Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt I SAB/Gd 21/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6119 Inne o symbolu podstawowym 611
659
Hasła tematyczne: Podatkowe postępowanie
Skarżony organ: Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku: Stwierdzono bezczynność postępowania
Powołane przepisy: article: art. 165a par.1
journal: Dz.U. 2021 poz 1540
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Romała, Sędziowie Sędzia NSA Elżbieta Rischka, Sędzia WSA Irena Wesołowska (spr.), , po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Z. B. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku w przedmiocie przyznania odszkodowania z tytułu uprzednio określonego wymiaru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1994 rok od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku do rozpoznania wniosku skarżącego; 2. stwierdza, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Słupsku dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego; 3. stwierdza, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałym zakresie.


UZASADNIENIE

Z. B. (dalej: jako ,,Skarżący’’) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na działanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Słupsku (dalej: Naczelnik US, organ).

W złożonej skardze skarżący wskazał m.in., że domaga się odszkodowania od Skarbu Państwa na zasadach ugody w związku z wydaniem przez organ podatkowy decyzji z rażącym naruszeniem prawa, w wyniku czego naruszono jego godność osobistą. Na poparcie prezentowanego stanowiska powołał wyrok Sądu Okręgowego w Słupsku z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt I C 129/07, którym zasądzono od pozwanego Skarbu Państwa - Urzędu Skarbowego w Słupsku na rzecz powoda Z. B. kwotę 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżący w skardze wniósł o zobowiązanie Urzędu Skarbowego w Słupsku do wydania merytorycznej decyzji o odszkodowanie, zgodnie z art. 24, art. 415 i art. 417 Kodeksu cywilnego oraz art. 77 Konstytucji RP oraz przyznanie mu odszkodowania.

W odpowiedzi na skargę Naczelnik US wniósł o jej oddalenie (względnie odrzucenie) bowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarżący pismami z 5 i 18 października 2019 r. wezwał organ do zapłaty odszkodowania w związku z toczącymi się postępowaniami w tym przedmiocie. Już pismem z 22 października 2019 r. udzielono skarżącemu odpowiedzi. Pełnomocnik organu podatkowego wskazał przy tym na postępowania prowadzone przed sądami powszechnymi w sprawach z powództwa skarżącego o odszkodowanie i brak ponaglenia skarżącego o rozpoznanie sprawy, jak również brak wyjaśnienia, na czym miałaby polegać opieszałość organu.

W piśmie procesowym z 7 grudnia 2021 r. ustanowiona do reprezentowania skarżącego pełnomocnik z urzędu (radca prawny) sprecyzowała przedmiot skargi wskazując, że dotyczy bezczynności Naczelnika US w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego o ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie odszkodowania w związku z wydaniem decyzji podatkowej, w odniesieniu do której następnie stwierdzona została jej nieważność. Pełnomocniczka skarżącego wniosła o:

1) zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego zgodnie z przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540; dalej jako "Op") poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 Op bądź też do dokonania czynności materialno-technicznej obejmującej stwierdzenie braku swojej właściwości do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku o przyznanie skarżącemu odszkodowania i przekazania wniosku Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na podstawie art. 170 § 1 Op;

2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa;

3) przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej dopuszczalnej przepisami prawa wysokości, zgodnie z art. 149 § 2 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329, dalej: ppsa),

4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;

5) na wypadek oddalenia lub odrzucenia skargi - przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (powiększonych o VAT).

Odnosząc się do odpowiedzi organu na skargę i wskazując na treść dokumentów załączonych przez skarżącego podkreśliła, że pismo skarżącego z 13 kwietnia 2019 r. skierowane do Naczelnika US należy traktować jako wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania związanego z wydaniem decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, w odniesieniu do której następnie stwierdzono nieważność. Zdaniem skarżącego w sytuacji, gdy organ otrzymuje żądanie wydania orzeczenia o jakiejś kwestii (w szczególności kwestii, która mieściła się w zakresie spraw załatwianych historycznie w drodze decyzji administracyjnej), to nawet jeśli nie był właściwy do jego merytorycznego rozpoznania, winien potraktować pismo jako wniosek o wszczęcie postępowania. W konsekwencji, jeśli - w ocenie organu - sprawa poruszona w piśmie strony na dzień otrzymana wniosku nie jest sprawą administracyjną, to organ winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (zgodnie z art. 165a § 1 Op), nie zaś udzielać lakonicznej dwuzdaniowej odpowiedzi. Podobnie winien postąpić, jeśli w toku jest postępowanie przed sądem powszechnym, którego przedmiotem jest to samo roszczenie bądź jeśli roszczenie zostało już prawomocnie osądzone wyrokiem sądu powszechnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona takie wnioski formułowała wcześniej ani czy wniosek dotyczy roszczeń przedawnionych. Każde podanie skierowane do organu administracji publicznej winno być procedowane z zachowaniem przepisów Op bądź kpa.

