Wójt wskazał, że M. przebywa w Specjalnym Ośrodku Szkolno – Wychowawczym w R.(dalej Ośrodek), jest uczniem kl. VI Szkoły Podstawowej Specjalnej dla Dzieci Słabosłyszących i Niedowidzących. Placówka zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zgodnie z art. 7 pkt 1 uśr, zasiłek rodzinny nie przysługuje, jeśli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (k. 32).

B. Decyzją z dnia [...]. nr [...] Wójt

Gminy P. na podstawie art. 16 ust. 5 w zw. z art. 16 ust. 2, art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 228/03/2255 ze zm.) odmówił przyznania U. C. zasiłku pielęgnacyjnego dla M. w związku z tym, że przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie i zgodnie z ustawą, zasiłek pielęgnacyjny na to dziecko nie przysługuje.

W ocenie organu I instancji, zgodnie z art. 16 ust. 5 uśr, Zainteresowana nie ma uprawnień do pobierania świadczenia. M. przebywa w Ośrodku, jest uczniem kl. VI Szkoły Podstawowej Specjalnej dla Dzieci Słabosłyszących i Niedowidzących. Placówka zapewnia całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje, jeśli dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, jeśli pobyt osoby i udzielane przez tę instytucję świadczenia częściowo lub w całości finansowane są z budżetu państwa albo z Narodowego Funduszu Zdrowia (k.31).

C. Od obu powyższych decyzji U.C. pismem z dnia [...] sierpnia

2004 r. odwołała się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego Odwołująca wyraźnie wskazała numery obu decyzji: [...] i [...]; podniosła, że syn M. został zaliczony do osób niepełnosprawnych orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R.. Niepełnosprawność M. datuje się od urodzenia. Ponieważ wymaga specjalnego toku nauczania, uczy się w Ośrodku. W internacie przebywa przez 4 dni w tygodniu. Odwołująca się podkreśliła, że jest samotną matką, ma troje nieletnich dzieci i nie jest w stanie codziennie dowozić syna do Ośrodka; nie rozumie, dlaczego nie przyznano Jej świadczeń (zasiłku rodzinnego, zasiłku pielęgnacyjnego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka, na kształcenie i rehabilitację), skoro syn nie przebywa 5 dni w placówce. U.C. wniosek złożyła w czerwcu, a w decyzjach uwzględniono błędnie datę [...] lipca 2004 r. Do odwołania załączyła odpis zaświadczenie Dyrektora Ośrodka z dnia [...] r., z prezentatą Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] czerwca 2004 r. (k. 33 ).

D. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpatrzeniu

odwołania decyzją z dnia [...] r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...]. nr [...].

Organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i poglądy prawne zawarte w decyzji nr [...]. Samorządowe Kolegium wskazało, że zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Prawo doń przysługuje (po spełnieniu wymogów formalnych- w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy) rodzicom, jednemu z rodziców. Zasiłek rodzinny nie przysługuje, gdy dziecko przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 7 uśr). Instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie (art. 3 pkt 7 uśr). Z akt sprawy wynika, że M. C. przebywa w Ośrodku, uczęszcza do VI klasy Szkoły Podstawowej Specjalnej dla Dzieci Słabosłyszących i Niesłyszących; placówka zapewnia chłopcu całodobową opiekę. Dyskwalifikuje tym samym takie dziecko do pobierania nań zasiłku rodzinnego. W przepisie nie mówi się o ilości noclegów spędzonych w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie. Placówka taka ma jedynie dziecku tam przebywającemu zapewnić całodobowe utrzymanie. Skoro U.C. nie spełnia wymogów do pobierania zasiłku rodzinnego, nie spełnia automatycznie wymogów do utrzymania dodatków do zasiłku rodzinnego

( art. 8 uśr).

