Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2906/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-04-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 3  ust. 1  lit. b
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.
article: art. 7, 10, 77  par. 1, 80, 84
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151 i 153
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) Sędziowie: WSA Jolanta Dargas WSA Włodzimierz Kowalczyk Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2014 r. sprawy ze skargi Z. Z. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia przedsiębiorstwa na własność Państwa oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] września 2013 r. nr [...] utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...]", z wyłączeniem przedsiębiorstwa T. Sp. z o.o. z siedzibą w S.

Decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Minister Przemysłu i Handlu orzeczeniem z dnia [...] maja 1948 r. orzekł o przejęciu na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwa pn. "Zakłady [...]. Objęcie poszczególnych składników majątkowych nastąpiło protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia [...] października 1948 r. uzupełnionym w dniu 20 grudnia 1948 r. w zakresie przejęcia [...] i "[...]".

W następstwie powyższego, Minister Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego orzeczeniem z dnia [...] grudnia 1976 r. nr [...] zatwierdził powyższe protokoły zdawczo-odbiorcze ustalając, że wszystkie składniki w nich ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.

Z. Z. – następca prawny F. Z., w dniu 9 czerwca 2006 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. w części odnoszącej się do ww. przedsiębiorstwa oraz orzeczenia z dnia [...] grudnia 1976 r.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2008 r. nr [...] nie stwierdził nieważności orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu na własność państwa ww. przedsiębiorstwa oraz orzeczenia z dnia [...] grudnia 1976 r. Decyzja ta utrzymana została w mocy decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...].

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 182/10, na skutek skargi Z. Z. uchylił ww. decyzje Ministra Gospodarki, w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. oraz stwierdził nieważność tych decyzji w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] grudnia 1976 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego ww. przedsiębiorstwa, powołując się na brak właściwości Ministra Gospodarki do oceny tego orzeczenia, uznając właściwość Ministra Środowiska w tym przedmiocie. Sąd wskazał, że Minister Gospodarki oparł swoje rozstrzygnięcie przede wszystkim na sporządzonej w sprawie opinii rzeczoznawcy dr inż. W. T., podczas gdy zobowiązany był w pierwszej kolejności oprzeć się na materiałach źródłowych pochodzących z tamtego okresu, które w niniejszej sprawie zachowały się dość licznie. I tak w aktach znajduje się m.in. opinia E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r., odwołująca się do zdolności zatrudnienia wg stanu w dniu 5 lutego 1946 r. i zawierająca informacje dotyczące stanu technicznego przedsiębiorstwa w dacie jej sporządzania. Zdaniem Sądu, "organ dysponując dwiema sprzecznymi opiniami biegłych nie mógł uchylić się od dokonania ich oceny, a racjonalne wydawało się w tej sytuacji powołanie kolejnego biegłego, o co wnioskowała strona skarżąca przez cały okres postępowania administracyjnego".

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1145/10, oddalił skargę kasacyjną organu wskazując, że zaskarżony wyrok, mimo częściowo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. NSA podzielił pogląd Sądu I instancji co do konieczności dokonania wnikliwej analizy źródłowego materiału dowodowego i dokonania jego konfrontacji z opiniami biegłych w zakresie oceny spełnienia przez przedsiębiorstwo kryterium nacjonalizacyjnego, w szczególności w zakresie wyjaśnienia rozbieżności przy obliczaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r. w orzeczeniu E. W. i w opinii biegłego dr inż. W. T. Jak stwierdził Sąd, "w tym celu organ administracji winien rozważyć potrzebę sporządzenia opinii uzupełniającej, w której powołany już biegły wnioski końcowe w sprawie odniesie do wskazanego wyżej dowodu w postaci orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1946 r. i innych materiałów źródłowych z nim powiązanych, bądź też ewentualnie powoła innego biegłego, który przy uwzględnieniu materiałów źródłowych wyżej wskazanych raz jeszcze kompleksowo oceni zdolność zatrudnienia na dzień 5 lutego 1946 r." NSA stwierdził jednocześnie, że "organ administracji nie będzie zobowiązany do czynienia ustaleń w odniesieniu do maszyn niemieckich znajdujących w znacjonalizowanym zakładzie, bowiem maszyny te jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego czyją stanowiły własność."

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r. nie stwierdził nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. w kwestionowanej części, uznając że "Zakłady [...]" spełniały kryteria nacjonalizacji określone w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.), powoływanej dalej jako "ustawa nacjonalizacyjna", a zatem istniały przesłanki do ich przejęcia na własność Państwa.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] września 2013 r., po rozpoznaniu wniosku Z. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał powyższą decyzję w mocy. Na wstępie wskazał, że w części dotyczącej nacjonalizacji składników majątkowych przedsiębiorstwa T. Spółka z o.o. z siedzibą w S., m.in. w zakresie nieruchomości, na których wspólnie zorganizowane były oba przedsiębiorstwa toczyło się przed Ministrem Gospodarki odrębne postępowanie, zakończone decyzjami nieważnościowymi oraz decyzją odszkodowawczą. Kwestia ta została szczegółowo opisana w uzasadnieniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2013 r.

Przechodząc do badania legalności kwestionowanego orzeczenia w części, w której dotyczyło przedsiębiorstwa pn. "Zakłady [...]", organ wskazał, że podstawę prawną orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu stanowił art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej. Mając zatem na uwadze treść art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej, § 1 pkt 6 lit. A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym (Dz. U. Nr 2, poz. 7), oraz wykładnię prawa zawartą w wydanym w sprawie wyroku NSA, koniecznym było określenie rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jedną zmianę roboczą przedmiotowego przedsiębiorstwa w dacie 5 lutego 1946 r., w celu ustalenia, czy podpadało ono pod przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej.

Dokonując powyższych ustaleń organ podał, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, że przy ocenie wystąpienia kryterium nacjonalizacyjnego należy uwzględnić, poza pracownikami zatrudnionymi bezpośrednio przy obsłudze maszyn i urządzeń produkcyjnych, także majstrów, kierowników technicznych, technologów, transport międzyoperacyjny, magazynierów i pracowników obsługujących składy, pracowników kotłowni, ekipę remontowo-konserwatorską, tj. osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją i bez których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe.

