Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1548/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2010-11-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Aplikacje prawnicze
Skarżony organ: Rada Notarialna
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji
Powołane przepisy: article: art. 71a par. 2; art. 71 par. 2 w zw. z  art. 11 pkt 1-3,
journal: Dz.U. 1991 nr 22 poz 91
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak (spr.) Sędzia WSA Zbigniew Rudnicki Protokolant st. sekr. sąd. Jan Czarnacki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 listopada 2010 r. sprawy ze skargi A. S. na uchwałę Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie wpisu na listę aplikantów notarialnych 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz poprzedzającą ją uchwałę Rady Izby Notarialnej w [...] z dnia [...] lutego 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Krajowej Rady Notarialnej na rzecz skarżącej A. S. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżona uchwałą nr [...] z dnia [...] maja 2010 r. Krajowa Rada Notarialna, po rozpoznaniu odwołania A. S. od uchwały z dnia [...] maja 2010 r. Rady Notarialnej w P. o odmowie wpisu na listę aplikantów notarialnych, na podstawie art. 71a § 2 oraz art. 71 § 2 w związku z art. 11 pkt 1-3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie (tekst jednolity Dz. U. z 2008 r. nr 189, poz. 1158, Dz. U. z 2009 r. nr 37, poz. 286) oraz art. 127 § 2 oraz art. 138 § 1 kpa uchwaliła utrzymać w mocy zaskarżoną uchwałę.

Do wydania uchwały doszło w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i wywody prawne:

A. S., pismem z dnia 27 sierpnia 2009 r. zwróciła się do Rady Izby Notarialnej w P. o wpisanie jej na listę aplikantów notarialnych powołując się na spełnienie przez nią przesłanek określonych w art. 11 pkt 1-3 ustawy Prawo o notariacie oraz uzyskania pozytywnej oceny z egzaminu konkursowego na aplikację notarialną.

Rada Izby Notarialnej w P. podjęła, w dniu [...] lutego 2010 r., ponowną uchwałę odmawiając wpisania A. S. na listę aplikantów notarialnych Izby Notarialnej w P. Krajowa Rada Notarialna utrzymując w mocy zaskarżoną uchwałę podzieliła w całości argumentację, wywody i opinię Rady Izby Notarialnej w P. o niespełnieniu przez wnioskodawczynię przesłanki z art. 11 pkt 2 Prawa o notariacie tj. wymogu nieskazitelnego charakteru i dawania rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu notariusza (aplikanta).

Krajowa Rada Notarialna stwierdziła, iż fakt popełnienia przez skarżącą przestępstwa umyślnego jest okolicznością całkowicie dyskwalifikującą i uniemożliwiającą uznanie, że skarżąca jest nieskazitelnego charakteru. Ocena nieskazitelności charakteru nie może opierać się na przypuszczeniach, gdyż konieczne jest posiadanie pewności, co do spełnienia przez kandydata na aplikanta notarialnego przesłanek ustawowych. Jakiekolwiek wątpliwości, co do spełnienia przez kandydatów na notariuszy (aplikantów notarialnych) przesłanki nieskazitelności charakteru należy uznawać za okoliczności dyskwalifikujące.

Wprowadzona przez ustawodawcę, w art. 71 § 2 w związku z art. 11 pkt 1-3 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie uznaniowość i zasada prymatu interesu społecznego nad indywidualnym interesem wnioskodawcy w postępowaniu o wpis na listę aplikantów notarialnych ma na celu ochronę pewności obrotu prawnego i stanowi gwarancję, że obowiązki aplikantów notarialnych wypełniać będą wyłącznie osoby dające rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu oraz o nieskazitelnym charakterze, a nie osoby spełniające wyłącznie formalne przesłanki dotyczące kwalifikacji zawodowych. Aplikant notarialny jest bowiem osobą przygotowującą się do wykonywania w przyszłości zawodu zaufania publicznego, a także osobą wykonywającą podczas trwania swojej aplikacji przeróżne czynności w kancelarii notarialnej. Z połączenie tych dwóch czynników wynika konieczność eliminowania wszelkiego, nawet najmniejszego ryzyka, że na listę aplikantów notarialnych zostanie powołana osoba niespełniajaca ustawowych przesłanek.

Skargę na uchwałę (decyzję) Krajowej Rady Notarialnej z dnia [...] maja 2010 r. złożyła A. S. wnosząc o jej uchylenie.

