Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt III SA/Po 14/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2012-02-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, ust. 4
journal: Dz.U. 2009 nr 205 poz 1585
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jednolity.
article: par. 3 ust. 1
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 7, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151;
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Dnia 29 lutego 2012 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Barbara Koś ( spr.) WSA Małgorzata Górecka Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka – Nerka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lutego 2012 roku przy udziale sprawy ze skargi J. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu z dnia 25 listopada 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją nr [...] z dnia 13 października 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 – 3 i art. 32 oraz art. 28 ust. 3 a) ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) odmówił J. S. umorzenia:

1) należności z tytułu:

a) odsetek od składek w części finansowanej przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek, tj.

- na ubezpieczenia społeczne za okres od 03/2004 do 04/2004 (naliczonych na dzień złożenia wniosku tj. 11.08.2011 r.) w kwocie [...] zł,

b) składek w części finansowanej przez płatnika tj.

- na ubezpieczenia społeczne w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

2) należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą, tj.

- na ubezpieczenia społeczne w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

- na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w zakresie:

• składek za okres od 03/2004 do 11/2004 w kwocie [...] zł,

• odsetek od ww. należności w kwocie [...] zł,

• kosztów upomnienia w kwocie [...] zł,

W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że J. S. wnioskiem złożonym w dniu 11.08.2011 r. zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek za rok 2004, powołując się na trudną sytuację rodzinną i materialną. Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadkach ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w przypadkach enumeratywnie wymienionych w art. 28 ust. 3. Po przeanalizowaniu okoliczności sprawy organ stwierdził, że z przyczyn oczywistych nie można mówić o zaistnieniu przesłanek z art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych ("dłużnik zmarł..."), pkt 4a (wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym) oraz pkt 4 (nie toczyło się postępowanie likwidacyjne). Odnośnie przesłanki sformułowanej w art. 28 ust. 3 pkt 2 ustawy ustalono, że J. S. nie składała wniosku o ogłoszenie upadłości, co zostało stwierdzone pismem Sądu Rejonowego Poznań Stare Miasto z dnia 26 sierpnia 2011 r. Organ wskazał, że wobec wnioskodawczyni prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Dyrektora I Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i do dnia wydania niniejszej decyzji organ egzekucyjny nie orzekł o bezskuteczności postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak składników majątkowych należących do zobowiązanej. Mając powyższe na uwadze, organ nie stwierdził zaistnienia przesłanek sformułowanych w art. 28 ust. 3 pkt 5 i 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ stwierdził, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, a z oświadczenia strony i zgromadzonego w sprawie materiału wynika, iż brak jest aktualnie składników majątkowych, z których można egzekwować obciążające stronę zobowiązania z tytułu składek. Korzystając jednak z przyznanej przepisami prawa możliwości zastosowania instytucji uznania administracyjnego, organ odmówił umorzenia należności pomimo zaistnienia przedmiotowej przesłanki. Zakład podkreślił przy tym, że obowiązkiem, będącego dysponentem funduszu ubezpieczeń społecznych, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest wykorzystanie wszystkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności z tytułu składek. Co do przedmiotowych należności prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zatem Zakład nie ma pewności, że zobowiązana nie posiada majątku, z którego można byłoby przeprowadzić egzekucję choćby części należności. Nie można opierać się w tym zakresie jedynie na oświadczeniach strony, a Zakład nie ma prawnych możliwości ustalenia we własnym zakresie ewentualnych składników majątkowych należących do dłużnika. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie brak majątku winien być potwierdzony przez organ egzekucyjny posiadający uprawnienia do badania sytuacji majątkowej w pełnym zakresie. Umorzenie tego rodzaju należności, stanowi bowiem wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania i winno być stosowane na zasadzie zupełnej wyjątkowości. Tymczasem w niniejszej sprawie Zakład dostrzega jeszcze możliwość wyegzekwowania zaległych składek, wobec czego stwierdził brak podstaw do uznania, że trudna sytuacja majątkowa strony ma charakter trwały. Zobowiązana jest osobą w wieku aktywności zawodowej (ur. 05.11.1969 r.), bez przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, a ponadto jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, czym wyraża gotowość podjęcia pracy. W chwili obecnej zdaniem organu brak również podstaw do stwierdzenia, że zagrożona jest dalsza egzystencja wnioskodawczyni, ponieważ pozostaje ona na utrzymaniu matki.

