Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 921/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2018-06-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6139 Inne o symbolu podstawowym 613
Hasła tematyczne: Ochrona środowiska
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 62a, art. 63 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1405
law: Ustawa z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz  o ocenach oddziaływania na środowisko.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska (spr.), sędzia WSA Małgorzata Roleder, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Derewońko, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sprawy ze skargi Fundacji D. W. w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku potrzeby przeprowadzania oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Wójta Gminy T. z dnia [...] sierpnia 2017 roku numer [...].


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] listopada 2015 r. inwestorzy K. S. i P. S. wystąpili do Wójta Gminy T. o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie instalacji fotowoltaicznej o mocy do 1 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na działce nr [...] w miejscowości I., gm. T.. Wskazali, że przedsięwzięcie zalicza się do przedsięwzięć mogących zawsze/potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Do wniosku załączyli: Kartę Informacyjną Przedsięwzięcia (KIP), kopie mapy ewidencyjnej oraz fragment mapy zasadniczej z zaznaczonym przebiegiem granic terenu, którego wniosek dotyczy oraz wskazujące obszar, na który będzie oddziaływać przedsięwzięcie, wypis z rejestru gruntów.

Decyzją z dnia [...] czerwca 2016 r. Wójt Gminy T. stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Na skutek wniesionego od tej decyzji odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. uchyliło decyzję Wójta i przekazało mu sprawę do ponownego rozpoznania. Wskazało na konieczność uzupełnienia postępowania wyjaśniającego o następujące kwestie, istotne z punktu widzenia treści art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017 r., poz. 1405 ze zm., dalej: ustawa środowiskowa): wyjaśnienie rozbieżności między wnioskiem inwestora a treścią KIP odnośnie obszaru inwestycji (czy obejmuje on wyłącznie działkę nr [...] czy też działkę nr [...]), czy na działce inwestycyjnej znajduje się budynek mieszkalny i zbiornik wodny. Organ odwoławczy wskazał również na konieczność powiadamiania kuratora spadku jednej ze stron postępowania o czynnościach podejmowanych w sprawie.

W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ pierwszej instancji:

- uzyskał wyjaśnienia inwestora, zgodnie z którymi planowana inwestycja ma być zrealizowana wyłącznie na działce nr [...] (pismo z dnia [...] września 2016 r., k. 145 akt adm.) oraz uzyskał uzupełnioną KIP (w której wskazano, że w środkowej części działki występuje zagłębienie, w którym zatrzymuje się woda, jednak inwestor planuje zasypanie zagłębienia i wyrównanie terenu) wraz z planem zagospodarowania terenu z wyrysowanym budynkiem mieszkalnym inwestora, przebiegiem linii SN oraz powierzchnią podlegającą przekształceniu pod panele fotowoltaiczne (k. 165 -185 akt adm.). Jak wskazał organ, w dniu [...] września 2016 r. inwestor przedłożył również mapę z podziałem nieruchomości sąsiedniej nr [...];

- uzyskał opinie Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska (postanowienie z dnia [...] października 2016 r.) oraz Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego (opinia z dnia [...] października 2016 r.), którzy nie stwierdzili konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania instalacji na środowisko (k. 206, 208 akt adm.);

- postanowieniem z dnia [...] marca 2017 r. Wójt, na podstawie art. 31 § 2 i 3 K.p.a., dopuścił do udziału w postępowaniu organizację społeczną - Fundację D. z siedzibą w B. jako stronę postępowania (k. 275 akt adm.);

- postanowieniem z dnia [...] października 2017 r. Wójt odstąpił od obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania inwestycji na środowisko;

- postanowieniami z dnia [...] listopada 2016 r. (k. 229 akt adm.), z dnia [...] grudnia 2017 r. (k. 249 akt adm.) oraz z dnia [...] kwietnia 2017 r. (k. 283 akt adm.) Wójt negatywnie załatwił wnioski dowodowe stron postępowania, tj. o dopuszczenie dowodu z decyzji o wyłączeniu gruntów z produkcji rolnej i leśnej oraz o dołączenie planu zagospodarowania terenu z wyrysowanym stawem.

Decyzją z dnia [...] sierpnia 2017 r. znak [...] Wójt stwierdził brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko dla przedsięwzięcia polegającego na budowie instalacji fotowoltaicznej o mocy do 1 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną na działce nr [...] w miejscowości I. gm. T.. Charakterystyka planowanego przedsięwzięcia stanowi załącznik nr 1 do decyzji.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że decyzja w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań jest pierwszym etapem realizacji inwestycji i jej ustalenia wiążą organy na kolejnych etapach. Załączniki do wniosku o wydanie takiej decyzji zostały ściśle określone w przepisach prawa (art. 74 ust. 1 ustawy środowiskowej). Dlatego, w jego ocenie, nie mogą mieć w sprawie znaczenia dokumenty przedkładane przez strony postępowania dotyczące toczących się postępowań o ustalenie warunków zabudowy na działkę nr [...] i sąsiednie, bowiem takie decyzje (o warunkach zabudowy) mogą być wydane więcej niż jednemu wnioskodawcy, na kilka różnych inwestycji. Nadto, jak wskazał organ, decyzja środowiskowa, jeśli jej wydanie jest wymagane, poprzedza wydanie decyzji o warunkach zabudowy (art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy środowiskowej). Dlatego też wydanie którejkolwiek z powyższych decyzji nie gwarantuje, że inwestycja zostanie zrealizowana a oba prowadzone postępowania nie wykluczają się wzajemnie.