Organ podniósł, że w toku postępowania wyjaśniającego pozyskano szereg dokumentów archiwalnych wskazujących pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa.

Dokonując oceny wartości dowodowej ww. dokumentów źródłowych, organ podkreślił, że właściciel w odwołaniach (z dnia 4 i 7 stycznia 1947 r. od zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] grudnia 1946 r., dotyczącego umieszczenia przedmiotowego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa oraz z dnia [...] października 1947 r. od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] września 1947 r.) powołuje się na "orzeczenie" E. W. zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia [...] sierpnia 1946 r., który zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie określił na poziomie 93 pracowników (uwzględniając również pracowników biurowych). E. W. ograniczył się jedynie do krótkiej charakterystyki zakładu, ze wskazaniem na zniszczenia wojenne i okoliczność remontu zakładu przez właściciela "dużym nakładem sił i środków materialnych", po której przypisał pracowników do czterech kategorii - pracujących przy obrabiarkach (38 pracowników), w stolarniach (30 pracowników), "do prac pomocniczych" - 20 pracowników i "do prac techn. i biurowych" - 5 pracowników. Biegły nie wskazał sposobu obliczeń, przyjętych do oceny zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych w przedmiotowym zakładzie. Brak zatem możliwości weryfikacji i dokonania oceny w tym zakresie. Rzeczoznawca E. W. nie wskazał ponadto jakie maszyny znajdują się na wyposażeniu zakładu, poza 49 obrabiarkami do drzewa, ani jak przebiega proces produkcji. Brak odniesienia, czy w "orzeczeniu" uwzględniono m.in. obsługę składów i magazynów, narzędziowni, remontowni, kotłowni, czy pracowników transportu także obniża wartość dowodową tego orzeczenia.

Odnosząc się do zarzutów wnioskodawcy dotyczących uznania przez organ za wiarygodne roczne sprawozdania kierowane do GUS pomimo, że te również nie wymieniały maszyn znajdujących się w przedsiębiorstwie, nie przedstawiały procesu produkcji, ani metodyki obliczeń, organ podniósł, że inny jest charakter i cel sprawozdań statystycznych, które informują organ o okolicznościach faktycznych dotyczących przedsiębiorstwa, inna zaś jest rola ekspertyzy sporządzanej przez rzeczoznawcę, której należy postawić wymogi właściwe opracowaniu specjalisty, który ma nie tylko szacunkowo wskazać pewne dane, lecz dodatkowo, uzasadnić, w sposób zrozumiały i spójny stanowisko jakie zajmuje w opinii. Uwzględniając, że w ww. opracowaniu wskazano ogólnie na zdolność zatrudnienia "pracowników pomocniczych" należy podkreślić, że zdolność zatrudnienia powinna obejmować zarówno ww. pracowników - bez których proces technologiczny byłby niemożliwy, jak i pracowników zatrudnionych np. przy wykańczaniu (m.in. malowaniu, lakierowaniu), czy obsłudze pieców. Dokument ten nie został zatem oceniony jako jednoznaczny, rzetelny, a przez to wiarygodny dowód na ocenianą okoliczność.

Organ podkreślił również, że dokumenty zgromadzone w aktach sprawy (por. protokół zdawczo-odbiorczy z dnia [...] października 1948 r., w tym załącznik 2b), potwierdzają, że majątek trwały przedsiębiorstwa oraz podstawowy park maszynowy nie uległ zmianie w toku postępowania nacjonalizacyjnego. Zniszczenia wojenne były usuwane na bieżąco przez byłego właściciela, który przeprowadził remont zakładów. Przedsiębiorstwo korzystało ponadto z mienia wprowadzonego przez okupanta, który w trakcie II wojny światowej prowadził przedsiębiorstwo i je rozbudował. Zatrudnienie pracowników "fizycznych" zgodnie ze sprawozdaniami przesyłanymi do GUS kształtowało się w okresie od stycznia do czerwca 1946 r. na poziomie 80-120 osób, przy czym bezpośrednio z rocznego sprawozdania zakładu za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1946 r. wynika, że zdolność zatrudnienia "liczby robotników, którą zakład mógłby zatrudnić przy dzisiejszym stanie urządzeń maszyn i aparatury" wynosiła 120 pracowników na jedną zmianę. Natomiast w latach 1947-1948 (dane z poszczególnych miesięcy 1947 r. i od stycznia do września 1948 r.) zatrudnienie osób fizycznych (bez uwzględnienia pracowników inżynieryjno-technicznych) kształtowało się na poziomie 80-121 pracowników, co potwierdza pośrednio zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na poziomie ponad 100 pracowników na jedną zmianę. W ocenie organu brak jest podstaw, by odmówić wiarygodności dowodowej ww. dokumentom sporządzanym dla celów statystycznych, w szczególności w zakresie danych dotyczących faktycznego zatrudnienia. Należy bowiem mieć na uwadze fakt, że zdolność zatrudnienia jest wartością co najwyżej równą faktycznemu zatrudnieniu lub wyższą, w żadnym wypadku jednak rzeczywista zdolność zatrudnienia nie może być niższa niż stan faktyczny zatrudnienia w danym okresie. A zatem, skoro faktyczne zatrudnienie kształtowało się na poziomie nawet 120 pracowników fizycznych, to zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie nie mogła być niższa od tej liczby.

Z ww. sprawozdaniem rocznym przedsiębiorstwa przesłanym do GUS z 1946 r., w którym oceniana zdolność zatrudnienia określona została na 120 pracowników na jedną zmianę, nie koresponduje m.in. pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia 17 sierpnia 1946 r. (pkt 1), wskazujące na zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie 95 pracowników. W ww. piśmie nie wyjaśniono ponadto, poprzez np. wskazanie sposobu wyliczeń, na jakiej podstawie przyjęto różnicę w określeniu zdolności zatrudnienia i wskazywanym faktycznym zatrudnieniem na poziomie 4 pracowników. Dokument ten, w ocenie organu orzekającego, posiada zatem ograniczoną wiarygodność dowodową. Z tych samych względów ograniczona została również wartość dowodowa ww. sprawozdania rocznego w zakresie wskazania zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie pracowników związanych z produkcją.

