Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 360/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2010-07-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 56 par. 1 pkt 4, art. 59 par. 1 pkt 2,
journal: Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Teza: Uchylenie decyzji, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy, uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2000 r. Nr. 229, poz. 1954 ze zm.) wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku "z innego powodu".

TEZY

Uchylenie decyzji, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy, uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 par. 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2000 r. Nr. 229, poz. 1954 ze zm.) wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku "z innego powodu".


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), , Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 27 listopada 2008 r. sygn. akt I SA/Go 741/08 w sprawie ze skargi M. I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 11 sierpnia 2008 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim uwzględnił skargę M.I. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 11 sierpnia 2008 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania egzekucyjnego i uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 23 czerwca 2008 r.

Stan sprawy Sąd przedstawił następująco:

Decyzją z dnia 14 grudnia 2007 r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Z. określił skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od czynności cywilnoprawnych z tytułu umowy sprzedaży nieruchomości. Na podstawie powyższej decyzji organ ten wystawił dnia 18 stycznia 2008 r. tytuł wykonawczy, a następnie tytuł ten przekazał do wykonania Naczelnikowi Drugiego Urzędu Skarbowego w Z. jako organowi egzekucyjnemu. Organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 7 marca 2008 r. zawiesił postępowanie egzekucyjne wskutek wstrzymania wykonania decyzji z mocy prawa, na podstawie art. 225 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., dalej: O.p.). Dyrektor Izby Skarbowej w Z. decyzją z dnia 9 czerwca 2008 r. uchylił decyzję z dnia 14 grudnia 2007 r. i przekazał sprawę do ponownego rozstrzygnięcia organowi pierwszej instancji.

Pismem z dnia 13 czerwca 2008 r. skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie decyzji z dnia 14 grudnia 2007 r., z uwagi na jej uchylenie przez organ odwoławczy. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Z. jako wierzyciel w postępowaniu egzekucyjnym pismem z dnia 19 czerwca 2008 r. wniósł o zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu wydania przez organ pierwszej instancji nowej decyzji określającej zobowiązanie podatkowe. Postanowieniem z dnia 23 czerwca 2008 r. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w Z. – jako organ egzekucyjny - zawiesił postępowanie egzekucyjne od dnia 23 czerwca 2008 r. oraz postanowieniem z dnia 30 czerwca 2008 r. odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Dyrektor Izby Skarbowej w Z. postanowieniem z dnia 11 sierpnia 2008 r. utrzymał w mocy postanowienie dotyczące zawieszenia postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego zostało podjęte na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm., dalej: u.p.e.a.), zgodnie z którym organ egzekucyjny związany jest wnioskiem wierzyciela zawierającym żądanie zawieszenia postępowania. Uchylenie decyzji, na podstawie której wydano tytuł wykonawczy, nie skutkuje zakończeniem postępowania egzekucyjnego z mocy prawa, jak również nie jest podstawą do jego umorzenia. Ponieważ egzekwowane zobowiązanie podatkowe powstało wskutek zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania, decyzja wskazana w tytule wykonawczym miała jedynie charakter deklaratoryjny, w związku z czym należność nie utraciła przymiotu wymagalności na skutek uchylenia decyzji określającej tylko jej wysokość, a postępowanie egzekucyjne nie stało się bezprzedmiotowe.

Na rozstrzygnięcie organu odwoławczego zobowiązany wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim, podnosząc, iż sprzeczne z prawem jest prowadzenie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego wydanego na podstawie decyzji, która została następnie uchylona. Zarzucił, że uchylenie decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego.

