Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 3111/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2017-07-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6170 Adwokaci i aplikanci adwokaccy
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kisielewicz Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Małgorzata Rysz (spr.) Protokolant Mateusz Rogala po rozpoznaniu w dniu 13 lipca 2017 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej A. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3774/14 w sprawie ze skargi A. W. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. W. na rzecz Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: WSA lub Sąd I instancji) wyrokiem z dnia 11 marca 2015 r. sygn. akt VI SA/Wa 3774/14 oddalił skargę A. W. dalej: skarżąca) na uchwałę Komisji Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpatrzenia odwołań od wyników egzaminu adwokackiego z dnia [...] sierpnia 2014 r. w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu adwokackiego.

Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że skarżąca przystąpiła do egzaminu adwokackiego w 2014 roku i z zakresu prawa gospodarczego - uzyskała ocenę niedostateczną.

Zadaniem egzaminacyjnym z prawa gospodarczego było sporządzenie pozwu albo opinii prawnej w przypadku uznania, że brak jest podstaw do wniesienia pozwu, co jednak nie było prawidłowym rozwiązaniem zadania. Zgodnie z poleceniem w przypadku sporządzenia pozwu należało wskazać właściwy rzeczowo sąd i określić jego wydział, oraz wskazać miejscowość będącą siedzibą sądu. Prawidłowe wykonanie zadania polegało na sporządzeniu pozwu o zapłatę kwot: 14.408,80 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 17 stycznia 2014 r. do dnia zapłaty z tytułu naprawienia szkody niepokrytej przez ubezpieczyciela (naprawa samochodu), 3.000 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 3 marca 2014 r., z tytułu szkody poniesionej na skutek zapłacenia kary umownej, 2.890 zł z odsetkami liczonymi od upływu 30 dni od doręczenia pozwanemu odpisu pozwu, z tytułu utraconych korzyści. Pozew winien spełniać wymogi formalne, zawierać wnioski dowodowe i wniosek o zasądzenie kosztów procesu. Uzasadnienie pozwu powinno posiadać właściwą konstrukcję, logikę, argumentację.

Obydwoje egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej z prawa gospodarczego wystawili oceny niedostateczne.

Egzaminator adwokat D. W. stwierdził, że przygotowana praca zachowuje wymogi formalne pozwu zarówno w zakresie przepisu art. 187 k.p.c., jak i art. 126 k.p.c. Zdaniem egzaminatora, zdająca nie wskazała podstaw materialno-prawnych powództw, jedyny przepis to art. 20 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, lecz tylko (prawidłowo) dla uzasadnienia właściwości sądu. Niemniej, egzaminator zaznaczył, że nie wiadomo czy autor pracy dostrzega różnice między właściwością rzeczową, funkcjonalną i miejscową. Za istotny błąd egzaminator uznał niedostrzeżenie konieczności poszukiwania podstaw materialno-prawnych powództwa, zaś za zupełne nieporozumienie prawne uznał samo żądanie pozwu, w którym autor domaga się zasądzenia różnych kwot na rzecz poszczególnych wspólników spółki (w ujęciu proporcjonalnym, co jest niejako: "błędem w błędzie"), co jest wynikiem odzwierciedlenia ich stosunku w zyskach i stratach spółki. Według tego egzaminatora wadliwie określono w żądaniu termin wymagalności co do kwoty 3.000 zł przy braku jakiegokolwiek uzasadnienia tej kwestii. Stwierdził niedostatki wiedzy sfery procesowej i interpretacji przepisów. Dostrzegł także niedostatki wiedzy w zakresie poprawności zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia z uwzględnieniem interesu strony, sygnalizując, że sąd nie może się domyślać podstaw faktycznych żądanej kwoty, zaznaczył brak w uzasadnieniu właściwego wskazania związku przyczynowego między wypadkiem a niewykonaniem umowy z dnia 14.11.2013 r. W ocenie tego egzaminatora język, staranność pracy jest na miernym poziomie, żądanie pozwu określone zostało z uwzględnieniem opisu zdarzenia będącego faktyczną podstawą, co jest błędem, wadliwość redakcji pozwu dotyczy także żądania odsetek. Oceniając uzasadnienie pozwu zwrócił uwagę na chaos, błędy merytoryczne, niestaranność pracy.

