Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 512/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-06-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Hasła tematyczne: Uprawnienia do wykonywania zawodu
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 36 do 36[9],
journal: Dz.U. 2018 poz 2115
law: Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych - tekst jedn.
article: art. 105  par. 2,
journal: Dz.U. 2018 poz 1360
law: Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - tekst jedn.
article: art. 33
journal: Dz.U. 1936 nr 37 poz 282
law: Ustawa z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo wekslowe.
article: art. 299
journal: Dz.U. 2017 poz 1577
law: Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dorota Dziedzic-Chojnacka Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Tomasz Sałek Protokolant st. ref. Agnieszka Dzięcioł po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2019 r. sprawy ze skargi M. S. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną uchwałą z dnia [...] listopada 2018 r. znak: [...] Komisja Egzaminacyjna Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach [...] marca 2018 r. (dalej jako: Komisja II Stopnia, Komisja), utrzymała w mocy uchwałę nr [...] z dnia [...] kwietnia 2018 r. Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w W. (dalej jako: Komisja I Stopnia), stwierdzającą, że M. S., córka W. i M. (dalej jako: zdająca, odwołująca, skarżąca) uzyskała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach [...] marca 2018 r.

Podstawą prawną rozstrzygnięcia były przepisy art. 368 ust. 1, 9 i 12 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2115, dalej - u.o.r.p.) w związku z art. 138 § 1 pkt 1 (ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096),

Z treści uchwały z dnia [...] kwietnia 2018 r. wynika, że zdająca z zadania z zakresu prawa karnego otrzymała ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa cywilnego ocenę dostateczną, z zadania z zakresu prawa gospodarczego ocenę niedostateczną, z zadania z zakresu prawa administracyjnego ocenę dobrą, zaś z zadania z zakresu zasad wykonywania zawodu lub zasad etyki ocenę dobrą. Powołując się na treść przepisu art. 366 ust. 1 u.o.r.p., który to przepis określa, że pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, Komisja wskazała, iż zdająca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

Zdająca wniosła odwołanie od ww. uchwały. Na podstawie art. 132 § 1 k.p.c. żądała jej zmiany poprzez stwierdzenie, że z egzaminu uzyskała wynik pozytywny, po uprzedniej zmianie oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego na pozytywną (co najmniej dostateczną); ewentualnie - na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 u.o.r.p., - uchylenia zaskarżonej uchwały w całości i w tym zakresie orzeczenie co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] marca 2018 r. uzyskała wynik pozytywny, po uprzedniej zmianie oceny z zadania z zakresu prawa gospodarczego na pozytywną (co najmniej dostateczną), ewentualnie, na podstawie art. 138 § 2 kpa w zw. z art. 368 ust. 12 u.o.r.p., uchylenia przez Komisję Egzaminacyjną II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości zaskarżonej uchwały w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia Komisji Egzaminacyjnej Nr [...] do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego w 2018 r. z siedzibą w W..

Komisja Egzaminacyjna II stopnia Nr [...] przy Ministrze Sprawiedliwości na wstępie swoich rozważań wskazała, iż przepis art. 368 ust. 12 u.o.r.p. stanowi, że do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Odpowiednie stosowanie przepisów prawa polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisów powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której przepisy mają być stosowane.

Natomiast zgodnie z art. 368 ust. 9 u.o.r.p., do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie. Ustawodawca w art. 36 ust. 14 u.o.r.p. - działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji - upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy, obejmującego m.in. określenie trybu i sposobu działania komisji odwoławczej.

W oparciu o delegację ustawową Minister Sprawiedliwości wydał rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (Dz. U. z 2016 r. poz. 100). Z przepisu § 5 ust. 2 pkt 1 powołanego rozporządzenia wynika, że przewodniczący komisji odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, mając na uwadze zakres odwołania, doświadczenie i wiedzę członków komisji odwoławczej z zakresu prawa objętego odwołaniem. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 3 tego rozporządzenia, przewodniczący lub członek komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu wraz ze stanowiskiem. W myśl § 5 ust. 4 rozporządzenia, komisja w pierwszej kolejności głosuje nad ostateczną oceną z pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z tej części egzaminu radcowskiego, której dotyczy odwołanie, a następnie głosuje w sprawie zaskarżonej uchwały.

