Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 232/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-06-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 2 ust. 1 lit. e
journal: Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
law: Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Elżbieta Lenart Protokolant referent Joanna Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2016 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. [...]; 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącego A.K. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu wniosków Skarbu Państwa - Państwowego Gospodarstwa Leśnego Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz A. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], w której w pkt 1 orzeczono o odmowie stwierdzenia nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 1, w pkt 2 stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. w zakresie pkt 2.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wojewódzki Urząd Ziemski w [...] orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 1945 r., nr [...] uznał, że nieruchomość ziemska składająca się z części dóbr [...] i dóbr [...] o ogólnej powierzchni [...] ha nie podpada pod działanie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13) – zwanego dalej "dekretem".

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzeczeniem z dnia [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny), w pkt 1 uchylił wymienione orzeczenie WUZ w [...], a w pkt 2 orzekł, że grunt o obszarze [...] ha wchodzący w skład nieruchomości ziemskiej [...] i [...], położony w gminie P., powiatu [...], pozostający we władaniu H. K. podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

A. K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r., w którym podniósł, iż nieruchomość stanowiąca własność H. K. nie przekraczała 50 ha, wymaganych przepisami dekretu.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...], w punkcie 1 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny) w zakresie punktu 1, w którym uchylono orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r., nr [...], a w punkcie 2 stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny) w zakresie punktu 2, w którym uznano, że obszar gruntu o pow. [...] ha, wchodzący w skład nieruchomości ziemskiej [...] i [...], położony w gminie P., pow. [...], pozostający we władaniu H. K., podlega przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej.

Od powyższej decyzji wnioski o ponowne rozpoznanie sprawy złożyli Skarb Państwa - Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] oraz A. K.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...]. W uzasadnieniu wskazał, że w aktach sprawy znajduje się postanowienie Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny z dnia [...] marca 1977 r., sygn. akt [...] (po Z. K.) i postanowienie Sądu Rejonowego w W. Wydział l Cywilny z dnia [...] lipca 1991 r., sygn. akt [...] (po H. K.), postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] lutego 1995 r., sygn. akt [...] (po J. K.). Ponadto w zgromadzonym materiale dowodowym znajduje się dokument z dnia [...] grudnia 1933 r., sporządzony przez pisarza hipotecznego Z. K. w kancelarii Wydziału Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...], który potwierdza, że spadkobiercami po W. K. są wyłącznie: Z. K. (2/3) i H. K. (1/3). Z powyższych względów Minister uznać, że krąg stron postępowania został ustalony prawidłowo.

Przechodząc do dalszych rozważań organ podkreślił, że podstawę dla decyzji wydanej przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. stanowił przepis art. 101 ust. 1 lit. b) rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341 ze zm.) – zwanego dalej "rpa", zgodnie z którym organ nadzorczy mógł uchylić z urzędu lub na wniosek osoby zainteresowanej decyzję wydaną bez podstawy prawnej. Organ odwoławczy wskazał, że w dacie wydania decyzji objętej kontrolą rażące naruszenie prawa, o którym mowa w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 Kpa, objęte było przesłanką wydania decyzji bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, zawartej w powyższym przepisie rpa.

Minister wskazał, że przepis art. 101 ust. 1 lit. b) upoważniał organy jedynie do wyeliminowania decyzji dotkniętej wadą nieważności, lecz nie mógł stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcie sprawy. Z wymienionych wyżej względów należało stwierdzić nieważność badanego rozstrzygnięcia Ministra w części, w której rozstrzygnięto merytorycznie kwestię podpadania pod działanie dekretu nieruchomości stanowiących byłą własność H. K.

Następnie Minister wskazał, że dla oceny zasadności złożonych wniosków niezbędne jest zbadanie na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, czy ówczesny Minister słusznie uznał, że nie doszło do skutecznego podziału stanowiącego przedmiot rozstrzygnięcia. Minister wyjaśnił, że dopóki nie nastąpi dział spadku, to spadek ten - jako całość - jest przedmiotem praw przysługujących wszystkim spadkobiercom w określonym udziale. Obowiązujący wówczas Kodeks Cywilny Królestwa Polskiego nie stanowił (w art. 232), aby stwierdzenie nabycia spadku było równoznaczne z działem spadku, a jedynie ustalał krąg spadkobierców, wskazując ułamkową część prawa do spadku jaki przypada spadkobiercom. Powyższe oznacza, że z chwilą otwarcia spadku, tj. w dniu śmierci W. K., Z. K. i H. K. stali się jedynie współwłaścicielami w częściach ułamkowych spadku, w tym części nieruchomości ziemskiej [...] i [...]. Jak wnika z dokumentu z dnia [...] grudnia 1933 r., sporządzonego przez pisarza hipotecznego Z. K. w kancelarii Wydziału Hipotecznego przy Sądzie Okręgowym w [...], w którym odnotowano wpis o otwarciu po W. K. postępowania spadkowego, H. K. przypadła 1/3 części spadku, natomiast Z.K. 2/3 części spadku. Z tego względu w stanie prawnym obowiązującym w 1933 r., jak też w okresie późniejszym majątek nabywany przez spadkobierców stanowił współwłasność, o ile nie został przeprowadzony dział spadku.

