Wyrok WSA w Gdańsku, sygn. akt III SA/Gd 1122/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Data orzeczenia: 2022-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
article: art. 7, art. 8, art. 80
journal: Dz.U. 2021 poz 735
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 145 par. 1 ptk 1 lit. a i c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janina Guść, Sędziowie Asesor WSA Justyna Dudek-Sienkiewicz (spr.), Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak, Protokolant Starszy asystent sędziego Konrad Milczanowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia 13 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 4 maja 2021 r. nr [...].


UZASADNIENIE

A. Z. (dalej: strona, skarżąca) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: Kolegium, organ odwoławczy) z dnia 13 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.

W sprawie zaistniały następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Wnioskiem z dnia 18 listopada 2020 r. strona wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - matką A. K.

Do wniosku dołączono dokumenty obejmujące m.in.:

- orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia 20 lutego 2009 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności A. K. gdzie wskazano, że niepełnosprawność istnieje od listopada 2008 r. oraz że orzeczenie wydane zostaje na stałe;

- oświadczenie braci skarżącej A. D. i K. K., że nie mogą opiekować się matką;

- oświadczenie skarżącej o rodzaju i częstotliwości czynności wykonywanych w związku z opieką nad matką.

W wyniku przeprowadzonego postępowania, decyzją z dnia 17 grudnia 2020 r. nr [...] Wójt Gminy [...] (dalej: organ I instancji) odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. K.

Jako podstawę prawną wydania decyzji odmownej wskazano art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej jako "ustawa"), który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Organ stwierdził, że sytuacja taka nie zaistniała w niniejszej sprawie.

Decyzją z dnia 17 marca 2021 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Wskazało, powołując się na powszechną linię orzeczniczą sądów administracyjnych, że art. 17 ust. 1b ustawy należy stosować z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Podkreśliło dalej, że organ I instancji jest zobowiązany do wszechstronnego ustalenia wszystkich okoliczności sprawy i że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał w dniu 4 maja 2021 r. decyzję nr [...] odmawiającą skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. K. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przyczyną odmowy jest brak związku między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowania) a koniecznością sprawowania przez skarżącą opieki nad matką.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca podniosła, że samodzielnie sprawuje opiekę nad matką, która z uwagi na wiek i choroby nie może samodzielnie funkcjonować. Opieka sprawowana jest codziennie i całodobowo.

W wyniku rozpoznania odwołania strony, zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.

W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przytoczył przepisy prawa materialnego regulujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego i podkreślił, że świadczenie to nie jest należne za samo sprawowanie opieki, ale za rezygnację z aktywności zawodowej wymuszoną koniecznością sprawowania opieki nad najbliższą osobą. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją opiekuna osoby niepełnosprawnej z pracy zarobkowej lub jej niepodejmowaniem a sprawowaniem opieki. Jak wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym oświadczeń samej skarżącej, ostatnio pracowała ona oficjalnie do końca 2008 r. Natomiast podczas wywiadu środowiskowego skarżąca oświadczyła, że pracowała w tartaku w B. do 2017 r. Natomiast od 2018 r. nie podejmowała żadnych prac zarobkowych. Kolegium zwróciło również uwagę, że w piśmie z 18 listopada 2020 r. skarżąca wskazała, że od 18 sierpnia 2020 r. opiekuje się matką i z nią mieszka oraz że jako jedyna z rodzeństwa jest w stanie sprawować tę opiekę, ponieważ ma dzieci odchowane i nie pracuje zawodowo. W tych okolicznościach Kolegium stwierdziło, że skarżąca nie zrezygnowała z zatrudnienia aby podjąć się opieki nad matką. Skarżąca jest bierna zawodowo. Od 2008 r. nie podejmowała pracy. Nawet gdyby uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącej, że pracowała do końca 2017 r., to i tak dopiero w sierpniu 2020 r. matka skarżącej się do niej przeprowadziła. Skarżąca zatem nie zrezygnowała z zatrudnienia aby opiekować się matką, ponieważ już wiele lat przed podjęciem się opieki nie pracowała. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską. Natomiast w niniejszym przypadku przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego stanowiłoby uzyskanie przez skarżącą źródła dochodu.