Uzasadniając uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wskazał, że wprawdzie uchylenie deklaratoryjnej decyzji organu podatkowego nie skutkuje wygaśnięciem egzekwowanego obowiązku, jednakże egzekucja administracyjna może być prowadzona jedynie na podstawie takiego tytułu wykonawczego, w którym określona jest kwota zobowiązania podatkowego, a więc tak długo, jak długo tytuł ten zachowuje aktualność. W rozpatrywanej sprawie postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., a nie zawieszona na podstawie art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., gdyż wskutek uchylenia decyzji wymiarowej wysokość dochodzonego zobowiązania z decyzji tej już nie wynika, a Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Z. przestał być wierzycielem w rozumieniu przepisów regulujących postępowanie egzekucyjne w administracji. Należność, której wysokość nie jest znana, nie może być przedmiotem postępowania egzekucyjnego. W sytuacji, gdy egzekwowany obowiązek wynika z decyzji nie istniejącej już w obrocie prawnym, zachodzi niedopuszczalność egzekucji ze względów przedmiotowych, a organ egzekucyjny nie może oczekiwać, aż wierzyciel wprowadzi do obrotu prawnego kolejną decyzje określającą wysokość podatku, zwłaszcza, że w takim przypadku dotychczasowy tytuł wykonawczy i tak nie mógłby stanowić podstawy egzekucji. Z kolei aktualizacja tytułu wykonawczego, o jakiej mowa w § 9 ust. 1b rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.), dotyczy sytuacji, gdy organ odwoławczy uchyla decyzje organu pierwszej instancji i orzeka co do istoty sprawy, czyli określa wysokość zobowiązania podatkowego. W takim bowiem wypadku jednocześnie z uchyleniem pierwotnej decyzji do obrotu prawnego wchodzi kolejna decyzja, określająca to samo zobowiązanie w innej wysokości, dlatego też egzekwowana należność w każdym momencie wynika z decyzji funkcjonującej w obrocie prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny powołał się także na wydane w analogicznych sprawach orzeczenia Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Białymstoku (wyrok z dnia 8 października 2008 r. w sprawie I SA/Bk 283/08), w Łodzi (wyrok z dnia 27 marca 2008 r. w sprawie III SA/ Łd 34/08) i w Warszawie (wyrok z dnia 31 stycznia 2008 r. w sprawie III SA/Wa 1408/07).

W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej w Z. wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim do ponownego rozpoznania. Powołując się na podstawy kasacyjne określone w art. 174 pkt 1 i 2 P.p.s.a. zarzucił naruszenie:

1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 i art. 135 oraz art. 1 § 1 i § 2 P.p.s.a. przez przyjęcie, że organ egzekucyjny i organ odwoławczy naruszyły art. 59 § 1 pkt 2 i art. 56 § 1 pkt 4 oraz art. 18 u.p.e.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 4 i art. 18 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) [błędnie oznaczając datę uchwalenia ustawy oraz miejsce publikacji tekstu jednolitego] zawieszając postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy w toku postępowania egzekucyjnego uchylono decyzję, z której wynikała dochodzona należność i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, zamiast umorzyć postępowanie egzekucyjne;

2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 i art. 135 oraz art. 1 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 59 § 1 i § 3 oraz art. 29 § 1 u.p.e.a. przez przyjęcie, że uchylenie decyzji, z której wynikała dochodzona należność, skutkuje zakończeniem postępowania egzekucyjnego;

3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w związku z art. 134 i art. 135 oraz art. 1 § 1 i § 2 P.p.s.a. w związku z art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. przez przyjęcie, że organ egzekucyjny nie jest związany wnioskiem wierzyciela w zakresie żądania zawieszenia postępowania.

W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że uchylenie decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego nie miało wpływu na byt prawny egzekwowanego zobowiązania, które powstało na podstawie art. 21 § 1 pkt 1 O.p., a wniosek wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego był dla organu egzekucyjnego wiążący. Wskazano także, że orzecznictwo sądów administracyjnych w tej kwestii nie jest jednolite, ponieważ w podobnych stanach faktycznych Wojewódzkie Sądy Administracyjne: w Szczecinie (wyrok z dnia 28 lutego 2008 r. w sprawie I SA/Sz 684/07) i we Wrocławiu (wyrok z dnia 27 maja 2008 r. w sprawie I SA/Wr 1755/07) orzekły o braku podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego.

W piśmie procesowym, wniesionym po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi na skargę kasacyjną, skarżący wniósł o oddalenie tej skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymaga rozważenia zależności pomiędzy art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a., stanowiącym, że postępowanie egzekucyjne ulega zawieszeniu na żądanie wierzyciela, a art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., stanowiącym, że postępowanie egzekucyjne umarza się, jeżeli obowiązek nie jest wymagany, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał.

Z jednej strony, do zawieszenia postępowania egzekucyjnego obliguje organ egzekucyjny wystąpienie którejkolwiek z podstaw wskazanych w art. 56 § 1 u.p.e.a. Wierzyciel, zgłaszając wniosek o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, nie ma obowiązku uzasadniania go i podawania okoliczności przemawiających za jego zgłoszeniem, a organ egzekucyjny nie jest uprawniony do kontroli takiego wniosku względnie do badania motywów jego zgłoszenia.

Z drugiej strony, w przypadku stwierdzenia, że postępowanie egzekucyjne nie może być prowadzone i że przyczyny uniemożliwiające jego prowadzenie mają charakter trwały, organ egzekucyjny musi postępowanie egzekucyjne umorzyć. Między innymi do takiej sytuacji dochodzi wtedy, gdy egzekwowany obowiązek wygasł "z innego powodu" (art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), a więc kiedy wprawdzie nie zachodzi przypadek, że obowiązek ten nie jest wymagalny, został umorzony albo nie istniał, ale pomimo tego, że powstał i nie został wykonany, przestał istnieć.

