Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 64/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-08-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 61
journal: Dz.U. 2020 poz 1876
law: Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po rozpatrzeniu odwołania skarżącego A. N. od decyzji z dnia [...]nr[...], wydanej przez działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta L., Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w L., w przedmiocie ustalenia skarżącemu odpłatności za pobyt ojca w Domu Pomocy Społecznej w M. w wysokości miesięcznej:

1) od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. w kwocie 787,38 zł;

2) od 1 lutego 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 1.150,27 zł;

3) począwszy od 1 kwietnia 2021 r. w kwocie 1.110,32 zł.

- na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 735, ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia odwoławczego podano między innymi, że na podstawie decyzji nr [...]z dnia [....]skierowano ojca skarżącego do Domu Pomocy Społecznej w M., gdzie przebywa od dnia 17 września 2018 r. Zgodnie z kolejnymi decyzjami skarżący miał ustalone miesięczne odpłatności za ten pobyt. W związku ze zmianą dochodu skarżący od dnia 1 listopada 2019 r. miał ustaloną miesięczną odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej na kwotę 1.159,33 zł ([...]z[...]). W związku z kolejną zmianą dochodu od 1 kwietnia 2021 r. ma ustaloną miesięczną odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej na kwotę 1.239,25 zł ([...]z dnia [...]r.).

Dalej organ wskazał, że ojciec skarżącego jest rozwiedziony a krąg zstępnych zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania w rozumieniu art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej stanowią synowie - to jest skarżący i drugi syn. W kwestii zaś stanu prawnego organ zauważył, że zgodnie z art. 4 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.; w skrócie "u.p.s."), która obowiązuje od 4 października 2019 r., decyzje lub umowy ustalające opłatę osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej, za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wydane lub zawarte przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, zachowują moc do dnia w nich określonego, jednak nie dłużej niż do dnia 1 stycznia 2021 r.; kierownicy ośrodków pomocy społecznej zawrą z osobami, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy zmienianej, umowy, o których mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, w brzmieniu nadanym ustawą o pomocy społecznej. Wszczęcie niniejszego postępowania stało się więc konieczne, gdyż dotychczasowa decyzja ustalająca opłatę straciła moc z dniem 31 grudnia 2020 r. nadto zmianie uległ średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Pomocy Społecznej skutkujący zmianą wysokości opłaty.

W tej sytuacji zawiadomiono skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatności za pobyt ojca. Pismem z dnia 15 lipca 2021 r. organ pierwszej instancji poinformował skarżącego o zasadach ustalania odpłatności za pobyt członka rodziny w domu pomocy społecznej i konieczności ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej. W odpowiedzi skarżący poinformował pismem z dnia 24 sierpnia 2021 r., iż odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, udostępnienia danych dotyczących sytuacji materialnej oraz zawarcia umowy w sprawie partycypowania w kosztach utrzymania ojca w domu pomocy społecznej. Odmowa strony przeprowadzenia przez pracownika socjalnego rodzinnego wywiadu środowiskowego uniemożliwiła wyjaśnienie istotnych dla rozpoznania sprawy okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i dochodowej.

Wobec powyższego organ pierwszej instancji stwierdził, że nie można było ustalić w drodze umowy z zstępnym mieszkańca domu wysokości wnoszonej przez niego opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości zstępnego. W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. umowa w trybie art. 103 ust. 2 winna być zawarta jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium. Brak informacji o sytuacji rodzinnej i dochodowej uniemożliwia zawarcie takiej umowy. Przedstawione okoliczności wymusiły zastosowanie art. 61 ust. 2e. W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.

Dalej organ ten przytoczył dane dotyczące kształtowania się średniego miesięcznego kosztu utrzymania w wymienionym Domu Pomocy Społecznej w roku 2020 i 2021 oraz podał między innymi, że w związku z kolejną zmianą dochodu ojciec skarżącego od 1 kwietnia 2021 r. ma ustaloną miesięczną odpłatność za pobyt na kwotę 1.239,25 zł (decyzja nr [...]z dnia [...]r.).