Drugi egzaminator SSA S. J., oceniając pracę - stwierdził, że zdająca zachowała w pełni wymogi formalne. Opisał przy tym, że wadliwie zostało skonstruowane żądanie bowiem zdająca domaga się zasądzenia spornej należności na rzecz powodów proporcjonalnie do wysokości ich udziałów w spółce, co świadczy o braku wiedzy w zakresie dotyczącym przepisów o spółce cywilnej, nadto zbędnie została wskazana wartość przedmiotu sporu, która znacznie różni się od łącznej sumy kwot dochodzonych przez powodów. Natomiast oceniając prawidłowość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, egzaminator stwierdził, iż autor pracy wykazał się niskim poziomem wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego materialnego oraz procesowego. Nie powołał żadnych podstaw prawnych sformułowanego w pozwie roszczenia (przepisów o ubezpieczeniach obowiązkowych oraz przepisów k.c.). Za jedynie prawidłowe uznał powołanie przepisu art. 20 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Wskazany w pozwie termin żądanych odsetek przekonuje, w ocenie egzaminatora, o braku znajomości i umiejętności interpretacji przepisów art. 481 k.c. oraz 14 cyt. ustawy. Zdaniem egzaminatora kwota dochodzona w pozwie zdecydowanie różni się od określonej w uzasadnieniu, co powoduje, że nie wiadomo skąd wynika 11.608,80 zł (rozważania w tym zakresie są nielogiczne i niespójne) i jak ta została wyliczona. Nadto, egzaminator zauważył, że niekorzystnie dla powodów został wskazany w pozwie termin żądania ustawowych odsetek od należności głównej, dotyczy to także kwot 3.000 zł i 2.890 zł. Jednocześnie zastrzeżenia egzaminatora budzi brak umiejętnego formowania wniosków dowodowych i tez dowodowych dla wykazania konkretnych i istotnych dla treści żądania twierdzeń. Dostrzegł również inne błędy w zakresie powołania się na opinię rzeczoznawcy, a dowód taki nie był zgłoszony. W zakresie sporządzonego uzasadnienia, egzaminator ocenił je jako lakoniczne, wnioski powierzchowne, chaotyczne i pozbawione logiki.

Uchwałą z dnia [...] kwietnia 2014 r. Komisja Egzaminacyjna nr 1 do przeprowadzenia egzaminu adwokackiego w 2014 r. z siedzibą we Wrocławiu stwierdziła, że skarżąca uzyskała wynik negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Orzekając na skutek odwołania, Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od wyników egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. uchwałą z dnia [...] sierpnia 2014 r. utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę.

Zdaniem organu odwoławczego, skarżąca sporządzając pozew dostrzegła i poprawnie rozwiązała tylko część kwestii, a popełnione przez nią błędy oraz niedostateczna argumentacja, nie pozwalały na uwzględnienie odwołania. Komisja wskazała, że egzaminatorzy oceniający pracę skarżącej na noty niedostateczne, wytknęli szereg uchybień tj. wadliwie skonstruowane żądanie pozwu; zbędne wskazanie wartość przedmiotu sporu, która znacznie przy tym różni się od łącznej sumy kwot dochodzonych przez powodów; niewskazanie podstaw materialno - prawnych powództwa, niepoprawne żądanie pozwu, w którym autor domaga się zasądzenia różnych kwot na rzecz poszczególnych wspólników spółki; wadliwe określenie terminu wymagalności co do kwoty 3.000 zł, przy jednoczesnym braku uzasadnienia tej kwestii; niekorzystna dla powodów wysokość żądania, gdyż jest zbyt niska w stosunku do wynikającej ze stanu faktycznego, a kwota określona w pkt. 1. (11.608,80 zł) zdecydowanie różni się od wskazanej w uzasadnieniu (14,408,80 zł); niekorzystne dla powodów określenie terminu żądania odsetek od należności głównej, w szczególności od kwot: 3.000 zł i 2.890 zł; brak umiejętnego formułowania wniosków dowodowych i tez dowodowych, zgłoszenie nieprzydatnych dowodów dla udowodnienia rzeczywistych kosztów naprawy autobusu; bardzo lakoniczna treść uzasadnienia, a wnioski zdającego wynikające z podanych faktów są bardzo powierzchowne, chaotyczne, niespójne, pozbawione logiki; brak w uzasadnieniu właściwego wskazania związku przyczynowego między wypadkiem, a niewykonaniem umowy z dnia 14.11.2013 r.; żądanie pozwu określone zostało z uwzględnieniem opisu zdarzenia, będącego jego podstawą faktyczną; wadliwość redakcji żądania odsetek "...w przypadku opóźnienia" w sytuacji gdy opóźnienie już nastąpiło; brak wskazania we wniosku od kogo powodowie domagają się zasądzenia kosztów procesu; niestaranność (brak precyzji) dotyczy także fragmentu uzasadnienia żądania utraconych korzyści, nie wiadomo na czym miałoby polegać niewykonanie umowy z dnia 14.11.2013 r.; wskazanie w uzasadnieniu, że zgodnie z opinią rzeczoznawcy szkoda z tytułu naprawy samochodu wyniosła 28.976,40 zł, podczas gdy okoliczność ta wynika z zapłaconej przez powodów faktury za naprawę samochodu.

