Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt II SA/Łd 150/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2022-10-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 5 ust.2a
journal: Dz.U. 2022 poz 1577
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - t.j.

SENTENCJA

Dnia 25 października 2022 roku . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Adamczewski (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Michał Zbrojewski Asesor WSA Marcin Olejniczak na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 października 2022 roku sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z dnia 19 października 2021 r. nr SKO.4118.229.2021 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego 1. oddala skargę; 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi adwokat A. U., prowadzącej Kancelarię Adwokacką w Ł. przy al. [...], kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. MR


UZASADNIENIE

II SA/Łd 150/22

Uzasadnienie

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wpłynęła skarga A. P. na ostateczną decyzję SKO w Łodzi z 19 października 2021 r. (znak: SKO 4118.229.2021) utrzymującą w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą przyznania stronie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. P., M. P1. i W. P.

Z akt sprawy wynika, że A. P. 28 lipca 2021 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na nowy okres świadczeniowy 2021/2022 na syna M. oraz na okres od 1 do 16 sierpnia 2021 r. na dzieci: M. P. i W. P. Do wniosku skarżący dołączył odpis postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 12 listopada 2019 r o zabezpieczeniu roszczeń dotyczących kontaktów ojca z dziećmi: M., W. i M.1 oraz odpis postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 5 lutego 2021 r. w przedmiocie wykonywania w toku postępowania władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem M. P.

Decyzją z 11 września 2021 r. (znak: MGOPS.4215.2407.2021) Burmistrz K. odmówił skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. P., M. P.1. i W. P., podając jako podstawę prawną art. 5 ust. 2a, art. 13a ust.1, art. 28 ustawy z 26 kwietnia 2019 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz 2407 ze zm.) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci].

W uzasadnieniu organ pierwszej instancji podniósł, że z postanowienia sądu z 5 lutego 2021 r. wynika, że na czas trwania procesu w sprawie o rozwód do czasu jego prawomocnego zakończenia miejscem stałego pobytu małoletniego syna M. P. będzie miejsce zamieszkania skarżącego. W związku z pobieraniem świadczenia wychowawczego na M. P. przez matkę dziecka K. P. organ przeprowadził wywiad środowiskowy. Jak wynika z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania K. P., pomimo postanowienia sądu syn M. z własnej woli nadal zamieszkuje z matką. Organ ustalił, że K. P. ponosi koszty zarówno jego utrzymania jak i edukacji. Informacje o faktycznym miejscu pobytu syna M. P. skarżący potwierdził w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym 27 sierpnia 2021 r. W związku z powyższym organ postanowił odmówić przyznania świadczenia na małoletniego M. P. zgodnie z art. 5 ust.2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Następnie organ wskazał, że z postanowienia sądu z 30 lipca 2019 r, II C 1652/18 wynika, że na czas trwania procesu o rozwód miejscem stałego pobytu małoletnich dzieci: M. P.1. i W. P. będzie miejsce zamieszkania ich matki K. P. Zdaniem organu w postanowieniu z 12 listopada 2019 r. Sąd Okręgowy w Łodzi jasno określił uprawnienia ojca do spotykania się z małoletnimi dziećmi: M. P.1. i W. P., co w ocenie organu nie kwalifikuje się do uznania za opiekę naprzemienną.

Od powyższej decyzji odwołał się A. P., który wyraził niezadowolenie z zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji. W jego ocenie organ pierwszej instancji nie przyjmując do wiadomości dokumentów stwierdzających, że miejscem stałego pobytu małoletniego syna M. P. będzie miejsce zamieszkania jego ojca oraz odmawiając świadczenia "odpowiada za pomocnictwo". Skarżący podkreślił, iż pozostała dwójka dzieci: P. i A. P.1. mieszkają nadal z ojcem A. P. . Uznając, iż z matką dzieci wnioskodawca sprawuje pieczę naprzemienną nad dziećmi M. P.1. i W. P. strona domaga się wypłaty połowy przysługującego świadczenia za sierpień 2021 r.