Jeżeli chodzi o to, czy po otwarciu spadku po W. K. dokonano działu tego spadku Minister wskazał, że dokumenty zgromadzone w sprawie nie wskazują, aby sporna nieruchomość ziemska została przed dniem 1 września 1939 r. skutecznie podzielona i nie stanowiła współwłasności H. K. i Z. K. To zaś oznacza, że nie miało miejsca naruszenie art. 2 ust. 2 dekretu, zaś zastosowanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu miało uzasadnienie, ze względu na spełnienie przesłanki powierzchniowej. Stosownie do wymienionego przepisu przejęciu na rzecz Państwa podlegały nieruchomości stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych. Decydujące znaczenie miał więc tytuł prawny, a nie stan posiadania nieruchomości, zaś zebrany materiał dowodowy nie wykazał, że dokonany został prawny podział majątku na dwie odrębne nieruchomości, które nie przekraczały normy obszarowej. Brak jest informacji, aby z podziałem majątku pomiędzy wymienionych spadkobierców W. K. łączyło się zniesienie współwłasności.

W ocenie Ministra, sam prywatny dział majątku, przywołany przez wnioskodawcę, w którym jedynie zobowiązano się do stawienia do ,,H." i spisania notarialnego aktu działowego według projektu zawartego w dokumencie z dnia [...] lutego 1939 r. i ujawnienia go w hipotece, nie może zostać uznany za dokument przesądzający o dokonaniu prawnego działu majątku, a tym samym nie ograniczał przejęcia nieruchomości z mocy dekretu. Tym bardziej, że spadkobiercy mając możliwość dokonania działu w innej formie, niż akt notarialny, jednak zdecydowali się na dokonanie działu w formie wspomnianego aktu notarialnego, traktując przy tym dokument z dnia [...] lutego 1939 r. jako jego projekt.

Organ odwoławczy zaznaczył, że wnioskodawcy nie przedstawili dokumentów świadczących o spisaniu notarialnego aktu działowego. Natomiast plan części majątku [...] i [...], sporządzony w dniu [...] lipca 1945 r. może dowodzić jedynie o sposobie użytkowania części objętego nim majątku i nie stanowi dowodu w zakresie dokonania jego fizycznego podziału.

Minister nie podzielił stanowiska prezentowanego przez A. K., zgodnie z którym prywatny dział spadku z dnia [...] lutego 1939 r., na mocy ówcześnie obowiązującego Kodeksu Napoleona, wywołał skutki prawne powodujące, niezależnie od sporządzenia aktu notarialnego, trwały dział majątku wiążący jego strony. Jak wynika z treści uzasadnienia kontrolowanej decyzji Ministra (którego treść nie była podważana przez żadną ze stron niniejszego postępowania) strony dobrowolnego działu z dnia [...] lutego 1939 r. traktowały sporządzony dokument jako projekt dla działu, który zostanie sporządzony w formie aktu notarialnego i ujawniony w hipotece. Świadczy to jednoznacznie o tym, że H. K. i Z. K. korzystając z uprawnienia jakie dawał im art. 819 Kodeksu Napoleona, dla dokonania działu spadku po W. K., za właściwą przyjęli formę aktu notarialnego. W związku z tym nieuprawnione jest wywodzenie z tego faktu skutku odmiennego od ustalonego przez zainteresowane strony w chwili sporządzania dokumentu. W tym kontekście również podkreślony przez A. K. art. 840 Kodeksu Napoleona nabiera znaczenia odmiennego od nadanego mu we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy i potwierdza, że dział spadku mógłby zostać uznany za dokonany skutecznie wyłącznie na podstawie aktu notarialnego. Tym samym dobrowolny dział z dnia [...] lutego 1939 r. należy traktować wyłącznie jako projekt przyszłego aktu notarialnego, którego istnienia nie potwierdzają materiały zgromadzone w sprawie.

