Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 277/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2016-01-27 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 145  par. 1   pkt 1  lit. c
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 145 par. 5  art. 156  par. 1
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Protokolant specjalista Ewa Pasiek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi B.P., Prokuratora Rejonowego G. – Zachód w G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] roku nr [...].


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Marszałek Województwa [...]uznał, że zasiłki rodzinne wypłacone B.P. w okresie w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. w łącznej wysokości 5 410,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wraz z ustawowymi odsetkami w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna oraz umorzyła postępowanie w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone B.P. w okresie od 01 września 2010 r. do 31 października 2010 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami.

Prokurator Rejonowy [...]w G.(dalej "Prokurator") pismem z dnia 5 sierpnia 2014 r. sygn. akt [...]wniósł sprzeciw od ostatecznej, wyżej opisanej decyzji organu pierwszej instancji zarzucając, że została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wskazano, że pobranych przez stronę świadczeń rodzinnych nie można uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych bowiem strona nie miała świadomości, że świadczenia jej nie przysługiwały. Prokurator stwierdził, że zakwalifikowanie wypłaconych i pobranych przez nią świadczeń jako nienależnie pobranych byłoby możliwe pod warunkiem ustalenia, że była ona w sposób prawidłowy poinformowana w treści decyzji o okolicznościach wpływających na prawo do świadczeń rodzinnych oraz o konsekwencjach prawnych uchybienia obowiązkowi zgłoszenia zaistniałych zmian.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...]z dnia [...] r. nr [...]. W uzasadnieniu wskazało, że nie ustaliło zaistnienia przesłanek nieważności decyzji objętej wnioskiem. W wyniku dokonanej analizy akt sprawy Kolegium nie stwierdziło bowiem zaistnienia przesłanek z art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj.: Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm.; dalej "k.p.a."), dających podstawy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

Zarówno B.P., jak i Prokurator wnieśli wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy. We wniosku Prokurator zarzucił decyzji Kolegium: rażące naruszenie prawa, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...]oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji okoliczności wpływających na ocenę, że zasiłki rodzinne wypłacone stronie w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. są świadczeniami nienależnie przez nią pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj.: Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), zwanej dalej "u.ś.r.". W związku z tym Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Marszałka Województwa [...]z dnia [...] r. nr [...] w sprawie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.

Decyzją z dnia [...]r. nr [...] organ odwoławczy utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...]r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] dnia [...]r. nr [...].

W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że nie stwierdziło wystąpienia żadnej z przesłanek nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Argumentując w tym zakresie, przybliżyło istotne okoliczności sprawy. Kolegium podało, że decyzją wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta G. z dnia [...]r. nr [...] przyznano stronie zasiłki rodzinne wraz z dodatkami na dzieci: D.P., D.P., P.P. i A.P. na okres od 1 listopada 2009 r. do 31 października 2010 r. Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...](dalej: ROPS) ustalił, iż w sprawie B. i R. P. od 12 października 2005 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. W związku z tym Kolegium decyzją z dnia [...] r. stwierdziło nieważność decyzji przyznającej stronie świadczenia rodzinne w okresie zasiłkowym [...], ponieważ decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. W następstwie MOPS w G. przekazał do ROPS wniosek strony w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w wyniku czego została wydania decyzja o odmowie przyznania B.P. świadczeń rodzinnych. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Marszałek Województwa [...]uznał, że zasiłki rodzinne wypłacone stronie w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. w łącznej wysokości 5 410,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna i umorzono postępowanie w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone B.P.w okresie od 01 września 2010 r. do 31 października 2010 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami. Kolegium stwierdziło, że - jego zdaniem - w rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określonych w art. 30 ust. 2 pkt. 2 ustawy albowiem strona w dniu składania wniosków o świadczenia rodzinne, tj. w dniu 28 października 2009 r. nie poinformowała Prezydenta Miasta G., że jej mąż - R.P.od 12 października 2005 r. podjął zatrudnienie na terenie [...]. Strona zataiła fakt podjęcia zatrudnienia poza granicami kraju przez jej męża co spowodowało, że Prezydent Miasta G. uznał się za organ właściwy i przyznał stronie świadczenia rodzinne. Tym samym przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych nastąpiło na podstawie niezgodnego z prawem oświadczenia - że żaden z członków jej rodziny nie przebywa i nie uzyskuje dochodu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ odwoławczy zauważył, że strona dopiero w dniu 14 września 2010 r. złożyła w MOPS w G. oświadczenie, z którego wynika, że jej mąż jest zatrudniony w [...] od 2005 r.

