Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SAB/Kr 75/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2006-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Treść wyniku: oddalono skargę w części zobowiązano do załatwienia wniosku w pozostałym zakresie

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Anna Szkodzińska (spr.) Sędziowie: WSA Renata Czeluśniak AWSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: Joanna Kłos po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lutego 2006 r. sprawy ze skargi P. B. na bezczynność Prokuratora Rejonowego [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej I. oddala skargę w części dotyczącej wniosku P. B. z dnia [...] października 2004 r. o udostępnienie do wglądu akt sprawy [...], II. zobowiązuje Prokuratora Rejonowego [...] do załatwienia w terminie 14 dni wniosku P. B. z dnia [...] maja 2005 r. o udostępnienie informacji publicznej w postaci kserokopii dokumentów z akt sprawy [...], III. zasądza od Prokuratora Rejonowego [...] na rzecz skarżącego P. B. kwotę 100 (sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] października 2004 r. P. B., powołując się na ustawę o dostępie do informacji publicznej, zwrócił się do Prokuratora Rejonowego [...] w K. o udostępnienie do wglądu "dokumentacji umorzonej sprawy [...] dotyczącej podejrzenia popełnienia przestępstwa...przez władze stowarzyszeń "K." i "W". Wskazał, że szczególnie interesują go protokoły przesłuchań świadków, postanowienia i zarządzenia wydawane w sprawie, możliwość wglądu do dokumentów urzędowych, oraz "pisemne podanie treści stanowisk /w tym ustnych/ zajętych w sprawie przez funkcjonariuszy publicznych lub instytucje publiczne". P. B. wniósł również o umożliwienie mu "skopiowania wybranych udostępnionych dokumentów w formie kserokopii".

W dniu [...] października 2004 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej skierował do P. B. pismo, w którym, powołując się na przepis art. 5 ust. 1 ustawy o dostępie do informacji publicznej, stwierdził, że z uwagi na tajemnicę postępowania przygotowawczego, nie jest możliwe udostępnienie akt [...] w oparciu o przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej, możliwe jest natomiast ubieganie się o przejrzenie akt i sporządzenie odpisów na podstawie przepisu art. 156 kpk.

W kolejnym piśmie z dnia [...] listopada 2004 r. Prokurator Prokuratury Rejonowej stwierdził, że jego pismo z dnia [...] października 2004 r. nie było decyzją administracyjną, a osoba niebędąca stroną postępowania może ubiegać się o udostępnienie akt do wglądu tylko na podstawie art. 156 § 5 kpk. Podobny pogląd wyraził Prokurator Rejonowy w piśmie z dnia [...] listopada 2004 r.

W dniu [...] listopada 2004 r. Prokurator Rejonowy skierował do P. B. pismo zawierające pouczenie o możliwości wniesienia powództwa o udostępnienie informacji do sądu powszechnego na podstawie art. 22 ustawy o dostępie do informacji publicznej.

W piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r. Prokurator Okręgowy w K. poinformował P. B., że podtrzymuje stanowisko Prokuratora Rejonowego, oraz że na podstawie art. 156 § 5 zd. 2 kpk wyraża zgodę na udostępnienie do wglądu akt postępowania [...].

W piśmie z dnia 18 maja 2005 r., złożonym w dniu 19 maja 2005 r. P. B. zwrócił się do Prokuratora Rejonowego [...] w K. o udzielenie informacji publicznej w postaci przesłania kserokopii znajdujących się w aktach [...] dokumentów, a to: "1. postanowienia o wszczęciu oraz o umorzeniu postępowania /wraz z uzasadnieniem/; 2. przesyłanych pism do miasta K. /np. UMK lub Prezydent Miasta/ oraz otrzymanych z miasta K. w tym m.in. zawiadomień o toczącym się postępowaniu lub dokumentów o jego wszczęciu oraz umorzeniu; 3. przesyłanych dokumentów w sprawie przez miasto K. /np. UMK lub Prezydent Miasta/".

