Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 916/16
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 14 oraz art. 83 ust. 1
journal: Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Borowiec (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędzia del. WSA Arkadiusz Windak Protokolant st. asystent sędziego Łukasz Mazur po rozpoznaniu w dniu 4 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1376/15 w sprawie ze skargi J.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt II SA/Wa 1376/15 oddalił skargę J.B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, po rozpatrzeniu wniosku J.B. o ponowne rozpatrzenie sprawy decyzją z dnia 3 lipca 2015 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej w skrócie "K.p.a."), utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 maja 2015 r. nr [...] o odmowie przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W uzasadnieniu decyzji powołując treść art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz.748) podał, że przyznanie świadczenie w drodze wyjątku wymaga spełnienia wszystkich warunków określonych we wskazanym przepisie, a niespełnienie nawet jednego z nich wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia. Przepis ten stanowi, że przyznanie przedmiotowego świadczenia jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki :

- jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym ,

- nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności,

- nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek,

- nie ma niezbędnych środków utrzymania.

Wskazał, że z akt sprawy wynika, iż orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lutego 2015 r. ustalono, że J.B. jest częściowo niezdolny do pracy. Nie spełnia on zatem warunku określonego w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy – niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. W konsekwencji wyklucza to możliwość przyznania mu przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku. Zasadą przyznawania świadczenia na podstawie w/w przepisu jest bowiem całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS (art. 14 ust. 1 powołanej ustawy), a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania zainteresowanego.

Ponadto Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podał, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawca prowadzi wspólne gospodarstwo z żoną, która pobiera emeryturę w wysokości 1.908,00 zł brutto oraz wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia – ostatnio w wysokości 1.691.60 zł brutto. Dochód na osobę w rodzinie wynosi 1.799,80zł. Pozwala to na uznanie, że J.B. posiada niezbędne środki utrzymania. Organ wyjaśnił, że brak niezbędnych środków utrzymania, jako warunek do przyznania świadczenia w drodze wyjątku, nie jest pojęciem zdefiniowanym w ustawie o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W celu ustalenia tego kryterium należy posiadane środki utrzymania oceniać na tle wysokości najniższej emerytury, która od dnia 1 marca 2015 r. wynosi 880,45 zł. Powyższy pogląd znalazł odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie: z dnia 14 listopada 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1553/05 oraz z dnia 19 maja 2006 r. sygn. akt II SA/Wa 365/06).

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zauważył, iż jakkolwiek w subiektywnym odczuciu wnioskodawcy dochód w kwocie 1.799,80 zł brutto miesięcznie na osobę w rodzinie może być niewystarczający do zapewnienia niezbędnych środków utrzymania, to jednak rozstrzygając sprawę w przedmiocie świadczenia w drodze wyjątku należy kierować się obiektywizmem. Ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych – przez pryzmat osiąganych dochodów – jest najbardziej obiektywna. Przepis art. 83 ust. 1 cyt. ustawy uzależnia przyznanie świadczenia w drodze wyjątku od wykazania braku niezbędnych, a nie niewystarczających środków utrzymania. Warunek tej niezbędności musi być rozważany z uwzględnieniem potrzeb służących zaspokojeniu minimum egzystencji (por. wyrok NSA z dnia 15 kwietnia 2002 r. sygn. akt II SA 4189/01). Jakkolwiek wykazany dochód, przypadający na członka rodziny, może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych wnioskodawcy, to trudno uznać, że nie pozwala na zaspokojenie potrzeb niezbędnych, podstawowych.

Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi J.B. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucił:

- naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niezastosowanie, a w szczególności poprzez oparcie zaskarżonej decyzji na stwierdzeniu, że okoliczność, iż wobec skarżącego nie została orzeczona całkowita niezdolność do pracy uniemożliwia przyznanie renty w drodze wyjątku, w sytuacji, gdy za prawidłowe należy uznać stanowisko, iż nawet częściowa niezdolność do pracy umożliwia przyznanie tego świadczenia;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez pominięcie znajdującej się w zgromadzonym materiale dowodowym opinii biegłych sądowych, na podstawie której została stwierdzona całkowita niezdolność do pracy skarżącego;

- naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 107 § 3 K.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z powodu jakich przyczyn organ odmówił wiarygodności wszystkim zgromadzonym w niniejszej sprawie dowodom, a w szczególności opinii biegłych sądowych orzekającej wobec skarżącego całkowitą niezdolność do pracy.