Ponadto Zakład wskazał, że na podstawie art. 28 ust. 3a powołanej ustawy, należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek mogą być przez Zakład w uzasadnionych przypadkach umorzone pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania, o których mowa w art. 28 ust. 3a określone zostały w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1 powołanego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w tym przepisie.

Organ stwierdził, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak również podstaw do umorzenia należności objętych zakresem zastosowania art. 28 ust. 3 a) powołanej ustawy w oparciu o przesłanki z § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia. Organ wyjaśnił przy tym, że według oświadczenia wnioskodawczyni zamieszkuje z matką L. K., jednak nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Na utrzymaniu wnioskodawczyni pozostaje jej córka w wieku 18,5 lat. Na podstawie materiału sprawy ustalono, że w okresie od 15 czerwca 2002 r. do 15 kwietnia 2005 r. J. S. prowadziła działalność gospodarczą - placówki gastronomiczne [...]. Aktualnie zobowiązana jest osobą bezrobotną, od 8 czerwca 2011 r., zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Z przedłożonych dokumentów wynika, iż J. S. otrzymuje z Poznańskiego Centrum Świadczeń zasiłek rodzinny na dziecko w wieku 18-24 lat w wysokości [...] zł miesięcznie, dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w wysokości [...] zł miesięcznie. Dodatkowo na okres od 01.09.2011 r. do 30.09.2011 r. strona otrzymała jednorazowo dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2011/2012 w wysokości [...] zł. Według oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej zobowiązana nie ponosi kosztów z tytułu miesięcznych opłat, ponieważ wraz z córką pozostają na utrzymaniu matki zobowiązanej.

Z przedłożonych przez stronę dokumentów wynika, iż J. S. posiada zadłużenie z tytułu umowy kredytowej zawartej w dniu 27 stycznia 2009 r. z Bankiem A. Kredyt został zaciągnięty w kwocie [...] zł na okres od 28 stycznia 2009 r. do 28 kwietnia 2012 r. W dniu 24 lutego 2011 r. wprowadzono zmiany do umowy poprzez wydłużenie okresu kredytowania do 28 sierpnia 2012 r. Zawarcie aneksu wynika z zawieszenia płatności rat kapitałowych w miesiącach luty 2011 - marzec 2011. Z przedłożonego harmonogramu spłaty wynika, iż aktualna wysokość miesięcznej raty wynosi [...] zł. Strona nie udokumentowała żadnych trudności w regulowaniu rat kredytowych, nie podała również, czy reguluje je samodzielnie czy też są one opłacane przez matkę. Według oświadczenia wnioskodawczyni nie posiada innych zobowiązań publicznoprawnych. Zobowiązana nie jest właścicielem nieruchomości, nie posiada również składników mienia ruchomego.

Mając na uwadze powyższe ustalenia Zakład stwierdził, że J. S. nie wykazała w sposób nie budzący wątpliwości zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia, ponieważ z analizy zebranego materiału nie wynika, ażeby rodzina znajdowała się w stanie ubóstwa, czy też w sytuacji, w której pomimo ograniczenia wydatków, nie będących koniecznymi do utrzymania, zobowiązanej brakowało środków na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wątpliwości organu budzi okoliczność braku udokumentowanych dochodów matki zobowiązanej – L. K. Strona wskazała wprawdzie, iż nie prowadzi z matką wspólnego gospodarstwa domowego, jednak jest to sprzeczne z faktem, iż pozostaje na jej wyłącznym utrzymaniu. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, iż reguluje należności z tytułu zaciągniętego kredytu, nie dokumentując przy tym żadnych trudności z jego regulowaniem.

