Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 329/15
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2016-10-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 4 i ust. 4a
journal: Dz.U. 2016 poz 930
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Elżbieta Kremer (spr.) sędzia NSA Jolanta Rudnicka sędzia del. WSA Magdalena Józefczyk Protokolant starszy asystent sędziego Maciej Kozłowski po rozpoznaniu w dniu 5 października 2016 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 939/13 w sprawie ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z dnia 30 października 2014 r. sygn. akt II SA/Lu 939/13 oddalił skargę T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie świadczeń z pomocy społecznej.

Wyrok zapadł na tle następujących okoliczności sprawy:

Decyzją z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] Wójt Gminy Niemce – po rozpatrzeniu wniosków z dnia 27 czerwca 2013 r., 8 lipca 2013 r. oraz 12 lipca 2013 r., odmówił przyznania T. W.:

1) świadczenia na podstawie art. 37 ustawy o pomocy społecznej;

2) świadczenia na podstawie art. 38 ustawy o pomocy społecznej;

3) świadczenia na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej;

4) świadczenia na podstawie art. 40 ustawy o pomocy społecznej;

5) świadczenia na podstawie art. 41 pkt 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej w formie pieniężnej i rzeczowej;

6) świadczenia na podstawie art. 43 ustawy o pomocy społecznej;

7) świadczenia na podstawie art. 48 ustawy o pomocy społecznej;

8) świadczenia na podstawie art. 50 ustawy o pomocy społecznej;

- z uwagi na brak współdziałania wnioskodawczyni, polegający na uniemożliwieniu przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji powołał się na art. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182), dalej "u.p.s." i wskazał, że postawa T. W. świadczy o tym, że nie podejmuje ona jakichkolwiek kroków prowadzących do poprawy swojej trudnej sytuacji życiowej. Wnioskodawczyni, mimo prób przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie podjęła żadnych kroków w celu umożliwienia jego przeprowadzenia.

Organ wyjaśnił, że dwukrotnie (w dniu 5 lipca 2013 r. oraz 12 lipca 2013 r.) usiłowano przeprowadzić z wnioskodawczynią aktualizację wywiadu środowiskowego, jednak przy każdej z tych prób nikt nie otworzył drzwi pracownikom socjalnym oraz towarzyszącym im funkcjonariuszom policji.

Jednocześnie organ stwierdził, że przed podjęciem tych prób rozpatrzył żądanie T. W. dotyczące wyłączenia od udziału w sprawie pracownic socjalnych E. W. i H. L. i postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. wniosek ten oddalił. Organ zaznaczył również, że ostatni wywiad środowiskowy z wnioskodawczynią udało się przeprowadzić w dniu 20 grudnia 2012 r.

Powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie z dnia [...] września 2013 r., nr [...].

Organ odwoławczy podzielił zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną wyrażoną w decyzji Wójta Gminy Niemce. Za niezasadny uznano zarzut niewyłączenia od rozpoznania sprawy pracownic Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach: H. L. i E. W. Zdaniem organu II instancji, udział tych osób w innych sprawach odwołującej, które zakończyły się decyzjami uchylonymi w postępowaniu odwoławczym, nie jest powodem do ich wyłączenia na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a.

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie, błędne jest również przekonanie strony o braku konieczności przeprowadzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego. Skoro bowiem T. W. złożyła nowe wnioski o pomoc, była zobligowana poddać się procedurze aktualizacji wywiadu środowiskowego. Nie ma natomiast w tym kontekście znaczenia, że nie zgłasza ona zmian w swej sytuacji.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na powyższą decyzję T. W. ponownie zakwestionowała udział w sprawie pracownic organu I instancji: E. W. i H. L., a dodatkowo również udział członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie: K. A. i Z. C., zarzucając im m.in. działanie "na szkodę" oraz "brak profesjonalizmu". Ponadto skarżąca wniosła o "rozdzielenie spraw według przedmiotów odrębnych, co do postępowania administracyjnego (...) i orzekania", kwestionując przy tym rozstrzygnięcie jedną decyzją jej kilka wniosków.

Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie podzielił stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wskazał, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także, gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W świetle art. 107 ust. 4 u.p.s., aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych.

Sąd podkreślił, że ta obligatoryjna forma postępowania wyjaśniającego wymaga od strony szczególnej aktywności, bowiem z uwagi na charakter ustaleń odnoszących się do sfery ściśle osobistej, nie można jej zastąpić innymi środkami dowodowymi. Utrudnianie lub uniemożliwienie pracownikom socjalnym przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w pełni uzasadniają odmowę przyznania świadczenia.

Zdaniem Sądu, w związku z tym, że skarżąca po raz kolejny ubiegała się o świadczenia z pomocy społecznej, prawidłowe było postępowanie organu I instancji zmierzające do aktualizacji wywiadu środowiskowego, zgodnie z art. 107 ust. 4 u.p.s. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego, pracownicy organu I instancji dwukrotnie bezskutecznie próbowali przeprowadzić ze skarżącą aktualizację rodzinnego wywiadu środowiskowego.

W tej sytuacji uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego prawidłowo uznane zostało przez organy obu instancji za brak współdziałania skarżącej z pracownikami socjalnymi. Co więcej, w świetle dyspozycji art. 107 ust. 4a u.p.s. należy uznać, że jeśli brak współdziałania strony z pracownikiem socjalnym polega na niewyrażeniu zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z czym należy utożsamić faktyczne uniemożliwienie przeprowadzenia takiego wywiadu, to wydanie decyzji odmownej staje się obligatoryjne.

Ubocznie Sąd zauważył, że skarżąca od lat objęta jest systematyczną pomocą udzielaną jej ze środków organu pomocy społecznej, mimo że jej dochód przekracza ustawowe kryterium dochodowe.

Sąd nie dopatrzył się wadliwości zaskarżonej decyzji w związku z tym, że utrzymana nią w mocy decyzja pierwszoinstancyjna rozstrzygała jednocześnie kilka wniosków skarżącej, dotyczących różnych świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie bowiem z art. 62 k.p.a., w sprawach, w których prawa lub obowiązki stron wynikają z tego samego stanu faktycznego oraz z tej samej podstawy prawnej i w których właściwy jest ten sam organ administracji publicznej, można wszcząć i prowadzić jedno postępowanie dotyczące więcej niż jednej strony.

Sąd zwrócił uwagę, że rozpatrzone decyzją organu I instancji wnioski skarżącej opierały się na różnych przepisach ustawy o pomocy społecznej, jednak już rozstrzygnięcie organów co do każdego z tych żądań w istocie opierało się na tej samej przesłance, tj. na braku współdziałania skarżącej z pracownikami socjalnymi, a zatem wynikało z tej samej podstawy prawnej, tj. art. 11 ust. 2 i art. 107 ust. 4a u.p.s. W tej sytuacji rozpatrzenie wszystkich tych wniosków w jednym postępowaniu administracyjnym zakończonym jedną decyzją uznać należy za dopuszczalne. Skoro zaś przedmiotem skargi była jedna decyzja, nie zachodziły podstawy do uwzględnienia złożonego przez skarżącą w toku postępowania sądowego wniosku o "rozdzielenie sprawy na poszczególne przedmioty". Z tego też względu wniosek ten został oddalony postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r.

Sądu I instancji za bezpodstawne uznał zarzuty dotyczące konieczności wyłączenia z urzędu od rozpoznania sprawy pracownic organu I instancji: E. W. i H. L. oraz członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie: K. A. i Z. C. Podejmowanie czynności w innych sprawach toczących się z udziałem skarżącej nie stanowi bowiem przesłanki wyłączenia pracownika organu administracji. O zaistnieniu ustawowej przesłanki wyłączenia nie świadczą także podnoszone przez skarżącą zarzuty, iż osoby te brały udział w postępowaniach administracyjnych, w których wydano decyzje (niekorzystne dla skarżącej), uchylane następnie, bądź to w postępowaniu odwoławczym, bądź w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