W takim świetle, do zapłaty dla jego synów zobowiązanych do partycypowania w kosztach utrzymania w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. pozostaje kwota 1.574,75 zł (2.734,08 zł koszt pobytu w domu pomocy społecznej - 1.159,33 zł odpłatność mieszkańca), od 1 lutego 2020r. do 31 stycznia 2021 r. pozostaje kwota 1.810,09 zł (2.962,42 zł koszt pobytu w domu pomocy społecznej - 1.159,33 zł odpłatność mieszkańca), od 1 lutego 2021 r. do 31 marca 2021 r. - 2.300,55 zł (3.459,88 zł miesięczny koszt pobytu w domu pomocy społecznej - 1.159,33 zł odpłatność mieszkańca), od 1 kwietnia 2021r. - 2.220,63 zł (3.459,88 zł miesięczny koszt pobytu w domu pomocy społecznej - 1.239,25 zł odpłatność mieszkańca) miesięcznie.

Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że zarówno skarżący jak i jego brat nie wyrazili zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania, uniemożliwiając tym samym organowi rozeznanie ich sytuacji rodzinnej i dochodowej. Na tej podstawie zdaniem organu, należało ustalić odpłatność stronie za pobyt ojca w domu pomocy społecznej jako różnicę między średnim kosztem utrzymania w w/w domu, a opłatą wnoszoną przez ojca strony i podzielić przez liczbę zstępnych (2 dzieci). Mając na uwadze wyżej wymienione okoliczności, wysokość opłaty strony skarżącej za pobyt ojca w domu pomocy społecznej w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. należało, zdaniem organu, ustalić w wysokości 787,38 zł (1.574,75 : 2), od 1 lutego 2020r. do 31 styczna 2021r. należało ustalić w wysokości 905,05 zł miesięcznie (1.810,09 zł: 2), od 1 lutego 2021r. do 31 marca 2021 r. - 1.150,27 zł miesięcznie (2.300,55 zł: 2), a począwszy od 1 kwietnia 2021 r. - 1.110,32 zł miesięcznie (2.220,62 zł: 2).

W odwołaniu od decyzji pierwszej instancji skarżący wniósł na podstawie art. 64 ustawy o pomocy społecznej o całkowite zwolnienie z ponoszenia przedmiotowych opłat. Jego zdaniem, ponoszenie opłat przez rodzinę za jej oprawcę i kryminalistę jest głęboko krzywdzące i sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Ojciec został skazany prawomocnym wyrokiem Sądu za oszustwa i wyłudzenia na wielką skalę, udział w zorganizowanej grupie przestępczej, spędził 8 lat w zakładzie karnym a jego majątek w postaci m.in. domu o powierzchni 350 metrów i 1 hektarowej działki został zlicytowany przez komornika na poczet ogromnych długów i zobowiązań, w tym dla Urzędu Skarbowego. Dodał, że nie miał żadnej wiedzy na temat przestępczej działalności ojca, nie mógł też mieć żadnego wpływu na jego świadome wybory życiowe, nie miał z nim kontaktu ponad 30 lat, gdyż porzucił rodzinę, a z matką został przeprowadzony rozwód z orzeczeniem jego winy, całe dzieciństwo dręczył i bił członków rodziny. Skarżący poinformował, że nie wyraził zgody na kolejny wywiad środowiskowy, gdyż jego sytuacja pozostała bez zmian a poprzedni wywiad i tak nie wpłynął na wysokość opłaty za poprzednie okresy.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., po przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie akt i wniesionego odwołania przywołało przepisy prawa materialnego, to jest ustawy o pomocy społecznej. Podniesiono przede wszystkim, że według art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

W myśl art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej, wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70 % swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70 % tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota

dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2. Według art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b. Przy tym osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.), a rodzinę tworzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.).

Zgodnie natomiast z § 1 pkt 1 lit a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. poz. 1358) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł (lit. a). Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 528,00 zł (lit. b). Zatem 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej jest równe 2.103,00 zł, a 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynosi 1.584,00 zł.

Według przepisów art. 61 ust. 2d, ust. 2e i ust. 2f : W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustała w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. (ust. 2d). W przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (ust. 2f).

W przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio (art. 61 ust. 3 u.p.s.).

