Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt III SA/Gl 263/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2021-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6063 Opłaty eksploatacyjne
Hasła tematyczne: Prawo geologiczne i górnicze
Skarżony organ: Urząd Górniczy
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 140 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3, art. 4 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 3, art. 6 ust. 1 pkt 19
journal: Dz.U. 2020 poz 1064
law: Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2021 r. sprawy ze skargi W.D. na decyzję Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty podwyższonej za wydobycie kopaliny bez koncesji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z [...] r. nr [...] Prezes Wyższego Urzędu Górniczego po rozpatrzeniu odwołania skarżącego W. D. od decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego we W. z [...] r. znak: [...], ustalającej mu opłatę podwyższoną za wydobycie [...] ton piasków i żwirów:

1. uchylił zaskarżoną decyzję;

2. ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną za wydobycie bez wymaganej koncesji, w okresie pomiędzy [...] r. a [...] r., [...] ton kopaliny - piasków i żwirów na działce nr [...], obręb O., gmina Z., powiat [...], województwo [...], w wysokości [...] złotych;

3. zobowiązał stronę do wniesienia podwyższonej opłaty w wysokości 60% ustalonej kwoty, tj. [...] złotych na konto Gminy Z. i w wysokości 40% tej kwoty, tj. [...] złotych na konto Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Warszawie.

W podstawie prawnej Prezes WUG powołał art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256), w związku z art. 4 ust. 3 oraz 140 ust. 2 pkt 2 i ust. 3 pkt 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. - Prawo geologiczne i górnicze (Dz. U. z 2019 r. poz. 868, z późn. zm.), a w uzasadnieniu przedstawił stan faktyczny sprawy.

Wskazał, że Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego we W. uzyskał informację o prowadzeniu nielegalnego wydobycia kruszywa w rejonie miejscowości O.. Celem jej zweryfikowania, pracownicy Okręgowego Urzędu Górniczego we W. przeprowadzili w [...] r. wizję terenową w rejonie działki o numerze ewidencyjnym [...] obręb N. oraz działki o numerze ewidencyjnym [...] obręb O., obydwie położone w gminie Z.. W trakcie wizji terenowej stwierdzono, że na północno-zachodniej części działki nr [...] znajduje się wyrobisko będące miejscem poboru kruszywa. Teren działki był nieogrodzony, a dojazd do niej możliwy był od południowej strony drogi gruntowej, łączącej miejscowości N. i O.. Podczas wizji na terenie działki nr [...] nie było ludzi, maszyn i urządzeń, lecz wzdłuż dłuższej osi wyrobiska, przy jego górnej krawędzi, widoczne były ślady przejazdu maszyn. Około 400 metrów na południowy zachód od wyrobiska znajdującego się na działce nr [...] widoczne było wyrobisko na działce nr [...]. Zgodnie z treścią protokołu z wizji: "Wyrobisko na działce nr [...], obręb O. charakteryzuje się stromymi (nachylenia do ok. 90°), świeżo ukształtowanymi skarpami, osiągającymi wg wizualnej oceny 4 m wysokości. Od strony wschodniej i południowej widoczne były ślady przejazdu maszyn. Skarpy wyrobiska uformowane w utworach piaszczysto - żwirowych, piaszczystych (piaski średnie) i gliniastych. Zalegające ponad kruszywem gliny należy zaliczyć do nieużytecznego nadkładu. Grunt był wilgotny. (...) Na terenie działki nr [...] nie było ludzi, maszyn i urządzeń".

Pismami z [...] r. oraz z [...] r. Starostwo Powiatowe w Z. poinformowało Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego we W., że w okresie od [...] r. do dnia [...] r. Starosta [...] nie otrzymał zgłoszenia zamiaru wydobywania piasków i żwirów przeznaczonych do zaspokajania potrzeb własnych z działki nr [...] i z działki nr [...], jak również nie wydał innej decyzji wiążącej się ze zmianami ukształtowania terenu ww. nieruchomości. Również Komenda Powiatowa Policji w Z. poinformowała, że nie zgłoszono żadnych zawiadomień, dotyczących wydobywania kopaliny, gromadzenia odpadów ani wyrządzonych szkód od właścicieli działek nr [...] i nr [...] .