Wniosek o przyznanie wszystkich świadczeń objętych decyzją organu I instancji, utrzymaną w mocy przez decyzję zaskarżoną, zawarty był w piśmie z dnia 27 czerwca 2013 r., w którym T. W. zgłosiła również żądanie wyłączenia pracownic OPS w Niemcach: H. L. i E. W. Fakt, że w kolejnych pismach: z 8 lipca 2013 r. i 12 lipca 2013 r. ponownie domagała się tych samych świadczeń i ponownie żądała wyłączenia tych samych pracownic nie podnosząc nowych okoliczności, nie obligował organu do ponownego rozstrzygnięcia wniosku o wyłączenie, co nastąpiło postanowieniem z [...] lipca 2013 r.

Odnosząc się do zakwestionowanego w skardze udziału w postępowaniu członków Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Lublinie – K. A. i Z. C., Sąd wskazał, że z akt sprawy nie wynika, by w toku postępowania odwoławczego skarżąca żądała ich wyłączenia.

Końcowo Sąd wyjaśnił, że omyłkowo rozpoznał merytorycznie skargę w całości, podczas gdy w części winien postępowanie sądowe umorzyć jako bezprzedmiotowe. W aktach sprawy znajduje się bowiem pismo skarżącej z dnia 21 lipca 2014 r., z którego wynika, że cofa ona skargę na tę część zaskarżonej decyzji, która rozstrzyga o odmowie przyznania jej świadczeń na podstawie art. 37, art. 38 i art. 48 u.p.s. (pkt 1, 2 i 7 decyzji pierwszoinstancyjnej). Pismo to umknęło jednak uwadze Sądu w chwili orzekania. Oddalenie skargi w całości nie pogorszyło jednak sytuacji procesowej skarżącej. Z uwagi bowiem na ustawowe zwolnienie od kosztów sądowych skarżącej nie przysługiwałby zwrot wpisu od skargi w związku z jej cofnięciem. Ponadto zarówno orzeczenie o oddaleniu skargi, jak i o umorzeniu postępowania, podlegają zaskarżeniu w drodze skargi kasacyjnej.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła T. W., zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania poprzez:

- art. 161 § 1 pkt. 1 P.p.s.a. w zw. z art. 60 P.p.s.a. poprzez objęcie zaskarżonym wyrokiem wszystkich świadczeń pomocy społecznej pomimo, że skarżąca cofnęła wniosek co do trzech świadczeń pismem z dnia 21 lipca 2014 r., a Sąd winien umorzyć postępowanie w tym zakresie, co miało istotny wpływ; na wynik sprawy;

- art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 7 k.p.a., 77 § 1 k.p.a., 80 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo iż ziściła się przesłanka do jej uwzględnia oraz przyjęcie, że organy administracji nie naruszyły w niniejszej sprawie przepisów prawa oraz rozważyły wszelkie okoliczności mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy pomimo iż w toku postępowania administracyjnego nie dokonano obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w terminie 14 dni od daty złożenia przedmiotowego wniosku tj. 12 lipca 2013 r. (data wpływu do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach 15 lipca 2013 r.), co miało istotny wpływ na wynik sprawy, a w sytuacji braku możliwości przeprowadzenia takiego wywiadu organ nie podjął stosownych czynności zmierzających do wyjaśnienia sprawy (art. 7 k.p.a.);

- art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 62 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo iż organ rozpoznał wszystkie wnioski złożone przez skarżącą odpowiednio 27 czerwca 2013 r., 8 lipca 2013 r. oraz 12 lipca 2013 r. w jednym postępowaniu administracyjnym, pomimo iż ww. wnioski opierały się na różnej podstawie prawnej, a dodatkowo w niniejszej sprawie nie miała miejsca instytucja współuczestnictwa, a jedynie jedna strona domagała się różnych świadczeń, mających inną podstawę prawną, co w konsekwencji wyłączało możliwość połączenia spaw w jednym postępowaniu i stanowiło przesłankę rozdzielenia spraw na poszczególne przedmioty,

