Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1410/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Waldemar Michaldo Sędziowie: WSA Wiesław Kuśnierz WSA Inga Gołowska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. +S. B. sp. jawna w S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. z dnia 26 lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty skargę oddala.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 lipca 2021r. nr [...], Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. po rozpatrzeniu zażalenia P. na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w N. z dnia 21 maja 2021r., nr [...] określające wysokość nieprzekazanej kwoty, działając na podstawie art. 138§1 pkt 1, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2021r. poz. 735, dalej-K.p.a.) w związku z art. 17, art. 18, art. 71a § 9 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2020r. poz. 1427, dalej-u.p.e.a.) utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. jako organ egzekucyjny, prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku zobowiązanego P. sp. z o. o. na podstawie własnych tytułów wykonawczych oraz wierzycieli: Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział/N.2, Wójta Gminy S., Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K., Prezydenta Miasta K.

W trakcie prowadzonego postępowania organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 20 grudnia 2016r. nr [...] zajął inną wierzytelność pieniężną wynikającą z tytułu umów pożyczek zawartych w dniach: 23 grudnia 2011r., 28 grudnia 2011r. oraz 22 marca 2012r. pomiędzy P. spółka jawna, a zobowiązanym-wykazanych w zestawieniu sald i obrotów zobowiązanego za 2016r. Kwota egzekwowana wynosiła 8.755.129,02 zł.

P. spółka jawna jako dłużnik zajętej wierzytelności w -terminie wskazanym w zawiadomieniu nie złożył oświadczenia o uznaniu, o przekazaniu czy też odmowie przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W dniu 21 września 2017r. organ egzekucyjny ponaglił dłużnika zajętej wierzytelności. W odpowiedzi na ponaglenie dłużnik zajętej wierzytelności poinformował, że "pożyczka nie jest jeszcze spłacona ponieważ nie nastąpił jeszcze termin jej wymagalności".

Organ egzekucyjny w związku z brakiem realizacji zajęć wierzytelności przeprowadził w dniu 1 marca 2018r. na podstawie art. 71a§1 u.p.e.a., kontrolę realizacji zajęcia u dłużnika zajętej wierzytelności W trakcie kontroli dłużnik zajętej wierzytelności oświadczył, że nie posiada umów pożyczek zawartych z zobowiązanym - zostały one przekazane do Prokuratury Okręgowej w K. Organ egzekucyjny po uzyskaniu od Komendy Wojewódzkiej Policji w K. kopii umów pożyczek zawartych pomiędzy zobowiązanym a dłużnikiem zajętej wierzytelności, ustalił, że termin spłaty udzielonej pożyczki z dnia 23 grudnia 2011r. na kwotę 232.792,94 zł upłynął w dniu 23 grudnia 2012r., pożyczki z dnia 28 grudnia 2011r. na kwotę 200.000,00 zł upłynął w dniu 31 grudnia 2013r., natomiast pożyczki z dnia 22 marca 2012r. na kwotę 25.200,00 zł upłynął w dniu 22 marca 2013r.

Następnie, organ egzekucyjny pismem z dnia 16 marca 2021r. wezwał dłużnika zajętej wierzytelności do bezzwłocznego przekazania na rachunek bankowy organu egzekucyjnego zajętej wierzytelności. Pismo doręczono adresatowi w dniu 22 marca 2021r. Do dnia wydania zaskarżonego postanowienia dłużnik zajętej wierzytelności nie zrealizował zajęcia, jedynie złożył do organu egzekucyjnego pismo z dnia 29 marca 2021r., w którym poinformował że nie posiada on dokumentów dotyczących umów pożyczki " utrudnionym jest ustosunkowanie, do wezwania bowiem nie jest wiadomym data wymagalności pożyczki".

Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 21 maja 2021r., nr [...] określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności na kwotę 457.992,94 zł. Postanowienie doręczono adresatowi w dniu 28 maja 2021r.

Dłużnik zajętej wierzytelności złożył zażalenie na ww. postanowienie w ustawowym terminie. Uzasadnił zażalenie w następujący sposób "nie zgadzam się z powyższą decyzją bowiem wspomniana w zaskarżonym postanowieniu należność wynikającą z umowy pożyczki nie została jeszcze spłacona gdyż nie nastąpił termin jej -wymagalności" oraz "w chwili obecnej nie jestem w stanie nawet przedstawić dokumentu pożyczki zawartej pomiędzy mną a P. sp. z o. o. z tego względu , że cała dokumentacja została zabezpieczona i przekazana do organów ścigania..."