W toku przesłuchania skarżący zeznał, że razem z małżonką są współwłaścicielami działki nr [...] od lat 90-tych. Z działki tej usuwał kamienie w celu rekultywacji i ułatwienia późniejszej orki, ponieważ uszkadzały lemiesze i utrudniały pracę. Zeznał, że kamienie były dużych rozmiarów i znajdowały się głęboko pod ziemią. Obecnie teren jest wyrównany i przygotowany pod zasiew. Na pytanie przesłuchującego, dotyczące przeznaczenia wykopu o głębokości 4 metrów, strona odpowiedziała, że wykop był rodzajem zagłębienia, do którego zostały wrzucone kamienie i nieużyteczna ziemia. Zeznał, że kruszywo zostało zgromadzone na usypiskach po obwodzie, a po zakończeniu wrzucania kamieni, materiał został wykorzystany do zasypania wykopu. Przyznał, że to on wykonał wykopy na działce nr [...] i uczynił to w celu rekultywacji. Nie pamięta kiedy dokładnie wykonywał prace ziemne, ale oświadczył, że miało to miejsce na krótko przed otrzymaniem wezwania, skierowanego przez organ pierwszej instancji. Skarżący nie podejmował żadnych formalnych działań zmierzających do wydobywania kruszywa, jak również nie zgłaszał kradzieży kruszywa na działce nr [...]. Nie zauważył też wzmożonego ruchu ciężarówek w rejonie działek. Nie posiada żadnych informacji dotyczących działki nr [...].

Pismem z [...] r. organ pierwszej instancji poinformował stronę o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej z tytułu wydobywania kopaliny bez wymaganej koncesji na działce nr [...], a także o planowanym terminie przeprowadzenia oględzin tej działki.

Na podstawie oględzin z [...] r. przeprowadzonych w obecności i przy udziale strony stwierdzono, że wyrobisko na działce nr [...] zostało zasypane i wyrównane. Na powierzchni terenu widoczne były jedynie zagłębienia terenu (nierówności) o szerokości ok. 2-3 m i głębokości rzędu 10-15 cm. Na terenie działki nr [...] nie było ludzi, maszyn i urządzeń, a na jej powierzchni nie stwierdzono odpadów. Do protokołu oględzin strona nie wniosła żadnych uwag.

Zgodnie z opracowanym przez organ pierwszej instancji sprawozdaniem z ustalenia ilości wydobytej kopaliny, objętość piasków i żwirów wyniosła [...] m3. Przy ustalaniu ciężaru wydobytego piasku przyjęto wówczas najmniejszy ciężar objętościowy piasków mineralnych tj. [...] Mg/m3. Łączna ilość wydobytej kopaliny wyniosła [...] ton.

Pismem z dnia [...] r. organ pierwszej instancji poinformował stronę o zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty podwyższonej.

Decyzją z [...] r. Dyrektor Okręgowego Urzędu Górniczego we W. ustalił skarżącemu opłatę podwyższoną w wysokości [...] zł za wydobycie bez wymaganej koncesji [...] ton kopaliny - piasków i żwirów na działce nr [...] .

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie z [...] r.

Zaskarżoną decyzją z [...] r. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego wydał rozstrzygnięcie jak wskazano na wstępie.

Wskazał, że w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 P.g.g. kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zaś złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą (art. 6 ust. 1 pkt 19 P.g.g.). Z kolei działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być, w świetle art. 21 ust. 1 pkt 2 P.g.g., wykonywana na podstawie udzielonej koncesji.

Zgodnie z treścią art. 140 ust. 1 P.g.g., działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych podlega opłacie podwyższonej. Stosownie do art. 143 ust. 2 pkt 2 P.g.g., w sprawach określonych Działem VII - Opłaty, stroną postępowania jest podmiot, który prowadzi działalność bez wymaganej koncesji.

Treść art. 4 ust. 1 P.g.g. stanowi, że przepisów działu III-VIII oraz art. 168-174 nie stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, jeżeli jednocześnie wydobycie:

1) będzie wykonywane bez użycia środków strzałowych;

2) nie będzie większe niż 10 m3 roku kalendarzowym;

3) nie naruszy przeznaczenia nieruchomości.