U.C., kwestionując decyzję organu odwoławczego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, w której powtórzyła argumentację podniesioną w odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji. Skarżąca podniosła również, że w art. 3 pkt 7 uśr mowa o innych szkołach, zapewniających nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie. Przepis ów nie wymienia Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego, a Ośrodek nie zapewnia w żadnej mierze nieodpłatnego pełnego utrzymania, w tym wyżywienia, zakwaterowania i umundurowania. Art.3 pkt 18 uśr wymienia wyraźnie szkoły- w tym specjalne ośrodki szkolno- wychowawcze, specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży upośledzonej umysłowo w stopniu głębokim, realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. W ocenie Skarżącej Ośrodek w R. nie jest wyjątkiem od ustawy; od wychowawcy M. Zainteresowana wie, że innym dzieciom uczęszczającym do tej szkoły zasiłki rodzinne się należą. Skarżąca zarzuciła decyzji naruszenie art. 6 ust.1 i art. 3 pkt.18 uśr. Skarżąca uważa, że należy się Jej dodatek z art. 8 pkt 7 i art. 15 uśr, choć się oń nie starała, mając na uwadze to, że koszty pobytu syna w internacie pokrywa szkoła. W czerwcu [ 2004 r.] U. C. była w GOPS w P., starając się załatwić zasiłek rodzinny, lecz błędnie Jej powiedziano, że ów zasiłek Jej się nie należy i kazano przynieść zaświadczenie z Ośrodka, że nie jest to placówka zapewniająca całodobowe utrzymanie przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Zaświadczenie dostarczyła 4 czerwca 2004 r. Zainteresowana jest wdową, samotnie wychowującą troje małoletnich dzieci- w tym M., z orzeczoną przez Powiatowy Zespół niepełnosprawnością. Każdy grosz jest dlań bardzo cenny, zwłaszcza, że dochód na członka rodziny wynosi mniej niż 583 zł (art. 5 ust 2 uśr).

Samorządowe Kolegium Odwoławcze odpowiadając na skargę, wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu stwierdził, iż zaskarżona decyzja w przedmiocie świadczenia rodzinnego nie należy do właściwości sądów administracyjnych i postanowieniem z dnia 17 lutego 2005r. sygn. akt IV SA/Po 1405/04 odrzucił skargę wskazując przy tym, że właściwy w tej sprawie jest Sąd powszechny. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej wniesionej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, postanowieniem z dnia [...] sygn akt [...] uchylił jednak wskazane wyżej postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania, w efekcie czego niniejsza sprawa stała się ponownie przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył więc, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

1. Zgodnie z art. 4 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 uśr, zasiłek rodzinny przysługuje m.in. rodzicom i ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Zasiłek ten nie przysługuje jednak, jeżeli dziecko zostało umieszczone - w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 7 pkt 1 ustawy). Instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest dom pomocy społecznej, placówka opiekuńczo-wychowawcza, młodzieżowy ośrodek wychowawczy, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy, areszt śledczy, zakład karny, zakład opiekuńczo-leczniczy, zakład pielęgnacyjno-opiekuńczy, a także szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie (art. 3 pkt 7 uśr).

2. Bezspornym jest, że urodzony dnia [...] r. M. C. ostatecznym orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w R. z dnia [...] r. nr [...] (wydanym do dnia [...] r.) zaliczony został do osób niepełnosprawnych, przy czym niepełnosprawność datuje się od urodzenia. We wskazaniach Powiatowy Zespół podał, że M. wymaga: zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie danej osoby; korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji; konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji; konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Jako przyczynę niepełnosprawności M. Powiatowy Zespół wskazał § 2 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 1 lutego 2002 r. w sprawie kryteriów oceny niepełnosprawności u osób w wieku do 16 roku życia (Dz.U. 17/02/162; k. 19 akt administracyjnych).

U. C. ma na utrzymaniu dwie małoletnie córki: K. C. – urodzoną [...] r. i A. C. – urodzoną [...] r. (k. 9, 10 akt administracyjnych).