Zażalenie wniesione do organu egzekucyjnego, organ ten przekazał do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w K. celem rozpatrzenia.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w K. w pisemnych motywach zaskarżonego postanowienia wskazał, że zgodnie z art. 89§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zgodnie z art. 89§2 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w §1. Dłużnik zajętej wierzytelności zgodnie z pouczeniem w zawiadomieniu o zajęciu, winien złożyć w terminie 7 dni od daty odbioru zajęcia oświadczenie: o uznaniu zajętej wierzytelności bądź odmowie przekazania organowi egzekucyjnemu kwot z zajętej wierzytelności z podaniem jej przyczyny, o czym zostaje pouczony w zawiadomieniu o zajęciu.

Zgodnie z art. 71a § 9 u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Ustawodawca w w/w artykule określił dwie przesłanki uprawniające organ egzekucyjny do określenia wysokości nieprzekazanej kwoty w drodze postanowienia; po pierwsze - przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności oraz po drugie - stwierdzenie w wyniku kontroli, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności. Jedynie powody faktyczne do niezrealizowania zajęcia np. wygaśnięcie lub nieistnienie wierzytelności umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania.

Odpowiadając na pierwszą część zażalenia tj. że "należność -wynikająca z umowy pożyczki nie została jeszcze spłacona, gdyż nie nastąpił termin jej -wymagalności", to przedmiotem sporu w omawianej sprawie jest zasadność określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika wierzytelności zajętej w postępowaniu egzekucyjnym. Organ egzekucyjny w trakcie kontroli uzyskał od Komendy Wojewódzkiej Policji w K. w/w kopie umów pożyczek zawartych pomiędzy zobowiązanym a dłużnikiem zajętej wierzytelności, ustalił terminy spłaty udzielonych pożyczek. Natomiast zawarcie przez zobowiązanego oraz dłużnika zajętej wierzytelności ewentualnej umowy o odroczeniu terminu płatności zajętej wierzytelności nie stanowi okoliczności uzasadniającej odmowę przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty, umowa taka zawarta po zajęciu wierzytelności stanowi naruszenie zakazu rozporządzenia wierzytelnością przez zobowiązanego, zawartego w art. 89§3 pkt 2 u.p.e.a., zatem nie może wywierać skutków w odniesieniu do postępowania egzekucyjnego.

Odpowiadając na drugą część zażalenia tj. że dłużnik zajętej wierzytelności nie jest w stanie przedstawić dokumentu w/w pożyczki z tego względu, że cała dokumentacja została zabezpieczona i przekazana do organów ścigania, to dłużnik zajętej wierzytelności został poinformowany przez organ egzekucyjny w piśmie z dnia 15 kwietnia 2021r., że oryginały pożyczek są w posiadaniu Komendy Wojewódzkiej Policji w K., do której ten może wystąpić o wydanie kopii dokumentów.

W ocenie organu odwoławczego, organ I instancji dokonał prawidłowej wykładni i zastosowania art. 71a§9 u.p.e.a. Przeanalizował informacje zawarte w protokole kontroli z dnia 1 marca 2018r. które potwierdziły istnienie należności na rzecz zobowiązanego, ustalił wysokość nieprzekazanej wierzytelności w oparciu o dokumentację rachunkową zobowiązanego (rejestry księgowe załączone do protokołu kontroli z dnia 15 grudnia 2016r.) i zgromadzony materiał dowodowy (kopię umów uzyskanych z Komendy Wojewódzkiej Policji w K.). Powyższe oznacza, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchylił się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu.

W świetle przedstawionych argumentów, brak było podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. W tym stanie faktycznym i prawnym sprawy organ odwoławczy orzekł realizując uprawnienia wynikające z dyspozycji art. 23§4 u.p.e.a.

W skardze do Sądu na powyższe postanowienie strona zarzuciła naruszenie:

-art. 6 K.p.a. w zw. z art. 118 Kodeksu cywilnego, poprzez bezpodstawne zajęcie wierzytelności wynikającej z tytułu umowy pożyczki zawartej w dniu 31 sierpnia 2011r., w sytuacji gdy wierzytelność ta uległa przedawnieniu.