Odnośnie postępowania środowiskowego organ pierwszej instancji wskazał, że przeanalizował uwarunkowania określone w art. 63 ust. 1 pkt 1-3 ustawy środowiskowej i ustalił, że: przedsięwzięcie będzie realizowane na działce nr [...] o powierzchni 3,67 ha, położonej we wsi Iwanówka, a powierzchnia zabudowy wraz z infrastrukturą towarzyszącą będzie wynosić około 2,3 ha; na obszarze tym nie obowiązuje miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego; w skład elektrowni fotowoltaicznej będą wchodzić: zespół paneli fotowoltaicznych, polikrystalicznych lub monokrystalicznych (maksymalnie do 4000 sztuk) służących do wytwarzania prądu stałego o mocy zainstalowanej do 1 MW, panele będą umieszczone na metalowych konstrukcjach wbitych w grunt i umieszczone będą w rzędach, między którymi pozostawione będą odstępy (powierzchnia biologicznie czynna); realizacja inwestycji nie spowoduje wyłączenia powierzchni terenu znajdującego się pod modułami z biologicznie czynnego funkcjonowania - zasiana zostanie trawa; działka inwestycyjna jest użytkowana rolniczo; najbliższa zabudowa mieszkaniowa oddalona jest o około 306 m. Organ pierwszej instancji wskazał, że zgromadzony materiał dowodowy, w tym stanowiska RDOŚ i PPIS uprawniają do wniosku, że planowana inwestycja nie będzie powodować przekroczeń standardów w środowisku, a w szczególności po zrealizowaniu przez inwestora wszystkich warunków zawartych w przedłożonych dokumentach oraz decyzji, planowane przedsięwzięcie będzie zgodne z wymaganiami przepisów o ochronie środowiska.

Odwołanie od powyższej decyzji złożył T. G., który zarzucił naruszenie art. 1 pkt 1, art. 19, art. 20, art. 6, 7, 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3, art. 75 § 1, art. 78 § 1 K.p.a. oraz art. 75 ust. 1 pkt 4 ustawy środowiskowej. Wskazał, że w sprawie decyzję środowiskową powinien wydać RDOŚ z uwagi na to, że obejmuje ona dwa przedsięwzięcia (budowę ogniw fotowoltaicznych oraz budowę linii napowietrznej SN). Także, występując o uzgodnienie, Wójt nie poinformował organów współdziałających o istnieniu na działce inwestycyjnej budynku mieszkalnego i stawu wodnego, zaś wydający uzgodnienie RDOŚ nie uwzględnił tych elementów na działce, jak też i charakteru inwestycji. Zdaniem odwołującego się, organ przeprowadził postępowanie w sposób niewyczerpujący, bowiem nie uwzględnił braku na mapie terenu inwestycyjnego istniejącego na nim stawu wodnego oraz nie uwzględnił, ze projektowana linia będzie przebiegała przez grunty oznaczone Ls V - las, co będzie wiązało się z wycinką drzew i zmianą przeznaczenia gruntów. Zdaniem strony, w charakterystyce przedsięwzięcia pominięto, iż w skład planowanej inwestycji wchodzi budowa napowietrznej linii energetycznej o długości 900 mb, zgodnie z załącznikiem graficznym do przedsięwzięcia. Także, zdaniem odwołującego się, nie rozpatrzono jego pism z dnia [...] marca i [...] marca 2017 r. złożonych na podstawie art. 221 § 1 i art. 244 § 1 i 2 K.p.a. Naruszono również przepisy proceduralne w stopniu mającym istotne znaczenie dla załatwienia sprawy, w tym nie wysłano stronom decyzji wraz z załącznikiem, tj. charakterystyką przedsięwzięcia.

Decyzją z dnia [...] października 2017 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium podzieliło ustalenia i ocenę prawną organu pierwszej instancji, w szczególności co do kwalifikacji przedsięwzięcia zgodnie z § 3 ust. 1 pkt 52 lit. b rozporządzenia, jako przedsięwzięcia mogącego zawsze potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. SKO wskazało, że ustawodawca dość precyzyjnie określił katalog okoliczności uzasadniających odmowę wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach i żadnego z tych warunków sporna inwestycja nie spełnia, bowiem:

- teren jej lokalizacji nie jest objęty miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, a z ewidencji gruntów wynika, że w skład przedmiotowej nieruchomości wchodzą grunty orne RV i RVI, pastwiska stałe, las oraz tereny zadrzewione i zakrzewione. Jak wskazało Kolegium, z akt sprawy (w tym mapy ewidencyjnej), wynika, iż przedsięwzięcie nie będzie przebiegało przez grunty leśne (choć takie na działce nr [...] występują), zaś projektowana linia elektroenergetyczna nie będzie przebiegała ani przez las, ani przez zadrzewioną część działki;

- organy uzgadniające wydały wymagane prawem opinie i uzgodnienia, w których stwierdzono, że dla planowanego przedsięwzięcia nie istnieje konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko;

- z KIP nie wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w innym wariancie (ani technologicznym, ani lokalizacyjnym);

- z KIP nie wynika, aby przedsięwzięcie mogło znacząco negatywnie oddziaływać na obszar Natura 2000, bowiem obszar ten znajduje się w oddaleniu około 1,77 km od projektowanego przedsięwzięcia;

- z KIP nie wynika, aby przedsięwzięcie mogło spowodować nieosiągnięcie celów środowiskowych, o których mowa w art. 81 ust. 3 stawy środowiskowej (tj. określonych w planie gospodarowania wodami na obszarze dorzecza), albowiem w analizowanej lokalizacji nie mamy do czynienia z takim obszarem.