Egzekucję administracyjną stosuje się do obowiązków, także podatkowych, gdy wynikają one z decyzji lub postanowień właściwych organów (art. 3 § 1 i art. 2 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a w przypadkach określonych, między innymi, w art. 21 § 1 pkt 1 O.p., jeżeli wynikają one również z deklaracji lub zeznania złożonego przez podatnika lub płatnika (art. 3a § 1 pkt 1 u.p.e.a.). Organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (art. 26 § 1 u.p.e.a.), w którym wskazać należy, między innymi, podstawę prawną egzekwowanego obowiązku (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.), czyli – w przypadku obowiązku wynikającego z wydanej decyzji – decyzję, z której obowiązek ten wynika.

Jeżeli zatem decyzja stanowiąca podstawę prawną egzekwowanego obowiązku zostaje uchylona, wystawiony na jej podstawie tytuł wykonawczy nie może już stanowić podstawy wszczęcia egzekucji administracyjnej ze względu na brak podstawy prawnej obowiązku. Jeżeli decyzja ta została uchylona po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, ale przed jego zakończeniem, czy to wynikającym z wyegzekwowania obowiązku, czy to z umorzenia postępowania egzekucyjnego, egzekucja ta nie może być kontynuowana, ponieważ określony nią obowiązek przestał istnieć. Oznacza to spełnienie przesłanki umorzenia postępowania, określonej w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. zwrotem "obowiązek ... wygasł z innego powodu".

Uchylenie decyzji, na podstawie której wystawiono tytuł wykonawczy, nie stanowi okoliczności czasowo uniemożliwiającej prowadzenie postępowania egzekucyjnego, ale ma charakter trwały. W sposób trwały i nieodwracalny odpada bowiem podstawa prawna egzekwowanego obowiązku w rozumieniu art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. W przypadku wydania nowej decyzji, choćby jej treść i wynikający z niej obowiązek był identyczny z tym, który określała decyzja uchylona, podstawę prawną egzekwowanego obowiązku będzie stanowiła już ta nowa decyzja i to na jej podstawie będzie prowadzona egzekucja. Ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 P.p.s.a.), nie może odnieść się do kwestii zgodności z przedstawionymi uregulowaniami instytucji tzw. aktualizacji tytułu wykonawczego, określonej w § 9 ust. 1b cytowanego wcześniej rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; w tym miejscu można tylko zauważyć, że dotyczy ona przypadków wydania orzeczenia określającego lub ustalającego inną wysokość należności pieniężnej, niż objęta tytułem wykonawczym, czyli, między innymi, decyzji reformatoryjnej, o jakiej stanowi art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) O.p., podczas gdy w rozpoznawanej sprawie wydano na podstawie art. 233 § 2 decyzję kasatoryjną, która wysokości należności pieniężnej nie określała.

Przedstawione rozważania skłaniają Naczelny Sąd Administracyjny do wypowiedzenia poglądu, że uchylenie decyzji, na podstawie której został wystawiony tytuł wykonawczy, uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. wskutek wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku "z innego powodu".

Omawiany problem w orzecznictwie sądów administracyjnych nie był dotychczas rozstrzygany jednolicie. Obok judykatów, które są zgodne z zaprezentowanym poglądem, niektóre ze składów orzekających opowiadały się za dopuszczalnością zawieszenia postępowania egzekucyjnego w przypadku uchylenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego. I tak w przywołanym w skardze kasacyjnej wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 lutego 2008 r. (I SA/Sz 684/07) wywiedziono, że istotny jest moment, w którym nastąpi uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego - jeżeli nastąpi to jeszcze przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, uzasadnione jest umorzenie tego postępowania; natomiast jeżeli do uchylenia decyzji dojdzie już po wszczęciu postępowania egzekucyjnego, uzasadnione jest jego zawieszenie, a nie umorzenie. Z kolei w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 marca 2008 r. (I SA/Wr 1755/07) zaakcentowano, że uchylenie decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia nie prowadzi do trwałego wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku i z tego względu nie uzasadnia umorzenia postępowania egzekucyjnego. To stanowisko zaaprobował także Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z dnia 10 marca 2010 r. (II FSK 1826/08) oddalając skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że jeżeli zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.), to wydana na podstawie art. 21 § 3 O.p. decyzja określająca wysokość tego zobowiązania ma charakter jedynie deklaratoryjny. W konsekwencji uchylenie takiej decyzji wywołuje skutek ex nunc, to jest od momentu uchylenia i nie unicestwia materialnego skutku wywołanego dokonaną wcześniej czynnością egzekucyjną. Uchylenie takiej decyzji wymiarowej powoduje więc jedynie to, że organ egzekucyjny nie zna, do momentu ponownego wydania decyzji, aktualnej wysokości zobowiązania. Nie jest to zatem przeszkoda o charakterze trwałym, uniemożliwiającym dalsze prowadzenie postępowania egzekucyjnego lub czyniąca je niecelowym. Sąd zwrócił przy tym uwagę, że przyjęcie poglądu, że do prowadzenia postępowania egzekucyjnego musi istnieć zobowiązanie w konkretnej kwocie, prowadzi do wprowadzenia elementu konstytutywności w akt prawny, który określa się jako deklaratoryjny, co prowadzi do logicznej sprzeczności.