3. Organy administracyjne I i II instancji przyjmując, że M. C. przebywa w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, nie wzięły pod uwagę wszystkich informacji zamieszczonych w zaświadczeniu z dnia [...] maja 2004 r. wystawionym przez Dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego w R. . Z dokumentu tego wynika bowiem, że M. C.jest uczniem klasy VI Szkoły Podstawowej Specjalnej dla Dzieci Słabosłyszących i Niesłyszących w SOSW w R., w internacie tej placówki przebywa przez 4 noce i korzysta tylko przez 4 dni z pełnego wyżywienia. Przyjeżdża do Ośrodka w poniedziałek o 8.00 (nie korzystając ze śniadania) i jest do piątku (korzystając w ten dzień tylko ze śniadania: k. 21 akt administracyjnych).

Pominięcie tej kwestii i jej wpływu na sytuację Skarżącej narusza dyspozycję art. 7, 8, 11, 77 i 107 § 3 kpa i jedną z ogólnych zasad postępowania administracyjnego, zgodnie z którą organy administracyjne, prowadząc postępowanie podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Organy administracji publicznej obowiązane są tym samym do prowadzenia postępowania w taki sposób, by wyjaśnione zostały wszystkie okoliczności sprawy i wnikliwego przeanalizowania wpływu ustalonych okoliczności na treść podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia, i ujęcia tego w uzasadnieniu (wyrok NSA z dnia 9 kwietnia 2001 r. - V SA 1611/00, LEX nr 80635).

Organy obu instancji przyjmując, że Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy w R. jest instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie, nie podjęły żadnych kroków mających na celu ustalenie zakresu świadczeń udzielanych uczącym się dzieciom, a tym samym ustalenie, czy ośrodek ten mieści się w definicji szkoły bądź instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie (art. 3 pkt 7 bądź pkt 18 uśr).

4. W ustawie o świadczeniach rodzinnych nie ma definicji legalnej pojęcia "całodobowego utrzymania". Wykładnią prawa jest operacja myślowa nie ograniczająca się do wykładni jednego przepisu (zwłaszcza ograniczona jedynie do wykładni językowej), lecz operacja w toku której dokonuje się przekładu zbioru przepisów ogłoszonych w aktach prawodawczych na zbiór norm postępowania równoznaczny jako całość z danym zbiorem przepisów (M.Zieliński "Interpretacja jako proces dekodowania tekstu prawnego" WN UAM 1972 s. 26 i n; Z. Ziembiński "Logika praktyczna" PWN 2002 s. 230). Zdaniem Sądu koniecznym jest więc sięgnięcie do zasad wykładni, zgodnie z którymi znaczenie przepisu zależy nie tylko od jego językowego sformułowania (kontekst językowy), ale także od treści innych przepisów (kontekst systemowy) oraz całego szeregu wyznaczników pozajęzykowych takich jak cele, funkcje regulacji prawnej i przekonania moralne ( L. Morawski "Wykładnia w orzecznictwie sądów – komentarz" Toruń 2002 r. s. 77).

W potocznym znaczeniu sformułowanie całodobowe utrzymanie obejmuje wyżywienie i zakwaterowanie (środki do życia, koszt egzystencji- "Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego- PWN: 1958 t. I s. 777; 1967 t. IX s. 748-748 znaczenie 2 i 3). Podkreślić należy, że celem regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych jest wspieranie rodziny w realizacji jej funkcji ze szczególnym uwzględnieniem funkcji wychowawczej, opiekuńczej i edukacyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb osób niepełnosprawnych. W związku z tym kryterium dochodowe, warunkujące dostęp do świadczeń rodzinnych zawarte w art. 5 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uwzględnia również konieczne wydatki na żywność, mieszkanie, odzież, obuwie, wypoczynek, edukację i ochronę zdrowia, które zdeterminowane zostały potrzebami rozwojowymi i integracyjnymi dzieci. Nadto wskazać należy, że z art. 3 ust 7 in fine ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż instytucją zapewniającą całodobowe utrzymanie jest również szkoła wojskowa lub inna szkoła zapewniająca nieodpłatnie pełne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie.