Kolegium wskazało na wnioskowy charakter postępowania o środowiskowe uwarunkowania oraz to, że sprzeciw społeczności lokalnej czy właścicieli sąsiednich nieruchomości nie ma wpływu na treść decyzji środowiskowej, bowiem tę treść determinują przepisy prawa. Dlatego w pierwszej instancji rozważono przede wszystkim przesłanki z art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej i ustalono, że decyzja zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 63 ust. 1 pkt 1 – 3 ustawy środowiskowej. Z tą oceną, choć jak wskazało Kolegium nie do końca rzetelnie przeprowadzoną, Kolegium się zgodziło. Organ odwoławczy podkreślił, że zapewniono czynny udział w postępowaniu wszystkim zainteresowanym, wykonano obowiązek niezbędnych obwieszczeń, dopuszczono do udziału w postępowaniu organizację społeczną, zaś oceny materiału dowodowego, w tym przedłożonego KIP dokonały - zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów - wyspecjalizowane organy administracji, właściwe do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 75 ust. 1 pkt 1 i art. 78 ust. 1 ustawy środowiskowej). Odnośnie przedłożonej KIP Kolegium wskazało, że dokument ten spełnia wymagania formalne oraz merytoryczne wymienione w art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej.

Ustosunkowując się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że nie została naruszona właściwość organu orzekającego w pierwszej instancji. Przepis art. 75 ust. 1 pkt 1a ustawy środowiskowej (wyznaczający RDOŚ jako organ właściwy w pierwszej instancji do wydania decyzji środowiskowej) dotyczy przedsięwzięć zawsze znacząco oddziałujących na środowisko, podczas gdy sporna inwestycja jest przedsięwzięciem mogącym potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko. Kolegium nie zgodziło się, że RDOŚ jako organ uzgadniający nie otrzymał informacji o stawie wodnym na działce inwestycyjnej. Jak wskazało, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu ustalono, że na działce inwestora znajduje się zbiornik (zagłębienie), w którym stagnuje woda, jednakże nie da się potwierdzić, że jest to staw (ani nie istnieje stosowna decyzji o pozwoleniu wodnoprawnym, ani ów teren nie został zewidencjonowany jako staw). W ocenie Kolegium, z przedłożonego zdjęcia satelitarnego nie wynika, czy znajdujący się na działce zbiornik rzeczywiście może być uznany za coś więcej niż zagłębienie ze stagnującą wodą. Także z dokumentów nie wynika, że został on wykonany nielegalnie. W ocenie Kolegium, RDOŚ posiadał informację o budynku mieszkalnym na działce inwestycyjnej, a fakt, że odniósł się do najbliższej zabudowy w odległości około 306 m nie oznacza, że wiedza o budynku mogła wpłynąć na treść uzgodnienia RDOŚ, zwłaszcza że PPIS uznał, iż przedsięwzięcie nie będzie wpływało negatywnie na zdrowie i życie ludzi (w opinii znajduje się stwierdzenie, iż "oddziaływanie będzie miało charakter lokalny, krótkotrwały i przemijający"). Kolegium dodatkowo wskazało, że rzeczywiście najbliższa zabudowa mieszkalna, sąsiadująca z terenem inwestycji, znajduje się w odległości około 300 m od planowanego przedsięwzięcia. Zdaniem Kolegium, zamierzenie inwestorów obejmuje, wbrew zarzutom odwołania, jedno przedsięwzięcie i jego to "instalacja fotowoltaiczna o mocy do 1 MW wraz z niezbędną infrastrukturą techniczną". To, że instalacja ta składać się będzie z wielu elementów nie może wpływać na jej zakwalifikowanie jako jednej inwestycji.

Odnośnie pozostałych okoliczności sprawy i podniesionych zarzutów SKO wskazało, że: planowana linia elektroenergetyczna, choć będzie usytuowana (w części) w bezpośredniej okolicy terenu zalesionego, to nie będzie przebiegała przez grunty leśne (ani zadrzewione); choć rzeczywiście na mapce znajdującej się w materiale dowodowym nie ma naniesionego zbiornika, to zarówno z dokumentacji pochodzącej z ewidencji gruntów (dokumenty urzędowe - którym nie zostały przeciwstawione odpowiednie dowody), jak i wyjaśnień inwestora wynika, że stawu tam nie ma; grunt na którym znajduje się aktualnie woda jest gruntem rolnym; na załączonej mapce znajduje się "usytuowanie całego przedsięwzięcia", włącznie z istniejącymi i planowanymi sieciami oraz zabudową mieszkalną; z charakterystyką inwestycji strony mogły zapoznać się w urzędzie gminy i organ nie miał obowiązku jej doręczać wraz z decyzją.