Biegli powołani przez organ nacjonalizacyjny – B. B. oraz F. G. w protokole z lustracji przedsiębiorstwa i przesłuchania biegłych z dnia 19 września 1947 r. oświadczyli, iż "...zdolność zatrudnienia Stolarni wynosi 150 pracowników na jedną zmianą, a zatem przekracza normę przewidzianą w Rozp. Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946". Brak jednak informacji o przedłożeniu organowi nacjonalizacyjnemu obliczeń, stanowiących podstawę dokonanych ustaleń, nie pozwala przypisać mu wiarygodności dowodowej.

Również znajdujący się w aktach sprawy "Kwestionariusz" /bez daty/ nie może zostać uznany za wiarygodny dowód w zakresie dokonywanych ustaleń z uwagi na brak daty sporządzenia dokumentu, braku wskazania podmiotu dokonującego określenia ocenianej zdolności zatrudnienia oraz podstaw i sposobu dokonania obliczeń.

Organ podał, że z uwagi na to, iż analiza wartości dowodowej wszystkich powyższych dokumentów nie pozwalała na jednoznaczne określenie, czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia, dopuszczono jako dowód w sprawie opinię biegłego z Zespołu Rzeczoznawców Stowarzyszenia Naukowo-Technicznego Inżynierów i Techników Przemysłu Spożywczego w W.: dr inż. W. T. - posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich w zakresie projektowania i organizacji zakładów przemysłowych, z listopada 2006 r., który ustalił zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu 5 lutego 1946 r., w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, na 148 pracowników.

Z uwagi jednak na wytyczne zawarte w zapadłych w sprawie wyrokach sądów administracyjnych, w których zwrócono uwagę na zalegające w aktach sprawy dwie sprzeczne opinie biegłych, Minister dopuścił dowód z opinii kolejnego biegłego na okoliczność rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, na jedną zmianę roboczą, w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. Jest to opinia inż. H. M. - Rzeczoznawcy Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, posiadającego specjalizację w zakresie projektowanie zakładów przemysłowych i wyceny maszyn, urządzeń i pojazdów, który dokonał stosownych obliczeń we współpracy z biegłym mgr inż. R. M. - również rzeczoznawcą ww. Stowarzyszenia o specjalności m.in. obrabiarki i technologia procesów wytwarzania, wycena maszyn, urządzeń i pojazdów.

Sporządzając opinię z listopada 2012 r. ww. biegli przywołali na wstępie materiały źródłowe, które posłużyły im do jej opracowania, w tym protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa pn. "Zakłady [...]", z dnia 29 listopada 1951 r., wskazujący na stan zamaszynowienia i stopień zużycia maszyn i urządzeń. Wskazali także literaturę fachową, która także stanowiła podstawę opracowania. Przedstawili opis profilu produkcyjnego przedsiębiorstwa, którym było obrabianie elementów konstrukcyjnych stolarki budowlanej oraz mebli skrzyniowych, które wykonywane były z drewna litego różnych gatunków, płyt drewnianych typu sklejka oraz forniru na okleinę mebli. W dalszej części opinii biegli przedstawili szczegółowo obiekty budowlane, w których odbywała się produkcja, szczegółowo opisali również proces technologiczny realizowany w zakładzie, na który składało się m.in. piłowanie, struganie, frezowanie, wiercenie, szlifowanie, klejenie, prasowanie, montaż stolarki budowlanej, wraz z opisem maszyn i urządzeń wykorzystywanych w danych działach. Biegli wskazali jakie maszyny znajdowały się w danych obiektach budowlanych, a także ilość załogi wymaganej do ich obsługi, z uwzględnieniem wielowarsztatowości, tj. obsługi kilku maszyn przez jednego pracownika. Jednocześnie dokonali wyliczenia nominalnego i dysponowanego funduszu czasu pracy robotnika i stanowiska roboczego, z zastrzeżeniem, że "wyliczona liczba robotników bezpośrednio produkcyjnych jest większa od ilości obsługi przynależnej do stanowisk roboczych, co wynika między innymi z uwzględnienia niestawiennictwa do pracy [...] oraz konieczności realizacji niektórych rodzajów pracy przez dwie osoby (obróbka elementów wielkogabarytowych)". Na podstawie tak przeprowadzonych obliczeń biegli określili liczbę pracowników obsługujących maszyny i urządzenia znajdujące się na wyposażeniu zakładu na 73 osoby. Do tej liczby należy według biegłych dodać pracowników "związanych z produkcją, ale nie obsługujących maszyn i urządzeń produkcyjnych". Są to pracownicy: narzędziowni, remontowi, oraz pracownicy związani z transportem - po 7 osób, a także pracownicy kotłowni - 2 osoby. Jednocześnie wskazali, że do ogólnej liczby pracowników, bez których zakład nie mógłby normalnie funkcjonować, należy wliczyć pracowników inżynieryjno-technicznych (kierownicy techniczni i majstrowie) - 7 osób. We wnioskach końcowych biegli wskazali, iż "rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie wg stanu na dzień 5 lutego 1946 r. " wynosi: 103 osoby". Obliczenia tak przyjętej zdolności zatrudnienia biegli dokonali przyjętymi metodami: na podstawie danych o powierzchni przemysłowej i wyposażenia oraz na podstawie określenia zdolności produkcyjnej zakładu stolarskiego, poprzez wyliczenie rocznego nominalnego i dysponowanego funduszu czasu pracy robotników i stanowisk roboczych.