Z powołanych przepisów art. 60 ust. 1 i art. 61 ust. 1 u.p.s. wynika, jak zauważył organ odwoławczy, że pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny, a obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej obciąża w pierwszej kolejności samego mieszkańca domu pomocy społecznej, a dopiero gdy nie posiada on środków na opłacenie pełnych kosztów swojego pobytu przechodzi na kolejnych zobowiązanych, tj. na małżonka, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej kolejności na gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Zatem wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 u.p.s., ale obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Przy czym z art. 61 ust. 2 u.p.s. wynika, że z obowiązku tego zwolnieni są małżonek, zstępni i wstępni, których dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Ponadto kwota dochodu po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium (odpowiednio osoby samotnie gospodarującej lub osoby w rodzinie). Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a i b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1358) kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi 701,00 zł (lit. a). Kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie wynosi 528,00 zł (lit. b). Zatem 300% kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej jest równe 2.103,00 zł, a 300% kryterium dochodowego dla osoby w rodzinie wynosi 1.584,00 zł. Za dochód, zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: 1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu; 2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach; 3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Natomiast art. 8 ust. 4 u.p.s. zawiera katalog przychodów, których nie wlicza się do dochodu. Osobą samotnie gospodarującą jest osoba prowadząca jednoosobowe gospodarstwo domowe (art. 6 pkt 10 u.p.s.), a rodzinę tworzą osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące (art. 6 pkt 14 u.p.s.).

Jak ustalono, dochód ojca skarżącego nie pozwala na pokrywanie pełnej kwoty odpłatności za pobyt w DPS. Zgodnie z obowiązującymi przepisami pokrywa on ze swoich dochodów opłatę w wysokości stanowiącej równowartość 70% swojego dochodu. Decyzją z dnia [...]r. ojciec skarżącego od dnia 1 listopada 2019 r. miał ustaloną odpłatność w kwocie 1.159,33 zł miesięcznie, natomiast od dnia 1 kwietnia 2021 r. (decyzja z dnia [...]r.) ma ustaloną odpłatność w kwocie 1.239,25 zł miesięcznie. Biorąc powyższe pod uwagę w okresie od 1 stycznia 2020 r. do 31 stycznia 2020 r. pozostaje do uregulowania kwota 1.574,75 zł (2.734,08 zł - średni koszt pobytu w 2019 r., minus opłata wnoszona przez mieszkańca DPS - 1.159,33 zł), w okresie od 1 lutego 2020 r. do 31 stycznia 2021 r. pozostaje do uregulowania kwota 1.810,09 zł (2.969,42 zł - średni koszt pobytu w 2020r., minus opłat wnoszona przez mieszkańca DPS w kwocie 1.159,33 zł), w okresie od 1 lutego 2021 r. do 31 marca 2021 r., pozostaje do uregulowania kwota 2.300,55 zł (3.459,88 zł- średni koszt pobytu w 2021 r., minus opłata wnoszona przez mieszkańca DPS w kwocie 1.159,33 zł). W okresie od 1 kwietnia 2021 r. pozostaje do uregulowania kwota 2.220,63 zł (3.459,88 zł średni koszt pobytu w 2021 r., minus opłata wnoszona przez mieszkańca DPS w kwocie 1.239,25 zł).

Organ następnie podkreślił, iż kwestię ustalenia opłaty dla mieszkańca domu pomocy społecznej w decyzji administracyjnej reguluje art. 59 u.p.s., natomiast odnośnie do pozostałych zobowiązanych z przepisów art. 61 ust. 2d, ust. 2e i ust. 2f u.p.s., z których wynika, że w pierwszej kolejności osobom tym powinna zostać przedłożona propozycja zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., a dopiero w przypadku odmowy jej zawarcia wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustalana jest w drodze decyzji, zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.

Odnosząc powyższe do stanu faktycznego sprawy Kolegium stwierdziło, że pismem z dnia 15 lipca 2021 r., doręczonym dnia 30 lipca 2021 r. (dowód: zwrotne potwierdzenie odbioru) Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, zwrócił się do skarżącego o nawiązanie kontaktu telefonicznego z pracownikiem socjalnym w celu ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania. Jednocześnie w piśmie tym wskazano, że nie nawiązanie kontaktu we wskazanym 14 dniowym terminie, od daty otrzymania pisma, spowoduje, że okoliczność ta zostanie potraktowana jako odmowa przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Organ poinformował również o treści art. 61 ust. 2e, ust. 2f u.p.s. Pismem z dnia 20 sierpnia 2021 r. skarżący poinformował, że jego sytuacja nie uległa zmianie i odmawia przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, odmawia udostępnienia wynagrodzenia oraz sytuacji materialnej, odmawia zawarcia umowy w sprawie partycypowania w kosztach utrzymania ojca.