Wspomnianą na wstępie decyzją SKO w Łodzi utrzymało w mocy zakwestionowane rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu Kolegium podniosło, że kwestią sporną czy na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego można uznać, iż nad dziećmi jest sprawowana opieka naprzemienna, pozwalająca na przyznanie i wypłacanie obojgu rodzicom świadczenia wychowawczego w kwocie po 250 zł oraz kwestią najważniejszą jest ustalenie faktu jakie jest faktyczne miejsce zamieszkania dziecka - M. P.

Rozważając powyższe zagadnienia Kolegium oceniło dwa dokumenty, stanowiące postawę do rozstrzygnięcia. Pierwszym z nich jest postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi z 12 listopada 2019 r., II C 1652/18, kształtujące jedynie sposoby kontaktów rodziców z dziećmi tj. K. P. z mieszkającymi z ojcem synami – P. i A.1. oraz ojca – A. P. z mieszkającymi z matką – M., W. P. i M.1. P. Nie reguluje to postanowienie, zdaniem Kolegium, w żaden sposób opieki naprzemiennej nad dziećmi. Drugim dokumentem jest postanowienie Sądu Okręgowego w Łodzi II Wydział Cywilny, ll C 1652/18, regulujące kontakty małoletniego M. z matką, ustalające jego miejsce zamieszkania przy ojcu.

Odnosząc się do zarzutów skarżącego Kolegium zwróciło uwagę, że samo pojęcie opieki naprzemiennej jest pojęciem nowym i dopiero po nowelizacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego pojawiły się w tym zakresie pierwsze wzmianki. Nie budzi wątpliwości Kolegium, również fakt, iż przed nowelizacją przepisów sady rodzinne nie praktykowały posługiwania się w wyrokach pojęciem opieki naprzemiennej natomiast ustalały zakres władzy rodzicielskiej i ustalały kontakty rodziców z dziećmi.

Następnie Kolegium wskazało, że analiza całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wskazuje jednoznacznie na fakt, iż K. P. zamieszkuje wraz z czworgiem małoletnich dzieci: D., M., M.1. i W., nad którymi sprawuje opiekę. Bezsprzecznym jest fakt, iż zawarte w aktach sprawy dokumenty nie ustalają opieki naprzemiennej rodziców nad dziećmi, ustalając tylko sposób kontaktów rodziców z dziećmi. Kolegium przyznało, że stan prawny w przypadku syna stron – M. P. ustalony postanowieniem z 5 lutego 2021 r., II C 1652/18 jest taki, że jego miejscem zamieszkania będzie miejsce zamieszkania ojca, zaś matka ma ustalony sposób sprawowania kontaktów z synem. Jednak, jak wynika z całości materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, którego to faktu nie kwestionuje nawet sam skarżący, syn M. zamieszkuje z matką i pozostałą trójką rodzeństwa, zaś matka zaskarżyła wydane postanowienie, czyli dąży do zmiany istniejącego stanu prawnego. Organ pierwszej instancji mając na uwadze, że stan prawny pozostaje w sprzeczności ze stanem faktycznym (faktyczne zamieszkiwanie syna z matką), nie mógł postąpić inaczej niż wydać decyzję odmowną. Kolegium wyjaśniło, że organ nie mógł udać, iż nie widzi, iż z jakiś przyczyn orzeczenie sadu nie jest respektowane i przyznać wnioskowane na syna M. świadczenie, czego domaga się skarżący. Kolegium stwierdziło zatem, że A. P. nie zamieszkuje, nie sprawuje opieki i nie ponosi kosztów utrzymania dzieci, na które wnioskował o przyznanie świadczenia wychowawczego, jednak, co najistotniejsze w niniejszej sprawie w aktach sprawy brak jest orzeczenia sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną rodziców nad dziećmi, która by stanowiła podstawę do przyznania stronie połowy świadczenia wychowawczego.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi A. P. podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, a ponadto zakwestionował ustalenia na których oparło swoje rozstrzygnięcie Kolegium. W szczególności skarżący zauważył, że organy nie ustaliły czy faktycznie K. P. ponosi koszty utrzymania i edukacji syna M. oraz nie ustaliły, czy skarżący ponosi koszty utrzymania dzieci oraz w jakiej wysokości, a także jak sprawuje opiekę nad nimi.