Powyższą opinię organ uznał za rzetelną i wiarygodną, mającą oparcie w materiale dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy. W szczególności trafne i właściwe było przyjęcie przez biegłego do ustalenia zdolności produkcyjnej ww. przedsiębiorstwa pełnego zestawu maszyn i urządzeń, jakie znajdowały się na jego stanie w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r. Wszelkie bowiem dane odnoszące się do powierzchni zabudowy zostały ustalone na podstawie zachowanych map ewidencyjnych, planów zabudowy i zestawień, a dane dotyczące zamaszynowienia ustalone zostały na podstawie protokołu zdawczo-odbiorczego, który jasno i precyzyjne obrazował stan maszyn i urządzeń technicznych znajdujących się w przedmiotowym przedsiębiorstwie. Dodatkowo ekspertyza opracowana została zgodnie z zasadami projektowania procesów technologicznych, jakie mogły być realizowane w 1946 r., co potwierdza wykorzystanie i powołanie się na literaturę fachową powstałą w latach 50-tych XX wieku.

Organ podzielił stanowisko ww. biegłych, iż w opinii dr inż. W. T. nie wskazano "podstaw przyjętych wielkości wyjściowych i niezbędnych wyliczeń". Biegły dr inż. W. T. przypisał do określonego "miejsca pracy" liczbę pracowników na jedną zmianę roboczą. Wyliczenia ww. biegłego nie uwzględniają stanu wielowarsztatowości, której występowanie uzasadnili biegli inż. H. M. i mgr inż. R. M., przypisując dodatkowo, poza wykazaniem ciągu linii produkcyjnej, określoną ilość pracowników niezbędną do obsługi maszyn i urządzeń na stanowiskach pracy oraz wyliczając roczny nominalny i dysponowany fundusz czasu pracy robotników i stanowisk roboczych. Różnice w obliczeniach dokonanych w ww. opiniach, wynikają w znacznym stopniu, w ocenie Ministra Gospodarki, z przyjętych odmiennych organizacji linii produkcyjnej, mających zapewnić optymalne wykorzystanie maszyn i urządzeń. Biegły W. T. uznał m.in. za niezbędne wyodrębnienie obsługi stolarskiej, w której wykorzystano 47 stanowisk stolarskich, zatrudniając do ich obsługi 40 pracowników, natomiast przy montażu wskazał na konieczność zatrudnienia 20 pracowników. W opinii inż. H. M. i mgr inż. R. M. stoły stolarskie (47 sztuk) wykorzystywano przy montażu i wykańczaniu, a do obsługi 18 stanowisk montażowych niezbędnych było 23 pracowników. Ocena sposobu obliczeń w zakresie przyjęcia optymalnej linii produkcyjnej wykracza poza wiedzę specjalistyczną organu. Z uwagi na szczegółowość uzasadnienia dokonanych obliczeń, wskazanie podstaw wyjściowych przyjętych wyliczeń organ orzekający uznaje za bardziej wiarygodny dowód opinię inż. H. M. i mgr inż. R. M.

Za niezasadne organ uznał zarzuty wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczące sporządzonej opinii z listopada 2012 r. Podkreślił, że jak wynika z pisma uzupełniającego z dnia 4 lipca 2013 r. biegli prawidłowo zaliczyli warsztat kowalski do powierzchni produkcyjnej z uwagi na fakt, że przy wykonywaniu stolarki budowlanej oraz mebli należało stosować okucia takie jak np. zawiasy. Produkty takie były wykonywane w znacznej części w warsztacie kowalskim. W piśmie tym biegli przyznali również, że omyłkowo podano liczbę stanowisk – 62, zamiast 61, jednak jest to jedynie błąd rachunkowy, który nie wpływa na zwiększenie lub zmniejszenie ilości stanowisk i nie wymaga w tym wypadku zmiany obliczeń co wyjaśnia reguła wielowarsztatowości. Nawet jednak w przypadku pomniejszenia zdolności zatrudnienia o jednego pracownika rzeczywista zdolność zatrudnienia pozostanie powyżej kryterium upaństwowienia.

W odniesieniu do zarzutu błędnego zaliczenia do pracowników produkcyjnych pracowników narzędziowni, obsługi remontowej, transportu i kotłowni, podniesiono, iż zgodnie z poglądem zawartym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym za pracowników bezpośrednio produkcyjnych należy uznać osoby wprost związane z bezpośrednią produkcją, a także osoby bez współpracy których prawidłowe funkcjonowanie linii produkcyjnej byłoby niemożliwe. Bez pracowników narzędziowni, obsługi remontowej, transportu i kotłowni niemożliwa byłaby produkcja, a zatem wszyscy oni zostali prawidłowo zaliczeni przez biegłych przy obliczeniu zdolności zatrudnienia pracowników zatrudnionych przy produkcji na jedną zmianę roboczą. Zarzut ten nie jest zatem zasadny biorąc pod uwagę orzecznictwo sądów administracyjnych w kwestii pojęcia pracowników zatrudnionych przy produkcji.

Biegli w pismach z dnia 4 i 25 lipca 2013 r. wyjaśnili również na jakiej podstawie dokonali rozbicia pracowników administracyjno-technicznych na dwie dalsze podkategorie - pracowników inżynieryjno-technicznych w liczbie 7 oraz administracyjno-biurowych w liczbie 3 oraz dlaczego właśnie takie wielkości przyporządkowano. Biegli wskazali, że struktura podziału pracowników administracyjno-technicznych - 7/3 jest wielkością szacunkową wynikającą z zakresu obowiązków. Podstawę do podjęcia takiego podziału stanowiły dla biegłych wytyczne zawarte w regule zapisanej w opracowaniu "Mechanik - poradnik techniczny", tom V, część 2 - "Projektowanie zakładów przemysłowych", wyd. PWT Warszawa 1955 r. Jak wskazali biegli, w każdym zakładzie, w tym również w stolarskim istotną grupę pracowników kierującą procesem produkcji stanowią pracownicy inżynieryjno-techniczni. Należy podkreślić, że prawidłowe funkcjonowanie przedsiębiorstwa i prowadzenie produkcji wymaga bowiem udziału nie tylko robotników obsługujących linie produkcyjne, ale także pracowników kierujących procesem produkcji i nadzorujących ten proces. Są to pracownicy niezbędni w toku produkcji.