Odnosząc się do przedstawionego wywodu Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejsza sprawę stwierdza, że jakkolwiek zawarte w nim treści w pełni akceptuje, uzupełniając jednak rozumowanie o przedstawioną wcześniej analizę podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku (art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a.) dochodzi do przeciwnego wniosku. Nie można bowiem prowadzić egzekucji administracyjnej nie znając treści egzekwowanego obowiązku (a więc jego wysokości) i nie można prowadzić egzekucji administracyjnej na podstawie nieaktualnego tytułu wykonawczego, a więc tytułu wykonawczego, który nie wskazuje aktualnej podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku, to jest nie wskazuje decyzji, z mocy której na zobowiązanym ciąży egzekwowany obowiązek; wskazana w tytule wykonawczym decyzja uchylona skutków prawnych już nie wywołuje i jako taka podstawy prawnej egzekwowanego obowiązku stanowić nie może. Rozumiejąc zatem tok myślenia, który doprowadził Naczelny Sąd Administracyjny w składzie wyrokującym w sprawie II FSK 1826/08 do uznania wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę egzekwowanego obowiązku za przeszkodę prowadzenia postępowania egzekucyjnego o nietrwałym charakterze – z uwagi na nie zakończenie toczącego się nadal postępowania podatkowego – ze względu na szczególne wymogi, jakim musi odpowiadać tytuł wykonawczy w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym, a także ze względu na zasadę praworządności, określoną w art. 7 Konstytucji RP i art. 6 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnie orzekającym poglądu wypracowanego w tamtym wyroku podzielić nie może.

Trzeba dodać, że stanowisko, w myśl którego uchylenie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, stanowiące podstawę wystawionego tytułu wykonawczego, dla postępowania egzekucyjnego nie stanowi przeszkody o charakterze przejściowym, lecz trwałym, w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest odosobnione, ponieważ Sąd ten zaaprobował je także w wyrokach z dnia 1 grudnia 2009 r., w sprawach o sygnaturach II FSK 1046 i 1047/08.

Wracając zatem do rozstrzygnięcia zależności pomiędzy wnioskiem wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego, a wnioskiem zobowiązanego o umorzenie tego postępowania, należy stwierdzić, że wobec jednoczesnego zgłoszenia zarówno wniosku o zawieszenie, jak i o umorzenie postępowania, kryterium rozstrzygającym musi być zakres wniosku oraz charakter przeszkody uniemożliwiającej prowadzenie postępowania. Jeżeli przeszkoda ma charakter trwały, stanowi przesłankę umorzenia postępowania; jeżeli ma ona charakter nietrwały, przejściowy, stanowi przesłankę zawieszenia postępowania. Jeżeli jednak organ egzekucyjny stwierdzi zaistnienie przesłanki do umorzenia postępowania egzekucyjnego, badanie występowania przesłanek do jego zawieszenia jest już bezcelowe. Dlatego też wniosek wierzyciela o zawieszenie postępowania egzekucyjnego nie może być uwzględniony, jeżeli zobowiązany złoży konkurencyjny i uzasadniony wniosek o umorzenie tego postępowania.