Organ odwoławczy na tym tle zaakcentował, że zgodnie z art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (art. 61 ust. 2f u.p.s.). Wskazana regulacja porządkuje zatem kwestię wnoszenia odpłatności przez osoby, które z różnych powodów odmawiają współpracy z organami pomocy społecznej. Tak więc, w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy organ pierwszej instancji prawidłowo kierując się przepisem art. 61 ust. 2e i 2f u.p.s., ustalił opłatę w drodze decyzji administracyjnej, ustalając jej wysokość proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia (dwie osoby). Strona, która w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie przedłoży żądanych przez organ dowodów lub dokumentów potwierdzających jej twierdzenia nie może następnie czynić zarzutu organowi, że danych okoliczności nie wyjaśnił, a tym samym nie może przerzucać odpowiedzialności za własne zaniechania na organ administracji.

Organ drugiej instancji dalej wywodził, że z treści przepisu art. 62 ust. 2e u.p.s., nie wynika tak jak w przypadku art. 62 ust. 2d u.p.s., że ustalając opłatę stosuje się ograniczenia wynikające z art. 62 ust. 2 pkt 2 u.p.s. i art. 103 ust. 2 u.p.s. Zatem kwotę opłaty należało pomniejszyć o kwotę opłaty wnoszoną przez mieszkańca DPS i pozostałą do wniesienia opłatę, należało, zgodnie z art. 62 ust. 2f u.p.s., podzielić proporcjonalnie na osoby zobowiązane do jej wnoszenia, co organ pierwszej instancji prawidłowo uczynił.

Nawiązując natomiast do kwestii charakteru i zakresu rozstrzygnięcia określającego wysokość należnej opłaty, Kolegium przywołało tezy sformułowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale składu 7 sędziów z dnia 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17 o następującym brzmieniu: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (...) opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej".

Następnie organ wyjaśnił, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Postępowanie o zwolnienie z opłaty jest postępowaniem odrębnym od postępowania o ustalenie obowiązku ponoszenia opłaty i jej wysokości. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, wyraził pogląd zgodnie z którym: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s." Organ nie może zwolnić z ponoszenia wydatków z urzędu, ale jedynie na wniosek osoby zainteresowanej, który strona może złożyć do organu I instancji. Wówczas, w toku prowadzonego postępowania, zostaną poddane analizie argumenty strony w kontekście obowiązujących przepisów prawa, tj. ustawy o pomocy społecznej.

W skardze od opisanej decyzji ostatecznej, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji, skarżący zarzucił naruszenie artykułów 8, 59 ust. 1, 61 ust. 1, 2e i 2f ustawy o pomocy społecznej poprzez ich błędne zastosowanie i ustalenie odpłatności za pobyt ojca w DPS, w sytuacji gdy skarżącego i jego ojca nie wiążą żadne więzi społeczne. Na poparcie zaś skargi podniósł, że ojciec przez długi czas przebywał w zakładzie karnym za oszustwa, których się dopuścił. W celu zaspokojenia roszczeń jego wierzycieli, komornik sprzedał znaczny majątek ojca strony. Do dnia dzisiejszego nie posiada żadnego kontaktu z ojcem. Zgodnie z Wyrokiem WSA w Łodzi z dnia 9 grudnia 2014 roku w sprawie II SA/Łd 907/14 "Oderwanie obowiązku ponoszenia owych opłat zarówno od elementów stanowiących o potrzebie wzajemnego wspierania się członków rodziny, jak i od świadczeń alimentacyjnych sprawia, że obowiązek ten może obciążać osoby, które tylko formalnie wypełniają dyspozycję art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., a z pensjonariuszem DPS nic ich nie łączy, w szczególności brak jest jakichkolwiek więzi społecznych uzasadniających potrzebę przyczyniania się do zaspokajania potrzeb umieszczonego w DPS". Ponadto jak wskazał WSA w Krakowie w wyroku z 13 czerwca 2019 r., sygn. akt. III SA/Kr 287/19". Wobec braku więzi emocjonalnej pomiędzy stroną a matką, braku wsparcia tej ostatniej i udziału w procesie wychowawczym, poczucie krzywdy i niesprawiedliwości są szczególnymi okolicznościami, o których mowa w art. 64 u.p.s."

