Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt I SA/Wr 1305/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne: Podatek od nieruchomości
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 122, 187
journal: Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Barbara Ciołek, Sędziowie: Sędzia WSA Marek Olejnik, Sędzia WSA Marta Semiczek (sprawozdawca), Protokolant: Paulina Wódka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 15 stycznia 2013 r. przy udziale sprawy ze skargi J. T. i A. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2008 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. orzeka, że akt wymieniony w pkt I nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W., po rozpatrzeniu odwołania J. T., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] 2011r. (nr [...]) w przedmiocie uchylenia w wyniku wznowienia ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia [...] 2008r. (nr [...]) w sprawie podatku od nieruchomości za 2008r., i ustalenia J. T. i A. T. podatek od nieruchomości za ten okres w kwocie 28.852 zł.

Z akt sprawy wynika, że podatnicy są od 1995 r. właścicielami opodatkowanej nieruchomości położonej we W. ul. G[...] [...]. Na podstawie złożonego przez podatników wykazu nieruchomości zostali opodatkowani podatkiem od nieruchomości. W deklaracji ujęto grunty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą o powierzchni 11 563,70 m2 oraz budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o powierzchni 836,74 m2. W listopadzie 2008 r. przeprowadzono kontrolę podatkową, z której wynika, że podstawę opodatkowania winny stanowić: grunty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą - o powierzchni 13 120,70 m2; budynki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - o powierzchni 897,74 m2 oraz budowle związane z prowadzeniem działalności gospodarczej - o wartości 264 547 zł. Przyczyną zaniżenia powierzchni gruntów podlegających opodatkowaniu było uznanie przez stronę, że skoro są one w części zajmowane, bez tytułu prawnego przez spółki: "A" i "B", to te podmioty winny, jako posiadacze samoistni, zostać opodatkowani. W zakresie budynków ustalenia kontroli podatkowej pozostały poza przedmiotem sporu. Natomiast, co do opodatkowania budowli prezentowano pogląd, iż są one niesprawne ze względów technicznych i mocy przepisu art. 1a ust. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie powinny być opodatkowane.

Organ podatkowy nie podzielił argumentów strony wznawiając tym samym postępowanie w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości. Uchylając decyzję z dnia [...] 2008 r. ustalił podatek od nieruchomości w nowej wysokości. W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że mimo zajmowania gruntów przez inne podmioty to na właścicielach J. T. i A. T. ciąży obowiązek podatkowy, gdyż inne wskazane przez stronę podmioty są ich posiadaczami zależnymi a nie samoistnymi. Wynika to z wyroku Sadu Najwyższego z dnia 14.03.2003 r sygn. akt V CKN 1739/00.

W zakresie budowli podkreślono, że strona nie wykazała, aby z przyczyn technicznych nie mogły one służyć w prowadzeniu działalności gospodarczej. W dalszej części wskazano zasady ustalenia wymiaru podatku od nieruchomości oraz powołano złożoną przez stronę informację o nieruchomościach z 20 maja 2010 r. a także treść art. 68 § 2 Ordynacji podatkowej, jako normy wyznaczającej termin przedawnienia do ustalenia podatku od nieruchomości, który upływa z dniem 31 grudnia 2013 r.

Decyzją z [...] 2012 r. (nr [...]), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

Na wstępie organ odwoławczy za trafne uznał przyjęcie przez organ pierwszej instancji wyczerpanie przesłanki określonej w art. 240 § 1 pkt 5 o.p. tj. wyjście na jaw istotnych dla sprawy nowych okoliczności, nieznanych organowi podatkowemu, istniejących w dniu wydania decyzji. Taką okolicznością było podjęcie informacji po wydaniu decyzji na rok 2008, w trakcie kontroli przeprowadzonej w listopadzie 2008 r., o zadeklarowaniu zaniżonej powierzchni gruntów i budynków do opodatkowania oraz nie zadeklarowaniu do opodatkowania budowli związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Ponieważ w dniu [...] 2008 r. okoliczności te nie były znane gminnemu organowi podatkowemu, zmiana opodatkowania tych nieruchomości była uzasadniona. Decyzja z dnia [...] 2008r. ustalająca podatek za 2008 r. była decyzją ostateczną, (choć doręczona była jedynie J.T.)