Wskazując na powyższe podstawy wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 11 maja 2015 r. oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.

Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W uzasadnieniu wyroku podał, że analiza zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na brak spełnienia przez skarżącego wszystkich warunków, które w rozumieniu art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych umożliwiałyby przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. W stosunku do skarżącego nie zachodzi warunek całkowitej niezdolności do pracy oraz warunek braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje go z kręgu osób mogących ubiegać się o przyznanie świadczenie w drodze wyjątku.

Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, który wskazał, że podstawową zasadą przyznania świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 cyt. ustawy jest całkowita niezdolność do pracy wnioskodawcy, orzeczona w trybie przewidzianym prawem przez lekarza orzecznika ZUS, a nie stwierdzona przez każdego innego lekarza lub wynikająca z subiektywnego przekonania zainteresowanego. W świetle art. 14 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, oceny niezdolności do pracy, jej stopnia oraz ustalenia daty powstania niezdolności, dokonuje w formie orzeczenia lekarz orzecznik ZUS. Podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, zgodnie z art. 14 ust. 3 cyt. ustawy, do których prawo uzależnione jest od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji, stanowi orzeczenie lekarza orzecznika od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie wniesiono zarzutu wadliwości albo orzeczenie komisji lekarskiej. Orzeczenie lekarza orzecznika ZUS albo komisji lekarskiej jest wiążące zarówno dla organu rentowego jak i dla Prezesa ZUS. Oznacza to, że przedmiotowy warunek nie podlega tzw. "uznaniu administracyjnemu". Z akt sprawy wynika – orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lutego 2015 r. nr [...], że skarżący jest częściowo niezdolny do pracy. Od powyższego orzeczenia nie wniósł on sprzeciwu. Jednocześnie do tej pory orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS albo orzeczeniem komisji lekarskiej nie ustalono, aby skarżący był całkowicie niezdolny do pracy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, przechodząc do warunku nieposiadania niezbędnych środków utrzymania stwierdził, że kryterium to stanowi wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie w drodze wyjątku do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (por. wyroki NSA: z dnia 27 września 2006 r. sygn. I OSK 112/06, publ. LEX nr 321169 oraz z dnia 7 sierpnia 2000 r. sygn. II SA 815/00, publ. LEX nr 55028). W niniejszej sprawie J.B. dysponuje niezbędnymi środkami utrzymania. W jego rodzinie dochód na osobę wynosi 1.799,80 zł i przekracza kwotę najniższej emerytury, która w dacie orzekania wynosiła 831,15 zł.

W ocenie Sądu pierwszej instancji, niespełnienie przez skarżącego podanych warunków umożliwiających przyznanie przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy, przesądzało o treści rozstrzygnięcia.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej w skrócie "P.p.s.a."), skargę oddalił.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku do Naczelnego Sądu Administracyjnego wniósł J.B., reprezentowany przez adwokata i zaskarżając wyrok w całości, na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucił:

1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2015 r., poz. 748), poprzez jego niezastosowanie oraz oparcie zaskarżonego orzeczenia na twierdzeniu, iż jedynie stwierdzenie całkowitej niezdolności do pracy skarżącego stanowiłoby wypełnienie przesłanek przewidzianych w danym przepisie oraz umożliwiłoby przyznanie mu renty w drodze wyjątku, podczas gdy za prawidłowe należy uznać stanowisko, że nawet częściowa niezdolność do pracy umożliwia przyznanie wskazanego świadczenia;

