Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 435/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2020-10-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art.39 ustawy z 12.03.2004
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz Sędziowie sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 października 2020 r. sprawy ze skargi H. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...], z [...].12.2019 r. działający z upoważnienia Burmistrza Ś. Kierownik Działu Realizacji Świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś. na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 ust. 1, art. 14, art. 36 ust. 1, art. 39 i art. 102 ust 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, dalej powoływana jako ups) w związku z art. 104, i art. 108 § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, dalej powoływana jako kpa) po rozpatrzeniu wniosku H. J. (dalej określana jako Skarżąca) przyznał ww. pomoc w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup odzieży w kwocie 50,00 zł, środków czystości w kwocie 70,00 zł, higieny osobistej w kwocie 70,00 zł, miotły i szufelki w kwocie 20,00 zł, baterii w kwocie 30,00 zł, obuwia w kwocie 50,00 zł oraz leków w kwocie 25,00 zł na miesiąc grudzień 2019 r. Decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

W uzasadnieniu organ wskazał, że Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy finansowej na uregulowanie należności i na doładowanie karty do telefonu oraz na opłacenie polisy na samochód. W trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego ustalono, że Skarżąca oczekuje przyznania pomocy finansowej w postaci zasiłku celowego na zakup środków czystości, higieny osobistej, miotły, szufelki, baterii, odzieży, obuwia, żywności, zamka do drzwi, środków do dezynsekcji i leków oraz na dofinansowanie opłat (za gaz, energię elektryczną, wodę i telefon).

Jak wynika z dokumentacji, Skarżąca jest osobą niepełnosprawną. Nie ponosi wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania, ponieważ w miesiącu listopadzie 2019 r. przebywała w Schronisku dla Osób Bezdomnych w Ś.

Zgodnie z treścią art. 39 ups, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, m.in. na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu i innych potrzeb, które Ośrodek uzna za zasadne.

Skarżąca spełnia przesłanki do przyznania zasiłku celowego na zakup środków czystości, higieny osobistej, miotły, szufelki, baterii, odzieży, obuwia i leków, ponieważ osiągany przez nią dochód nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej i występuje jednocześnie niepełnosprawność oraz potrzeby zgłaszane we wniosku są uzasadnione. Potrzeby te wpisują się w konieczność wsparcia osoby niepełnosprawnej w pokonaniu trudnej sytuacji.

Zasiłek celowy jest świadczeniem jednorazowym i nie jest określona w ustawie jego wysokość. Wysokość zasiłku ustala Ośrodek Pomocy Społecznej zgodnie z art. 3 ups, uzależniając ją od: uzasadnionych potrzeb strony, jej sytuacji życiowej i materialnej oraz możliwości finansowych Ośrodka. Ze względu na konieczność przestrzegania dyscypliny budżetowej Ośrodek Pomocy Społecznej w Ś. przyznając świadczenia pieniężne, musi kierować się możliwościami finansowymi (plan budżetu OPS na 2019 r. na zasiłki celowe, w tym specjalne celowe i pomoc rzeczową, stanowi kwota 900 000,00 zł., co daje miesięcznie kwotę 75 000,00 zł.) i 1 230 rodzin uprawnionych do zasiłku celowego, w tym 300 rodzin bez dochodu oraz to, że na dzień wydawania decyzji wpłynęło łącznie 4 625 wniosków o przyznanie pomocy. Ośrodek zobowiązany jest uwzględnić potrzeby wszystkich rodzin oczekujących na pomoc. Pomoc społeczna nie ma na celu rozwiązywania wszystkich problemów życiowych jednostki, a świadczenia udzielane w jej ramach nie muszą pokrywać całości niedostatków klientów. Ośrodek nie może zapewnić wszystkich potrzeb Skarżącej, pomijając potrzeby innych oczekujących osób uprawnionych do pomocy.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła Skarżąca, wskazując, że odmówiono jej przyznania pomocy finansowej w formie zasiłku celowego na przedmioty domowego użytku (na wymieniony zamek do drzwi, na naprawę lustra i środki dezynsekcji), doładowania do telefonu, na opłaty związane z utrzymaniem domu, jak również na polisę OC za samochód - w decyzji z [...] .12.2019 r., nr [...] .