Skarżący nie zgodził się z Kolegium w ocenie skutków prawnych orzeczeń Sądu Okręgowego w Łodzi, w których – jak stwierdził - sąd jednoznacznie wskazał, że każde z rodziców ma prawo wychowywać, opiekować się, zamieszkiwać z dzieckiem (dziećmi) w określone dni lub miesiące. Skarżący zauważył, że późniejsze rozstrzygnięcie z 5 lutego 2021 roku ogranicza władzę rodzicielską matce przez ustanowienie kuratora sądowego i zmienia postanowienie co do miejsca zamieszkania syna M. P. Zdaniem skarżącego opieka jest określona jednoznacznie oraz w okresach porównywalnych i powtarzających się.

Skarżący zwrócił również uwagę, że nie bez przyczyny sąd zmienił postanowienie o miejscu zamieszkania syna M. oraz dodatkowo w przedmiocie wykonywania władzy rodzicielskiej ustanowił nadzór kuratora sądowego nad sposobem wykonywania władzy rodzicielskiej przez K. P. nad małoletnimi dziećmi stron M.1. i W. P. . K. P. nie respektuje postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi II Wydział Cywilny, II C 1652/18 co do miejsca zamieszkania syna M. Gdyby sąd nie miał podstaw do zmiany postanowienia, takie postanowienie z pewnością nie byłoby wydane. W ocenie skarżącego, odmowa świadczenia jest sprzeczna z zasadą równości i sprawiedliwości. Dalej skarżący zauważył, iż skoro Kolegium powołuje się w wielu miejscach na opiekę naprzemienną, skarżący zaakcentował, że w swym wniosku, który złożył o świadczenie wychowawcze na dzieci W. i M.1. P. wystąpił z wnioskiem o świadczenie za jeden miesiąc (połowę świadczenia), gdy dzieci przebywały przez połowę miesiąca tylko i wyłącznie pod jego opieką i również ten wniosek został odrzucony. Taka opieka naprzemienna – zdaniem strony - została ustanowiona na miesiące wakacyjne, o czym organ nic nie wspomina.

Skarżący zwrócił również uwagę na nieścisłości: Kolegium stwierdziło, że K. P. zamieszkuje z czworgiem małoletnich dzieci: D., M., M.1. i W., co po raz kolejny nie jest prawdą, gdyż D. jest pełnoletni (ma [...] lat) i wyprowadził się do Ł., gdzie teraz mieszka. Kolegium podnosi w swoim piśmie, że matka zaskarżyła wydane postanowienie sądu z 5 lutego 2021 roku, nie wspomina jednak nic, że zażalenie zostało oddalone postanowieniem 27 maja 2021 roku i do dnia dzisiejszego nie zostało zmienione (m.in. zamieszkiwanie syna M. i ustanowienie kuratora).