Zakład podkreślił, że umorzenie należności z tytułu składek zastrzeżone jest dla sytuacji szczególnie drastycznych, gdy ze względu na wiek, stan zdrowia, inne względy społeczne oraz znikome źródło przychodów na utrzymanie, nie jest realnie możliwe wywiązanie się z ciążącego na płatniku zobowiązania wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (III AUa 1381/04, OSAB 2005/2/54) i oceniając sytuację materialną zobowiązanej nie stwierdził zaistnienia przedmiotowych przesłanek, w szczególności z uwagi na fakt, iż dłużniczka jest osobą w wieku aktywności zawodowej, bez przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, a nadto wyraża gotowość do podjęcia zatrudnienia poprzez zarejestrowanie w Powiatowym Urzędzie Pracy.

Zakład wziął również pod uwagę okoliczność, iż zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami, a J. S. oświadczyła, że spłaca zaciągnięty kredyt. W związku z powyższym Zakład uznał, że umorzenie należności z tytułu składek byłoby w tym przypadku niezasadne, umożliwiając zaspokojenie należności cywilnoprawnych przy jednoczesnej rezygnacji z zaspokojenia należności publicznoprawnych.

W odniesieniu do przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 2 powołanego rozporządzenia organ stwierdził, iż obecna sytuacja materialna zobowiązanej jest wywołana czynnikami odmiennego rodzaju niż okoliczności o wymiarze klęski żywiołowej czy też inne zdarzenia nadzwyczajne, a ponadto powyższy przepis nie może być zastosowany wobec osób, które zaprzestały prowadzenia działalności gospodarczej.

Zobowiązana nie wykazała również zaistnienia przesłanki sformułowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 powołanego rozporządzenia, ponieważ nie przedłożyła żadnej dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia, z której wynikałoby, iż jest osobą przewlekle chorą, bądź sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Rozstrzygając przedmiotową sprawę organ podkreślił również, że orzekając w sprawie umorzenia należności, musi uwzględniać i wyważać nie tylko słuszny interes zobowiązanego do opłacenia składek, ale także interes społeczny, czyli innych ubezpieczonych (w zgodzie z zasadą z art. 7 kpa), którzy płacą regularnie składki i nie mogą z tego powodu ponosić konsekwencji braku zapobiegliwości i ryzyka gospodarczego innych nie płacących składek ubezpieczonych. Ponadto zbytnia pobłażliwość i nieracjonalne umarzanie składek naruszałoby interes społeczny w ten sposób, że mogłoby to doprowadzić do braku środków na wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego osobom, które opłacały te składki i nabyły uprawnienia do świadczeń, czego konsekwencje ponosiliby nie tylko ubezpieczeni, ale całe społeczeństwo.

Zakład podkreślił nadto, że podjęcie działalności gospodarczej na własny rachunek oznacza przyjęcie przez przedsiębiorcę ciężaru regulowania świadczeń publicznoprawnych, w tym składek na ubezpieczenia społeczne, a także ryzyka związanego z prowadzoną na własny rachunek działalnością gospodarczą, które winien ponosić zawsze płatnik, poszukując możliwości rozwiązania swojej sytuacji materialnej i płatniczej bez udziału państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest państwową jednostką organizacyjną, której najważniejszym zadaniem jest realizacja przepisów o ubezpieczeniach społecznych, a zwłaszcza pozyskiwanie, na mocy prawa, od płatników należnych składek na ubezpieczenia społeczne, zarządzanie nimi oraz wypłacanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Dodatkowo organ zauważył, że ewentualne umorzenie zadłużenia w żadnej mierze nie wpłynęłoby na poprawę obecnej sytuacji materialnej J. S., ponieważ zobowiązana nie przeznacza aktualnie na jego spłatę żadnych środków. Nadto zobowiązana już korzysta ze środków publicznych w postaci zasiłków wypłacanych przez Poznańskie Centrum Świadczeń, a umorzenie, w chwili obecnej, należności publicznoprawnych z tytułu składek, zwiększyłoby jedynie zakres korzystania zobowiązanej z pomocy państwa.