2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, poprzez jego niezastosowanie z uwagi na rzekome niespełnienie przez skarżącego przesłanki braku niezbędnych środków utrzymania, podczas gdy na podstawie ustalonego w niniejszej sprawie stanu faktycznego jednoznacznie należy stwierdzić, iż skarżący nie posiada niezbędnych środków utrzymania, w konsekwencji czego spełnia przesłanki do przyznania mu renty w drodze wyjątku;

3) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a., poprzez pominięcie znajdującej się w zgromadzonym materiale dowodowym opinii biegłych sądowych, na podstawie której stwierdzona została całkowita niezdolność do pracy skarżącego, co miało wpływ na treść wyroku, poprzez uznanie, iż skarżący nie spełnia przesłanek umożliwiających przyznanie mu renty w drodze wyjątku.

Wskazując na powyższe podstawy skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych. Ponadto wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy na rozprawie.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podał, że zarówno organ, jak i Sąd pierwszej instancji oparli twierdzenia o zdolności J.B. do pracy wyłącznie na orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lutego 2015 r. w którym ustalono, że jest on częściowo niezdolny do pracy do dnia 28 lutego 2018 r. Natomiast w zupełności pominęli opinię lekarską sporządzoną przez biegłych sądowych z dnia 21 marca 2014 r., wydaną w toku postępowania sądowego, zainicjowanego wskutek odwołania skarżącego od decyzji ZUS w przedmiocie odmowy przyznania prawa do renty z tytułu niezdolności do pracy. W treści tej opinii J.B. został uznany za całkowicie niezdolnego do pracy od miesiąca października 2013 r. na okres co najmniej dwóch kolejnych lat. Autor skargi kasacyjnej podkreślił, że skarżący swojej niezdolności do pracy nie ocenia na podstawie własnych, subiektywnych przekonań lecz na opinii sporządzonej przez biegłych sądowych, której nie sposób uznać za "każdego innego lekarza".

Ponadto skarżący wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że o spełnieniu przesłanki określonej w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych stanowi nie tylko "całkowita niezdolność do pracy" rozumiana sensu stricto, za wystarczającą należy uznać również "częściową niezdolność do pracy" (por. wyrok NSA : z dnia 30 stycznia 2009 r. sygn. akt I OSK 733/2008, wyroki WSA w Warszawie z dnia 16 kwietnia 2014 r. sygn. akt II SA/Wa 242/14, z dnia 22 lutego 2013 r. sygn. akt II SA/Wa 79/13 ).

Zdaniem autora skargi kasacyjnej, w niniejszej sprawie istnieje szczególna okoliczność, tj. częściowa niezdolność skarżącego do podjęcia pracy, uzasadniająca przyznanie mu świadczenia w drodze wyjątku. Z uwagi na stan zdrowia nie jest on w stanie podjąć zatrudnienia w jakiejkolwiek formie. Jest on osobą nieatrakcyjną na rynku pracy, z uwagi na swój wiek (61 lat), ograniczone możliwości ruchowe, a także z uwagi na niemożność spędzenia w jednej pozycji długiego okresu czasu.

Ponadto skarżący podał ,że w sprawie nie została przeprowadzona dogłębna analiza stanu faktycznego. Przyznał, że wprawdzie prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną – K.B., to jednak wyłącznie na niej spoczywa cały ciężar utrzymania rodziny oraz wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż on nie ma jakichkolwiek dochodów. Sąd pierwszej instancji, powielając obliczenia organu dotyczące wyliczenia wysokości osiąganego dochodu, zsumował zarówno świadczenie emerytalne otrzymywane przez żonę skarżącego, jak również jej wynagrodzenie osiągane ze stosunku pracy, którą była zmuszona podjąć w celu zapewnienia utrzymania siebie oraz męża. Zdaniem skarżącego takie stanowisko jest błędne, gdyż w pewien sposób stanowi ono dyskryminację osoby, która została zmuszona do podjęcia dodatkowego zatrudnienia pomimo tego, że spełniła warunki uprawniające ją do otrzymania świadczenia emerytalnego. W związku z powyższym skarżący uważa, że jego sytuacja winna być rozważana w oderwaniu od statusu majątkowego małżonki.

