Wyrok NSA, sygn. akt II SA 1642/96
NSA w Warszawie (przed reformą)
Data orzeczenia: 1997-05-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 604  Działalność gospodarcza, w tym z udziałem  podmiotów zagranicznych
Hasła tematyczne: Działalność gospodarcza
Powołane przepisy: article: art. 15 ust. 1, art. 18, art. 19 ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 1988 nr 41 poz. 324
law: Ustawa z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej.
Teza: Wystąpienie jednego ze wspólników trzyosobowej spółki cywilnej stanowi zmianę jej stanu prawnego i faktycznego, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./, skutkującą zmianę wpisu w ewidencji działalności gospodarczej.

TEZY

Wystąpienie jednego ze wspólników trzyosobowej spółki cywilnej stanowi zmianę jej stanu prawnego i faktycznego, o której mowa w art. 18 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej /Dz.U. nr 41 poz. 324 ze zm./, skutkującą zmianę wpisu w ewidencji działalności gospodarczej.


SENTENCJA

uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

W dniu 30 grudnia 1990 r. trzej bracia Wojciech, Maciej i Wiesław G. zawarli umowę spółki cywilnej i w dniu 2 stycznia 1991 r. zgłosili rozpoczęcie działalności gospodarczej w Urzędzie Gminy jako Spółka Cywilna WHW ATA - Technik.

Spółka została wpisana do ewidencji działalności gospodarczej. Prowadziła działalność jako Przedsiębiorstwo Usługowo-Produkcyjno-Wielobranżowe na terenie całego kraju z siedzibą w B.

W dniu 29 sierpnia 1994 r. w B. na zgromadzeniu wspólników spółki cywilnej wspólnicy podjęli następującą uchwałę:

1/ w związku ze zgłoszoną przez wspólnika Wojciecha G. wolą wystąpienia ze spółki - pozostali wspólnicy wyrażają na to zgodę,

2/ wspólnicy Maciej G. i Wiesław G. wyrażają wolę kontynuowania spółki, która po wystąpieniu Wojciecha G. zachowa dotychczasową nazwę,

3/ rozliczenie wspólników z wniesionych do spółki udziałów oraz majątku spółki nastąpi w formie protokołu stosownie do posiadanych udziałów po sporządzeniu bilansu,

4/ wspólnicy przyjmują zgodnie, że wystąpienie ze spółki Wojciecha G. nastąpi z dniem 31 sierpnia 1994 r. i według stanu na ten dzień sporządzony zostanie bilans i rachunek wyników dla celu rozliczenia wspólników.

Pismem z dnia 31 sierpnia 1994 r. Maciej G. stosownie do art. 18 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej zawiadomił organ ewidencyjny o podjętej przez wspólników uchwale, celem dokonania zmiany w ewidencji działalności gospodarczej i wydania w związku z tym stosownego zaświadczenia o wpisie do ewidencji.

W tym też dniu organ ewidencyjny - Wójt Gminy B. dokonał zmiany w ewidencji działalności gospodarczej i wydał zaświadczenie, które doręczył podmiotowi gospodarczemu, tj. braciom Maciejowi i Wiesławowi G.

Wojciech G. kwestionował zmianę w ewidencji działalności gospodarczej dokonane w dniu 31 sierpnia 1994 r., o czym świadczy korespondencja pomiędzy nim a Wójtem Gminy B. Następnie w dniu 24 stycznia 1996 r. wystąpił z wnioskiem do Wojewody P. o stwierdzenie nieważności decyzji - zaświadczenia z dnia 31 sierpnia 1994 r. wydanej przez Wójta Gminy B.

Wojewoda P. po rozpatrzeniu wniosku decyzję z dnia 28 lutego 1996 r. odmówił stwierdzenia nieważności tej decyzji - zaświadczenia.

Wojciech G. odwołał się od tej decyzji do Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów, który decyzją z dnia 12 września 1996 r. uchylił zaskarżoną decyzję i stwierdził nieważność zmiany we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej.

W uzasadnieniu decyzji - Minister - Szef Urzędu Rady Ministrów podniósł między innymi, że podmiotami gospodarczymi, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy o działalności gospodarczej, mogą być osoby fizyczne, osoby prawne, a także jednostki organizacyjne nie mające osobowości prawnej, utworzone zgodnie z przepisami prawa.

Wymaganiom tym nie odpowiadają spółki cywilne. Nie są one bowiem zalegalizowanymi zgodnie z prawem jednostkami organizacyjnymi. Według Kodeksu cywilnego umowa spółki cywilnej jest jedną z form zobowiązania cywilnoprawnego poszczególnych podmiotów. W świetle powołanych regulacji spółki jawne występują jako odrębne podmioty gospodarcze, zaś spółki cywilne podmiotami gospodarczymi w rozumieniu ustawy o działalności gospodarczej nie są. Stwierdzenia tego nie zmianie możliwość występowania spółek cywilnych w obrocie gospodarczym.

W konsekwencji działalność gospodarcza spółek cywilnych, zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy o działalności gospodarczej, nie podlega ewidencji, a obowiązek /i możliwość/ zgłaszania swojej działalności do ewidencji ciąży na poszczególnych podmiotach gospodarczych zawierających umowę takiej spółki.

