Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 664/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-05-26 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 3, art. 7, art. 8, art. 36 ust. 1 lit. c, art. 39, art. 41
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz, Protokolant: Asystent sędziego Joanna Karpińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. Z. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego na zakup książek, karty telefonicznej i pokrycie opłat mieszkaniowych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) odmówił przyznania M. Z. K. (zwany także jako: "skarżący", "strona" lub "wnioskodawca") zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania strony, decyzją z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) – działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej także jako: "k.p.a.") w zw. z art. 3, art. 5, art. 7, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 3-4, art. 36 pkt 1 lit. c), art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 - dalej również jako: "u.p.s.") - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji w pierwszej kolejności wskazano, że zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 2 u.p.s.).

Jak wynika z treści art. 8 ust. 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, w tym do zasiłku celowego, co do zasady, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie", 3) rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 u.p.s. lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Powołane przepisy art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. mają charakter uznaniowy, co oznacza, że organ rozpoznający wniosek o przyznanie zasiłku celowego lub specjalnego zasiłku celowego może przyznać taki zasiłek, ale nie ma takiego obowiązku, nawet jeżeli wnioskodawca spełnia określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Ponadto wskazany przepis dotyczący zasiłku celowego, ani też inne przepisy dot. udzielenia pomocy ze środków opieki społecznej, nie określają wysokości zasiłku celowego i nie podają kryteriów ustalenia tej wysokości. Zatem organy orzekające w sprawach zasiłków celowych nie są związane przepisami prawa zarówno co do kwestii samego przyznania tego świadczenia jak i jego wysokości. W tej sytuacji wyznacznikami podjęcia decyzji w sprawie, w tym ustalenia wysokości zasiłku są - z jednej strony - sytuacja materialna wnioskodawcy i cel, na który zasiłek jest przyznawany, a z drugiej strony - możliwości finansowe organów pomocy społecznej oraz ilość i potrzeby innych osób ubiegających się o pomoc. Organ I instancji musi się zatem kierować zarówno potrzebami osób uprawnionych, jak również możliwościami finansowymi gminy i wysokością środków przeznaczonych na cele pomocy społecznej.

Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie M. Z. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. o zasiłek celowy na zakup książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat mieszkaniowych. Ponieważ zgodnie z art. 106 ust. 4 u.p.s. decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, pracownik organu I instancji przeprowadził w dniu 30 grudnia 2020 r. wywiad środowiskowy u wnioskodawcy. W trakcie wywiadu ustalono m.in., że wnioskodawca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu spółdzielczym. Mieszkanie jest zadłużone, a wobec niego toczy się postępowanie o eksmisję. Ma odłączony gaz, w związku z czym nie może sobie przygotowywać posiłków. Jego mieszkanie wymaga remontu. Otrzymuje rentę w wysokości 1.179,89 zł, lecz świadczenie jest obciążone zajęciem komorniczym (w wysokości 301,08 zł). Po odliczeniu kwot przeznaczonych na czynsz, energię elektryczną, leki, telefon, bilety komunikacji miejskiej do dyspozycji pozostaje 268,81 zł. Wnioskodawca jest w wieku poprodukcyjnym (ma 68 lat), nie podejmuje żadnego zatrudnienia. Żywności poszukuje na śmietnikach. Jest osobą niepełnosprawną (choruje na schizofrenię paranoidalną oraz zaburzenia urojeniowe, lecz nie ma świadomości choroby i nie korzysta z leczenia psychiatrycznego), wymaga przyjmowania leków oraz stosowania okularów. Dotychczas udzielana pomoc została przez wnioskodawcę wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem.

Kolegium wyjaśniło, że kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 701 zł. M. Z. K. przekracza to kryterium bowiem jego świadczenie z ZUS-u, po odliczeniu kwoty zajętej przez komornika, wynosi 878,81 zł. Organ I instancji postanowił odmówić przyznania stronie wnioskowanej pomocy z powodu przekroczenia kryterium dochodowego. Jednocześnie organ I instancji nie odnalazł w rozpatrywanej sprawie przesłanek dla zastosowania przepisu art. 41 u.p.s. o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego. Organ wskazał, że osobnymi decyzjami przyznano stronie pomoc finansową w formie zasiłku celowego na zakup leków, okularów i żywności.