Organ odwoławczy stwierdził, że odwołanie nie zawierało uzasadnionych zarzutów podważających oceny egzaminatorów, także przy uwzględnieniu oświadczenia egzaminowanej o popełnionej pomyłce. W rezultacie Komisja podzieliła zasadność oceny o słabości pracy strony skarżącej z prawa gospodarczego i przychyliła się do niedostatecznej oceny egzaminatorów, zaznaczając przy tym, iż popełnione uchybienia świadczą o nieznajomości i nieumiejętności stosowania prawa, zarówno procesowego jak i materialnego, w stopniu niepozwalającym na postawienie oceny dostatecznej. W ocenie Komisji pracę skarżącej dyskwalifikowała suma błędów takich jak: żądanie zasądzenia kwot na rzecz powodów proporcjonalnie do posiadanych w spółce udziałów, błędne określenie terminów wymagalności, brak umiejętności formułowania wniosków dowodowych, brak jakiejkolwiek argumentacji uzasadniającej dochodzone kwoty w kontekście odmowy ich zapłacenia przez ubezpieczyciela na etapie likwidacji szkody.

Zdaniem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia, uwypuklone przez egzaminatorów błędy ocenianej pracy ukazały bardzo istotne braki w warsztacie przyszłego zawodowego pełnomocnika procesowego. Komisja podzieliła zasadność stanowiska wskazującego na słabą jakość pracy skarżącej z prawa gospodarczego i przychyliła się do oceny egzaminatorów.

Sąd I instancji oddalając skargę i uzasadniając motywy podjętego rozstrzygnięcia wskazał, że wydając zaskarżoną uchwałę w dniu [...] sierpnia 2014 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w celu rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, który został przeprowadzony w dniach 19-21 marca 2014 r. nie dopuściła się zarówno istotnego naruszenia przepisów procedury administracyjnej, w szczególności podniesionych w skardze przepisów art. 75 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2013, poz. 267 ze zm. – dalej: k.p.a.) w zw. art. 78 § 2 k.p.a., art. 136 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a., art. 15 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., jak również nie naruszyła norm prawa materialnego wyrażonych w przepisach ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2014 r., poz. 635 ze zm. – dalej: p.o.a.), w tym w szczególności art. 78d ust. 1 i ust. 10, art. 78e ust. 2 p.o.a., w sposób, który mógłby uzasadniać uchylenie uchwały organu odwoławczego.

