Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 323/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2017-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 8 ust. 4 pkt 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

|Sygn. akt IV SA/Wr 323/16 | | , [pic], WYROK, , W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ, , , , Dnia 20 kwietnia 2017 r., , , Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, w składzie następującym:, Przewodniczący, , Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (spr.), , Sędziowie, Sędzia NSA Julia Szczygielska, Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, , , Protokolant, sekretarz sądowy Katarzyna Leśniowska, , , po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2017 r., sprawy ze skargi M. K., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W., z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego, , oddala skargę w całości;, przyznaje adwokat M. T. – T. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 590,40 (słownie: pięćset, dziewięćdziesiąt 40/100) złotych w tym 23 % podatku VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu., ,


UZASADNIENIE

|

Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Ś. z dnia [...] kwietnia 2016 r. nr [...], w sprawie przyznania M. K. zasiłku celowego specjalnego na zakup: żywności w kwocie 30,00 zł, środków czystości w kwocie 20,00 zł oraz obuwia w kwocie 30,00 zł.

W dniu 14 kwietnia 2016 r. strona wniosła o udzielenie pomocy w formie zasiłku celowego specjalnego na zakup żywności, środków czystości i obuwia.

W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, legitymuje się orzeczeniem o lekkim stopniu niepełnosprawności, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych. Strona dysponuje dochodem w wysokości 783,41 zł, na który składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 141,48 zł, dodatek energetyczny w wysokości 11,09 zł oraz 1/12 odszkodowania otrzymanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w listopadzie 2015 r. w wysokości 630,84 zł. Organ pierwszej instancji uznał, że przyznana pomoc jest należna z powodu długotrwałej i ciężkiej choroby oraz bezrobocia.

W odwołaniu strona wskazała, że jest osobą niepełnosprawną z powodu ciężkiej choroby wielostawowej trzech kończyn – zwyrodnienia stawu skokowego i obustronnego zapalenia nakłykci łokciowych (choroba zawodowa). Nie otrzymuje renty ani innego świadczenia. Obliczony przez organ dochód przekracza kryterium dochodowe, ponieważ do dochodu wliczono jednorazowe świadczenie socjalne – odszkodowanie z ZUS-u z tytułu 10 % uszczerbku zdrowia, spowodowanego chorobą zawodową. Strona podała, że w ramach pomocy z MOPS-u otrzymuje dwudaniowe obiady w dni powszednie i jest to jedyny posiłek dziennie. Przyznana kwota zasiłku nie pozwala na zakup żywności, a do regulowania pozostają stałe opłaty za gaz, prąd i kredyt oraz koszty leczenia. Wysokość przyznanej pomocy jest upokarzająca i zagrażająca życiu strony.

Po rozpatrzeniu odwołania, SKO utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję wskazało, że kryterium dochodowe w wysokości 634 zł zostało przez stronę przekroczone, bowiem strona dysponuje dochodem w wysokości 783,41 zł, na który składa się dodatek mieszkaniowy w wysokości 141,48 zł, dodatek energetyczny w wysokości 11,09 zł oraz 1/12 odszkodowania otrzymanego z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w listopadzie 2015 r. w wysokości 630,84 zł. Dalej Kolegium wskazało, że organ pierwszej instancji, przyznając stronie zasiłek celowy specjalny dostrzegł w sytuacji strony szczególnie uzasadniony przypadek i przyznał w granicach swoich możliwości finansowych w ramach specjalnego zasiłku celowego kwotę 80,00 zł na dofinansowanie zakupu żywności, środków czystości i obuwia. Jednocześnie Kolegium wyjaśniło, że w marcu 2016 r. MOPS wydatkował na wypłatę zasiłków celowych kwotę 58.446,31 zł, co w stosunku do ilości złożonych podań o przyznanie pomocy (777 podań) daje kwotę 75,22 zł zasiłku celowego, przypadającego na 1 osobę lub rodzinę składającą wniosek. Natomiast strona otrzymała kwotę 80,00 zł. Z uwagi na ograniczone środki przeznaczone na zasiłki celowe organ pomocy społecznej przede wszystkim udziela pomocy finansowej osobom lub rodzinom pozbawionym jakiegokolwiek dochodu.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił naruszenie zasad współżycia społecznego, przepisów ustawy o pomocy społecznej i ustawy zasadniczej. Skarżący podniósł, że MOPS doliczył do dochodu jednorazowe odszkodowanie otrzymane z ZUS-u z tytułu choroby zawodowej w postaci 10 % uszczerbku na zdrowiu (obustronne zapalenie nakłykci łokciowych). W związku z chorobą zawodową wypłacono skarżącemu w październiku 2015 r. około 7.500,00 zł. Pieniądze zostały przeznaczone na oddłużenie, połowa odszkodowania została przeznaczona na spłatę kredytu remontowego, a reszta została wydatkowana na życie i zdrowie. Od początku 2016 r. skarżący nie posiada pieniędzy z odszkodowania. Pomoc została niesłusznie ograniczona z uwagi na obliczony dochód w wysokości ponad 700,00 zł. MOPS mógł przyznać pomoc do ponad 600,00 zł. Także SKO niesłusznie wskazuje, że dochód skarżącego wynosi 783,40 zł.