Przywołując przykłady z orzecznictwa sądów administracyjnych, Komisja zaznaczyła, że kontroluje tylko część egzaminu zakwestionowaną przez stronę (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 489/11), oraz, że jej rola sprowadza się do oceny propozycji rozwiązania zadania egzaminacyjnego z zakwestionowanej przez zdającą części egzaminu w kontekście zarzutów i argumentacji odwołania (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 grudnia 2011 r. w sprawie II GSK 392/11 oraz z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11).

Komisja II stopnia przybliżyła następnie kryteria ocen zadań z poszczególnych części egzaminu radcowskiego, przywołując treść istotnych w sprawie unormowań ustawy o radcach prawnych.

Dokonując oceny trafności zarzutów, Komisja Odwoławcza wskazała, iż pracę skarżącej z zakresu prawa gospodarczego oceniło dwóch egzaminatorów: sędzia oraz radca prawny. Oboje wystawili oceny niedostateczne.

Sędzia egzaminator oceniając zachowanie wymogów formalnych stwierdziła, że przy sporządzeniu pozwu zdająca co do zasady zachowała wymogi formalne pozwu wynikające z przepisów k.p.c., prawidłowo wskazała właściwość miejscową, rzeczową i funkcjonalną sądu i prawidłowo oznaczyła strony. Zdająca uwzględniła, że roszczenie jest dochodzone solidarnie, jednak nieprawidłowo sformułowała wniosek o zasądzenie kosztów procesu - nie uwzględniła, że roszczenie jest dochodzone solidarnie i nie wskazała sposobu, w jaki należy zasądzić koszty procesu (np. według norm przepisanych, w inny sposób). Egzaminatorka wskazała, że roszczenie powinno obejmować wyłącznie kwotę 200.000 zł (sumę wekslową z weksla nr [...]) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie z uwzględnieniem różnych dat, w jakich doręczono wezwania do zapłaty. W okolicznościach sprawy żądanie kwoty obejmującej skapitalizowane odsetki od kwoty 200.000 zł za jakikolwiek wcześniejszy okres lub odsetek od kwoty 200.000 zł od dnia wcześniejszego niż termin uwzględniający daty, w jakich doręczono wezwania do zapłaty pozwanym narusza art. 481 k.c. w zw. z art. 455 k.c. Wymagalność odszkodowania dochodzonego na podstawie art. 299 k.s.h. w tym również odsetek należnych od spółki z o.o., należy ustalać zgodnie z art. 455 k.c. (vide - uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. akt III CZP 118/06, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2016 r., sygn. akt V CSK 579/15). Egzaminatorka podkreśliła, że nie można dochodzić sumy wekslowej z weksla o nr [...], albowiem był on nieważny w związku z naruszeniem art. 33 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe (wpisanie w treści weksla dwóch następujących po sobie terminów płatności). Objęcie tej kwoty żądaniem przez zdającą nie było więc prawidłowe.

Przechodząc do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętnościach interpretacji egzaminatorka zauważyła, że w omawianym rozwiązaniu zadania zdająca odtworzyła zasadnicze elementy stanu faktycznego opierając się na treści kazusu, który odtworzyła bez własnej analizy prawnej i wywodu przedstawiających dokonanie przez nią właściwej subsumcji. Brak przeprowadzenia chociaż w podstawowym zakresie analizy prawnej w zakresie zaistnienia podstawowych przesłanek materialnych odpowiedzialności członków zarządu z art. 299 § 1 ksh (istnienie zobowiązania w kontekście braku tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce, bezskuteczność egzekucji) i ograniczenie się do przepisania treści zadania i art. 299 ksh budzi wątpliwości co do zakresu wiedzy zdającej i jej umiejętności interpretacji przepisów. Zdająca nieprawidłowo wskazała wysokość dochodzonego roszczenia (obejmując także weksel nieważny). Powyższe okoliczności wykluczają uznanie pracy za prawidłowe wykonanie zadania.

W aspekcie poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje egzaminator zarzuciła, że zdająca przedstawiła niekorzystny sposób rozstrzygnięcia problemu z punktu widzenia ochrony interesu strony, którą reprezentuje. Dotyczy to w szczególności wskazania nieprawidłowej kwoty objętej żądaniem pozwu wpływającej na wysokość opłaty. Przedstawiony wywód prawny ograniczony do przywołania podstawy prawnej roszczenia, jedynie w nieznacznym stopniu może zostać uznany za poprawny. Nie można uznać, by zdająca w chociaż dostateczny sposób rozstrzygnęła problem wynikający z zadania i by w dostateczny sposób zabezpieczyła interes reprezentowanej strony. Z uwagi na zaistniałe uchybienia - zadanie należy ocenić jako rozwiązane w sposób niedostateczny.

