Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 3263/14
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-07-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6334 Stypendia
Hasła tematyczne: Bezrobocie
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust 1 pkt 2 lit.f, art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2
journal: Dz.U. 2008 nr 69 poz 415
law: Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - tekst jednolity
article: art. 7, art. 145 par. 1 pkt 5
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) sędzia NSA Jolanta Sikorska sędzia del. WSA Elżbieta Kmiecik Protokolant sekretarz sądowy Justyna Stępień po rozpoznaniu w dniu 19 lipca 2016 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 189/14 w sprawie ze skargi J.C. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium uchyla zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Wrocławia z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...].


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 września 2014 r. sygn. akt IV SA/Wr 189/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę J.C. na decyzję Wojewody Dolnośląskiego z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranego stypendium.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. Prezydent Wrocławia orzekł o obowiązku zwrotu przez skarżącego nienależnie pobranego świadczenia, tj. stypendium w kwocie 1989 zł za okres od 2 listopada 2010 r. do 31 stycznia 2011 r.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł J.C. zarzucając organowi błąd w ustaleniach polegający na przyjęciu, że fakt utraty statusu osoby bezrobotnej stanowi podstawę do zwrotu kosztów szkolenia, w szczególności do zwrotu pobranego stypendium; "błąd prawny" polegający na wydaniu decyzji w przedmiocie nakazu zwrotu pobranego stypendium w sytuacji, gdy decyzja w przedmiocie przyznania stypendium nie została zmieniona lub uchylona; nakazanie zwrotu stypendium przy jednoczesnym przyjęciu w sposób dorozumiany, że skarżący był pouczony o okolicznościach związanych z obowiązkiem zwrotu świadczenia, a nadto w sytuacji, gdy część świadczenia jest przedawniona.

Zaskarżoną decyzją Wojewoda Dolnośląski utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wojewoda podał, że skarżący uznany został za osobę bezrobotną z dniem 1 września 2010 r. bez prawa do zasiłku, a następnie skierowano go na szkolenie "kurs przygotowawczy do egzaminu na licencję II stopnia pracownika ochrony fizycznej" w terminie od dnia 2 listopada 2010 do dnia 31 stycznia 2011 r. oraz przyznano prawo do stypendium w okresie odbywania szkolenia. Po czym decyzją z dnia 22 listopada 2011 r. uchylono między innymi decyzję o uznaniu skarżącego za bezrobotnego, a także decyzję o przyznaniu mu stypendium na okres odbywania szkolenia, bowiem organ ustalił, że skarżący rejestrując się w charakterze osoby bezrobotnej posiadał wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją z dnia [...] lutego 2012 r. Wojewoda podkreślił, że zgodnie z definicją bezrobotnego, obowiązującą w dniu rejestracji strony tj. 1 września 2010 r. bezrobotnym nie mogła być osoba posiadająca wpis do ewidencji działalności gospodarczej z określoną datą jej podjęcia bez względu na to, czy rzeczywiście tę działalność od dnia wskazanego w zgłoszeniu do ewidencji podjęła czy też nie. Osoba posiadająca wpis do ewidencji działalności gospodarczej traciła status bezrobotnego bądź nie spełniała warunków do jego nabycia. Zatem, w ocenie organu, zgodnie z obowiązującymi przepisami stypendium pobrane przez stronę jest świadczeniem nienależnym i podlega zwrotowi na podstawie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 2008 r. nr 69 poz. 415 z późn. zm., dalej ustawa o promocji zatrudnienia).

Organ uznał także, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie roszczeń. Postępowanie wznowieniowe w sprawie wszczęto postanowieniem z dnia 10 października 2011 r., które doręczono skarżącemu w dniu 23 października 2011 r. Nie można mówić zatem o upływie trzyletniego terminu przedawnienia określonego w art. 76 ust. 3 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy.