Zgodnie z art. 153 ust. 1 P.g.g. przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo m.in. całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin (pkt 1 lit. b), dostępu do niezbędnych informacji, urządzeń i dokumentów (pkt 2), żądania pisemnych lub ustnych informacji oraz wzywania i przesłuchiwania osób (pkt 3), żądania udzielania wyjaśnień w zakresie niezbędnym do sprawowania nadzoru i kontroli (pkt 4), legitymowania osób w celu stwierdzenia ich tożsamości, jeżeli jest to niezbędne dla potrzeb kontroli (pkt 5), żądania okazania dokumentów i udostępniania niezbędnych danych (pkt 6) oraz pobierania próbek, przeprowadzania niezbędnych badań lub wykonywania innych czynności kontrolnych (pkt 7). Regulacją art. 153 P.g.g. są objęte nie tylko zakłady i zakłady górnicze, w rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 17a i 18 P.g.g., ale również miejsca wydobywania kopalin (art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b P.g.g.). Art. 153 ust. 1 pkt 4 P.g.g. jest regulacją szczególną wobec art. 79 K.p.a. i wyklucza zastosowanie tego przepisu, zgodnie z którym strona powinna być zawiadomiona o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu ze świadków, biegłych lub oględzin przynajmniej na siedem dni przed terminem oraz ma prawo brać udział w przeprowadzeniu dowodu, może zadawać pytania świadkom, biegłym i stronom oraz składać wyjaśnienia (wyrok WSA w Gliwicach z 2 marca 2018 r., sygn. akt III SA/GI 1393/16, CBOSA). Skoro dopiero na określonym etapie gromadzenia materiału w sprawie okazało się, że stroną postępowania jest skarżący, uzasadnionym było sporządzenie zawiadomienia o wszczęciu postępowania wobec niego dopiero [...] r. Czynności podejmowane przed tym dniem miały na celu ustalenie stanu faktycznego oraz stron postępowania.

Zgodnie z informacjami zawartymi w protokole przesłuchania z [...] r. skarżący usuwał nagromadzone na terenie działki nr [...] kamienie w celu rekultywacji i ułatwienia późniejszych prac rolnych, bowiem przyczyniały się do uszkadzania lemieszy i utrudniały pracę na działce. Przeznaczeniem wykopu o głębokości ok. 4 metrów było składowanie zebranych z terenu działki kamieni i nieużytecznej ziemi. Wydobyte kruszywo wykorzystał następnie do zasypania wykopu. Likwidację wkopu potwierdzają wyniki oględzin przeprowadzonych przez pracowników organu pierwszej instancji [...] r. Ze zdjęć zamieszczonych na znajdującej się w aktach sprawy płycie kompaktowej wynika, że część wydobytej kopaliny została wywieziona poza teren działki nr [...] , a ilość kopaliny nagromadzonej wokół wkopu nie odpowiada jego kubaturze. Strona przyznała, że nie podjęła jakichkolwiek działań formalnych, uprawniających ją do rozpoczęcia wydobycia kruszywa, a okoliczność ta została potwierdzona przez Starostę [...]. Natomiast kwestia przeznaczenia czy powodu dokonywania prac wydobywczych nie jest cechą istotną dla uznania substancji za kopalinę i jej eksploatacji. Ilość wydobytej kopaliny, określona na podstawie bezpośredniego obmiaru, dokonanego podczas wizji terenowej przeprowadzonej [...] r., znacznie przekroczyła dopuszczalną ilość kopaliny, którą osoba fizyczna, po dokonaniu zgłoszenia, (którego skarżący nie złożył) może wydobyć na potrzeby własne, bez konieczności uzyskania koncesji. Skarżący, zgodnie z danymi zawartymi w sprawozdaniu z ustalenia ilości wydobytej kopaliny dokonał wydobycia [...] ton piasków i żwirów, nie zgłaszając uprzednio tego faktu właściwemu organowi.

Czynności związane z określeniem rodzaju kopaliny, przeprowadzeniem wykonanych [...] r. pomiarów, jak i obliczeniem ilości wydobytej kopaliny zostały przeprowadzone przez pracowników organu pierwszej instancji, posiadających wykształcenie kierunkowe geologiczne i geodezyjne oraz stwierdzone w tym zakresie kwalifikacje zawodowe geologa górniczego i mierniczego górniczego. Osoby te posiadają wiedzę specjalistyczną i umiejętności niezbędne do właściwego rozpatrzenia przedmiotu sprawy. Do pomiarów wykorzystany został sprzęt pomiarowy oraz aparat obliczeniowy - precyzyjny odbiornik i kontroler GPS firmy [...] oraz licencjonowane oprogramowanie specjalistyczne [...] i [...] , będące na wyposażeniu Okręgowego Urzędu Górniczego we W.. Pomiary i obliczenia zostały wykonane w państwowych układach odniesień przestrzennych "[...]" i "[...]", co pozwalało zlokalizować miejsce wykonanych pomiarów. Na tej podstawie organ stwierdził, że stan faktyczny sprawy został wyjaśniony w wystarczającym zakresie z wykorzystaniem środków dowodowych innych, niż opinia biegłych. W ocenie organu nie ulega wątpliwości, że odwołujący się dokonał wydobycia kopaliny na terenie działki nr [...], a ustalenia dotyczące ilości wydobytej kopaliny nie budzą wątpliwości. Fakt wydobycia kopaliny został potwierdzony przez stronę, która przyznała, że wykonała wykop o głębokości 4 metrów na przedmiotowej działce. W rozumieniu art. 6 ust. 1 pkt 3 kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zatem nie ulega wątpliwości, że strona dokonała wydobycia kopaliny, co skutkowało naliczeniem opłaty podwyższonej.