Wobec braku dokumentów wskazujących, że po śmierci W. K. zostały dokonane czynności prawne mogące świadczyć o skutecznym dokonaniu działu spadku Minister uznał, że przedmiotowy majątek o łącznej powierzchni przekraczającej 100 ha, stanowił współwłasność H. K. i Z. K. i zgodnie z takim stanem faktycznym został przejęty na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu.

Oceniając punkt 1 kontrolowanego rozstrzygnięcia z dnia [...] kwietnia 1948 r. organ odwoławczy stwierdził, że ówczesny Minister prawidłowo ocenił, iż niesporządzenie notarialnego aktu działowego świadczy o braku skutecznego działu przedmiotowego majątku. Tym samym za prawidłowe trzeba również uznać twierdzenie, że H. K. powinna być traktowana nie jako samodzielna właścicielka gruntu o powierzchni [...] ha, lecz jako współwłaścicielka nieruchomości [...] i [...] o łącznej powierzchni [...].

Wobec powyższego ówczesny Minister właściwie uznał, że nieruchomość spełniała warunek przejęcia na własność Skarbu Państwa, określony w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, gdyż jej łączny obszar przekraczał 100 ha. Powyższe stanowiło podstawę do uznania orzeczenia WUZ w [...] jako sprzecznego z przepisem dekretu.

Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących nieodwracalnych skutków prawnych Minister wyjaśnił, że skutki prawne wywołane nie przez decyzję nacjonalizacyjną, ale przez późniejsze zdarzenia, nie mogą stanowić podstawy do oceny, że tym samym decyzja nacjonalizacyjna wydana z rażącym naruszeniem prawa wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa. Nie jest trafny pogląd, że już sama możliwość rozporządzania nieruchomością w następstwie wydania decyzji o przejściu nieruchomości na własność Państwa jest skutkiem prawnym tej decyzji, którego organ administracji nie może odwrócić własnym działaniem, a więc "nieodwracalnym skutkiem prawnym" w rozumieniu art. 156 § 2 Kpa. Nie można się zgodzić ze stanowiskiem, że nieodwracalny skutek prawny wywołany określoną decyzją następuje wtedy, gdy w wyniku samego tylko stwierdzenia jej nieważności nie zostanie przywrócony poprzedni stan prawny. Skutkiem samego tylko stwierdzenia nieważności decyzji nie musi być odzyskanie własności nieruchomości przez jej poprzedniego właściciela. Nie chodzi więc o "odwracalność" skutków prawnych w ogóle, ale przede wszystkim o "odwrócenie" skutków wywołanych przez decyzję dotkniętą nieważnością, w ramach postępowania o stwierdzenie jej nieważności.