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Tytułem wstępu należy wyjaśnić, że zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z 20 września 2022 r. niniejsza sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842) [dalej: ustawa covidowa]. W związku ze zmianą art. 15 zzs4 tej ustawy wynikającą z art. 4 pkt 3 ustawy z 28 maja 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. poz. 1090), która weszła w życie 3 lipca 2021 r., w okresie obowiązywania stanu zagrożenia epidemicznego albo stanu epidemii ogłoszonego z powodu COVID-19 oraz w ciągu roku od odwołania ostatniego z nich wojewódzkie sądy administracyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny przeprowadzają rozprawę przy użyciu urządzeń technicznych umożliwiających przeprowadzenie jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, z tym że osoby w niej uczestniczące nie muszą przebywać w budynku sądu. Zgodnie zaś z art. 15 zzs4 ust. 3 wskazanej ustawy covidowej przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Jednocześnie należy wskazać, że na tle powołanego przepisu w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, iż "prawo do publicznej rozprawy nie ma charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniu, w tym także ze względu na treść art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, w którym jest mowa o ograniczeniach w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw, gdy jest to unormowane w ustawie oraz tylko wtedy, gdy jest to konieczne w demokratycznym państwie m.in. dla ochrony zdrowia. Nie ulega wątpliwości, że celem stosowania konstrukcji przewidzianych przepisami uCOVID-19 jest m.in. ochrona życia i zdrowia ludzkiego w związku z zapobieganiem i zwalczaniem zakażenia wirusem COVID-19 (...). Z perspektywy zachowania prawa do rzetelnego procesu sądowego najistotniejsze jest zachowanie prawa przedstawienia przez stronę swojego stanowiska w sprawie (gwarancja prawa do obrony). (...) Dopuszczalne przepisami szczególnymi odstępstwo od posiedzenia jawnego sądu administracyjnego na rzecz formy niejawnej winno bowiem następować z zachowaniem wymogów rzetelnego procesu sądowego" (zob. uchwała NSA z 30 listopada 2020 r., II OPS 6/19).

W okolicznościach niniejszej sprawy należy stwierdzić wypełnienie się warunków określonych w art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy covidowej. Rozpoznanie przedmiotowej sprawy jest konieczne, co znajduje potwierdzenie w zarządzeniu o rozprawie zdalnej z 22 sierpnia 2022 r., jednakże rozprawy tej, wymaganej przez ustawę, nie można było przeprowadzić na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku z uwagi na brak oświadczenia pełnomocnika skarżącego o możliwościach technicznych w zakresie uczestniczenia w tej rozprawie, co skutkowało skierowaniem sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie wskazanego przepisu, o czym strony zostały zawiadomione w drodze zarządzenia z 20 września 2022 r.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że wymagany przywołaną wyżej uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego standard ochrony praw stron i uczestników w niniejszej sprawie został zachowany, skoro wskazanym powyżej zarządzeniem strony zostały powiadomione o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne i miały możliwość zajęcia stanowiska w sprawie, względnie uzupełnienia dotychczasowej argumentacji.

Przechodząc zatem do kontroli legalności zaskarżonej decyzji należy wyjaśnić, że stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj.: Dz.U. z 2022 r., poz. 329) [dalej: ustawa p.p.s.a.], sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, nie będąc przy tym związany granicami skargi, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.

Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art.145 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. rozstrzygając daną sprawę sąd, co zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 ustawy p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ustawy p.p.s.a.).

Kontroli sądu poddano decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi z 19 października 2021 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza K. z 11 września 2021 r., mocą której ten organ odmówił skarżącemu A. P. prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci: M. P., M.1. P. i W. P. .

Podstawę materialnoprawną decyzji stanowiły przepisy ustawy z 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577) [dalej: ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci].

Stosownie do art. 4 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, przeznaczone jest ono na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z art. 4 ust. 2 tej ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca. Cytowana regulacja znajduje potwierdzenie w art. 13 ust. 1 wskazanej ustawy, który stanowi, że ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka albo opiekuna prawnego dziecka. Świadczenie to, co istotne, przysługuje na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Podkreślenia przy tym wymaga, że norma art. 4 ust. 2 szczególny nacisk kładzie na wspólne zamieszkiwanie i pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki lub ojca.