Według ww. opinii zdająca w swojej pracy posługuje się językiem prawniczym opanowanym w stopniu dostatecznym, ale jednak praca jest zbyt lakoniczna. Staranność pracy budzi więc zastrzeżenia.

Drugi egzaminator - radca prawny - stwierdził, że zdająca zgodnie z wymogami wynikającymi z treści zadania sporządziła pozew o zapłatę. Zdająca zachowała przy sporządzaniu pracy wymogi formalne wynikające z przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dotyczące oznaczenia elementów pozwu. Prawidłowo określiła właściwość sądu, oznaczyła strony postępowania, wskazała, że roszczenie jest dochodzone solidarnie, zawarła żądanie zasądzenia kosztów postępowania. Nadto w poprawny sposób zawarła w pracy elementy formalne pozwu poprzez wskazanie dowodów, z których wynika zasadność oraz zakres dochodzonego roszczenia.

Co do prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji drugi egzaminator uznał, że zdająca dokonała jedynie opisu elementów stanu faktycznego. Zdająca wskazała w pracy na zaistnienie podstawy z art. 299 Kodeksu spółek handlowych, uzasadniającej możliwość dochodzenia roszczenia, przy czym w istocie zacytowała treść zadania. Zdająca wprawdzie prawidłowo określiła właściwość sądu i właściwie określiła zakres osób pozwanych w sprawie lecz i w tym zakresie nie wskazała na choćby jedno zdanie uzasadnienia przyjętego sposobu rozwiązania. Z kolei niewłaściwie zdająca oceniła wysokość kwoty należności głównej dochodzonej w sprawie, błędnie przyjmując możliwość dochodzenia kwoty 400.000 zł i nie dokonując żadnej analizy w tym zakresie.

Co do poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje, drugi z egzaminatorów uznał, że zdająca wprawdzie częściowo poprawnie sformułowała sposób rozstrzygnięcia problemu uwzględniając interes strony, to jednak nie dokonała przy tym żadnej własnej analizy zakresu dochodzonego roszczenia ani nie wskazała uzasadnienia dla przyjętego rozwiązania. Dotyczy to w szczególności braku odniesienia się do kwoty dochodzonego roszczenia (uznania obu weksli za skuteczne) oraz rozwinięcia uzasadnienia dla przyjętego zakresu żądania odsetkowego. Zadanie wynikające z polecenia nie może więc zostać uznane za rozwiązane w sposób dostateczny, gdyż sporządzony pozew nie zawiera praktycznie własnej oceny prawne. Zdaniem egzaminatora - radcy prawnego - nie można w tej sytuacji uznać, że zdająca wykazała się choćby dostatecznym zakresem wiedzy w zakresie objętym zadaniem. Brak jakiegokolwiek uzasadnienia uniemożliwia również dokonanie oceny sposobu rozumowania oraz zakresu wiedzy posiadanej przez zdającą.

Praca, w ocenie ww. egzaminatora, sporządzona została bardzo przeciętnie i nie zawiera praktycznie analizy prawnej. Została sporządzona poprzez przepisanie stanu faktycznego zadania egazaminacyjnego. Jedyny własny akapit pochodzący od autora podkreśla błędnie przyjętą przez zdającą kwotę należności głównej.

Ustosunkowując się do argumentacji odwołania, Komisja II Stopnia stwierdziła, że zarzut dowolnej oceny z części egzaminu dotyczącego prawa gospodarczego jest nieuzasadniony. Treść i konstrukcja ocen cząstkowych wskazują bowiem, że wskazane w ustawie kryteria dokonania oceny pracy egzaminacyjnej zostały w pełni zachowane.

Komisja wskazała, iż zgodnie z treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego.

Jak stwierdził NSA w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2891/14, sam fakt spełnienia przez pozew wymogów formalnych nie może stanowić podstawy do zmiany oceny uzyskanej z egzaminu z prawa gospodarczego na pozytywną. Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem odwołujący reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdająca, zdaniem Komisji II Stopnia, nie zabezpieczyła interesów reprezentowanej strony, naraziła ją także na konieczność poniesienia kosztów procesowych w związku ze spodziewanym oddaleniem powództwa.