W ocenie Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia, uzasadniając swoje stanowisko, wskazała na konkretne błędy pracy egzaminacyjnej skarżącej, które podlegały ocenie i rzutowały na podjęte rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały - w sposób precyzyjny i niebudzący wątpliwości Sądu - organ odwoławczy przedstawił argumenty za uznaniem, że wynik egzaminu był ustalony prawidłowo. Przede wszystkim wskazano, że najistotniejszym uchybieniem sporządzonego projektu pozwu, który wyklucza możliwość wystawienia stronie oceny pozytywnej, są istotne uchybienia dotyczące zawartości merytorycznej sporządzonego pozwu: wadliwie skonstruowane żądanie (proporcjonalnie do wysokości udziałów); zbędnie wskazano wartość przedmiotu sporu, która różni się od łącznej sumy kwot dochodzonych przez powodów; nie wskazano podstaw materialno-prawnych powództwa; autor pracy wykazał się niskim poziomem wiedzy z zakresu prawa gospodarczego i cywilnego materialnego oraz procesowego.

Sąd zgodził się ze stanowiskiem Komisji Egzaminacyjnej II stopnia wyrażonym w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały i w konsekwencji uznał, że do ewidentnych mankamentów pracy skarżącej słusznie zostały zaliczone ww. istotne uchybienia, a ponadto: zdający nie wyjaśnił właściwości funkcjonalnej sądu; wskazano w pozwie nieprawidłowo termin żądanych odsetek; wysokość żądania jest niekorzystna dla powodów, gdyż jest zbyt niska w stosunku do wynikającej ze stanu faktycznego, kwota określona w pkt 1 różni się od wskazanej w uzasadnieniu; niekorzystny termin żądania odsetek od należności głównej, w szczególności od kwot 3.000 zł i 2.890 zł; brak umiejętnego formułowania wniosków dowodowych i tez dowodowych; zgłoszenie nieprzydatnych dowodów; lakoniczna treść uzasadnienia.

Zdaniem Sądu, uzasadnienie zaskarżonej uchwały - wbrew zarzutom strony skarżącej - wskazuje, że ponowna ocena sporządzonego w ramach zadania z prawa gospodarczego pozwu została dokonana nie tylko w aspekcie zachowania stosownych wymogów formalnych, lecz przede wszystkim prawidłowości zastosowanych przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji, a także poprawności zaproponowanego przez zdającą sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu reprezentowanej strony.

WSA podzielił zasadność oceny Komisji Egzaminacyjnej II stopnia dotyczącej słabości pracy skarżącej z prawa gospodarczego. Według Sądu, organ odwoławczy prawidłowo wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały, iż uchybienia popełnione przez stronę skarżącą świadczą o tym, że sporządzony przez nią projekt pozwu zawiera błędy przemawiające za nieznajomością i nieumiejętnością stosowania prawa, zarówno procesowego jak i materialnego, w stopniu niepozwalającym na postawienie oceny dostatecznej. Świadczyło to także o nieumiejętności skarżącej dostrzegania i rozwiązywania problemów, które winny być w pozwie wywiedzione i należycie umotywowane.

Zdaniem Sądu I instancji okoliczność, że skarżąca sporządziła pozew spełniający wymogi formalne, jest niewystarczająca do uznania, że zdała ona egzamin w stopniu dostatecznym. Istotne znaczenie ma umiejętność stosowania prawa i jego interpretacji, albowiem egzamin adwokacki służy ocenie przygotowania kandydata do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata, którego ranga i charakter wymaga posiadania specjalistycznej wiedzy i umiejętności w stopniu ponadprzeciętnym.

W konkluzji Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie postępowanie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, a zgromadzony materiał dowodowy dawał podstawę do wydania uchwały ustalającej negatywny wynik z egzaminu adwokackiego. W ocenie WSA Komisja Egzaminacyjna II stopnia nie miała podstaw do podwyższenia skarżącej oceny z trzeciej części egzaminu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła skarżąca, zaskarżając go w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Ponadto skarżąca wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Skarżąca kasacyjnie na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

- art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. polegające na braku wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstawy prawnej rozstrzygnięcia, do czego doszło w wyniku:

- nieodniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącą w skardze w tym w szczególności do zarzutu z art. 75 § 2 k.p.a. w zw. art. 78 § 2 k.p.a., art. 136 k.p.a., art. 10 § 1 k.p.a. i art. 15 k.p.a. dotyczącego nieprzeprowadzenia dowodu z oświadczenia strony pod rygorem odpowiedzialności za fałszywe zeznania na okoliczność wystąpienia oczywistej omyłki pisarskiej;

- niedokonanie rzetelnej weryfikacj i legalności zaskarżonej uchwały, przy czym Sąd I instancji w wydanym orzeczeniu w istotnym zakresie oparł się na ustaleniach Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu adwokackiego, powielając stanowisko wskazane w zaskarżonej uchwale i odpierając zarzuty skarżącej argumentami organu, które były przez nią kwestionowane.

