Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 915/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2019-02-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c, art. 135, art. 200, art. 205 par 1
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2, art. 18 ust. 1-4
journal: Dz.U. 2017 poz 278
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - teskt jedn.

SENTENCJA

Dnia 27 lutego 2019 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Teresa Rutkowska, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Łuczyńska (spr.), Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Protokolant Starszy sekretarz sądowy – Dorota Czubak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 lutego 2019 roku sprawy ze skargi Z. G. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T.M. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz skarżącej Z. G., kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...], nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 1, art. 6, art. 18 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1312 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w T. z dnia [...], nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania Z.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok.

W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.

W dniu 10 maja 2017 r. Z.G. złożyła wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 wraz z załącznikami, w ramach którego do płatności zadeklarowała działki o nr 115,132 i 157 położone w obrębie W., gm. C., powiat [...], o łącznej powierzchni 4,68 ha.

W dniu 3 października 2017 r. została przeprowadzona kontrola administracyjna, w wyniku której ujawniono nieścisłości dotyczące wszystkich zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności działek.

Wezwaniem z dnia 3 października 2017 r., doręczonym w dniu 10 października 2017 r. Z.G. została zobowiązana do złożenia wyjaśnień w zakresie stwierdzonych nieprawidłowości.

W dniu 16 października 2017 r. strona złożyła korektę wniosku, do której załączyła postanowienie Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim z dnia 14 sierpnia 2013 r., sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym T.G. oraz oświadczenia M.G. (syna) i M.F. (córki) wyrażające zgodę na pobieranie dopłat przez Z.G. oraz oświadczenie Z.G. o prowadzeniu przez nią gospodarstwa rolnego.

Kolejnym wezwaniem z dnia 16 marca 2018 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. zobowiązał stronę do przedłożenia wymaganej zgody C.G. (syna) współposiadacza zadeklarowanych do płatności ww. działek na pobieranie dopłat przez Z.G.

W odpowiedzi na powyższe wezwanie, w dniu 26 marca 2018 r. Z.G. złożyła oświadczenie, że nie dołączy zgody współposiadacza zadeklarowanych do płatności działek.

W toku postępowania do organu wpłynęły dwa oświadczenia C.G. (syna Z.G.) z dnia 4 kwietnia 2017 r. i z dnia 6 listopada 2017 r. z których wynika m.in., że C.G. pomagał w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Decyzją z dnia [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w T. odmówił przyznania Z.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2017 z uwagi na brak zgody współposiadacza zadeklarowanych do płatności działek.

Od powyższej decyzji Z.G. złożyła odwołanie, w którym podniosła, że w roku 2017, jak i w latach poprzednich użytkowała działki o nr 115, 132 i 157 położone w W., gm. C. Podała, że po śmierci męża- T.G. w 2012 r. całość obowiązków związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego spoczęła na niej. Wskazała, że wszystkie prace polowe zleca zatrudnionym osobom i wynajmuje niezbędny do prowadzenia prac polowych sprzęt rolniczy. Wszystkie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego ponosi sama. Na potwierdzenie powyższych okoliczności przedstawiła oświadczenia osób, będących naocznymi świadkami przeprowadzanych prac polowych lub pomagały w ich wykonywaniu.

Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 6 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, płatności bezpośrednie oraz płatność niezwiązana do tytoniu są przyznawane rolnikowi, jeżeli są spełnione warunki przyznania tych płatności określone w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, w przepisach ustawy oraz w przepisach wydanych na jej podstawie.

Organ wyjaśnił, że we wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 strona zadeklarowała dwie działki rolne A i B o łącznej powierzchni 4,68 ha położone na działkach ewidencyjnych o nr 115, 132 i 157 w województwie [...], powiat [...], gmina C., obręb W. W toku przeprowadzonej kontroli administracyjnej organ ujawnił nieścisłości dotyczące wszystkich zadeklarowanych we wniosku o przyznanie płatności działek.

W dniu 16 października 2017 r. strona złożyła korektę wniosku o przyznanie płatności na rok 2017 r., do której załączyła akt notarialny o przekazaniu gospodarstwa rolnego, akt zgonu męża – T.G., wniosek o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym mężu, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, oświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa rolnego oraz oświadczenia syna - M.G. i córki - M.F. o wyrażeniu zgody na pobieranie dopłat przez Z.G.

