Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt II SA/Po 189/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2022-07-15 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Zasądzono zwrot kosztów postępowania
Powołane przepisy: article: art. 67 ust. 1, art. 68-71
journal: Dz.U. 2021 poz 291
law: Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - t.j.
article: art. 119 pkt 2, art. 120, art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
article: § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c
journal: Dz.U. 2015 poz 1800
law: Rozporządzenie z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
article: art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 23 ust. 4aa
journal: Dz.U. 2022 poz 615
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Batorowicz Asesor WSA Arkadiusz Skomra po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kaliszu z dnia 11 stycznia 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...]; II. zasądza od organu na rzecz skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Decyzją z 11 stycznia 2022 r., [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy [...] (zwanego dalej "Wójtem") z 25 listopada 2021 r., [...] w sprawie odmowy przyznania odwołującej się świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem R. K..

Powyższe rozstrzygnięcia wydano w następujących okolicznościach udokumentowanych w aktach sprawy.

Wnioskiem z 14 października 2021 r. J. K. wystąpiła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem R. K. (k. [...] akt administracyjnych).

Do wniosku została dołączona między innymi karta informacyjna z leczenia szpitalnego R. K. w dniach [...]–[...] lutego 2020 r. (k. [...] akt administracyjnych), decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji renty rodzinnej przyznanej J. K. (k. [...] akt administracyjnych) oraz orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w K. z dnia [...] października 2020 r., [...], w którym R. K. został zaliczony do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności na stałe (k. [...] akt administracyjnych). W orzeczeniu wskazano, że niepełnosprawność istnieje od [...] stycznia 2012 r.

W wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym [...] października 2021 r. na podstawie art. 23 ust. 4aa u.ś.r. ustalono, że J. K. zamieszkuje razem z mężem, R. K., w bloku wielorodzinnym (k. [...] akt administracyjnych). J. K. wskazała, że mąż jest osobą po dwóch udarach, dwóch zawałach i operacji wszczepienia bajpasów. W związku z powyższym szybko się męczy – w mieszkaniu porusza się samodzielnie, ale na zewnątrz chodzi o balkoniku. Zakres pomocy J. K. obejmuje: przygotowywanie posiłków, pomoc przy utrzymaniu higieny osobistej oraz ubieraniu się. Pracownik socjalny przeprowadzający wywiad środowiskowy we wnioskach wskazał, że R. K. jest osobą poruszającą się samodzielnie, bez pomocy drugiej osoby. Nie wymaga on pomocy przy karmieniu czy podawaniu posiłków i leków. Nie potrafi wykonywać prac wysiłkowych, ale potrafi wykonać podstawowe czynności samoobsługowe. Ponadto wskazano, że z informacji uzyskanych ze środowiska wynika, iż R. K. wyprowadza samodzielnie psy na spacer, nosi opał z piwnicy do mieszkania oraz – według opinii sąsiadów – nie jest osobą wymagającą całodobowej opieki, niezdolną do samodzielnej egzystencji.

Decyzją z 25 listopada 2021 r., [...] Wójt odmówił przyznania J. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad mężem R. K..

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Wójt zaznaczył, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym mężem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie pielęgnacyjne ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga, dlatego musi istnieć bezpośredni związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką. Natomiast w sytuacji, gdy opieka nad daną osobą nie nosi cech opieki stałej lub długotrwałej, taki związek przyczynowo-skutkowy nie istnieje. Odnosząc powyższe do niniejszej sprawy organ wskazał, że J. K. ma przyznaną rentę rodzinną – jest osobą bierną zawodowo. Czynności jakie wykonuje J. K. wobec męża takie jak pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, nie stanowią opieki nad mężem. Te czynności są wykonywane przez większość kobiet, również pracujących zawodowo, nie mają one bezpośredniego związku z niepodejmowaniem pracy a sprawowaną opieką.

Pismem z 3 grudnia 2021 r., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, J. K. odwołała się od powyższej decyzji.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez J. K., nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu wskazano, że w przedmiotowej sprawie Wójt zajął stanowisko co do tego, iż opieka sprawowana przez skarżącą nie jest opieką całodobową, co pozwala skarżącej na podjęcie zatrudnienia. Z dyspozycji art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Istotą wnioskowanego świadczenia jest rekompensata za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która takiej opieki wymaga. Natomiast wbrew twierdzeniom organu przywołany przepis nie uzależnia otrzymania przedmiotowego świadczenia od obowiązku sprawowania opieki nieustannie przez całą dobę. W przedmiotowej sprawie skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, która to opieka wiąże się z rezygnacją przez nią z zatrudnienia.

