Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2798/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-04-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art 5 ust. 3, art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt. 1
journal: Dz.U. 2018 poz 2134
law: Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci - tekst jedn.
article: art. 7, art. 77, art. 188, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 193, art. 203 pkt 1, art. 205 § 2
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Monika Nowicka Sędzia NSA Marian Wolanin (spr.) po rozpoznaniu w dniu 16 kwietnia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 28 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Gl 801/20 w sprawie ze skargi M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 19 lipca 2018 r., nr [....] w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego: I. uchyla zaskarżony wyrok, II. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta [...] z 21 lutego 2018 r., nr [....] III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] na rzecz M.W. kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 28 sierpnia [...]., sygn. akt [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] oddalił skargę M.W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [....] z 19 lipca [...] ., nr [...] , w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd I instancji wskazał, że decyzją z 21 lutego[...] r., nr [...] , wydaną na podstawie art. 25 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2017 r. poz. 1851), Burmistrz Miasta [...] uznał świadczenie wychowawcze na dziecko F. W., pobrane przez M.W., za okres od 1 czerwca [...] . do 30 września [...] w łącznej kwocie 2000,00 zł, za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z 19 lipca [...]., nr [...] utrzymało w mocy powyższą decyzję Burmistrza Miasta [...]

Decyzja SKO w [...] z 19 lipca [...]. została zaskarżona przez M.W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, który wyrokiem z 11 grudnia [...] sygn. akt [...] uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Miasta [...] z 21 lutego [...]. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że organ ma prawo do wydania decyzji mocą której uznaje, że zrealizowane świadczenia wychowawcze są nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi dopiero wówczas gdy uprzednio wyda decyzję ostateczną uchylającą pierwotną decyzję w sprawie przyznania stronie świadczeń wychowawczych na dane dziecko. Brak takiej decyzji wydanej w niniejszej sprawie powoduje, że zaskarżona decyzja, o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi, jest decyzją przedwczesną i jako taka nie może ostać się w obrocie prawnym.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 grudnia [...] ., sygn. akt [...].

Wyrokiem z 15 czerwca [...] ., sygn. akt [...] Naczelny

Sąd Administracyjny uchylił powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 11 grudnia [...] . W uzasadnieniu NSA wskazał, że jedynie w sytuacji, gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii) oraz nienależnie pobranym świadczeniu za okres, w jakim zostało ono wypłacone. Może to nastąpić w pierwszej kolejności przez wydanie decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia, a dopiero później przez wydanie decyzji o nienależnie pobranym świadczeniu. Ponieważ w niniejszej sprawie okres, za który organ uznał pobrane świadczenie za nienależne, upłynął w całości przed wydaniem decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobranie i obowiązku jego zwrotu, organ nie był obowiązany do wydania w pierwszej kolejności decyzji uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia.

Wyrokiem z 28 sierpnia [...] sygn. akt II SA/Gl 801/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z 19 lipca [...] nr [...] W uzasadnieniu Sąd wskazał, że związany jest wykładnią dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Ponadto Sąd stwierdził, że organy te nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego jak również przepisów prawa procesowego, oraz że zgromadziły wszystkie dokumenty niezbędne do dokonania oceny sytuacji faktycznej rodziny skarżącego i podjęcia rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej od powołanego wyroku pełnomocnik M. W. zarzucił:

I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

1. art. 7 ust. 1 w zw. z art. 48 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 19 ppkt c) ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195) w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 26 kwietnia [...] o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 924), przez ich niezastosowanie i nieuwzględnienie przy obliczaniu kryterium dochodowego określonego w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, utraty przez członka rodziny – M. W. dochodu w roku [...] względem roku 2014, tj. zmiany wymiaru czasu pracy skarżącego do 1/8, dokonanej aneksem z 30 października 2015 r. do umowy o pracę z 1 sierpnia [...] co skutkowało obniżeniem wynagrodzenia za pracę do kwoty 218,75 zł brutto, a tym samym osiągnięcie dochodu przez członka rodziny E. W. w roku [...] (kwiecień) nie miało wpływu na przekroczenie kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci,

2. art. 25 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, przez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu a przesłanki uznania wypłaconego świadczenia 500+ w okresie od 1 czerwca [...] do 30 września [...] za nienależnie pobrane pomimo braku spełnienia w niniejszej sprawie kumulatywnie wszystkich przesłanek do uznania świadczenia wychowawczego za nienależne w rozumieniu ww. normy w brzmieniu sprzed 30 czerwca [...]