Skargę na powyższą decyzję wniósł J.C. zarzucając organowi błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż fakt utraty statusu osoby bezrobotnej stanowi podstawę do zwrotu kosztów szkolenia, w szczególności do zwrotu pobranego stypendium; "błąd prawny" polegający na wydaniu decyzji w przedmiocie nakazu zwrotu pobranego stypendium w sytuacji, gdy decyzja w przedmiocie przyznania stypendium nie została zmieniona lub uchylona; nakazanie zwrotu stypendium przy jednoczesnym przyjęciu w sposób dorozumiany, iż skarżący był pouczony o okolicznościach związanych z obowiązkiem zwrotu świadczenia, a nadto w sytuacji, gdy część świadczenia jest przedawniona; brak odniesienia się przez organ drugiej instancji do wszystkich zarzutów skarżącego; braki wskazania w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyjętej przez organ II instancji podstawy faktycznej oraz należytego wyjaśnienia podstawy prawnej wydanej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Wojewoda Dolnośląski wniósł o jej oddalenie i podtrzymał w całości stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie z dnia 27 sierpnia 2014 r., będącym uzupełnieniem skargi, pełnomocnik skarżącego zarzucił organowi naruszenie art. 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 76 ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że skarżący nie spełnia przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną z uwagi na posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w sytuacji gdy działalność gospodarcza nigdy nie była wykonywana, a także naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. w związku z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP poprzez nierozważenie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego oraz utrzymanie w mocy decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego stypendium, w związku z pozbawieniem skarżącego statusu bezrobotnego prawa do zasiłku, z powodu formalnego posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, z pominięciem celu ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, jakim jest łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych oraz poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący został właściwie pouczony podczas dokonywania czynności rejestracji w UP o zmianie w przepisach w przedmiocie uzyskania statusu osoby bezrobotnej.

Oddalając skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej p.p.s.a.), wymienionym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wskazał, że materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej stanowił art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia w myśl, którego osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Sąd podkreślił, że za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się: świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach (pkt 1), jak też świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2).

Sąd zaznaczył także, że skarżący zarejestrował się w urzędzie pracy bez prawa do zasiłku w dniu 1 września 2010 r., a na karcie rejestracyjnej bezrobotnego złożył oświadczenie, że nie posiada wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (pkt 7). Zatem zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że w dacie złożonego przez skarżącego oświadczenia o braku wpisu do ewidencji działalności gospodarczej oraz wskazanym wyżej okresie pobierania stypendium posiadał on wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Dopiero bowiem w dniu 8 sierpnia 2011 r. skarżący przedłożył w powiatowym urzędzie pracy decyzję o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej z dniem 5 sierpnia 2011 r. wpisu dokonanego w dniu 16 sierpnia 1991 r. (z podaną datą rozpoczęcia działalności 1 września 1991 r.). Dlatego słusznie decyzja przyznająca skarżącemu świadczenie, została w wyniku wznowienia postępowania uchylona.

Sąd wskazał, że skarżący pobrał stypendium szkoleniowe w sytuacji, gdy posiadał wpis do ewidencji działalności gospodarczej, czego konsekwencje dla statusu bezrobotnego powinny być mu znane. W rezultacie w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uznania, że pobrane stypendium było świadczeniem nienależnym i zachodziły podstawy do orzeczenia o jego zwrocie. Sąd podzielił także stanowisko organu w kwestii braku przedawnienia części roszczenia. Sąd wyjaśnił, że w związku z wszczęciem postępowania wznowieniowego i poinformowanie o tym skarżącego postanowieniem z dnia 23 października 2011 r. nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J.C. zaskarżając go w całości, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm przepisanych. W skardze kasacyjnej zarzucono Sądowi pierwszej instancji naruszenie przepisów postępowania tj.: naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do uchylenia zaskarżonej decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania; naruszenie art. 7, art. 8 i art. 9 k.p.a.w związku z art. 145 § 1 pkt. 5 k.p.a. w zw. z zasadą sprawiedliwości społecznej wyrażoną w art. 2 Konstytucji RP poprzez nierozważenie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego oraz utrzymanie w mocy decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego stypendium, w związku z pozbawieniem skarżącego statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, z powodu formalnego posiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, z pominięciem celu ustawy o promocji zatrudnienia, jakim jest łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych oraz poprzez bezpodstawne przyjęcie, że skarżący został właściwie pouczony, podczas dokonywania czynności rejestracji w urzędzie pracy, o zmianie w przepisach w przedmiocie uzyskania statusu osoby bezrobotnej.

