Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2056/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Szmydt (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Przemysław Żmich Protokolant specjalista Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2015 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] maja 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania specjalnego zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz adwokata K. P., tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych, w tym: tytułem opłaty kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych, tytułem 23% podatku od towarów i usług kwotę 55,20 (pięćdziesiąt pięć 20/100) złotych.


UZASADNIENIE

T. G. wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [..] maja 2014r. nr [...], która utrzymywała w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2014r. nr [...], o odmowie przyznania świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego na refundację zakupu leków.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Organ na podstawie wniosku T. G. z dnia [...] lutego 2014r. wszczął postępowanie administracyjne w sprawie przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w formie specjalnego zasiłku celowego na refundację zakupu leków. Wnioskodawczyni nie określiła zakresu pomocy, nie przedstawiła też faktur lub innych dowodów potwierdzających poniesione wydatki.

Na podstawie przeprowadzonego w dniu 10 marca 2014 roku wywiadu środowiskowego organ ustalił, że wnioskodawczyni: mieszka w dwupokojowym lokalu wchodzącym w skład mieszkaniowego zasobu [...] z pełnoletnim synem, prowadzi jednak samodzielne gospodarstwo domowe. W czasie wywiadu syn nie był obecny w mieszkaniu. Nie ustalono, czy wnioskodawczyni może uzyskiwać pomoc od pełnoletniego syna. Mieszkanie posiada kuchnię z dostępem do naturalnego oświetlenia, przedpokój, łazienkę. Lokal wyposażony jest w centralne ogrzewanie, energię elektryczną, gaz ziemny, zimną i centralną ciepłą wodę oraz kanalizację. Dochodem T. G. jest renta wysokości [...] zł wypłacana przez ZUS. Wnioskodawczyni jest osobą długotrwale chorą i niepełnosprawną. W czasie wywiadu środowiskowego ww. nie udzieliła pracownikowi socjalnemu informacji o wysokości opłat za czynsz, energię elektryczną, gaz ziemny oraz dodatku mieszkaniowym. Ponadto, nie wyraziła zgody na wypełnienie oświadczenia o stanie majątkowym. T. G. nie wyraziła zgody na oględziny mieszkania a drzwi do dwóch pokoi i łazienki były zamknięte. Organ ustalił, że dochód wnioskodawczyni przekracza kryterium dochodowe określone w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, tj. 542 zł. W związku z tym T. G. nie kwalifikuje się do przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.

Wniosek T. G. organ rozpatrzył zatem w trybie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nie przekraczającej kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Użyty zwrot "może być przyznany" oznacza, że decyzja administracyjna wydawana jest na zasadzie uznania administracyjnego przy jednoczesnym wykazaniu, iż sytuacja spełnia warunki szczególnie uzasadnionego przypadku. W orzecznictwie sądów administracyjnych, szczególnie uzasadniony przypadek to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że aż tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i tak daleko ingerujące w plany życiowe zdarzenia, nie należą do zdarzeń codziennych ani nawet zdarzeń nadzwyczajnych. Są to zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczające poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Biorąc pod uwagę powyższe, organ uznał, że okoliczności niniejszej sprawy nie stanowią szczególnie uzasadnionego przypadku. Organ podkreślał, że wnioskodawczyni nie okazała faktur potwierdzających poniesione na leki wydatki. Ponadto, realizacja recept lub zakup leków bez recepty należą do stałych, systematycznych, comiesięcznych wydatków osób długotrwale chorych i nie mają charakteru nagłego czy nieprzewidywalnego.

W ocenie organu, T. G. dysponuje dochodem, z którego mogła samodzielnie zaspokoić wnioskowaną potrzebę.

Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2014r., odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia w formie specjalnego zasiłku celowego.

Od w/w decyzji T. G. odwołała się. Skarżąca zakwestionowała zasadność podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta. Organ odwoławczy w pełni podzielił stanowisko organu pierwszej instancji zarówno co do ustaleń faktycznych jak i kwalifikacji prawnej, w tym wykładni art. 41 pkt 1 u.p.s. W uzasadnieniu decyzji SKO wskazało, że przepis art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje przyznanie pomocy w szczególnie uzasadnionych przypadkach, a więc w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w jakiej się znalazła.

Powołując się z kolei na orzecznictwo sądów administracyjnych SKO wskazało, że pod pojęciem szczególnie uzasadnionego przypadku, o którym mowa w wart. 41 pkt 1 u.p.s. rozumieć należy, zdarzenia występujące zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości.

Tymczasem w przedmiotowej sprawie, brak jest podstaw do uznania, że obecnie zaszły jakieś szczególne okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie wnioskowanego świadczenia.

Ponadto organ wskazał, skarżąca powinna zdawać sobie sprawę, że celem pomocy społecznej nie jest całkowite utrzymywanie zainteresowanej lecz wspieranie w trudnej sytuacji życiowej i zdrowotnej przy jej aktywnym współdziałaniu.

Skarżąca złożyła na powyższą decyzję skargę do tutejszego sądu zarzucając organom świadomą złą wolę, działanie wbrew prawu i zasadom współżycia społecznego oraz naruszenie Konwencji ONZ o ochronie osób niepełnosprawnych. Wniosła o uchylenie decyzji obu instancji, przyznanie świadczenia oraz rozstrzygnięcie z uwzględnieniem poniesionych przez nią szkód.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Oceniając skargę zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami należało przyjąć, że podlega ona oddaleniu w całości.