Organ pierwszej instancji ustalił opłatę podwyższoną, opierając się na informacjach zgromadzonych w Sprawozdaniu z ustalenia ilości wydobytej kopaliny. Wg Prezesa WUG dokumentacja ta nie budzi zastrzeżeń, co do prawidłowości jej sporządzenia, przy czym objętość wydobytej kopaliny została oszacowana przy zastosowaniu dwóch metod, polegających na dokonaniu obliczeń w programach [...] oraz [...]. Objętość kopaliny, obliczona za pomocą programu [...] wyniosła [...] m3 a objętość obliczona za pomocą programu [...]- [...] m3. Dla ustalenia ilości kopaliny wydobytej organ pierwszej instancji przyjął średnią arytmetyczną obu wyników, tj. [...] m3. Prezes Wyższego Urzędu Górniczego dokonał ponownej analizy materiału dowodowego i zmienił decyzję organu I instancji w ten sposób, że przyjął za podstawę do ustalenia opłaty podwyższonej wynik korzystniejszy dla strony, tj. uzyskany w programie [...]. Przy ustalaniu ciężaru wydobytego kruszywa przyjęto najmniejszy ciężar objętościowy piasków, wynoszący [...] Mg/m3. Ciężar wydobytego kruszywa stanowi iloczyn objętości wydobytej kopaliny i przyjętego najmniejszy ciężar piasków ([...] m3 x [...] Mg/m3= [...] ton).

Organ pierwszej instancji, na podstawie daty przeprowadzenia wizji terenowej, która miała miejsce [...] r. oraz stwierdzonego wówczas świeżego ukształtowania skarp ustalił, że wydobycie kopaliny miało miejsce w [...] r. Wątpliwości organu drugiej instancji w tym zakresie wzbudził jednak brak ludzi, maszyn oraz urządzeń na terenie działki. Zgromadzony materiał dowodowy – zdaniem Prezesa - nie dawał jednoznacznych podstaw do ustalenia, że działalność strony była prowadzona wyłącznie w [...] r. Świadczą o tym m. in. zdjęcia z portalu [...] z datą pozyskania obrazu na [...] r., które dowodzą, że prace ziemne na terenie działki były już w tym czasie prowadzone. Działalności wydobywczej nie stwierdzono natomiast na zdjęciu pozyskanym z portalu [...] z [...] r. Mając na uwadze powyższe ustalił, że niebudzącym wątpliwości okresem prowadzenia działalności wydobywczej był okres od [...] r. do dnia wykonania obmiaru, tj. [...] r.

Postępowanie w sprawie zostało wszczęte w 2019 r., a więc w czasie obowiązywania stawek opłat obowiązujących w 2019 r., ogłoszonych przez Ministra Środowiska w obwieszczeniu z 16 lipca 2018 r. w sprawie stawek opłat na rok 2019 z zakresu przepisów Prawa geologicznego i górniczego (M.P. poz. 725). Stawka opłaty eksploatacyjnej za działalność w zakresie wydobywania piasków wynosi 0,62 zł za tonę (l.p. 33 pkt 4 w załączniku do przedmiotowego obwieszczenia).

Ustalając wysokość opłaty podwyższonej organ pomnożył wydobytą przez odwołującego się ilość kopaliny, tj. [...] tony przez czterdziestokrotność wskazanej stawki ([...]x0,62 zł = [...]), co dało kwotę [...] złotych ([...] ton x [...] zł), przy czym końcówkę pominięto na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej.