Wskazując na art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy który stanowi, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się między innymi świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia uznano, że rozpatrywanej sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń. Kolegium podkreśliło, że stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest instytucją prawa mającą na celu wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji, zarówno ostatecznych jak i nieostatecznych, które dotknięte są wadami kwalifikowanymi. Badając ponownie sprawę przesłanek nieważności decyzji Marszałka Województwa [...]z dnia [...] r. Kolegium nie stwierdziło wystąpienia żadnej z przesłanek nieważności decyzji wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.

W osobistej skardze B.P. zarzuciła niezgodność z przepisami prawa wymienionej wyżej decyzji Kolegium uznając ją za krzywdzącą. Jednocześnie wniosła o ustanowienie adwokata z urzędu.

Z kolei Prokurator w skardze skierowanej do tut. Sądu zarzucił zaskarżonej decyzji rażące naruszenie prawa, a to przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przez błędne ustalenie, że w sprawie nie zachodzą przesłanki dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...]oraz naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, a to art. 107 § 3 k.p.a. i art. 11 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu decyzji okoliczności wpływających na ocenę, że zasiłki rodzinne wypłacone stronie w okresie od dnia 1 listopada 2009 r. do dnia 31 sierpnia 2010 r. są świadczeniami nienależnie przez nią pobranymi w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r.. , a także naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. poprzez ustalenie, że przyznanie B.P. prawa do świadczenia rodzinnego nastąpiło na podstawie niezgodnego z prawdą oświadczenia. W związku z tym Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji Kolegium z dnia [...] r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] r. nr nr [...] podnosząc zarzuty jak we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy

W uzasadnieniu Prokurator przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania podkreślając wadliwość zaskarżonej decyzji. Zauważył, że Kolegium błędnie upatruje tożsamości pomiędzy przyznaniem skarżącej prawa do świadczenia rodzinnego na podstawie niezgodnego z prawdą oświadczenia, że żaden z członków jej rodziny nie uzyskuje dochodu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, z działaniem skarżącej ze świadomością, że świadczenia rodzinne są nienależne, która to świadomość jest niezbędnym warunkiem żądania zwrotu zrealizowanych dopiero w takich warunkach kwot świadczeń rodzinnych. W konsekwencji błędnie twierdzi, że nie zachodzą przesłanki dające podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]r. w szczególności zaś, że brak jest podstaw stwierdzenia nieważności decyzji z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. Prokurator podniósł - wskazując między innymi na stanowisko sądów administracyjnych - że świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania); podkreślił konieczność dokonania ustaleń w tym zakresie. Wskazał dalej, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczenia, jak też osoby, która uzyskała świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia. Stwierdził nadto, że Kolegium nie odniosło się w uzasadnieniu swojej decyzji do wyrażonego przez skarżącego stanowiska i de facto zupełnie je przemilczało, co jest nie do pogodzenia z obowiązującą organ administracji publicznej zasadą przekonywania.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko i argumentację prawną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 20 kwietnia 2015 r. pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy.

W piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2015 r. Prokurator podtrzymał prezentowane w skardze stanowisko i argumentację.

Na rozprawie Prokurator wnosił i wywodził jak w skardze. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, decyzji ja poprzedzającej, a także wcześniejszych decyzji Marszałka Województwa [...]oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj.: Dz. U. 2014, poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; tj.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "ustawą P.p.s.a."). Przy czym na mocy art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd dokonał kontroli zaskarżonej decyzji na zasadach wyżej wskazanych i stwierdził, że skarga musi wywołać skutek w postaci uchylenia zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej, ze względu na mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie uchybienia proceduralne.