Biorąc pod uwagę powyższe, Zakład Ubezpieczeń Społecznych, mając na względzie stan finansów Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, pomimo stwierdzenia przesłanki całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, postanowił nie skorzystać z prawa do umorzenia należności, odmawiając tym samym pozytywnego rozpatrzenia wniosku z dnia 11 sierpnia 2011 r.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca, reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła o ponowne przeanalizowanie sprawy z uwzględnieniem dołączonych dodatkowo do wniosku dokumentów. Podano przy tym, że skarżąca wraz z córką pozostają na utrzymaniu matki skarżącej – L. K., z którą również zamieszkują. Natomiast L. K. jest na emeryturze i z tego tytułu otrzymuje świadczenie w wysokości [...] zł brutto, a dodatkowo prowadzi działalność gospodarczą – sprzedaż kwiatów. Skarżąca wyjaśniła ponadto, że kredyt, który spłaca został przeznaczony na spłatę zobowiązań, jakie pozostały po prowadzonej działalności gospodarczej – placówce gastronomicznej [...]. Natomiast na spłatę powyższego kredytu skarżąca przeznacza środki, jakie otrzymuje z tytułu zasiłku rodzinnego i dodatku dla matki samotnie wychowującej dziecko.

Decyzją nr [...] z dnia 25 listopada 2011 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy, podzielając zasadniczo ustalenia faktyczne i ocenę prawną zawarte w zaskarżonym rozstrzygnięciu.

Powtórnie badając sprawę, organ rentowy oparł się na zebranym dotychczas materiale dowodowym, a także na dokumentach zgromadzonych w toku postępowania na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Uwzględniając dowody przedłożone przez stronę wraz z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy organ ustalił dodatkowo, że zobowiązana wraz z córką pozostają na utrzymaniu matki zobowiązanej – L. K., która uzyskuje emeryturę w wysokości [...] zł brutto miesięcznie oraz przychody z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej – sprzedaży kwiatów, które w 2010 r. wyniosły [...] zł. Strona podała, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z matką, lecz oświadczenie to organ uznał za sprzeczne z powyższymi okolicznościami.

Ponownie stwierdzono, że nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 pkt 1-2 i 4-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Natomiast odnośnie przesłanki z art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, organ ponownie stwierdził jej zaistnienie, lecz korzystając z uznania administracyjnego odmówił umorzenia należności, powtarzając argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Biorąc pod uwagę okoliczności dotyczące aktualnej sytuacji materialnej skarżącej, organ ponownie stwierdził, że w chwili obecnej nie można uznać, że ma ona charakter trwały, ponieważ skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, bez przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, a nadto jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, czym wyraża gotowość do podjęcia zatrudnienia. Ponadto organ zaznaczył, że okres pozostawania przez skarżącą bez pracy jest zbyt krótki; do 30 maja 2011 r. skarżąca była zatrudniona w wymiarze ½ etatu w firmie B z wynagrodzeniem w kwocie [...] zł, wobec czego zdaniem organu można przyjąć, że zachowując aktywną postawę przy poszukiwaniu pracy, zobowiązana będzie mogła poprawić swą sytuację materialną poprzez pozyskanie zatrudnienia. W chwili obecnej brak również zdaniem organu podstaw do stwierdzenia, że zagrożona jest dalsza egzystencja skarżącej, ponieważ pozostaje ona na utrzymaniu matki. W związku z powyższym organ ponownie stwierdził, że skarżąca nie wykazała zaistnienia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. Podobnie jak w zaskarżonej decyzji organ nie stwierdził również zaistnienia przesłanek z § 3 ust. 1 pkt 2 i 3 ww. rozporządzenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu J. S., reprezentowana przez pełnomocnika – radcę prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, zarzucając naruszenie:

1) art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niewłaściwą interpretację;

2) art. 7 kpa poprzez niepodjęcie wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia oraz załatwienia sprawy oraz nieuwzględnienie słusznego interesu obywatela;

3) art. 77 § 1 kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;

4) art. 107 § 3 kpa poprzez zaniechanie wszechstronnego zbadania materiału dowodowego i wydanie decyzji niespełniajacej wymogów określonych w art. 107 kpa.

W uzasadnieniu skarżąca przedstawiła swoją sytuację rodzinną i materialną i podniosła, że jej zdaniem przemawia ona za umorzeniem należności z tytułu składek za 2004 rok.

W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Skarga jest nieuzasadniona.