W odpowiedzi na ten wniosek Prokurator Rejonowy skierował do P. B. w dniu [...] czerwca 2005 r. pismo, w którym przypomniał, że w przedmiotowej sprawie był już składany wniosek o udostępnienie informacji publicznej i na wniosek ten udzielono odpowiedzi w pismach z [...] listopada 2004 r. i [...] listopada 2004 r.

W dniu [...] czerwca 2005 r. P. B. złożył, kierowane do Prokuratora Okręgowego w K. zażalenie na bezczynność Prokuratora Rejonowego w załatwieniu wniosku o udostępnienie informacji dotyczącej sprawy [...].

W odpowiedzi z dnia [...] czerwca 2005 r. Prokurator Okręgowy, traktując zażalenie jak skargę, pretensje P. B. uznał za nieuzasadnione. Stwierdził, że w sprawie była prowadzona bogata korespondencja, Prokurator Rejonowy zajął tam jednoznaczne stanowisko, Prokurator Okręgowy w dniu [...] grudnia 2004 r. wyraził zgodę na udostępnienie akt do wglądu, a wnioskujący z tej możliwości nie skorzystał. Wskazał też Prokurator Okręgowy, że załatwienie wniosku z dnia [...] maja 2005 r. nie było możliwe, skoro nie wskazano w nim numerów kart akt, których kserokopie miały być doręczone, a sam wnioskujący nie wykazał żadnej inicjatywy zmierzającej do ustalenia zakresu żądanej informacji.

W skardze wniesionej w dniu [...] lipca 2005 r. P. B. zarzucił bezczynność Prokuratorowi Rejonowemu [...] w K. w zakresie realizacji wniosku z [...] maja 2005 r. dotyczącego przesłania kserokopii dokumentów z akt [...], a także wniosku z dnia [...] października 2004 r. dotyczącego wglądu do dokumentacji w/w sprawy.

Skarżący podniósł, że informacja publiczna udostępniana jest zgodnie z wnioskiem, chyba że organ nie ma możliwości technicznych: takim przypadku zobowiązany jest wskazać inny sposób udzielenia informacji. Odmowa udostępnienia informacji następuje tylko w przypadkach wskazanych w ustawie i w drodze decyzji administracyjnej. W pismach z dni [...] i [...] listopada 2004 r., oraz [...] czerwca 2005 r. Prokurator Rejonowy uchyla się od umożliwienia dostępu do materiałów sprawy [...] w trybie dostępu do informacji publicznej. Wskazał też skarżący, że organ II instancji /Prokurator Okręgowy/ nie może nakazać, w wyniku rozpatrzenia zażalenia na bezczynność, organowi I instancji realizacji wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Dał temu wyraz Prokurator Rejonowy, który pomimo stanowiska Prokuratora Okręgowego wyrażonego w piśmie z dnia [...] grudnia 2004 r., we własnym piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r. podtrzymał stanowisko w przedmiocie wglądu do akt.

Zdaniem skarżącego, skoro postępowanie w sprawie [...] w chwili składania wniosków było zakończone, przepis art. 156 kpk nie miał zastosowania. Samo zaś postępowanie w sprawie dotyczyło organizacji pozarządowych i wykorzystywania przez nie środków publicznych. Podniósł skarżący, że przesłanie kserokopii winno nastąpić bezpłatnie, oraz że we wniosku z dnia [...] maja 2005 r. wskazano precyzyjnie jakich dokumentów wniosek dotyczy, nie było więc konieczności wskazywania numerów kart. Dalej skarżący wskazał, że przeglądnięcie akt postępowania karnego w trybie art. 156 kpk ogranicza prawa i możliwości wykorzystania w ten sposób informacji przez wnioskodawcę oraz zwiększa koszty ich utrwalenia.

Odpowiedź na skargę złożył, odwołując się do "obowiązującej zasady dewolucji", Prokurator Okręgowy w K.

