Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1554/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-05-07 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6116 Podatek od czynności cywilnoprawnych, opłata skarbowa oraz inne podatki i opłaty
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1629
law: Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia WSA del. Cezary Koziński, protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Bk 918/16 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 28 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r. oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Wyrokiem z dnia 14 marca 2017 r., I SA/Bk 918/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę J. B. (zwanego dalej skarżącym) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku

z dnia 28 czerwca 2016 r. w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r.

2. Ze stanu spraw przyjętego przez sąd I instancji wynika, że decyzją z dnia 2 lutego 2016 r. organ I instancji ustalił skarżącemu wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. Organ oparł się na danych z ewidencji gruntów i budynków starostwa powiatowego. Wyjaśniono, że podział działki Nr [...] nie został odnotowany w księgach wieczystych, natomiast do opodatkowania przyjęto działki nr [...] (składającą się z działki nr [...]- użyczoną bratu, ale znajdującą się

w samoistnym posiadaniu skarżącego - oraz działkę nr [...]) i działkę nr [...], bez działki nr [...]- która weszła w skład ulicy.

Skarżący zarzucił niewłaściwe opodatkowanie działek nr [...] i nr [...] oraz naruszenie art. 2 Konstytucji RP w następstwie naruszenia zasady sprawiedliwości społecznej.

Decyzją z dnia 11 lipca 2016 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Białymstoku utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wskazało, że ponieważ od kilku lat skarżący kwestionuje prawidłowość opodatkowania podatkiem wyżej wymienionych nieruchomości, ustalenie łącznego zobowiązania pieniężnego za 2016 r. w znacznej mierze opiera się także na materiałach dowodowych zgromadzonych

w toku prowadzonych postępowań dotyczących lat poprzednich. Uwzględniono zatem m.in. informacje podatkowe składane przez podatnika w latach poprzednich, wypisy z ksiąg wieczystych, umowę dzierżawy dotyczącą jednej z działek, protokoły

z oględzin nieruchomości z dnia 17 sierpnia 2007 r., z dnia 27 kwietnia 2009 r., wyjaśnienia skarżącego z dnia 7 sierpnia 2009 r., protokół przesłuchania skarżącego, akt notarialny z dnia 15 lutego 2007 r., decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia 1 lutego 2010 r. o stwierdzeniu nieważności podziału działki nr [...], decyzję Starostwa Powiatowego z dnia 4 maja 2007 r.

o odmowie wprowadzenia zmiany w ewidencji gruntów i budynków. Organ wskazał, że co do zasady organy podatkowe są związane danymi wynikającymi z ewidencji. Podkreślono, że dokonana przez organy ocena dowodów jest korzystna dla skarżącego, skoro część działki o nr [...] została przeznaczona pod drogę, to nie jest wykorzystywana przez skarżącego i skarżący nie został w tym zakresie obciążony podatkiem.

3. Powyższej decyzji skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 1 pkt 1 w związku

z art. 13 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U.

z 2015 r., poz. 613 ze zm. – zwanej dalej: ord. pod.) przez niezasadne utrzymanie

w mocy decyzji organu I instancji w mocy, mimo że była ona dotknięta naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów przez pominięcie dowodów w zakresie posiadania samoistnego gruntów innych osób przez skarżącego oraz posiadania gruntów skarżącego przez gminę. Skarżący podkreślił, że ewidencja gruntów

i budynków nie zawiera danych o posiadaczach samoistnych gruntów, dlatego też nie jej podstawie nie można ustalić, kto jest zobowiązany do zapłaty podatku.