Zdaniem organu przedstawione dokumenty, zarówno archiwalne, jak i dowody w postaci opinii biegłych sporządzone na potrzeby postępowania nadzorczego pozwalają na ustalenie, że została spełniona przesłanka nacjonalizacji określona w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. i rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Z. Z., wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji zarzucając organom naruszenie przepisów:

1) art. 10 § 1, art. 79, art. 81 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2013 r. poz. 267), powoływanej dalej jako "k.p.a.", polegające na niezawiadomieniu skarżącego o złożeniu do akt sprawy pism biegłych H. M. i R. M. z dnia 4 lipca 2013 r. i 25 lipca 2013 r., zawierających ustosunkowanie się biegłych do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego wobec ich opinii z listopada 2012 r. oraz w konsekwencji na uniemożliwieniu skarżącemu zadawania pytań ww. biegłym i wypowiedzenia się co do złożonych pism przed wydaniem decyzji, w wyniku czego skarżący bez własnej winy nie wziął udziału w istotnych czynnościach wyjaśniających organu;

2) art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a. polegające na niedokonaniu przez organ wnikliwej oceny dowodu z opinii biegłych H. M. i R. M. na okoliczność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie, podczas gdy opinia ta była wadliwa i niepełna, co doprowadziło do niewyjaśnienia przez organ wszystkich istotnych okoliczności, zaniechania wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania oceny tego materiału z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów;

3) art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", polegające na niezastosowaniu się przez organ do oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w wyroku NSA z dnia 18 maja 2011 r., w zakresie w jakim Sąd ten nakazał uwzględnienie – przy obliczaniu zdolności zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w ww. przedsiębiorstwie – orzeczenia biegłego E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r. i innych dokumentów źródłowych z tym orzeczeniem powiązanych, mimo że przedmiotowa ocena prawna była dla organu wiążąca;

4) art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na uznaniu przez organ za niewiarygodny dowód orzeczenia biegłego E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r. na okoliczność zatrudnienia pracowników przy produkcji na jedną zmianę w ww. przedsiębiorstwie przy jednoczesnym uznaniu za wiarygodne dowodów z dokumentów sporządzanych dla celów statystycznych w latach 1946-1948 na tę samą okoliczność, podczas gdy tylko pierwszy ze wskazanych dokumentów obrazował zdolność zatrudnienia przy produkcji na jedną zmianę w tym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r., co doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, zaniechania wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego oraz dokonania jego oceny z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów;

5) art. 10 § 1 k.p.a. polegające na zaniechaniu przez organ zawiadomienia skarżącego o zgromadzeniu materiału dowodowego w sprawie i uprawnieniu do końcowego zapoznania się z tym materiałem, podczas gdy obowiązkiem organu przed wydaniem zaskarżonej decyzji było umożliwienie skarżącemu wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.

W uzasadnieniu skargi przywołano argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

Dokonując pod tym kątem oceny zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ decyzja ta, jak również decyzja ją poprzedzająca nie naruszają prawa.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 153 P.p.s.a. ocena prawna i wskazania do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia.

W niniejszej sprawie prawomocnym wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2010 r. sygn. akt IV SA/Wa 182/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzedzającą ją decyzję tego organu z dnia [...] grudnia 2008 r. w części odmawiającej stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. oraz stwierdził nieważność ww. decyzji w zakresie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] grudnia 1976 r.

Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt I OSK 1145/10, oddalił skargę kasacyjną organu od powyższego wyroku podzielając stanowisko, że dowodem, który musi być należycie oceniony w kontekście rzeczywistej zdolności zatrudnienia na jedną zmianę roboczą przy produkcji w "Zakładach [...]" na dzień 5 lutego 1946 r. jest orzeczenie zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. do spraw przemysłu stolarskiego i meblowego E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r., według którego zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r., wynosiła 93 pracowników, w tym 88 zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego jest to dokument istotny w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowego orzeczenia nacjonalizacyjnego. Poza tym jest to jeden z kluczowych dowodów, który w ocenie wnioskodawcy świadczy o braku podstaw do wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, a do tego sporządzony przez osobę, która legitymowała się właściwymi kompetencjami do jego opracowania. Tym samym orzeczenie E. W. jest dowodem w sprawie, który musi być skonfrontowany z innymi dowodami źródłowymi. Sąd wskazał również, że niezbędne jest wyjaśnienie występującej rozbieżności przy obliczaniu zdolności zatrudnienia na jedną zmianę w przedmiotowym przedsiębiorstwie na dzień 5 lutego 1946 r., w orzeczeniu E. W. i w opinii biegłego dr inż. W. T. Kwestia ta niewątpliwie musi być ostatecznie wyjaśniona w prowadzonym postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnej. Dlatego też w tym celu organ administracji winien rozważyć potrzebę sporządzenia opinii uzupełniającej, w której powołany już biegły wnioski końcowe w sprawie odniesie do wskazanego wyżej dowodu w postaci orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1946 r. i innych materiałów źródłowych z nim powiązanych, bądź też ewentualnie powoła innego biegłego, który przy uwzględnieniu materiałów źródłowych wyżej wskazanych raz jeszcze kompleksowo oceni zdolność zatrudnienia na dzień 5 lutego 1946 r.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził jednocześnie, że "organ administracji nie będzie zobowiązany do czynienia ustaleń w odniesieniu do maszyn niemieckich znajdujących w znacjonalizowanym zakładzie, bowiem maszyny te jako składnik niezbędny do prawidłowego funkcjonowania przedsiębiorstwa muszą być uwzględnione w opracowywanej opinii niezależnie od tego czyją stanowiły własność."