Z powyższego wynika, że instytucjami zapewniającymi całodobowe utrzymanie są instytucje zapewniające nie tylko zakwaterowanie i wyżywienie, lecz również odzież, obuwie i ochronę zdrowia, w szczególności jeżeli chodzi o zaspokojenie potrzeb dzieci i wiąże się ze wsparciem rodziców znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej w wykonywaniu ciążącego na nich obowiązku wychowania i opieki nad dziećmi.

Zgodnie z doświadczeniem życiowym, Skarżąca podnosi inne (poza kosztami pobytu w internacie - k. 3 akt sądowych) koszty wynikające z ciążącego na Niej obowiązku zapewnienia M. ubrania, pomocy szkolnych oraz utrzymania przez okres w jaki przebywa w domu, tj. obowiązku mieszczącego się w zakresie obowiązku alimentacyjnego (art. 133 § 1 i 2 w zw. z art. 128 i art. 135 § 1 kro).

5. Sądowi w składzie orzekającym w niniejszej sprawie znany jest pogląd, wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23.05.2001 r. – sygn. I SA 2693/00 i w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18.05.2006r. sygn. akt II SA/Ol 45/06 (omówiony przez M. Łapińską w Rzeczpospolitej z dnia 20.06.2006r. "Nie ma wsparcia dla rodziców zabierających syna do domu", C5), w którym Sąd oddalił skargę na decyzję SKO odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w sytuacji, gdy mimo umieszczenia dziecka w placówce zapewniającej całodobowe utrzymanie rodzice odbierali je po zajęciach w szkole. Wojewódzki Sąd Administracyjny w niniejszym składzie poglądów tych nie podziela. Zauważyć bowiem należy, że zgodnie z art. 18 Konstytucji rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych (art. 71 ust. 1 zd. 2 Konstytucji). Praw określonych w szczególności w art. 71 Konstytucji można dochodzić w granicach określonych w ustawie (art. 81 Konstytucji).

Celem ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 228/03/2255 ze zm.) jest w szczególności pomoc ubogim rodzinom w celu częściowego pokrycia wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 uśr). Wykładni ustawy o świadczeniach rodzinnych należy dokonywać z uwzględnieniem norm konstytucyjnych. Zgodnie z zasadą subsydiarności, państwo (w tym władze samorządowe) mają za zadanie jedynie wspierać, nie zaś zastępować rodzinę w jej funkcjach opiekuńczych i wychowawczych (preambuła Konstytucji; W. Łączkowski "Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych" RPEiS 1/04/7-9; uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15.11.2005 r.- P 3/05-OTK-A 10/05/115-cz.III.p.1,3,4.2). Gdyby rodzina pozostawiała dziecko w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie w długich okresach, wówczas brak byłoby podstaw, by podatnik ponosił dwukrotne obciążenie (z tytułu pokrywania kosztów pobytu dziecka i z tytułu zasiłku rodzinnego). Jeżeli jednak rodzina regularnie, co tydzień zabiera dziecko do miejsca swego zamieszkania na blisko 3 doby, zapewniając w okresach pobytu dziecka w domu utrzymanie dziecku, a nadto wyposaża dziecko w pomoce szkolne i ubrania, to działania takie służą dobru dziecka.

Zgodnie z art. 3 ust. 1 Konwencji o Prawach Dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne ONZ (Dz. U. 120/91/526, zm. 2/00/11 – dalej Konwencja), we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka. Wykładnia art. 7 pkt 1 uśr, prowadząca do pozbawienia rodzica możliwości otrzymania zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, działającego w szeroko rozumianym interesie dziecka, przez umożliwienie niepełnosprawnemu dziecku edukacji szkolnej i niezbędnej socjalizacji wśród rówieśników w dniach nauki, a regularnie zabiegającej o umacnianie więzi rodzinnych w weekendy (przez blisko 3 doby), naruszałby art. 3, 6 ust. 2 i art. 23 Konwencji.