W ocenie Skarżącej organ pierwszej instancji powinien pomagać w przezwyciężaniu problemów i trudnych sytuacji życiowych, a postępowanie organu temu przeczy, gdyż stwarza niebezpieczeństwo życia i zdrowia, a także naraża na niepowetowaną szkodę materialną. Wskazała też, że opłaty, których dokonuje, regulują należności bieżące jak i te niezapłacone wcześniej z uwagi nie niewystarczające środki finansowe. Skarżąca podkreśliła, że dokonała i poniosła koszty naprawy wymiany zamka, baterii, naprawy lustra. Nie zgodziła się z twierdzeniem organu, że doładowanie do telefonu nie stanowi pierwszej potrzeby, za to takie działanie organu to ograniczanie kontaktu i komunikacji. Stwierdziła, że przyznawana jej pomoc finansowa doprowadza do zwiększania zadłużeń zarówno względem wierzycieli jak i kancelarii komorniczych, naraża ją na odsetki, koszty windykacyjne, komornicze, postępowania sądowe, przysparzając problemy, niszczy mienie i zdrowie.

Decyzją z [...] lutego 2020 r., nr [...] , Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1, ust. 3, art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 39 ust. 1 i ust. 2 ups i art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że, Skarżąca kwestionuje kwoty przyznanej jej pomocy, gdyż w jej ocenie są one niewystarczające.

Stosownie do treści art. 2 ust. 1 ups, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 cyt. ustawy, służy ona wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4). W myśl art. 7 ups, pomocy udziela się osobom i rodzinom m.in. z powodu ubóstwa, niepełnosprawności oraz długotrwałej lub ciężkiej choroby.

W myśl art. 39 ust. 1 i 2 ups, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarty w powyższym przepisie katalog nie ma charakteru zamkniętego.

Skarżąca niewątpliwie jest uprawniona do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. Jej trudna sytuacja życiowa związana jest bowiem z ubóstwem i niepełnosprawnością, czyli okolicznościami wskazanymi w art. 7 ups, uzasadniającymi przyznanie pomocy. Również dochód Skarżącej uprawnia ją do otrzymania wnioskowanego zasiłku.

Niemniej jednak z treści cyt. art. 39 ups wynika, że zasiłek celowy nie jest świadczeniem obligatoryjnym, które organ administracji publicznej musi przyznać, gdy wnioskodawca spełnia określone ustawą kryteria, lecz świadczeniem o charakterze fakultatywnym. Ustawodawca w konstrukcji art. 39 ups posłużył się bowiem pojęciem "może", co oznacza, że przyznanie zasiłku celowego oparte jest na uznaniu organu administracji publicznej. Natomiast uznanie administracyjne obejmuje nie tylko ocenę warunków uzasadniających przyznanie wnioskowanej pomocy, ale także przesłanki warunkujące jej wysokość, czyli ilość środków przeznaczonych na pomoc społeczną, ilość rodzin i osób samotnie gospodarujących ubiegających się o przedmiotową pomoc oraz hierarchię potrzeb, na które środki te mają zostać przeznaczone. Dlatego też, skoro przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego jest fakultatywne, to oznacza, że nawet osiąganie dochodu niższego niż ustawowy nie powoduje jeszcze obowiązku dla organu przyznania wnioskowanego świadczenia.

Ponadto zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, natomiast "niezbędność" jest każdorazowo oceniana przez organ pomocy społecznej - łącznie ze spełnieniem pozostałych przesłanek przyznania świadczenia.

W związku z powyższym, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji prawidłowo rozważył okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie przyznania bądź odmowy przyznania świadczenia, a w procesie dochodzenia do tej decyzji organ pierwszej instancji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych. W ocenie Kolegium w rozpoznawanej sprawie wydanie decyzji nastąpiło po dokonaniu pełnych ustaleń co do okoliczności faktycznych oraz na podstawie oceny uwzględniającej zgromadzony materiał dowodowy. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami regulującymi postępowanie przed organami administracji publicznej, przy czym rozstrzygnięcie podjęto po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego wymaganego na mocy art. 106 ust. 4 ups. W postępowaniu tym ustalono zarówno sytuację osobistą jak i majątkową Skarżącej. W tym celu zebrano konieczne dowody m.in. w postaci wywiadu środowiskowego i oświadczenia Skarżącej o jej potrzebach. Zdaniem organu odwoławczego zebrany w sprawie materiał dowodowy był wystarczający do rozpoznania wniosku Strony.