Jak wyżej opisano zaskarżona została decyzja Kolegium z dnia [...] r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia [...] r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Marszałka Województwa [...] z dnia [...] r., mocą której ten organ uznał, że zasiłki rodzinne wypłacone B.P. w okresie w okresie od 1 listopada 2009 r. do 31 sierpnia 2010 r. w łącznej wysokości 5 410,00 zł są nienależnie pobranymi świadczeniami rodzinnymi oraz zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w terminie 30 dni od dnia kiedy decyzja stanie się ostateczna oraz umorzył postępowanie w sprawie ustalenia, czy świadczenia rodzinne wypłacone B.P.w okresie od 1 września 2010 r. do 31 października 2010 r. są nienależnie pobranymi świadczeniami.

Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji z dnia [...]r. toczyło się w wyniku sprzeciwu złożonego przez Prokuratora, który zarzucił wydanie tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa argumentując, że pobranych przez stronę świadczeń rodzinnych nie można uznać za nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r. bowiem strona nie miała świadomości, że świadczenia jej nie przysługiwały. Poglądu tego nie podzieliło Kolegium, które stwierdziło, że w sprawie nie zaistniała żadna z wad kwalifikowanych określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Wywodząc w tym zakresie organ odwoławczy ocenił, że sprawie zachodzą przesłanki nienależnie pobranych świadczeń określonych w art. 30 ust. 2 pkt 2 u.ś.r., albowiem strona w dniu składania wniosków o świadczenia rodzinne nie poinformowała Prezydenta Miasta G., że jej mąż od 12 października 2005 r. podjął zatrudnienie na terenie [...], a więc przyznanie prawa do świadczeń rodzinnych przez ten organ nastąpiło na podstawie niezgodnego z prawem oświadczenia, że żaden z członków jej rodziny nie uzyskuje dochodu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej. O obowiązku informowania organu co do tej okoliczności strona była prawidłowo pouczona.

Sąd wskazuje, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej właściwy organ jest obowiązany ustalić, czy w sprawie zachodzi chociażby jedna przesłanka pozytywna stwierdzenia nieważności wymieniona w katalogu zamkniętym zamieszczonym w art. 156 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem prawnym organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która: 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości, 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa, 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie, 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały, 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą, 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa. Badanie istnienia przesłanek pozytywnych winno mieć charakter kompleksowy zarówno w przypadku, gdy postępowanie toczy się z urzędu, jak też w przypadku, gdy toczy się na wniosek. Odmowa stwierdzenia nieważności decyzji oznacza, że badana decyzja nie jest dotknięta żadną z wyżej wymienionych wad kwalifikowanych.

W sytuacji stwierdzenia występowania w sprawie przesłanki pozytywnej organ jest obowiązany zbadać, czy nie zachodzi przesłanka negatywna, tamująca możliwość stwierdzenia nieważności, określona w art. 156 § 2 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne ( z zastrzeżeniem wynikającym z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r. Nr P 46/13; Dz. U. z 2015 r., poz. 702). Jeżeli przesłanka negatywna występuje, organ ogranicza się do stwierdzenia wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie stwierdził nieważności decyzji (art. 158 § 2 kpa.).

Badając, czy decyzja z dnia [...] r. została dotknięta wadą kwalifikowaną Kolegium stwierdziło, że w sprawie nie występuje żadna z przesłanek pozytywnych; jednakże argumentację w tym zakresie ograniczyło do wywodu, którego celem było wykazanie, że nie zachodzi przesłanka rażącego naruszenia prawa, w sposób wskazany przez Prokuratora. Twierdzenie o braku występowania w sprawie pozostałych przesłanek określonych w art. 156 § 1 k.p.a. jest gołosłowne; organ takiego badania nie przeprowadził. Powyższe stanowi naruszenie art. 156 § 1 w związku z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.

Zgodnie z art. 7 k.p.a. organ administracji publicznej stojąc na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron, powinien podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Zacytowane przepisy w odniesieniu do postępowania toczącego się w trybie nadzwyczajnym, którego przedmiot został ograniczony wyłącznie do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy procesowej - oceny legalności decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym ( a nie ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, która już została rozstrzygnięta kontrolowaną decyzją) znajdują zastosowanie w zakresie niezbędnym do zbadania, czy kwestionowana wnioskiem nieważnościowym decyzja została dotknięta jedną z wad, określonych w art. 156 § 1 k.p.a.