W toku prowadzonego postępowania do organu wpłynęły dwa oświadczenia C.G. (syna) z dnia 4 kwietnia 2017 r. oraz z dnia 6 listopada 2017 r., z których wynika m.in., że pomagał w pracach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego.

Organ l instancji wezwał stronę do przedłożenia brakującego oświadczenia, jednego ze współposiadaczy gospodarstwa o wyrażeniu zgody na pobieranie dopłat przez Z.G. W dniu 26 marca 2018 r. beneficjentka złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że nie doręczy zgody jednego ze współposiadaczy gospodarstwa na pobieranie przez nią dopłat tj. C.G.

Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 18 pkt 2 i 3 ustawy, w przypadku gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku (...) płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy. Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wyjaśnił, że dopłaty nie są przewidziane dla właścicieli, bądź współwłaścicieli, którzy dysponują jedynie tytułem własności, nie zajmują się produkcją rolną. Istotą płatności obszarowych jest to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście uprawia grunty rolne, tzn. decyduje jakie rośliny uprawiać i swobodnie dokonuje odpowiednich zabiegów agrotechnicznych, zbiera plony oraz utrzymuje grunty zgodnie z normami i wymogami. Płatności przysługują faktycznemu użytkownikowi, który wykonuje wszelkie czynności niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa. Mogą nimi być działania organizacyjne, kierownicze, jak i osobiste zaangażowanie w bezpośrednim wykonywaniu pracy fizycznej w gospodarstwie. Prowadzenie działalności rolniczej nie musi polegać tylko na "własnoręcznym" prowadzeniu prac polowych, ale obejmuje również swobodne decydowanie o tym, jakie rośliny uprawiać, jakich należy dokonywać zabiegów agrotechnicznych, zbieranie samodzielnie bądź przy udziale innych osób plonów, itp.

W ocenie organu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznawane są na wniosek rolnika, po spełnieniu warunków do ich przyznania, nie jest natomiast wymagane przedstawienie dokumentów potwierdzających tytuł prawny do deklarowanych działek. Jeżeli zatem osoba jest jedynie współwłaścicielem gruntów rolnych będących przedmiotem wniosku innej osoby, a nie współposiadaczem (faktycznym użytkownikiem działek rolnych zgłoszonych we wniosku), wówczas nie będzie miał zastosowania powołany art. 18 ust. 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. W analizowanej sprawie jeden ze współwłaścicieli gospodarstwa rolnego -C.G. złożył oświadczenia w których wskazał, że był faktycznym użytkownikiem działek rolnych zadeklarowanych we wniosku na rok 2017, a fakt ten potwierdziły osoby wskazane przez C.G. w oświadczeniu z dnia 4 kwietnia 2017 r. i z dnia 6 listopada 2017 r.

Reasumując organ odwoławczy stwierdził, że przedstawiony stan faktyczny sprawy oraz zgromadzony w toku kontroli materiał dowodowy jednoznacznie określa przyczynę wykluczenia z dopłat ww. obszaru. Podzielił ustalenia organu I instancji wskazując, że postępowanie w sprawie odmowy przyznania płatności zostało przeprowadzone przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w sposób prawidłowy, zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj.

1) art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w sposób jasny i zrozumiały przesłanek, jakimi kierował się organ przy wydawaniu rozstrzygnięcia, szczątkowe uzasadnienie postanowienia oraz brak w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wszechstronnego rozważenia przez organ wszystkich przepisów i okoliczności związanych z przedmiotową sprawą, w szczególności brak wskazania na jakich dowodach organ oparł decyzję oraz brak wskazania z jakich powodów nie dopuszczono dowodu z wnioskowanych świadków.

2) art. 7 i art. 8 k.p.a. poprzez nierozpoznanie sprawy przez organ II instancji w sposób wszechstronny i wyczerpujący i pominięcie wnioskowanych przez stronę dowodów z zeznań świadków,

3) art. 75 § 1 w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez organ II instancji do złożonego przez stronę wniosku dowodowego o dopuszczenie dowodu z zeznań zgłoszonych świadków prowadzące do błędnych ustaleń faktycznych w niniejszej sprawie poprzez bezzasadne przyjęcie, że nieruchomości będące przedmiotem wniosku są we współposiadaniu strony z C.G. podczas gdy nieruchomości będące przedmiotem wniosku są w posiadaniu wyłącznym skarżącej, gdyż C.G. mieszka i pracuje w Wa., a jego wizyty na nieruchomościach są sporadyczne i nie mają nic wspólnego z posiadaniem, a tym bardziej uprawianiem tych nieruchomości.

4) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia polegający na przyjęciu, że nieruchomości będące przedmiotem wniosku są we współposiadaniu strony z C.G. i w konsekwencji naruszenie art. 18 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego poprzez jego zastosowanie i uznanie że brak zgody jednego współposiadacza może stanowić podstawę odmowy przyznania wsparcia podczas, gdy nieruchomości będące przedmiotem wniosku są w posiadaniu wyłącznym skarżącej;

5) art. 107 § 3 i art. 77 § 4 k.p.a. poprzez nieuzasadnione powtórzenie stanowiska organu I instancji i niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji oraz niewskazanie dowodów na których oparł się przy wydaniu rozstrzygnięcia.

W oparciu o postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym badana jest legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność ich wykładni oraz prawidłowość przyjętej procedury.

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. - zwana dalej p.p.s.a.), Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. To z kolei oznacza, że w granicach sprawy, w której skarga została wniesiona, Sąd bierze z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa procesowego i materialnego niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów.

Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie skargi następuje poprzez uchylenie decyzji lub postanowienia w całości albo w części w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).

Przeprowadzona w rozpoznawanej sprawie, według powyższych kryteriów, kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że nie odpowiada ona wymogom prawa, gdyż wydana zostało z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy - co skutkuje koniecznością jej uchylenia. Dodatkowo zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że zaskarżoną decyzją Dyrektor ARMiR w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARMiR w T. z [...] w przedmiocie odmowy przyznania Z.G. płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2017 rok do działek o nr 115,132 i 157 położonych w obrębie W., gm. C., powiat [...], o łącznej powierzchni 4,68 ha z powodu niezłożenia zgody współposiadacza tych nieruchomości na przyznanie skarżącej płatności do zakwestionowanej powierzchni – i to zasadność tej odmowy stanowi istotę sporu w sprawie.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 - 4 ustawy z 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1312 – dalej zwana: ustawa o płatnościach), w przypadku gdy działki rolne (...), do których rolnik ubiega się o przyznanie płatności, stanowią przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi zależnemu.

W przypadku gdy:

1) działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku (...)

- płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę. Zgoda ta nie jest wymagana, jeżeli miałaby pochodzić od współposiadacza będącego małżonkiem wnioskodawcy.

Zgodę, o której mowa wyżej, dołącza się do wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich.

Płatność bezpośrednia do działki rolnej wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa przysługuje rolnikowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tej działki tytuł prawny.

Z powyższych regulacji wynika, po pierwsze, prymat posiadania zależnego nad samoistnym, gdy działka rolna przewidziana do płatności stanowi jednocześnie przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego.

Po drugie, gdy działka rolna jest przedmiotem współposiadania w dniu 31 maja danego roku, płatności bezpośrednie przysługują temu współposiadaczowi, na którego pozostali współposiadacze wyrazili zgodę, a zgoda ta powinna zostać dołączona do wniosku o przyznanie płatności.

Po trzecie, jeżeli działka rolna wchodzi w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, płatność przysługuje rolnikowi, który na dzień 31 maja danego roku ma do tej działki tytuł prawny.

Artykuł 18 ustawy o płatnościach dla przyznania płatności wymaga więc spełnienia warunku posiadania gruntów rolnych w dniu 31 maja danego roku, a w przypadku współposiadania – zgody innych współposiadaczy na uzyskanie płatności przez jednego z nich. Ponadto, jeżeli działka rolna wchodzi w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa, warunkiem przyznania płatności jest wykazanie przez rolnika na dzień 31 maja danego roku tytułu prawnego do gruntów objętych wnioskiem.

Na wstępie, trzeba podkreślić, że pojęcie posiadania nie zostało uregulowane w przepisach dotyczących przyznawania płatności do gruntów rolnych, w tym w powyżej powołanej ustawie.