Mając powyższe na uwadze Kolegium wskazało, że podziela ocenę stanu faktycznego sprawy dokonaną przez organ I instancji i uznaje wydaną w sprawie decyzję za prawidłową. Pomoc, jakiej domaga się strona nie spełnia - zdaniem Kolegium - kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s., bowiem trudno uznać zakup książek i karty telefonicznej za niezbędną potrzebę bytową. Z wywiadu przeprowadzonego przez pracownika organu pomocy społecznej wynika ponadto, że wnioskodawca kartę telefoniczną kupuje z własnych środków. Co do opłat mieszkaniowych, to strona opłaca czynsz i energię elektryczną z własnych środków, zaś zaległości w opłatach za mieszkanie są egzekwowane przez komornika ze świadczenia z ZUS-u. W tej sytuacji oraz wobec przyznania M. Z. K. pomocy finansowej na leki, okulary i żywność, organ I instancji miał prawo odmówić mu przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat mieszkaniowych, co w ocenie Kolegium było prawidłowe, a organ I instancji nie przekroczył w niniejszej sprawie granic uznania administracyjnego.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku M. Z. K. zarzucił Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu wydanie decyzji sprzecznej ze stanem faktycznym i prawnym, podnosząc przy tym, że została wydana w celu pozyskania i utrzymania stałego źródła dochodu Miasta G.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu, w piśmie procesowym z dnia 10 maja 2022 r. uzupełnił zarzuty i argumentację skarżącego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta G. i zarzucając:

I. naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art 7, art. 77 i art 80 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie oraz wszystkich okoliczności faktycznych składających się na sytuację osobistą, zdrowotną oraz materialną skarżącego oraz niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącego oraz jego możliwości majątkowych;

b) art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organ wyjaśnienia skarżącemu zasadności przesłanek, którymi się kierował przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;

II. naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

a) art. 39 u.p.s. przez jego błędną wykładnię w zakresie przesłanek przyznania zasiłku celowego oraz niewłaściwe zastosowanie uznania administracyjnego, skutkujące łącznie bezzasadną decyzją o nieprzyznaniu zasiłku celowego skarżącemu; poprzez przyjęcie, że kwota przyznanego zasiłku celowego zaspokoi niezbędne potrzeby bytowe skarżącego;

b) art. 11 oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nie zawarcie w decyzji uzasadnienia faktycznego dotyczącego wysokości udzielonej pomocy, co pozbawiło skarżącego realnej kontroli, czy wysokość udzielonej pomocy była wynikiem uznania administracyjnego, czy też dowolności;

c) art. 2 ust. 1 w zw. z art. 4, art. 3 ust. 1 oraz art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. przez niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że mimo, iż przyznanie zasiłku celowego odbywa się na zasadzie uznania administracyjnego, to w przypadku zaniechania przez organ ustalenia sytuacji rodzinnej, zdrowotnej i bytowej skarżącego, organ nie dopuścił się przekroczenia granic uznania i wydania decyzji w sposób dowolny, podczas gdy, brak właśnie wskazanych ustaleń uniemożliwiał wszechstronne ustalenie sytuacji skarżącego, co czyniło niemożliwym wydanie decyzji w ramach uznania administracyjnego, w sposób wolny od niedopuszczalnej prawem dowolności.

W uzasadnieniu pisma procesowego pełnomocnik skarżącego podkreślił, że organy obu instancji wydając swoje decyzje nie wzięły pod uwagę bardzo trudnej sytuacji skarżącego skutkującej niemożnością zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, która z uwagi na grożącą eksmisję i odcięcie mediów (prądu, gazu) pozbawiony został możliwości przygotowywania posiłków w domu. Skarżący jest osobą niepełnosprawną, w podeszłym wieku, której nie stać na jedzenie. Sytuacja życiowa, w której znalazł się skarżący sprawia, że zmuszony jest szukać jedzenia w śmietnikach. Po odjęciu wszystkich zobowiązań do dyspozycji skarżącego pozostaje kwota ok. 200 zł, za którą musi przeżyć przez cały miesiąc - zakupić jedzenie, środki higieny i czystości, odzież oraz leki. Ponadto zwrócono uwagę, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, która korzysta z pomocy społecznej zgodnie z przeznaczeniem. Wskazane zaś okoliczności nie zostały wzięte pod uwagę przez organy administracji wydające rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie, podobnie jak to, że sytuacja skarżącego z uwagi na niepełnosprawność i podeszły wiek nie będzie w stanie ulec poprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem.

Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm. - dalej powoływanej w skrócie jako: "p.p.s.a.") następuje w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z unormowania art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika nadto, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Tym samym, sąd administracyjny ma prawo i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Oceniając zaskarżoną decyzję, jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji z punktu widzenia wskazanych powyżej kryteriów Sąd stwierdził, że nie naruszają one prawa w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 czerwca 2021 r. (nr [...]) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]), którą odmówiono skarżącemu przyznania zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Podstawę prawną wydania zaskarżonych decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 1876 ze zm. – zwana dalej jako: "u.p.s." lub "ustawa").

Jak stanowi art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwianie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie wskazanym w art. 2 ust. 1 ustawy trudnym sytuacjom przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przy czym rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 u.p.s.). Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby (art. 7 u.p.s.). Z zaznaczeniem, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 u.p.s.).

Stosownie do art. 36 u.p.s. pomoc społeczna może przybrać postać świadczenia pieniężnego (ust. 1) i niepieniężnego (ust. 2). Jednym ze świadczeń pieniężnych jest zasiłek celowy (art. 36 ust. 1 lit. c/ u.p.s.). Właśnie o taką formę pomocy wystąpił skarżący, wnosząc o przyznanie pomocy na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Zgodnie z art. 39 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu.

Zaznaczyć w tym miejscu należy, jak wynika to z treści art. 8 u.p.s. w powiązaniu z zapisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje: 1) osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 701 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej"; 2) osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 528 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie"; rodzinie, której dochód nie przekracza sumy kwot kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, zwanej dalej "kryterium dochodowym rodziny" - przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej.

Zatem pomoc w ramach zasiłku celowego może zostać przyznana wyłącznie osobom spełniającym warunki do uzyskania pomocy w trybie ustawy o pomocy społecznej, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 tej ustawy.

Aby zobrazować sytuację życiową skarżącego, wskazać należy, że w dniu 9 grudnia 2020 r. zwrócił się on do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z wnioskiem o przyznanie pomocy społecznej w formie posiłków z jadłodajni, paczki świątecznej i na żywność, podnosząc w uzasadnieniu wniosku, iż jest osobą niepełnosprawną, utrzymującą się z renty inwalidzkiej, która nie wystarcza mu na zabezpieczenie podstawowych potrzeb (zob. protokół sporządzony w dniu 9 grudnia 2020 r. przez pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. z przyjęcia wniesionego ustnie wniosku o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej - akta organu I instancji).

W trybie aktualizacji wywiadu środowiskowego pracownik socjalny ustalił, że skarżący (ur. [...] 1953 r.) jest osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem z dnia 21 października 1993 r. (nr [...]) – inwalida II grupy na stałe. Jest niezdolny do pracy. Otrzymuje rentę inwalidzką z ZUS w wysokości 1.179,89 zł, z której komornik dokonuje egzekucji sądowej w kwocie 301,08 zł (decyzja ZUS dołączona do wywiadu z dnia 26 maja 2020 r.). Choruje na schizofrenię paranoidalną i zaburzenia urojeniowe, wymaga leczenia psychiatrycznego. Nie ma świadomości choroby, nie leczy się. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest rozwiedziony, ma dwoje dzieci, które mieszkają w Wielkiej Brytanii, a z którymi utrzymuje sporadyczny kontakt. Zamieszkuje w dwupokojowym mieszkaniu lokatorskim. Jest wykluczony ze Spółdzielni Mieszkaniowej z powodu zadłużenia czynszowego wynoszącego ok. 140.000 zł. Obecnie bezumownie korzysta z lokalu mieszkalnego i z tego tytułu naliczono mu czynsz w wysokości 1.417,63 zł miesięcznie. Przed sądem toczy się sprawa o nakaz zapłaty zaległości czynszowych i eksmisję. Spłaca zadłużenie czynszowe w Spółdzielni Mieszkaniowej i praktycznie nie ma środków do życia, poszukuje żywności na śmietnikach. Nie ma możliwości przygotowania gorącego posiłku ze względu na uszkodzoną kuchenkę gazową. Dotychczas otrzymał pomoc w postaci posiłków z jadłodajni oraz zasiłków celowych na żywność. Pomoc ta została przez niego wykorzystana zgodnie z przeznaczeniem (zob. wywiad środowiskowy z dnia 9 grudnia 2020 r. - akta organu I instancji).