Stąd wystąpienie z 3-osobowej spółki cywilnej jednego ze wspólników nie wymaga zgłoszenia o zmianie danych dotyczących wpisu w trybie art. 18 ustawy o działalności gospodarczej, lecz wymaga częściowego wykreślenia wpisu do ewidencji zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, następującego w wyniku zawiadomienia o przestaniu prowadzenia działalności gospodarczej przez określony we wpisie podmiot. Do wykreślenia konieczne jest zatem przeprowadzenie postępowania decyzyjnego, które nie może być zastąpione formą uproszczoną, polegającą na wydaniu zaświadczenia o zmianie w wpisie do ewidencji.

W rozpatrywanej sprawie, złożono organowi ewidencyjnemu przez Macieja G. zawiadomienie z dnia 31 sierpnia 1994 r. - poparte umową wspólników z dnia 29 sierpnia 1994 r. - świadczyło, że zaewidencjonowana grupowo działalność gospodarcza będzie dalej prowadzona w zmniejszonym składzie: Maciej G. i Wiesław G., tj. bez skarżącego Wojciecha G. Dawało to podstawę do wykreślenia z ewidencji podmiotu gospodarczego - Wojciecha G.

Organ ewidencyjny działalności gospodarczej w B., przyjmując zgłoszenie, zmienił wpis do ewidencji w zwykłym trybie, zamiast wykreślić go w części dotyczącej jednego z podmiotów objętych wspólnym wpisem. Zmiany tej nie przeprowadzono decyzją administracyjną, a zaświadczenie o zmianie wpisu nie zostało doręczone skarżącemu, który jest stroną w sprawie, przez co został on pozbawiony środka odwoławczego w postępowaniu instancyjnym.

Decyzje Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów Maciej i Wiesław G. zaskarżyli do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie i zasądzenie od strony przeciwnej na ich rzecz kosztów postępowania.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 23 grudnia 1988 r. o działalności gospodarczej podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą może być osoba fizyczna, osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej utworzona zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej.

W doktrynie oraz orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntował się pogląd, że podmiotem gospodarczym nie mającym osobowości prawnej może być spółka cywilna, której formy organizacyjne reguluje Kodeks cywilny.

Spółka prawa cywilnego powstaje zawsze w drodze umowy. Prawo dopuszcza możliwość wystąpienia wspólnika ze spółki /art. 869 par. 1 Kc/. Wystąpienie wspólnika ze spółki nie powoduje automatycznie rozwiązania spółki, chyba że spółka liczyła dwóch wspólników /por. W. Czachórski Zobowiązania - zarys wykładu, PWN Warszawa str. 384-385/.

Spółkę cywilną należy zaliczyć do trzeciej kategorii podmiotów gospodarczych, o których mowa w art. 2 ust. 2 ustawy o działalności gospodarczej /jednostka organizacyjna nie mająca osobowości prawnej, utworzona zgodnie z przepisami prawa, jeżeli jej przedmiot działania obejmuje prowadzenie działalności gospodarczej/. Jest ona określoną przez prawo organizacją wspólników, której wyodrębnienie w sensie prawnym odzwierciedlają: cel utworzenia spółki, struktura organizacyjna umożliwiająca jej działanie dla realizacji tego celu oraz wyodrębnienie majątkowe od osób wspólników.

Zgłoszenia do ewidencji podjęcia działalności gospodarczej dokonuje więc spółka cywilna jako podmiot gospodarczy, a nie poszczególni wspólnicy tej spółki /por. S. Rudnicki Podmiot gospodarczy przed sądem. Zielona Góra str. 82 i nast./ oraz /wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 kwietnia 1991 r. SA/Wr 48/91/.

Ustanie spółki cywilnej ma taki skutek, że podmiot ten przestaje istnieć, a tym samym powstaje sytuacja określona w art. 19 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy skutkująca wykreślenie całego wpisu dotyczącego spółki z ewidencji działalności gospodarczej. Skoro dopuszczalna jest zmiana składu osobowego spółki cywilnej, to przyjęcie nowego członka lub wystąpienie wspólnika ze spółki wieloosobowej nie powoduje automatycznie ustania /rozwiązania/ spółki. W takiej sytuacji następuje zmiana wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, albowiem spółka taka jako podmiot nie zaprzestała działalności gospodarczej.

Podmiot gospodarczy obowiązany jest do zgłaszania organowi ewidencyjnemu, w oznaczonym czasie, wszelkich zmian stanu faktycznego i prawnego powstałych po wpisie do ewidencji /art. 18 powyższej ustawy/.

Z powyższych względów zarzuty i wywody skargi są zasadne. Organ ewidencyjny dokonując zmian we wpisie do ewidencji działalności gospodarczej w zwykłym trybie zgodnie z wnioskiem przedłożonym przez Macieja G. działał zgodnie z tymi zasadami. Dokonanie zmiany w trybie zwykłym nie wymaga wydania decyzji.

Wbrew twierdzeniom zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ ewidencyjny nie naruszył art. 19 ust. 1 pkt 1 cytowanej ustawy. W tej sprawie miała zastosowanie art. 18 i art. 15 ust. 1 wymienionej ustawy.

Wystąpienie skarżącego z trzy osobowej spółki cywilnej nie stanowiło bowiem zaprzestania przez nią jako podmiot gospodarczy działalności gospodarczej. Spowodowało natomiast zmianę stanu prawnego i faktycznego spółki jako podmiotu prowadzącego zarejestrowaną działalność gospodarczą.

W tym stanie rzeczy na podstawie art. 22 ust. 2 pkt 1 i 3 i art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ uchylono zaskarżona decyzję.