Zaskarżonej uchwale zarzuciła:

1. naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 71 § 2-4, art. 71a § 1 ustawy Prawo o notariacie oraz art. 6, 7, 11, 104 § 1, 107 § 1 i kpa polegające na wadliwym tendencyjnym uzasadnieniu faktycznym uchwały uznaniowej bez rozważenia całokształtu okoliczności charakteryzujących osobowość strony jak również okoliczności charakteryzujące jej dotychczasową postawę życiową, w tym właściwości osobiste, przebieg edukacji, działalność społeczną i zawodową, co ma doniosłość w kontekście przesłanki ustawowej z art. 11 pkt 2 ustawy prawo notariacie,

2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 11 pkt 2 ustawy Prawo o notariacie poprzez błędne uznanie, że strona nie spełnia przesłanki z tego przepisu podczas gdy organ zastosował ten przepis przy niedostatecznym ustaleniu okoliczności faktycznych istotnych z punktu widzenia kwalifikacji strony jako osoby spełniającej wzmiankowaną przesłankę.

W odpowiedzi na skargę Krajowa Rada Notarialna wnosiła o jej oddalenie przywołując argumentację zawartą w uchwale.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z przepisem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej:

W świetle powołanego przepisu ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną (uchwałę) lub postanowienie z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji lub postanowienia. Sąd nie bada więc celowości czy też słuszności zaskarżonego aktu.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. zwana dalej p.p.s.a.).

Kontrolując zaskarżoną decyzję z punktu widzenia powyższych zasad Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie.

Przeszkodą, dla której odmówiono skarżącej wpisu na listę aplikantów notarialnych stanowiło popełnienie przez nią przestępstwa umyślnego, co stanowi, zdaniem organu, okoliczność całkowicie dyskwalifikującą i uniemożliwiająca uznanie, że skarżąca jest osobą nieskazitelnego charakteru. Tym samym skarżąc nie spełnia przesłanki zawartej w art. 11 pkt 2 w związku z art. 72 § 2 Prawa o notariacie.

Stosownie do brzmienia art. 72 § 2 Prawa o notariacie, aplikantem notarialnym może być osoba, która spełnia warunki określone w art. 11 pkt 1-3 i uzyskała pozytywną ocenę z egzaminu wstępnego. Wskazane w art. 11 pkt 1-3 ustawy przesłanki muszą być spełnione łącznie. Jedną z nich jest bycie nieskazitelnego charakteru i dawanie rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu.

W świetle dotychczasowego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 5 kwietnia 2001 roku, II SA 725/00, Lex nr 53476) "o nieskazitelności charakteru świadczą takie przymioty osobiste jak: uczciwość w życiu prywatnym i zawodowym, uczynność, pracowitość, poczucie odpowiedzialności za własne słowa i czyny, stanowczość, odwaga cywilna, samokrytycyzm, umiejętność zgodnego współżycia z otoczeniem. Na rękojmię w rozumieniu art. 65 Prawa o adwokaturze składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie osoby pragnącej zostać adwokatem. Wyrażenie ustawowe "dotychczasowe zachowanie" oznacza zachowanie, postępowanie osoby ubiegającej się o wpis na listę adwokacką, do czasu wpisania na tę listę i to takie zachowanie, postępowanie, odpowiadające ocenom moralnym i etycznym, gwarantuje właściwe wykonywanie zawodu adwokata."

W innym wyroku z dnia 18 czerwca 2001 roku, II SA 1610/00 LEX nr 53475 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "przez nieskazitelność", należy rozumieć takie cechy charakteru, jak szlachetność, prawość, uczciwość. Są to zatem cechy wartościujące konkretną osobę nie w sferze intelektualnej i profesjonalnej, ale wyłącznie etyczno-moralnej. O posiadaniu tego rodzaju przymiotów mogą świadczyć opinie i okresy dotychczasowego zatrudnienia, aplikacji jak i wymagane rekomendacje adwokatów. Ocenie winno podlegać postępowanie i zachowanie danej osoby zarówno w sferze zawodowej jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu.