Przedmiotowa ustawa jest niewątpliwie częścią systemu prawa obowiązującego w Rzeczypospolitej, która powinna spełniać kryteria obowiązywania systemowego, a mianowicie być systemem niesprzecznym i zupełnym, w tym sensie jest systemem monistycznym, nie zaś sumą czy zespołem autonomicznych porządków prawnych czy autonomicznych gałęzi prawa. W tym wypadku należy przyjąć, uwzględniając postulat pewności prawa i pewności obrotu prawnego, że użyte w przepisie ustawy pojęcie posiadania należy rozumieć zgodnie z definicją tego pojęcia zawartą w Kodeksie cywilnym, a także przy uwzględnieniu celu przyznawania płatności, jakim jest wspieranie użytkowników gruntów - działek, prowadzących na nich działalność rolniczą.

Pojęcie posiadania określa przepis art. 336 Kodeksu cywilnego, obejmując przy tym jego istotę i elementy; równocześnie wskazuje rodzaje posiadania. Posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). Zatem posiadanie przedstawia się jako stan faktyczny określonego władztwa nad rzeczą.

Ponadto, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych pojęcie posiadania gruntów rolnych na tle regulacji pomocowych należy rozumieć jako - faktyczne użytkowanie - gruntów rolnych. Pojęcie posiadania należy interpretować w drodze wykładni celowościowej, z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów rolnych (vide: wyrok NSA z 13 czerwca 2012 r. sygn. akt II GSK 734/11; wyrok NSA z 16 maja 2012 r. sygn. akt II GSK 537/11; wyrok NSA z dnia 7 marca 2012 r. sygn. akt II GSK 87/11; wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 r. sygn. akt II GSK 932/11, wyrok NSA z dnia 29 listopada 2011 r. sygn. akt II GSK 1177/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 22 grudnia 2010 r. sygn. akt I SA/Gd 335/10, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 17 lipca 2007 r. I SA/Gd 335/10). Poglądy te należy w pełni podzielić. Tym bardziej, że za takim rozumieniem pojęcia posiadania gruntów rolnych przemawia to, że celem płatności (dopłat) jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty.

Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować.

Należy przy tym podzielić poglądy wyrażone w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2008 r., sygn. akt II GSK 227/07 i 11 stycznia 2011r., sygn. akt II GSK 12/10, w których wskazano, że wystąpienie o przyznanie płatności jest okolicznością faktyczną, dla oceny której nie ma znaczenia, w jakiej formie osoba ubiegająca się o płatność wykonuje władztwo nad gruntami rolnymi (prawo własności, dzierżawa). "Posiadanie gruntów" w ujęciu cywilistycznym jest niedostateczne. Na gruncie przepisów regulujących płatności z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych pojęcie "posiadania gruntów rolnych" należy rozumieć jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Za takim jego rozumieniem przemawia cel płatności, którym jest dofinansowanie produkcji rolnej i pomoc rolnikom, którzy faktycznie użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne, a nie tylko są formalnymi posiadaczami gruntów, co do których wnioskują o dopłaty. Zatem, aby zostać beneficjentem pomocy w ramach płatności, nie wystarczy być posiadaczem (dzierżawcą, właścicielem) działek rolnych w rozumieniu kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Tym samym należy stwierdzić, że warunkiem sine qua non uzyskania płatności jest posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania, obejmującego nie tylko dokonanie zasiewów, ale także m.in. wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych, utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, w tym także nawożenie, zbieranie plonów, czy decydowanie o innym przeznaczeniu. Ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim poczynić ustalenia, a następnie ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami, użytkując je rolniczo.

Podsumowując płatności nie przysługują więc wyłącznie z tytułu posiadania gruntów rolnych, ale z tytułu posiadania związanego z prowadzeniem działalności rolniczej. Tym samym, aby zostać beneficjentem wsparcia nie wystarczy być posiadaczem działek rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego, ale należy je również rolniczo użytkować. Płatność przysługuje więc tylko osobie, która prowadzi działalność rolniczą. Innymi słowy płatność nie przysługuje, gdy osoba takiej działalności nie prowadzi.

Tym samym, w przedmiotowej sprawie, na organach rozpoznających wniosek pomocowy ciążył zasadniczo obowiązek ustalenia czy skarżąca była jedynym faktycznym posiadaczem gruntów w rozumieniu powyższych przepisów, czy też przedmiotowe działki pozostawały we współposiadaniu skarżącej i C.G. (syna), a co za tym idzie skarżąca składając wniosek o płatności winna przedstawić zgodę współposiadacza C.G.