Pismem z 13 grudnia 2021 r. odwołująca się dodatkowo wyjaśniła, że pobierana przez nią renta rodzinna nie została przyznana w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym (k. [...] akt administracyjnych). Wskazano, że w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wymieniono enumeratywnie świadczenia, których pobieranie stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w tym rentę rodzinną przyznaną w przypadku zbiegu renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z powyższego a contrario wynika, że renta rodzinna, która nie została przyznana w wyżej wymienionym zbiegu nie stanowi negatywnej przesłanki przy ustalaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Jednocześnie do pisma załączono zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym wskazano, że J. K. pobiera rentę rodzinną przyznaną od [...] marca 2013 r. i nie występuje przy tym prawo do zbiegu świadczeń.

Decyzją z 11 stycznia 2022 r., [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Wójta.

W decyzji organ odwoławczy podkreślił, że istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma ustalenie czy w tym konkretnym stanie faktycznym zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem pracy) a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Przyznanie prawa do pobierania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi pewną formę rekompensaty, udzielanej przez Państwo osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Kolegium zaznaczyło, że z akt sprawy wynika, iż R. K. jest osobą samodzielną w czynnościach dnia codziennego, co więcej samodzielnie wyprowadza psa na spacer, nosi opał z piwnicy do mieszkania i schodzi z pierwszego piętra po schodach. J. K. wykonuje typowe czynności podejmowane w gospodarstwie domowym, takie jak: pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów. Prace te prawdopodobnie podejmowałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawnym mężem. W tych okolicznościach, zdaniem Kolegium, uzasadnione jest stanowisko Wójta o braku bezpośredniego związku między koniecznością stałej opieki nad mężem a tym, że odwołująca nie podejmuje jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wobec tego nie można uznać, że to właśnie opieka nad mężem, z racji czasochłonności, uniemożliwia odwołującej aktywność zawodową.

Od decyzji powyższej reprezentowana prze profesjonalnego pełnomocnika J. K. w terminie prawem przewidzianym wywiodła skargę do tut. Sadu.

W skardze wniesiono o uchylenie powyższej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania.

Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez J. K., nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W uzasadnieniu wskazano, że z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, iż podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Przy czym warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. Istotą opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc (opieka) świadczona przez skarżącą nie jest wykonywana przez całą dobę (a jedynie we wskazanych godzinach), to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie i podtrzymało dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna, aczkolwiek nie tylko z powodów w niej podniesionych.

Istotą sporu w niniejszej sprawie jest to, czy J. K. spełnia przesłanki do skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem w sytuacji, gdy posiada ona ustalone prawo do renty rodzinnej.

Obowiązkiem organów w niniejszej sprawie było ustalenie czy fakt pobierania przez J. K. renty rodzinnej wpływa na możliwość przyznania jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że J. K. ma przyznane prawo do renty rodzinnej (zob. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o waloryzacji renty rodzinnej przyznanej J. K. na k. [...] akt administracyjnych oraz zaświadczenie z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w którym wskazano, że J. K. pobiera rentę rodzinną od [...] marca 2013 r., dołączone do pisma na k. [...] akt administracyjnych).

Należy podkreślić, że do pobierania renty rodzinnej uprawnieni są nie tylko małżonkowie zmarłej osoby. Zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r. poz. 504, dalej "u.e.r.") do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71 u.e.r.:

1) dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;

2) przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;

3) małżonek (wdowa i wdowiec);

4) rodzice.

W tym zakresie najistotniejsza jest wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego.

Ratio legis regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. sprowadza się do tego, aby uniemożliwić przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom mającym ustalone prawo do określonych w tym przepisie świadczeń. Nie ulega jednak wątpliwości, iż tylko w sytuacjach ściśle w nim wskazanych prawo do świadczeń pielęgnacyjnych nie przysługuje.