Organ wskazał, że decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...] , organ odmówił przyznania Skarżącej zasiłku celowego na dofinansowanie do opłacenia należności za gaz, energię, wodę, polisy OC, doładowania do telefonu, zakup zamka do drzwi i środków dezynsekcji, a decyzja ta została poddana kontroli organu odwoławczego w postępowaniu odwoławczym o nr [...] . Dodatkowo, decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...], organ odmówił przyznania Skarżącej świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku celowego na zakup posiłku lub żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" za miesiąc grudzień 2019 r., ponieważ już wcześniej decyzją z [...] października 2019 r., nr [...] , organ pomocy społecznej przyznał Stronie świadczenie pieniężne na ww. cel na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" wypłacony w dwóch częściach, tj. za miesiąc listopad 2019 r. w kwocie 350,00 zł oraz za miesiąc grudzień 2019 r. w kwocie 350,00 zł. Powyższe okoliczności zostały rozpoznane w postępowaniu odwoławczym o nr [...].

Powyższe okoliczności dowodzą, że Strona nie pozostaje bez wsparcia ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej.

Jak ustalono w trakcie rodzinnego wywiadu środowiskowego, Skarżąca jest właścicielką domu jednorodzinnego. W budynku o podwyższonych standardach są jednak odcięte media z uwagi na zadłużenia w opłatach za zużycie energii i gazu. Niemniej jednak podkreślenia warta jest okoliczność, że w piśmie z [...] .01.2020 r. organ pierwszej instancji wskazał, że Skarżąca w 2017 r. sprzedała mieszkanie 3-pokojowe za kwotę [...] zł, a 2.02.2019 r. zgłosiła się po pomoc do Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś., twierdząc, że nie posiada już żadnych oszczędności ze sprzedaży mieszkania.

Odnosząc się do zarzutów Skarżącej, Kolegium wskazało, że subiektywne przekonanie Strony, że jej potrzeby winny być zaspokojone w całości ze środków publicznych, nie oznacza, że organ był zobowiązany uwzględnić taki wniosek. Jak wyjaśniono już wcześniej, decyzji o przyznaniu zasiłku celowego nie można podjąć z pominięciem ogólnych zasad wynikających m.in. z przytoczonego wyżej art. 2 i art. 3 ups. Organ administracyjny nie jest bowiem powołany do świadczenia pomocy społecznej tylko wybranym jednostkom, lecz wszystkim potrzebującym osobom. Muszą zatem być wzięte pod uwagę możliwości finansowe Ośrodka i w związku z tym nie w każdym przypadku będzie możliwe uwzględnienie wszystkich wniosków strony. Istotnym elementem działalności organu jest w tym zakresie dokonanie wyważenia różnych grup interesów pomiędzy samymi potrzebującymi obywatelami, przy jednoczesnym uwzględnieniu celów, zadań i funkcji, jakie ma do zrealizowania organ powołany do świadczenia pomocy społecznej. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżącej przyznano zasiłek na dofinansowanie części wskazanych przez nią celów w łącznej kwocie 315,00 zł na miesiąc grudzień 2019 r., zaś ustalając wysokość tego świadczenia, organ zbadał sytuację finansową wnioskodawczyni.

Podkreślić należy, że do [...] .12.2019 r. do organu pierwszej instancji wpłynęło 4.625 wniosków o przyznanie pomocy, a na zasiłki celowe w 2019 r., w tym specjalne celowe i pomoc rzeczową zaplanowano 900.00,00 zł, co stanowi do dyspozycji kwotę 75.000,00 zł miesięcznie i 1.230 rodzin uprawnionych do zasiłku celowego, w tym 300 rodzin bez dochodu. W związku z tym rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy, organ ma na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, ale również interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Pomoc społeczna nie może zaspokajać wszystkich potrzeb i oczekiwań osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej, zwłaszcza w sytuacji, w której możliwości finansowe Ośrodka są ograniczone, a liczba osób wymagających wsparcia znaczna. Organ ma obowiązek uwzględnienia oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb ustalanych w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań. Nie jest możliwe zabezpieczenie wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielania świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości.