Ponadto Kolegium wskazało, że jakkolwiek matka skarżącej cierpi na szereg schorzeń (m.in. cukrzyca, niedowład ręki i nogi, przebyte udary) jednak nie jest osobą leżącą, sama porusza się po mieszkaniu bez pomocy kul, wózka, wymaga jedynie podtrzymywania gdy idzie do łazienki, kuchni. Skarżąca przygotowuje matce posiłki, jednakże z przeprowadzonych wywiadów nie wynika, że stan zdrowia jej matki jest na tyle zły, iż musi być ona karmiona. Mimo że matka skarżącej posiada wiele chorób utrudniających jej funkcjonowanie, to jest w stanie sama się podpisać. Sprawowana przez skarżącą opieka ma charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego, do czego skarżąca jest zobowiązana jako córka.

Kolegium wskazało także, że pozostali członkowie rodziny są zobowiązani do pomocy w opiece nad matką. A. D. oraz K. K. powinni pomagać w opiece nad matką. Praca zawodowa nie przekreśla możliwości opieki nad matką przez jej synów po zakończeniu pracy jak i w dni wolne od pracy. Także charakter pracy męża skarżącej pozwala mu przejąć częściową opiekę nad A. K. D. Z. pracuje na zmiany i po dwóch dniach pracy ma dwa dni wolne. W tym czasie wolnym od pracy mąż skarżącej może przejąć od niej część obowiązków domowych oraz opiekę nad teściową.

W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku A. Z. wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 17 ust. 1 ustawy poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że niepodejmowanie przez skarżącą pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (legitymującą się stosownym orzeczeniem wraz z określonymi wskazaniami), oraz naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na wynik sprawy, to jest art. 7, art 77 § 1, art. 80 i art. 107 §3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2021r., poz. 735), dalej "k.p.a.", poprzez brak uwzględnienia przy orzekaniu interesu społecznego i słusznego interesu strony, który wyraża się w szczególności pominięciem celu w jakim ustawodawca przewidział istnienie świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem organów obu instancji co do braku związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją przez nią z zatrudnienia lub jego niepodejmowaniem a wykonywaną opieką nad jej schorowaną matką. Opieka ta jest na tyle absorbująca, że wyklucza podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej. Nie można różnicować sytuacji prawnej osób, które z powodu sprawowania opieki rezygnują z wykonywanej już pracy oraz tych, które z tego samego powodu rezygnują z samego podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Ponadto rezygnację należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie.

Skarżąca nie zgodziła się również ze stanowiskiem, że opieka nad matką ma tylko charakter pomocy w czynnościach dnia codziennego. Takie stanowisko organów obu instancji jest krzywdzące, a materiał dowodowy został źle oceniony. Bez pomocy skarżącej jej mama nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować. A. K. ma 76 lat i jest po trzech udarach, dlatego też ma problemy z poruszaniem się, ma niedowład kończyny dolnej prawej oraz kończyny górnej prawej. Nie potrafi utrzymać nic w prawej ręce. Konieczne jest podtrzymywanie prawej ręki lewą ręką. Potrzebuje pomocy przy poruszaniu się. Przebyte udary spowodowały, że ma problemy z pamięcią a także racjonalnym myśleniem (często zapomina, nie wie czy jadła, czy brała leki, nie wie co może stanowić dla niej zagrożenie). Nie można jej zostawić samej w mieszkaniu, ponieważ może to spowodować niebezpieczeństwo dla jej zdrowia i życia. W zakresie zaspokojenia codziennych potrzeb matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie przygotować posiłków, robić zakupów, sprzątać, prać. W zakresie opieki higienicznej nie może samodzielnie wykonać kąpieli całego ciała, zmienić bielizny osobistej i pościeli, sama się również nie uczesze. Wymaga pomocy w uzgadnianiu wizyt lekarskich, ułatwienia kontaktów z lekarzami, wykupienia leków, pilnowania przyjmowania leków, podawania insuliny. Codziennie wymaga pomocy w ubieraniu, rozbieraniu, przygotowaniu posiłków, utrzymania czystości otoczenia i higieny osobistej. Organy podważają treść orzeczenia o niepełnosprawności, która jest dla organów wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się orzeczeniem o niepełnosprawności.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:

Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). Ponadto zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, zatem uwzględnia w granicach danej sprawy wszelkie naruszenia prawa a także przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie niezależnie od zarzutów i wniosków podniesionych w treści skargi.

Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd stwierdził, że złożona skarga zasługuje na uwzględnienie.

W sprawie nie jest sporne, że na skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec matki oraz że matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia lub go nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką oraz czy matka takiej stałej opieki potrzebuje.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 definiuje pojęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, nie zawiera jednak definicji sprawowania opieki, niemniej z treści art. 17 ust. 1 ustawy wywieść można, że opieka musi być stała lub długoterminowa. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych nie musi to być opieka całodobowa. Jednak nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).

Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13, wskazał, że z art. 17 ust. 1 ustawy wynika, iż podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności. Podkreślić należy, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy, co jest szczególnie istotne w stanie faktycznym tej sprawy.

Prawidłowo wskazało Kolegium, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawną osobą, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne nie może być traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jest kompensacją strat materialnych. Sprawowana opieka ma być opieką stałą w sensie trwałości, zaś długotrwałą w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby. Rozważenia zatem wymagały dwie kwestie: po pierwsze, czy zakres sprawowanej opieki uniemożliwia podjęcie przez skarżącą aktywności zawodowej oraz po drugie, czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Odnośnie pierwszej ze wskazanych kwestii wskazać należy, że jak wynika z poczynionych przez Kolegium ustaleń, które znajdują oparcie w aktach sprawy, skarżąca sprawuje opiekę nad swoją niepełnosprawną w stopniu znacznym matką A. K. A. K. ma 77 lat (ur. w 1945r.) i jest osobą schorowaną – z karty informacyjnej ze szpitala wystawionej w dniu 18 sierpnia 2020 r. wynika m.in., że choruje na cukrzycę, chorobę wieńcową, uszkodzenie mięśnia sercowego po przebytym zawale, w 2008 i 2019 r. przebyła krwotoki mózgowe, cierpi na niedowład połowiczy prawostronny i afazję, w szpitalu znalazła się z powodu złamania podudzia ze stawem skokowym i złamania przedramienia.

Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. K. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie używa wózka, kul łokciowych, wymaga jedynie podtrzymywania jej osoby by dojść np. do łazienki, kuchni. Wymaga pomocy w trakcie wykonywania czynności higienicznych, podczas porannej toalety, ubierania się. Matka klientki na czas spoczynku jest pampersowana (podczas czynności zakładania pampersów pomaga A. Z.). Z pomocą skarżącej wychodzi na dwór. W sytuacji gdy skarżąca musi opuścić mieszkanie pod jej nieobecność w mieszkaniu jest sąsiadka.

W odwołaniu i skardze skarżąca podnosiła, że sprawowana przez nią opieka polega na zakupie żywności, przygotowywaniu i podawaniu posiłków. Skarżąca pomaga w utrzymaniu czystości w pomieszczeniu, czystości odzieży i bielizny. Skarżąca ułatwia kontakty z lekarzami, wykupuje leki. A. K. jest po trzech udarach, nie może nic utrzymać w prawej ręce, lewą ręką podtrzymuje prawą rękę. Z powodu bólu ma problemy z pamięcią (zapomina się) dlatego nie jest zdolna do całkowicie samodzielnej egzystencji. Nie jest zdolna do wykonywania codziennych czynności: codziennej toalety, nie uczesze się sama, nie ubierze się sama, nie przyrządzi sobie posiłku, nie wypierze rzeczy, nie posprząta. Skarżąca poświęca cały czas mamie od 10 (kiedy wstaje) do 20 (kiedy kładzie ją spać). Skarżąca sprawuje opiekę nad mamą całodobowo.