Skargę na decyzję odwoławczą z dnia [...] października 2017 r. złożyła do sądu administracyjnego Fundacja D. w B. Zarzuciła naruszenie:

I. przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1. art. 7, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. poprzez zaniechanie dokładnego ustalenia stanu faktycznego i prawnego sprawy oraz niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do zbadania zgodności inwestycji w zakresie warunków z art. 80 ust. 2 ustawy środowiskowej (skarżąca wskazała, że planowana zabudowa ma charakter przemysłowy, zaś w obowiązującej na tym terenie uchwale z dnia [...] lutego 2000 r. Nr [...] w sprawie Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. teren inwestycji jest oznaczony jako rolny oraz została na niego wydana decyzja o warunkach zabudowy przeznaczająca działkę nr [...] na cele budowlane);

- zaniechanie kompleksowego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, w tym oparcie decyzji na niepełnej dokumentacji i nieuwzględnienie faktów: pobudowania na działce inwestycyjnej w warunkach samowoli budowlanej i nieuwidocznionego na mapie ewidencyjnej stawu wodnego o głębokości 2, 5 m, nieuwzględnienie lasu na terenie tej działki, nieuwzględnienie uzyskania przez właścicieli działki nr [...] decyzji o warunkach zabudowy na sześć budynków mieszkalnych, która to inwestycja będzie uniemożliwiona w sytuacji zrealizowania spornej inwestycji w przedmiotowej sprawie;

- zaniechanie rozpatrzenia wszystkich zarzutów, twierdzeń i żądań strony, a także zinterpretowanie wątpliwości co do stanu faktycznego na niekorzyść stron, co stanowi o naruszeniu zasady pierwszeństwa słusznego interesu strony;

- uchylenie się od zbadania, czy w wyniku realizacji inwestycji dojdzie do naruszenia praw osób trzecich i negatywnego oddziaływania na interesy tych osób;

2. art. 7, 77 § 1 i 84 § 1 oraz art. 107 § 3 K.p.a. poprzez arbitralne uznanie za prawidłowe dokumentów złożonych przez inwestora, bez ich oceny i analizy oraz przedstawienie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji informacji, które nie w pełni uwzględniały zgłaszane w trakcie postępowania zastrzeżenia;

3. art. 11 i art. 107 § 3 K.p.a. poprzez brak precyzyjnego określenia podstawy faktycznej wydanej decyzji w zakresie przesłanek z art. 80 ust. 2 decyzji środowiskowej;

4. zasady poszanowania słusznego interesu strony poprzez nieuwzględnienie, że realizacja spornej inwestycji pozostaje w sprzeczności z ładem przestrzennym (teren spornej inwestycji jest terenem rolnym) oraz nieuwzględnienie chronionego konstytucyjnie prawa własności stron umożliwiającego korzystanie z należącej do nich nieruchomości;

II. przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 80 ust. 2 ustawy środowiskowej w związku z art. 154 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w związku ze Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego Gminy T. poprzez zezwolenie na realizowanie zabudowy przemysłowej na terenie rolniczym i przeznaczeniu budowlanym działki nr [...].

W uzasadnieniu skargi podkreślono, że działki nr [...] oraz sąsiednie położone są według obowiązującego na tym terenie Studium na terenie rolnym. Dla działek tych zostały wydane ostateczne decyzje o warunkach zabudowy: z dnia [...] października 2011 r. dla działki nr [...] (budowa budynku mieszkalnego i budynku przechowalni), z dnia [...] czerwca 2012 r. dla działki nr [...] oraz z dnia [...] stycznia 2016 r. dla działki nr [...] na budowę zespołu sześciu budynków. Działki te mają zatem przeznaczenie budowlane. Zezwolenie na zabudowę przemysłową (produkcyjną) na działce nr [...], bowiem taki charakter w ocenie skarżącej ma instalacja fotowoltaiczna, zmieni zagospodarowanie tych działek i naruszy ład przestrzenny.

Zdaniem skarżących, występując w dniu [...] października 2016 r. do RDOŚ o uzgodnienie, organ nie poinformował tego organu (zgodnie z wynikającymi z akt informacjami i zaleceniami SKO sformułowanymi w decyzji z dnia [...] sierpnia 2016 r.), że na działce nr [...] znajduje się budynek mieszkalny, a dla działki nr [...] zostały wydane decyzje o warunkach zabudowy na budowę budynków mieszkalnych, co przeznacza te działki na cele budowlane. Nie poinformował również i o tym, że na działce nr [...] znajduje się staw wodny będący samowolą budowlaną (wynika to ze zdjęć satelitarnych) oraz że projektowana linia energetyczna SN będzie przebiegała przez grunt oznaczony jako las, co będzie się wiązało z wycinką drzew i zmianą przeznaczenia gruntu. Także, w ocenie skarżących, RDOŚ niedokładnie rozpoznał sprawę wydając uzgodnienie, bowiem wskazał na najbliższą zabudowę w odległości 306 m od działki inwestycyjnej, podczas gdy taka zabudowa znajduje się na tej działce, jak też jego opinia nie uwzględnia okoliczności, o których organ pierwszej instancji nie poinformował RDOŚ.

Zdaniem skarżącej, organ wydając zaskarżoną decyzję pominął informacje wskazywane przez skarżącą, a nieprzedstawione przez inwestora w KIP. Też organ nie dostrzegł, że inwestor nie przedstawił gabarytów projektowanych obiektów budowlanych jak też powierzchni terenu podlegającej przekształceniu, co powinno być przedstawione w formie graficznej i opisowej (brak jest mapki z usytuowaniem całego przedsięwzięcia). Organ nie dołączył również do decyzji wysłanej stronom charakterystyki przedsięwzięcia, zaś w sporządzonej charakterystyce nie uwidocznił zamierzonej budowy linii energetycznej o długości około 900 mb zgodnie z załącznikiem graficznym przedsięwzięcia.