W ocenie autora skargi kasacyjnej, wobec skarżącego przesłanki uzasadniające przyznanie mu renty w drodze wyjątku zostały spełnione.

W piśmie procesowym z dnia 10 września 2016 r. skarżący podtrzymał dotychczasowe twierdzenia i wnioski. Poinformował, że od dnia 2 lutego 2016 r. podjął pracę przy obsłudze parkingu przed halą targową w T. Do pisma załączył kserokopie orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 12 października 2015 r. nr [...] o zaliczeniu go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. w rozpoznawanej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Istota podniesionych w niej zarzutów sprowadza się do zakwestionowania stwierdzenia Sądu pierwszej instancji, który zaaprobował stanowisko Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, że skarżący nie spełnia łącznie wszystkich warunków określonych w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i z tego względu nie jest możliwe przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Stan faktyczny sprawy jest niesporny. Z dokumentacji znajdującej się w aktach rentowych wynika, że J.B. na przestrzeni 60 lat udokumentował 28 lat 9 miesięcy i 13 dni okresów ubezpieczenia. Orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lutego 2015 r. został uznany za osobę częściowo niezdolną do pracy do dnia 28 lutego 2018 r. Od powyższego orzeczenia skarżący nie wniósł sprzeciwu do komisji lekarskiej ZUS. Także Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie zgłosił zarzutu wadliwości orzeczenia i nie przekazał sprawy do rozpatrzenia komisji lekarskiej. Ponadto organ ustalił, że dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącego tj. 1799,80 zł nie wskazuje aby pozostawał on bez niezbędnych środków utrzymania.

W niniejszej sprawie spór między stronami wymagał rozważenia, czy przy ocenie przez organ spełnienia przez skarżącego warunku niemożności podjęcia pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy, należało uwzględnić jedynie powołane wyżej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS, czy również opinię lekarską z dnia 21 marca 2014 r. sporządzoną przez biegłych sądowych w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym w [...] VIII Wydziałem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w sprawie renty, w której stwierdzono, że jest on całkowicie niezdolny do pracy od dnia złożenia wniosku w październiku 2013 r. na okres 2 lat oraz czy przy ocenie warunku nieposiadania przez skarżącego niezbędnych środków utrzymania uprawnione było przyjęcie, że ta przesłanka nie została przez niego spełniona mimo, że faktycznie nie posiada on jakichkolwiek dochodów, gdyż w tym przypadku sytuacja majątkowa żony nie powinna być uwzględniana.

Wskazać należy, iż z art. 12 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że całkowicie niezdolną do pracy jest osoba, która utraciła zdolność do wykonywania jakiejkolwiek pracy. Zgodnie z art. 14 ust. 1 cyt. ustawy oceny niezdolności do pracy oraz m.in. jej stopnia dokonuje – lekarz orzecznik ZUS. Stosownie do art. 14 ust. 2a tej ustawy, od orzeczenia lekarza orzecznika ZUS osobie zainteresowanej przysługuje sprzeciw do komisji lekarskiej ZUS w ciągu 14 dni od dnia doręczenia tego orzeczenia. Orzeczenie lekarza orzecznika, od którego nie wniesiono sprzeciwu lub co do którego nie zgłoszono zarzutu wadliwości, albo orzeczenie komisji lekarskiej, stanowi dla organu rentowego podstawę do wydania decyzji w sprawie świadczeń przewidzianych w ustawie, do których prawo jest uzależnione od stwierdzenia niezdolności do pracy oraz niezdolności do samodzielnej egzystencji (art. 14 ust. 3 cyt. ustawy).