Od decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2015 r., nr [...] utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie: 1) prawa materialnego - art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu poprzez bezpodstawne zastosowanie, polegające na dokonaniu oceny stanu własnościowego przedmiotowych gruntów H. K., co miało wpływ na wynik sprawy, 2) prawa materialnego - przepisów Kodeksu Napoleona z 1804 r., tj. art. 711, art. 815, a zwłaszcza art. 819, który dawał możliwość spadkobiercom do samodzielnego ustalenia zasad i formy działu spadku i zniesienia współwłasności oraz art. 840, który wyraźnie potwierdzał skuteczność umownego podziału spadkowego, polegające na niezastosowaniu tych przepisów, czego skutkiem była błędna wykładnia aktu działowego z dnia [...] lutego 1939 r. dokonanego między spadkobiercami W. K. – H. K. i Z. K., jako dobrowolnego i w pełni wiążącego strony działu nieruchomości, według upoważnień wynikających z obowiązujących wówczas przepisów Kodeksu Napoleona, w szczególności z art. 819 KN, że dla skutecznego podziału spadkowego wystarczyło, aby "przytomni i pełnoletni dziedzice" ustalili miedzy sobą taką formę aktu działowego jaki strony interesowane za przyzwoity osądzą oraz że w takim przypadku "przyłożenie pieczęci na rzeczach spadku potrzebne nie jest", co tłumaczy się, że dla skuteczności postanowień stron wystarczy zawarcie samej umowy, 3) prawa materialnego polegające na nieuprawnionym stosowaniu do oceny stanu własnościowego oraz formy zniesienia współwłasności nieruchomości przepisów obowiązujących w dacie wydawania kwestionowanej decyzji z dnia [...] kwietnia 1948 r., jak w dekrecie Rady Ministrów - Prawo rzeczowe z dnia 11 października 1946 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 319), podczas gdy powinny mieć zastosowanie przepisy Kodeksu Napoleona, jako obowiązujące w dacie sporządzania umowy działowej z dnia [...] lutego 1939 r., które dawały stronom zupełną swobodę w ułożeniu według własnych ustaleń: zasad i sposobu podziału, a także części działowych, co miało wpływ na wynik sprawy, 4) przepisów postepowania - art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy albowiem rozpoznając sprawę ponownie, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję podczas, gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym wywody zawarte we wniosku A.K. o ponowne rozpoznanie sprawy prowadziły do wniosków przeciwnych, 5) przepisów postepowania - art. 138 § 1 pkt 2 Kpa, które miało istotny wpływ na wynik sprawy polegające na niezastosowaniu tego przepisu; rozpoznając sprawę ponownie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi powinien uchylić własną decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. i uwzględnić wniosek A. K., do czego zobowiązywał zebrany w sprawie materiał dowodowy, w tym wywody zawarte we wniosku A. K., o ponowne rozpoznanie sprawy, 6) przepisów postepowania - art. 101 ust. 1 lit. b) rpa poprzez pozorne zastosowanie w zakresie "ograniczeń procesowych" albowiem zaskarżona decyzja de facto ma charakter merytoryczny, przy czym miało to istotny wpływ na wynik sprawy; w konsekwencji; a) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi pod pozorem wydawania decyzji o charakterze kasacyjnym dokonał bezzasadnego rozgraniczenia odmowy stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny) w zakresie uchylenia orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. oraz stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. (znak nieczytelny) w zakresie uznania obszaru przedmiotowego gruntu za niepodlegający przejęciu na własność Skarbu Państwa na cele reformy rolnej (pkt 2 decyzji), b) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi dokonał bezpodstawnego wyeliminowania z obrotu prawnego prawidłowego orzeczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. wskazującego, że H. K. była właścicielką nieruchomości ziemskiej o powierzchni [...] ha, która nie podpadała pod działanie dekretu, 7) przepisów postępowania - art. 77 § 1 Kpa polegające na braku ustaleń, co do tego, iż skutkiem działu spadkowego z dnia [...] lutego 1939 r. był podział faktyczny dawnej nieruchomości ziemskiej, co dało podstawę Wojewódzkiemu Urzędowi Ziemskiemu w [...] do wydania w dniu [...] sierpnia 1945 r. orzeczenia korzystnego dla H. K., wyłączającego przejęcie w trybie dekretu obszaru gruntów o pow. [...] ha ([...] i [...]) - majątek ten pozostawał w wyłącznym władaniu H. K., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, 8) przepisów postępowania - art. 77 § 1 Kpa polegające na braku w materiale dowodowym dokumentów, które wg Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi miałyby uzasadniać tezę, że treść kontrolowanej decyzji nie była podważana przez żadną ze stron niniejszego postępowania, podczas gdy w ślad za orzeczeniem z 1948 r. nie było wydane żadne orzeczenie o utracie majątku, od którego H. K. mogłaby się odwołać, a przeciwnie w piśmie z dnia [...] maja 1947 r. H. K. domagała się interwencji w sprawie bezprawnego zajmowania jej nieruchomości przed jakimkolwiek rozstrzygnięciem prawnym, co miało to istotny wpływ na wynik sprawy, 9) przepisów postepowania - art. 80 Kpa polegające na wadliwej ocenie dowodów: - dokumentu umowy działowej H. K. i Z. K. z dnia [...] lutego 1939 r., traktowanego przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako "projekt", nie wywierający skutków prawnych w zakresie zniesienia współwłasności pomiędzy spadkobiercami W.K., podczas gdy dział spadku i zniesienie współwłasności zostało skutecznie w tej umowie dokonane; nadto - wadliwa ocena wskazanej umowy działowej skutkowała bezpodstawnym wnioskiem, iż strony rzekomo postanowiły, że zniesienie współwłasności nastąpi dopiero poprzez spisanie aktu notarialnego, a także poprzez wpis do ksiąg hipotecznych, podczas gdy forma aktu notarialnego miała być jedynie potwierdzeniem i to tylko na życzenie którejkolwiek ze stron zniesienia współwłasności, dokonanego ze skutkiem prawnym już w pisemnym akcie działowym z dnia [...] lutego 1939 r., nadto - wadliwa ocena wskazanej umowy działowej skutkowała bezpodstawnym wnioskiem, iż pomiędzy H. K. i Z. K. na mocy tej umowy działowej nie powstała współwłasność w częściach ułamkowych oraz że odziedziczony majątek w dacie zastosowania przepisów o reformie rolnej stanowił współwłasność i była to nieruchomość rolna o powierzchni ok. [...] ha, co miało istotny wpływ na wynik sprawy w każdym z w/w przypadków. W skardze skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i obciążenie organu administracji kosztami postępowania sądowego, w tym kosztami zastępstwa radcowskiego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi podtrzymując prezentowane w sprawie stanowisko.