6. Rodzina stanowi naturalne środowisko rozwoju i dobra wszystkich jej członków, a w szczególności dzieci winna być otoczona niezbędną ochroną oraz wsparciem, by mogła w pełnym zakresie wypełniać swe obowiązki w społeczeństwie (preambuła Konwencji). W tej sytuacji pobyt dziecka jedynie przez 4 i pół dnia w tygodniu w instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, a powrót dziecka do rodziny na blisko 2 doby – co tydzień- przy zapewnieniu przez rodzinę utrzymania dziecka w okresie pobytu dziecka w rodzinie, kupowaniu dlań ubrań i pomocy szkolnych, wskazuje na to, że dziecko nie pozostaje w istocie na całodobowym utrzymaniu instytucji o której mowa w art. 3 pkt 7 uśr i nie zachodzą przeszkody do przyznania zasiłku rodzinnego na podstawie art. 7 pkt 1 uśr.

Za taką wykładnią prawa przemawia w szczególności definicja instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie, która wskazuje szkołę zapewniającą nieodpłatne utrzymanie, w tym wyżywienie, zakwaterowanie i umundurowanie (art. 3 pkt 7 in fine uśr), jak i uregulowania zawarte w art. 17 ust. 5 pkt 3 uśr wskazujące, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, gdy dziecko wymagające opieki przebywa, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji, rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Opieka rozumiana jako troszczenie się, dbanie o kogo, doglądanie, pilnowanie kogo, strzeżenie, dozór ("Słownik języka polskiego" pod red. W. Doroszewskiego- PWN 1963 t. V s. 1025 znaczenie 1) jest pojęciem obejmującym znacznie dalej idące obowiązki, niźli utrzymanie. Uwzględniwszy cel ustawy brak jest podstaw, by rodzina nie mogła uzyskać zasiłku rodzinnego, gdy zabiera dziecko do domu na blisko 3 doby i alimentuje je ubraniami i pomocami szkolnymi. Zapewnienie całodobowej opieki nie musi być jednoznaczne z zapewnieniem pełnego utrzymania w rozumieniu art. 3 pkt 7 uśr. Argumentacja taka pośrednio znajduje poparcie w brzmieniu art. 71 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j. Dz. U. 256/04/2572 ze zm. – dalej ustawa o systemie oświaty), powierzającym Ministrowi właściwemu do spraw oświaty i wychowania kompetencje w zakresie ustanowienia rozporządzenia regulującego m. in. zasady ponoszenia odpłatności za pobyt dziecka w specjalnych ośrodkach szkolno – wychowawczych. Minister Edukacji Narodowej i Sportu skorzystał z delegacji ustawowej, wydając dnia 7 marca 2005 r. rozporządzenie w sprawie rodzajów i szczegółowych zasad działania placówek publicznych, warunków pobytu dzieci i młodzieży w tych placówkach oraz wysokości i zasady odpłatności wnoszonej przez rodziców za pobyt ich dzieci w tych placówkach (Dz. U. 52/05/467 ze zm.). Przepis § 66 rozporządzenia wprowadził odpłatność rodziców dzieci i młodzieży przebywających w specjalnych ośrodkach szkolno – wychowawczych w zakresie wyżywienia. Wprawdzie ten akt prawny nie obowiązywał w dacie wydania zaskarżonej decyzji, wskazuje jednakże, że nie jest wykluczone partycypowanie rodziców w kosztach utrzymania.