- art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 151 p.p.s.a., a także art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm. – dalej: p.u.s.a.) w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi oraz na braku stosownych wskazań dla Komisji II stopnia w uzasadnieniu wydanego wyroku, w sytuacji gdy przedmiotowe organy przy wydawaniu uchwał dopuściły się naruszenia wskazanych powyżej przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w sposób mający wpływ na wynik postępowania, tj. przez brak podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.

W ocenie skarżącej naruszenie powyższych przepisów miało istotny wpływ na wynik sprawy ponieważ wady uzasadnienia zaskarżonego wyroku dowodzą braku należytej staranności Sądu I instancji przy wyrokowaniu, a w konsekwencji braku rzetelnej weryfikacji legalności zaskarżonej uchwały Komisji II stopnia. W konsekwencji, uzasadnienie wyroku nie pełni funkcji informacyjnej oraz utrudnia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu przeprowadzenie prawidłowej kontroli instancyjnej.

Ponadto, skarżąca kasacyjnie na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. poprzez błędną ich wykładnię w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, Dz.U. 2014, poz. 101 ze zm. – dalej: k.p.c.) w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. polegającą na przyjęciu, że mimo, iż powszechnie obowiązujące przepisy prawa nie wymagają wskazania podstawy materialnoprawnej powództwa, to profesjonalnie sporządzony pozew musi przytaczać taką podstawę, podczas gdy w judykaturze ugruntowany jest pogląd, że z punktu widzenia interesu reprezentowanej strony oraz metodyki pracy adwokata nie jest pożądane oparcie powództwa na ściśle wskazanym w jego treści przepisie prawa materialnego, a tym samym zawężanie granic orzekania, poza które Sąd meriti wychodzić nie może, a brak wskazania takich przepisów nie może pociągać za sobą żadnych niekorzystnych skutków procesowych dla reprezentowanej strony;

- art. 78d ust. 1 oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. poprzez ich błędną wykładnię w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. polegającą na uznaniu, że za oceną niedostateczną przemawia zbyt wczesny termin wymagalności roszczenia określony w pozwie, który co potwierdził organ ad quem, nie narusza interesu reprezentowanej strony, podczas gdy według ustawy decydującym kryterium oceny pracy powinno być właśnie zabezpieczenie interesów reprezentowanej strony, a dopiero narażenie klienta na szkodę może skutkować oceną niedostateczną,

- art. 78d ust. 1 i ust. 10 oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. poprzez ich błędną wykładnię w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. polegającą na nieuwzględnieniu przy ocenie zadania z zakresu prawa gospodarczego całej skali ocen i ustaleniu oceny niedostatecznej, pomimo tego, iż stwierdzone w pozwie uchybienia nie dawały podstaw do wystawienia oceny niedostatecznej, przy jednoczesnym nie wyjaśnieniu, dlaczego pozew nie zasługiwał na ocenę pozytywną.

Argumenty na poparcie powyższych zarzutów skarżąca kasacyjnie przedstawiła w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

Organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Skarga kasacyjna oparta została na obu podstawach wskazanych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., zarzucając w pierwszej kolejności naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 zd. 1 w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c), art. 141 § 4, art. 151 p.p.s.a., a także art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. W ocenie skarżącego kasacyjnie Sąd I instancji naruszył również przepisy prawa materialnego tj. art. 78d ust. 1 i 10 p.o.a. oraz art. 78e ust. 2 p.o.a. w zw. z art. 187 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzuty skargi kasacyjnej zmierzały do zakwestionowały stanowiska Sądu I instancji, który uznał za zgodną z prawem uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia, zarzucając mu brak rzetelnej weryfikacji zaskarżonego rozstrzygnięcia i w konsekwencji stwierdzenie, że Komisja ta w sposób prawidłowy przyjęła, że praca skarżącej z prawa gospodarczego nie spełnia minimalnych wymogów pozwalających na wystawienie oceny pozytywnej. Ocena pracy skarżącej, zdaniem kasatora nie została dokonana w oparciu o ustawowe kryteria oceny i w sposób z nimi zgodny.