Poszczególnymi decyzjami Prezydent Miasta G. przyznał skarżącemu w miesiącu grudniu 2020 r. zasiłek celowy w wysokości 400 zł miesięcznie na zakup żywności, pomoc w formie pomocy rzeczowej (paczka świąteczna) o wartości 96,38 zł oraz pomoc w formie posiłków (jednego dania gorącego przez 5 dni w tygodniu) od dnia 4 stycznia 2021 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r.

W dniu 16 grudnia 2021 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w G. wpłynął kolejny wniosek skarżącego (datowany na dzień 13 grudnia 2020 r.), który zainicjował postępowanie będące przedmiotem niniejszego rozpoznania o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej. We wniosku tym skarżący wniósł o przyznanie żywności, ubrań, środków czystości, środków pieniężnych: na zakup żywności i leków oraz na pokrycie opłat za mieszkanie. Do wniosku skarżący załączył kserokopię decyzji z ZUS z dnia 1 marca 2020 r. o waloryzacji emerytury, w której wskazano, że kwota jego emerytury po waloryzacji od 1 marca 2020 r. wynosi 1.389,99 zł. Z powodu należności egzekwowanych na mocy tytułu wykonawczego świadczenie emerytalne zmniejszone jest o kwotę 301,08 zł. Od 1 marca 2020 r. podstawę opodatkowania stanowi miesięcznie kwota 1.390 zł. Od 1 marca 2020 r. zaliczka na podatek dochodowy wynosi 85 zł, zaś składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi łącznie 125,10 zł. Wysokość świadczenia do wypłaty wynosi zatem od 1 marca 2020 r. - 878,81 zł miesięcznie. Do wniosku skarżący załączył również kserokopię pisma datowanego na dzień 27 października 2020 r. ze Spółdzielni Mieszkaniowej, z którego wynika, że miesięczne opłaty za lokal mieszkalny wynoszą 1.420,83 zł, w tym 915,80 zł odszkodowania za bezumowne korzystanie z lokalu. Do wniosku skarżący załączył także kserokopie dokumentów obrazujące stan jego zadłużenia, z których wynika, iż jego łączne zadłużenie z różnych tytułów, w tym zadłużenie z tytułu zaległości w opłatach eksploatacyjnych lokalu mieszkalnego, wynosi 435.062,80 zł (stan na dzień 6 maja 2019 r.). Odnotować należy przy tym, że zgodnie z pismem Spółdzielni Mieszkaniowej z dnia 8 grudnia 2020 r., na dzień 30 listopada 2020 r. zaległości z tytułu bieżących i dochodzonych na drodze sądowej opłat eksploatacyjnych za lokal mieszkalny wynosiły 178.694,43 zł. W dniu 31 grudnia 2020 r. skarżący uzupełnił swój wniosek z dnia 13 grudnia 2020 r. w ten sposób, że zawnioskował dodatkowo o przyznanie środków pieniężnych: na zakup okularów (wycena – 972 zł), na zakup karty do telefonu (50 zł miesięcznie) oraz na zakup wyszczególnionych we wniosku książek.

W dniu 30 grudnia 2020 r. pracownik socjalny dokonał aktualizacji wywiadu środowiskowego wskazując, że sytuacja materialna wnioskodawcy nie uległa poprawie. Po odliczeniu kosztów stałych (czynsz, energia, leki, karta telefoniczna) wnioskodawcy na zaspokojenie potrzeb pozostaje kwota w wysokości 268,81 zł. Stan jego zdrowia się pogorszył. Według oświadczenia wnioskodawcy cierpi on na grzybicę oraz musi zakupić okulary, gdyż znacznie pogorszył mu się wzrok. Lokal mieszkalny, w którym przebywa wymaga remontu, ma odłączony gaz. Dodano, że wnioskodawca poinformował, iż kontaktuje się psychiatrą, przyjmuje leki, które pozwalają mu na spokojny sen.