Niepodjęcie żadnych działań ze sfery władczej organu czy choćby czynności materialno-technicznych przewidzianych w przepisach Op lub kpa poczytywane musi być jako bezczynność organu. Odnosząc się do zarzutu organu braku ponaglenia warunkującego możliwość wniesienia skargi skarżący wyjaśnił, że wniosek inicjujący postępowanie to pismo z 13 kwietnia 2019 r., a nie jak wskazuje organ z 5 października 2019 r. Kolejne pisma skarżącego wzywające organ podatkowy do ustosunkowania się do zgłaszanego żądania winny zostać uznane za ponaglenie. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że ponaglenie wniesione zostało do Naczelnika US, a nie do DIAS. Organ winien był bowiem - zgodnie z art. 170 § 1 Op - przekazać ponaglenie do właściwego organu. Bezczynność organu, trwająca od kwietnia 2019 r., winna zostać oceniona jako szczególnie naganna. Istnieją tym samym podstawy do uznania, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, zaś skarżącemu przyznana winna zostać suma pieniężna zgodnie z art. 149 § 2 ppsa w maksymalnej dopuszczalnej przepisami wysokości.

Pismem z 21 grudnia 2021 r. Naczelnik US podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, w tym wniosek o oddalenie skargi. Podkreślił, że przeciwko organowi od 2017 r. toczy się postępowanie przed sądem powszechnym z powództwa skarżącego o zapłatę odszkodowania. Jednocześnie w tym czasie skarżący kieruje wezwania o udzielenie mu pomocy w uzyskaniu odszkodowania bezpośrednio do organu, powołując się i przedkładając dokumenty tożsame z tymi, które były (są) przedmiotem oceny sądu. Organ każdorazowo udzielał skarżącemu odpowiedzi na jego pisma informując o właściwej drodze dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, przy czym z treści pism skarżącego nie wynika, aby żądał on wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w trybie przepisów Op, w tym art. 165a § 1 Op (żądanie wydania decyzji skarżący sformułował dopiero w piśmie z 30 sierpnia 2021 r. i dołączonej do niego skardze z 9 sierpnia 2021 r.). Zdaniem organu podatkowego w sprawie nie ma zastosowania art. 165a § 1 Op, gdyż sprawa o zapłatę odszkodowania nie mieści się w katalogu postępowań podatkowych i z tego powodu nie należy do właściwości organu (wyroki: WSA w Olsztynie z 15 grudnia 2020 r., II SAB/OI 61/20; WSA w Bydgoszczy z 6 kwietnia 2020 r., II SAB/Bd 111/19). Odstąpienie od przekazania wniosku (wniosków) skarżącego według właściwości do sądu powszechnego związane było z faktem zainicjowania przez skarżącego (i będących w toku) postępowań sądowych o odszkodowanie. Kolejne pisma procesowe skarżącego oraz organu podatkowego dotyczyły powyższych kwestii. Skarżący zmodyfikował wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Organ podatkowy wniósł zaś o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny Gdańsku wyrokiem z dnia 15 marca 2022 r. sygn. akt I SAB/Gd 10/21 oddalił skargę na bezczynność Naczelnika US.

Po rozpoznaniu wniesionej skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu sądowi.

W uzasadnieniu Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził m.in., że: " skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy w części dotyczącej zarzutów naruszenia przez WSA art. 151 ppsa poprzez jego zastosowanie oraz oddalenie skargi na bezczynność organu podatkowego w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy art. 149 § 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 165a § 1 Op (lub art. 171 § 3 Op - przepis ten nie był przedmiotem rozważań skarżącego, organu podatkowego i WSA, a zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony w skardze kasacyjnej). Stanowisko sądu pierwszej instancji należało uznać za błędne bowiem co do zasady właściwy organ podatkowy obowiązany jest rozstrzygnąć każdą sprawę - z wniosku podatnika (innego podmiotu) lub wszczętą z urzędu - w sposób procesowy, przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej. Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi zaś wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednak pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r., II OSK 2304/21)".

W piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2023 r. pełnomocnik skarżącego podała, że Naczelnik US w związku z rozstrzygnięciem Naczelnego Sądu Administracyjnego wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Pełnomocnik podkreśliła, że dokonanie czynności, której dotyczyła skarga na bezczynność, już po wniesieniu skargi, w aktualnym stanie prawnym nie wyłącza konieczności rozpoznania przez Sąd wniosków skargi opartych na art. 149 § 1 pkt 3 i 1a oraz § 2 ppsa. Nawet jeśli uznać, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania prowadzi do ustania stanu bezczynności, to w ocenie pełnomocnika skarżącego bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Od złożenia wniosku do wydania postanowienia upłynęły bowiem ponad 43 miesiące. Brak adekwatnej reakcji na wniosek skarżącego przez tak długi czas należy więc postrzegać jako oczywiste i ciężkie naruszenie przepisów, co uzasadnia wniosek o stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i przyznanie kwoty pieniężnej zgodnie z art. 149 § 2 ppsa.

Naczelnik US w piśmie z dnia 30 stycznia 2023 r., stanowiącym replikę na pismo skarżącego z dnia 20 stycznia 2023 r. podtrzymał dotychczasowe twierdzenia i wnioski, w szczególności zawarte w piśmie z dnia 2 listopada 2022 r.

Jednocześnie wskazał, ze nawet gdyby przyjąć, że pozostawał w bezczynności, to nie miała ona charakteru rażącego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Na wstępie rozważań nad zgodnością z prawem zaskarżonej decyzji w pierwszej kolejności należy wskazać, że niniejsza sprawa była przedmiotem wyrokowania Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w wyniku złożonej przez Z. B. skargi kasacyjnej, wyrokiem z dnia 6 października 2022 r. uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania temu Sądowi.

W związku z powyższym, w rozpatrywanej przez Sąd orzekający sprawie zachodzi sytuacja przewidziana w art. 190 zdanie pierwsze ppsa, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.

Powołany wyżej przepis w sposób jednoznaczny wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania, zawartych w wyroku Sądu wyższej instancji.

Możliwość odstąpienia od zawartej w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładni prawa może nastąpić jedynie w sytuacjach wyjątkowych w szczególności, jeżeli stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez Naczelny Sąd Administracyjny (por. wyrok SN z dnia 9 lipca 1998 r., sygn. akt I PKN 226/98, OSNAP 1999, nr 15, poz. 486), jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia przez Naczelny Sąd Administracyjny, zmienił się stan prawny (tak: H. Knysiak - Molczyk [w:] H. Knysiak - Molczyk, M. Romańska, T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis 2005).

Odnosząc przedstawione rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku nie stwierdził zaistnienia przesłanek umożliwiających odstąpienie od oceny prawnej wyrażonej w wyżej przywołanym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego. Oznacza to, że dalsze rozważania na temat legalności zaskarżonego aktu muszą być prowadzone w oparciu o stanowisko Sądu wyższej instancji.

W myśl art. 53 § 2b ppsa skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania (można wnieść w każdym czasie po wniesieniu "ponaglenia" do właściwego organu. W świetle powołanego przepisu nie ma znaczenia, czy w ramach ponaglenia kwestionowana jest bezczynność, przewlekłość, czy też i jedno i drugie jednocześnie. Sama okoliczność zakwestionowania przez stronę przed organem jego opieszałości jest wystarczająca do uznania, że warunek dopuszczalności skargi z art. 53 § 2b ppsa został spełniony. Sąd zaznacza przy tym, że w judykaturze podkreśla się, że strona nie musi nawet oczekiwać na rozpatrzenie ponaglenia przez właściwy organ. O dopuszczalności skargi w świetle art. 53 § 2b ppsa rozstrzyga samo wniesienie ponaglenia (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 września 2018 r., II OSK 1659/18, CBOSA ).

Sąd uznał, że ponaglenie dotyczące pisma Skarżącego z dnia 13 kwietnia 2019 r. (złożone w dniu 19 kwietnia 2019 r.) uzupełnione pismem z dnia 24 kwietnia 2019 r., (k. 135-140 akt administracyjnych), stanowią pisma z dnia 5 października 2019 r. i z dnia 18 października 2019 r. ( karta 149-150 i karta 194 akt administracyjnych ), w związku z czym należy uznać skargę złożoną w niniejszej sprawie za formalnie dopuszczalną.

Stosownie do art. 149 § 1 ppsa sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3).

Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a ppsa). Ponadto sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 ppsa).

To oznacza, że dla stwierdzenia przez sąd administracyjny bezczynności organu administracji konieczne jest łączne spełnienie dwóch przesłanek: istnienia ustawowego obowiązku podjęcia określonego działania oraz braku jego podjęcia w terminach określonych przepisami postępowania. Sąd rozpoznając skargę wniesioną na bezczynność lub przewlekłość organu administracji publicznej ogranicza się wyłącznie do ustalenia, czy organowi można przypisać (lub nie) stan bezczynności lub przewlekłości. Dodać przy tym należy, że w postępowaniu wywołanym skargą na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, nie jest możliwe badanie innych kwestii aniżeli obiektywny fakt pozostawania organu w zwłoce.

Należy podkreślić, że ustawodawca, dopuszczając możliwość wniesienia skargi na bezczynność organu administracji publicznej, zaniechał zdefiniowania pojęcia "bezczynność". W orzecznictwie podnosi się, że bezczynność, o jakiej mowa w art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. ma miejsce wówczas, gdy organ w terminach określonych przepisami prawa, nie podejmuje żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadzi postępowanie, ale pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu, lub nie podjął stosownej czynności (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 25 lipca 2012 r., III SAB/Gl 3/12, https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako ,,CBOSA’’).

W sytuacji, gdy – tak jak w rozpoznawanej sprawie (Naczelnik US wydał postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania) – zarzucany stan bezczynności ustał po dniu wniesienia skargi, ale przed jej rozpoznaniem i rozstrzygnięciem przez Sąd, to postępowanie sądowoadministracyjne w części obejmującej zobowiązanie do dokonania czynności, o jakim mowa w art. 149 § 1 pkt 1 ppsa, podlegało umorzeniu na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa (por. uchwała NSA z 26 listopada 2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009, nr 4, poz. 63).

Nie zwalnia to jednak sądu od podjęcia pozostałych rozstrzygnięć właściwych dla tego typu skargi – przewidzianych obecnie w art. 149 § 1 pkt 3 i § 1a ppsa oraz (ewentualnie) w art. 149 § 2 ppsa. – tj. orzeczenia w kwestii dopuszczenia się przez organ bezczynności oraz oceny jej charakteru (rażącego/nierażącego), a także (ewentualnie) w przedmiocie wymierzenia organowi grzywny/przyznania kwoty pieniężnej (por. wydane jeszcze na gruncie stanu prawnego obowiązującego przed 15 sierpnia 2015 r.: postanowienie NSA z 26.07.2012 r., II OSK 1360/12; wyrok NSA z 15 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 2390/12 – CBOSA).

Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ppsa, umorzył postępowanie sądowoadministracyjne w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania wniosku Skarżącego (pkt I sentencji wyroku).

Jednocześnie, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 ppsa, Sąd stwierdził, że organ dopuścił się zarzucanej bezczynności (pkt II sentencji wyroku).

W tym miejscu należy pokreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku uchylającego wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2022 r. jednoznacznie stwierdził, że:" skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy w części dotyczącej zarzutów naruszenia przez WSA art. 151 ppsa poprzez jego zastosowanie oraz oddalenie skargi na bezczynność organu podatkowego w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy art. 149 § 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 165a § 1 Op (lub art. 171 § 3 Op - przepis ten nie był przedmiotem rozważań skarżącego, organu podatkowego i WSA, a zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony w skardze kasacyjnej). Stanowisko sądu pierwszej instancji należało uznać za błędne bowiem co do zasady właściwy organ podatkowy obowiązany jest rozstrzygnąć każdą sprawę - z wniosku podatnika (innego podmiotu) lub wszczętą z urzędu - w sposób procesowy, przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej. Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi zaś wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednak pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r., II OSK 2304/21)".

W sprawie jest przy tym bezsporne, że dopiero po wydaniu wyroku przez Naczelny Sąd Administracyjny Naczelnik US w sposób procesowy rozstrzygnął wniosek Skarżącego z dnia 13 kwietnia 2019 r. o wypłatę odszkodowania.

Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a ppsa – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego (pkt III sentencji wyroku).

Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a ppsa pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako naruszenie "zwykłe". Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27 marca 2013 r., sygn. akt II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10 kwietnia 2014 r., sygn. akt II SAB/Wr 14/14; z 11 października 2013 r., sygn. akt II SAB/Po 69/13; z 11 stycznia 2015 r., sygn. akt IV SAB/Po 19/15 – CBOSA).

