Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1130/05
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2006-05-12 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne: Policja
Skarżony organ: Komendant Policji
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 185 § 1
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ludwik Żukowski (spr.), Sędziowie NSA Małgorzata Pocztarek, Jolanta Rajewska, Protokolant Edyta Pawlak, po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej P. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 kwietnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 2455/04 w sprawie ze skargi P. P. na orzeczenie Komendanta Głównego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dyscyplinarnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2. zasądza od Komendanta Głównego Policji na rzecz skarżącego P. P. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Orzeczeniem z dnia [...] nr [...] Komendant Główny Policji, po rozpatrzeniu złożonego przez P. P. odwołania, utrzymał w mocy orzeczenie Komendanta Wyższej Szkoły Policji w [...] z dnia [...] nr [...], którym umorzono prowadzone przeciwko P. P. postępowanie dyscyplinarne. Jako podstawę orzeczenia wskazano art. 135n. ust. 4 pkt 1 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2002 r. Nr 7, poz. 58 ze zm.). W uzasadnieniu orzeczenia stwierdzono, że P. P. został obwiniony o to, że w dniu 5 czerwca 2004 r. w [...], będąc wyznaczony do prowadzenia zajęć dydaktycznych ze słuchaczami Wyższej Szkoły Policji w [...] zaniechał wykonania tej czynności służbowej i udał się – poza służbą – w ramach dodatkowego zatrudnienia, na prowadzone w [...] zajęcia ze studentami Uniwersytetu [...]. Jako usprawiedliwienie nieobecności podczas służby przedstawił zwolnienie lekarskie wydane 7 czerwca 2004 r. Podobnie, w dniu 16 czerwca 2004 r., przebywając na zwolnieniu lekarskim wykonywał pozasłużbowe dodatkowe zatrudnienie na Uniwersytecie. Z tych względów został obwiniony o czyn z art. 132 ust. 1 i 3 pkt 2 ustawy o Policji, tj. o naruszenie dyscypliny służbowej poprzez zaniechanie wykonania czynności służbowej. W związku ze złożeniem przez P. P. w trakcie postępowania dyscyplinarnego wniosku-raportu o zwolnienie ze służby w Policji, Komendant Wyższej Szkoły Policji w [...] rozkazem personalnym z dnia [...] nr [...], uwzględnił prośbę obwinionego, rozwiązując z nim stosunek służbowy z dniem 31 sierpnia 2004 r. Na skutek ustania stosunku służbowego, Komendant Wyższej Szkoły Policji w [...] umorzył postępowanie dyscyplinarne. Skoro obwiniony z datą ustania stosunku służbowego przestał być policjantem, postępowanie dyscyplinarne stało się bezprzedmiotowe. Postępowanie to może być bowiem prowadzone przez służbowego przełożonego tylko względem osoby posiadającej status policjanta.

Z orzeczeniem nie zgodził się P. P. składając na nie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze stwierdził, iż zaskarżone orzeczenie Komendanta Głównego Policji zasługuje na uchylenie, gdyż zamiast umarzać postępowanie dyscyplinarne orzekające organy powinny wydać orzeczenie uniewinniające. Utrata statusu policjanta nie ma znaczenia dla możliwości dokonania merytorycznej oceny zasadności wszczęcia postępowania dyscyplinarnego.

W odpowiedzi na skargę Komendant Główny Policji wniósł o jej oddalenie

z przyczyn wywiedzionych wcześniej w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia. Stwierdził ponadto, że z datą ustania stosunku służbowego w Policji skarżący utracił legitymację bierną, a więc legitymację do bycia obwinionym.

Wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 2455/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił. W ocenie Sądu żaden

z argumentów zawartych w skardze nie był w stanie podważyć legalności zaskarżonego orzeczenia. Z chwilą zwolnienia P. P. ze służby w Policji, utracił on legitymację bierną do bycia obwinionym w postępowaniu dyscyplinarnym. Nie jest wystarczającym do prowadzenia takiego postępowania przez organ Policji pozostawanie policjantem w dacie popełnienia zarzucanego czynu, czy też w dacie wszczynania postępowania. Konieczne jest przysługiwanie statusu policjanta również w dacie wydawania orzeczenia kończącego postępowanie dyscyplinarne. Żadna

z kar dyscyplinarnych przewidzianych dla policjantów nie może być orzeczona względem "nie-policjanta". Wynika to ze ścisłego związku sankcji dyscyplinarnych ze stosunkiem służbowym. Władza dyscyplinarna jest istotną częścią stosunku służbowego w Policji; należy do kompetencji przełożonego dyscyplinarnego. Ustanie stosunku służbowego powoduje, że traci byt również władztwo dyscyplinarne.

Od wyroku tego złożył skargę kasacyjną umocowany pełnomocnik skarżącego P. P., zarzucając Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie naruszenie przepisu prawa materialnego w postaci art. 135j. ust. 4 ustawy o Policji poprzez jego niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie. Pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie od Komendanta Głównego Policji kosztów postępowania według norm przepisanych. Argumentując skargę kasacyjną, pełnomocnik skarżącego stwierdził, że orzeczenie kończące postępowanie dyscyplinarne powinno rozstrzygać sprawę co do istoty,

a obwiniony nie może tracić tytułu do żądania wydania orzeczenia uniewinniającego. Przeszkodą wydania takiego orzeczenia nie może być utrata statusu policjanta

w związku ze zwolnieniem ze służby. Tylko takie orzeczenie może bowiem wyjaśnić, czy wszczęcie postępowania dyscyplinarnego przez właściwy organ Policji było zasadne, czy też nie. W ten sposób skarżący, w wypadku uniewinnienia, miałby m.in. tytuł aby wykazać naruszenie prawa, jakim obarczona została decyzja Komendanta Wyższej Szkoły Policji w [...], którą cofnięto mu zgodę na wykonywanie dodatkowego zatrudnienia. Podstawą faktyczną wydania niezaskarżalnej decyzji cofającej zgodę na podjęcie dodatkowego zatrudnienia było w jego przypadku właśnie wszczęcie postępowania dyscyplinarnego.

Pełnomocnik Komendanta Głównego Policji nie ustosunkowała się do skargi kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (...). Oznacza to, że w pierwszej kolejności ustalić należy zakres badania legalności zaskarżonego wyroku. Skarżący jako wyłączną podstawę kasacyjną wskazał art. 135j. ust. 4 ustawy o Policji. Traktując ten przepis jako przepis prawa materialnego, zarzucił Sądowi pierwszej instancji jego niewłaściwą interpretację

i błędne zastosowanie. W ocenie pełnomocnika, wynik wykładni tego przepisu nie może prowadzić do wniosku, że utrata statusu policjanta przez obwinionego w trakcie postępowania dyscyplinarnego w Policji powoduje bezprzedmiotowość tego postępowania i uzasadnia jego umorzenie. Również zwolniony ze służby policjant ma prawo domagać się wydania orzeczenia kończącego postępowanie dyscyplinarne co do istoty.

Zgodnie z art. 135j. ust. 4 ustawy o Policji, przełożony dyscyplinarny umarza postępowanie dyscyplinarne w przypadkach, o których mowa w art. 135 ust. 1 ustawy o Policji, albo gdy stało się ono bezprzedmiotowe z innej przyczyny.

W pierwszej kolejności zauważyć by należało, że przepis ten – wbrew ocenie pełnomocnika skarżącego – nie jest przepisem prawa materialnego, o którym mowa w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. Jest przepisem postępowania i jako taki stanowi zmodyfikowany, rozbudowany odpowiednik art. 105 § 1 k.p.a. (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Ta błędna ocena nie rodzi jednak przeszkody do zbadania zasadności skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Poza sporem pozostaje, że w rozpoznawanej sprawie nie zaszła żadna

z wyraźnie wymienionych przez ustawodawcę przyczyn umorzenia postępowania określonych w art. 135j ust. 4 w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o Policji. Te bowiem, łącznie odczytywane przepisy, wymieniają następujące przypadki umorzenia postępowania dyscyplinarnego: 1) jeżeli czynności wyjaśniające nie potwierdziły zaistnienia przewinienia dyscyplinarnego; 2) po upływie terminu na wymierzenie kary za przewinienie dyscyplinarne; 3) po upływie terminu karalności przestępstwa lub wykroczenia, jeżeli przewinienie wypełnia równocześnie znamiona przestępstwa lub wykroczenia; 4) w razie śmierci policjanta, a także 5) jeżeli w tej samej sprawie zapadło prawomocne orzeczenie dyscyplinarne lub toczy się postępowanie dyscyplinarne.