Na to rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do sądu administracyjnego zarzucając jej:

I. rażące naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci:

- art 140 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy brak jest w przedmiotowej sprawie działalności skarżącego polegającej na wydobyciu kopaliny podlegającej zezwoleniu lub zgłoszeniu;

- art 140 ust. 3 pkt 3 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że ustalenia ilości wydobytej kopaliny mogą zostać przeprowadzone bez zasięgnięcia wiadomości specjalnych, podczas gdy wyłącznie w oparciu o przeprowadzone badania i pomiary dokonane przez biegłego z dziedziny geologii oraz geodezji, możliwe jest ustalenie ilości wydobytej ze złoża kopaliny;

- art. 4 ust. 1 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie, bez przeprowadzenia wiarygodnych pomiarów, że w roku kalendarzowym skarżący wydobywał kopaliny, a tym bardziej w ilości większej niż 10m3 rocznie skoro żadne badanie nie potwierdza daty wykonania wykopu jak i objętości, a co więcej ewentualne badania były przeprowadzone bez obecności i bez powiadomienia skarżącego;

- art 4 ust. 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i bezpodstawne uznanie, że skarżący był zobowiązany do zgłoszenia wydobywania kopalin z nieruchomości stanowiącej własność skarżącego w sytuacji, gdy skarżący takiego wydobycia nie podejmował;

- art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy organ w żaden sposób nie wykazał, aby rzekome wydobycie kopalin miało przekraczać 10m3 w roku kalendarzowym;

- art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w sytuacji, gdy organ w żaden sposób nie wykazał, na jakiej wiarygodnej podstawie przyjął datę wykonania rzekomego wykopu;

- art. 153 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy z 9 czerwca 2011 r. Prawo geologiczne i górnicze poprzez uznanie, że przeprowadzone czynności kontroli były dokonane na podstawie tego przepisu prawidłowo, podczas gdy przepis ów upoważnia pracowników nadzoru górniczego jedynie do wykonania czynności nadzoru i kontroli, a nadto wymaga aby czynności kontrolne i nadzorcze były prowadzone przy udziale pracowników pomocniczych i rzeczoznawców, którzy podczas tych czynności tak jak i skarżący nie byli obecni, a co więcej dokonywane przez pracowników organu;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i brak dokonania czynności pomiarowych sprzętem posiadającym legalizację, a jedynie odbiornikiem i kontrolerem [...], który nie mógł wskazać dokładnych wymiarów rzekomego wykopu, o czym świadczy także konieczność uchylenia przez organ II Instancji, decyzji organu I Instancji, która została wydana w warunkach niepoprawnych i niejednoznacznych wyliczeń dokonanych przez organy w oparciu o niewłaściwe urządzenia wskazujące rozbieżne dane;

- art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego, skutkującą wadliwym przyjęciem podstaw do ustalenia opłaty podwyższonej objętej zaskarżoną decyzją, dla której w świetle przepisów prawa materialnego nie było podstaw do naliczenia, podważenie zaufania co do prawidłowości wydanej decyzji, brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego, z pominięciem istotnych dla sprawy okoliczności w szczególności błędnego uznania, że skarżący przyznał, aby wydobywał kopaliny, w sytuacji, gdy nigdy takiego oświadczenia me składał,

- art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79 § 2 i 8 k.p.a. polegające na pozbawieniu strony czynnego udziału w postępowaniu, poprzez rzekome wykonanie pomiarów [...] r. i przeprowadzenie tego dowodu bez udziału skarżącego i bez poinformowania go o przeprowadzeniu dowodu, co spowodowało, że organ nie ustalił daty ewentualnego wykonania wykopów, a także spowodowało, że pomiary mogły zostać wykonane dowolnie, nawet na innej działce, a także mogły zostać w ogólnie nie wykonane, w związku z czym skarżący nie mógł dowodzić swoich twierdzeń, składać wyjaśnień, czym organ naruszył regułę prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do władzy publicznej oraz regułę bezstronności dając prymat swym interesom i niewyczerpującemu rozpoznaniu sprawy;

- art. 84 § 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sprawie, w sytuacji gdy badanie złoża zarówno pod względem jego budowy, składu, wydajności, w tym wykonanie pomiarów sytuacyjno - wysokościowych wymagało uzyskania wiadomości specjalnych poprzedzonych wykonaniem szeregu specjalistycznych badań i pomiarów, a co za tym idzie konieczności sporządzenia opinii przez biegłego sądowego z dziedziny geologii i biegłego geodety.