Zauważyć dalej należy, iż cytowane przepisy zostały umieszczone w rozdziale 2. ustawy zatytułowanym "Świadczenie wychowawcze", co - zdaniem Sądu - oznacza, że intencją ustawodawcy było, aby w tym miejscu określić przesłanki uprawniające do tegoż świadczenia. Jak wskazuje się w doktrynie, konsekwencją uznania przez ustawodawcę, że świadczenie wychowawcze jest ściśle związane z rzeczywistym sprawowaniem opieki nad dzieckiem i służyć ma częściowemu pokryciu wydatków związanych z jego wychowywaniem, było wprowadzenie regulacji, która uniemożliwiałaby uzyskanie świadczenia, gdy dziecko przestaje podlegać tym procesom (P. Daniel, P. Ławrynowicz, A. Skomra, Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Komentarz, Wrocław 2016, s. 116). W ocenie Sądu zatem, "sprawowanie opieki nad dzieckiem" należy odnosić do jej faktycznego sprawowania. Jednocześnie też zauważyć trzeba, że ustawa statuuje zasadę, stosownie do której dzieckiem pozostającym w rodzinie jest dziecko zamieszkujące wspólnie z rodzicem, czy rodzicami.

Zatem wyznacznikiem uzyskania prawa do świadczenia wychowawczego przez podmioty uprawnione jest wspólne zamieszkiwanie i sprawowanie opieki nad małoletnim dzieckiem utożsamiane z jego wychowaniem. Skoro bowiem świadczenie wychowawcze ma stanowić wsparcie państwa w wychowywaniu dzieci, to istotne dla ustalenia prawa do świadczenia jest, czy matka, ojciec, opiekun faktyczny albo opiekun prawny dziecka faktycznie sprawują opiekę nad dzieckiem i utrzymują je. Innymi słowy z przepisów ustawy wynika, że świadczeniem wychowawczym powinno się objąć osobę wymienioną w art. 4 ust. 2 ustawy, jeśli tylko ustali się, że wspólnie z dzieckiem zamieszkuje i sprawuje opiekę (wychowuje je) nad dzieckiem rozumianym zgodnie z definicją określoną w art. 2 pkt 5 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Przy czym sprawowanie faktycznej opieki nad dzieckiem rozumieć należy przede wszystkim jako podejmowanie decyzji w istotnych sprawach go dotyczących i wpływanie na jego wychowanie oraz utrzymywanie go. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "wychowanie". Zauważyć jednakże należy, że w potocznym znaczeniu jest to długotrwałe oddziaływanie na drugiego człowieka, którego celem jest ukształtowania jego osobowości.

Biorąc pod uwagę przedstawione regulacje należy przyjąć, że uprawnionym do świadczenia wychowawczego będzie ten rodzic, który zamieszkuje wspólnie z dzieckiem, sprawuje nad nim bezpośrednią opiekę. Jak jednoznacznie wskazał w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny "miejsce zamieszkania, o którym mowa w art. 4 ust. 2 p.p.w.d., dotyczy faktycznego przebywania dziecka u danego rodzica i ponoszenia przez tego rodzica kosztów utrzymania" – por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2021 r., I OSK 2775/20. Podobnie w doktrynie wskazuje się, że "(...) aby matka czy ojciec dziecka uzyskali prawo do świadczenia wychowawczego to dziecko, którego wniosek dotyczy musi z danym rodzicem nie tylko zamieszkiwać ale także pozostawać na jego utrzymaniu. Warunek wspólnego zamieszkiwania i pozostawania przez dziecko na utrzymaniu matki albo ojca musi zostać spełniony jednocześnie, nie wystarczy bowiem jedynie wspólne zamieszkiwanie dziecka z matką albo ojcem albo tylko pozostawanie dziecka na utrzymaniu matki albo ojca" – zob. J. Blicharz, J. Glumińska-Pawlic, L. Zacharko, Ustawa o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Komentarz, Wydanie II, Lex/el. 2019, komentarz do art. 4 ust. 2.