W piśmie procesowym z dnia 29 marca 2017 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, zarzucając naruszenie:

- art. 7, 77 i 80 k.p.a. w związku z art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej przez błędne ustalenie, że skarżącemu przysługuje specjalny zasiłek celowy, podczas gdy dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego, ponieważ odszkodowanie nie powinno zostać doliczone do dochodu skarżącego, wobec czego organ pierwszej instancji powinien był przyznać zasiłek celowy na podstawie art. 39 ustawy o pomocy społecznej,

- art. 8 i 11 k.p.a. przez nie odniesienie się do argumentacji skarżącego i nie wskazanie podstaw zaliczenia poszczególnych składników dochodu przy ustalaniu kryterium dochodowego,

- art. 41 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, ponieważ zastosowanie powinien znaleźć art. 39 ustawy o pomocy społecznej.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik wskazał, że organ pierwszej instancji bezpodstawnie zaliczył do dochodu także jednorazowe odszkodowanie w wysokości 7.570,00 zł przyznane z tytułu stałego uszczerbku na zdrowiu, będącego następstwem choroby zawodowej, ponieważ należy je uznać za jednorazowe świadczenie socjalne. Skarżący obecnie nie dysponuje już przyznaną kwotą, ponieważ jednorazową wypłatę przeznaczył w całości na spłatę zadłużenia. Jego dochód ogranicza się do 493,68 zł, co oznacza, że dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Organ drugiej instancji nie odniósł się w żaden sposób do podniesionej przez skarżącego argumentacji. Organy nie wskazały, w oparciu o jakie przepisy prawa odszkodowanie zostało zaliczone do dochodu i podzielone na kwoty w stosunku miesięcznym. Gdyby dochód skarżącego został ustalony prawidłowo, to powinien był zostać zastosowany art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej. Skarżący znajduje się w sytuacji wskazującej na konieczność priorytetowego zabezpieczenia potrzeb życiowych. Gdyby prawidłowo uznano, że skarżącemu przysługuje zasiłek celowy na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, mogłoby to doprowadzić do przyznania mu zasiłku w wyższej kwocie. Ponadto SKO powinno przedstawić dane dotyczące ilości wniosków uwzględnionych, a nie złożonych. Zasiłki celowe nie są też wypłacane w równych kwotach, zatem nie jest wykluczona sytuacja, że wnioskodawcy zostanie wypłacona kwota zdecydowanie wyższa niż innemu ubiegającemu się o zasiłek w zależności od priorytetowych potrzeb.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej (...). Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.

W rozpatrywanej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Spór pomiędzy stronami dotyczy prawidłowości decyzji dotyczącej przyznania skarżącemu specjalnego zasiłku celowego. Według skarżącego organ pomocy bezpodstawnie zaliczył do dochodu skarżącego jednorazowe odszkodowanie otrzymane z tytułu choroby zawodowej, co skutkowało przyznaniem zasiłku w zaniżonej wysokości.

Zgodnie z art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r. poz. 163 ze zm.) w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi.

W tym miejscu należy też zauważyć, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawa prawną (...). Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2).

Oznacza to, że sąd zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona i nie może swoimi ocenami prawnymi wkraczać w sprawę nową w stosunku do tej, która była albo powinna być przedmiotem postępowania przed organem administracji i wydawanych w nim aktów. Przy tym pojęcie "sprawa" występuje tu w znaczeniu materialnym, a nie procesowym. Granice sprawy administracyjnej wyznaczają zakres sądowej kontroli wykonywania administracji publicznej. Przedmiotem badania jest tylko ten stosunek administracyjnoprawny, który jest objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Natomiast zakaz pogorszenia sytuacji prawnej skarżącego odnosi się do sytuacji ustalonej w zaskarżonym akcie administracyjnym. Niekorzyść determinująca ten zakaz w postępowaniu sądowoadministracyjnym może wystąpić również wskutek takiego sformułowania oceny prawnej, która w ponownym postępowaniu przed organem administracji spowodowałaby wydanie decyzji pogarszającej sytuację materialnoprawną skarżącego w porównaniu z sytuacją, która wynika z zaskarżonej decyzji.

W rozpatrywanej sprawie skarżący złożył w dniu 14 kwietnia 2016 r. w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej wniosek o udzielenie pomocy w formie specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, środków czystości, butów. Po rozpatrzeniu tego wniosku organ pomocy społecznej uznał, że sytuacja skarżącego nosi cechy szczególnie uzasadnionego przypadku, a dochód skarżącego przekroczył kryterium dochodowe z uwagi na doliczenie do dochodu 1/12 jednorazowego odszkodowania z tytułu uszczerbku na zdrowiu, wypłaconego skarżącemu w listopadzie 2015 r. Organ pomocy społecznej uznał więc, że skarżący spełnił ustawowe przesłanki do przyznania zasiłku, o który się ubiegał i przyznał skarżącemu specjalny zasiłek celowy na zakup powyższych artykułów w łącznej wysokości 80,00 zł.