Komisja II Stopnia wskazała, iż zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego.

Komisja II Stopnia uwzględniła po części zarzuty skarżącej, podtrzymała jednak negatywną ocenę z jej pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego, ustaloną uchwałą Komisji I stopnia.

Przyznała mianowicie, że wniosek o zasądzenie kosztów procesu nie jest wymogiem formalnym pozwu, jak też, że zgodnie z art. 105 § 2 zd. pierwsze k.p.c. wynika, iż solidarny obowiązek zwrotu kosztów jest konsekwencją solidarnej odpowiedzialności co do istoty sprawy. Co za tym idzie, jeśli strona sformułuje roszczenie co do istoty sprawy jako roszczenie solidarne, nie jest już zobligowana precyzować wniosku o zwrot kosztów w taki sposób, gdyż kwestię tę normuje art. 105 § 2 zd. pierwsze k.p.c.

Uznała natomiast wywody odwołania dotyczące możliwości "przejścia" z zobowiązania wekslowego na stosunek podstawowy w ramach odpowiedzialności członków zarządu za "bardzo ciekawe", jednak w ocenie Komisji nie zmieniają one faktu, że odwołująca pisząc pozew nie dostrzegła nieważności weksla nr [...], który został wypełniony z naruszeniem art. 33 ustawy Prawo wekslowe. Wpisano bowiem w jego treści dwa różne terminy płatności.

Komisja II Stopnia zaznaczyła, że zmiana oceny mogłaby nastąpić, gdyby przygotowany przez odwołującą pozew chociaż zdawkowo wskazywał na dostrzeżenie nieważności weksla (którą to nieważność i tak sąd bierze pod uwagę z urzędu) i ukierunkowanie sprawy na stosunek podstawowy. Komisja uznała za gołosłowne uwagi odwołującej o tym, że podczas egzaminu musiała rozstrzygnąć, czy objąć żądaniem pozwu sumę z nieważnego weksla, "zdając sobie sprawę z jego nieważności", ale jednocześnie też, mając na uwadze, że musiał istnieć jakiś stosunek podstawowy, który był źródłem wystawienia nieważnego weksla. Komisja zauważyła, że brzmienie pozwu nie wskazuje na świadomość odwołującej co do nieważności weksla.

Komisja II Stopnia stanęła na stanowisku, że sporządzając pozew na podstawie nieważnego weksla, odwołująca naraziła swojego klienta nie tylko na poniesienie podwyższonej opłaty sądowej, ale - a może i przede wszystkim - na konieczność zwrotu kosztów procesu na rzecz przeciwników.

Nadto za niezasadne i niezgodne z jednolitym orzecznictwem sądowym uznała Komisja stanowisko odwołującej, która neguje, że roszczenie powinno obejmować odsetki ustawowe za opóźnienie z uwzględnieniem różnych dat, w jakich doręczono wezwania do zapłaty pozwanej i pozwanemu.

Zdająca wniosła od powyższej uchwały skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżyła powyższą uchwałę w całości, zarzucając naruszenie prawa w następującym zakresie:

1) naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art. 8 § 1, art. 11, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., w zw. z § 5 ust. 3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 września 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego (dalej "Rozporządzenie z dnia 24 września 2009 r."), polegające na tym, że Komisja II Stopnia w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały ustosunkowała się do argumentacji przedstawionej w odwołaniu z dnia [...] maja 2018 r. (dalej "Odwołanie") w sposób obiektywnie nieprzekonujący, niemający oparcia w stanie faktycznym i niekonsekwentny (wewnętrznie sprzeczny), co więcej, pominęła w istotnym zakresie argumentację Odwołania, w którym zostało szeroko wykazane, że praca pisemna sporządzona przeze mnie w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego nie była obarczona błędami, które uzasadniałyby ocenę niedostateczną, podczas, gdy Komisja II Stopnia była zobligowana wnikliwie i w sposób pełny rozpatrzyć argumentację przedstawioną w odwołaniu, wobec czego Komisja rozpoznała odwołanie w sposób sprzeczny z powołanymi powyżej przepisami postępowania, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Komisja II Stopnia wnikliwie i w sposób pełny rozpatrzyła argumentację przedstawioną w odwołaniu, wobec zasadności tej argumentacji musiałaby zmienić ocenę pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z części egzaminu, której dotyczy odwołanie, oraz w konsekwencji uchylić uchwałę zaskarżoną odwołaniem w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] marca 2018 r. skarżąca uzyskała wynik pozytywny.

2) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 364 ust. 1 i 10 oraz art. 365 ust. 2 u.o.r.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie prawa materialnego, polegające na niezastosowaniu ww. przepisów w niniejszej sprawie, przejawiające się w tym, że praca pisemna sporządzona przez nią w ramach zadania z zakresu prawa gospodarczego otrzymała oceną niedostateczną i w konsekwencji utrzymano w mocy uchwałę stwierdzającą, że otrzymała negatywny wynik z egzaminu radcowskiego, podczas, gdy stan faktyczny niniejszej sprawy nie dawał ku temu podstaw, co miało wpływ na wynik sprawy, ponieważ gdyby Komisja II Stopnia prawidłowo zastosowała ww. przepisy, po rozpatrzeniu odwołania winna zmienić ocenę pracy pisemnej zawierającej rozwiązanie zadania z części egzaminu, której dotyczy odwołanie, oraz w konsekwencji uchylić uchwałę zaskarżoną odwołaniem w całości i w tym zakresie orzec co do istoty sprawy poprzez stwierdzenie, że z egzaminu radcowskiego przeprowadzonego w dniach od [...] do [...] marca 2018 r. skarżąca uzyskała wynik pozytywny. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej uchwały i przyznanie od organu, którego działania skarga dotyczy, zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.

W odpowiedzi na skargę Komisja II Stopnia wniosła o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018, poz. 2107 ze zm.) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej p.p.s.a.) sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.).

Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie nie zaistniała żadna z wyżej wskazanych przesłanek. Skarga, jako niezasadna, podlega zatem oddaleniu.

Szczegółowy tryb składania egzaminu radcowskiego został uregulowany w przepisach art. od 36 do 369 u.o.r.p.

W myśl art. 364 ust. 1 u.o.r.p., egzamin radcowski polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Art. 365 ust. 2 wskazanej ustawy stanowi, że oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu radcowskiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje.

Ustawodawca, mając na uwadze cel i charakter egzaminu zawodowego, przy ocenie prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego dopuszcza możliwość różnego, jednak prawidłowego rozwiązania tych samych zadań. Dlatego też w art. 365 ust. 2 u.o.r.p. wyszczególnił jedynie najważniejsze kryteria oceny prac pisemnych z tych części egzaminu, tj.: 1) zachowanie wymogów formalnych, 2) właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, 3) poprawność rozstrzygnięcia problemu egzaminacyjnego, 4) należyte zabezpieczenie interesu reprezentowanej strony (w przypadku zadań z części od pierwszej do czwartej) lub interesu publicznego (w przypadku zadania z części piątej). Przesłanki te mają charakter pojęć niedookreślonych (szacunkowych), których indywidualizacja dokonywana jest przez egzaminatorów i komisje podejmujące uchwały w odniesieniu do konkretnego przypadku (por. Małgorzata Jaśkowska, Uznanie administracyjne a inne formy władzy dyskrecjonalnej administracji publicznej, System Prawa administracyjnego, Tom 1, Warszawa 2010, s. 256). W pojęciach niedookreślonych zakodowana jest swoboda oceny stanu faktycznego z punktu widzenia danej wartości (zob. Z. Cieślak, w: Z. Cieślak, I. Lipowicz, Z. Niewiadomski, Prawo administracyjne, s. 83-87), którą na gruncie regulacji egzaminu radcowskiego jest sprawdzenie przygotowania prawniczego zdających do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu zaufania publicznego (art. 36 ust. 1 u.o.r.p.).

Powyższe kryteria muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 921/11, z dnia 8 sierpnia 2012 r. w sprawie II GSK 1037/12, z dnia 12 grudnia 2012 r. w sprawie II GSK 1854/11). Taka regulacja, mająca na celu ochronę interesu społecznego, ma gwarantować dopuszczenie do wykonywania zawodu zaufania publicznego osób, których przygotowanie pod względem samodzielności i należytej wiedzy nie może budzić wątpliwości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 marca 2013 r. w sprawie II GSK 2333/11, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2012 r. w sprawie II GSK 195/12). Dokonując więc oceny prac z poszczególnych części egzaminu radcowskiego należy kierować się wskazówkami w tym przepisie zawartymi, odnosząc je indywidualnie do każdej pracy.

Należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego (m.in. w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 kwietnia 2013 r., II GSK 108/12), że opis istotnych zagadnień nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów ocen, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie o radcach prawnych.

Opis istotnych zagadnień nie stanowi więc jedynego i obowiązującego wzorca ocenianej pracy.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie Komisja II Stopnia odniosła się w sposób wystarczający i wyczerpujący do zarzutów podniesionych w odwołaniu od uchwały Komisji Egzaminacyjnej I Stopnia, uzasadniając swoje stanowisko co do jej poprawności i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. W zaskarżonej uchwale Komisja opisała pracę skarżącej wskazując na uchybienia, które w jej ocenie skutkować musiały oceną negatywną. Komisja zasadnie przyjęła wystawienie oceny niedostatecznej jako konsekwencję stwierdzonych błędów w pracy zdającej, w tym opisała, na czym winno polegać zabezpieczenie interesów strony, na rzecz której zdająca miała, zgodnie z zadaniem egzaminacyjnym, działać, a czego w sprawie zabrakło.

Komisja, uwzględniając po części zarzuty skarżącej, podtrzymała negatywną ocenę z jej pracy egzaminacyjnej z prawa gospodarczego, ustaloną uchwałą Komisji I Stopnia.

Przyznała, że wniosek o zasądzenie kosztów procesu nie jest wymogiem formalnym pozwu, jak też, że zgodnie z art. 105 § 2 zd. pierwsze k.p.c. wynika, iż solidarny obowiązek zwrotu kosztów jest konsekwencją solidarnej odpowiedzialności co do istoty sprawy. Co za tym idzie, jeśii strona sformułuje roszczenie co do istoty sprawy jako roszczenie solidarne, nie jest już zobligowana precyzować wniosku o zwrot kosztów w taki sposób, gdyż kwestię tę normuje art. 105 § 2 zd. pierwsze k.p.c.

Uznała natomiast wywody odwołania dotyczące możliwości "przejścia" z zobowiązania wekslowego na stosunek podstawowy w ramach odpowiedzialności członków zarządu za "bardzo ciekawe", jednak w ocenie Komisji II Stopnia nie zmieniają one faktu, że odwołująca pisząc pozew nie dostrzegła nieważności weksla nr [...], który został wypełniony z naruszeniem art. 33 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. Prawo wekslowe. Wpisano bowiem w jego treści dwa różne terminy płatności.

Komisja II Stopnia zaznaczyła, że zmiana oceny mogłaby nastąpić, gdyby przygotowany przez odwołującą pozew chociaż zdawkowo wskazywał na dostrzeżenie nieważności weksla (którą to nieważność i tak sąd bierze pod uwagę z urzędu) i ukierunkowanie sprawy na stosunek podstawowy. Komisja uznała za gołosłowne uwagi odwołującej o tym, że podczas egzaminu musiała rozstrzygnąć, czy objąć żądaniem pozwu sumę z nieważnego weksla, "zdając sobie sprawę z jego nieważności", ale jednocześnie też, mając na uwadze, że musiał istnieć jakiś stosunek podstawowy, który był źródłem wystawienia nieważnego weksla. Komisja zauważyła, że brzmienie pozwu nie wskazuje na świadomość odwołującej co do nieważności weksla.

Komisja II Stopnia stanęła na stanowisku, ze sporządzając pozew na podstawie nieważnego weksla, odwołująca naraziła swojego klienta nie tylko na poniesienie podwyższonej opłaty sądowej, ale - a może i przede wszystkim - na konieczność zwrotu kosztów procesu na rzecz przeciwników.

Nadto za niezasadne i niezgodne z jednolitym orzecznictwem sądowym uznała Komisja stanowisko odwołującej, która neguje, że roszczenie powinno obejmować odsetki ustawowe za opóźnienie z uwzględnieniem różnych dat, w jakich doręczono wezwania do zapłaty pozwanej i pozwanemu.

Zdaniem Sądu, powyższe rozstrzygnięcie Komisji jest trafne i należycie uzasadnione.