W piśmie z dnia 26 kwietnia 2016 r. uczestnik postępowania Skarb Państwa – Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo w [...] wniósł o oddalenie skargi. W uzasadnieniu podtrzymał argumentację wskazującą, że w niniejszej sprawie nie doszło do skutecznego notarialnego działu spadku przez co decyzja z 1948 r. była prawidłowa. Zarzuty naruszenia przepisów postępowania zawarte w pkt. 4,5,7,8,9 skargi stanowią w istocie kontynuację polemiki z ustaleniami organu w zakresie dokonania przez H. K. i Z. K. skutecznego prawnie działu spadku po W. K. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 101 ust. 1 lit. b) rpa, uczestnik postępowania poparł stanowisko organu, że przepis ten upoważniał jedynie do kontroli, czy wydane w sprawie orzeczenie zostało dotknięte wadą nieważności i nie mogło stanowić podstawy do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Skoro Minister Rolnictwa i Reform Rolnych wydając decyzję w przedmiocie stwierdzenia o podleganiu nieruchomości pod działanie reformy rolnej rozstrzygnął, co do meritum sprawy, to decyzja w tym zakresie została wydana bez podstawy prawnej w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 Kpa. Uczestnik postępowania wskazał, że skarżący, powołując się na dokonanie ostatecznego działu spadku de facto dążą do uzyskania korzystnego dla nich rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia, że nieruchomość ziemska składająca się z części dóbr [...] i [...] o ogólnej powierzchni [...] ha nie podpadała pod działanie dekretu. Procesową podstawą do wydania decyzji stwierdzającej podpadanie danej nieruchomości pod działanie reformy rolnej bądź nie stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. R.P. Nr 10, poz. 51 ze zm.) – zwanego dalej "rozporządzeniem". Przepis ten nie znajduje jednak zastosowania w niniejszej sprawie bowiem uprawnienie do orzekania w zakresie podpadania nieruchomości pod działanie dekretu przyznane zostało obecnie wojewodom.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona, choć z innych względów, niż w niej podniesione.

W niniejszej sprawie nieważnościowej prowadzonej przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przedmiotem oceny była legalność orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r., którego podstawę prawną stanowił przepis art. 101 ust. 1 lit. b) rpa oraz przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. W orzeczeniu tym Minister, działając z urzędu, zakwestionował orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z dnia [...] sierpnia 1945 r. wydane w trybie § 5 rozporządzenia, uznające, że nieruchomość ziemska, składająca się z części dóbr [...] i [...] o ogólnej pow. [...] ha [...] m2, stanowiąca własność H. K. nie podlegała działaniu dekretu.

Minister Rolnictwa i Reform Rolnych orzekł wówczas, że akt działowy z dnia [...] lutego 1939 r. jako umowa o dział spadku po W. K. nie była umową przenoszącą prawo własności i jako taka mogła być dokonana tak w formie aktu notarialnego, jak i prywatnego (art. 883 i art. 819 K.C.). Powołując się na treść § IV tego aktu Minister Rolnictwa i Reform Rolnych ocenił, że strony aktu z dnia [...] lutego 1939 r. traktowały tę umowę jako projekt, ponieważ uznały, że dokonanie działu nieruchomości [...] i [...] nastąpi poprzez zawarcie aktu notarialnego, wykluczając tym samym dział w formie dokumentu prywatnego. Minister stwierdził, że skoro K. o akcie notarialnym nie wspomniała Minister, to nie nastąpił podział prawny przedmiotowej nieruchomości, a zatem H. K. w chwili ogłoszenia dekretu nie była właścicielką obszaru o pow. [...] ha ,ale współwłaścicielką nieruchomości [...] i [...] o ogólnej pow. [...] morgów.