Sąd stwierdza, że Kolegium nie przeprowadziło badania decyzji z dnia [...] r. co do każdej z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a.; ograniczając badanie do przesłanki rażącego naruszenia prawa w zakresie wskazanym przez Prokuratora. To zaniechanie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W tym miejscu wskazać trzeba, że materiał dowodowy znajdujący się w aktach sprawy daje podstawy do wskazania, że taki istotny wpływ na wynik sprawy mogło mieć w szczególności odstąpienie od badania, czy w sprawie występuje przesłanka określona w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. Podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji jest bowiem ustalenie, że decyzja została wydana z naruszeniem przepisów o właściwości.

Jak stanowi art. 19 k.p.a. organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przepis ten ma charakter bezwzględnie obowiązujący, a naruszenie każdego rodzaju właściwości przez organ administracji przy wydawaniu decyzji powoduje nieważność rozstrzygnięcia niezależnie od wpływu na jego treść.

Właściwość rzeczowa to upoważnienie bądź zobowiązanie określonego organu, wynikające z przepisów prawa, do załatwienia określonej kategorii spraw administracyjnych, co wynika z treści art. 20 k.p.a. Z tych względów organ administracji publicznej ma obowiązek zbadać dokładnie rodzaj sprawy w celu ustalenia własnej właściwości, ewentualnie ustalenia organu właściwego do rozpatrzenia sprawy.

Zadania w zakresie świadczeń rodzinnych, co do zasady należą do zadań z zakresu administracji rządowej zleconych gminie. Właściwym do załatwienia spraw przyznania świadczeń rodzinnych jest wójt (burmistrz, prezydent). Organ ten może upoważnić, w formie pisemnej, swojego zastępcę ewentualnie pracownika urzędu albo kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy, a także inną osobę na wniosek kierownika ośrodka pomocy społecznej lub innej jednostki organizacyjnej gminy do prowadzenia postępowania w sprawach, a także do wydawania w tych sprawach decyzji (art. 20 ust. 1-3 ustawy). Wyjątkiem od zasady właściwości wójta (burmistrza, prezydenta ) w sprawach świadczeń rodzinnych jest sytuacja opisana w art. 21 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy.

W przypadkach tam opisanych, a to w przypadku pełnienia funkcji instytucji właściwej w związku z udziałem Rzeczypospolitej Polskiej w koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w przypadku przemieszczania się osób w granicach Unii Europejskiej i Europejskiego Obszaru Gospodarczego i w przypadku wydawania decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego, organem właściwym jest marszałek województwa jako organ samorządu województwa.

Zgodnie ze słowniczkiem pojęć zawartym w art. 3 pkt 15a ustawy przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznaczają rozporządzenie

Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z 30.04.2004, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 5, str. 72) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 284 z 30.10.2009, str. 1). Dla kontrolowanej sprawy, mając na względzie Decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego Nr H1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącą zasad przechodzenia od rozporządzenia Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 149 z 05.07.1971, str. 2, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 35, z późn. zm.) oraz rozporządzenia Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71 w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego do pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urz. WE L 74 z 27.03.1972, str. 1, z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 5, t. 1, str. 83, z późn. zm.) - przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oznaczają rozporządzenie Rady (EWG) nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. rozporządzenie Rady (EWG) nr 574/72 z dnia 21 marca 1972 r. w sprawie wykonywania rozporządzenia (EWG) nr 1408/71.

Zatem marszałek województwa, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy, jest organem kompetentnym wyłącznie w tych sprawach, w których mają zastosowanie (nie hipotetycznie mogą mieć zastosowanie) powyżej wymienione przepisy o koordynacji systemów.

Jak stanowi art. 23a ust. 1 i 2 ustawy, w przypadku gdy członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przed wydaniem przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne jak również po wydaniu takiej decyzji, organ właściwy występuje do marszałka województwa o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Z treści wskazanego przepisu jednoznacznie wynika, że sam fakt przebywania członka rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego nie wpływa na właściwość organu. Właściwość ta uzależniona jest bowiem od ustalenia przez marszałka województwa czy w przekazanej mu sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w związku z równoległym nabyciem uprawnień w innym Państwie Członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce.