Po zapoznaniu się z sentencją i treścią uzasadnienia decyzji organów I i II instancji oraz materiałem dowodowym zebranym w przedmiotowej sprawie Sąd stwierdził, iż brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia twierdzenia, iż naruszono przedstawioną zasadę związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, a tym samym zarzut naruszenia przepisu art. 153 P.p.s.a. jest bezpodstawny. Minister Gospodarki, do którego przedmiotowa sprawa trafiła do ponownego rozpatrzenia, zgodnie z wytycznymi zawartymi w ww. wyrokach, przeanalizował dokumenty źródłowe znajdujące się w aktach sprawy, jak również uzupełnił materiał dowodowy o dodatkową opinię biegłego na okoliczność rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, na jedną zmianę roboczą, w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r., i dokonując jej oceny, jak również oceny wszelkich zgromadzonych w sprawie dokumentów uznał, że przedmiotowe przedsiębiorstwo spełniało przesłanki do jego nacjonalizacji, co skutkowało odmową stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r.

Dokonując oceny rozstrzygnięć organu nadzoru wskazać należy, że stanowiący podstawę prawną orzeczenia z dnia [...] maja 1948 r., przepis art. 3 ust. 1 lit. B ustawy nacjonalizacyjnej w związku z § 1 lit. A pkt 6 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. o podwyższeniu dolnej granicy zdolności zatrudnienia przejmowanych na własność Państwa przedsiębiorstw w przemysłach wyrobów niepowszechnego użytku, bądź mało zmechanizowanych, bądź o charakterze pionierskim i sezonowym, pozwalał na przejęcie przez państwo przedsiębiorstw przemysłowych - stolarni budowlanych i meblarskich - jeżeli zdolne były zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników.

Dla oceny prawidłowości orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r., a w konsekwencji również wydanych w sprawie decyzji nadzorczych decydujące znaczenie w sprawie ma zatem jednoznaczne wyjaśnienie, czy w dacie 5 lutego 1946 r., tj. w dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo pn. "Zakłady [...] zdolne było zatrudnić przy produkcji na jedną zmianę więcej niż 100 pracowników.

W tym celu organ zgromadził szereg dokumentów archiwalnych wskazujących pośrednio lub bezpośrednio na zdolność zatrudnienia przedmiotowego przedsiębiorstwa tj.:

1. pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia 17 sierpnia 1946 r., przy którym przesłany został do Ministerstwa Przemysłu wniosek F. Z. o wyłączenie spod nacjonalizacji jego fabryki.;

2. orzeczenie E. W. - zaprzysiężonego rzeczoznawcy Izby Przemysłowo-Handlowej w P. dla przemysłu stolarskiego i meblowego z dnia [...] sierpnia 1946 r., w którym biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu zakładu w dniu 5 lutego 1946 r. na 93 pracowników;

3. odwołania adwokatów K. K. i R. S. - w imieniu właścicieli S. [...], z dnia 4 i 7 stycznia 1947 r. od zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] grudnia 1946 r., dotyczącego umieszczenia przedmiotowego przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa. W uzasadnieniu odwołania z dnia 4 stycznia 1947 r. pełnomocnicy powołali się na sporządzone z inicjatywy właścicieli orzeczenie biegłego E. W.;

4. "Kwestionariusz" /bez daty/, z którego wynika, że zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie wynosi 150 pracowników na jedną zmianę;

5. protokół z lustracji przedsiębiorstwa stolarskiego i przesłuchania biegłych B. B. oraz F. G. z dnia 19 września 1947 r. wykonany na podstawie zarządzenia Wojewódzkiej Komisji ds. upaństwowienia przedsiębiorstw z dnia [...] sierpnia 1947 r. W protokole tym B. B. zeznał, iż "[...] posiadały w lutym 1946 r. i nadal posiadają zdolność zatrudnienia przy produkcji 150 pracowników minimalnie na jedną zmianę". Dyrektor F. G. zeznał, iż "minimalna zdolność zatrudnienia w Zakładach [...] wynosi około 150 pracowników na jedną zmianę";

6. postanowienie Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] września 1947 r., w treści którego ustalono, że "zdolność zatrudnienia Stolarni wynosi 150 pracowników na jedną zmianę'';

7. odwołania adwokatów K. K. i R. S. - wniesionego w imieniu właścicieli S. [...], z dnia 10 października 1947 r. od postanowienia Wojewódzkiej Komisji do spraw upaństwowienia przedsiębiorstw w P. z dnia [...] września 1947 r., w którym powołano się na opinię E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r. Przedłożono również listę płac za okres 3-9 lutego 1946 r., w której wpisano 84 pracowników;

8. miesięczne i roczne sprawozdania statystyczne dotyczące m.in. zatrudnienia przesyłane do Głównego Urzędu Statystycznego za rok 1946 r. oraz, poglądowo, sprawozdania za rok 1948 r. i wyciągi z formularzy statystycznych z 1947 r. przesłane przez Zakłady [...] do Urzędu Wojewódzkiego w [...].

Organ nadzoru, wbrew twierdzeniom skargi, przeanalizował wszystkie zgromadzone w sprawie dokumenty i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji szczegółowo wyjaśnił, dlaczego część z nich uznał za wiarygodne, natomiast innym odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

I tak zgodnie z wytycznymi sądów orzekających w niniejszej sprawie, organ dokonał oceny orzeczenia E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r., w którym biegły określił zdolność zatrudnienia wg stanu zakładu w dniu 5 lutego 1946 r. na około 93 pracowników. Organ prawidłowo przyjął, że biegły ograniczył się jedynie do krótkiej charakterystyki zakładu, ze wskazaniem na zniszczenia wojenne i okoliczność remontu zakładu przez właściciela "dużym nakładem sił i środków materialnych", po której przypisał pracowników do czterech kategorii - pracujących przy obrabiarkach (38 pracowników), w stolarniach (30 pracowników), "do prac pomocniczych" - 20 pracowników i "do prac techn. i biurowych" - 5 pracowników. Biegły nie wskazał przy tym sposobu obliczeń, przyjętych do oceny zdolności zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych w przedmiotowym zakładzie, co uniemożliwiło ich weryfikację. E. W. nie wskazał ponadto jakie maszyny znajdują się na wyposażeniu zakładu, poza 49 obrabiarkami do drzewa, ani jak przebiega proces produkcji. Brak odniesienia, czy w "orzeczeniu" uwzględniono m.in. obsługę składów i magazynów, narzędziowni, remontowni, kotłowni, czy pracowników transportu także obniża wartość dowodową tego orzeczenia.

