Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 360/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2008-03-25 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Skarbowej
Powołane przepisy: article: art. 243 § 1, art. 246 § 2 pkt 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 6
journal: Dz.U. 1993 nr 61 poz 284
law: Konwencja o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzona w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmieniona następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełniona Protokołem nr 2.
article: art. 45 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Teza: 1. Jeżeli w sprawie nie zaistniał element uzależnienia działalności  spółki od uiszczenia kosztów sądowych, podobnie jak nie zaistniała wykazana obiektywnie niemożność uiszczenia kosztów sądowych, to nie można mówić, w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, o ograniczeniu prawa skarżącej do Sądu, ponieważ dysponuje ona możliwością prowadzenia sporu sądowego.

2. Wprawdzie prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, lecz nakładane ograniczenia nie mogą prowadzić do naruszenia istoty tego prawa, muszą służyć usprawiedliwionemu celowi i być proporcjonalne do tego celu. Przy ocenie tych ograniczeń nalezy brać pod uwagę szczególne okoliczności danej sprawy, w tym wysokość opłaty, zdolność skarżącego do jej wniesienia oraz fazę postępowania

TEZY

1. Jeżeli w sprawie nie zaistniał element uzależnienia działalności  spółki od uiszczenia kosztów sądowych, podobnie jak nie zaistniała wykazana obiektywnie niemożność uiszczenia kosztów sądowych, to nie można mówić, w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, o ograniczeniu prawa skarżącej do Sądu, ponieważ dysponuje ona możliwością prowadzenia sporu sądowego.

2. Wprawdzie prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, lecz nakładane ograniczenia nie mogą prowadzić do naruszenia istoty tego prawa, muszą służyć usprawiedliwionemu celowi i być proporcjonalne do tego celu. Przy ocenie tych ograniczeń nalezy brać pod uwagę szczególne okoliczności danej sprawy, w tym wysokość opłaty, zdolność skarżącego do jej wniesienia oraz fazę postępowania


SENTENCJA

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz w dniu 25 marca 2008 r. po rozpoznaniu wniosku M. sj w likwidacji o przyznanie prawa pomocy w postaci w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sj. w likwidacji na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] stycznia 2008 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za 2004 r. p o s t a n a w i a odmówić skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie


UZASADNIENIE

Na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym wymaganym w sprawie III SA/Wa 360/08 jest kwota wpisu, którą skarżąca powinna uiścić w wysokości 9612,- zł., zatem w tym zakresie należy rozpoznać wniosek skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. Zdolność do ponoszenia przez stronę postępowania ciężarów finansowych powinna być oceniania z każdorazowym uwzględnieniem jej aktualnej sytuacji finansowej, która może zmieniać się. Warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym jest wykazanie, iż skarżąca nie ma jakichkolwiek środków na poniesienie kosztów postępowania - art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a. Spółce można przyznać prawa pomocy w zakresie częściowym, a zatem, np. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, czy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego, jeżeli wykaże, ze nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

Wnioskiem złożonym na urzędowym formularzu PPPr z 4 marca 2008 r. M. sj w likwidacji – dalej jako skarżąca lub spółka – wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania we wskazanym zakresie. Spółka znajduje się w likwidacji od 31 października 2005 r. i nie dysponuje żadnym majątkiem ruchomym i nieruchomym, środkami obrotowymi, jak również innymi środkami finansowymi. Rachunek bankowy został zlikwidowany. Skarżąca oznaczyła zysk za ostatni rok na kwotę ok. 46 tys. zł

W wykonaniu wezwania referendarza sadowego z 7 marca 2008 r. likwidator spółki nadesłał bilans zysków i strat za 2006 r. i za 2007 r., odpisy zeznań podatkowych za wskazane lata, odpisy wyciągów z rachunków bankowych za sześć miesięcy przed jego likwidacją w 2005 r., oświadczenie wraz z zestawieniem należności i zobowiązań, oświadczenie o nieposiadaniu nieruchomości oraz ewidencję środków trwałych. W nadesłanych dokumentach spółka poinformowała o wysokości dochodu za 2007 r. w wysokości 43939,86 zł. Oświadczyła przy tym, że nie posiada i nie posiadała żadnych nieruchomości, nie ma żadnych należności i zobowiązań – w tym podatkowych. W treści zeznań podatkowych potwierdzona została informacja o wysokości dochodu zawarta w rachunku zysku i strat.