Prezydent Miasta G. decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]) przyznał skarżącemu zasiłek celowy na zakup żywności, tj. w miesiącu lutym 300 zł oraz w miesiącu kwietniu 300 zł. Decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. Prezydent Miasta G. (nr [...]) przyznał skarżącemu w miesiącu lutym specjalny zasiłek celowy na zakup leków (100 zł) i okularów (400 zł). Natomiast decyzją z dnia 11 stycznia 2021 r. (nr [...]), która stanowi przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie, odmówił przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania.

Zestawiając ze sobą powołane na wstępie przepisy ustawy o pomocy społecznej z przedstawionym powyżej stanem faktycznym stwierdzić należy, że skarżący nie spełnia wszystkich warunków, aby uzyskać pomoc w formie świadczenia pieniężnego jakim jest zasiłek celowy. Jak słusznie wskazały organu obu instancji w uzasadnieniu swoich decyzji, dochód skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, tj. listopadzie 2020 r., przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 u.p.s., bowiem wyniósł 1.179,89 zł.

Organy rozstrzygające w niniejszej sprawie w sytuacji braku podstaw - ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego - do przyznania skarżącemu świadczenia w formie zasiłku celowego w trybie art. 39 u.p.s zasadnie również oceniły, czy okoliczności sprawy uzasadniają przyznanie mu specjalnego zasiłku celowego, o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 u.p.s., w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Zasiłek ten, tak jak zasiłek celowy przewidziany w art. 39 u.p.s. ukierunkowany jest na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej. O tym jednak czy mamy do czynienia ze "szczególnie uzasadnionym przypadkiem" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. będą decydowały indywidualne okoliczności każdej sprawy.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przez pojęcie "szczególnie uzasadnionego przypadku" należy rozumieć taką sytuację życiową osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że zaistniały nagłe, drastyczne, dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia, które to zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (por. wyroki NSA: z dnia 18 maja 2020 r., sygn. I OSK 1557/19 oraz z dnia z dnia 8 czerwca 2018 r., sygn. akt I OSK 711/17).

Specjalny zasiłek celowy powinien zatem być traktowany jako wyjątkowa, szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe, a nie jest możliwe uzyskanie potrzebnych środków w ramach własnych działań strony i zwyczajnych świadczeń z pomocy społecznej. Przyznanie tego rodzaju zasiłku powinno uwzględniać okoliczności konkretnej sprawy (w tym indywidualną sytuację strony i ogólną sytuację pozostałych potrzebujących) oraz cele i zadania pomocy społecznej (art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 u.p.s.). Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga wyjątkowych okoliczności.

Podkreślić w tym miejscu należy, że rozstrzygnięcie w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść wskazanych wyżej przepisów u.p.s., w których ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Nie ulega zatem wątpliwości, że decyzja uznaniowa winna być oparta o wszechstronne ustalenie wszystkich okoliczności sprawy w zakresie sytuacji materialnej i dochodowej oraz potrzeb wnioskodawcy oraz analizę tej sytuacji w odniesieniu do możliwości finansowych organu udzielającego pomocy (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 8 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 4/22).

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdza, że decyzja odmawiająca przyznania skarżącemu pomocy finansowej na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania nie została podjęta z przekroczeniem granic uznania administracyjnego. Uznanie administracyjne obejmuje bowiem prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy rozpoznać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nie żądań.

Sąd zwraca uwagę, że życiowa sytuacja skarżącego (z jednej strony trudna ze względu na stan zdrowia i niepełnosprawność, a z drugiej strony stabilna z uwagi na posiadanie stałego dochodu przekraczającego kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej), nie jest sytuacją, która może zostać zakwalifikowana jako "szczególnie uzasadniony przypadek" w rozumieniu art. 41 pkt 1 u.p.s. Jakkolwiek charakter zgłoszonej potrzeby w postaci pokrycia kosztów czynszu (która odnosi się do potrzeb mieszkaniowych), związana jest z zaspokajeniem potrzeb bytowych skarżącego, niemniej jego sytuacja jest w swoisty sposób stabilna, albowiem skarżący pobiera emeryturę oraz od dłuższego czasu korzysta z pomocy opieki społecznej, choć nie w tak dużym stopniu jak tego oczekuje. Jak wskazano powyżej, w części opisującej stan faktyczny sprawy, skarżący w ostatnim czasie otrzymał pomoc w formie posiłków z jadłodajni; zasiłku celowego na zakup żywności (w grudniu 2020 r. – 400 zł, w lutym 2021 r. – 300 zł, w kwietniu 2021 r. – 300 zł); pomocy w grudniu 2020 r. formie pomocy rzeczowej (paczki świątecznej) o wartości 96,38 zł; specjalnego zasiłku celowego na zakup w miesiącu lutym 2021 r. leków (100 zł) i okularów (400 zł).