Komisja ma rację także i w tym względzie, że odwołanie nie podważyło trafnych ustaleń egzaminatorów o tym, że skarżąca w pozwie, poza odtworzeniem treści kazusu, nie zaprezentowała własnej analizy prawnej i wywodu przedstawiających dokonanie właściwej subsumpcji, w szczególności w zakresie zaistnienia przesłanek odpowiedzialności z art. 299 ksh, w tym w kontekście braku tytułu egzekucyjnego przeciwko spółce, bezskuteczności egzekucji.

Argumentacja zawarta w skardze ma charakter polemiczny w stosunku do stanowiska Komisji zawartego w odwołaniu i polega w głównej mierze na bezpodstawnym kwestionowaniu poglądów wyrażonych przez egzaminatorów, bagatelizowaniu wagi popełnionych błędów oraz stwierdzaniu, wbrew treści zadania, że skarżąca zna przepisy prawa, właściwie je zastosowała oraz zinterpretowała i wobec tego zasługuje na ocenę pozytywną z tej części egzaminu. W ocenie Sądu stanowisko skarżacej sprowadzające się do tego, że egzaminatorzy nie rozważyli w sposób właściwy ciężaru gatunkowego popełnionych przez nią błędów jest bezpodstawne.

Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12, Lex nr 1495131, dokonując oceny pracy egzaminacyjnej, egzaminatorzy i komisja egzaminacyjna podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu muszą rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Dokonując oceny wszyscy egzaminatorzy, jak również Komisja Egzaminacyjna dogłębnie rozważyli duży ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez M. S. i ocenili je w perspektywie wypełniania przez jej pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

W myśl treści wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2016 r. sygn. akt II GSK 105/15 wynik egzaminu radcowskiego powinien odpowiadać poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania zawodu radcy, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Postępowanie w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ma szczególny, swoisty charakter, i nie jest typowym postępowaniem administracyjnym. Celem tego postępowania jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania. W postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego obowiązkiem organów administracyjnych jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane. Na aprobatę zasługuje stanowisko Komisji II Stopnia, co do tego, że analiza pracy egzaminacyjnej skarżącej - pozwu - uzasadnia wniosek, że skarżąca nie spełnia kryteriów, o których mowa w art. 365 ust. 2 ustawy o radcach prawnych.

Przedstawione wyżej stanowisko odnośnie podniesionych w odwołaniu zarzutów oraz wskazane przez egzaminatorów Komisji Egzaminacyjnej uchybienia, które należy w pełni podzielić, wskazują na niewłaściwe zastosowanie przez odwołującą w pozwie zarówno przepisów prawa materialnego, jak i przepisów prawa procesowego, co w efekcie doprowadziło do nienależytego zabezpieczenia interesu reprezentowanej strony.

Zgodnie z treścią wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego.

Jak stwierdził NSA w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 2891/14, sam fakt spełnienia przez pozew wymogów formalnych nie może stanowić podstawy do zmiany oceny uzyskanej z egzaminu z prawa gospodarczego na pozytywną. Z kolei w wyrokach z 8 sierpnia 2012 r. sygn. akt II GSK 1037/12 oraz z 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II GSK 1340/12 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że gdy proponowane rozwiązanie nie zabezpiecza interesu strony reprezentowanej przez zdającego egzamin, to nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, nieuwzględniające interesu strony, którą zgodnie z zadaniem Odwołujący reprezentuje, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Zdająca nie zabezpieczyła interesów reprezentowanej strony, co więcej za działanie uwzględniające interes reprezentowanego klienta nie można uznać narażenia go na konieczność poniesienia kosztów procesowych w związku ze spodziewanym oddaleniem powództwa.

Natomiast zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II GSK 1959/12, nieuwzględnienie interesu reprezentowanej strony jest błędem dyskwalifikującym pracę osoby starającej się o uprawnienia radcy prawnego.

Należy więc stwierdzić, że Komisja prawidłowo zaakceptowała rozstrzygnięcie Komisji I Stopnia, bowiem skoro zgodnie z art. 366 ust. 1 u.o.r.p. pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu radcowskiego otrzymał ocenę pozytywną, to osoba zdająca, która otrzymała ocenę negatywną z jednej części egzaminu, takiego wyniku otrzymać nie może.

Z uwagi na powyższe, Sąd orzekł jak w sentencji na podstawie art. 151

p.p.s.a.