Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 800/11
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2011-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 34 par. 1
journal: Dz.U. 1991 nr 36 poz 161
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Dudra Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant starszy sekretarz sądowy Joanna Synakiewicz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 07 grudnia 2011r. sprawy ze skargi L. J. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. 1. Uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. z dnia [...] nr [...] oraz postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. z dnia [...] nr [...] 2. Określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości.


UZASADNIENIE

W związku z nieuregulowaniem należności wskazanych w skierowanych do płatnika składek upomnieniach, wierzyciel - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. wystawił na L. J. tytuły wykonawcze obejmujące zaległe składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składki na fundusz pracy i fundusz gwarantowanych świadczeń pracowniczych za okresy maj, sierpień, wrzesień, grudzień 2010 r. oraz od stycznia do kwietnia 2011 r. w łącznej kwocie

[...] zł należności głównej wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł. Dokonując zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, organ doręczył zobowiązanej zawiadomienia o zajęciu wierzytelności wraz

z odpisami tytułów wykonawczych.

W złożonych zarzutach w sprawie postępowania egzekucyjnego skarżąca wskazała na wykonanie egzekwowanego obowiązku w całości.

Postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. Inspektorat w Ż., reprezentując ZUS jako wierzyciela uznał zarzuty za bezzasadne.

Następnie postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. Inspektorat w Ż. jako organ egzekucyjny uznał wniesione zarzuty za nieuzasadnione.

W złożonym zażaleniu strona zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów ustawy z dnia

17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zdaniem zobowiązanej, organ wydając zaskarżone postanowienie nie uwzględnił okoliczności, że ZUS nie w pełni rozliczył wyegzekwowane od niej w drodze postępowania egzekucyjnego kwoty. W ocenie strony, najpierw powinny zostać rozliczone wyegzekwowane kwoty, a dopiero później, po ustaleniu faktycznego stanu konta, mogłyby być wystawione tytuły wykonawcze. Skarżąca wskazała przy tym, że już wcześniej stwierdzono błędne zaewidencjonowanie przez ZUS dokonanych wpłat składek.

Rozpatrując zażalenie, postanowieniem z dnia [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W uzasadnieniu organ wskazał, że zobowiązana nie przedłożyła dowodów zapłaty należności objętych tytułami wykonawczymi, ani innych dowodów przesądzających o wykonaniu egzekwowanych obowiązków. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w zażaleniu, organ stwierdził, że argumentacja skarżącej nie może stanowić podstawy do uznania zarzutu wykonania bądź nieistnienia obowiązku. Zobowiązana nie wykazała bowiem w jakikolwiek sposób, że w związku z uprzednim wyegzekwowaniem zaległości powstała nadpłata, która pozwoliłaby zaspokoić zaległości.

Organ jednocześnie podkreślił, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych

w postanowieniu z dnia [...] r. w sprawie stanowiska wierzyciela, zawarł szczegółowe zestawienie zaległości objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi, potwierdzając ich istnienie i wskazując, że są one zgodne z występującymi na koncie zobowiązanej zaległościami. Organ podkreślił, że skarżąca mając jedynie przypuszczenie występowania ewentualnej nadpłaty, w związku z uprzednio wyegzekwowanymi kwotami na poczet innych zaległości zaniechała zapłaty kolejnych bieżących składek na rzecz ZUS, co nie może stanowić podstawy do nieuiszczania bieżących składek, na które ewentualna nadpłata mogłaby zostać zaliczona.

W świetle powyższego, mając na uwadze, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dokonując ponownej analizy zaległości potwierdził, że kwoty zaległości objęte tytułami wykonawczymi są zgodne z figurującymi na koncie skarżącej zaległościami, wobec braku jakichkolwiek dowodów świadczących o nieistnieniu egzekwowanych obowiązków, organ jako nieuprawnione uznał twierdzenie strony, iż zaistniały okoliczności przesądzające o uznaniu wniesionych zarzutów za zasadne. Organ odwoławczy zatem, wobec stanowiska wierzyciela, wskazującego na istnienie objętych przedmiotowymi tytułami wykonawczymi zaległości, przy braku dowodów przeciwnych, uznał, że organ egzekucyjny zaskarżonym postanowieniem zasadnie orzekł, iż wniesione zarzuty są nieuzasadnione.

W skardze strona wniosła o uchylenie postanowień organów obu instancji i uznanie zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła błędne ustalenia w zakresie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