3. art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw, przez jego niezastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy pomimo zaistnienia przesłanek ustawowych, tj. niewystąpienia przekroczenia kryterium dochodowego 800,00 zł;

II. przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 134 § 1 w zw. z art. 133 § 1 i art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej ppsa, oraz art. 151 ppsa przez niepełną i błędną analizę stanu faktycznego dokonaną przez Sąd I Instancji, co spowodowało, że przyjął on, jako podstawę rozstrzygnięcia stan faktyczny ustalony przez organy w spawie — Burmistrza Miasta [...] i Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] , tj. uznał jako kluczową okoliczność osiągnięcia dodatkowego dochodu przez małżonkę skarżącego E. W. w miesiącu kwietniu [...]., pomijając całkowicie utratę dochodu po stronie skarżącego, która istniała już w dacie wydania pierwotnej decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego 500+ - zmniejszenia wymiaru czasu pracy skarżącego do 1/8 etatu, co pociągnęło za sobą zmniejszenie wynagrodzenia po jego stronie - a co powinno skutkować uznaniem, że dodatkowy dochód małżonki E. W. osiągnięty w kwietniu [...] (wzięty pod uwagę z maja [...] nie ma wpływu na sytuację uprawnionych do świadczenia, gdyż jest de facto obojętny dla ich sytuacji, przy zatrudnieniu na 1/8 etatu skarżącego i osiąganym przez niego wynagrodzeniu 218,75 zł brutto, a tym samym uznaniem, że nie zaszły okoliczności powodujące ustanie lub zawieszenie prawa do świadczenia wychowawczego albo wstrzymanie jego wypłaty;

2. z ostrożności procesowej art. 133 § 1 i art. 151 ppsa w zw. z art. 106 § 3 ppsa, przez oddalenie skargi, w wyniku pominięcia tej części akt postępowania, z której wynika jednoznacznie, że 30 października [...] skarżący utracił dochód w wyniku zawarcia aneksu do umowy o pracę z 1 sierpnia [...] (zmiana wymiaru czasu pracy), a która to okoliczność nie jest bez znaczenia dla przedmiotu postępowania o uznaniu świadczenia za nienależne, gdyż organy nie brały pod uwagę (zarówno w pierwotnej decyzji o przyznaniu świadczenia wychowawczego 500+, jak również w obecnym postępowaniu) rzeczywistego dochodu skarżącego a jedynie ten, który wynikał z umowy o pracę z 1 sierpnia [...] co doprowadziło do błędnego przyjęcia o wystąpieniu przesłanek z art. 25 ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw; nie przeprowadzenie dowodu z dokumentu prywatnego - aneksu z 30 października [...] do umowy o pracę z 1 sierpnia [...] który wedle oświadczenia skarżącego, w przypadku jego braku w aktach chciał złożyć na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2020 r., przy czym wniosku jego (wedle oświadczenia skarżącego) nie uwzględniono.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zawarto argumenty mające przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku.

Ponadto skarżący wniósł, na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ppsa, wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu prywatnego, tj.: aneksu z 30 października [...] do umowy o pracę z 1 sierpnia [...] ., na okoliczność jej treści, zmiany wymiaru czasu pracy po stronie skarżącego na 1/8 etatu i zmniejszenia wynagrodzenia do kwoty 218,75 zł brutto.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie aczkolwiek nie wszystkie zarzuty w niej zawarte mogły być uwzględnione. Zarzuty kasacyjne naruszenia prawa materialnego przez ich niezastosowanie nie spełniają bowiem ustawowego kryterium formułowania tego rodzaju zarzutu. W art. 174 pkt 1 ppsa wskazano bowiem, że skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie.

Z ustaleń faktycznych wynika, że żona skarżącego podjęła w kwietniu [...] zatrudnienie na umowę o pracę w Miejskim Domu Spokojnej Starości w [...] i uzyskała za miesiąc maj 2017 r. dochód w wysokości 1400,03 zł., oraz że poinformowała o tym fakcie Organ I instancji dopiero w dniu 16 października [...] 2017 r. W związku z powyższym Burmistrz Miasta [...] , działając na podstawie art. 5 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, określającego kryterium dochodowe, oraz art. 25 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci uznał, że świadczenie pielęgnacyjne, w okresie od 1 czerwca [...]. do 30 września [...] ., nie przysługiwało ze względu na przekroczenie kryterium dochodowego i decyzją z 21 lutego [...] . uznał je za nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący miał obniżone dochody co miałoby wynikać z przedstawionego aneksu z 30 października [...]. do umowy o pracę z 1 sierpnia [...] W związku z tym dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, w okresie za który organy uznały świadczenie wychowawcze za nienależnie pobrane, nie przekroczył kryterium dochodowego wynoszącego 800,00 zł, pomimo osiągnięcia większego dochodu przez żonę skarżącego. Okoliczność ta w żaden sposób nie została oceniona przez organy administracji do czego były obowiązane z mocy art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa ani przez Sąd I instancji. Skoro w rozpoznawanej sprawie kluczową kwestią było ustalenie czy faktyczny (aktualny) dochód na osobę w rodzinie przekraczał kryterium dochodowe wynikające z przepisu art. 5 ust 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, to wyjaśnienie tej okoliczności i jej ocena prawna ma wpływ na wynik rozstrzygnięcia zarówno Sądu I instancji jak i organów administracji.

W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, uznając naruszenie przez Sąd I instancji wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, na podstawie art. 188 ppsa, uchylił zaskarżony wyrok i rozpoznając skargę, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 193 ppsa, uchylił decyzje organów obu instancji. Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ administracji wyjaśni i oceni, stosownie do art. 80 kpa, znaczenie aneksu z 30 października 2015 r. do umowy o pracę z 1 sierpnia 2015 r. w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 oraz art. 205 § 2 ppsa.