W sytuacji, gdy przepisy te nie znajdują zastosowania (mimo, że członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego) marszałek województwa zobowiązany jest do przekazania sprawy organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych, a jeśli sprawa znajdowała się na etapie po wydaniu decyzji - informuje organ właściwy o braku zastosowania w sprawie przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.

Przepisy te mają bowiem na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw. Kolizja taka może mieć miejsce jedynie wtedy, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach różnych systemów zabezpieczenia społecznego. Obowiązek ustalenia czy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego obciążający marszałka województwa z mocy art. 23 ust. 1 i 2 ustawy obejmuje zatem sprawdzenie czy przebywający poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej członek rodziny osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych jest uprawniony do pobierania świadczeń, jakie mają one charakter (w kontrolowanej sprawie konieczne byłoby sprawdzenie czy są odpowiednikiem świadczeń rodzinnych przyznawanych w Polsce) i w jakiej wysokości. Do momentu powstania uprawnienia do świadczenia rodzinnego na terenie innego Państwa Członkowskiego zastosowanie ma bowiem wyłącznie ustawodawstwo polskie, a co zatem idzie właściwość rzeczowa, o której mowa w art. 20 ust. 1 ustawy.

Sąd w pełni podziela pogląd wyrażony w orzecznictwie sądów administracyjnych, z którego wynika, że marszałek województwa jest organem właściwym do wydawania decyzji w przedmiocie świadczeń rodzinnych na podstawie art. 23 ust. 6 ustawy wyłącznie wtedy, gdy członek rodziny osoby uprawnionej podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ustalenie, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, o którym mowa w art. 23 ust. 5 ustawy oznacza natomiast wymóg wskazania na przepis, który wyraźnie predestynuje przebywającego na terenie Państwa Członkowskiego członka rodziny osoby uprawnionej jako świadczeniobiorcę, względnie wymóg wskazania aktu organu lub instytucji państwa obcego, przyznającego świadczenie zagraniczne wskutek skonkretyzowania takiego właśnie przepisu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2010 r. sygn. I OSK 556/10 publ. CBOSA). Jeśli bowiem nie zachodzi kumulacja świadczeń rodzinnych, brak jest możliwości zastosowania przepisów cytowanych wyżej rozporządzeń. Regulacje w nich zawarte zapobiegają wypłacie w tym samym czasie i na tego samego członka rodziny świadczeń z zabezpieczenia społecznego. Zawierają one normy szczególne stosowane w celu określenia ustawodawstwa właściwego wyłącznie w przypadku zbiegu świadczeń (por. wyroki WSA w Gliwicach z dnia 1 października 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 119/15 i z dnia 14 grudnia 2015 r., sygn. akt IV SA/GI 276/15, publ. CBOSA).

Jak wynika z przedstawionych w aktach sprawy administracyjnej dokumentów, Marszałek Województwa [...] nie podjął próby ustalenia, czy mąż skarżącej złożył wniosek o przyznanie zasiłku rodzinnego, zatem nie ustalono czy rodzina skarżącej otrzymywała zasiłek rodzinny na terenie [...]. Organ jedynie na podstawie oświadczenia B.P. z dnia 14 września 2010 r. oraz zaświadczenia pracodawcy jej męża z dnia 3 grudnia 2010 r. przyjął, że w rozpatrywanej sprawie od 12 października 2005 r. mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w zakresie świadczeń rodzinnych. Poprzestając na takich informacjach Regionalny Ośrodek Polityki Społecznej Województwa [...]pismem z dnia 30 czerwca 2011 r. poinformował Ośrodek Pomocy Społecznej w G., że w sprawie skarżącej mają zastosowanie przepisy o koordynacji zabezpieczenia społecznego. Jako uzasadnienie stanowiska podano wyłącznie, że zgodnie z pkt 2 Decyzji Nr H 1 z dnia 12 czerwca 2009 r. dotyczącej zasad przechodzenia od rozporządzeń Rady(EWG) nr 1408/71 i (EWG) nr 574/72 do rozporządzeń Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 i (WE) nr 987/2009 oraz stosowania decyzji i zaleceń Komisji Administracyjne do Spraw Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego (D. Urz. (WE) z dnia 24 04.2010 r.) do wniosków złożonych przed 1 maja 2010 r. stosuje się przepisy prawa, które miały do nich zastosowanie w chwili ich złożenia, a nadto wskazano, że mąż skarżącej podlegał od 12 października 2005 r. ustawodawstwu innego państwa Unii Europejskiej, w którym wykonuje działalność zawodową ([...]), a zatem na mocy przepisów wspólnotowych jest uprawniony do świadczeń rodzinnych tak jakby członkowie rodziny zamieszkiwali na terytorium tego państwa. Także w decyzji Marszałka Województwa [...]z dnia [...] r. odmawiającej B.P. prawa do zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1.11. 2009 do 31.a0.2010 r. wskazane wyżej kwestie nie zostały ustalone i wyjaśnione.