W realiach niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że skarżący nie zamieszkuje wspólnie z dziećmi, na które ubiega się o świadczenie wychowawcze. Z całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika jednoznacznie, że dzieci M.1., W. i M. P. zamieszkują z matką – K. P. . Stan prawny opieki nad dziećmi, w dacie wydawania rozstrzygnięć przez organy administracji, wynikał z postanowienia Sądu Okręgowego w Łodzi z 12 listopada 2019 r., II C 1652/18 w przedmiocie wykonywania w toku postępowania rozwodowego władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi stron. Z postanowienia tego wynikało jednoznacznie, że miejscem pobytu W. P. i M. P.1. jest miejsce zamieszkania matki dzieci – K. P. . Niewątpliwie natomiast z kolejnego postanowienia tegoż sądu wydanego w dacie 5 lutego 2021 r. wynika, że miejscem zamieszkania M. P. będzie miejsce zamieszkania ojca – A. P..

Niemniej jednak zauważyć należy, iż sam fakt powołania się na postanowienie sądu powszechnego, który zdecydował, iż na czas trwania procesu w sprawie o rozwód do czasu jego prawomocnego zakończenia miejscem stałego pobytu małoletniego M. P. będzie miejsce zamieszkania ojca nie może być samo w sobie decydujące dla oceny spełnienia przesłanki przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.

Jak bowiem wynika z przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania K. P. (matki M. P.), pomimo postanowienia sądu powszechnego, syn M. nadal mieszka z matką. K. P., która ponosi koszty zarówno jego utrzymania, jak i edukacji. Powyższe informacje zostały potwierdzone także przez samego skarżącego – jak wskazał organ - w rozmowie telefonicznej z pracownikiem socjalnym w dniu 27 sierpnia 2021 r. Powyższe ustalenia nie zostały też przez skarżącego zakwestionowane w skardze. W skardze skarżący wręcz potwierdził, że K. P. faktycznie nie respektuje orzeczenia sądu powszechnego i że faktycznie dziecko – M. P. zamieszkuje u matki.

Reasumując zatem, jeżeli mimo orzeczenia sądu dziecko będzie faktycznie pod opieką innej osoby niż uprawniony rodzic, to wówczas świadczenie wychowawcze nie przysługuje takiemu rodzicowi.

Tym samym za oczywiste uznać należy, iż skarżący nie jest uprawniony do świadczenia wychowawczego z uwagi na niespełnienie przesłanek z art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.

Trafnie zatem stwierdziły organy na bazie zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, że skarżący A. P. nie zamieszkuje i nie sprawuje opieki nad dziećmi, na które wnosił o przyznanie świadczenia wychowawczego. Brak jest także orzeczenia sądu powszechnego stwierdzającego sprawowanie przez skarżącego opieki naprzemiennej nad dziećmi. Tym samym brak było podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na wskazane dzieci, skoro nie spełnione zostały przesłanki do przyznania tego świadczenia.

Odnosząc się dalej do argumentów skarżącego dotyczących właśnie opieki naprzemiennej wyjaśnienia przede wszystkim wymaga, że okoliczność ustanowienia opieki naprzemiennej obojga rodziców musi wynikać z orzeczenia sądu (względnie z postanowienia sądu albo ugody zatwierdzonej przez sąd rodzinny), aby wywołać określony w rozważanym przepisie skutek w postaci ustalenia kwoty świadczenia wychowawczego każdemu z rodziców, w wysokości połowy kwoty tego świadczenia przysługującego za dany miesiąc. Powyższe znajduje oparcie w poglądzie, że prawo do świadczenia wychowawczego nie jest uzależnione od posiadania władzy rodzicielskiej, lecz – w przypadku zbiegu prawa obojga rodziców - od faktycznego sprawowania opieki nad dzieckiem, czyli wspólnego zamieszkiwania z dzieckiem, zaspokajania jego potrzeb, wychowywania i utrzymywania. Czym innym jest bowiem wykonywanie przez oboje rodziców władzy rodzicielskiej czy sposób kontaktów z dzieckiem, a czym innym wynikające wprost z orzeczenia sądu sprawowanie przez oboje rodziców na przemian, w regularnie powtarzających się, następujących po sobie równych odstępach czasu wyłącznej opieki nad dzieckiem.