Odniesienie się do podstaw kasacyjnych należy poprzedzić uwagą, że w myśl art. 4 ust. 1 p.o.a, zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami.

Wysoka jakość świadczonej pomocy prawnej jest wartością, która ma kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy. Nie ma wątpliwości, że od kandydata do zawodu adwokata należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł on sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o jak najwyższej jakości. Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu adwokata, a więc realizację ustawowego zobowiązania gorliwego, sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków (por. NSA w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 83/11, dostępny w CBOSA).

Wiedza i umiejętności niezbędne do wykonywania zawodu adwokata podlegają sprawdzeniu w trakcie egzaminu adwokackiego. Zgodnie z art. 78d ust. 1 p.o.a. egzamin adwokacki polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu adwokackiego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata. Stosownie do art. 78d ust. 7 p.o.a. trzecia część egzaminu adwokackiego obejmuje rozwiązanie zadania z zakresu prawa gospodarczego, polegającego na przygotowaniu umowy albo sporządzeniu pozwu, wniosku lub apelacji, a w przypadku uznania, że jest brak podstaw do ich wniesienia, na sporządzeniu opinii prawnej w oparciu o akta lub przedstawiony stan faktyczny opracowane na potrzeby egzaminu. Jak wynika z art. 78d ust. 10 p.o.a. egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu adwokackiego z zastosowaniem następującej skali ocen: oceny pozytywne: celująca (6), bardzo dobra (5), dobra (4), dostateczna (3) (pkt 1); ocena negatywna - niedostateczna (pkt 2). Zgodnie z art. 78e ust. 2 p.o.a. oceny rozwiązania każdego z zadań z części od pierwszej do czwartej egzaminu adwokackiego dokonują niezależnie od siebie dwaj egzaminatorzy z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna, jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Naczelną Radę Adwokacką, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje. Pozytywny wynik z egzaminu adwokackiego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu adwokackiego otrzymał ocenę pozytywną (art. 78f ust. 1 Prawa o adwokaturze).

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym właśnie kontekście normatywnym, kształtującym systemowo zasady dostępu do zawodu adwokata, rozstrzygać należy prawidłowość podejmowanych przez komisje egzaminacyjne uchwał stwierdzających wynik egzaminu adwokackiego.

Zgodnie z art. 78e p.o.a. praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania musi być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Te oceny są realizacją zasady swobodnej oceny dowodów i przejawem indywidualnego podejścia wysokiej klasy specjalistów (egzaminatorów), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej zawierają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy. Wszelkie egzaminy przeprowadzane przez specjalistów zawierają element subiektywny, jednak samodzielna ocena pracy dokonywana przez dwóch egzaminatorów i sposób wystawiania oceny końcowej uregulowany ustawą, zapewnia ocenę trafną.

Każda praca oceniana jest indywidualnie, a jej walory i wady oceniane są przez ekspertów (egzaminatorów), aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy kandydat na adwokata posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

W rozpoznawanej sprawie negatywny wynik egzaminu adwokackiego był konsekwencją otrzymania przez skarżącą oceny niedostatecznej za rozwiązanie zadania z prawa gospodarczego.

W ramach pracy z zakresu prawa gospodarczego zadaniem zdającego było wystąpienie w charakterze pełnomocnika procesowego przedsiębiorcy i sporządzenie pozwu (lub opinii o braku podstaw do jego wniesienia, co w okolicznościach sprawy nie było działaniem prawidłowym) z żądaniem zasądzenia odszkodowania od wspólników spółki cywilnej wraz z odsetkami.