Wniósł o oddalenie skargi streszczając treść pism kierowanych do skarżącego i podtrzymując zajmowane tam przez Prokuratora Rejonowego i przez siebie, stanowiska. Podał ponadto, że w związku z wnioskiem z dnia [...] maja 2005 r., w dniu 16 listopada 2005 r. poinformowano wnioskodawcę o konieczności poniesienia opłat związanych z wykonaniem kserokopii i jej ewentualnym uwierzytelnieniem. W piśmie z dnia [...] grudnia 2005 r. P. B. zakwestionował uzależnienie udostępnienia kserokopii dokumentów od uiszczenia opłaty. W związku z tym Prokurator Rejonowy w piśmie z dnia [...] grudnia 2005 r. wskazał, jako podstawę prawną żądania uiszczenia opłaty, przepis art. 15 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej. W tej sytuacji, zdaniem autora odpowiedzi na skargę, Prokurator Rejonowy nie pozostaje w stanie bezczynności.

Do odpowiedzi na skargę Prokurator dołączył:

- kopię pisma z dnia 16 listopada adresowanego do P. B. zawierające informację, że kserokopie wskazanych we wniosku z dnia [...] maja 2005 r. dokumentów będą wydane po uiszczeniu kosztów /[...] zł lub [...] zł - w zależności od tego czy dokumenty miałyby być uwierzytelnione/ wyliczonych na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 2 czerwca 2003 r. w sprawie wysokości opłaty za wydanie kserokopii dokumentów oraz uwierzytelnionych odpisów z akt sprawy;

- kopię pisma P. B. z dnia [...] grudnia 2005 r. , w którym skarżący prezentuje pogląd, iż nie można uzależniać udostępnienia informacji publicznej od uiszczenia kosztów, a przepisu art. 15 ustawy nie można interpretować rozszerzające;

- kopię pisma z dnia [...] grudnia 2005 r. kierowanego do P. B., w którym Prokurator informuje o treści art. 15 ustawy i do ustępu 2 tego przepisu odnosi powiadomienie z dnia [...] listopada 2005 r. o wysokości opłat.

Na rozprawie sądowej w dniu 9 lutego 2006 r. P. B., podtrzymując skargę, wskazał, że wgląd do akt na podstawie ustawy o dostępie do informacji publicznej i na podstawie art. 156 kpk różnią się zarówno w zakresie jak i w możliwości wykorzystania informacji: na podstawie art. 156 kpk można uzyskać wgląd tylko do akt głównych, a jego zamiarem było także dokonanie wglądu do akt podręcznych, a informacji uzyskanych na podstawie art. 156 kpk nie mógłby rozpowszechnić nie narażając się na zarzut popełnienia przestępstwa.

Podał także skarżący, że, kierując się przekonaniem o nieprawidłowej podstawie prawnej udzielonej przez Prokuratora Okręgowego zgody i stanowiskiem Prokuratora Rejonowego zawartym w piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r., nie podejmował żadnej próby zapoznania się z aktami sprawy [...].

Ponadto skarżący wskazał, że w sprawie dwukrotnie uiścił opłatę, przy czym pierwsza towarzyszyła zarejestrowanemu do sygnatury II SA/Kr 1122/05 wnioskowi o ukaranie Prokuratora Rejonowego grzywną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył:

Żądanie udostępnienia informacji sformułowane zostało przez P. B. w dwóch pismach /z dnia [...] października 2004 r. i z dnia [...] maja 2005 r./ przy czym w drugim z nich sprecyzowano ogólnie sygnalizowany w pierwszym wniosek o wydanie kserokopii dokumentów z akt [...].