Wśród katalogu świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. ustawodawca wymienił rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale przyznaną w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Zbieg praw do świadczeń oznacza sytuację, w której jedna osoba spełnia warunki do otrzymania więcej niż jednego świadczenia. Zastosowanie zatem przesłanki wyłączającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., wymaga stwierdzenia nie tylko okoliczności, iż osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, ale także że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Żeby zatem nie przyznać osobie ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne przedmiotowego świadczenia, konieczne jest wystąpienie obu tych okoliczności łącznie, tj. zarówno okoliczności, iż dana osoba ma ustalone prawo renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka, jak też okoliczności, że prawo to zostało przyznane tej osobie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 2 kwietnia 2019 r., II SA/Bd 15/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 lutego 2019 r., II SA/Go 59/19; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 18 listopada 2014 r., II SA/Ol 1085/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).

Zastosowanie regulacji zawartej w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. wymaga uprzedniego ustalenia dwóch kwestii. Po pierwsze, czy zostało ustalone prawo do renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka. Po drugie, czy tego rodzaju renta rodzinna pozostaje w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno-rentowym. Z akt sprawy nie wynika jakiego rodzaju rentę rodzinną pobiera J. K.. W odniesieniu do drugiej z wymienionych przesłanek odpowiedź jest znana – w przypadku renty rodzinnej J. K. nie występuje prawo do zbiegu świadczeń, co wynika wprost z przedłożonego zaświadczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2021 r. (załącznik do pisma znajdującego się na k. [...] akt administracyjnych).

Skoro więc, jak wykazano, negatywną przesłankę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego stanowi w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., przyznanie prawa do renty rodzinną z tytułu śmierci małżonka, ale jedynie w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, to tym samym samo ustalenie w sprawie, że skarżąca otrzymuje renetę rodziną z tytułu śmierci małżonka byłoby niewystarczające do stwierdzenia braku prawa skarżącej od otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego. Konieczne bowiem jest także w takiej sytuacji ustalenie, że prawo do reny rodzinnej z tytułu śmierci małżonka zostało przyznane skarżącej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego. Z sytuacją zbiegu renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka z innym świadczeniem emerytalno-rentowym mielibyśmy do czynienia w przedmiotowej sprawie wówczas, gdyby skarżąca, oprócz prawa do renty rodzinnej po zmarłym mężu, miała prawo do jeszcze innych świadczeń emerytalno-rentowych.

Wobec powyższego, nawet gdyby J. K. pobierała rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka, to nie występuje druga z przesłanek określonych w przywołanym przepisie (przesłanki te muszą zaistnieć kumulatywnie), a zatem opisana sytuacja nie mieści się w dyspozycji wskazanej normy i nie może stanowić podstawy odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Organy obu instancji całkowicie pominęły powyższą kwestię w swoich ustaleniach skupiając się wyłącznie na zakresie sprawowanej opieki przez J. K. nad niepełnosprawnym mężem R. K. i tym czy faktycznie R. K. jest osobą na tyle niesamodzielną, iż sprawowanie na d nim opieki uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia.

W tym zakresie Sąd pragnie stwierdzić, co następuje.

W przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych nie znajduje się przepis, który umożliwiałby organom administracji publicznej rozstrzygającym w sprawach świadczeń pielęgnacyjnych ocenę stanu zdrowia osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., który przywoływały organy obu instancji oraz skarżąca, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje wymienionym w nim osobom "jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji". Jednocześnie organy obu instancji dokonywały wykładni sformułowania "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji" w odniesieniu do stanu zdrowia niepełnosprawnego męża J. K.. Organy podważały przy tym czy R. K. faktycznie wymaga "stałej i długotrwałej opieki" wskazując m.in. że "samodzielnie wyprowadza psa na spacer, nosi opał z piwnicy do mieszkania i schodzi z pierwszego piętra po schodach".

Należy podkreślić, że w art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca posłużył się słowem "albo", które oznacza wprowadzenie alternatywy rozłącznej polegającej na wyborze pomiędzy dwoma wzajemnie wykluczającymi się elementami. Oznacza to, że wprowadzono rozróżnienie na dwie grupy – osoby, które legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz osoby, które legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Tylko w odniesieniu do drugiej z grup ustawodawca wprowadził wskazanie "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby".