Przystępując do rozpoznania wniosku, przypomnieć należy, że zasadą jest, iż strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 u.p.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 u.p.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny sytuacji materialnej wnioskodawcy wykazanej w treści wniosku tak, aby można było jednoznacznie stwierdzić, iż skarżąca nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, należy również mieć na uwadze, że to na skarżącej spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy, do Sądu należy natomiast ocena przytoczonych okoliczności.

Spółka rzetelnie przedstawiła swoją sytuację finansową, także wykonując wezwanie referendarza sądowego, przy czym treść nadesłanych dokumentów – zeznania podatkowe, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie zysku i strat, bilans - potwierdza uprzednio złożone wyjaśnienia na formularzu PPPr.

W badanej sprawie rozpoznanie skargi przez sąd administracyjny zależy od uiszczenia wpisu w kwocie 9612,- zł. W ocenie referendarza sądowego, dokonanej po analizie akt sprawy, przyznanie skarżącej prawa pomocy w całości w żądanym zakresie nie jest zasadne. W szczególności spółka sama wskazała, że już w okresie, kiedy toczył się spór z organami podatkowymi uzyskała dochód w wysokości kilkukrotnie przekraczającej wysokość wpisu sądowego. Zwłaszcza w sytuacji, kiedy spółka nie prowadzi działalności gospodarczej wydatki te nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnościami z tytułu wpisu sądowego. Jednakże rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy należy rozważać z uwzględnieniem ewentualnego skutku rozpoznania sprawy. Pozytywne – możliwe – zakończenie sporu będzie mieć mniejsze znaczenie, kiedy skarżący zakończy uprzednio działalność – np. ze względu na konieczność uiszczenia wpisu sądowego kosztem wydatków na podtrzymanie istnienia. Chociaż na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, jedynym elementem kosztów sądowych jest wpis od skargi, nie jest to okoliczność determinująca przyznanie spółce prawa pomocy, ponieważ, jak wskazała, zakończyła ona swoją działalność, a rachunku bankowego nie posiada już od kilku lat. Spółka nie posiada wprawdzie innych należności, także od innych podmiotów, poza kwotą zysku przeznaczoną do podziału pomiędzy wspólników, jednakże wykazana kwota dochodu przekracza kilkakrotnie wymaganą należność z tytułu wpisu sądowego. Dla sposobu rozpatrzenia wniosku strony znaczenie ma też zestawienie dat: a/ rachunek zysku i strat za 2007 r., z wykazanym dochodem, został sporządzony w P. w 14 lutego 2007 r., deklaracje podatkowe za 2007 r. z wykazanym udziałem w zysku wpłynęły do organów podatkowych w marcu 2008 r. (co wynika ze stempli prezentat); b/ spór podatkowy toczy się od 2006 r., natomiast zaskarżona decyzja (utrzymująca w mocy) została wydana [...] stycznia 2008 r., a skarga do Sądu nosi datę 31 stycznia 2008 r. Tylko z porównania tych informacji wynika, że skarżąca, zwłaszcza przy założeniu likwidacji jej działalności, dysponowała środkami finansowymi, umożliwiającymi jej sfinansowanie sporu sądowego. Referendarz sądowy zauważa przy tym, że w treści formularza PPPr skarżąca nie wskazała na żadne okoliczności, które uniemożliwiałyby jej uiszczenie wpisu sądowego. Zdaniem referendarza sądowego nie uzasadnia przyznania spółce jawnej prawa pomocy sam fakt postawienia jej w stan likwidacji, zwłaszcza w sytuacji, kiedy spółka wypracowała w roku podatkowym zysk do podziału między wspólników, nie posiada innych zobowiązań i nie prowadzi dalszej działalności, na którą powinna zabezpieczyć środki pieniężne.