Zgodnie z art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą o s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

Stosownie do art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe i naprawcze;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Jednakże w myśl art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Szczegółowe warunki umorzenia należności z tytułu składek zostały określone w wydanym na podstawie art. 3b ustawy o s.u.s. rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Stosownie do § 3 ust. 1 tego rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Należy w tym miejscu wyraźnie podkreślić, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec ZUS ma charakter uznaniowy, a to oznacza, że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje wyłącznie zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi – w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19.11.2007 r., V SA/Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10.02.2009 r., I SA/Gd 874/08, lex nr 483118).

Sąd ma zatem możliwość badać jedynie to, czy organ poprawnie przeprowadził postępowanie dowodowe, a dokonana przez niego ocena stanu faktycznego jest właściwa, zgodna z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Sądowa kontrola zmierza więc wyłącznie do ustalenia, czy na podstawie określonych przepisów prawnych dopuszczalne było wydanie decyzji uznaniowej, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego i czy uzasadnił rozstrzygnięcie sprawy dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami.

Organ działa przy tym na zasadzie art. 7 kpa i zobowiązany jest do dokonania wyczerpujących ustaleń faktycznych w sprawie, jednakże nie zwalnia to samej strony z wykazywania odpowiedniej inicjatywy dowodowej, szczególnie w zakresie okoliczności faktycznych działających na jej korzyść (mogących się przyczynić do podjęcia decyzji o umorzeniu zaległości).

W omawianej sprawie, dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo, to jest zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, w oparciu o który ustalił stan faktyczny, to jest sytuację osobistą i majątkową skarżącej, a te ustalenia nie były przez skarżącą kwestionowane. Istota sporu sprowadzała się natomiast do oceny tych okoliczności z punktu widzenia przesłanek umorzenia.

W okolicznościach niniejszej sprawy Zakład stwierdził, że w przypadku skarżącej nie zachodziły przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1-2 i 4-6 ustawy o s.u.s., ponieważ zobowiązana żyje, nie zgłaszała wniosku o ogłoszenie upadłości, nie było prowadzone postępowanie likwidacyjne, a wysokość zadłużenia przekracza kwotę kosztów upomnienia, ponadto wobec zobowiązanej jest prowadzona egzekucja administracyjna i dotąd organ egzekucyjny nie stwierdził jej bezskuteczności z uwagi na brak majątku. Powyższe nie było przy tym kwestionowane przez skarżącą w postępowaniu administracyjnym ani sądowym oraz nie budzi wątpliwości w świetle zgromadzonego materiału sprawy.

Natomiast odnośnie przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s. należy zauważyć, że Zakład stwierdził jej zaistnienie w niniejszej sprawie, uznając, że nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności. Korzystając jednak z uznania administracyjnego, odmówił umorzenia należności pomimo stwierdzenia powyższej przesłanki, dostrzegając możliwość wyegzekwowania należności z tytułu zaległych składek. Zakład zaznaczył, że zobowiązana jest w wieku aktywności zawodowej bez przeciwwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia, z czego organ wywiódł, iż istnieje także szansa na poprawę sytuacji finansowej przez podjęcie zatrudnienia. W ocenie Sądu organ dostatecznie uzasadnił odmowę umorzenia należności pomimo stwierdzenia zaistnienia przesłanki całkowitej nieściągalności określonej w tym przepisie. Argumenty organu są przy tym zdaniem Sądu zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego.

W okolicznościach niniejszej sprawy organ nie stwierdził ponadto przesłanek umorzenia przewidzianych w § 3 ust. 1 ww. rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Aktualnie skarżąca nie prowadzi już działalności gospodarczej, a ponadto nie wykazała przewlekłej choroby lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny uniemożliwiającej uzyskiwanie dochodu, co nie budzi wątpliwości w świetle materiału sprawy, jak również nie było kwestionowane przez samą skarżącą i świadczy o braku zaistnienia przesłanek odpowiednio z pkt 2 i pkt 3 § 3 ust. 1 rozporządzenia.