W świetle art. 4 pkt 6 omawianej ustawy w związku z art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem rentowym. W związku z powyższym rozstrzygając wniosek J.B. o przyznanie renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych był zobowiązany do oceny ustalenia spełnienia ustawowego warunku całkowitej niezdolności do pracy w oparciu o powołane wyżej orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia 25 lutego 2015 r. nr [...], które stwierdzało, iż jest on częściowo niezdolny do pracy do dnia 28 lutego 2018 r. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej, w rozpoznawanej sprawie, wobec niewniesienia przez skarżącego sprzeciwu, organ nie był zobowiązany do oceny innego dowodu znajdującego się w aktach sprawy wydanego w postępowaniu przed sądem powszechnym, a więc opinii lekarskiej z dnia 21 marca 2014 r. sporządzonej przez biegłych sądowych. Jak wyżej podano w postępowaniu dotyczącym świadczenia w drodze wyjątku nie istnieje możliwość weryfikowania orzeczenia lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS w oparciu o opinię lekarską sporządzoną przez biegłych sądowych w toku postępowania odwoławczego – od decyzji organu rentowego w sprawie o rentę z tytułu niezdolności do pracy w trybie zwykłym. W związku z powyższym, fakt uznania skarżącego przez biegłych sądowych w opinii lekarskiej z dnia 21 marca 2014 r. za całkowicie niezdolnego do pracy od października 2013 r. na okres 2 lat w postępowaniu przed sądem powszechnym, nie stanowił podstawy do przyjęcia, że w sprawie o przyznanie mu renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy.

W ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego, przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny sprawy wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym nie naruszono art. 7 i art. 77 K.p.a. Zgromadzono i oceniono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla wykazania faktu niespełnienia przez J.B. warunku określonego w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w postaci niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym z uwagi na całkowitą niezdolność do pracy – skutkującego niemożnością przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku.

Zauważyć należy, iż konieczność kumulatywnego spełnienia warunków podanych w art. 83 ust. 1 cyt. ustawy oznacza, że w przypadku niespełnienia przez wnioskodawcę warunku niemożności podjęcia pracy lub innej działalności objętej ubezpieczeniami społecznymi ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek wyłączona jest możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. W takiej sytuacji zbędne jest dokonywanie analizy spełnienia przez wnioskodawcę pozostałych warunków określonych w tym przepisie.

W rozpoznawanej sprawie, z uwagi na fakt poczynienia zarówno przez organ, jak i przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, ustalenia i oceny spełnienia przez skarżącego warunku – nieposiadania niezbędnych środków utrzymania, odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej (pkt 2) wskazać należy, iż Sąd pierwszej instancji prawidłowo podzielił stanowisko organu, który stwierdził, że ten warunek nie został przez skarżącego spełniony. Posiadane przez skarżącego środki utrzymania są wystarczające dla zaspokojenia podstawowych potrzeb, bo tylko takich dotyczyć może świadczenie w drodze wyjątku. Wbrew twierdzeniu autora skargi kasacyjnej przy określaniu sytuacji materialnej skarżącego jako osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku zasadnie uwzględniono dochód rodziny. Okoliczność, że faktycznie obejmuje on emeryturę i wynagrodzenie za pracę żony skarżącego nie ma znaczenia przy ocenie spełnienia przez niego omawianego warunku do przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zamierzonego przez skarżącego kasacyjnie skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych poprzez jego niezastosowanie i nieprawidłowe przyjęcie, że częściowa niezdolność skarżącego do pracy nie umożliwia przyznania mu przedmiotowego świadczenia w drodze wyjątku. Autor skargi kasacyjnej argumentując ten zarzut i powołując orzecznictwo sądów administracyjnych w tego rodzaju sprawach nie dostrzegł jednak, że dotyczyły one oceny innego z warunków określonych w art. 83 ust. 1 omawianej ustawy, a mianowicie niespełnienia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, który w niniejszej sprawie nie był w ogóle rozważany. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie – za organem – przyjął, że w sprawie nie został przez J.B. spełniony warunek niemożności podjęcia pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy. Okoliczność, iż skarżący jest jedynie częściowo niezdolny do pracy, wyklucza możliwość przyznania wnioskowanego świadczenia w drodze wyjątku w trybie art. 83 ust. 1 omawianej ustawy.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i w oparciu o art. 184 P.p.s.a. podlega oddaleniu.