Zważywszy na tożsamość dóbr chronionych w art. 6 EKPCz i w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, a także zakres ochrony z art. 45 Konstytucji RP oraz obowiązek realizacji zasady równości (art. 32 Konstytucji) i zasady pewności prawa (art. 2 Konstytucji RP), wskazane jest uwzględnianie przez podmioty orzekające dorobku Trybunału Praw Człowieka w zakresie prawa do Sądu, także jeżeli chodzi o sprawy, które nie mieszczą się w zakresie zwrotu sprawa cywilna z art. 6 Konwencji. Przyjęcie odmiennego poglądu mogłoby być przyczyną nieuzasadnionego zróżnicowania orzecznictwa w zakresie prawa pomocy w podobnych w sprawach administracyjnych rozstrzyganych przez Sąd Administracyjny. Uwaga ta ma dla analizowanej sprawy znaczenie, ponieważ celem Konwencji jest gwarancja praktycznych i skutecznych praw, a zarówno w postępowaniu cywilnym, jak i karnym kluczowe jest, by strony postępowania nie pozbawiać możliwości przedstawienia swojej sprawy sądowi (Steel i Morris p. Wielkiej Brytanii, nr 68416/01), zwłaszcza kiedy strona zwraca uwagę na to, że szczupłe środki finansowe nie pozwalają jej na skuteczną obronę swoich praw.

Jak zauważył Europejski Trybunał Praw Człowieka, w pewnych wypadkach ograniczenia, również te o charakterze finansowym, mogą być stosowane. W szczególności dotyczy to sytuacji, gdzie ograniczenia odnoszą się do warunków dopuszczalności odwołania lub gdzie interes sprawiedliwości wymaga, aby skarżący w związku ze swoim odwołaniem zapewnił zabezpieczenie kosztów, które będą poniesione przez drugą stronę postępowania. Takie ograniczenia muszą być proporcjonalne w stosunku do zakładanego prawnie uzasadnionego celu (por. wyrok z dnia 19 grudnia 1997 roku w sprawie Brualla Gómez de la Torre przeciwko Hiszpanii, Reports of Judgments and Decisions 1997-VIII, str. 2955, § 33; oraz wyrok z dnia 13 lipca 1995 roku w sprawie Tolstoy-Miloslavsky przeciwko Zjednoczonemu Królestwu, Series A nr 316-B, str. 80-81, § 61 i następne oraz wyrok Kreuz przeciwko Polsce, z dnia 19 października 2001, skarga nr 28249/95).

Na ocenę czy w konkretnej sprawie jednostka mogła skorzystać z prawa dostępu do sądu mogą mieć w szczególności wpływ następujące czynniki: wysokość opłaty oceniona w świetle szczególnych okoliczności danej sprawy, włączając w to zdolność skarżącego do ich uiszczenia oraz etap postępowania, na którym ograniczenia zostały nałożone (sprawa Kreuz i Tolstoy-Miloslavsky). Referendarz sądowy zauważa przy tym, że wprawdzie prawo do sądu nie jest prawem absolutnym, lecz nakładane ograniczenia nie mogą prowadzić do naruszenia samej istoty tego prawa, muszą służyć usprawiedliwionemu celowi i być proporcjonalne do niego. Ważne jest, aby przy ocenie tych ograniczeń brać pod uwagę szczególne okoliczności danej sprawy, w tym wysokość opłaty, zdolność skarżącego do jej wniesienia oraz fazę postępowania (Jedamski i Jedamska oraz Podbielski i PPU przeciwko Polsce). Jeżeli w sprawie nie zaistniał element uzależnienia działalności spółki od uiszczenia kosztów sądowych, podobnie jak nie zaistniała wykazana obiektywnie niemożność uiszczenia kosztów sądowych, to nie można mówić, w przypadku odmowy zwolnienia od kosztów sądowych, o ograniczeniu prawa skarżącej do Sądu, ponieważ dysponuje ona możliwością prowadzenia sporu sądowego. Możliwość zapłaty wpisu nie została przy tym odniesiona w sprawie do przychodów uzyskanych podczas likwidacji, czyli nie potraktowano obowiązku uczestnictwa w kosztach jako elementu działalności skarżącej, lecz odniesiono ją do czystego zysku, który pozostał w dyspozycji wspólników i – w związku z tym – mógł zostać przeznaczony na dowolnie wybrany cel.

Z tych powodów, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 1, § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.