- art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 68 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo iż organ zastąpił czynności wymagane sporządzeniem protokołu, notatką pracowników organu I Instancji, w sytuacji gdy przepisy wymagają sporządzenie protokołu z wywiadu środowiskowego, a zastąpienie go notatką stanowi istotne naruszenie przepisów postępowania;

- art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 5 i 6 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo że ziściła się podstawa do jej uwzględnienia z uwagi na naruszenie prawa stanowiącego przesłankę wznowienia postępowania, to jest okoliczność, że pracownice organu I instancji brały udział w innych postępowaniach administracyjnych, w których wydawano decyzje uchylane następnie w postępowaniach odwoławczych, bądź postępowaniu sądowo-administracyjnym oraz brały udział w postępowaniu karnym, które to zostało umorzone z uwagi na przedawnienie.

2) naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez:

- art. 107 ust 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego z dnia 8 czerwca 2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 712) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegającą na przyjęciu, że organy administracji przeprowadziły wywiad środowiskowy zgodnie z przepisami prawa, pomimo iż odnośnie wniosku skarżącej z dnia 12 lipca 2013 r. (data wpływu do Ośrodka Pomocy Społecznej w Niemcach - 15 lipca 2013 r.) nie przeprowadzono obligatoryjnego wywiadu środowiskowego w terminie 14 dni od daty złożenia przedmiotowego wniosku;

- art. 12 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.) w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie wyboru i metody postępowania tj. udział pracowników organu I instancji w asyście funkcjonariuszy Policji, pomimo iż skarżąca jako osoba lecząca się psychicznie przejawia obawy udziału Policji w czynnościach aktualizacji wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji pominięcia celów zdrowotnych przy przeprowadzeniu ww. czynności, ale także interesów oraz innych dóbr osobistych osoby z zaburzeniami psychicznymi i braku dążenia do osiągnięcia poprawy stanu zdrowia w sposób najmniej dla tej osoby uciążliwy oraz nie sporządzenie przez pracowników organów administracji protokołu w postaci kwestionariusza i nie odnotowania przeszkód w kwestionariuszu wymaganym przepisami prawa, a umieszczenie wszystkich informacji w formie notatki.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o:

1. uchylenie pkt I zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji;

2. przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718ze zm.), dalej powoływanej jako “P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z wymienionych w art. 183 § 2 P.p.s.a. przesłanek nieważności postępowania nie zachodzi. Wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany był ograniczyć swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze podstaw kasacyjnych.

Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w niniejszej sprawie Sąd I instancji prawidłowo uznał, że organy orzekające nie dopuściły się naruszeń przepisów postępowania, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, przedstawiony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stan faktyczny i jego ocena wskazuje, że w postępowaniu administracyjnym zgromadzono materiał dowodowy w zakresie wystarczającym dla oceny zasadności odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Organy pomocy społecznej podjęły działania zmierzające do aktualizacji wywiadu środowiskowego, co znalazło odzwierciedlenie w aktach sprawy. Brak jest zatem podstaw do uznania, że Sąd I instancji naruszył art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Za niezasadny uznać należy również zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 68 k.p.a. Zgodnie z art. 67 § 1 k.p.a. obowiązek sporządzenia protokołu dotyczy każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jednakże, stosownie do art. 72 k.p.a., czynności organu administracji publicznej, z których nie sporządza się protokołu, a które mają znaczenie dla sprawy lub toku postępowania, utrwala się w aktach w formie adnotacji podpisanej przez pracownika, który dokonał tych czynności.