W związku z tym uznać trzeba, że kwestia całodobowego utrzymania w dostatecznie długim okresie oraz zakres partycypowania rodziców w utrzymaniu dziecka stanowić winna przedmiot stosownego postępowania dowodowego. Powyższe dotyczy w szczególności kroków mających na celu ustalenie zakresu świadczeń udzielanych przez Specjalny Ośrodek Szkolno – Wychowawczy w R. osobom tam się uczącym, a tym samym mającym na celu ustalenie czy ośrodek ten mieści się w definicji instytucji zapewniającej całodobowe utrzymanie bądź szkoły (art. 3 pkt 7 bądź pkt 18 uśr).

7. Obowiązek nauki (art. 3 pkt 18 in fine uśr), jest pojęciem bardzo szerokim. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o systemie oświaty, obowiązek szkolny dziecka rozpoczyna się z początkiem roku szkolnego w tym roku kalendarzowym, w którym dziecko kończy 7 lat, oraz trwa do ukończenia gimnazjum, nie dłużej jednak niż do ukończenia 18 roku życia. Obowiązek szkolny spełnia się przez uczęszczanie do szkoły podstawowej i gimnazjum, publicznych albo niepublicznych (art. 16 ust. 5 ustawy o systemie oświaty). Celem regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jest wspieranie rodziny w realizacji jej funkcji wychowawczej, opiekuńczej i edukacyjnej, ze szczególnym uwzględnieniem osób niepełnosprawnych. Cel ustawy o świadczeniach rodzinnych i unormowania ustawy o oświacie, na tle stanu faktycznego sprawy, pozwalają uznać, że w przypadku osób niepełnosprawnych zakresem pojęcia obowiązku nauki objęta jest również nauka egzystencji w społeczeństwie czy w grupie i poszerzanie zdobytej wcześniej wiedzy. Zgodnie z kwalifikacją stanu chorobowego M., dotknięty jest on głuchoniemotą, głuchotą lub obustronnym upośledzeniem słuchu niepoprawiającym się w wystarczającym stopniu po zastosowaniu aparatu słuchowego lub implantu ślimakowego (k. 30 akt administracyjnych; § 2 ust. 1 pkt 9 rozporządzenia – Dz.U. 17/02/162).

Podobny pogląd zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w uzasadnieniach niepublikowanych wyroków z dnia: 1.03.2006 r.- sygn. akt IV SA/Po 802/05; 16.03.2006 r.- sygn. akt 4/II SA/Po 678/04; 31.03.2006 r.- sygn. akt IV SA/Po 345/06; 13.09.2006 r. – sygn. IV SA/Po 792/05).

8. W ocenie Sądu stwierdzone uchybienia w postępowaniu zarówno organu I instancji, jak i organu odwoławczego, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy i w konsekwencji skutkować muszą uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej – nr [...], na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153/02/1270 ze zm. – dalej ppsa).

9. Pismem sądowym z dnia [...] października 2006 r. Sąd zwrócił się do Samorządowego Kolegium o nadesłanie decyzji organu odwoławczego, zapadłej w wyniku rozpoznania odwołania U. C. z dnia [...] sierpnia 2004 r. od decyzji działającego z upoważnienia Wójta – Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w P. z dnia [...] r. nr [...] o odmowie przyznania zasiłku pielęgnacyjnego na syna M. C.. Z nadesłanych odpisów dokumentów i z akt administracyjnych wynika, że Samorządowe Kolegium nie rozpoznało odwołania od owej decyzji (k. 31, 33 akt administracyjnych; k. 63-81 akt sądowych). Stanowiło to o naruszeniu art. 15, art. 16 § 1 zd. 1, art. 127 § 1 i 2, art. 128, art. 138 § 1 bądź 2 kpa), które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z tych samych względów, co wyżej przedstawione w punktach 1-8 uzasadnienia, organ I instancji błędnie zastosował w sprawie art. 16 ust. 5 uśr. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ppsa należało uchylić decyzję nr [...]

/-/D. Rzyminiak-Owczarczak /-/J. Stankowski /-/M. Dybowski

MK