W przeświadczeniu strony skarżącej, wobec wykazania w toku postępowania, iż ojciec nie brał udziału w procesie wychowawczym jak również zachował się w stosunku do strony w sposób krzywdzący, brak było podstaw do ustalenia opłaty na podstawie zaskarżonych decyzji.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi a odnosząc się do zarzutów skargi zauważył, że jedną z zasad wyrażonych w ustawie o pomocy społecznej jest zasada finansowania pomocy społecznej ze środków publicznych. Państwo i samorządy terytorialne nie tylko mają obowiązek wykonywania zadań pomocy społecznej, ale muszą również ponosić związane z tym obciążenia finansowe. Jest to jedna z podstawowych cech odróżniających pomoc społeczną od ubezpieczeń społecznych, które w znacznej części finansowane są ze składek. Uzupełnieniem powyższej zasady jest zasada odpłatności, określająca udział beneficjentów w pokrywaniu kosztów świadczeń pomocy społecznej (Sierpowska I., Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. IV, WKP 2017). Tak więc obowiązki rodzinne wyprzedzają powinności Państwa. Jeżeli zatem istnieją osoby, które zgodnie z obowiązkiem alimentacji mogą dostarczyć osobie potrzebującej niezbędnych środków utrzymania, to ich powinności wyprzedzają świadczenia z pomocy społecznej, (tak: Sierpowska I., Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. Studium administracyjnoprawne. WKP 2012). Osoby zobowiązane do ponoszenia opłat z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wymienia art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Decydujące znaczenie przy ustalaniu odpłatności ma sytuacja finansowa zobowiązanego, której ustalenie odpłatności za pobyt członka rodziny możliwe jest nie tylko na przyszłość ale i z datą wsteczną. Brak jest przy tym jakichkolwiek racjonalnych podstaw do przerzucania na organy Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, których odpowiedzialność jest tylko subsydiarna, ciężaru utrzymywania osób korzystających z prawa pobytu w domach pomocy społecznej, w sytuacji istnienia osób zobowiązanych do ich utrzymywania w pierwszej kolejności, których sytuacja materialna pozwala na ponoszenie takich kosztów (por. wyrok NSA z dnia 22 września 2017 r., sygn. akt I OSK 704/17). Kwestie rzeczywistych relacji pomiędzy skarżącym a jego ojcem są, zdaniem Kolegium, bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wydania decyzji w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS i pozostają zatem poza zakresem rozpoznawanej sprawy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył , co następuje:

Kontrola działalności administracji publicznej sprawowana przez sądy administracyjne zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) obejmuje badanie zaskarżonych aktów pod względem ich zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zakres tej kontroli wyznacza art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329; zwanej w skrócie p.p.s.a.). Stosownie do tego przepisu rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych .

Dokonując pod takim kątem kontroli zaskarżonej decyzji Sąd nie stwierdził naruszeń prawa, których rodzaj lub stopień uzasadniałyby wzruszenie decyzji na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W ocenie Sądu poczynione przez organy ustalenia faktyczne są wystarczające dla wydania niewadliwego rozstrzygnięcia, a dokonana w sprawie wykładnia przepisów prawa materialnego mających zastosowanie w sprawie jest prawidłowa.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem fakt umieszczenia ojca skarżącego w DPS oraz wynikający z tego obowiązek ponoszenia opłat przez mieszkańca, wstępnych, zstępnych, gminę (art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2020 r. poz. 1876, ze zm. - zwanej poniżej w skrócie "u.p.s.").

Zgodnie z art. 60 u.p.s pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca, z zastrzeżeniem ust. 3. (ust.1). Natomiast średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej o zasięgu gminnym - ustala wójt (burmistrz, prezydent miasta) i ogłasza w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do dnia 31 marca każdego roku (ust. 2, pkt 1). Osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. są w kolejności:

1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej

- przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.

Zgodnie z ust. 2 wskazanego wyżej przepisu, opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:

1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;

2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:

a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,

b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;

3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.

Stosownie do ust. 2a powołanego art. 61 opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej mogą wnosić osoby niewymienione w ust. 2 zaś zgodnie z ust. 2b - w przypadku, o którym mowa w ust. 2a, gmina wnosi opłatę w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a. W świetle natomiast ust. 2d – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Z kolei według ust. 2e – w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Po myśli ust. 2f art. 61 - wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Jak wynika z materiału aktowego kontrolowanej sprawy skarżący w piśmie z 20 sierpnia 2021 r. – pomimo skutecznie doręczonego mu wezwania, zawierającego również pełną informację o przepisach prawa obowiązujących w tej materii, także w zakresie skutków prawnych – nie zgodził się na zawarcie umowy, jak również odmówił wyrażenia zgody na przeprowadzenie czynności wywiadu środowiskowego oraz odmówił ujawnienia swej sytuacji materialnej poprzez odmowę udostępnienia wysokości swego wynagrodzenia.