W związku z powyższym wniósł o:

1. uchylenie zaskarżonej decyzji Prezesa Wyższego Urzędu Górniczego i poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Okręgowego Urzędu Górniczego we W. w całości;

2. orzeczenie na podstawie art. 152 §1 p.p.s.a., że zaskarżone orzeczenie nie może być wykonane;

3. przyznanie zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje :

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 2167), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje, między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a, b, c ustawy). Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Materialną podstawę rozstrzygnięcia stanowią przepisu ustawy z 9 czerwca 2011r. Prawo geologiczne i górnicze (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 868) – dalej powoływana jako "ustawa" lub "P.g.g.".

Stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 19 P.g.g., złożem kopaliny jest naturalne nagromadzenie minerałów, skał oraz innych substancji, których wydobywanie może przynieść korzyść gospodarczą, zaś zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 tej ustawy kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża. Oznacza to, że proces odłączania kopaliny od złoża stanowi jej wydobycie.

Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 Pgg, działalność w zakresie wydobywania kopalin ze złóż może być wykonywana po uzyskaniu koncesji.

Zatem w odniesieniu do wydobycia kopalin istnieje sztywny reżim prawny, którego niedochowanie skutkuje stosowną sankcją. Art. 140 przewiduje naliczenie opłaty podwyższonej w sytuacji, gdy działalność wykonywana bez wymaganej koncesji albo bez zatwierdzonego albo podlegającego zgłoszeniu projektu robót geologicznych. Organami właściwymi w tych sprawach jest m.in. właściwy organ nadzoru górniczego w zakresie niewymienionym w pkt 1 (art. 140 ust. 2 pkt 2). Natomiast opłatę podwyższoną za wydobywanie kopalin ustala się w wysokości czterdziestokrotnej stawki opłaty eksploatacyjnej dla danego rodzaju kopaliny, pomnożonej przez ilość wydobytej bez koncesji kopaliny (art. 140 ust. 3 pkt 3).

Przenosząc powyższe uregulowania prawne na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd zauważył, że Dyrektor OUG we W. został poinformowany przez podmioty trzecie o prowadzeniu wydobycia bez koncesji na działce nr [...]. W wyniku czynności wyjaśniających organu I instancji i wizji w terenie wykonano stosowną dokumentację, w tym pomiar wyrobiska. Następnie już w toku postepowania administracyjnego przesłuchano stronę. Nadto z całości ustalonych okoliczności faktycznych jednoznacznie wynika, że skarżący nie miał koncesji na wydobywanie kopalin, nie podejmował żadnych starań ani w zakresie jej uzyskania, ani nie informował o zamiarze wydobycia kopaliny na potrzeby własne. Starosta nie wydawał też żadnych decyzji, które uzasadniałyby istnienie na przedmiotowej działce wykopów.

Strona wyjaśniała, że prowadziła prace polegające na usuwaniu kamieni w celu rekultywacji i późniejszej orki. Kamienie te "były głęboko i miały duże rozmiary", utrudniały prace polowe i uszkadzały maszyny rolnicze. Ok. 4 metrowy wykop został wykonany w celu wrzucenia tam kamieni i nieużytecznej ziemi.

Odnośnie powyższych stwierdzeń zauważyć należy, że opisane wyżej działania w istocie stanowią wydobycie kopaliny w rozumieniu P.g.g. Jak już Sąd wskazał, zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy, kopaliną wydobytą jest całość kopaliny odłączonej od złoża, zatem uznać należy, że proces odłączania kopaliny od złoża stanowi jej wydobycie. Bez znaczenia pozostaje kwestia motywacji czy celu owego odłączenia. Pobudki, jakimi kierował się skarżący nie mogły przesądzać o tym, że prowadzona działalność nie stanowi wydobycia kopalin, jeśli zważyć, że w jej trakcie dokonywał on oddzielenia kopaliny od złoża. Zatem wydobyciem kopaliny będzie jej odłączenie od złoża zarówno wówczas, gdy nastąpi to w celu jej zbycia, wykorzystania na własne potrzeby czy w celu wykopania dołu służącego do zgromadzenia kamieni.

Nie zasługują zatem na uwzględnienie te zarzuty skargi, które stwierdzają, że skarżący przyznał, aby wydobywał kopaliny, podczas gdy nigdy takiego oświadczenia nie składał. Oświadczając, że prowadził prace polegające na wykopaniu dołu (niezależnie od celu wykonywania wykopu) przyznał pośrednio, że wydobywał kopaliny zgodnie z definicją wydobycia zawartą w P.g.g.