W uzasadnieniu skarżąca wskazała na podstawy zaliczenia nadpłaty na poczet zaległych i bieżących należności w kwotach [...] zł i [...] zł, które zostały wyegzekwowane przez Pierwszy Urząd Skarbowy w P., a następnie przekazane na konto ZUS Oddział w B. Inspektorat w Ż. w kwotach [...] zł

i [...] zł. Ponadto skarżąca wskazała na fakt błędnego zaewidencjonowania przez ZUS dokonanych przez nią wpłat na poczet składek, co w konsekwencji skutkowało uchyleniem i zmianą przez Sąd Okręgowy w Bydgoszczy VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 16 marca 2010 r., sygn. akt VI U 733/09 decyzji ZUS Oddział w B. z dnia [...] r. określającej stan należności strony z tytułu składek. Zobowiązana podała, że obecnie toczy się przed Sądem Okręgowym

w Bydgoszczy postępowanie przeciwko ZUS w B. - sygn. akt. VI U 112/11,

w którym ustalono, że na koncie rozliczeniowym jest zapis potwierdzający dokonanie wpłaty w wysokości [...] zł w dniu 30 czerwca 2008 r.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270, dalej p.p.s.a.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd nie jest związany granicami skargi, co oznacza, że skarga powinna zostać uwzględniona, jeśli tylko Sąd, niezależnie od zarzutów i wniosków w niej sformułowanych, stwierdzi istnienie któregoś z naruszeń prawa, powodujących wzruszenie zaskarżonego postanowienia.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ocena zasadności wniesionego przez skarżącą zarzutu opartego na wykonaniu obowiązku (art. 33 pkt 1 ustawy z dnia

17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń społecznych B. Inspektorat w Ż., na podstawie wystawionych przez niego tytułów wykonawczych obejmujących należność z tytułu niezapłaconej składki na: ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za maj, sierpień, wrzesień, grudzień 2010 r. oraz za okres od stycznia do kwietnia 2011 r. w łącznej kwocie [...] zł wraz

z odsetkami w wysokości [...] zł.

W pierwszej kolejności należy zauważyć, że art. 1a pkt 7 ustawy z o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.) stanowi, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o organie egzekucyjnym rozumie się przez to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących prowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym.

Z kolei, zgodnie z treścią art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1 - 7, 9 i 10 organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela

w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1 - 5, wypowiedź wierzyciela, jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. W myśl art. 34 § 4 u.p.e.a. organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów. Na postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów służy zobowiązanemu oraz wierzycielowi niebędącemu jednocześnie organem egzekucyjnym zażalenie, które rozpatruje organ odwoławczy ( art. 34 § 5 u.p.e.a. ).

Organami egzekucyjnymi są podmioty i jednostki wymienione w art. 19 i art. 20 u.p.e.a. Stosownie do treści art. 19 § 4 u.p.e.a. dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej ZUS) jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji w określonym w tym przepisem zakresie.

Z kolei, przepis art. 83c ust. 1 i 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, stanowi, że do postanowień, od których przysługuje zażalenie, wydanych przez kierownika terenowej jednostki organizacyjnej ZUS działającego jako organ egzekucyjny na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, organem odwoławczym jest dyrektor izby skarbowej. Od wydanych w trakcie postępowania egzekucyjnego postanowień Zakładu w sprawie stanowiska wierzyciela zażalenie nie przysługuje. Przepis ten stanowi odstępstwo od reguły wyrażonej w art. 34 § 2 u.p.e.a., iż na postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela przysługuje zażalenie.

W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS w B. Inspektorat w Ż., reprezentujący ZUS - wierzyciela, wydał postanowienie z dnia [...] r., w którym uznał złożone przez skarżącą zarzuty za bezzasadne i odrębnym postanowieniem z tego samego dnia (wydanym na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.) jako organ egzekucyjny, uznał zarzuty strony za nieuzasadnione

Podkreślenia wymaga, że w uchwale podjętej przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 2007 r., I FPS 4/06 stwierdzono, iż wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, jest bezprzedmiotowe.

Wykładnia gramatyczna art. 34 § 1 u.p.e.a. prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam podmiot, organ egzekucyjny przed rozpatrzeniem zarzutów musiałby uzyskać stanowisko wierzyciela, a więc uzyskać stanowisko od samego siebie w zakresie zgłoszonych zarzutów. Taką wykładnię należy odrzucić.

Zgodzić się należy ze stanowiskiem prezentowanym w powołanej uchwale, że potrzeba uzyskania stanowiska wierzyciela przed rozpatrzeniem przez organ egzekucyjny zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji nie występuje w sytuacji, gdy egzekucja została wszczęta z urzędu przez organ egzekucyjny będący zarazem wierzycielem, na podstawie wystawionego przez siebie tytułu wykonawczego, a więc przez jeden i ten sam podmiot, co oznacza też, iż nie zachodzą podstawy prawne do oddzielnego wypowiadania się przez ten podmiot o zasadności zgłoszonego zarzutu - najpierw jako wierzyciel i oddzielnie - jako organ egzekucyjny. Przyjmowanie stanowiska odmiennego, a więc przyjmowanie, że stanowisko w formie podlegającego zaskarżeniu postanowienia wierzyciel obowiązany jest zajmować także wtedy, gdy jest on równocześnie organem egzekucyjnym, wskazywać musiałoby na to, że ustawodawca jest nieracjonalny, skoro temu samemu podmiotowi (wierzycielowi będącemu zarazem organem egzekucyjnym) w tejże samej kwestii (zasadność zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego) nakazuje wypowiadać się dwukrotnie, przyjmując przy tym zasadę, że jako organ egzekucyjny podmiot ten związany jest swoją wypowiedzią wyrażoną w odpowiedniej formie w roli wierzyciela. Przeciwnie, za w pełni racjonalne uznać należy takie stanowisko w rozpatrywanej kwestii, które kierując się z jednej strony potrzebą sprawnego funkcjonowania organu egzekucyjnego, z drugiej zaś strony w niczym nie ograniczając prawa zobowiązanego do obrony jego interesu prawnego, przyjmuje brak podstawy prawnej do wydawania postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych przez zobowiązanego zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji wówczas, gdy tym wierzycielem jest sam organ prowadzący tę egzekucję.