Konieczne jest w tym miejscu odwołanie się do zaproponowanego przez skarżącą rozwiązania powyższego zadania. Wprawdzie zdająca prawidłowo wybrała sporządzenie pozwu, ale jej praca jako całość, według komisji egzaminacyjnych obu stopni, nie spełniła pozytywnie wymagań stawianych rozwiązaniu zadania w ramach egzaminu adwokackiego, w związku z oceną przygotowania zdającego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Komisja zwróciła uwagę i wskazała na szereg błędów rozwiązanego zadania. Poważnymi mankamentami pracy skarżącej było zarówno nieprawidłowe skonstruowane żądania (proporcjonalnie do wysokości udziałów) ale również wadliwe wskazanie wartości przedmiotu sporu, różniącej się od łącznej sumy kwot dochodzonych przez powodów. Kolejną wadliwością był brak wskazania podstaw materialno-prawnych powództwa oraz błędy w zakresie formułowania wniosków dowodowych, lakoniczne uzasadnienie sporządzonego pozwu.

Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu zauważa, że stwierdzenie przy ocenie pracy skarżącej szeregu, wymienionych szczegółowo błędów, w tym zasadniczego właściwego skonstruowania żądania, upoważniało do przyjęcia, że skarżąca nie potrafiła prawidłowo zinterpretować i zastosować przepisów prawa, co prowadziło w konsekwencji do uznania, że wskazane powyżej uchybienia uzasadniały uzyskanie przez nią oceny niedostatecznej.

Dokonując oceny pracy egzaminacyjnej egzaminatorzy i podejmująca uchwałę o wyniku egzaminu, komisja egzaminacyjna musi rozważyć ciężar gatunkowy popełnionych przez zdających egzamin błędów i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wskazanych w art. 78e ust. 2 p.o.a.

Nie można oceniającym, a w konsekwencji Sądowi I instancji, zarzucić, że wadliwie dokonano ocenę pracy skarżącej w zakresie zadania z prawa gospodarczego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w omawianej sytuacji nie doszło do błędów w ocenie materiału dowodowego i błędu w ustaleniach, co do prawidłowości przyjętych rozwiązań i co do oceny pracy.

W tym stanie rzeczy uznać należało, że trafnie Sąd I instancji przyjął, że sam fakt sporządzenia pozwu spełniającego co do zasady wymogi formalne, nie mógł zostać uznany za wystarczający dla uzyskania pozytywnej oceny.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej główną uwagę poświęcono zwalczaniu stanowiska oceniających w zakresie podnoszonych zarzutów do pozwu. Skarżąca kasacyjnie nie zauważa jednak, że to nie tylko błędne sprecyzowanie żądania zadecydowało o ocenie negatywnej, lecz suma wszystkich błędów. Podkreślenia wymaga, że pozew był sporządzany w warunkach egzaminu zawodowego, którego zadaniem jest weryfikacja wiedzy prawnej zdającego, w tym przede wszystkim znajomość prawa materialnego i procesowego w ocenianej gałęzi prawa.

Z tych przyczyn, uznać należy, że w zakresie oceny pracy skarżącej z prawa gospodarczego słusznie stwierdził Sąd I instancji, że prawidłowo i z uwzględnieniem kryteriów wymienionych w art. 78e ust. 2 p.o.a. oceniono tę pracę, mając przy tym na względzie, że przepisy kładą wyraźny akcent na pomoc prawną, która ma być świadczona dla ochrony interesów mocodawców.

Podsumowując, praca, która spełnia wymogi z art. 78e ust. 2 p.o.a. powinna zostać oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Z kolei praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu adwokata.

Dlatego też Naczelny Sąd Administracyjny uznał za chybione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia prawa materialnego.

W skardze kasacyjnej zostały ponadto podniesione dwa zarzuty naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. W zakresie zarzutów naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazanie co do dalszego postępowania. Wskazany przepis określa zatem wymogi formalne uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego. W judykaturze prezentowany jest pogląd, że przepis ten może stanowić samodzielną podstawę kasacyjną, jeżeli uzasadnienie orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego nie zawiera stanowiska, co do stanu faktycznego przyjętego za podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia (zob. uchwała NSA z dnia 15 lutego 2010 r. II FPS 8/09, dostępna na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl), co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.