W takiej sytuacji zostały spełnione przesłanki prawne do zastosowania przez organy przepisu art. 61 ust. 2e u.p.s., o którego to treści skarżący został prawidłowo pouczony w piśmie organu. Ratio legis komentowanego przepisu sprowadza się do założenia przez ustawodawcę, że osoby, które nie współpracują z organem w zakresie ustalenia ich sytuacji materialnej, rodzinnej etc. mają mieć ustaloną wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Strona postępowania, która kontestuje konieczność przeprowadzania rodzinnego wywiadu środowiskowego i odmawia zawarcia umowy musi liczyć się z tym, że skutki prawne zostały w ustawie określone jednoznacznie. To rzeczą organu jest ocena czy i w jakim stopniu zmieniła się sytuacja strony i tego rodzaju wnioski można wysnuć dopiero po przeprowadzeniu dowodów w sprawie celem ustalenia faktów o charakterze prawotwórczym a zasadniczym środkiem dowodowym jest w tego rodzaju sprawie rodzinny wywiad środowiskowy. Subiektywne przekonanie strony, że nie zachodzi potrzeba przeprowadzania wywiadu środowiskowego nie ma żadnego znaczenia w kontekście brzmienia art. 61 ust. 2e. Skarżący oprócz odmowy zawarcia umowy oraz przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie przedłożył żadnych dokumentów obrazujących jego sytuację.

Trafnie zatem organy uznały, że skoro skarżący odmówił podpisania umowy i de facto nie wyraził zgody na przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego i ujawnienia aktualnego stanu dochodowego, sytuacji rodzinnej etc., to przy wydaniu decyzji ustalającej - jako zstępnemu - odpłatność za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, powinien zostać zastosowany tryb przewidziany w przepisie art. 61 ust. 2e u.p.s. Zauważyć należy, że przepis art. 61 ust. 2f u.p.s. w swej treści zawiera wyraźnie odesłanie do art.61 ust. 2e u.p.s. Ustalenie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej proporcjonalnie do liczy osób zobowiązanych do jej ponoszenia może mieć miejsc wyłącznie w przypadku opłaty, o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. Do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych. Wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej zostanie wówczas ustalona w drodze decyzji w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane. W takiej sytuacji organ nie bierze pod uwagę ograniczeń wynikających z sytuacji dochodowej, osobistej ani rodzinnej tych osób.

W związku z tym jako nieuzasadniony przedstawia się zarzut naruszenia przez organy obu instancji przepisów - art. 8, art. 59 ust. 1, art. 61 ust. 1, 2e i 2f, art. 61 ust. 2e u.p.s., które w analizowanej sprawie zostały właściwie zastosowane i niewadliwie zinterpretowane.

Zarzuty skargi nie dotyczą w istocie zagadnień faktycznych i prawnych związanych z prawidłowością ustalenia omawianej opłaty według reżimu wyznaczonego normami ustawy, w szczególności art. 61 u.p.s. Notabene, Sąd z urzędu skontrolował pod tym względem akta administracyjne sprawy oraz uzasadnienia obu decyzji i nie dopatrzył się wad postępowania, błędnych lub niepełnych ustaleń faktycznych, nieprawidłowej interpretacji norm prawa materialnego tudzież błędnego zastosowania lub niezastosowania przepisów prawa. Zarzuty skargi bowiem w zasadzie odnoszą się do tych kwestii, które - w stanie prawnym sprawy – stanowią przedmiot sprawy administracyjnej załatwianej odrębną decyzją w innym postępowaniu opartym na innej podstawie prawnej. Strona skarżąca formułuje bowiem w skardze zarzuty odnoszące się wprawdzie do zasadności obciążenia jej opłatą za pobyt ojca w DPS, ale w kontekście niezastosowania instytucji zwolnienia z tej opłaty unormowanej w artykule 64 ustawy o pomocy społecznej. Argumentację prawną skargi w tej materii wsparto orzecznictwem sądów administracyjnych. Jednakże trzeba wskazać, że problematyka, czy w trybie postępowania o ustalenie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej można orzekać łącznie także w przedmiocie ustawowych przesłanek zwolnienia z tej opłaty (z art. 64 i art. 64a) była w praktyce orzeczniczej sądów administracyjnych rozbieżna. Aktualnie ugruntował się pogląd, ukształtowany uchwałą składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, z 11 czerwca 2018 r. o sygnaturze akt I OPS 7/17, zgodnie z którym: "Obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 u.p.s., wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 u.p.s." W uzasadnieniu tej uchwały NSA zauważył, że z treści art. 64 u.p.s. wynika, iż zwolnienie z opłaty za pobyt w DPS może dotyczyć sytuacji, w której osoba zobowiązana wnosi opłatę, czyli zarówno osoba jak i wysokość opłaty została już wcześniej ustalona w odpowiednim akcie stosowania prawa zgodnie z przepisami ustawy. Zwolnienie musi się bowiem odnosić do skonkretyzowanego obowiązku. Dlatego też rozstrzygnięcie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może zostać wydane dopiero po ostatecznym ustaleniu osoby zobowiązanej i określeniu wysokości opłaty miesięcznej za pobyt. Są to zagadnienia odrębne, które winny stanowić przedmiot odrębnych spraw administracyjnych.