Jako wadliwe ocenić należy stanowisko Prokuratora Prokuratury Rejonowej i Prokuratora Rejonowego zawarte w kilku, adresowanych do skarżącego pismach z października i listopada 2004 r., jakoby kwestię dostępu do akt zakończonego prawomocnie postępowania przygotowawczego regulował przepis art. 156 kpk, a nie przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej. Prawdą jest, że obok ustawy o dostępie do informacji publicznej funkcjonować mogą i inne ustawy, regulujące w sposób odmienny i swoisty zasady i tryb dostępu do określonych informacji. Obowiązywać one mogą jednak tylko i wyłącznie w takim zakresie rzeczowym, który dokładnie został im przypisany. Poza tymi granicami zastosowanie mają przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej; w takim wypadku nie ma luki, którą w drodze interpretacji rozszerzającej mogłyby wypełnić przepisy ustawy współistniejącej, i to w dodatku ograniczające zarówno krąg osób uprawnionych, jak i swobodę w dostępie. Skoro więc żaden przepis kodeksu postępowania karnego nie reguluje dostępu do akt prawomocnie zakończonego postępowania przygotowawczego, to nie ma podstaw do wyłączenia takich akt, będących informacją publiczną, spod reguł dostępu określonych ustawą o dostępie do informacji publicznej. Rację ma skarżący twierdząc, że nie ma tu zastosowania przepis art. 156 § 5 kpk, zgodnie z którym w toku postępowania przygotowawczego stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta, umożliwia sporządzanie odpisów i kserokopii oraz wydaje odpłatnie uwierzytelnione odpisy lub kserokopie tylko za zgodą prowadzącego postępowanie przygotowawcze; za zgodą prokuratora akta w toku postępowania przygotowawczego mogą być w wyjątkowych wypadkach udostępnione innym osobom.

Pogląd taki był już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego /wyrok NSA z dnia 7 marca 2003 r. II S.A. 3572/02 / i jest podzielany w całości przez Sąd rozpoznający sprawę niniejszą.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie zarzuty skarżącego znajdują uzasadnienie.

W sprawie ze skargi na bezczynność organu Sąd uwzględnia stan faktyczny sprawy z chwili orzekania; nie może bowiem organowi nakazać działania, które już było podjęte. W takim wypadku skarga uwzględniona być nie może. Rzecz jest dość klarowna w sytuacji, kiedy zarzucana bezczynność dotyczy niewydania decyzji lub zaskarżalnego postanowienia. Podjęcie takiego aktu jest czynnością samodzielną organu, utrwalaną na piśmie i przekazywaną na zewnątrz. Czynności materialno - techniczne, a taką jest niewątpliwie udostępnienie informacji, nie zawsze manifestują się w tak czytelny sposób i co więcej, ich realizacja może okazać się niemożliwa bez współdziałania strony.

Zapoznanie się z aktami sprawy, następujące w realizacji zgody podmiotu aktami dysponującego, jest czynnością strony. Brak własnej aktywności strony w tym zakresie, wobec pisemnej deklaracji podmiotu o gotowości udostępnienia akt, zarzut bezczynności stawiany organowi czyni nieuzasadnionym.

Stosownie do powyższych uwag, w stanie faktycznym sprawy poddanej osądowi, wyrażoną przez Prokuratora Okręgowego w piśmie z dnia 28 grudnia 2004 r. zgodę na udostępnienie akt do wglądu uznać należy za skuteczne załatwienie wniosku P. B. w tej części. Zgoda ta, pochodząca od zwierzchnika służbowego Prokuratora Rejonowego, stanowiła należytą gwarancję udostępnienia do wglądu akt. Skarżący zaś nie podjął żadnych działań zmierzających do realizacji przyznanego uprawnienia. Nie mogło przy tym stanowić usprawiedliwienia tego zaniechania stanowisko Prokuratora Rejonowego /nawiązujące do wyrażanych w listopadzie i październiku 2004 r./ zawarte w późniejszym o kilka miesięcy piśmie, stanowiącym odpowiedź na nowy w istocie wniosek skarżącego /pismo Prokuratora z dnia 1 czerwca 2005 r./.