W ocenie Sądu z tak ustalonego stanu faktycznego wynika, wbrew temu co przyjęło Kolegium, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką jest szeroki i uniemożliwia podjęcie przez nią aktywności zawodowej nawet w częściowym zakresie. Nie można zgodzić się z oceną Kolegium, że A. K. jest samodzielna, ponieważ nie wymaga karmienia, jest w stanie się podpisać i poruszać się przy wsparciu osoby trzeciej – skoro wymaga pomocy przy poruszaniu się i przy wszelkich innych czynnościach to nie można uznać że jest samodzielna tylko dlatego że jest w stanie samodzielnie zjeść przygotowany dla niej posiłek i się podpisać. Matka skarżącej niewątpliwie wymaga stałej opieki, a skarżąca jej taką opiekę zapewnia, a jeżeli musi opuścić mieszkanie, zapewnia obecność sąsiadki, co potwierdza, że matka skarżącej nie może pozostawać sama bez opieki. Co istotne, również samo Kolegium zdaje się to potwierdzać, skoro nie wywodzi, że matka skarżącej może pozostać sama w domu, argumentuje natomiast, że skarżąca może pracować w czasie gdy w sprawowanej opiece będzie wyręczał ja mąż. Uzasadnione jest zatem stwierdzenie, że zakres koniecznej opieki uwarunkowany schorzeniami na jakie cierpi matka skarżącej wymaga w zasadzie stałej obecności osoby trzeciej służącej niezbędną pomocą w razie potrzeby.

Niezależnie od powyższego, skarżąca wykonuje szereg innych czynności związanych z opieką nad matką, opisanych przez organ, takich jak pomoc w czynnościach dnia codziennego, podawaniu leków, przygotowaniu posiłków. Charakter tych czynności nie pozostawia wątpliwości, że są one dokonywane stale, całodobowo i praktycznie we wszystkich sferach życia chorej. Czynności te w tej konkretnej sprawie wyczerpują zatem pojęcie opieki w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy. Jak już wskazywano w orzecznictwie WSA w Gdańsku pod pojęciem "sprawowania opieki" użytym w art. 17 ustawy nie sposób rozumieć wyłącznie czynności związanych bezpośrednio z troską o fizyczny dobrostan bliskiej osoby niepełnosprawnej (w niniejszej sprawie matki). Pielęgnacja w sensie medycznym i higienicznym nie wyczerpuje bynajmniej treści tego pojęcia. Także wyręczenie matki od jej normalnych, codziennych czynności życiowych, którym nie może sprostać z uwagi na swą niepełnosprawność, stanowi przejaw opieki nad nią. Ograniczenie form opieki nad osobą niepełnosprawną do czynności pielęgnacyjnych sensu stricto z pominięciem innych, szerzej rozumianych czynności opiekuńczych prowadziłoby do zdeformowania znaczenia pojęcia opieki, a co za tym idzie naruszałoby istotę świadczenia pielęgnacyjnego. Istotą tą jest bowiem udzielenie wsparcia osobom, które poświęcając się w pełnym wymiarze opiece nad najbliższą osobą niepełnosprawną nie mogą pracować zarobkowo, by zaspokoić potrzeby życiowe swoje i swojej rodziny.