Przypomnieć w tym kontekście zatem należy, iż w orzecznictwie dla przyjęcia, iż mamy do czynienia z opieką naprzemienną w rozumieniu ustawy o pomocy państwa wychowywaniu dzieci konieczne są trzy elementy: 1) rodzice dziecka powinni być rozwiedzeni, w separacji lub żyć w rozłączeniu; 2) w przedmiocie opieki winno zapaść orzeczenie sądu; 3) opieka nim orzeczona winna cechować się naprzemiennością. Niewątpliwie znaczenie ma, na co zwraca uwagę Naczelny Sąd Administracyjny, faktyczne zamieszkiwanie i koncentrowanie spraw życiowych dziecka u obojga rodziców (por. wyrok NSA z 26 lutego 2019 r., I OSK 878/19).

W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy, warunki te nie zostały spełnione. Nie ma bowiem wątpliwości, że w postanowieniu sądu powszechnego z 12 listopada 2019 r., II C 1652/18 sąd jednoznacznie określił tylko sposób kontaktów skarżącego z małoletnimi dziećmi: M. P.1. i W. P. . Orzeczenie to w żaden sposób nie reguluje kwestii opieki naprzemiennej. Zasadnie zatem organy administracji publicznej przyjęły, że w dacie orzekania skarżący nie legitymował się orzeczeniem sądu o ustanowieniu opieki naprzemiennej (ani ugodą w tym przedmiocie), czego wymaga art. 5 ust 2a analizowanej ustawy.

Należy przy tym podkreślić, że zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi są sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa rodzinnego i opiekuńczego. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. - ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego, a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można domniemywać w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego. Pozostawanie dziecka pod opieką naprzemienną nie jest okolicznością możliwą do ustalania przez organ administracji prowadzący postępowanie, a w konsekwencji również przez sąd administracyjny. Okoliczność ta powinna wynikać bezpośrednio z orzeczenia sądu powszechnego bądź ugody zatwierdzonej przez taki sąd, jako wyłącznie właściwego do jej ustalenia. Jak skonstatował Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 sierpnia 2017 r., I OSK 947/17 na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny, a jednocześnie zaliczenie go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo.

Odnosząc się zaś do zarzutów skarżącego co do naruszenia przepisów postępowania, w ocenie Sądu są one nietrafione.

Należy bowiem podkreślić, że ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Organ administracji nie naruszył reguł postępowania administracyjnego. Zebrał wyczerpująco cały materiał dowodowy, rozważył go i poddał ocenie, zgodnie z regułami wynikającymi z przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Ustalił dokładnie stan faktyczny i wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy, mając na względzie treść mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa. Z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności, oświadczenia i dokumenty świadczące o sytuacji prawnej i faktycznej skarżącego i osób podlegających świadczeniom. Ustalenia organu w tym zakresie nie budzą zastrzeżeń. Wynikają bowiem z przeprowadzonych w sprawie i wskazanych w uzasadnieniu decyzji dowodów. Organ nie naruszył również dyspozycji art. 107 § 3 k.p.a., albowiem uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wymagane powyższym przepisem.

Reasumując, organy administracji przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób prawidłowy, a wyciągnięte przez nie wnioski nie budzą wątpliwości Sądu. W tej sytuacji nie ma podstaw do kwestionowania prawidłowości i legalności zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi, działając na podstawie art. 151 ustawy – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę. O czym orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.

O wynagrodzeniu adwokata z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu orzeczono na podstawie art. 250 § 1 wspomnianej ustawy p.p.s.a. w związku z § 4 ust. 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (tj.: Dz.U. z 2019 r., poz. 18) (pkt 2 sentencji wyroku).

dj