Bezspornym w sprawie jest, że skarżąca popełniła przestępstwo z art. 178a § 1 k.k. i jest to przestępstwo umyślne. W dniu 4 grudnia 2007 r., w Zakopanem prowadziła samochód osobowy w ruchu lądowym będąc w stanie nietrzeźwości, przy stwierdzonej zawartości 0,61 mg/l w wydychanym powietrzu. Postępowanie karne wobec skarżącej zostało warunkowo umorzone wyrokiem Sądu Rejonowego w Zakopanem, wydanym w sprawie II K 106/08. Sąd Okręgowy w Nowym Sączu, wyrokiem z dnia 26 lutego 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżony wyrok, uznając apelację prokuratora za bezzasadną.

Oczywiście, że zachowanie skarżącej skutkujące warunkowym umorzeniem postępowania karnego, a więc stwierdzeniem jej winy zaistniałego czynu, było naganne, ale też odosobnione i nie może samo przez się prowadzić do oceny skarżącej jako osoby niebędącej nieskazitelnego charakteru.

Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku zauważył, że dla oceny nieskazitelnego charakteru niezbędne jest zasięgnięcie opinii o postępowaniu i zachowaniu tej osoby zarówno w sferze zawodowej jak i prywatnej w dłuższym okresie czasu.

Zgodzić się należy za skarżącą, iż Rada tej okoliczności (popełnieniu przestępstwa umyślnego) poświęca całe uzasadnienie faktyczne uchwały. Brak w uzasadnieniu uchwały rozważań, co do całokształtu okoliczności dotyczących osobowości skarżącej, jej dotychczasowej postawy życiowej, w tym właściwości osobistych, przebiegu edukacji i pracy zawodowej. W szczególności brak odniesienia do okoliczności zdarzenia.

Skarżąca, w toku postępowania zwracała uwagę na uwarunkowania dotyczące przedmiotowego zdarzenia, w tym związane ze stanem zdrowia. Do odwołania dołączyła odpisy wyroków obu instancji, w tym I instancji z uzasadnieniem, odpisy protokołów utrwalających czynności dowodowe. Wynika z nich, że skarżąca w toku postępowania karnego została poddana badaniom przez biegłych lekarzy psychiatrów, którzy stwierdzili u niej zaburzenia depresyjne, wykluczając jednocześnie chorobę psychiczną. Zwrócili uwagę na stosowanie przez skarżącą leków antydepresyjnych i nieprawidłowy obraz EEG. W konkluzji wywiedli, iż skarżąca w odniesieniu do zarzucanego czynu miała ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i pokierowania swoim postępowaniem, nie mniej nie po myśli art. 31 § 1 i 2 k.k. Sąd umarzając warunkowo postępowanie karne uznał, że stopień społecznej szkodliwości oraz stopień winy oskarżonej nie są znaczne

Do tych okoliczności brak jakichkolwiek ustaleń i odniesień organu.

Analiza stawianego zarzutu skarżącej prowadzi do wniosku, iż skarżąca swoim zachowaniem dopuściła się nieprawidłowości, które zdaniem sądu, ocenić należy jako potknięcia życiowe mniejszej wagi. Bez uwzględnienia okoliczności zdarzenia, zdaniem sądu, w żadnym razie nie może skutkować oceną dokonaną przez Krajową Radę. Z uchybienia w zachowaniu skarżącej wysnuty przez organ wniosek, iż nie jest ona nieskazitelnego charakteru jest zbyt daleko idący bez rozważenia całokształtu okoliczności sprawy. Waga zachowania nie jest bowiem proporcjonalna do skutków decyzji organu w postaci braku możliwości podjęcia nauki wykonywania zawodu.

W istocie organy samorządu zastosowały normę prawa materialnego art. 11 pkt 2 w związku z art. 72 § 2 Prawa o notariacie bez dokonania ustaleń, co do okoliczności stanu faktycznego z jakim można byłoby wiązać normę prawa materialnego, stosownie do art. 7, 77 i 107 § 3 kpa. Taka ocena organów korporacyjnych jest co najmniej przedwczesna.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, iż uznanie organu o braku u skarżącej rękojmi do wykonywania zawodu adwokata nastąpiło bez wyczerpującej analizy materiału dowodowego w sprawie.

Rozpoznając ponownie sprawę organy winny uwzględnić powyższe rozważania.

Mając powyższe na uwadze i na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1) a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi Sąd orzekł jak w wyroku.

O wykonalności uchylonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 p.p.s.a.

O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a.