W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do przyjęcia, że skarżący nie spełnia przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną z uwagi na posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w sytuacji gdy działalność gospodarcza nigdy nie była wykonywana, a także naruszenie art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 i 2 w zw. z art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia poprzez wadliwe zastosowanie i bezzasadne przyjęcie, że w przypadku skarżącego zaistniały przesłanki do uznania, że pobrane przez niego stypendium było świadczeniem nienależnym, podczas gdy z dokumentacji nie wynika by skarżący został prawidłowo pouczony o wszystkich okolicznościach mających znaczenie dla jego sytuacji prawnej, w tym o konieczności nieposiadania wpisu do ewidencji działalności gospodarczej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a., a nadto nie zachodzi również żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku Sądu pierwszej instancji, Naczelny Sąd Administracyjny dokonał jej w zakresie wyznaczonym podstawami skargi kasacyjnej.

W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że nie są zasadne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Wbrew zarzutom zawartym w skardze kasacyjnej, organy administracji zgodnie z art. 7 k.p.a. podjęły wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Nie można także zgodzić się z twierdzeniem, że organy administracji naruszyły ten przepis przez to, że nie zbadały sprawy z punktu widzenia celu ustawy o promocji zatrudnienia jakim jest łagodzenie skutków bezrobocia i aktywizacja zawodowa bezrobotnych. Nierozważnie wskazanych celów ustawy w kontekście interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego nie miało znaczenia dla wyniku sprawy, bowiem nie mogły one być samoistną podstawą do zwolnienia skarżącego od konieczności zwrotu pobranego świadczenia. Nietrafnie zarzuca też skarżący, że nie pouczono go o tym, iż rejestracja działalności gospodarczej uniemożliwiała uzyskanie statusu bezrobotnego a tym samym otrzymanie stypendium. Przeczą temu dwa oświadczenia skarżącego. Pierwsze to "Oświadczenie rejestrowanego" z dnia 31 sierpnia 2010 r., w którym w punkcie 10 skarżący na pytanie, czy posiada wpis do ewidencji działalności gospodarczej, zakreślił odpowiedź "NIE". Natomiast w drugim z dnia 1 września 2010 r. "Pouczenie dla bezrobotnego bez prawa do zasiłku" oświadczył, że został pouczony o obowiązku zawiadomienia PUP o dokonaniu wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, co powodowało utratę statusu bezrobotnego. Natomiast zbyt daleko idący jest zarzut niepoinformowania skarżącego w 2010 r. o zmianie z dniem 27 października 2007 r. przepisu art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia, definiującego pojęcie bezrobotnego, tj. o zaostrzeniu rygorów dotyczących uzyskania statusu bezrobotnego związanych z rejestracją działalności gospodarczej. Należy zatem uznać, że organ administracji wywiązał się z obowiązków wynikających z zasady informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych, które mogły mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków oraz z zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa wynikających z art. 8 i 9 k.p.a. Organy administracji nie naruszyły również art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. Wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia tego zarzutu, należy jedynie stwierdzić, że po wydaniu decyzji dotyczących przyznania skarżącemu statusu bezrobotnego i przyznania mu stypendium wyszła na jaw istotna nowa okoliczność, w postaci zarejestrowania przez skarżącego działalności gospodarczej w dniu 16 sierpnia 1991 r. Ta okoliczność niewątpliwie uprawniała organ administracji do wznowienia na podstawie tego przepisu, postępowań zakończonych wspomnianymi decyzjami.

Nie jest też trafny zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. f ustawy o promocji zatrudnienia poprzez przyjęcie, że skarżący nie spełnia przesłanek do uznania go za osobę bezrobotną z uwagi na posiadanie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, w sytuacji gdy działalność gospodarcza nigdy nie była wykonywana. W sprawie bezsporne jest, że skarżący w dniu uznania go za bezrobotnego tj. 1 września 2010 r. był wpisany w ewidencji działalności gospodarczej, którą miał rozpocząć 1 września 1991 r. Z brzmienia powyższego przepisu na dzień 1 września 2010 r. jasno wynika, że złożenie wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej i niezłożenie wniosku o zawieszenie wykonywania tej działalności, wyklucza uzyskanie statusu bezrobotnego. Przy czym bez znaczenia było, czy faktycznie skarżący taką działalność podjął. Taką wykładnię tego uregulowania potwierdza chociażby zmiana jego brzmienia obowiązującego do dnia 26 października 2007 r., kiedy to stanowił, że uzyskanie statusu bezrobotnego wykluczało, dopiero podjęcie pozarolniczej działalności gospodarczej a nie złożenie wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Ten ostatni stan obowiązuje dopiero po tej zmianie.