Wynik sprawy zależy zatem od ustalenia, czy zwolnienie policjanta ze służby na jego wniosek, w trakcie toczącego się postępowania dyscyplinarnego, jest równoznaczne z wystąpieniem "innej przyczyny bezprzedmiotowości" postępowania dyscyplinarnego w znaczeniu art. 135j. ust. 4 ustawy o Policji, która obliguje organ Policji do umorzenia postępowania.

Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, że na gruncie rozpoznawanej sprawy wystąpiła określona w art. 135j. ust. 4 ustawy o Policji bezprzedmiotowość postępowania dyscyplinarnego uzasadniająca umorzenie przez orzekające organy Policji prowadzonego postępowania. Zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy ma data ustania stosunku służbowego wynikająca z wydanej przez Komendanta Wyższej Szkoły Policji w [...] decyzji - rozkazu personalnego z dnia [...] nr [...]. Rozstrzygnięciem tym orzeczono o zwolnieniu P. P. ze służby w Policji z dniem 31 sierpnia 2004 r. Do tej też daty skarżącemu przysługiwał status policjanta. Tymczasem orzeczenie umarzające postępowanie dyscyplinarne

z racji zwolnienia ze służby wydano względem niego w dniu [...],

a więc przed ustaniem stosunku służbowego. Do dnia 31 sierpnia 2004 r. organy dyscyplinarne miały wszelkie podstawy by wydać orzeczenie dyscyplinarne kończące sprawę co do jej istoty, poprzez uniewinnienie lub wymierzenie kary dyscyplinarnej. Wnioski te znajdują dodatkowe wsparcie w stwierdzeniu zawartym w uzasadnieniu orzeczenia Komendanta Wyższej Szkoły Policji w [...] z dnia [...] nr [...], gdzie organ ten wyjaśnił, że zebrane dotąd w postępowaniu wyjaśniającym dowody "dają podstawę do merytorycznego rozstrzygnięcia" sprawy dyscyplinarnej.

Podkreślić ponadto należy, że również po dacie ustania stosunku służbowego, organy dyscyplinarne mają – w ograniczonym zakresie – tytuł do wydania orzeczenia kończącego postępowanie co do istoty, a więc uniewinniającego bądź wymierzającego karę dyscyplinarną. Warto w tym względzie zwrócić uwagę na treść art. 135 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 135 ust. 4 zd. pierwsze ustawy o Policji, zgodnie

z którymi, na skutek upływu rocznego terminu od daty popełnienia przewinienia, kary dyscyplinarnej nie wymierza się, a postępowanie dyscyplinarne podlega umorzeniu. Dopiero upływ określonego w tych przepisach rocznego terminu rodzi przeszkodę do wydania orzeczenia wymierzającego karę i obliguje organ – w przypadku ustalenia, że przewinienie miało miejsce – do umorzenia postępowania.

Czyny stanowiące podstawę prowadzonego względem P. P. postępowania dyscyplinarnego zostały popełnione w dniach 5 i 16 czerwca 2004 r., co oznacza, że do dnia orzekania przez organy obydwu instancji (odpowiednio: [...] i [...]) nie zaszła przeszkoda do wydania orzeczenia wymierzającego karę dyscyplinarną.

Ustawodawca nie przewidział analogicznego ograniczenia czasowego do wydania orzeczenia uniewinniającego, co oznacza, że orzeczenie takie

– w przypadku ustalenia, że do przewinienia nie doszło – organ może wydać bez względu na upływ wspomnianego rocznego terminu.

Wyłożone dotychczas powody uzasadniały uwzględnienie skargi kasacyjnej zgodnie z art. 185 § 1 w zw. z art. 181 p.p.s.a. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.