Mając na uwadze zaistniały w sprawie stan faktyczny organ pierwszej instancji przyznał Stronie pomoc w formie zasiłku celowego z przeznaczeniem na wskazane przez nią cele w łącznej kwocie 315,00 zł na miesiąc grudzień 2019 r. oraz jednocześnie przyznał świadczenie pieniężne w postaci zasiłku celowego na zakup żywności w ramach programu wieloletniego "Posiłek w szkole i w domu" wypłacony w 2 częściach, tj. za miesiąc listopad 2019 r. w kwocie 350,00 zł oraz za miesiąc grudzień 2019 r. w kwocie 350,00 zł. Strona jest objęta pomocą i nie pozostaje bez wsparcia, co wynika z akt sprawy. W ocenie Kolegium subsydiarny charakter świadczeń z zakresu pomocy społecznej przesądza, że w sytuacji Skarżącej organ przyznając zasiłek celowy, nie pozbawia jej pomocy, a jedynie miarkuje środki finansowe, którymi dysponuje. Tak więc nie tylko potrzeby danej osoby wyznaczają granice udzielanej pomocy, ale też możliwości pomocy społecznej.

Udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Tym samym organy pomocy społecznej są upoważnione do limitowania rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. W ramach pomocy społecznej nie jest zatem możliwe zaspokojenie wszystkich potrzeb osób uprawnionych do przedmiotowych świadczeń w żądanej przez nich wysokości.

Pomocy społecznej w formie zasiłku celowego nie można traktować jako stałego źródła dochodów. Zasiłek celowy nie może bowiem stanowić podstawowego źródła utrzymania i służyć zaspokojeniu każdej potrzeby życiowej i to w kwocie wskazanej przez wnioskodawczynię. Zgodnie z intencją ustawodawcy celem pomocy społecznej jest jedynie udzielenie wsparcia, a nie zastąpienie indywidualnych wysiłków w dążeniu do poprawy swej sytuacji bytowej. Słusznie zatem organ pierwszej instancji stwierdził, że spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie tego świadczenia w wysokości, którą sama określi. Przeciwnie - wnioskodawca musi liczyć się z tym, że organ odmówi przyznania mu tego świadczenia lub jego wysokość będzie inna niż ta, którą określił w złożonym wniosku.

Reasumując, w ocenie Kolegium postępowanie organu pierwszej instancji było prawidłowe, gdyż celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie przezwyciężyć, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Oznacza to, że ustawodawca nie stworzył po stronie organów dysponujących środkami pomocy społecznej obowiązku zaspokojenia wszystkich, chociażby nawet jak najbardziej uzasadnionych potrzeb osoby lub rodziny ubiegającej się o taką pomoc i do tej pomocy uprawnionej. Zadaniem organów pomocy społecznej jest jedynie wspomaganie w działaniach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, a nie zagwarantowanie źródła utrzymania. Jest to więc pomoc dla osoby korzystającej z pomocy społecznej w jej dążeniu do polepszenia swojej sytuacji życiowej, co nie może jednak polegać na bezwarunkowym zaspokajaniu jej wszystkich żądań.

Skargę na powyższą decyzję złożyła H. J. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że organ I instancji powinien czuwać nad tym, aby nie ponosiła szkody z powodu niewiedzy co do zasad i form udzielania pomocy. Nie była informowana o możliwości przyznawania środków na inne potrzeby, jak np. środki czystości czy higieny, środki na odzież i obuwie, na przedmioty domowego użytku, które też nie były wyszczególniane i uwzględniane przez pracownika socjalnego, o których również nie wiedziała, że może być udzielona tego typu pomoc.

W dalszym ciągu nie wie, czy pomoc finansowa, która jest jej udzielana, jest adekwatna do możliwości Ośrodka.

Składając podanie pisała, że "proszę o udzielenie wszelkiej możliwej pomocy finansowej". Nie oczekuje, że pomoc społeczna będzie zaspokajała wszystkie jej potrzeby, ponieważ nawet z racji przepisów prawa jest to niemożliwe. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba poszukująca pracy z orzeczeniem o niepełnosprawności.