W ocenie Sądu, w toku postępowania organy nie wykazały, że kwestionowane działki były we współposiadaniu C.G. Oznacza to, że przyjęte w spornej decyzji kryterium odmowy przyznania skarżącej płatności z powodu braku zgody współposiadacza narusza art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach w zw. z art. 6 i art. 7 k.p.a.

Ustalenia dokonane w tym zakresie przez organy są powierzchowne, a decyzje w zakresie uzasadnienia faktycznego nie spełniają przesłanek art. 107 § 3 k.p.a. Przy czym, jak zaznaczono, przy ustalaniu prawa do otrzymania płatności, organ nie może ograniczyć się tylko do badania stanu faktycznego na dzień 31 maja danego roku, ale powinien generalnie ustalać, kto utrzymywał grunty zgodnie z normami i przestrzegał wymogów przez cały rok kalendarzowy, w którym złożono wniosek. Pomoc udzielana jest bowiem rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonywaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów czy utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej.

Konstatacja, że C.G. należy uznać za współposiadacza spornych gruntów w rozumieniu art. 18 ust. 2 pkt 1 ustawy o płatnościach organy oparły na oświadczeniach C.G. z 4 kwietnia 2017r. i z 6 listopada 2017 r. W oświadczeniu z 4 kwietnia 2017 r. C.G. poinformował, że po śmierci ojca w styczniu 2012 r. większość obowiązków w gospodarstwie czy pracach tzw. "podwórkowych" spoczywała na jego głowie. Wskazał, że w lutym 2013 r. podjął pracę w Wa., ale na każdy weekend przyjeżdżał do domu i wykonywał konieczne prace w gospodarstwie. Podkreślił, że na potwierdzenie tych okoliczności ma stosownych świadków, których w razie takiej konieczności jest w stanie wskazać i podać ich adresy dla doręczeń. Natomiast lektura oświadczenia z 6 listopada 2017 r. wskazuje na to, że jest to opis jednego weekendu z października 2017 r., podczas którego C.G. dokonywał prac polowych w gospodarstwie. Świadkami tych prac są, jak to opisuje C.G., spotkani w tym czasie: K.B. (w tym czasie jechał rowerem), J.G. ( przyjechał na chwilę samochodem celem przedyskutowania z C.G. kwestie związane z remontem mieszkania, które C.G. kupił w Wa.), T.Ż.( zajechał samochodem pod posesję, zobaczył C.G. na ciągniku w polu, trąbiąc odjechał), K.B. (narzeczona C.G., która przyjechała razem z nim na ten weekend do gospodarstwa).

Z treści powyższych oświadczeń wynika również, iż po śmierci ojca C.G. - męża Z.G. w rodzinie istnieje konflikt na tle majątkowym.

Wbrew twierdzeniom organów fakty wynikające ze złożonych oświadczeń nie potwierdzają jednoznacznej tezy organów o współposiadaniu spornych działek przez C.G. Jak sam organ wskazał w uzasadnieniu decyzji z oświadczeń C.G. wynika m.in., że "(...) C.G. pomagał w pracach związanych w prowadzeniem ww gospodarstwa rolnego". Potwierdza to sam C.G. w złożonym oświadczeniu z 6 listopada 2017 r., z którego wynika, że prace w gospodarstwie konsultuje z matką Z.G., nie płaci podatków, nie kupuje nawozów, oprysków, paliwa do maszyn. Z jego oświadczeń nie wynika, że jest w gospodarstwie osobą decyzyjną decydującą/współdecydującą o rodzaju upraw, o dokonywaniu zabiegów agrotechnicznych. Wbrew twierdzeniom organów takich funkcji w gospodarstwie nie potwierdzają powołani przez C.G. w jego oświadczeniu świadkowie. Na podkreślenie zasługuje fakt, że C.G. od lutego 2013 r. mieszka i pracuje w Wa. Do gospodarstwa, jeżeli przyjeżdża, to tylko na weekend. Nawet, gdyby uznać, że konieczne czynności w gospodarstwie (które przecież nie funkcjonuje tylko w weekendy) C.G. zlecał innym osobom (co jest dopuszczalne), to brak jest jakichkolwiek dowodów na tę okoliczność. Dowody takie przedstawiła natomiast Z.G. jednak organy w ogóle nie wzięły ich pod uwagę przy ocenie osoby C.G. jako współposiadacza. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w ogóle nie wynika dlaczego organ dał wiarę oświadczeniom C.G. i chociażby z których fragmentów tych oświadczeń organ wywodzi tezę o współposiadaniu przez C.G. spornych gruntów.