Podkreślić należy, że zapoznanie się z aktami postępowania jest czynnością faktyczną, a nie aktem. Sposób wykonania tej czynności w żadnej mierze nie zależy od tego, jaki przepis prawa dysponent akt przyjął jako podstawę własnego działania polegającego na udostępnieniu akt do wglądu. Niezależnie od tego, czy dokument udostępniany jest na podstawie przepisów o dostępie do informacji publicznej, czy na podstawie przepisu kodeksu postępowania , czynność zapoznania się z jego treścią wgląda tak samo. Zauważyć też trzeba, że treść wniosku skarżącego z dnia 4 października 2004 r. nie wskazywała na to, aby jego przedmiot /dokumenty sprawy/ miał być inny niż ten, o którym mowa w "zgodzie" Prokuratora Okręgowego /akta sprawy/. W powszechnym rozumieniu "dokumenty sprawy" to właśnie "akta sprawy" i tak, prawidłowo , wniosek skarżącego został zrozumiany.

Zdaniem sądu nie było więc żadnych uzasadnionych przeszkód, aby skarżący z aktami sprawy [...] się zapoznał. Dlatego zarzut bezczynności w tym zakresie uznano za nieuzasadniony i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /ppsa/ skargę w tej części oddalono.

Uwzględniono natomiast skargę w tej części, która dotyczy wydania kserokopii dokumentów.

Jak już wyżej wskazano dostęp do akt zakończonego prawomocnie postępowania przygotowawczego nie jest regulowany przepisem art. 156 kpk. Nie jest też tym przepisem regulowana kwestia wydania kserokopii dokumentów z akt takiej sprawy. Skoro w § 5 mowa jest o aktach "w toku postępowania", to przewidziana tam odpłatność za wydawane odpisy i kserokopie tylko dokumentów z takich akt może dotyczyć. Wydawaniem kserokopii dokumentów z akt prawomocnie zakończonego postępowania przygotowawczego, tak jak i dostępem do tych akt, rządzą reguły określone ustawą o dostępie do informacji publicznej. Te zaś kwestię kosztów udostępnienia informacji regulują odmiennie. Po pierwsze wynika z nich zasada bezpłatności dostępu do informacji, ograniczona jedynym wyjątkiem /art. 15/ dotyczącym rzeczywiście poniesionych "dodatkowych" wydatków związanych ze wskazanym przez wnioskującego sposobem udostępnienia lub koniecznością przekształcenia informacji we wskazaną formę. Po wtóre konieczność poniesienia takich wydatków przez podmiot zobowiązany nie rodzi uprawnienia do wstrzymania udostępnienia informacji do czasu dokonania zapłaty przez wnioskującego. Koszty, o jakich mowa w art. 15 ustawy o dostępie do informacji publicznej nie są tożsame z opłatami, o jakich mowa w art. 156 kpk; każdy z w/w przepisów reguluje inną instytucję prawną.

W sprawie niniejszej Prokurator wydanie kserokopii dokumentów uzależnił od uiszczenia przez P. B. opłat wyliczonych na podstawie art. 156 kpk. Stosując przepis, który w ogóle zastosowania mieć nie mógł, Prokurator nie załatwił we właściwym terminie wniosku skarżącego z dnia 18 maja 2005 r. i stan ten utrzymał się do dnia wyrokowania. W tym zatem zakresie, na podstawie art. 149 ppsa skargę należało uwzględnić.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w/w ustawy. Stwierdzono przy tym, że orzeczenie to dotyczy uiszczonego w sprawie niniejszej wpisu w kwocie 100 zł. Wpis ten został pobrany prawidłowo, a jego równowartość, jako poniesiony koszt postępowania podlega zwrotowi przez organ. Kwestia wpisu uiszczonego w sprawie II S.A./KR 1122/05 nie podlega rozpoznaniu i rozstrzygnięciu w sprawie niniejszej.