Następnie podkreślił organ, że z danych z ewidencji budynków i gruntów, która na mocy art. 7a ustawy o podatkach i opłatach lokalnych ma decydujące znaczenie dla ustalenia podstaw opodatkowania - opodatkowane nieruchomości stanowią współwłasność łączną J. T. i A. T. W związku z tym zastosowanie w sprawie ma przepis art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych.

W zakresie przedmiotu opodatkowania, jakim są grunty, których część z nich - zgodnie z zarzutami strony - powinna podlegać opodatkowaniu przez "A" S.A. i "B" S.A., albowiem podmioty te zajmują swoimi instalacjami część gruntów należących do podatników i to te spółki winny być opodatkowane z tytułu ich posiadania, jako posiadacze samoistni, organ odwoławczy stwierdził, że z żadną z wymienionych spółek strona nie miała w roku 2008 podpisanej umowy na dzierżawę gruntu. Z poprzednikiem spółki "B'' S.A. – "C", strona toczyła spory o zapłatę czynszu dzierżawnego. Podkreślił przy tym organ, że zasadniczo podstawę wymiaru podatku od nieruchomości stanowią dane wynikające z ewidencji gruntów i budynków - art. 21 ust. 1 ustawy z 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2010 r. Nr 193, poz. 1287 ze zm.). Dopóki zapis taki nie zostanie zmieniony, jego treść jest dla organu podatkowego wiążąca. W sytuacji ujawnienia w ewidencji gruntów wyłącznie danych właściciela, a przez to braku danych dotyczących samoistnego posiadacza, ustalenie, iż nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym innej osoby, (na której w takim przypadku ciąży obowiązek podatkowy) może być dokonane jedynie w wyniku przeprowadzenia stosownego postępowania dowodowego.

Strona posiadanie samoistne gruntu przez wskazane spółki wywodzi z okoliczności, że nie zawarła z nimi umów na, mocy, których spółki te byłyby posiadaczami zależnymi. Stanowisko to – w ocenie organu odwoławczego -jest błędne, albowiem brak umowy nie czyni posiadacza posiadaczem samoistnym.

W zakresie budowli związanych z prowadzoną działalnością gospodarcza, a mianowicie: myjni samochodowej, [...] zbiorników paliwowych, ogrodzenia, nawierzchni placów, instalacji oświetleniowej, przewodów kanalizacyjnych, sieci wodociągowej, transformatora olejowego, stacji paliw instalacji kanalizacyjnej, przyłączy, co., przewodów sieci ciepłowniczej i związanych z tym wyjaśnień podatnika w zakresie niesprawności tych budowli, organ stwierdził, że okoliczność, iż podatnik, który nie użytkuje budowli z uwagi na brak niezbędnego remontu, lub uczynił budowlę niesprawną i jej nie zlikwidował, jako środka trwałego nie może usprawiedliwiać poniechania ich opodatkowania. W tym zakresie organ powołał się na stanowisko doktryny i liczne orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii.

Co się zaś tyczy ogrodzenia, to w oparciu o ewidencję podatników ustalono istnienie tej budowli, a wyjaśnienia, iż jest ono częściowo własnością sąsiadów nie zasługują na uwzględnienie.

Dowiedziono także- wbrew twierdzeniom strony- istnienie stacji paliwowej, która figuruje także w ewidencji podatników. Wprawdzie jest ona nieczynna, lecz nie stwierdzono, iż nie można jej ponownie uruchomić

W rezultacie powyższych ustaleń organ podatkowy II instancji stwierdził, że łącznie należny podatek od nieruchomości wynosi 28.852 zł.