W ocenie Sądu Kolegium błędnie także stwierdziło, że pomiędzy sprawowaniem przez skarżącą opieki nad niepełnosprawną matką a niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy. Kolegium wskazywało, że skarżąca pozostawała bierny zawodowo od 2008 r., jeszcze przed zamieszkaniem z matką i podjęciem się nad nią opieki. Podkreślić należy zatem, że art. 17 ust. 1 ustawy mówi również o niepodejmowaniu zatrudnienia przez osobę uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis ten nie wyznacza żadnego terminu, w którym skarżąca musiałaby być zatrudniona przed podjęciem opieki nad niepełnosprawną matką. Z akt sprawy wynika, że skarżąca ma 51 lat i nie ma żadnych przeciwskazań do podjęcia zatrudnienia, a zatem mogłaby podjąć zatrudnienie, gdyby nie musiała sprawować opieki nad matką. Organ odwoławczy pominął również fakt, że skarżąca do 2017 r. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna i została wykreślona z ewidencji osób bezrobotnych na własne żądanie, w związku z koniecznością opieki nad matką. Jak wynika z niekwestionowanego przez organ oświadczenia skarżącej z dnia 13 kwietnia 2021 r., nie podejmowała ona zatrudnienia do listopada 2020 r. z powodu pogarszającej się choroby matki, która potrzebowała opieki. Opiekę tę skarżąca sprawowała dojeżdżając do matki, a po trzecim udarze wzięła mamę do siebie. Okoliczności podane przez skarżącą są prawdopodobne w świetle historii choroby A. K. wynikającej z akt sprawy. W tych okolicznościach uznać należy, że pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaną przez nią opieką nad matką istnieje związek przyczynowy, wbrew odmiennemu stanowisku Kolegium.

W ocenie Sądu nietrafny jest argument Kolegium, że mąż skarżącej w czasie wolnym od pracy mógłby wyręczać skarżącą w opiece nad teściową, dzięki czemu skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Mąż skarżącej pracuje zawodowo i nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji wobec A. K.

Bez znaczenia jest też okoliczność, że skarżąca posiada dwóch braci. W aktach sprawy znajdują się ich oświadczenia, że nie są w stanie podjąć się opieki nad matką A. K. W orzecznictwie przyjmuje się, że jeżeli jest kilka osób zobowiązanych w jednakowym stopniu do alimentacji, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Jeżeli zatem skarżąca, jako córka osoby wymagającej opieki znajduje się wraz z rodzeństwem wśród osób wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy, którym w razie spełnienia pozostałych warunków ustawowych przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, to do niej należy wybór, czy wypełni swój obowiązek alimentacyjny względem matki poprzez sprawowanie osobistej opieki (nie podejmując bądź rezygnując z zatrudnienia), czy też zapewni mu opiekę w inny sposób, np. podejmując zatrudnienie, dzieląc się obowiązkami opiekuńczymi z rodzeństwem (por. wyrok WSA w Gliwicach z 27 sierpnia 2021 r. II SA/Gl 737/21, LEX nr 3221221, wyrok WSA w Poznaniu z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Po 834/21, LEX nr 3339198). Organ nie jest upoważniony, by podejmować taką decyzję za stronę.

Podsumowując, w niniejszej sprawie bezsporne jest to, że matka skarżącej ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca zamieszkuje wraz z matką, która nie jest w stanie funkcjonować samodzielnie i nad którą sprawuje całodobową opiekę. Skarżąca nie podejmuje obecnie zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, niezdolną do samodzielnej egzystencji. W sprawie zostały zatem spełnione przesłanki przyznania świadczenia wynikające z art. 17 ust. 1 ustawy. Organy obu instancji niewłaściwie oceniły, że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 ustawy, jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki a niepodejmowaniem zatrudnienia. Organy dopuściły się zatem naruszenia przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 ustawy a ponadto naruszenia przepisów postępowania - art. 7, art. 8 i art. 80 k.p.a.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku działając podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

Rzeczą organu, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, będzie ocena wniosku skarżącej z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska, którym organy są związane na podstawie art. 153 p.p.s.a.

Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).