Na marginesie podnieść należy, że jeśli kamienie zalegały głęboko, to w jaki sposób mogły uszkadzać maszyny rolnicze, które wykonują orkę maksymalnie na kilkadziesiąt centymetrów. Wątpliwy jest także sens ich wydobywania tylko w tym celu, aby również głęboko je zakopać, gdyż wyrobisko miało ok.4 metrów głębokości. Wreszcie istotne jest i to, że ilość kopaliny zgromadzonej wokół wykopu była mniejsza, niż jego kubatura, co potwierdza stanowisko organu co do tego, że część kopaliny została wywieziona poza teren działki.

Z mocy art. 4 P.g.g. odmienne regulacje stosuje się do wydobywania piasków i żwirów, przeznaczonych dla zaspokojenia potrzeb własnych osoby fizycznej, z nieruchomości stanowiących przedmiot jej prawa własności (użytkowania wieczystego), bez prawa rozporządzania wydobytą kopaliną, ale przy spełnieniu określonych warunków. Jednym z nich jest obowiązek pisemnego zawiadomienia o zamiarze wydobycia właściwego organu nadzoru górniczego z 7-dniowym wyprzedzeniem z określeniem lokalizacji zamierzonych robót oraz czasu ich wykonywania – art. 4 ust. 2 P.g.g. - czego skarżący nie uczynił. Zatem nie zasługuje na uwzględnienie ten z zarzutów skargi, który podnosi, że organy nie wykazały, aby rzekome wydobycie przekraczało 10m3 rocznie. Nawet bowiem gdyby istotnie tak było, to nie zmienia to faktu, że skarżący nie poinformował organów nadzoru górniczego o zamiarze wydobycia. Natomiast w sytuacji naruszenia wymagań określonych w ust. 1 i 2 właściwy organ nadzoru górniczego, w drodze decyzji, ustala prowadzącemu taką działalność opłatę podwyższoną, o której mowa w art. 140 ust. 3 pkt 3 – ust. 3 art. 4 P.g.g.

Powyższe ustalenia potwierdzają stanowisko organów obu instancji co do tego, że do wydobycia doszło.

Odnośnie ustalenia ilości wydobytej kopaliny zauważyć należy, że została ona obliczona w oparciu o pomiary dokonane przez osoby posiadające uprawnienia mierniczego górniczego i geologa górniczego, zatem posiadające niezbędne kwalifikacje. Opinii biegłego organ może zasięgnąć, gdy dane zagadnienie wymaga wiadomości specjalnych, którymi organ nie dysponuje. W sytuacji natomiast, gdy do wykonanie kwestionowanych pomiarów co prawda potrzebne były wiadomości specjalne, ale organ nimi dysponował poprzez swych odpowiednio wykwalifikowanych pracowników, brak jest potrzeby powoływania biegłego.

Do wykonania pomiarów użyto specjalistycznego sprzętu:

- odbiornika nawigacji satelitarnej [...], który jest zgodny z zasadniczymi wymogami oraz pozostałymi stosowanymi postanowieniami Dyrektywy 1999/5/EC,

- kontrolera [...] spełniającego zasadnicze wymogi Dyrektywy R&TTE, 1999/5/EC, załącznik IV zawierający zmiany zgodnie z Dyrektywą CE 93/68/EEC.

Jak wskazał organ, prawidłowość działania tych urządzeń jest zagwarantowana przez producenta w deklaracjach zgodności, a współrzędne punktów pomiarowych wyznaczonych przy ich zastosowaniu charakteryzują się dokładnością do pojedynczych centymetrów. Istniejąca drobna rozbieżność nie świadczy o wadliwości pomiarów czy wykonanych na ich podstawie wyliczeń ilości kopaliny, a wręcz przeciwnie – potwierdza, że zostały wykonane prawidłowo. Wyjaśniając powyższe stwierdzenie zauważyć należy, że objętość wydobytej kopaliny przy zastosowaniu programu [...] wynosiła [...] m3, a programu [...] – [...]m3, z czego wynika, że różnica wynosiła [...] m3, a więc była mniejsza, niż 1%. Tak nieznaczną różnicę należy ocenić jako pozostającą w granicach błędu pomiarowego.

Strona podnosiła w skardze, że to rozbieżność w pomiarach i ustaleniach co do ilości kopaliny stała się powodem uchylenia decyzji organu I instancji, jednak twierdzenie to nie polega na prawdzie. Prezes WUG w żadnym miejscu zaskarżonej decyzji nie stwierdził, że wykonane pomiary są błędne lub niewiarygodne, wręcz przeciwnie: jako podstawę obliczeń kwoty opłaty podwyższonej przyjął właśnie ilość obliczoną przy pomocy ww. urządzeń i tego z dwóch programów obliczeniowych, który dał wynik korzystniejszy dla strony.