Końcowo organ odwoławczy podniósł, że wydanie decyzji w sprawie wymiaru podatku za 2008 r. w roku 2011 było dopuszczalne, gdyż w sprawie wystąpiła przesłanka wskazana w art. 68 § 2 o.p. W sprawie, bowiem udowodniono, że w złożonej informacji o podatku od nieruchomości nie wykazano wszystkich nieruchomości podlegających opodatkowaniu. Tak, więc termin dopuszczalności wymiaru podatku upłynie z dniem 1 stycznia 2014 r

W skardze, Skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną jego wykładnię oraz sprzeczność istotnych ustaleń ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Naruszenia te polegają w szczególności na przyjęciu, że spółki "B" i "A" nie są posiadaczami samoistnymi nieruchomości należących do podatników, mimo korzystania z nich i uzyskiwania z prowadzonej działalności zysku. Zdaniem Skarżących, Spółki są posiadaczami samoistnymi, co potwierdza także wyrok Sądu Apelacyjnego w sprawie [...] A Ca [...]/02. Kolejny zarzut dotyczy przyjęcia przez organ podatkowy, że można dochodzić podatku od wybranego podatnika, który nie jest winny temu, że "A" nie przeprowadziła procedury wywłaszczeniowej. Zastosowanie przez organy podatkowe przepisu art. 3 ust. 4 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych było w ocenie Skarżących niedopuszczalne. Wskazano, że w sprawie winien mieć zastosowanie przepis art. 475 § 1 kodeksu cywilnego, który stanowi, że jeżeli świadczenie stało się niemożliwe skutkiem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi, zobowiązanie wygasa. Ostatni zarzut dotyczy uznania przez organy podatkowe, że ewidencja środków trwałych z 2003 r. jest nadal aktualna w roku 2010.

W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone

w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Skarga jest zasadna, jakkolwiek nie wszystkie podniesione zarzuty zasługują na uwzględnienie.

Na wstępie należy podkreślić, iż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145-150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) – w skrócie upsa. Powyższe oznacza, że zaskarżony akt administracyjny może zostać wzruszony przez sąd tylko wówczas, gdy narusza prawo w sposób określony w powołanej ustawie; w przeciwnym razie skarga podlega oddaleniu. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy – art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) upsa.

Należy również podkreślić, iż zgodnie z art. 134 § 1 upsa, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

W tak określonym zakresie kognicji Sąd ocenił, iż zaskarżona decyzja narusza prawo, a mianowicie, iż została wydana z naruszeniem przepisów o postępowaniu.

Przedmiotem sporu w sprawie jest ocena, czy Skarżący pozostają podatnikami, co do całości nieruchomości, jako właściciele, czy też, – co do części nieruchomości- podatnikami winny być inne podmioty, jako posiadacze zależni. Druga kwestią sporną jest ustalenie czy niektóre budowle będące własności Skarżących nie są i nie mogą być wykorzystywane na potrzeby działalności gospodarczej ze względów technicznych.

Podkreślić należy, że błędna jest ocena organu, iż pierwsza z kwestii spornych dotyczy przedmiotu opodatkowania. Wielkość opodatkowanych gruntów, ich charakter i to, że podlegają opodatkowaniu pozostaje w sprawie poza sporem. Przedmiotem sporu pozostaje natomiast to kot jest podatnikiem,.

W kwestii tej kwestiach ustalenia faktyczne są bardzo lakoniczne a częściowo brak ich zupełnie, co powoduje, iż zaskarżana decyzja ma w znacznej części charakter rozważań teoretycznych, bez odniesienia do stanu faktycznego sprawy.

W zakresie ustaleń faktycznych organ ograniczył się do przytoczenia stanowiska Skarżących oraz treści ewidencji gruntów i budynków, wskazując na jej moc wiążącą. Sąd w całości podziela przytoczone przez organ stanowisko orzecznictwa w przedmiocie znaczenia art. 21 ust 1 Prawa geodezyjnego i kartograficznego. Wskazać jednak należy, że ewidencja gruntów i budynków zawiera informacje o stanie prawnym nieruchomości, nie zaś o stanach faktycznych, szczególnie takich, które ze stanem prawnym są niezgodne. W szczególności nie zawierają danych o posiadaniu. Jak słusznie organ wskazał ( str. 4.I akapit zdanie ost.) w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jest to okoliczność, która może być stwierdzona w wyniku przeprowadzenia postepowania dowodowego.