Skarżąca również zarzuciła, że nie rozpatrzono w toku postępowania jej wniosków z dnia [...] marca i [...] marca 2017 r. Powtórzyła zarzut niedbałego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Końcowo skarżąca podkreśliła, ze w przypadku niespełnienia przez inwestora warunków z art. 80 ust. 2 ustawy środowiskowej, istnieje możliwość realizacji inwestycji w postaci farmy fotowoltaicznej wyłącznie na podstawie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego.

Do skargi załączono kserokopie decyzji o warunkach zabudowy wydanych dla działki nr [...].

Podczas rozprawy w dniu 19 czerwca 2018 r. Prezes skarżącej Fundacji przedłożył kserokopię decyzji Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] czerwca 2018 r. nakazującą likwidację zbiornika wodnego na działce nr [...] oraz wskazał, że toczy się przed organem nadzoru budowlanego jeszcze jedno postępowania odnośnie innego obiektu budowlanego na tej działce.

Postanowieniem wydanym na rozprawie w dniu 19 czerwca 2018 r. sąd oddalił wniosek o zawieszenie postępowania sądowego do czasu zakończenia postępowań przed organami nadzoru budowlanego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlega uwzględnieniu, bowiem zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca jej wydanie decyzja organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Poza sporem pozostaje kwalifikacja spornego przedsięwzięcia jako mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko (art. 71 ust. 2 pkt 2 ustawy środowiskowej oraz § 3 ust. 1 pkt 52 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2010 r. w sprawie przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. z 2016 r., poz. 71 ze zm.), dalej: rozporządzenie). Konsekwencją takiej kwalifikacji jest obowiązek wystąpienia przez inwestora, przed zainicjowaniem kolejnego etapu realizacji inwestycji, do właściwego Wójta o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach zgody na realizację przedsięwzięcia (art. 72 ust. 1 i 2 ustawy środowiskowej).

Zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy środowiskowej, przeprowadzenie oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko jest wymagane, w przypadku przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko, gdy obowiązek powyższy został stwierdzony na podstawie art. 63 ust. 1 tej ustawy. Przepis art. 63 ust. 1 wskazuje, że obowiązek przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko dla planowanego przedsięwzięcia mogącego potencjalnie znacząco oddziaływać na środowisko stwierdza, w drodze postanowienia, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, przy uwzględnieniu warunków wymienionym w powyższym artykule, przy czym ustawa środowiskowa obliguje organ w art. 64 ust. 1 do wcześniejszego zasięgnięcia opinii RDOŚ oraz PPIS. Organ prowadzący postępowanie jest zatem zobowiązany do ustalenia, czy w sprawie zachodzi konieczność przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko przy uwzględnieniu stanowiska organów opiniujących. W przypadku, gdy nie została przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach właściwy organ stwierdza brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, przy czym charakterystyka przedsięwzięcia stanowi załącznik do decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach (art. 84 ust. 1 i 2 ustawy środowiskowej). Sąd wskazuje, że w przypadku, gdy odstąpiono od konieczności przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, niezależnie od wymogów przewidzianych w przepisach K.p.a., powinno zawierać informacje o uwarunkowaniach, o których mowa w art. 63 ust. 1 powyższej ustawy. Umożliwia to bowiem dokonanie oceny co do prawidłowości rozstrzygnięcia w przedmiocie braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko.

W sprawie niniejszej organ pierwszej instancji uzyskał wymagane opinie RDOŚ oraz PPIS (postanowienie z dnia [...] października 2016 r. oraz opinia PPIS z dnia [...] października 2016 r., k. 206, 208 akt adm.), w których to dokumentach nie stwierdzono potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko. Uzyskane stanowiska zobowiązywały w dalszej kolejności organ do oceny, czy w świetle warunków z art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej konieczne było nałożenie obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, tj. czy planowana inwestycja odpowiada wymogom art. 63 ust. 1 tej ustawy. Istotne jest przy tym podkreślenie, że w sytuacji stwierdzenia przez organy braku potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania inwestycji na środowisko, organy decyzyjne (prowadzące postępowanie "główne" środowiskowe) powinny dokonać obiektywnej, wyważonej, opartej na niekwestionowanym stanie faktycznym oceny KIP jako dowodu zasadniczego, jak też ocenić inwestycję w kontekście wszystkich uwarunkowań wymienionych w art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej. Wynika to wprost z art. 6 K.p.a., zgodnie z którym organy administracji działają na podstawie przepisów prawa, zatem są zobowiązane orzekać uwzględniając obowiązujący stan prawny.

Powyższym wymaganiom organy orzekające w sprawie niniejszej uchybiły w sposób, który nie został co prawda zarzucony w skardze, ale który sąd dostrzegł z urzędu będąc do tego uprawnionym na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: P.p.s.a.

Przede wszystkim organy nie dostrzegły istotnej zmiany przepisów ustawy środowiskowej z dniem 1 stycznia 2017 r., w zakresie mającym kluczowe znaczenie w sprawie niniejszej. Mocą bowiem ustawy z dnia 9 października 2015 r. o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2015 r., poz. 1936) zmianie uległa m.in. treść KIP (dodano art. 62 "a" uchylając jednocześnie art. 3 ust. 1 pkt 5 regulujący dotychczas treść tej Karty). Również zmianie uległa treść art. 63 ustawy środowiskowej oraz dodano art. 84 ust. 1a tej ustawy.