Obecnie w dalszym ciągu odmawia się jej pomocy na uregulowanie należności. Pomniejsza się zasiłki celowe, choćby względem żywności czy środków czystości i higieny. Może są to faktyczne możliwości Ośrodka Pomocy Społecznej w Ś., ale biorąc pod uwagę całą sytuację, naruszono zaufanie do organu publicznego.

Skarżąca wniosła o przeanalizowanie jej sytuacji przy uwzględnieniu dokumentacji znajdującej się w aktach, jakimi dysponuje OPS w Ś. i przyznanie pomocy na poziomie adekwatnym do jej potrzeb oraz możliwości OPS .

Sąd zważył, co następuje:

Przeprowadzona sądowa kontrola zaskarżonej decyzji doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej przez skarżącą decyzji stanowił przepis art. 39 ups. Zgodnie z tym przepisem, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (art. 39 ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 35 ust. 2).

Konstrukcja zacytowanego przepisu w sposób wyraźny wskazuje, że zasiłek celowy jest fakultatywną formą pomocy i nawet w sytuacji, gdy występują wymienione w tym przepisie przesłanki, organ nie musi go przyznać. Organ rozpatrując wniosek o udzielenie beneficjentowi pomocy, musi brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej, jak i środki finansowe, jakimi dysponuje organ na udzielenie beneficjentom tej pomocy, jak i indywidualne potrzeby beneficjentów, w tym ich sytuację życiową, materialną i zdrowotną. Co do zasady pomoc jest przewidziana dla osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej, a do organu należy ocena z jednej strony stopnia tej trudności, a z drugiej własnych możliwości finansowych, tak aby móc udzielić pomocy osobom w szczególnie trudnym położeniu. Co zatem ważne, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 ups). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3 ups), a ponadto potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4 ups).

Przyznanie zasiłku celowego leży zatem w granicach tzw. uznania administracyjnego, które - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z 14.07.2017 r., I OSK 1537/16) - nie oznacza dowolności organu w rozstrzyganiu sprawy. Organ jest bowiem związany przesłankami wskazanymi w przepisach materialnych (w tym wypadku art. 2, art. 3 i art. 39 ups), stanowiących podstawę orzekania oraz przepisach procesowych (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa), zgodnie z którymi wystąpienie tych przesłanek musi wykazać. Uznanie administracyjne obejmuje zatem także prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb. W szczególności, wobec danej osoby organ może uznać pewien zakres przyznanych już świadczeń za zaspokajający jej bieżące, niezbędne potrzeby życiowe.

Co ważne, wsparcie organu nie może stanowić sposobu na wyrównanie wszystkich niedostatków, nawet o charakterze elementarnym. Pomoc społeczna przysługuje dopiero wówczas, gdy osoba mimo wykorzystania wszystkich swoich możliwości poprawy swej sytuacji, nadal pozostaje w niedostatku uniemożliwiającym zaspokajanie potrzeb o charakterze elementarnym. Środki pieniężne z tej pomocy mogą być przeznaczone tylko na zaspokojenie i to w niepełnym zakresie, niezbędnych potrzeb bytowych, o jakich mowa w art. 39 ups (por. wyrok WSA w Szczecinie z 24.05.2017 r., II SA/Sz 355/17).

Patrząc przez ten pryzmat na kontrolowane decyzje - w ocenie Sądu - orzekające w niniejszej sprawie organy nie przekroczyły ram uznania administracyjnego oraz nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa, jak i działały w zgodzie z celami i zasadami pomocy społecznej (art. 2 i art. 3 ups).

Skarżąca jako osoba znajdująca się w niedostatku, bezrobotna i niepełnosprawna, nie przekraczająca kryterium dochodowego (701 zł dla osoby samotnie gospodarującej) w świetle powołanych przepisów prawa jest uprawniona do uzyskania pomocy finansowej ze strony państwa.