Ponadto, przyjmuje się, że aczkolwiek uzasadnienie sporządzane jest po wydaniu orzeczenia, sporządzenie go z uchybieniem zasad określonych w art. 141 § 4 p.p.s.a. może stanowić mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2007 r., sygn. akt I OSK 1868/06, LEX nr 417759). Taka sytuacja występuje przede wszystkim wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia sporządzone jest w sposób uniemożliwiający jego kontrolę instancyjną, w szczególności skutkiem braku wymaganych przez ustawodawcę elementów konstrukcyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 27 lutego 2008 r., sygn. akt II FSK 1771/06, z dnia 20 stycznia 2009 r., sygn. akt I GSK 1185/07, z dnia 17 lipca 2009 r. dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z tych przypadków nie zachodzi w niniejszym postępowaniu.

Wbrew stanowisku strony skarżącej kasacyjnie, uzasadnienie zaskarżonego wyroku w niewadliwy sposób realizuje - funkcję perswazyjną (zupełnie inną kwestią jest natomiast siła przekonywania zawartych w nim argumentów, co prowadzi do wniosku, że brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku); – jak również funkcję kontroli trafności wydanego w sprawie orzeczenia, gdyż nie pozbawia Naczelnego Sądu Administracyjnego możliwości skontrolowania zaskarżonego wyroku w zakresie, który wyznaczony został granicami wniesionego środka zaskarżenia.

W kontekście nieodniesienia się do zarzutu dotyczącego wystąpienia "oczywistej omyłki pisarskiej" i niewydania postanowienia w przedmiocie oświadczenia skarżącej o popełnieniu tej omyłki w sporządzanym pozwie (dot. wartości przedmiotu sporu – co się składa na dochodzoną kwotę) Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku odniósł się do tej kwestii, wskazując, iż okoliczność, że nie zostało wydane przez komisję postanowienie w przedmiocie wniosku dowodowego skarżącej nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. Dodatkowo ustosunkowując się do argumentacji skargi kasacyjnej podkreślić należy, że błędne rozwiązanie zadania egzaminacyjnego, nawet gdy egzaminowany popełnił, w swoim mniemaniu, tylko pomyłkę, nie może być sprostowane w takim trybie, jakiego domaga się skarżąca (sprostowania oczywistej omyłki). Sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny. Zatem błąd popełniony w pracy pozostaje błędem, a jego istnienie i charakter podlegają ocenie egzaminatorów w ww. zakreślonych granicach. Nie może tego zmienić późniejsze ( po egzaminie) korygowanie czy prostowanie tego błędu.

Sąd I instancji uznał stanowisko organu odwoławczego i uzasadnienie decyzji za kompletne i wyczerpujące dlatego też nie było błędem podtrzymanie tego stanowiska i oparcie się na nim w treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku. Tym samym uznać należy, że Sąd I instancji dokonał autonomicznej i indywidualnej oceny. Niedostateczność wyjaśnienia, według skarżącej, pewnych kwestii, polegająca na powieleniu stanowiska Komisji nie może zostać uznane za naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Podkreślenia bowiem wymaga, że tylko uchybienia o wpływie na wynik sprawy mogą być skuteczne w ramach zarzutów procesowych, czego autor skargi kasacyjnej nie wykazał. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że polemika skarżącej zawarta w skardze kasacyjnej dotycząca zasądzenia na rzecz wspólników wierzytelności łącznej dowodzi, że skarżąca w dalszym ciągu nie rozumie na czym polega współwłasność łączna (art. 196 k.c.).

Sąd I instancji, w sposób wystarczający dla możliwości skontrolowania zaskarżonego wyroku ocenił ustalony przez Komisję Egzaminacyjną stan faktyczny oraz przedstawił wywód w zakresie zastosowania prawidłowych kryteriów oceny pracy egzaminacyjnej strony z zakresu prawa gospodarczego, a w konsekwencji prawidłowości ustalenia, że strona uzyskała negatywny wynik z egzaminu adwokackiego.

Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny wszystkie zarzuty kasacyjne uznał za nieusprawiedliwione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania postanowiono na zasadzie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanawianego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).