W sprawie niniejszej decyzja pierwszoinstancyjna została wydana w dniu [...] sierpnia 2017 r., zaś decyzja odwoławcza w dniu [...] października 2017 r., a zatem obydwa te akty administracyjne powinny uwzględniać nową treść przepisów, obowiązującą w dacie ich wydawania (nowy stan prawny). Tymczasem analiza rozstrzygnięć i uzasadnień decyzji obydwu instancji wskazuje, że zmiany stanu prawnego nie uwzględniono, zaś oceny i analizy uwarunkowań określonych w art. 63 ustawy środowiskowej dokonano w jego brzmieniu sprzed 1 stycznia 2017 r., uwzględniając również treść KIP wynikającą z uchylonego art. 3 ust. 1 pkt 5, a nie z art. 62 "a" ustawy środowiskowej. Co prawda w odpowiedzi na skargę Kolegium wskazało, że Karta spełnia wymogi przepisu art. 62"a" ustawy środowiskowej, jednak w kontekście dostrzeżonych przez skarżącego, uwzględnionych przez sąd oraz potwierdzonych na rozprawie innych braków przedłożonej dokumentacji przedsięwzięcia wyjaśnienie to nie mogło prowadzić do konwalidacji niepełnej analizy i oceny organów odnośnie okoliczności sprawy.

Jak wynika z analizy akt administracyjnych, inwestor od początku przedstawiał informacje, które – na skutek wniosków pozostałych stron postępowania – były precyzowane lub uzupełniane i w efekcie okazywało się, że dokumenty przedkładane przez inwestora nie w pełni obrazują stan faktyczny. Taka sytuacja dotyczyła zabudowy i zagospodarowania działki inwestycyjnej nr [...]. Ten element częściowo został wyjaśniony (na skutek trafnej i dostrzegającej nieścisłości w wyjaśnieniach inwestora decyzji kasacyjnej SKO z dnia [...] sierpnia 2016 r.), bowiem inwestor doprecyzował KIP i wykazał w niej istniejący na działce nr [...] budynek mieszkalny, co miało wpływ na zmniejszenie powierzchni planowanej pod instalację (por. mapka dołączona do wniosku wszczynającego postępowanie, k. 26 oraz mapka dołączona do pisma wyjaśniającego z dnia [...] września 2017 r., k. 185 akt adm.). Jednakże organy ponownie rozpoznając sprawę zbyt małą uwagę poświęciły wyjaśnieniu innych nieścisłości w dokumentacji. Mimo wielokrotnego i konsekwentnego wskazywania przez strony postępowania administracyjnego, że na działce inwestycyjnej znajduje się również budowla przypominająca staw, organy bezkrytycznie przyjęły wyjaśnienia inwestora odnośnie istnienia na działce wyłącznie zagłębienia z wodą, podlegającego zasypaniu. Tymczasem z dostarczonych sądowi zdjęć wynika, że na działce, oprócz budynku mieszkalnego znajduje się również budowla znacznych rozmiarów, o regularnym kształcie wskazująca nie na istnienie zagłębienia, ale na istnienie stawu, który nie został uwidoczniony na planie zagospodarowania terenu inwestycyjnego dołączonego do uzupełnionej KIP (k. 185, 193 akt adm.). Istnienie stawu a nie tylko zagłębienia z wodą potwierdza decyzja nadzoru budowlanego z dnia [...] czerwca 2018 r. przedłożona przez Prezesa skarżącej Fundacji nakazująca inwestorom likwidację samowolnie wybudowanego zbiornika wodnego – stawu. Co więcej, z zawiadomienia z dnia [...] czerwca 2018 r. wystosowanego przez Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. wynika, że wszczęto postępowanie administracyjne nie tylko odnośnie stawu, ale również inne, odrębne postępowanie odnośnie "obiektu budowlanego zagłębionego w gruncie". Nie wiadomo przy tym, czy został on uwidoczniony na planie zagospodarowania terenu inwestycyjnego dołączonym do uzupełnionej KIP. Na planie tym zaznaczono bowiem kwadratem budynek mieszkalny i tylko ten budynek wymieniono w treści KIP, natomiast nie wiadomo, czy teren zaznaczony w ten sposób obejmuje "obiekt budowlany zagłębiony w gruncie" czy też nie, zwłaszcza że tekst KIP go nie wymienia. Nie wynika przy tym z akt sprawy, czy chodzi o ten sam obiekt, który T. G. w złożonej na rozprawie kserokopii pisma z dnia [...] kwietnia 2018 r. kierowanym do Urzędu Gminy w T. nazywa "fundamentami budynku przechowalni" czy chodzi o inny obiekt. Dopóki zatem postępowanie odnośnie tego obiektu się nie zakończyło, nie sposób uznać, że przedłożone przez inwestora dokumenty, w szczególności plan zagospodarowania terenu, obrazują faktyczne zagospodarowanie działki inwestycyjnej.

Tymczasem gdyby organy uwzględniły należycie wymaganą przez dotychczasowej i znowelizowane brzmienie art. 62 "a" ustawy środowiskowej treść KIP, dostrzegłyby konieczność uzyskania dodatkowych wyjaśnień odnośnie przede wszystkim dotychczasowego sposobu wykorzystywania powierzchni działki inwestycyjnej, w tym wykazania istnienia i wykorzystywania znajdujących się na niej a spornych obiektów budowlanych. Wyjaśnienia w tym zakresie są jednak niepełne. O ile jednak, jak wynika z akt, prawdopodobne jest zlikwidowanie stawu (deklaruje to inwestor), o tyle nie zakończyło się jeszcze postępowanie w nadzorze budowlanym odnośnie drugiego obiektu objętego tym nadzorem. Nie wiadomo zatem czy w tym zakresie przedłożona KIP odzwierciedla stan faktyczny na gruncie czy też nie.