W odpowiedzi na skargę, Kolegium, podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku oddalił skargę, wskazując, że podstawę wymiaru podatków – zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2016 r. poz.1629 ze zm. – zwanej dalej: u.Pr.g.i.k.) - stanowią dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków. Z danych tam zawartych wynika, że wszystkie działki, których właścicielem jest skarżący zostały uwidocznione w księgach wieczystych o nr [...] i [...], z tym że działka o nr [...]figuruje w księdze wieczystej jako działka o nr [...], działki nr [...]i [...]figurują jako [...]a działki [...],[...]figurują jako [...]. Jednakże podział działki [...]na działki [...],[...]oraz [...]nie został odnotowany w księdze wieczystej. Fragment działki nr [...]został jednak zajęty pod ulicę i stanowi nieruchomość o nr [...] – dlatego nie został objęty opodatkowaniem. Działka nr [...]stała się własnością Skarbu Państwa i weszła

w skład działki nr [...], która stanowi ulicę. Okoliczność ta została ujawniona

w księdze wieczystej. Sąd I instancji zaznaczył, że w przypadku sprzeczności danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków z danymi ujawnionymi w księdze wieczystej nieruchomości, pierwszeństwo mają wpisy wieczystoksięgowe. Sąd uznał, że rzeczywisty stan posiadania działek nr [...],[...],[...]i [...]został prawidłowo ustalony. Skarżący figuruje jako właściciel działek oraz dzierżawca działki nr [...], stanowiącej własność gminy. Organy prawidłowo ustaliły skarżącemu łączne zobowiązanie pieniężne na 2016 r. uwzględniając zapisy ewidencji gruntów oraz ksiąg wieczystych. Opodatkowane zostały działki stanowiące własność skarżącego oraz te, które były w jego samoistnym posiadaniu oraz posiadaniu zależnym (dzierżawione od gminy). W odniesieniu do fragmentu działki zajętego pod ulicę, skarżący nie został uznany za podatnika i nie został obciążony podatkiem od nieruchomości. W ocenie sądu I instancji organy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego sprawy.

Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wyrok Sądu Rejonowego z dnia 20 marca 2014 r. w sprawie oddalenia powództwa o ustalenie, wydanie nieruchomości i przywrócenie stanu zgodnego z prawem nie mógł mieć wpływu na prawidłowość ustalenia stanu faktycznego w rozpatrywanej sprawie. Orzeczenie to

w żadnym zakresie nie zmieniło zakresu władania nieruchomościami należącymi do skarżącego, jak również posiadania nieruchomości przez gminę.

5. Powyższy wyrok skarżący zaskarżył w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm. – zwanej dalej: p.p.s.a.) - mające wpływ na treść wyroku, przez rozpoznanie i oddalenie skargi na decyzję nieistniejącą w zakresie sprawy opodatkowania części działki o nr [...]oraz działek o numerach: [...],[...]i [...],

art. 134 § 1 p.p.s.a. - mające wpływ na treść wyroku, a zaistniałe

wskutek zawężenia granic sprawy tylko do oceny prawidłowości opodatkowania

gruntów będących własnością skarżącego według zapisów Ewidencji Gruntów

i Budynków i dzierżawionych od gminy, przy pominięciu gruntów których

skarżący jest posiadaczem samoistnym oraz wskutek niedokonania

w zaskarżonym wyroku merytorycznej oceny prawidłowości postępowania organów

podatkowych obu instancji przy stosowaniu prawa materialnego i przepisów

postępowania w zakresie obowiązku ustalenia, czy posiadacz samoistny spornych

nieruchomości i właściciel to ta sama osoba,

art. 151 p.p.s.a. - mające wpływ na treść wyroku, przez błędne uznanie,

że zaszły podstawy do oddalenia skargi, podczas gdy w danym stanie faktycznym

za wydaniem wyroku uwzględniającego skargę (w istniejącej części decyzji) winna

iść prawidłowa ocena faktów i dowodów oraz właściwe ustalenie skutków prawnych

wydanej w sprawie decyzji,

art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. - mające wpływ na treść wyroku, a zaistniałe

w efekcie nierozpoznania przez sąd I instancji wniosku o dopuszczenie dowodu

z dokumentu oraz wskutek braku oceny przedłożonego dokumentu w wyroku,

art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. i art. 106 § 3 i § 5 p.p.s.a. – bowiem skarżący niewątpliwie był pozbawiony możności obrony swych praw,