Sąd orzekając o rażącym charakterze zaistniałej bezczynności miał przede wszystkim na uwadze, że w dacie złożenia do organu pisma z dnia 13 kwietnia 2019 r. o wypłatę odszkodowania, toczyło się postępowanie przed sądem powszechnym z powództwa Skarżącego o wypłatę odszkodowania, w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wymiarowej, a więc o to samo roszczenie jakie zostało sformułowane w piśmie Skarżącego z dnia 13 kwietnia 2019 r.

Jak wynika z akt sprawy, od wyroku Sądu Okręgowego w Słupsku z dnia 1 kwietnia 2019 r. sygn. I C 264/17 oddalającego powództwo Skarżącego o wypłatę odszkodowania została wniesiona apelacja, która została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 6 września 2019 r. sygn. akt V ACa 317/19. Natomiast w piśmie z dnia 13 kwietnia 2019 r., złożonym do organu, Skarżący zwrócił się o ,,pomoc w uzyskaniu odszkodowania od Skarbu Państwa z tytułu zmniejszenia się wydatków na przyszłość i na zwiększenie kosztów utrzymania’’, powołując jako podstawę roszczenia przepisy Kodeksu cywilnego.

Organ co istotne, każdorazowo reagował na pisma Skarżącego i udzielał mu pisemnych wyjaśnień, wskazując na związane ze złożonym żądaniem wypłaty odszkodowania, toczące się postępowania przed sądem powszechnym. Bez znaczenia przy tym jest okoliczność, że odpowiedzi organu były lakoniczne. Przedstawione w niej okoliczności były znane Skarżącemu i nie wymagały szczególnego wyjaśnienia, skoro odwoływały się bezpośrednio do postępowań sądowych zainicjowanych przez samego Skarżącego.

Z powyższych przyczyn ponadto Sąd uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącego o przyznanie od organu sumy pieniężnej czy też wymierzenia organowi grzywny. Zastosowanie środków w postaci zasądzenia sumy pieniężnej lub grzywny na podstawie art. 149 § 2 ppsa jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu, jest możliwością, z której sąd powinien skorzystać, jeżeli wymagają tego względy związane ze zwalczaniem i zapobieganiem bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania przez kontrolowany organ administracji publicznej. Środki te są środkami dyscyplinująco-represyjnymi o charakterze dodatkowym, które powinny być stosowane z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić je należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa. Przyznanie sumy pieniężnej stanowi dodatkowo swoistą rekompensatę dla strony skarżącej za dolegliwości i niedogodności, jakich doznała na skutek bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. II OSK 124/21, CBOSA).

Warto w tym miejscu wskazać, że Skarżący nie wskazał w jaki sposób wycenił wysokość straty wywołanej bezczynnością. Taki obowiązek nie wynika wprawdzie wprost z przepisu prawa, to jednak aktywność Sądu jest w takim przypadku uwarunkowana przede wszystkim wskazaną przez Skarżącego argumentacją (zob. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 12 września 2018 r., sygn. akt I SAB/Bk 3/18, dostępny w CBOSA). Nadto zważyć należy, że rozstrzygnięcie sądu co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej bądź też zastosowania obu tych środków, powinno być w pierwszym rzędzie uwarunkowane celem skargi na przewlekłość, czy jak w niniejszej sprawie – bezczynność, którym jest doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu. Dopiero gdy sąd uzna, że dla realizacji powyższego celu nie wystarczy wymierzenie organowi grzywny, może przyznać Skarżącej sumę pieniężną. To, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny nie podważa stanowiska, że może ona być przyznana tylko w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia rozstrzygającego skargę na przewlekłość (bezczynność) – zdyscyplinowania organu (zob. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 1163/16, dostępny w CBOSA). Środek ten jako dodatkowa sankcja o charakterze dyscyplinująco-represyjnym powinien być stosowany w szczególnie widocznych i zawinionych przypadkach zwłoki organu, czy też wtedy, gdy istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi. Zdaniem Sądu orzekającego w tej sprawie takie sytuacje należy wykluczyć.

Wobec tego w opisanym zakresie, tj. w zakresie wniosku o przyznanie sumy pieniężnej, skargę oddalono, na podstawie art. 151 p.p.s.a. o czym orzeczono w pkt IV wyroku.

Wyrok nie zawiera rozstrzygnięcia w przedmiocie kosztów, albowiem Skarżący był zwolniony z ich ponoszenia.[pic]