Jak ustalił tut. organ – P. Sp. z o.o. oraz P. Sp. j. zawarły umowy pożyczki w dniu 23 grudnia 2011r., 28 grudnia 2011r., 23 marca 2012r. roku, których termin spłaty oznaczony został na dzień (kolejno) 23 grudnia 2012r., 31 grudnia 2013r. i 22 marca 2013r. Umowy pożyczek zostały zawarte między w/w podmiotami w ramach prowadzonej przez nie działalności gospodarczej. W związku z powyższym, organ dokonał zajęcia nieistniejącej już wierzytelności, gdyż w dacie zajęcia wierzytelność uległa już przedawnieniu.

-art. 7 i art. 77§ 1 K.p.a. poprzez nie rozpatrzenie wszelkich okoliczności w sprawie, w szczególności pominięcie faktu, iż niemożliwym było zajęcie wierzytelności pieniężnej wynikającej z tytułu umów pożyczek zawartych w dniu 23 grudnia 2011r., 28 grudnia 2011r., 23 marca 2012r., gdyż należności wynikające z w/w umowy uległy przedawnieniu. W związku z powyższym P. Sp. z o.o. nie posiada względem P. Sp. j. żadnej wymagalnej wierzytelności.

Mając powyższe zarzuty na względzie wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania.

Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko wyrażone w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:

Stosownie do art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (tekst jedn. Dz. U. z 2019r. poz. 2325 ze zm. dalej-p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Zgodnie z art. 134§1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkich naruszeń prawa, w tym także tych nie podnoszonych w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych. Orzekanie odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. Sąd podejmuje środki w celu usunięcia naruszenia prawa, w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145§1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145§1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145§1 pkt 2 p.p.s.a.).

Sąd wydał wyrok na podstawie akt sprawy na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym (art. 133§1 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a). Zgodnie z art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

Sąd był uprawniony do oceny działań organu w toku postępowania administracyjnego do dnia wniesienia skargi, ale z uwzględnieniem stanu sprawy na dzień orzekania. W przypadku tego rodzaju skarg, skierowanie ich do rozpoznania w powyższym trybie nie jest uzależnione od wniosku strony.

Dokonana przez Sąd, według wskazanych powyżej kryteriów, kontrola zaskarżonego postanowienia wykazała, że nie narusza one prawo zatem skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Istotą sporu jest ocena, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały przesłanki do wydania wobec strony skarżącej jako dłużnika zajętej wierzytelności postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty należności.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 71a§9 u.p.e.a., który stanowi, iż jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z kolei stosownie do art. 71a§1 tej ustawy organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem §2 (zastrzeżenie to nie odnosi się do niniejszej sprawy).

Analiza treści art. 71a§1 u.p.e.a. prowadzi więc do wniosku, że warunkiem wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności, jest łączne wystąpienie dwóch przesłanek:

- przeprowadzenie kontroli mającej na celu ustalenie istnienia wymagalnej wierzytelności, obciążającej dłużnika, wobec którego dokonano zajęcia tejże wierzytelności,

- bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu.

Wprawdzie egzekucja z wierzytelności pieniężnych jest tylko jednym ze środków egzekucyjnych w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, a jej zasadniczym celem jest doprowadzenie do przymusowego wykonania obowiązku o charakterze pieniężnym przez dłużnika, to jednak skuteczność prawną zajęcia wierzytelności, rodzącej obowiązek przekazania wynikającej z niej kwoty pieniężnej przez dłużnika organowi egzekucyjnemu, należy oceniać przez pryzmat jej istnienia i wymagalności. Zadaniem zatem organu jest ustalenie, z wykorzystaniem instrumentu kontroli, o której mowa w art. 71a§1 i §9 u.p.e.a., czy rzeczywiście dłużnik obowiązany jest do zapłaty określonej kwoty. Brak jest bowiem podstaw do żądania od dłużnika przekazania kwoty, która nie istnieje jako wierzytelność bądź jest sporna.

Zgodnie z art. 89§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Według §2 tego przepisu zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w §1. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w §1, organ egzekucyjny na mocy §3 tego przepisu:

1) wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego, czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania,

c) - i w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność;

2) zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią lub ustanowionym dla niej zabezpieczeniem;

3) doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w art. 90§1 u.p.e.a.