W prezentowanym świetle, stwierdzić trzeba, że zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie, skoro bowiem przepisy art. 64 lub art. 64a u.p.s. nie mogły być i nie były w rozpatrywanej sprawie materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji, to w konsekwencji nie mogło dojść do ich naruszenia. Argumentacja skargi dotycząca zwolnienia z opłaty, z przyczyn wskazanych wyżej, jest prawnie irrelewantna dla rozstrzygnięcia i nie może zostać uwzględniona przez Sąd, gdyż nie pozostaje w granicach sprawy. W doktrynie i judykaturze wskazuje się, że ustawodawca oparł zobowiązanie z art. 61 u.p.s. do ponoszenia komentowanej płatności wyłącznie na więzach pokrewieństwa, a nie na faktycznym związku zobowiązanego do opłaty oraz korzystającego z usług DPS (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna, Komentarz, 4 wyd., Warszawa 2017, s. 292-293). Na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa zatem osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca DPS. Przedmiotem odwołania i skargi jest decyzja ustalająca wysokość opłaty, a nie decyzja w przedmiocie zwolnienia z opłaty. Kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy skarżącym a jego ojcem jest bez znaczenia z punktu widzenia przesłanek wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania skarżącego do uiszczenia opłaty za pobyt ojca w DPS. Faktyczny brak relacji między ojcem i synem może być ewentualnie brany pod uwagę jedynie w przypadku decyzji w przedmiocie zwolnienia z ustalonej wcześniej opłaty, w postępowaniu wszczętym odrębnie z inicjatywy (wniosku) strony skarżącej.

Organ dodał zatem słusznie, że orzekanie o zwolnieniu z opłaty wymaga uprzedniego jej ustalenia, jednakże jest to odrębne postępowanie prowadzone na wniosek osoby wnoszącej opłatę. Z ugruntowanego już w tym zakresie stanowiska sądów administracyjnych wynika bowiem, że zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 u.p.s. może dotyczyć jedynie sytuacji, w której określona opłata została ustalona w sposób przewidziany przepisami prawa. Nie znając bowiem zakresu obowiązku strona nie może nawet stwierdzić, czy mu podoła, czy też winna wystąpić z wnioskiem o całkowite lub częściowe zwolnienie z nieustalonej jeszcze opłaty (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lipca 2016 r., sygn. akt VIII SA/Wa 954/15, z dnia 9 września 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1175/15, z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt VIII SA/Wa 801/10).

Trzeba marginalnie zauważyć, że Sąd kontroluje decyzję według stanu faktycznego i prawnego na dzień jej wydania (w sprawie niniejszej – 8 listopada 2021 roku). Sąd nadmienia, że w kwestii przesłanek ewentualnego zwolnienia z omawianej odpłatności doszło do korzystnej dla stron zmiany stanu prawnego od dnia 27 stycznia 2022 r. poprzez dodanie do art. 64 u.p.s. punktu 7 mocą art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r., poz. 66), zmieniającej ustawę z dniem 27 stycznia 2022 r., zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli (pkt 7): osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.

Konkludując powyższe rozważania stwierdzić należy, że skarga z przyczyn, których mowa wyżej, nie zasługiwała na uwzględnienie, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art.151 p.p.s.a