Przez faktyczne władanie i użytkowanie należy, zdaniem Sądu, rozumieć taki rodzaj władania, który polega nie tylko na wykonywaniu zwykłych czynności o charakterze rolniczym, ale na zarządzaniu, decydowaniu o sposobie i kierunku prowadzonej działalności rolniczej, o rodzaju upraw, czasie wykonywania poszczególnych czynności agrarnych itp. Sens płatności polega na rekompensowaniu faktycznie poniesionych kosztów w związku z utrzymaniem gruntów rolnych zgodnie z normami, dlatego płatności przyznawane są osobie, która jest faktycznym użytkownikiem gruntów, która rzeczywiście je uprawia i ponosi koszty z tym związane, dokonuje swobodnie odpowiednich zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony.

Wobec zgromadzonego przez organy materiału dowodowego i mając na uwadze fakt, że organy nie kwestionują faktu posiadania przez skarżąca gospodarstwa w rozumieniu faktycznego prowadzenia działalności rolniczej, stanowisko organów, że C.G. jest współposiadaczem przedmiotowych gruntów i potwierdzają to złożone przez niego oświadczenie z dnia 4 kwietnia 2017 r. i z dnia 6 listopada 2017 r. i wskazane w nim osoby, jest co najmniej przedwczesne. Organy nie rozpatrzyły bowiem rzetelnie zgromadzonego materiału dowodowego, a uzasadnienie faktyczne decyzji narusza podstawowe przesłanki art. 107 § 3 k.p.a. i art., 80 k.p.a. Organ odwoławczy całkowicie pominął dowody złożone przez skarżącą na okoliczność wykazania, że to skarżąca jest jedynym posiadaczem spornych gruntów, uprawnionym do wystąpienia o dopłaty. Tymczasem jak wskazano wyżej, co zresztą podkreślały organy, pomoc udzielana jest rolnikom, którzy samodzielnie decydują o rodzaju upraw, o dokonywaniu zabiegów agrotechnicznych, zbieraniu plonów, utrzymują grunty w dobrej kulturze rolnej, utrzymywaniu inwentarza. Jak już podkreślono wyżej skoro warunkiem sine qua non uzyskania płatności jest posiadanie gruntów w znaczeniu ich rolniczego użytkowania, obejmującego dokonanie zasiewów, a także m.in. wykonywanie zabiegów pielęgnacyjnych, utrzymywania gruntów w dobrej kulturze rolnej, w tym także nawożenie, zbieranie plonów, czy decydowanie o innym przeznaczeniu, to ta właśnie okoliczność powoduje, że organ rozpoznający wniosek pomocowy jest zobowiązany przede wszystkim poczynić ustalenia, a następnie ocenić, czy wnioskodawca faktycznie posiada grunty rolne, których ma dotyczyć płatność oraz czy utrzymuje wszystkie grunty zgodnie z normami, użytkując je rolniczo. Sam fakt pomocy w prowadzeniu gospodarstwa, czy też wykonywania zabiegów incydentalnie nie jest wypełnieniem przesłanki posiadania/współposiadania gospodarstwa w rozumieniu jego rolniczego użytkowania. Niewątpliwie więc istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje grunty rolne. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje zabiegów incydentalnych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie.

Stosownie do unormowania art. 3 ust. 1 ustawy o płatnościach - z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych w przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej. Według art. 3 ust. 2 ustawy o płatnościach w postępowaniach, o których mowa w ust. 1 organ administracji publicznej: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się. Strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 3 ust. 3 ustawy).

W świetle tej regulacji na organie nie ciąży wprawdzie obowiązek podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a więc organ nie jest obowiązany do aktywnego poszukiwania dowodów na poparcie żądania wnioskodawcy, jednak organ obowiązany jest do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Również okoliczność, że to na stronie spoczywa ciężar dowodu co do faktów, z których strona wywodzi skutki prawne nie oznacza, że organ nie ma prawnego obowiązku podjęcia działań celem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, gdy zachodzą wątpliwości co zasadności zgłoszonego wniosku i przyznania dochodzonych płatności.