Sąd rozpoznający sprawę w pełni podziela zarówno ustalenia faktyczne poczynione przez organy jak i przedstawioną przez nie wykładnię przepisów prawa oraz ich zastosowanie w sprawie.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że z treści wywiadu środowiskowego (podpisanego przez skarżącą) wynika, że skarżąca prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, oraz że utrzymuje się z renty, której wysokość wynosi 757,23 złotych miesięcznie (769,05 złotych od 1 marca 2014 r.) Oznacza to, że dochody skarżącej przekraczają kryterium ustawowe, przewidziane w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U.z 2013r., poz. 182 ze zm., zwanej dalej "u.p.s."), które na dzień wydawania decyzji przez organy obu instancji wynosiło 542 złote.

W konsekwencji, organy prawidłowo uznały, że w sprawie nie może znaleźć zastosowania art. 39 u.p.s., zaś wniosek skarżącej o przyznanie pomocy powinien być rozpoznany z uwzględnieniem brzmienia art. 41 pkt 1 u.p.s.

Sąd wskazuje w tym miejscu, że art. 41 pkt 1 u.p.s. przewiduje wydanie decyzji o charakterze uznaniowym. Jednak przed wydaniem takiej decyzji, organ zobowiązany jest do ustalenia, czy w sprawie występują przesłanki, warunkujące uwzględnienie żądania strony. Jeżeli w toku postępowania ustalone zostanie, że przesłanki te nie występują, organ nie może uwzględnić żądania strony, gdyż stanowiłoby to naruszenie prawa. W razie ustalenia, że w sprawie występują przesłanki, których istnienie warunkuje zastosowanie danego przepisu, organ w ramach uznania administracyjnego podejmuje decyzję, w której uwzględnia żądanie strony w całości lub w części lub też żądania strony nie uwzględnia.

Podkreślić należy, że możliwość wydania decyzji o charakterze uznaniowym uzależniona jest od zaistnienia "szczególnie uzasadnionego przypadku". W sytuacji, w której ów szczególnie uzasadniony przypadek nie zaistniał, organy zobowiązane są do odmowy przyznania świadczenia. Innymi słowy mówiąc, dopiero ustalenie, że zaistniał szczególnie uzasadniony przypadek upoważnia organy do podjęcia decyzji o przyznaniu specjalnego zasiłku celowego.

Wobec powyższego sądowa kontrola prawidłowości decyzji wydanej w trybie art. 41 pkt 1 u.p.s. wymaga zbadana w pierwszej kolejności w jaki sposób organ dokonał wykładni pojęcia "szczególnie uzasadniony przypadek", którego zaistnienie umożliwia przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Dokonana przez organ wykładnia powyższego pojęcia warunkuje bowiem zakres postępowania dowodowego, zmierzającego do ustalenia czy występują przesłanki przyznania specjalnego zasiłku celowego.

W ocenie Sądu przedstawiona przez organy obu instancji wykładnia pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku", zgodnie z którą przesłanka ta zachodzi wówczas, gdy sytuacja życiowa osoby lub rodziny, ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, jest nadzwyczaj drastyczna, dotkliwa w skutkach i głęboko ingerująca w plany życiowe, a wynika ze zdarzeń nienależących do zdarzeń codziennych ani nawet do zdarzeń nadzwyczajnych podzielana jest zarówno w doktrynie prawa (por. W. Maciejko, P. Zaborniak: Ustawa o pomocy społecznej, Komentarz, Warszawa 2008 r., s. 202) jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok NSA z 29 stycznia 2014 r. I OSK 179/13 i przywołane tam orzecznictwo).

Sąd stwierdza, że organy prawidłowo oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo przyjęły, że sytuacja osobista i życiowa skarżącej nie może być uznana za "szczególnie uzasadniony przypadek" o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s.

Okolicznością niesporną jest niepełnosprawność skarżącej, w tym orzeczenie w stosunku do niej całkowitej niezdolności do pracy na stałe. Tym niemniej, skarżąca posiada stały dochód, korzysta również ze świadczeń z pomocy społecznej takich jak zasiłek mieszkaniowy. Nie zaistniały również żadne nadzwyczajne okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na nagłe pogorszenie sytuacji życiowej skarżącej i na zwiększenie jej potrzeb, które wyczerpywałyby przedstawione wyżej rozumienie pojęcia "szczególnie uzasadnionego przypadku".

Należało zatem uznać, że sytuacja skarżącej była trudna ale uzyskiwany przez nią dochód, a także udzielona jej dotychczas pomoc finansowa uzasadniały uznanie, że brak było podstaw do przyznania dodatkowego specjalnego zasiłku celowego na refundację zakupu leków.

Należy również zwrócić uwagę na fakt, że skarżąca zamieszkuje z dorosłym synem, przy czym skarżąca nie udzieliła informacji jaka jest jego sytuacja oraz czy w i jakim zakresie może on pomóc skarżącej jak również, czy rzeczywiście prowadzi on odrębne gospodarstwo.

Sąd podkreśla w tym miejscu, że wykładnia przepisów ustawy o pomocy społecznej nie może prowadzić do wniosku o dopuszczalności uczynienia z pomocy społecznej źródła utrzymania. Interpretacja taka byłaby niedopuszczalna jako całkowicie sprzeczna z intencją ustawodawcy, a zwłaszcza z ustanowioną w art. 2 ust. 1 u.p.s. zasadą pomocniczości (subsydiarności).

W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie organy administracji wykazały, że żądanie skarżącej dotyczące przyznania specjalnego zasiłku celowego na wymienione przez nią potrzeby w sytuacji przekroczenia określonego w ustawie kryterium dochodowego, które mogą zostać zaspokojone z posiadanych przez skarżącą własnych środków finansowych nie kwalifikują jej do przyznania pomocy w trybie art. 41 ustawy. Taka pomoc bowiem musiałaby mieć charakter w większości stały, a to jest sprzeczne z celami pomocy społecznej.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 wyżej powołanej ustawy.