Warunkiem skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej (zajęcia egzekucyjnego) zmierzającej do zastosowania egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych jest dopełnienie przez organ egzekucyjny obowiązków wynikających z art. 67§1 u.p.e.a. tj. wystawienie zawiadomienia o zajęciu, zawierającego elementy wyszczególnione w tym przepisie, w tym wskazanie osoby zobowiązanego w sposób umożliwiający jego identyfikację, a ponadto oznaczenie zajmowanej wierzytelności pieniężnej. W myśl art. 67a§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. A zatem, skoro organ egzekucyjny zajmując wierzytelność wstępuje w prawa i obowiązki zobowiązanego, to dłużnik jest zobowiązany przekazać organowi egzekucyjnemu kwoty wynikające z zajętej wierzytelności.

Postanowienie wydawane na podstawie art. 71a§9 u.p.e.a. stanowi konsekwencję dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika i stwierdzenia, iż dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Celem tego postępowania, które musi być poprzedzone czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a§1-7 u.p.e.a., jest jedynie ustalenie okoliczności czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia na podstawie art. 71a§9 u.p.e.a., następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo części tej wierzytelności. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności także w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest właśnie postanowienie, o którym mowa w art. 71a§9 u.p.e.a.

Zważyć przy tym trzeba, że obowiązujące przepisy wielokrotnie dają dłużnikowi możliwość wypowiadania się co do istnienia i ewentualnie spornego charakteru zajętej wierzytelności. Taka możliwość pojawiła się po raz pierwszy w momencie doręczenia dłużnikowi zawiadomienia o zajęciu, którego skarżąca nie zakwestionowała w żaden sposób.

Interpolując powyższe na grunt rozpoznanej sprawy należy wskazać, że dopiero na etapie skargi do sądu administracyjnego, podniesiono zarzut przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego wynikającego z zawartej umowy pożyczki zatem kwestią sporną było ustalenie, czy mogło dojść do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego, skoro mamy do czynienia z czynnością podjętą przez organ egzekucyjny w trybie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Zgodnie z art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., że środek egzekucyjny to rzecz lub prawo majątkowe umożliwiające wykonanie obowiązku będącego przedmiotem postępowania egzekucyjnego. Natomiast w myśl art. 1a pkt 12 lit. a tej ustawy przez środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych rozumie się m. in. egzekucję z innych wierzytelności pieniężnych.

Z treści cytowanego wyżej przepisu art. 89§1 u.p.e.a. wynika, że na skutek zajęcia po stronie dłużnika zajętej wierzytelności powstają ściśle określone obowiązki względem organu egzekucyjnego statuowane przepisami ustawy egzekucyjnej. Istotą dokonanego zajęcie innej wierzytelności jest, że to organ egzekucyjny a nie wierzyciel staje się podmiotem uprawnionym do odbioru zajętej wierzytelności.

Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w wyroku z 3 marca 2021r. sygn. akt: III FSK 2444/21, zgodnie z którym skoro mamy do czynienia z zobowiązaniem cywilnoprawnym istnienie obowiązku po stronie dłużnika zajętej wierzytelności musi uwzględniać istnienie samego zobowiązania. Tak więc ocena bytu zajętej wierzytelności powinna być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich właściwych przepisów K.c., nie tylko dotyczących okresów przedawnienia, ale także przepisów, które mają wpływ na bieg tego przedawnienia.

Kodeks cywilny w art. 120§1 (zdanie pierwsze) stanowi, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Długość terminu przedawnienia ustanawia art. 118 K.c. w myśl, którego jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W tym miejscu należy jednak wskazać, co jest istotne w realiach sprawy, że ustawą z dnia 13 kwietnia 2018r. o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U z 2018r. poz. 1104), znowelizowano art. 118 kodeksu cywilnego, który z dniem 9 lipca 2018r. otrzymał nowe brzmienie: jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej - trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.