W niniejszej sprawie, Sąd rozstrzygając w granicach sprawy, uprawniony był do zbadania kwestii związanych ze specjalnym zasiłkiem celowym, przyznanym skarżącemu. Wbrew wywodom pełnomocnika skarżącego, Sąd nie mógł natomiast oceniać całościowo sytuacji skarżącego i rozważać, jakiego rodzaju zasiłki ewentualnie przysługiwałyby skarżącemu w przypadku pominięcia przy ustalaniu dochodu skarżącego jednorazowego odszkodowania, równocześnie zakładając, że mogłyby te zasiłki zostać przyznane w wyższej kwocie niż przyznany specjalny zasiłek celowy. Sąd też stosownie do zasady niepogarszania sytuacji skarżącego nie jest uprawniony do kwestionowania doliczenia do dochodu 1/12 jednorazowego odszkodowania, co mogłoby skutkować pozbawieniem skarżącego specjalnego zasiłku celowego, o który się ubiegał i został mu przyznany. Stąd też nie jest trafny w niniejszej sprawie zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 8 ust. 4 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

Odnosząc się do kwestii wysokości przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku celowego należy wyjaśnić, że art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przytoczony przepis wskazuje cel pomocy społecznej - zaspokajanie "niezbędnych" potrzeb życiowych.

Artykuł 3 ust. 3 ustawy stanowi, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Zgodnie z art. 3 ust. 4, potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W przepisach tych ustanowiono zasady indywidualizacji i fakultatywności świadczeń z pomocy społecznej. Zasada indywidualizacji dotyczy z jednej strony indywidualnego rozpoznania wniosków, z drugiej zaś dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy. Zasada fakultatywności polega na niemożności domagania się przez osoby i rodziny ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej, aby przyznano im je w określonym rodzaju, formie.

Pomoc społeczna, także świadczona w formie specjalnego zasiłku celowego, ma charakter uzupełniający. Pomoc ta nie zaspokaja całkowicie potrzeb jej beneficjentów. Powinni oni również wykorzystywać własne środki i możliwości. Z uwagi na ograniczoność środków, którymi dysponują organy pomocy społecznej, a także z uwagi na wielość potrzebujących, takie całkowite zaspokojenie potrzeb jest niemożliwe. Specjalne zasiłki celowe, których materialnoprawną podstawę stanowi art. 41 ustawy o pomocy społecznej, są świadczeniami przyznawanymi w ramach uznania administracyjnego, o czym świadczy sformułowanie użyte przez ustawodawcę w tym przepisie - "może być przyznany". Okoliczność ta, jak już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, powoduje, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania specjalnego zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i ust. 4 ustawy. Chodzi o dostosowywanie rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnianie potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej.

Jak wynika z powołanych przepisów części ogólnej ustawy, istotne są posiadane środki i możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Organ wskazał, że środki te nie są wystarczające na zaspokojenie potrzeb wszystkich osób zgłaszających wnioski o pomoc w żądanej wysokości. Organ wskazał na swoje możliwości w zakresie udzielania pomocy i przyznawania świadczeń, określając jakimi zasobami dysponuje na wypłatę zasiłków celowych i wskazując, w jaki sposób są dzielone środki przeznaczone na zasiłki celowe (wszystkie zasiłki celowe, w tym również specjalne zasiłki celowe). Organ podał, że w marcu 2016 r. średnia kwota zasiłku celowego, przypadająca na jedną osobę lub rodzinę składającą wniosek wyniosłą 75,22 zł. Natomiast skarżący otrzymał zasiłek w wysokości 80,00 zł, a więc w wysokości nie odbiegającej od średniej wysokości przyznawanych zasiłków celowych.

Należy też zauważyć, że organ pomocy udziela skarżącemu regularnie wsparcia. Z przedłożonego przez skarżącego do akt sądowych zaświadczenia MOPS z dnia 28 września 2016 r. wynika, że w okresie od marca do września 2016 r. skarżącemu została udzielona pomoc pieniężna i niepieniężna o łącznej wartości 2.057,27 zł.

Mając na uwadze powyższe Sąd uznaje, że organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, przyznając skarżącemu specjalny zasiłek celowy w wysokości 80,00 zł.

Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje fakt, że organy nie wyjaśniły skarżącemu, na jakiej podstawie prawnej jednorazowe odszkodowanie w wysokości 7.570,00 zł, otrzymane przez skarżącego w listopadzie 2015 r., zostało doliczone do dochodu w wysokości 1/12 tego odszkodowania. Działanie organu było bowiem zgodne z art. 8 ust. 11 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, w myśl którego w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. Rozliczenie tego dochodu na 12 kolejnych miesięcy jest obowiązkowe, niezależnie od tego czy osoba ubiegająca się o pomoc wydatkowała ten dochód przed upływem 12 miesięcy czy też nadal go posiada.

Nieuzasadnione są więc zarzuty skargi odnośnie naruszenia art. 7, 77 i 80 k.p.a., art. 8 i 11 k.p.a. oraz art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę należało oddalić. Sąd przyznał wynagrodzenie pełnomocnikowi skarżącego z urzędu w wysokości 480,00 zł plus VAT.