Sąd wskazuje, że stanowisko organu prowadzącego postępowanie - po przeprowadzeniu koniecznych czynności procesowych - winno znaleźć swój wyraz w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym stosownie do reguł wskazanych w art. 107 § 3 k.p.a. Uzasadnienie stanowi bowiem integralny składnik decyzji, którego zadaniem jest wyjaśnienie rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozycyjną część decyzji (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2000 r., Sygn. akt I SA/Kr 856/98, Lex 43041). Powinno więc zawierać ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Prawidłowo zredagowane pod względem merytorycznym i prawnym uzasadnienie decyzji administracyjnej jest też istotne z uwagi na zasadę przekonywania wyrażoną w art. 11 k.p.a. Właśnie w uzasadnieniu organ administracji jest zobowiązany do wyjaśnienia stronom zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy. To zdecydowanie uzasadnienie jest elementem decydującym o przekonaniu strony co do trafności i słuszności przyjętego rozstrzygnięcia. Zasada przekonywania nie zostanie zaś zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów istotnych dla sprawy. Takie działanie organu pozostanie nadto w sprzeczności z zasadą wyrażoną w art. 8 k.p.a., tj. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa. Zasadzie tej nie będzie odpowiadać takie postępowanie, w którym występują sprzeczne interesy stron, a organy prowadzące postępowanie bez wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, uwzględniają tylko jeden z wchodzących w grę interesów, nie ustosunkowując się do zgłaszanych w toku postępowania twierdzeń i wniosków stron reprezentujących inne interesy.

Tak więc uzasadnienie jest niezwykle istotnym składnikiem prawidłowo wydanej decyzji. Powinno ono w sposób wyczerpujący informować stronę o motywach, którymi kierował się organ rozstrzygając sprawę. Strona może, bowiem skutecznie bronić swych interesów tylko w sytuacji, gdy znane są jej przesłanki powziętej decyzji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie decyzji składa się z uzasadnienia faktycznego, zawierającego w szczególności wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, a także przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił mocy dowodowej oraz uzasadnienia prawnego zawierającego wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów, które zadecydowały o treści decyzji.

Organ musi, zatem zająć stanowisko wobec całego materiału dowodowego oraz uzasadnić jasno i należycie swoje zdanie, w szczególności, na jakiej podstawie uznał pewne fakty za udowodnione. Lakoniczność uzasadnienia zaskarżonych decyzji i powoływane dowody, których treść, co wykazano wyżej, budzi wątpliwości w kontekście uzasadnienia prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia - z jednej strony oraz pominięcie w uzasadnieniu decyzji ustalenia okoliczności faktycznych ( z uwzględnieniem dowodów przedłożonych przez stronę), mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - z drugiej strony, stwarza przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Reasumując należy stwierdzić, że kontrola Sądu w rozpoznawanej sprawie obejmowała przede wszystkim ocenę legalności zapadłego rozstrzygnięcia i co do zasady sprawowana jest ona pod względem zgodności z prawem, a więc polega na weryfikacji decyzji organu administracji publicznej z punktu widzenia obowiązującego prawa materialnego i procesowego. Badane w przedmiotowej sprawie postępowanie administracyjne przeprowadzone zostało z naruszeniem przepisów art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o płatnościach oraz art. 8, art. 11 art. art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., które nakazują w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy z poszanowaniem zasady praworządności, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, a następnie poddać go swobodnej ocenie, której wynik przedstawić w uzasadnieniu spełniającym przesłanki z art. 107 § 3 k.p.a. Uchybienia te czynią wydaną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji wadliwymi w stopniu skutkującym ich uchyleniem.

Prowadząc ponownie postępowanie organ powinien ustalić kwestię ewentualnych współposiadaczy zakwestionowanych gruntów. Dopiero gdyby sporne grunty faktycznie były przedmiotem współposiadania, zgody innych współposiadaczy, o których mowa w art. 18 ustawy o płatnościach, byłyby konieczne dla uzyskania dopłat.

Z przedstawionych wyżej względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a uchylił zaskarżoną decyzję oraz na podstawie art. 135 p.p.s.a. poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Na ogólną sumę zasądzonych kosztów złożyła się kwota 480 zł z tytułu zastępstwa procesowego, kwota 100 zł tytułem uiszczonego wpisu od skargi oraz kwota 18 zł opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.

D.Cz.