W tym stanie rzeczy właściwość samorządu województwa nie została należycie wykazana. Nie wykazano, by w istocie konieczne było stosowanie reguł kolizyjnych z powodu uzyskania uprawnienia do tożsamych czasowo i przedmiotowo świadczeń przez męża skarżącej.

Powtórzyć trzeba, że kolizja krajowych systemów zabezpieczenia społecznego następuje dopiero wówczas, gdy dochodzi do przyznania świadczeń rodzinnych w ramach systemów zabezpieczenia społecznego dwóch państw członkowskich. Wtedy uzasadnione jest stosowanie przepisów o koordynacji zabezpieczenia społecznego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 czerwca 2011 r. sygn. akt I OSK 295/11 publ. CBOSA). Marszałek województwa ustala natomiast nienależnie pobrane świadczenia rodzinne wyłącznie w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 9 ustawy).

Odstąpienie od zbadania, czy Marszałek Województwa [...]był organem właściwym do orzekania w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń stanowiło uchybienie proceduralne, które mogło mieć istotny wpływ na wynik, ponieważ stwierdzenie, że orzekał organ niewłaściwy obligowałoby Kolegium do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] r. oraz podjęcia dalszych stosownych działań w kwestii wydanych w tej sprawie decyzji przez Marszałka oraz Kolegium.

Nadto Sąd stwierdza, że również przeprowadzone przez Kolegium badanie występowania w sprawie przesłanki rażącego naruszenia prawa zostało dokonane w sposób nieprawidłowy, gdyż dla oceny czy świadczenia zostały pobrane nienależnie istotne jest stwierdzenie czy w wyżej opisanych okolicznościach związanych z pracą męża skarżącej w [...] doszło do równoległego nabycia uprawnień w tym Państwie Członkowskim przez członka rodziny osoby uprawnionej w Polsce. Dopiero w świetle takiego ustalenia - którego zaniechano - można stwierdzić, czy zatajenie okoliczności pracy męża skarżącej w [...] stanowiło świadome wprowadzenie w błąd przez osobę pobierającą świadczenia - w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy przeprowadzi kompleksowe badanie, czy decyzja z dnia [...] r. została dotknięta którąkolwiek z wad kwalifikowanych wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. - z uwzględnieniem oceny prawnej wyżej wyrażonej. W przypadku stwierdzenia występowania co najmniej jednej z tych wad zbada, czy w sprawie nie występuje przesłanka negatywna stwierdzenia nieważności. Następnie orzeknie stosownie do tych ustaleń. Wynik postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyżej wskazanej decyzji zdeterminuje konieczność - lub jej brak, podjęcia dalszych działań mających na celu ostateczne doprowadzenie sprawy przyznania skarżącej przedmiotowych świadczeń rodzinnych do stanu zgodnego z prawem. Ze względu na opisane niedostatki postępowania dowodowe w zakresie występowania w sprawie przesłanek nieważnościowych, Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania w sprawie art. 135 ustawy P.p.s.a. w sposób żądany przez Prokuratora na rozprawie.

W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.