Jako podstawy skargi kasacyjnej wskazano obie formy naruszenia prawa, wymienione w art. 174 P.p.s.a., a więc zarówno naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), jak i naruszenie przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Jednakże treść postawionych zarzutów wskazuje, że skarga kasacyjna dotyczy wyłącznie naruszenia przepisów postępowania, a zarzutu naruszenia prawa materialnego w istocie w niej nie ma. Skarga kasacyjna oparta jest bowiem na twierdzeniu o naruszeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 134 i art. 135 P.p.s.a., a więc przepisów typowo proceduralnych, w powiązaniu z twierdzeniem o bezpodstawnym przyjęciu przez Sąd, że organ egzekucyjny i odwoławczy naruszyły również typowo proceduralne przepisy art. 59 § 1 pkt 2 i § 3, art. 56 § 1 pkt 4, art. 18 i art. 29 § 1 u.p.e.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 K.p.a. Ocena zasadności postawionych zarzutów ograniczyć się zatem musi wyłącznie do zbadania, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszył przepisy postępowania oraz czy ewentualne uchybienia tego rodzaju mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Jeśli chodzi o zarzut opisany w punkcie pierwszym skargi kasacyjnej, to w nawiązaniu do wcześniej przeprowadzonych wywodów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zakwestionowanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny podjętego przez organ egzekucyjny i organ odwoławczy rozstrzygnięcia w postaci zawieszenia postępowania egzekucyjnego, zamiast umorzenia tego postępowania, zasługuje na aprobatę. Rozstrzygnięcia te rzeczywiście naruszały art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. (przez odmowę jego zastosowania) oraz art. 56 § 1 pkt 4 u.p.e.a. (przez jego bezpodstawne zastosowanie); naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a. i art. 18 u.p.e.a. było już tylko następstwem błędu popełnionego przy ocenie skutków dla postępowania egzekucyjnego uchylenia decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.

Podobnie chybiony jest zarzut opisany w punkcie drugim skargi kasacyjnej, ponieważ uchylenie wspomnianej decyzji prowadzi do zakończenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego na podstawie tej decyzji. Niewątpliwie w tym wypadku można mówić nie tylko o naruszeniu art. 59 § 1 i § 3 u.p.e.a., ale także art. 29 § 1 u.p.e.a., nakładającego na organ egzekucyjny badanie z urzędu dopuszczalności egzekucji administracyjnej. W szczególności, w realiach sprawy, istotny jest tu obowiązek badania dopuszczalności prowadzenia egzekucji w kontekście pojawienia się przesłanek uniemożliwiających jej dalsze prowadzenie wobec podniesionego przez zobowiązanego twierdzenia o wygaśnięciu egzekwowanego obowiązku.

Nietrafność zarzutu opisanego w punkcie trzecim skargi kasacyjnej wynika stąd, że związanie organu egzekucyjnego wnioskiem wierzyciela co do zawieszenia postępowania egzekucyjnego nie ma charakteru bezwzględnego, w tym sensie, że zgłoszenie przez zobowiązanego konkurencyjnego i merytorycznie uzasadnionego wniosku o umorzenie postępowania obliguje ten organ do uwzględnienia tego ostatniego wniosku. W takim wypadku organ egzekucyjny nie może odmówić umorzenia i orzec o zawieszeniu postępowania powołując się wyłącznie na związanie wnioskiem wierzyciela.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, uwzględniając skargę i uchylając zaskarżone postanowienie organu odwoławczego oraz poprzedzające je postanowienie organu egzekucyjnego, wbrew postawionym w skardze kasacyjnej zarzutom nie naruszył więc art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., który to przepis nakazuje wojewódzkiemu sądowi administracyjnemu uwzględnić skargę na decyzję lub postanowienie i uchylić tę decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeciwnie, wobec stwierdzenia takiego właśnie naruszenia przepisów postępowania Sąd ten wskazany przepis Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosował prawidłowo.

Twierdzenie o naruszeniu przez ten Sąd art. 1 § 1 i § 2 P.p.s.a. ufundowane jest na pewnym nieporozumieniu. Art. 1 P.p.s.a. nie dzieli się na paragrafy i już z tego względu zarzut sformułowany jest nieprawidłowo. Ponadto przepis ten określa zakres regulacji ustawy, a także definiuje pojęcie "sprawa sądowoadministracyjna", toteż zawartej w nim treści normatywnej nie sposób odnieść do materii rozpoznawanej sprawy. Być może zamiarem kasatora było postawienie zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), jednakże Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny odgadywać takich intencji; na marginesie można tylko zauważyć, że do naruszenia tych przepisów, określających zakres sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy administracyjne oraz kryterium sprawowanej przez nie kontroli, mogłoby dojść tylko wtedy, gdyby sąd administracyjny odmówił wywiązania się z obowiązku kontroli działalności administracji publicznej, względnie gdyby kontrolę te przeprowadził według innego kryterium, niż zgodność z prawem.

Wobec stwierdzenia, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim nie naruszył przepisów postępowania i to w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a. Wobec wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną po terminie określonym w art. 179 P.p.s.a. i nie wzięcia udziału przez pełnomocnika skarżącego w rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącego nie zasądzono.