Wobec tego powoływanie się na brak odpowiednich zapisów w ewidencji gruntów i budynków – wbrew stanowisku organu- nie wyklucza, ze nieruchomość jest w posiadaniu samoistnym innego podmiotu niż właściciel i nie zwalnia organu od przeprowadzenia postepowania dowodowego, co do tej okoliczności. W niemniejszej sprawie jest to tym bardziej uzasadnione, że organ w istocie nie kwestionuje, że część nieruchomości jest w posiadaniu innych podmiotów.

Tymczasem treść decyzji nie odzwierciedla żadnych ustaleń faktycznych poczynionych w tym zakresie. Organ poprzestaje na teoretycznym omówieniu cech posiadania samoistnego i przytoczeniu orzeczenia wyraźnie odnoszącego się do stanu faktycznego istniejącego w konkretnej sprawie. Rozważania te nie są natomiast odniesione do żadnych okoliczności faktycznych sprawy, ani – tym bardziej- do konkretnych dowodów. Organ II instancji nie poczynił żadnych ustaleń, co to tytułu, na podstawie którego, władają nieruchomością Skarżących "A" S.A. i "B" S.A., nie ocenił czy władają one rzeczą "jak właściciel" czy też w innym zakresie, nie przytoczył na tą okoliczność żadnych dowodów. Organ nie zwrócił się nawet do obu spółek o stosowne wyjaśnienia w tym zakresie m.inn. co do tytułu do używania nieruchomości, intencji zwrotu jej właścicielowi lub zapłaty wynagrodzenia, ograniczeń co do korzystania z nieruchomości przez właściciela. W ograniczonym zakresie uczynił to to organ I instancji, powołując wyrok sądu cywilnego, jednakże ustalenia te dotyczą tylko jednego z podmiotów – "B" S.A., a z akt sprawy nie wynika, aby te ustalenia mogły być automatycznie przenoszone na "A" S.A.

Przypomnieć w związku z tym trzeba, że zgodnie z treścią art. 122 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 z późniejszymi zmianami) w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w postępowaniu podatkowym. Przepis wyraża zasadę prawdy obiektywnej, będącej bez wątpienia naczelną zasadą postępowania podatkowego. Trzeba zaś pamiętać, że zasady ogólne postępowania podatkowego są integralną częścią przepisów regulujących procedurę podatkową i są dla organu podatkowego wiążące na równi z innymi przepisami tej procedury, przy czym, jak podkreślono w orzecznictwie i literaturze przedmiotu, art. 122 Ordynacji podatkowej ( dawniej art. 7 K.p.a.) jest nie tylko zasadą dotyczącą sposobu prowadzenia postępowania, lecz w równym stopniu wskazówką interpretacyjną prawa materialnego, na co wskazuje zwrot zobowiązujący do "załatwienia sprawy" zgodnie z tą zasadą (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 czerwca 1982 roku, sygn. akt I SA 258/82, Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego 1982, nr 1, poz. 54; por. również J. Borkowski [w:] B. Adamiak, J. Borkowski: Polskie postępowanie administracyjne, Warszawa 1993, str. 126). Wykładnia ta, dotycząca art. 7 Kodeksu postępowania administracyjnego, bez wątpienia zachowuje swoją aktualność także w świetle regulacji zawartej w art. 122 Ordynacji podatkowej.

Wskazać także należy, iż zgodnie z art. 187 § 1 Ordynacji podatkowej. "Organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy." "Wyrażona w art. 122 o.p. zasada prawdy obiektywnej oznacza dla organu podatkowego obowiązek ustalenia stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Zasadę tę realizuje szereg przepisów o postępowaniu dowodowym, spośród których zasadnicze znaczenie ma art. 187 § 1 o.p. nakładający na organ powinność zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Organ podatkowy zobowiązany jest więc zebrać materiał dowodowy dotyczący wszystkich okoliczności istotnych z punktu widzenia obowiązującego stanu prawnego. Powyższe obowiązki nałożone zostały nie tylko na organ rozstrzygający w pierwszej instancji, ale również na podatkowy organ odwoławczy. (...)" (wyrok wsa w Warszawie z 16.11.2009 sygn. akt III SA/Wa 1049/09 LEX nr 558078) Zaniechanie przez organ administracji podjęcia czynności procesowych zmierzających do zebrania pełnego materiału dowodowego, zwłaszcza, gdy strona powołuje się na określone i ważne dla niej okoliczności, jest uchybieniem przepisom postępowania administracyjnego, skutkującym wadliwością decyzji (wyrok wsa w Krakowie z 10.12.2009 sygn. akt I SA/Kr 1203/09 LEX nr 549810).