Natomiast w zakresie przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia organ przeanalizował całokształt okoliczności dotyczących sytuacji osobistej i materialnej skarżącej oraz jej zdolności płatniczych i w wyniku tejże analizy nie stwierdził zaistnienia powyższej przesłanki w niniejszej sprawie. Jakkolwiek organ zauważył, że skarżąca obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ aktualnie jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, a jedynym źródłem jej dochodów oraz pozostającej na jej utrzymaniu córki są świadczenia rodzinne (zasiłek rodzinny w kwocie [...] zł miesięcznie i dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka w kwocie [...] zł), to jednak sytuację tę słusznie potraktował jako przejściową. Skarżąca jest bowiem osobą wieku aktywności zawodowej i nie wykazała choćby częściowej niezdolności czy przeciwwskazań do pracy, a zatem jako uprawnione należy uznać stwierdzenie organu, że istnieją szanse, iż w przyszłości skarżąca będzie mogła podjąć zatrudnienie, a w konsekwencji uzyskiwać dochody umożliwiające spłatę zaległych składek. Ponadto skarżąca nie wykazała trudności w bieżącym utrzymaniu, ani konieczności korzystania z pomocy społecznej. W zaspokajaniu niezbędnych potrzeb życiowych skarżąca korzysta z pomocy matki, z którą wraz z córką zamieszkuje, a która otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł, a ponadto osiąga przychody z tytułu dodatkowo prowadzonej działalności (sprzedaży kwiatów), które w 2010 r. wyniosły [...] zł. Ponadto skarżąca spłaca zaciągnięty kredyt bankowy w wysokości [...] zł miesięcznie.

Słusznie organ przy tym zauważył, że należności z tytułu zaległych składek jako należności publicznoprawne korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji przed innymi wierzytelnościami, co wynika z art. 24 ust. 3 ustawy o s.u.s. W przeciwnym razie dochodziłoby bowiem do naruszenia zasady powszechności i równości w obowiązku ponoszenia świadczeń publicznoprawnych. Niewątpliwie zatem w tej sytuacji skarżąca winna dążyć do ustalenia takich warunków spłaty kredytów ( odroczenie terminu spłaty, obniżenie wysokości rat kredytowych itp.), które umożliwiłyby jej uiszczanie choćby częściowe należności z tytułu zaległych składek. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że okres spłaty kredytu jest przewidziany do dnia 28 sierpnia 2012 r., co również wskazuje na zwolnienie środków przeznaczanych na ten cel w najbliższym czasie.

Z powyższego wynika, że organ wziął pod uwagę wszelkie dowody zgromadzone w sprawie i wynikające z nich okoliczności, z tym że – wbrew oczekiwaniom skarżącej wyciągnął z nich wnioski, które przemawiają za odmową umorzenia należności z tytułu zaległych składek i to pomimo stwierdzenia przesłanki umorzenia. Jak wykazano powyżej wnioski te są należycie uargumentowane i znajdują właściwe odzwierciedlenie w treści uzasadnień decyzji, a przy tym nie budzą one zastrzeżeń z punktu widzenia zasad logiki i doświadczenia życiowego. W tej sytuacji nie można mówić o zarzucanym naruszeniu art. art. 7, 77 § 1 i 107 § 3 kpa oraz art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o s.u.s., czy przekroczeniu granic uznania administracyjnego.

Należy także podkreślić, że instytucja umorzenia stanowi wyjątek od powszechnego obowiązku uiszczania należności publicznoprawnych, co oznacza, że jej zastosowanie powinno być ograniczone do nadzwyczajnych sytuacji. Tymczasem skarżąca nie wykazała, aby takie szczególne, wyjątkowe okoliczności zaistniały. Jest osobą przedsiębiorczą, a do 30 maja 2011 r. pozostawała w zatrudnieniu, co przy braku przeciwwskazań zdrowotnych świadczy dostatecznie o możliwości wykonywania pracy zarobkowej, a w konsekwencji poprawy sytuacji materialnej.

Wskazać też należy, że skarżąca może ewentualnie ubiegać się w Zakładzie

Ubezpieczeń Społecznych o rozłożenie zaległości na raty lub odroczenie terminu płatności.

W powyższej sytuacji rozstrzygnięcie organu rentowego o odmowie umorzenia należności z tytułu składek mieści się w granicach uznania administracyjnego.

Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).