Na uwzględnienie zasługuje natomiast zarzut naruszenia art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Przepisy te stanowiły materialnoprawną podstawę kontrolowanych decyzji. Rzeczony art. 76 ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 tej ustawy stanowi, że osoba, która pobrała nienależne świadczenie pieniężne, jest obowiązana do zwrotu, w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji, kwoty otrzymanego świadczenia wraz z przekazaną od tego świadczenia zaliczką na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składką na ubezpieczenie zdrowotne. Za nienależnie pobrane świadczenie pieniężne uważa się:

1) świadczenie pieniężne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach;

2) świadczenie pieniężne wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy administracji dokonały błędnej wykładni art. 76 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia a w konsekwencji niezasadnie go zastosowały w kontrolowanej sprawie a Sąd pierwszej instancji nietrafnie zaakceptował to stanowisko. W sprawie tej podstawową kwestią było - mając na uwadze treść wskazanej regulacji - wyjaśnienie czy w sprawie rzeczywiście zaistniały podstawy do uznania pobranego przez skarżącego stypendium za "pobrane nienależnie świadczenie" w rozumieniu powyższych przepisów. Z powołanego uregulowania wynika bowiem, że dla uznania świadczenia za nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie wskazanych tam przesłanek tj. muszą zaistnieć okoliczności powodujące ustanie prawa do pobierania świadczenia, pobierający świadczenie musi być wcześniej pouczony o konsekwencjach takich okoliczności, pobierający złożył nieprawdziwe oświadczenie lub sfałszował dokumenty albo zaszły inne przypadki świadomego wprowadzenia w błąd organu. Zdaniem Sądu, wszystkie przesłanki wskazane w przepisie art. 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też organ był zobowiązany do ustalenia, czy nieuprawnione pobranie stypendium nastąpiło z "winy" skarżącego. W okolicznościach faktycznych sprawy przyjęcie, że pobrane przez J.C. świadczenie było nienależne w rozumieniu 76 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia, wymagało zatem wykazania negatywnego zachowania skarżącego, ukierunkowanego na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych. Zdaniem Sądu, wynika to z faktu, że zgodnie z treścią art. 76 ust. 1 i ust. 2 tej ustawy, obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko pojęciem "nienależnego świadczenia", lecz z zaistnieniem "świadczenia nienależnie pobranego". Wskazane sformułowania nie są zaś pojęciami tożsamymi. W orzecznictwie zwraca się bowiem uwagę na to, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym i występuje między innymi wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. Zatem pojęcie to nie nawiązuje do świadomości i woli jakiejkolwiek osoby. Natomiast "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zawinionego zaniechania). Przyjmuje się ponadto, że obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych oświadczeń, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 grudnia 2009 roku sygn. akt I OSK 826/09 i z dnia 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 555/14).

Ponadto dla uznania świadomego wprowadzenia organu w błąd przez stronę istotne jest stwierdzenie czy strona była świadoma, że fakty które zataiła, bądź co do których poświadczyła nieprawdę, były istotne dla sprawy, a zatem czy zdawała sobie sprawę z ich znaczenia, co wiąże się z pouczeniem o tym, jakie okoliczności faktyczne są istotne dla rozstrzygnięcia indywidualnej i konkretnej sprawy oraz wyjaśnieniu zasad odpowiedzialności w przypadku nieuprawnionego korzystania ze świadczeń przysługujących osobom uznanym za bezrobotne.