W związku z powyższym, nie można podzielić poglądu zawartego w skardze kasacyjnej, że dokonanie w analizowanym stanie faktycznym wiążącego ustalenia faktycznego na podstawie notatek urzędowych pracowników organu pomocy społecznej, stanowiło naruszenie art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 68 k.p.a. Organy, a za nimi Sąd I instancji, dokonały rzetelnych ustaleń faktycznych na podstawie całości akt sprawy, nie ograniczając się jedynie do treści wskazanych notatek urzędowych. Powyższe ustalenia dotyczące braku współpracy skarżącej z organem, skutkowały odmową przyznania wnioskowanych świadczeń.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 62 k.p.a. wskazać należy, że naruszenie przepisów postępowania stanowi skuteczną podstawę kasacyjną jedynie w przypadku, gdy uchybienie przepisom postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Pomiędzy uchybieniem procesowym, a wydanym w sprawie orzeczeniem podlegającym zaskarżeniu, musi zatem zachodzić związek przyczynowy. W niniejszej sprawie powołanie się w skardze kasacyjnej na naruszenie wskazanych przepisów nie mogło przynieść oczekiwanego skutku, ponieważ T. W. nie wskazała jaki wpływ na wynik sprawy miałoby ewentualne rozpoznanie wniosków odrębnymi decyzjami. Z powyższych względów zarzut dotyczący naruszenia ww. przepisów postępowania nie mógł zostać uwzględniony. Okoliczność, że skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z rozstrzygnięciem jedną decyzją kilku wniosków o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej nie uzasadnia powyższego zarzutu.

Istotnie, Sąd I instancji naruszył art. 161 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 60 P.p.s.a. Jak wynika bowiem z akt sprawy T. W. pismem z dnia 21 lipca 2014 r. cofnęła skargę w zakresie objętym pkt 1, 2 i 7 zaskarżonej decyzji, a zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie powinien w tym zakresie postępowanie sądowe umorzyć. Powyższe uchybienie nie miało jednak wpływu na wynik sprawy i nie skutkowało uszczupleniem praw procesowych strony. Sytuacja skarżącej kasacyjnie, mimo błędnego działania Sądu, nie uległa pogorszeniu.

Ponadto, błędnie sformułowano zarzut naruszenia art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 24 § 5 i 6 k.p.a. i art. 145 § 1 pkt. 3 k.p.a., gdyż art. 24 k.p.a. nie zawiera jednostek redakcyjnych w postaci § 5 i § 6. Przypuszczalnie zamiarem autora skargi kasacyjnej było zarzucenie naruszenia art. 24 ust. 1 pkt 5 i 6 k.p.a., lecz rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną w granicach jej zarzutów nie jest zastępowanie strony w określaniu jej intencji. Nawet gdyby rozpatrzyć powyższe zarzuty, pomimo wadliwego ich sformułowania, wskazać należy, że zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od postępowania w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Przepis ten odnosi się zatem do wyłączenia pracownika przy rozpatrywaniu sprawy w trybie odwoławczym, a także w trybie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Nie dotyczy on jednak wydawania innych decyzji dotyczących tej samej strony.

Zgodnie natomiast z art. 24 § 1 pkt 6 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne. Powyższe oznacza, że wszczęcie przeciw pracownikowi postępowania karnego powoduje wyłączenie pracownika na podstawie art. 24 § 1 pkt 6 k.p.a., tylko w sprawie, z powodu której wszczęto przeciw niemu to postępowanie. Wskazywane przez skarżącą kasacyjnie pracownice organu I instancji nie podlegały wyłączeniu od udziału w sprawie na podstawie tego przepisu, albowiem z akt sprawy nie wynika, aby w dacie wydania zaskarżonych decyzji toczyło się wobec nich postępowanie karne, wszczęte w sprawie będącej przedmiotem postępowania.

Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego wskazać należy, że zgodnie z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego oraz decyzji w sprawach cudzoziemców, o których mowa w art. 5a, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, przy czym wywiad środowiskowy – stosownie do art. 107 ust. 1 u.p.s. - ma na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osoby lub rodziny. Ponadto, art. 107 ust. 4 u.p.s. wskazuje, że w przypadku ubiegania się o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej po raz kolejny, a także gdy nastąpiła zmiana danych zawartych w wywiadzie, sporządza się aktualizację wywiadu. W przypadku osób korzystających ze stałych form pomocy aktualizację sporządza się nie rzadziej niż co 6 miesięcy, mimo braku zmiany danych. W świetle przytoczonego przepisu, obowiązek cyklicznej aktualizacji wywiadu środowiskowego ciążył zatem na organie.