Odnosząc się do zarzutu związanego ze zbyt niską kwotą przyznanego zasiłku celowego, Sąd dostrzega subsydiarny charakter pomocy społecznej. Instytucja pomocy społecznej nie została wszak powołana do zastąpienia jej beneficjentów w kompleksowym staraniu się o zaspokojenie potrzeb życiowych. Słusznie organ podkreślił zakres udzielonej już Skarżącej pomocy, wskazując, że pobiera zasiłek celowy na dożywianie w ramach programu "Posiłek w szkole i w domu" (w wysokości 350 zł). Jednocześnie organ zaakcentował możliwości finansowe organów pomocy społecznej jako czynniki determinujące obecnie przyznaną pomoc, tj. łącznie kwotę 315 zł. Spełnienie przesłanek pozwalających na otrzymanie zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może prowadzić do przyznania świadczenia w niższej wysokości niż oczekiwana przez stronę skarżącą (por. wyrok NSA z 28.04.2020 r., I OSK 2363/19). Jak wskazano wcześniej, przyznanie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy i gdy już następuje, to jego wysokość jest uzależniona od wielkości posiadanych przez organ pomocy społecznej środków finansowych mających służyć wsparciu wszystkich potrzebujących, którzy spełniają ustawowe kryteria do udzielenia takiej pomocy (por. wyrok NSA z 6.12.2019 r., I OSK 130/19).

Zaskarżone rozstrzygnięcie powyższe nie nosi cech dowolności. Wysokość świadczenia została ustalona przy rozważeniu z jednej strony przedstawionych przez stronę potrzeb i jej sytuacji życiowej, z drugiej zaś ograniczonych środków finansowych będących w dyspozycji organów pomocowych. Tym samym wypada uznać, że strona otrzymała pomoc przeznaczoną na pokrycie niezbędnych potrzeb życiowych (zakup odzieży, środków czystości i higieny osobistej, miotły i szufelki, baterii, obuwia oraz leków), a nadto należy podkreślić, że potrzeby Skarżącej zaspokajane są ze środków pomocowych także poprzez przyznawanie innych świadczeń (dożywianie). Przedmiotowy zasiłek celowy został zatem przyznany z uwzględnieniem słusznego interesu strony i przez to wydane rozstrzygnięcie nie przekroczyło ram uznania administracyjnego. Trafnie Kolegium uznało, że decyzja organu pierwszej instancji nie jest arbitralna, lecz podjęta z poszanowaniem przepisów art. 7 i art. 80 kpa.

Trudna sytuacja Skarżącej, która nie jest kwestionowana przez organy, nie musiała skutkować obowiązkiem przyznania pomocy w formie zasiłku celowego w kwocie akceptowanej przez stronę. Spełnienie przez Skarżącą przesłanek pozwalających na otrzymanie zasiłku celowego w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej mogło tym bardziej prowadzić do przyznania świadczenia w niższej wysokości niż oczekiwana przez Skarżącą. Trafnie wskazało Kolegium, że organy pomocowe działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele pomocy społecznej. Doświadczenie życiowe, mające swe źródło w wieloletniej obserwacji dysproporcji pomiędzy potrzebami społeczeństwa zgłaszanymi w ramach pomocy społecznej a środkami, którymi dysponują organy administracji, nakazuje akceptację praktyki organów, która prowadzi do limitowania - w granicach obowiązującego prawa - rozmiaru przyznawanych świadczeń z uwagi na ograniczone środki finansowe i stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe dysponując ograniczoną pulą środków finansowych, mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe, jasno wskazuje, że nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (por. wyrok NSA z 19.06.2007 r., I OSK 1464/06; wyrok NSA z 25.01.2008 r., I OSK 624/07; wyrok NSA z 25.05.2016 r., I OSK 698/16).

Należy jednocześnie pamiętać, że z regulacji ustawy o pomocy społecznej wynika podstawowa zasada, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Jednym z podstawowych celów określonych w omawianej ustawie jest zatem aktywizacja świadczeniobiorców, a przyznawana pomoc w żadnym wypadku nie może zamieniać się w stałe i jedyne źródło utrzymania dla osób o nią występujących.

Wskazać również należy, że Skarżąca de facto kwestionowała pozostałe dwie decyzje (wymienione w uzasadnieniu decyzji Kolegium), w których odmówiono jej wnioskowanych tam świadczeń, podczas gdy w niniejszej sprawie pomoc została Skarżącej przyznana, choć w wysokości ją niesatysfakcjonującej

Konkludując, Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 2325) orzekł o oddaleniu skargi.

Cytowane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/cbo/query.