W art. 5 ustawy nowelizującej wskazano, że:

1. do roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych stosuje się od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

2. jeżeli zgodnie z ustawą zmienianą w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, termin przedawnienia jest krótszy niż według przepisów dotychczasowych, bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się z dniem wejścia w życie niniejszej ustawy. Jeżeli jednak przedawnienie, którego bieg terminu rozpoczął się przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nastąpiłoby przy uwzględnieniu dotychczasowego terminu przedawnienia wcześniej, to przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

3. do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125§1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.

4. roszczenia przedawnione przysługujące przeciwko konsumentowi, co do których do dnia wejścia w życie niniejszej ustawy nie podniesiono zarzutu przedawnienia, podlegają z tym dniem skutkom przedawnienia określonym w ustawie zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

Oprócz skrócenia terminów przedawnienia ustawodawca wprowadził odmienny niż dotychczasowy sposób liczenia upływu terminu przedawnienia. Zgodnie ze znowelizowanym art. 118 zd. 2 k.c. koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Zasada ta dotyczy wszystkich terminów przedawnienia, równych lub dłuższych niż dwa lata. Oznacza to, że ustawodawca faktycznie skrócił jedynie dziesięcioletni termin przedawnienia, natomiast wszystkie pozostałe terminy przedawnienia, wynoszące dwa lata lub dłuższe niż dwa lata, a krótsze niż sześć – zostały faktycznie wydłużone.

W realiach sprawy, analizy wymagało zatem czy jak powinien być liczony termin przedawnienia.

Termin spłaty udzielonych pożyczek upływały w dniu 23 grudnia 2012r., 31 grudnia 2013r. i 22 marca 2013r. Przyjmując termin 10 lat (art. 118 K.c. sprzed nowelizacji) termin przedawnienia upływałby w dniu 23 grudnia 2022r., 31 grudnia 2023r. i 22 marca 2023r.

Gdyby przyjąć termin 6 lat liczony od dnia 9 lipca 2018r. to termin ten upływałby dopiero w dniu 31 grudnia 2024r. zatem należało przyjąć termin wynikający z art. 5 ust. 2 zdanie drugie ustawy nowelizującej gdyż jest to korzystniejsze dla strony-czyli 23 grudnia 2022r., 31 grudnia 2023r. i 22 marca 2023r.

Oznacza to, że organ, dokonując czynności zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej w dniu 20 grudnia 2016r. dokonał czynności przed upływem terminu przedawnienia zobowiązania cywilnoprawnego.

Ustosunkowując się do zagadnienia udzielenie pożyczki jako czynności związanej z prowadzeniem działalności gospodarczej, które skutkuje krótszym bo 3-letnim terminem przedawnienia, to zdanie Sądu treść umowy pożyczki nie wskazywała, że jej zawarcie było czynnością dokonaną w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem działalności przedsiębiorcy i pozostaje w zakresie jego funkcjonowania w szczególności została podjęta w celu realizacji zadań związanych z przedmiotem działalności przedsiębiorcy. Skarżąca nie wykazała w żaden sposób by czynność ta (umowa pożyczki) została ujęta w stosownych rejestrach jakie Skarżąca prowadziła jako przedsiębiorca i wiązała się z zakupem towarów, usług niezbędnych do funkcjonowania jej przedsiębiorstwa.

Przypomnieć należy i to, że kwestię przerwania biegu terminu przedawnienia reguluje art. 123§1 pkt 1 K.c., zgodnie z którym bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. NSA w ww. wyroku podkreślił, że powołany przepis nie uzależnia zaistnienia skutku przerwania biegu terminu przedawnienia od tego, że stosowne czynności mają zostać podjęte przez wierzyciela; stanowi się, że warunkiem przerwania biegu terminu przedawnienia jest każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia.

Przyczynami przerwania biegu terminu przedawnienia przewidzianym w art. 123§1 pkt 1 K.c. mogą być zarówno zdarzenia (czynności) w znaczeniu materialnoprawnym, jak i o charakterze procesowym (por. A. Kidyba (red.) Kodeks Cywilny. Komentarz Tom I, LEX). Natomiast Sąd Najwyższy w wyroku z 4 października 2006r. sygn. akt: II CSK 202/06 (opubl. LEX) wskazał, że "czynność procesowa wtedy przerywa bieg przedawnienia, gdy można ją uznać za przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Poza tą przesłanką, wskazany przepis nie zawiera żadnych dodatkowych warunków". Przy czym czynność procesowa jest podjęta bezpośrednio w celu m.in. dochodzenia roszczenia, gdy skutkiem tych czynności jest prowadzenie przez organ wyodrębnionego zespołu działań (postępowania w szerokim znaczeniu), które może zakończyć się m.in. zaspokojeniem roszczenia (por. E. Gniewek (red.) Kodeks cywilny. Komentarz Warszawa 2008, s. 282).