Do treści KIP wynikającej z dotychczasowego art. 3 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej, w nowym przepisie art. 62 "a" dodano także pkt 11 – 14 dotyczące: przedsięwzięć realizowanych i zrealizowanych, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia - w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem; ryzyku wystąpienia poważnej awarii lub katastrofy naturalnej i budowlanej; przewidywanych ilościach i rodzajach wytwarzanych odpadów oraz ich wpływie na środowisko; pracach rozbiórkowych dotyczących przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko. Analiza treści KIP wskazuje, że istotnie w zakresie odpadów (rodzaju, powstawania, poddania recyklingowi) zawiera ona informacje (vide s. 14 KIP), jednakże nie zawiera informacji pozostałych dodanych treścią art. 62 "a" pkt 11, 12 i 14, jak też nie zawiera wyjaśnienia, czy te elementy dotyczą planowanej inwestycji czy też nie. Stanowi to o wydaniu decyzji zaskarżonej i pierwszoinstancyjnej przy niepełnym wyjaśnieniu sprawy (na podstawie nienależycie zweryfikowanej KIP będącej głównym dowodem w sprawie), a mając na uwadze ujawnione i uzasadnione zastrzeżenia zgłaszane do dotychczas przedstawianej przez inwestora dokumentacji, powyższe należało wyjaśnić.

Sąd z urzędu zauważa także, że zarówno pierwsza KIP złożona w sprawie (przy wniosku wszczynającym postępowanie), jak i uzupełniona w dniu [...] września 2017 r., zostały podpisane przez oboje inwestorów, tj. P. S. i K. S. Skład orzekający w sprawie niniejszej podziela ocenę sformułowaną przez tutejszy sąd w sprawie II SA/Bk 460/17, że w przypadku sporządzenia KIP, stanowiącej podstawowy dokument podlegający ocenie organu, konieczne jest posiadanie wiedzy specjalistycznej pozwalającej odnieść się fachowo do zagadnień wskazanych w obecnie obowiązującym art. 62 "a" ustawy środowiskowej. Art. 62 "a" ust. 2 zawiera wymóg podpisania KIP przez jej "autora lub osobę kierującą zespołem autorów". Zatem, podpisanie KIP przez inwestora w sprawie niniejszej, podobnie jak w sprawie II SA/Bk 460/17, sugeruje, że to on jest autorem tego specjalistycznego opracowania. Co prawda przepisy ustawy środowiskowej w brzmieniu poprzednim i aktualnym nie zawierają wymogów, jakie ma spełniać osoba sporządzająca KIP, jednakże nie sposób przyjąć, że będzie to osoba przypadkowa, nieposiadająca fachowej wiedzy w danej dziedzinie. Choć KIP nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 76 § 1 K.p.a. i nie może stanowić jedynego źródła materiału faktycznego w sprawie, to jednak powinno w sprawie podlegać wyjaśnieniu jaką wiedzę i doświadczenie posiada osoba podpisująca KIP.

W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że niedopuszczalne jest orzekanie przez organy administracji publicznej w sprawach dotyczących decyzji środowiskowych wyłącznie w oparciu o niezweryfikowane wnioski, zawarte w sporządzonych na zlecenie inwestora opracowaniach (vide wyrok z dnia 15 lipca 2015 r., II OSK 3020/13; z dnia 22 sierpnia 2017 r., II SA/Bd 724/17, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Tym samym organ w sprawie niniejszej powinien był zwrócić się do inwestorów o wyjaśnienie, czy dysponują, z jakiego tytułu i na jakiej podstawie, fachową wiedzą lub doświadczeniem pozwalającym im na sporządzenie wiarygodnej KIP przedsięwzięcia.

Sąd ma przy tym na uwadze, że KIP wraz z wnioskiem o wydanie decyzji środowiskowej jest przedkładana organom opiniującym, które mogą zgłosić zastrzeżenia wzywając inwestora do wyjaśnień, a tym samym mogą przynajmniej w pewnym zakresie zweryfikować fachowość KIP. Zauważyć jednak należy, że w sprawie niniejszej zarówno KIP jak i opinie dotyczyły stanu prawnego nieobowiązującego w dniu orzekania przez organy. Tym samym nie mogły stanowić wiarygodnego dowodu w sprawie, zaś ich pozytywna ocena dokonana przez organ decyzyjny jest nieprawidłowa jako nieuwzględniająca zmiany stanu prawnego. Istotnie również należy wskazać, że pełen obraz zagospodarowania terenu inwestycyjnego (staw, fundamenty budynku przechowalni lub innego budynku zagłębionego w gruncie) nie znalazł się w informacji przekazanej do organów opiniujących, zatem i ich opinie nie uwzględniły w pełni tych okoliczności, co częściowo trafnie zarzuca skarżący. Skoro więc istnieje wiele mankamentów treści KIP (opisane powyżej), to oceny wydane przez organy współdziałające nie mogą być miarodajne dla wyniku sprawy.