Uchwała ta ma również zastosowanie w rozpatrywanej sprawie. W wyroku z dnia 17 listopada 2009 r., II FSK 969/08 NSA stwierdził bowiem, że dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w istocie reprezentuje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i jest w odniesieniu do tego Zakładu tym samym, czym statio fisci wobec Skarbu Państwa. Nie istnieje zatem potrzeba uzyskiwania stanowiska wierzyciela (ZUS) od dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych będącego organem egzekucyjnym. Skoro stanowisko Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jako wierzyciela jest wydawane przez dyrektora oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, to dochodzi do sytuacji, w której ten sam podmiot żąda w postępowaniu egzekucyjnym, wydania postanowienia w przedmiocie stanowiska w sprawie zarzutów, postanowienie to rozpatruje, a następnie jest nim związany. Z tego względu uznać należy, iż wierzyciel i organ egzekucyjny są tymi samymi podmiotami.

W rozpatrywanej sprawie Dyrektor Oddziału ZUS w B. Inspektorat w Ż. – jak wskazano wyżej - o zasadności zarzutów rozstrzygnął w postanowieniu z dnia [...] r., które zostało wydane po zajęciu stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów przez wierzyciela - ZUS, w postanowieniu z dnia [...] r.

W uzasadnieniu tego pierwszego postanowienia odnosząc się do zarzutu wykonania obowiązku, Dyrektor Oddziału ZUS stwierdził, że "organ egzekucyjny jest związany w tym przypadku stanowiskiem wierzyciela (...)."

Z kolei, Dyrektor Izby Skarbowej w postanowieniu z dnia [...] r. uznał podniesiony przez stronę zarzut za nieuzasadniony wobec stanowiska wierzyciela, wskazującego na istnienie objętych tytułami wykonawczymi zaległości.

Tak więc w niniejszej sprawie zarówno organ egzekucyjny, jak i organ odwoławczy, oparły swoje rozstrzygnięcie na stanowisku wierzyciela zawartym w postanowieniu z dnia [...] r., które, jak stwierdził NSA w powyższej uchwale, było bezprzedmiotowe, a zatem wadliwe. Skutkiem wadliwość postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela, jest wadliwość postanowień organu egzekucyjnego z dnia [...] r. oraz organu odwoławczego z dnia [...] r., wydanych na podstawie i z uwzględnieniem stanowiska wierzyciela.

Organy naruszyły art. 34 § 1 u.p.e.a. Dyrektor Izby Skarbowej niezasadnie też na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 k.p.a. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.

W tym miejscu wskazać należy, że zakres kognicji sądu administracyjnego, umożliwia sądowi również kontrolę legalności postanowienia wierzyciela (ZUS) z dnia

[...] r., co wynika z art. 135 p.p.s.a. Ocena przez sąd administracyjny zaskarżonego postanowienia wymaga odniesienia się do sprawy w pełnym zakresie,

a więc z uwzględnieniem okoliczności i rozstrzygnięć administracyjnych poprzedzających wydanie zaskarżonego postanowienia, zwłaszcza w sytuacji, gdy występuje między nimi bezpośredni związek, czy wręcz zależność polegająca na tym, że jedno z nich stanowi podstawę wydania drugiego. Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd rozpatrujący skargę może stosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach (zarówno głównych, jak i wpadkowych, incydentalnych), przeprowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.

W piśmiennictwie podkreśla się, że "rozstrzygnięcie kwestii głębokości upoważnień do orzekania sądu administracyjnego powinno odpowiadać istocie i funkcjom sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej, sprawowanej przez sąd administracyjny w związku z postanowieniami art. 1 § 2 p.p.s.a." (T.Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2005, s. 441). W świetle określonego w tym przepisie podstawowego celu tej kontroli ("pod względem zgodności z prawem") należy przyjąć, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest stworzenie takiego stanu, w którym w obrocie prawnym nie będzie funkcjonował żaden akt lub czynność organu administracji publicznej niezgodne z prawem. Sąd administracyjny zatem powinien być wyposażony w uprawnienia umożliwiające mu pozbawienie bytu prawnego wszystkich niezgodnych z prawem rozstrzygnięć wydanych w sprawie.

Mając powyższe uwadze na podstawie art. 134, art. 135 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Na podstawie art. 152 p.p.s.a. Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nie może być wykonane. Rozpatrywana sprawa podlega zwolnieniu od kosztów sądowych na podstawie art. 239 pkt 1 lit e) p.p.s.a. (postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2004r., FZ 226/04).

D. Dudra L. Kleczkowski M. Łent