Zaznaczyć trzeba, że osoba wnioskująca o świadczenie z pomocy społecznej zobowiązana jest przede wszystkim wykorzystywać własne środki, możliwości i uprawnienia do przezwyciężania sytuacji, w której się znalazła. Pomoc społeczna ma za zadanie jedynie wspierać osoby w wysiłkach zmierzających do poprawy trudnej sytuacji, a nie je wyręczać. W tym kontekście zwrócić uwagę należy, jak zasadnie zauważyły w uzasadnieniu swoich decyzji organy obu instancji, że skarżący opłaca czynsz i energię elektryczną z własnych środków, zaś zaległości w opłatach za mieszkanie są egzekwowane przez komornika ze świadczenia z ZUS-u. Skarżący również z własnych środków kupuje kartę telefoniczną. Co więcej zakup karty telefonicznej, czy też opłaty czynszowe należą do typowych, planowanych wydatków.

Niezależnie od powyższego zgodzić się należy ze stanowiskiem organów, że zakup książek oraz karty do telefonu nie można rozpatrywać w kontekście kryterium niezbędnej potrzeby bytowej, o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 u.p.s.

Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Przepis ten w ust. 2 stanowi, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Powyższe wyliczenie ma charakter przykładowy.

Jak wskazał, powołując się na literaturę przedmiotu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyroku z dnia 30 kwietnia 2015 r. (sygn. akt II SA/Lu 1181/13), niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba usprawiedliwiona ze względu na zachowanie życia, zdrowia i zwykłych stosunków związanych ze statusem obywatela. Pojęcie "bytowanie" jest co do zasady utożsamiane z zachowywaniem życia w sposób pozwalający na prawidłowy rozwój fizyczny i psychiczny. Niezbędna potrzeba bytowa to potrzeba uzasadniona tylko podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, zadość której czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. W. Maciejko [w:] W. Maciejko, P. Zaborniak, Ustawa o pomocy społecznej. Komentarz, Warszawa 2010, s. 178-179).

Za niezbędną potrzebę życiową, w świetle powyższej interpretacji tego sformułowania, nie można zatem uznać zakupu książek i karty do telefonu bowiem niezaspokojenie tych potrzeb nie stanowi żadnego zagrożenia dla egzystencji skarżącego.

Z uwagi na powyższe, Sąd nie stwierdził, aby zaskarżone decyzje naruszały przepisy u.p.s. Nie stwierdził też naruszenia przepisów k.p.a. w sposób, który mógłby mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu decyzji Kolegium w sposób dostateczny wykazało, że wszystkie istotne okoliczności sprawy podlegały ocenie w ramach przeprowadzonego postępowania, a przytoczona w zaskarżonej decyzji argumentacja odmowy przyznania analizowanego świadczenia nakazywała uznać, iż jej uzasadnienie spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., zawiera bowiem wskazanie faktów oraz dowodów, na których rozstrzygający sprawę organ się oparł oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Podkreślić przy tym należy, że nie można pomijać tego, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na ograniczoność pozostających w ich dyspozycji środków finansowych, są one upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Jak wyżej wskazano, z akt sprawy wynika, że skarżący nie pozostaje bez wsparcia organu opieki społecznej, a dalszą żądaną pomoc (środków pieniężnych na pokrycie kosztów zakupu książek, karty telefonicznej oraz na pokrycie opłat związanych z eksploatacją mieszkania), należało ocenić jako nieznajdującą uzasadnienia w art. 41 pkt 1 u.p.s.

W tym stanie sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).