Ze stanowiskiem organów i sądu orzekających w kontrolowanej sprawie, że dla ustalenia obowiązku zwrotu pobranego przez skarżącego stypendium wystarczające jest, iż nie poinformował on organu, że złożył wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, Naczelny Sąd Administracyjny nie może się zatem zgodzić. Oznaczałoby to bowiem, że przepis art. 76 ust. 1 i 2 ustawy jest w ogóle zbędny i nie niesie za sobą żadnych treści normatywnych, a zatem jest nieistotny z punktu widzenia oceny przez organ sposobu zachowania się korzystania ze statusu osoby bezrobotnej, w tym – do prawa do stypendium, oraz – zindywidualizowania zawartej w tym przepisie normy prawnej do konkretnego stanu faktycznego zaistniałego w rozpatrywanej przez organ sprawie.

Z niekwestionowanych ustaleń organów administracji wynika, że skarżący złożył co prawda 16 sierpnia 1991 roku wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej ale nigdy jej nie rozpoczął. W związku z tym nie płacił składek i podatków. Faktem jest, że decyzja o wykreśleniu z ewidencji gospodarczej została wydana 5 czerwca 2011 r. Jednak skarżący już w latach poprzedzających decyzję z dnia 1 września 2010 r. o uznaniu skarżącego za bezrobotnego, także korzystał ze statusu bezrobotnego, bowiem jak już wyżej wskazano, ówczesne brzmienie ustawy o promocji zatrudnienia nie wykluczało uzyskania statusu bezrobotnego przez osoby, które złożyły jedynie wniosek o wpis do ewidencji a faktycznie działalności gospodarczej nie podjęły. Ponadto należy zauważyć, że to sam skarżący poinformował organ o wykreśleniu działalności gospodarczej. W świetle wyżej przedstawionej wykładni art. 76 ust. 1 i 2 ustawy, tych okoliczności, szczególnie niezwykle długiego okresu od zarejestrowania niepodjętej w rzeczywistości działalności gospodarczej, nie można pominąć przy ocenie tego czy w sytuacji jakiej znalazł się skarżący, który co prawda w sposób nieuprawniony otrzymał stypendium, spełnione zostały przesłanki do nakazania mu zwrotu tego świadczenia na podstawie art. 76. ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia.

Nie można także pominąć tego, że fakt złożenia wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej, który zataił skarżący, z uwagi na nierozpoczęcie tej działalności i faktyczne nieuzyskiwanie dochodów z tej działalności, nie stał w sprzeczności z celem ustawy o promocji zatrudnienia, jakim jest aktywizacja zawodowa osób bezrobotnych. Skarżący choć formalnie nie mógł być uznany za bezrobotnego, faktycznie nim był, a szkolenie w związku z którym uzyskał stypendium, faktycznie zrealizowało cel tej ustawy, bowiem zwiększyło jego szanse wyjścia z faktycznego bezrobocia. Doświadczenie życiowe uczy, iż ze znaczną dozą pewności można przyjąć, że gdyby skarżący był świadomy skutków niewyrejestrowania niepodjętej faktycznie działalności gospodarczej, to niewątpliwie uczyniłby to przed złożeniem wniosku o uznanie go za bezrobotnego a nie po tym fakcie. Zachowanie skarżącego nie było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych.

Konkludując, stan faktyczny ustalony przez organy i zaaprobowany przez Sąd pierwszej instancji, nie pozwala na przyjęcie istnienia po stronie skarżącego złej wiary w przyjęciu stypendium i na przypisanie mu świadomego wprowadzenia organu w błąd przy przyznaniu stypendium, a tym samym na przyjęcie, że zaszły przesłanki do uznania otrzymanego stypendium za pobrane nienależnie świadczenie w rozumieniu w art. 76. ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia i do orzeczenia o obowiązku jego zwrotu.

Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, dlatego na podstawie art. 188 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok a w związku z tym, że istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. Skarga zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wyżej przedstawione stanowisko przesądza o tym, że organy administracji dokonały błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwie zastosowały w art. 76. ust. 1 i 2 pkt 1 i 2 ustawy o promocji zatrudnienia. Dlatego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylono zaskarżoną decyzję Wojewody Dolnośląskiego i utrzymaną nią w mocy decyzję organu pierwszej instancji

Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy administracji publicznej stosownie do treści art. 153 p.p.s.a., zobowiązane będą uwzględnić wyżej przedstawioną oceną prawną Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a.