Powyższe uwagi donieść należy także do drugiej kwestii spornej – to jest niemożliwości wykorzystywania części budowli do prowadzenia działalności gospodarczej z przyczyn technicznych. W tym zakresie organ ograniczył się do stwierdzenia, że na nieruchomości znajdują się wymienione w decyzji budowle oraz, że są one ujęte w przedłożonej ewidencji środków trwałych. Brak jest natomiast – poza przytoczeniem twierdzeń Skarżących- jakichkolwiek ustaleń, co do stanu technicznego poszczególnych obiektów. Barak jest też – za wyjątkiem stacji paliw- oceny, czy dany obiekt spełnia warunki wynikające z obszernie przytoczonego orzecznictwa dotyczącego pojęcia "względy techniczne". Brak jest nawet doniesienia się do twierdzeń Skarżących w tym zakresie i do przedłożonych przez nich dowodów w postaci zdjęć poszczególnych obiektów. Z protokołu kontroli podatkowej wynika wprawdzie, że przeprowadzono oględziny, ale nie wynika, aby na ich podstawie stwierdzono coś więcej niż tylko fakt istnienia budowli. Samego zaś protokołu oględzin w aktach brak. Natomiast powołana przez organy "ewidencja środków trwałych" przedłożona przez Skarżących dotyczy w sposób niewątpliwy innego roku podatkowego – 2002, a organ nie wskazał, jakie jest je odniesienie do stanu na rok 2008.

Tak, więc nie sposób ocenić, na jakiej podstawie organ uznał, że nie istnieją względy techniczne uniemożliwiające wykorzystanie poszczególnych – każdej odrębnie- budowli do prowadzenia działalności gospodarczej lub że nie mają one charakteru trwałego.

Także więc i w tym zakresie nie można uznać, że stan faktyczny w sprawie został należycie wyjaśniony.

Niewyjaśnienie stanu faktycznego powoduje, że przedwczesnym jest obecnie ocenianie prawidłowości zastosowania w sprawie przepisów prawa materialnego.

W toku ponownego postępowania organ winien

- po pierwsze:

1. uzyskać od "B" S.A. i "A" S.A. stosowne wyjaśnienia odnośnie stosunków ze Skarżącymi a także rozważyć konieczność przesłuchania na tą okoliczność Podatników;

2. ustalić czy i w jakim stopniu instalacje obu tych spółek ograniczają lub wyłączają korzystanie z nieruchomości przez podatnika;

3. dokonać analizy wszystkich przedłożonych przez Skarżących dokumentów, co do charakteru stosunków łączących ich ze każda ze spółek;

i na tej podstawie ustalić czy nieruchomość znajduje się w posiadaniu samoistnym którejkolwiek ze spółek.

- po drugie ustalić na podstawie już zgromadzonych i dalszych niezbędnych dowodów (oględzin, przesłuchań świadków lub innych) w jakim stanie technicznym znajduje się odrębnie każda ze spornych budowli i na tej podstawie dokonać – również odrębnie – oceny czy istnieją względy techniczne trwale uniemożliwiające wykorzystanie jej do prowadzenia działalności gospodarczej.

Reasumując, na skutek naruszenia przepisów o postępowaniu w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy organy wydały decyzje niezgodne z prawem. Zaistniały, zatem przesłanki wymienione w art. 145 § 1 pkt 1 lit c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadniające usunięcie zaskarżonych decyzji z obrotu prawnego.

Zgodnie z art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w wypadku uchylenia aktu administracyjnego Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka czy i w jakim zakresie może on być wykonywany.