Z podobnych względów w ocenie Sądu, prawidłowo organ uznał, że ograniczoną wartość dowodową ma pismo Izby Przemysłowo-Handlowej w P. z dnia 17 sierpnia 1946 r., z którego wynika, że "Fabryka zatrudniała przed wojną przy produkcji 50 pracowników, obecnie zaś zatrudnia 91 pracowników, zdolność zatrudnienia wynosi 95 pracowników". W ww. piśmie w żaden sposób nie wyjaśniono na jakiej podstawie przyjęto taką właśnie zdolność zatrudnienia, jak również nie wskazano, jakie kategorie pracowników wzięto pod uwagę. W piśmie skupiono się jedynie na historii przedsiębiorstwa i jego ogólnej charakterystyce. Z tych też względów ograniczona została również wartość dowodowa sprawozdania rocznego w zakresie wskazania zdolności zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie pracowników związanych z produkcją.

Organ odniósł się również, zgodnie z wytycznymi Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie do pozostałych dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy (m.in. protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia [...] października 1948 r., w tym załącznik 2b), które potwierdzają, że majątek trwały przedsiębiorstwa oraz podstawowy park maszynowy nie uległ zmianie w toku postępowania nacjonalizacyjnego. Z kolei zatrudnienie pracowników "fizycznych", zgodnie ze sprawozdaniami przesyłanymi do GUS, kształtowało się w okresie od stycznia do czerwca 1946 r. na poziomie 80-120 osób, przy czym bezpośrednio z rocznego sprawozdania zakładu za okres od 1 stycznia do 31 grudnia 1946 r. wynika, że zdolność zatrudnienia "liczby robotników, którą zakład mógłby zatrudnić przy dzisiejszym stanie urządzeń maszyn i aparatury" wynosiła 120 pracowników na jedną zmianę. Natomiast w latach 1947-1948 (dane z poszczególnych miesięcy 1947 r. i od stycznia do września 1948 r.) zatrudnienie osób fizycznych (bez uwzględnienia pracowników inżynieryjno-technicznych) kształtowało się na poziomie 80-121 pracowników, co potwierdza pośrednio zdolność zatrudnienia w przedsiębiorstwie na poziomie ponad 100 pracowników na jedną zmianę. W ocenie organu brak jest podstaw, by odmówić wiarygodności dowodowej ww. dokumentom sporządzanym dla celów statystycznych, w szczególności w zakresie danych dotyczących faktycznego zatrudnienia.

Organ prawidłowo za wiarygodny dowód w sprawie nie uznał "Kwestionariusza" /bez daty/ z uwagi na brak daty sporządzenia dokumentu, braku wskazania podmiotu dokonującego określenia ocenianej zdolności zatrudnienia oraz podstaw i sposobu dokonania obliczeń.

Uwagi na fakt, że analiza wartości dowodowej wszystkich powyższych dokumentów nie pozwalała na jednoznaczne określenie, czy omawiane przedsiębiorstwo spełniało kryteria jego upaństwowienia określone przez ustawę nacjonalizacyjną, organ dopuścił jako dowód w sprawie opinię biegłego dr inż. W. T. - posiadającego uprawnienia rzeczoznawcy dyplomowanego Stowarzyszenia Inżynierów Mechaników Polskich w zakresie projektowania i organizacji zakładów przemysłowych, z listopada 2006 r., który ustalił zdolność zatrudnienia w ww. przedsiębiorstwie, na jedną zmianę roboczą przy produkcji w dniu 5 lutego 1946 r., w oparciu o rzeczywisty stan maszyn i urządzeń przedsiębiorstwa, na 148 pracowników.

Mając jednak na uwadze wydane w sprawie orzeczenia sądów administracyjnych, którymi organ nadzoru był związany, jak również fakt, że przedłożona opinia biegłego dr inż. W. T. wskazywała na dużo wyższą zdolność zatrudnienia w przedmiotowym przedsiębiorstwie, niż wskazano to w orzeczeniu E. W. z dnia [...] sierpnia 1946 r., organ postanowieniem z dnia [...] listopada 2012 r. dopuścił dowód z opinii kolejnego biegłego na okoliczność rzeczywistej zdolności zatrudnienia pracowników zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji, na jedną zmianę roboczą, w ww. przedsiębiorstwie w dniu 5 lutego 1946 r. Opinię tę sporządził inż. H. M. - Rzeczoznawca Stowarzyszenia Inżynierów i Techników Mechaników Polskich, posiadający specjalizację w zakresie projektowanie zakładów przemysłowych i wyceny maszyn, urządzeń i pojazdów, we współpracy z biegłym mgr inż. R. M. - rzeczoznawcą ww. Stowarzyszenia o specjalności m.in. obrabiarki i technologia procesów wytwarzania, wycena maszyn, urządzeń i pojazdów.