Jak wynika z akt sprawy istota sporu pomiędzy organem Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi, a skarżącym A. K. (spadkobiercą po Z. K. i H. K.) dotyczy tego co było treścią wskazanego wyżej aktu działowego z dnia [...] lutego 1939 r. Skarżący, powołując się na stosowne postanowienia tej umowy, tj. § IV i § V (pismo z dnia 23 lipca 2012 r., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z dnia 21 listopada 2015 r.) stoi na stanowisku, że zamiarem stron tej umowy było dokonanie działu spadku po W. K. tylko w formie pisemnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podziela natomiast stanowisko zaprezentowane przez Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w kwestionowanym orzeczeniu z dnia [...] kwietnia 1948 r. uważając, że umowa z dnia [...] lutego 1939 r. stanowiła tylko projekt przyszłej umowy, która dopiero miała uzyskać postać stanowczą poprzez zawarcie aktu notarialnego i ujawnienie tej umowy w hipotece.

Tymczasem Sąd stwierdza, że w aktach administracyjnych niniejszej sprawy brak egzemplarza wspomnianej umowy z dnia [...] lutego 1939 r. Ze znajdujących się w tych aktach pism stron (np. wniosku z dnia [...] listopada 1992 r., pism z dnia [...] lutego 1995 r., [...] grudnia 1998 r., [...] listopada 1999 r., [...] marca 2012 r.) nie wynika też, aby egzemplarz tej umowy został złożony na etapie postępowania administracyjnego. W aktach sprawy brak wezwania organu o przedłożenie przez strony postępowania egzemplarza przedmiotowej umowy, choć w piśmie z dnia [...] września 2011 r. A.K. powołuje się na potwierdzony notarialnie akt podziału majątku. Na brak w aktach sprawy przedmiotowej umowy z dnia [...] lutego 1939 r. zwrócił uwagę Skarb Państwa reprezentowany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...] we wniosku z dnia [...] października 2012 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy.

Zdaniem Sądu, w okolicznościach niniejszej sprawy brak kluczowego dowodu jakim jest umowa z dnia [...] lutego 1939 r. uniemożliwiał wydanie przez organ nadzoru merytorycznego rozstrzygnięcia. Aby bowiem wypowiadać się o treści stosownej umowy i odnieść swe rozważania do treści kontrolowanego orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. organ winien wpierw uzyskać egzemplarz tego dokumentu. Na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...] czerwca 2016 r. E. K. pełnomocnik A. K. oświadczyła, że dysponuje oryginałem aktu działowego i że składała ten dokument do akt administracyjnych. Jednakże w przekazanych Sądowi aktach administracyjnych brak umowy z dnia [...] lutego 1939 r. Z uzasadnienia decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2015 r. jak i z uzasadnienia zaskarżonej niniejszą skargą decyzji nie wynika natomiast, aby organ nadzoru, a później organ odwoławczy dokonał analizy treści tej umowy, co świadczy o tym, że w rzeczywistości Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w administracyjnym toku instancji wypowiadał się na temat tej umowy, mimo tego, że nie dysponował jej egzemplarzem (na co zwracał uwagę Skarb Państwa reprezentowany przez Państwowe Gospodarstwo Leśne Lasy Państwowe Nadleśnictwo [...]) i mimo tego, że strona w swych pismach powoływała się na treść poszczególnych postanowień tej umowy.

Wobec tego Sąd uznał, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wydając decyzję z dnia [...] grudnia 2015 r. i poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. bez uzyskania dowodu w postaci aktu działowego z dnia [...] lutego 1939 r. naruszył przepisy art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 Kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Sąd nie odniósł się do zarzutów skargi, z tego powodu, że ocena podnoszonych przez A. K. zagadnień jest na tym etapie sprawy przedwczesna. Brak w aktach sprawy podstawowego dla sprawy dowodu w postaci egzemplarza aktu działowego z dnia [...] lutego 1939 r. świadczy o braku ustalonego w sprawie stanu faktycznego sprawy, co uniemożliwiało dokonanie subsumpcji faktów uznanych za udowodnione pod istotne dla sprawy normy prawne i wyprowadzenie konsekwencji prawnych z tych faktów.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wezwie E. K. pełnomocnika A. K. do przedłożenia uwierzytelnionego odpisu aktu działowego z dnia [...] lutego 1939 r. Następnie organ dokona oceny jego treści i znaczenia dla sprawy o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1948 r. W zależności od poczynionych ustaleń organ nadzoru wyda rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa.

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie kosztów sądowych Sąd orzekł na podstawie art. 200, art. 205 § 2 powołanej wyżej ustawy w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490 ze zm.).