Skarżący podnosił również przeprowadzenie czynności pomiarowych bez jego udziału. W tej kwestii Sąd zauważa, że wizja przeprowadzana przez pracowników organów nadzoru górniczego jest innym dowodem, niż dowód z oględzin, o którym mowa w art. 79 § 1 K.p.a.

Stosownie bowiem do art. 75 § 1 K.p.a. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny.

Z treści przytoczonego przepisu wynika, że katalog środków dowodowych przewidziany w przepisach K.p.a. jest otwarty, co oznacza, że nie są one dowodami ani jedynymi, ani bardziej wiążącymi od innych. Natomiast prawo przeprowadzenia wizji w terenie, na którym prowadzona jest działalność górnicza wynika z przepisów szczególnych, tj. art. 153 ust. 1 pkt 1 lit. b P.g.g., zatem przepis ten ma charakter przepisu szczególnego w stosunku do art. 79 K.p.a.

W myśl powołanego przepisu P.g.g, przy wykonywaniu nadzoru i kontroli upoważnionym pracownikom organów administracji geologicznej oraz pracownikom organów nadzoru górniczego, w granicach ich właściwości rzeczowej i miejscowej, przysługuje, po okazaniu legitymacji służbowej, prawo całodobowego wstępu, wraz z pracownikami pomocniczymi, rzeczoznawcami i niezbędnym sprzętem do miejsc wydobywania kopalin.

Ratio legis cytowanego wyżej przepisu P.g.g. jest przyznanie organom nadzoru górniczego szerokich uprawnień mających na celu zapewnienie bezpiecznego sposobu prowadzenia działalności górniczej i zapobieżenie wydobywaniu kopalin w sposób niekontrolowany, prowadzony poza wszelką reglamentacją organów nadzoru górniczego. Poza niewątpliwymi startami dla budżetu w związku z nieuiszczaniem opłat związanych z eksploatacją stan taki może powodować powstanie niebezpieczeństwa dla osób prowadzących wydobycie i osób trzecich, stąd zasadne jest przeprowadzanie takich czynności natychmiast po powzięciu wiedzy o celowości ich podjęcia.

Zdaniem Sądu z powyższego wynika, że skoro organ ma prawo wstępu na teren, gdzie prowadzone jest wydobycie kopaliny, to ma również obowiązek utrwalenia dokonanych ustaleń, a sporządzony w tym trybie protokół – jako mogący przyczynić się do wyjaśnienia sprawy i niesprzeczny z prawem – może stanowić dowód w rozumieniu art. 75 § 1 K.p.a.

W kwestii zarzutu niewykazania, na jakiej podstawie organ przyjął datę wykonania wykopu Sąd stwierdza, że także nie polega on na prawdzie. Organ wyjaśnił bowiem, że za datę rozpoczęcia wydobycia przyjął datę wykonania zdjęcia w [...], na którym brak jeszcze śladów tej działalności ([...] r.), a za datę zakończenia – dzień wizji w terenie, kiedy to dokonano obmiaru wyrobiska ([...]r.). Wskazuje to, że ustalenia organu nie są dowolne, lecz znajdują oparcie w wiarygodnych dowodach.

Wobec powyższego w sprawie nie można dopatrzeć się naruszenia wskazanych w skardze przepisów Prawa geologicznego i górniczego ani przepisów K.p.a., gdyż organ przeprowadził postępowanie dowodowe w niezbędnym do wydania decyzji zakresie, a skarżący miał zapewniony czynny udział w tym postępowaniu. Dokonując oceny materiału dowodowego w sposób odmienny od stanowiska strony organ nie przekroczył granic swobodnej oceny dowodów.

Sąd nie znalazł także podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji bowiem oprócz żądania w tym zakresie strona skarżąca nie przedstawiła żadnego argumentu na jego uzasadnienie ograniczając się do stwierdzenia, że jej wykonanie w sposób oczywisty spowoduje szkodę w mieniu skarżącego. Stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a. sąd może uwzględnić taki wniosek jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, jednak wykazanie, że okoliczności te w danej sprawie zachodzą obciąża skarżącego.

Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd oddalił skargę uznając ją za bezzasadną.