Nowy biegły kompleksowo ocenił zdolność zatrudnienia na dzień 5 lutego 1946 r. w ww. przedsiębiorstwie na podstawie zgromadzonych w sprawie materiałów źródłowych, w tym protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa pn. "Zakłady [...]" z dnia [...] listopada 1951 r., wskazujący na stan zamaszynowienia i stopień zużycia maszyn i urządzeń. Biegli przedstawili opis profilu produkcyjnego przedsiębiorstwa, szczegółowo przedstawili obiekty budowlane, w których odbywała się produkcja, opisali proces technologiczny realizowany w zakładzie, na który składało się m. in. piłowanie, struganie, frezowanie, wiercenie, szlifowanie, klejenie, prasowanie, montaż stolarki budowlanej, wraz z opisem maszyn i urządzeń wykorzystywanych w danych działach. Wskazali jakie maszyny znajdowały się w danych obiektach budowlanych, a także wskazali ilość załogi wymaganej do ich obsługi, z uwzględnieniem wielowarsztatowości, tj. obsługi kilku maszyn przez jednego pracownika. Na podstawie tak przeprowadzonych obliczeń biegli określili liczbę pracowników obsługujących maszyny i urządzenia znajdujące się na wyposażeniu zakładu na 73 osoby. Do tej liczby, zdaniem biegłych, należało dodać pracowników "związanych z produkcją, ale nie obsługujących maszyn i urządzeń produkcyjnych". Są to pracownicy: narzędziowni, remontowi, oraz pracownicy związani z transportem - po 7 osób, a także pracownicy kotłowni - 2 osoby. Jednocześnie wskazali, że do ogólnej liczby pracowników, bez których zakład nie mógłby normalnie funkcjonować, należy wliczyć pracowników inżynieryjno-technicznych (kierownicy techniczni i majstrowie) - 7 osób. We wnioskach końcowych biegli wskazali, iż "rzeczywista zdolność zatrudnienia pracowników bezpośrednio produkcyjnych na jednej zmianie roboczej w przedmiotowym przedsiębiorstwie wg stanu na dzień 5 lutego 1946 r. " wynosi: 103 osoby".

Obliczenia tak przyjętej zdolności zatrudnienia biegli dokonali przyjętymi metodami: na podstawie danych o powierzchni przemysłowej i wyposażenia oraz na podstawie określenia zdolności produkcyjnej zakładu stolarskiego, poprzez wyliczenie rocznego nominalnego i dysponowanego funduszu czasu pracy robotników i stanowisk roboczych. W uzasadnieniu podjętych wyliczeń wskazali, że stoły stolarskie (47 sztuk) wykorzystywano przy montażu i wykańczaniu, a do obsługi 18 stanowisk montażowych niezbędnych było 23 pracowników.

Biegli odpowiedzieli przy tym na wszelkie zarzuty skarżącego zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wskazali m.in., że choć w opinii błędnie podano ilość stanowisk - 62 zamiast prawidłowej liczby 61, był to błąd rachunkowy, przy czym zwiększenie lub zmniejszenie ilości stanowisk nie wymagało w tym wypadku zmiany obliczeń co wyjaśnia reguła wielowarsztatowości. W przypadku pomniejszenia zdolności zatrudnienia o jednego pracownika rzeczywista zdolność zatrudnienia pozostanie powyżej kryterium upaństwowienia.

Zdaniem Sądu przedstawione dokumenty, zarówno archiwalne, jak i dowody w postaci opinii biegłych sporządzone na potrzeby postępowania nadzorczego pozwalają na ustalenie, że została spełniona przesłanka nacjonalizacji określona w ustawie z dnia 3 stycznia 1946 r. i rozporządzeniu wykonawczym Rady Ministrów z dnia 19 grudnia 1946 r. W związku z tym, organ nadzoru zasadnie stwierdził, że orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] maja 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa "Zakłady [...]", we wskazanym zakresie, zostało wydane zgodnie z ówcześnie obowiązującymi przepisami prawa.

Wobec powyższego niezasadne okazał się zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organ przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 k.p.a., jak również art. 153 P.p.s.a.

Skarżący zarzucił ponadto organowi nadzoru naruszenie przepisu art. 10 k.p.a. w zw. z art. 79, art. 81 w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., poprzez niezawiadomienie go o złożeniu do akt sprawy pism biegłych H. M. i R. M. z dnia 4 lipca 2013 r. i 25 lipca 2013 r., zawierających ustosunkowanie się do zarzutów zgłoszonych przez skarżącego wobec ich opinii z listopada 2012 r. oraz w konsekwencji na uniemożliwieniu skarżącemu zadawania pytań ww. biegłym i wypowiedzenia się co do złożonych pism przed wydaniem decyzji, w wyniku czego skarżący bez własnej winy nie wziął udziału w istotnych czynnościach wyjaśniających organu. Wskazać jednak należy, że podnosząc zarzut naruszenia praw procesowych zagwarantowanych art. 10 k.p.a., strona musi nie tylko wykazać, że takie naruszenie istotnie miało miejsce, ale również, iż uniemożliwiło jej ono podjęcie konkretnej czynności procesowej, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. W sytuacji zatem postawienia organom administracji publicznej zarzutu dotyczącego braku zawiadomienia strony przed wydaniem decyzji o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków dowodowych koniecznym jest ustalenie, jakiej konkretnie czynności procesowej strona nie mogła dokonać, jakiego dowodu w sprawie nie mogła przedstawić i jaki wpływ na wynik sprawy mogło mieć tak stwierdzone uchybienie. Dopiero wykazanie, że naruszenie przez organ zasady czynnego udziału strony w postępowaniu uniemożliwiło stronie podjęcie konkretnie wskazanej czynności, a także wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, daje podstawy do przyjęcia, że doszło do naruszenia art. 10 kpa (por. wyroki NSA: z dnia 24 maja 2007 r. sygn. akt II GSK 4/07; z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II OSK 1317/08). Tymczasem w niniejszej sprawie, pełnomocnik skarżącego podnosząc powyższy zarzut wskazał ogólnie, że skarżącemu uniemożliwiono zadawanie dodatkowych pytań biegłym, jednak w uzasadnieniu skargi powtórzono dokładnie te same zarzuty względem sporządzonej opinii z listopada 2012 r., które zawarto we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a na które biegli udzielili wyczerpującej odpowiedzi właśnie pismami z dnia 4 lipca 2013 r. i 25 lipca 2013 r. Do zarzutów tych szczegółowo odniósł się również organ nadzoru w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uchybienie zatem organu polegające na niepoinformowaniu strony o złożeniu do akt sprawy omawianych pism biegłych, choć istotnie miało miejsce, zdaniem Sądu, nie miało jednak wpływu na wynik sprawy.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a, orzekł jak w sentencji.