Na podstawie art. 67a§1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może z mocy samego zajęcia wierzytelności lub innego prawa majątkowego albo ruchomości wykonywać wszelkie prawa zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Oznacza to, że z chwilą skutecznego zajęcia wierzytelności lub prawa majątkowego przez organ egzekucyjny przechodzą na ten organ wszelkie uprawnienia zobowiązanego wynikające z zajętych wierzytelności lub praw, związane z ich realizacją. Zajęcie wierzytelności musi być dokonane w sposób prawnie skuteczny, tj. przewidziany w przepisach u.p.e.a. Tylko wtedy następuje bowiem przeniesienie na organ egzekucyjny wszelkich uprawnień zobowiązanego, które wynikają z zajętych wierzytelności lub praw. Konsekwencją skutecznego zajęcia jest możliwość wykonywania przez organ wszelkich praw zobowiązanego w zakresie niezbędnym do prowadzenia egzekucji. Zatem po skutecznie dokonanym zajęciu wierzytelności, organ egzekucyjny staje się wierzycielem zajętej kwoty, skoro co do niej wstąpił w prawa zobowiązanego w stosunku do jego dłużnika.

W niniejszej sprawie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 123§1 pkt 1 K.c. Organ egzekucyjny (powołany do egzekwowania roszczeń danego rodzaju) podjął czynność (zajęcie innej wierzytelności pieniężnej) przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia (wynikających z wystawionych tytułów wykonawczych wobec dłużnika P.).

Z tych względów Sąd podzielił stanowisko WSA w Poznaniu zaprezentowane w wyroku z 28 marca 2019r. sygn. akt: I SA/Po 1038/18, zgodnie w którym zajęcie innej wierzytelności pieniężnej jest czynnością, która przerywa bieg przedawnienia, celem dokonania tego zajęcia było bowiem wyegzekwowanie należności od dłużnika (wykonanie zobowiązania). Mając zaś na uwadze wyżej powołany przepis art. 67a§1 u.p.e.a. należy uznać, że działania podejmowane przez organ wobec Skarżącej są czynnościami wierzyciela, który utracił możliwość dysponowania przysługującą mu wierzytelnością, nie wolno mu odebrać zajętej kwoty ani w żaden sposób nią rozporządzać (art. 89§3 pkt 2 u.p.e.a.). Działania więc podejmowane przez organ egzekucyjny są w tym przypadku tożsame z działaniami jakie podejmowałby w stosunku do Skarżącej sądowy organ egzekucyjny gdyby zobowiązany, po otrzymaniu tytułu wykonawczego w trybie cywilnym, zwrócił się do niego ze stosownym wnioskiem.

Organy rozpoznały całokształt materiału dowodowego przedstawionego przez Skarżącą, odniosły się do zarzutów zażalenia, tym samym nie naruszyły przepisów prawa procesowego, tj. art. 7 w zw. z art. 77, art. 11 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Postępowanie to doprowadziło do ustalenia wszystkich istotnych okoliczności faktycznych sprawy, znajdujących podstawę w zgromadzonym materiale dowodowym, którego weryfikacja dokonana została w granicach swobodnej oceny dowodów. Nie naruszyły także zasady przekonywania wyrażonej w art.11 K.p.a. Organ odpowiada za naruszenie tej zasady, jeżeli nie podejmie lub bezpodstawnie odstąpi od czynności mających przekonać stronę o zasadności decyzji, np. odstąpi od uzasadnienia decyzji. Organy obu instancji podjęły wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddały go wnikliwej i prawidłowej ocenie, a strona skarżąca miała zapewnioną możliwość czynnego udziału w toku postępowania.

Nie podzielając zatem żadnego z zarzutów skargi i uznając zaskarżone rozstrzygnięcie za zgodne prawem, Sąd skargę jako nieuzasadnioną, oddalił na podstawie art. 151 w zw z art. 119 pkt 3 i art. 120 p.p.s.a.