Z uwagi na powyższe należy uznać, że obligatoryjna czynność, jaką jest przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, z uwagi na swą istotę, stanowi formę współpracy potencjalnego beneficjenta z organem, której brak może przynieść dla niego negatywne skutki. Przeprowadzenie jej ma bowiem fundamentalne znaczenie dla wydanego w takim przedmiocie rozstrzygnięcia, gdyż stanowi podstawę ustalenia sytuacji materialno-bytowej osoby ubiegającej się do taką pomoc. W istocie zatem znaczenie dla wydanych w sprawie decyzji miały nie tyle przyczyny niesporządzenia ww. wywiadu, ale fakt, że taka czynność, pomimo starań pracowników socjalnych organu, nie została dokonana. T. W., pomimo skutecznego poinformowania jej o terminie i konieczności sporządzenia wywiadu środowiskowego, była nieobecna w miejscu, gdzie miał on zostać przeprowadzony. Uzyskana zaś w tej formie informacje miały umożliwić organowi ustalenie czy pomoc, o którą strona wnioskowała, mogła jej zostać przyznana.

Sąd I instancji zasadnie zwrócił zatem uwagę na znaczenie dowodowe przeprowadzanego wywiadu środowiskowego w postępowaniu o udzielenie pomocy społecznej. Właściwie także zaakcentowano nakaz współdziałania strony ubiegającej się o świadczenie z pomocy społecznej z organem rozpoznającym wniosek o jej przyznanie. Wszczynając postępowanie administracyjne skarżąca kasacyjnie powinna liczyć z jego rygorami i koniecznością wykazania swych twierdzeń również w drodze wywiadu, tym bardziej, że regularnie korzysta z pomocy.

Zachowanie to, jak zasadnie przyjęto, wypełnia przesłankę braku współdziałania z organem, które jest obowiązkiem osób korzystających z pomocy społecznej. Mogło zatem stanowić przyczynę odmowy przyznania wnioskowanych świadczeń, tym bardziej że stosownie do art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.

Z akt administracyjnych wynika, że skarżąca kasacyjnie nie wykazała woli współdziałania, mimo przychylnej postawy organu. W tej sytuacji zasadnie odmówiono jej przyznania wnioskowanych świadczeń.

Zamierzonego skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 12 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego w zw. z § 4 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 8 czerwca 2012 r. w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, obowiązującego w dacie wydania zaskarżonej decyzji, bowiem przepisy te nie miały w sprawie zastosowania. Po pierwsze, zarzut ten został nieprawidłowo wskazany jako zarzut naruszenia prawa materialnego, bowiem § 4 rozporządzenia w sprawie rodzinnego wywiadu środowiskowego, jest jednym z przepisów regulujących postępowanie w sprawie przeprowadzania przez organ pomocy społecznej wywiadu środowiskowego. Po drugie, przepis ten stanowił, że w przypadku gdy o przyznanie świadczenia ubiega się osoba, do której mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego i nie można, ze względu na stan jej zdrowia, uzyskać podczas wywiadu wymaganych informacji lub dokumentów, o których mowa w art. 107 ust. 5b ustawy, pracownik socjalny odnotowuje ten fakt w kwestionariuszu wywiadu.

W rozpoznawanej sprawie przepis ten nie mógł znaleźć zastosowania, a tym samym nie mógł zostać naruszony przez Sąd I instancji i organy orzekające w sprawie, gdyż z akt sprawy nie wynika, że stan zdrowia T. W. uzasadniał zastosowanie powołanych regulacji. Na marginesie jedynie wskazać należy, że skoro skarżąca kasacyjnie przejawia obawy udziału Policji w czynnościach aktualizacji wywiadu środowiskowego mogła zaproponować przeprowadzenie wywiadu środowiskowego jedynie w obecności pracowników Ośrodka Pomocy Społecznej, czego nie uczyniła.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a.

Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym wyroku nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego kasacyjnie wynagrodzenia za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego w ramach prawa pomocy za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.) jest przyznawane przez wojewódzki sąd administracyjny (art. 254 § 1 P.p.s.a.).