Dodać również należy, że obowiązująca od dnia 1 stycznia 2017 r. nowa treść art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej wprowadziła wymóg badania rodzaju i charakterystyki przedsięwzięcia z uwzględnieniem m.in. zagrożenia dla zdrowia ludzi, w tym wynikającego z emisji (pkt 1g); usytuowania przedsięwzięcia, z uwzględnieniem możliwego zagrożenia dla środowiska, w szczególności przy istniejącym i (dodanym nowelizacją) planowanym użytkowaniu terenu (pkt 2). W tym kontekście wskazać należy, że w sytuacji wykazanego zamiaru sąsiada inwestora realizacji kilku budynków mieszkalnych (działka nr [...]), konieczność zbadania "zagrożenia dla zdrowia ludzi, w tym wynikającego z emisji" nabiera aktualności. Z treści KIP wynika tymczasem, że uwzględniono faunę i florę (m.in. wskazano na zastosowanie powłoki antyrefleksyjnej co eliminuje efekt olśnienia), jednakże nie zbadano oddziaływania tej inwestycji na ludzi zakładając, że najbliższa zabudowa ma miejsce w odległości około 300 m. Tymczasem wymów zmienionego art. 63 ust. 1 pkt 1 g ustawy środowiskowej, w kontekście planowanej na działce sąsiedniej zabudowy, wymusza ustosunkowanie się również do wpływu inwestycji na zdrowie człowieka. Dodać przykładowo należy, że w zakresie emisji hałasu również odniesiono się wyłącznie do jego oddziaływania na faunę i florę.

Konkludując wskazać trzeba, że organy administracyjne, bez wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy, przedwcześnie uznały brak potrzeby przeprowadzenia oceny oddziaływania planowanego przedsięwzięcia na środowisko. Biorąc pod uwagę specyfikę inwestycji, a w szczególności wymagania przewidziane w nowej treści art. 62 "a" i art. 63 ust. 1 ustawy środowiskowej, zasada przezorności nakazywałaby bardziej staranne rozważenie potrzeby sporządzenia oceny oddziaływania inwestycji na środowisko. Pełna ocena w tym zakresie należy jednak do organu, który prowadzi postępowanie wyjaśniające, a nie do sądu, który sprawuje wyłącznie funkcję kontrolną. W konsekwencji, jeśli organy nadal będą prowadzić postępowanie w kierunku braku potrzeby sporządzenia oceny oddziaływania na środowisko, to przy ponownym rozpatrzeniu sprawy należy je prowadzić w oparciu o stan prawny aktualnie obowiązujący. Należy zobowiązać inwestora do złożenia KIP spełniającej wymogi określone w art. 62 "a" ustawy środowiskowej po nowelizacji. W sytuacji braku spójności czy jasności stwierdzeń zawartych w Karcie, nie istnieje, zdaniem sądu, przeszkoda do żądania wyjaśnień od autora opracowania, albo też dopuszczenia dowodu z opinii biegłego odpowiedniej specjalności. Należy bowiem mieć na uwadze, że jest to postępowanie administracyjne, gdzie obowiązują wszystkie zasady procesowe zapisane w przepisach art. 6, 7, 8, 9, 11 K.p.a., zaś jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem (art. 75 K.p.a.). Organ powinien pamiętać, że po uzupełnieniu materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, należy ponownie zwrócić się o opinie do organów współdziałających.

Niezależnie od powyższego należy zwrócić uwagę, że ciążący na organie prowadzącym postępowanie administracyjne obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nie oznacza, że strona ma pozostać bierna, zwłaszcza gdy nieudowodnienie określonej okoliczności może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych. Aktywność strony skarżącej nie może ograniczyć się tylko do negowania ustaleń organu oraz okoliczności wynikających z przedłożonych przez inwestora dowodów. Każda strona może składać, w trakcie postępowania administracyjnego, dowody potwierdzające zasadność jej stanowiska, zwłaszcza gdy zmierza do zakwestionowania treści dokumentu, jakim jest KIP i wynikających z niej uwarunkowań dotyczących zakresu negatywnego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Może to być np. kontropinia sporządzona przez osobę posiadającą specjalistyczną wiedzę.

Wyjaśnić należy, że sąd na podstawie art. 135 P.p.s.a. mógł uchylić również postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] października 2017 r. o odstąpieniu od obowiązku przeprowadzenia oceny oddziaływania na środowisko wydane na podstawie art. 63 ust. 2 ustawy środowiskowej. Tego jednak nie uczynił. Natomiast wobec treści niniejszego wyroku, w tym w szczególności wobec zakwestionowania treści KIP jako nieuwzgledniającej zmiany stanu prawnego, uznać należy że postanowienie to zdezaktualizowało się.

Natomiast niezasadne pozostają zarzuty odnośnie rozpoznania sprawy przez niewłaściwy organ. W tym zakresie sąd w całości podziela ocenę organu odwoławczego odnośnie braku podstaw do zastosowania art. 75 ust. 1 pkt 1 ustawy środowiskowej. Także niezasadny jest zarzut niedoręczenia charakterystyki przedsięwzięcia jako załącznika do decyzji, skoro z charakterystyką tą strony mogą się zapoznać w organie.

Sąd zwraca natomiast uwagę, że w sytuacji ustanowienia kuratora spadku jednej ze stron postępowania, którym jest pracownik organu wydającego w sprawie decyzję, pracownik ten nie powinien dokonywać czynności w sprawie (k. 132 akt adm.).

Mając na względzie powyższe okoliczności na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" i "c" w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Sąd nie rozstrzygnął o kosztach postępowania, bowiem skarżąca Fundacja wniosku o zwrot kosztów nie złożyła ani w skardze, ani na rozprawie. Pouczenie o możliwości złożenia takiego wniosku znajdowało się natomiast w piśmie przewodnim z dnia 27 grudnia 2017 r., przy którym doręczono odpis odpowiedzi na skargę (k. 21).