Przenosząc powyższe na realia niniejszej sprawy należy wskazać, że R. K. należy do pierwszej ze wskazanych grup, a więc osób legitymujących się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (k. [...] akt administracyjnych). Tym samym organy błędnie dokonywały wykładni pojęcia "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby" w odniesieniu do R. K.. Orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności wyłącza konieczność badania istnienia tej przesłanki.

Sąd zaznacza, że "konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby" nie można rozumieć wąsko. Skarżąca prawidłowo wskazywała w skardze, że warunku "stałej" opieki, nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być stała, w sensie trwałości, a ciągła w sensie rozciągłości w czasie, opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki. W zakres opieki wchodzą zarówno czynności opiekuńcze związane z obsługą chorego, jak i prowadzenie gospodarstwa domowego, gdyż osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, nie może – co do zasady – sama wykonywać tych czynności, a są one niezbędne do codziennego funkcjonowania w środowisku. Za niezrozumiały w tym kontekście należy także uznać argument Kolegium, że prace wykonywane przez J. K., takie jak: pranie, sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów, należy uznać za prace, które "podejmowałaby również jako osoba czynna zawodowo, nie mając obowiązku opieki nad niepełnosprawnym mężem". Prace te byłaby zobowiązana podejmować w ograniczonym zakresie, wyłącznie w odniesieniu do własnej samoobsługi, a jeśli ustalenia między nią a współmałżonkiem byłyby inne (np. mąż podjąłby się prowadzenia gospodarstwa domowego), to nie podejmowałaby ich wcale. Nie można w tym zakresie przyjmować, że skarżąca wykonywałaby taki sam zakres czynności w odniesieniu do w pełni sprawnej osoby będącej współmałżonkiem.

W realiach kontrolowanej sprawy przesłanką uzasadniającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest natomiast okoliczność czy osoba ubiegająca się o to świadczenie zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem, co uzasadniało by przyznanie wnioskowanego świadczenia, czy też rezygnacja przez nią z zatrudnienia, względnie niepodejmowanie go nastąpiło z innych przyczyn, niezwiązanych ze stanem zdrowia męża i bez funkcjonalnego powiązania z powstanie u męża znacznego stopnia niepełnosprawności, co uzasadniało by wydanie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.

W następstwie błędnej wykładni omówionych wyżej przepisów prawa materialnego orzekające w sprawie organy wadliwie ustaliły zakres niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń faktycznych, w następstwie czego i z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a. rozstrzygnęły sprawę bez zgromadzenia kompletnego materiału dowodowego oraz wszechstronnego i dokonanego we wzajemnym powiązaniu, wyjaśnienia jej istotnych okoliczności faktycznych.

W szczególności organy błędnie skoncentrowały się na dokonywaniu ustaleń służących ocenie czy R. K. faktycznie wymaga w codziennym funkcjonowanie stałej opieki innych osób, nie poczyniły natomiast wystarczających ustaleń co do czasu i powodów rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawczynię oraz przesłanek pobierania przez nią renty rodzinnej.

W tym stanie rzeczy, z powodów opisanych wyżej, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej "P.p.s.a.").

W ponownym postępowaniu należy uwzględnić przyjętą przez Sąd i przedstawioną wyżej wykładnię przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r. oraz art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz uzupełnić zgromadzony materiał dowodowy we wskazanym wyżej kierunku.

Podkreślić przy tym należy, iż sąd w żadnej mierze nie przesądza jakiej treści orzeczenie wydać winny organy orzekające w sprawie, albowiem dokonanie tego rodzaju oceny możliwie będzie dopiero po zebraniu kompletnego materiału dowodowego i wnikliwym rozważeniu wszelkich istotnych okoliczności sprawy.

Warunkiem prawidłowego zastosowania przepisu prawa materialnego jest prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, a więc prawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego dotyczącego okoliczności zawartych w hipotezie normy ustanawianej przez przepis jaki ma być zastosowany.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 P.p.s.a., a na zasądzone koszty złożyło się wynagrodzenie adwokata w wysokości 480 zł ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).

Niniejszą sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do art. 119 pkt 2 i art. 120 P.p.s.a., albowiem strona skarżącą złożyła wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w tym trybie, a organ nie sprzeciwił się temu.