6) art. 2 i art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.) - poprzez przyjęcie odmiennej sytuacji prawnej w zakresie opodatkowania podatkiem od nieruchomości skarżącego, w stosunku do podmiotu prawnego jakim jest gmina,

7) art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach

i opłatach lokalnych (t.j. Dz.U. z 2010r. Nr 95, poz.613 ze zm.; dalej jako: u.p.o.l.), art. 3 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 15 listopada 1994r. o podatku rolnym

(t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969; dalej jako: u.p.r.) wskutek nakazania przez sąd kierowania się zapisami ksiąg wieczystych, co uniemożliwiło opodatkowania posiadacza samoistnego.

Mając powyższe na uwadze, skarżący wniósł o:

- skierowanie sprawy na rozprawę;

- uchylenie zaskarżonego wyroku

lub ewentualnie

- zmianę zaskarżonego wyroku przez:

odrzucenie skargi w zakresie kwestii opodatkowania części działki nr [...]oraz

działek o numerach: [...],[...]i [...],

uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia

28 czerwca 2018 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza z dnia 2 lutego 2016 r.,

- zasądzenie od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku zwrotu

kosztów postępowania przed WSA zgodnie ze złożonym przez skarżącego spisem;

- dopuszczenie dowodu ze złożonego na rozprawie przed WSA dokumentu w postaci

decyzji podziałowej Naczelnika Miasta i Gminy z dnia 29 października 1987 r.,

- zasądzenie na rzecz skarżącego od organu zwrotu kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, w tym kosztów wynagrodzenia pełnomocnika według norm przepisanych i zwrotu opłaty skarbowej od pełnomocnictwa;

- rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej łącznie ze skargą kasacyjną od wyroku

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 14 marca 2017 r.,

I SA/Bk 727/61 w przedmiocie uzupełnienia decyzji w sprawie łącznego zobowiązania pieniężnego na 2016 r.;

- podjęcie uchwały w celu wyjaśnienia przepisów prawa, określających zasady

opodatkowania właściciela i posiadacza samoistnego nieruchomości, których stosowanie wywołało rozbieżności w wyrokach zapadłych w sprawie skarżącego.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

6. Zasadnie sąd I instancji wskazał w uzasadnieniu orzeczenia, że na podstawie art. 21 ust. 1 u.Pr.g.i.k. to dane zawarte w ewidencji gruntów i budynków stanowią podstawę wymiaru podatków. Organ ustalając skarżącemu wysokość zobowiązania podatkowego był zobowiązany oprzeć się na danych wynikających

z ewidencji. W postępowaniu podatkowym organ podatkowy nie ma podstaw do zmiany danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków. Zasadą jest, że to podatnik kwestionujący prawidłowość danych z ewidencji gruntów i budynków powinien wszcząć procedurę ich zmiany w organie prowadzącym ewidencję. Dopiero w przypadku uwzględnienia zastrzeżeń podatnika, na podstawie zmienionych danych z ewidencji, można wnosić o wzruszenie ostatecznych decyzji ustalających wysokość zobowiązań podatkowych. Z akt sprawy nie wynika, aby skarżący taką procedurę wszczął. Skoro zmian w ewidencji nie dokonano, organ podatkowy związany był danymi z niej wynikającymi w takim kształcie, jaki wynikał

z ewidencji.

Trafnie wskazał sąd I instancji, że z ewidencji nie wynika, czy dany grunt znajduje się w posiadaniu samoistnym, ale organ przed wydaniem rozstrzygnięcia

w sprawie wykorzystał również inne dowody – np. dowody z oględzin nieruchomości, wyjaśnienia skarżącego.

Skarżący nie podnosił, że stan prawny nieruchomości w 2016 r. różnił się od tego w latach poprzednich, zatem organy zasadnie oparły się na ustaleniach dotyczących lat wcześniejszych. Np. w zakresie lat poprzednich skarżący wskazywał na okoliczność zajmowania jego działek przez różne podmioty - na działkach położono światłowody, nieruchomości odwiedzały bobry. Wszystkie te kwestie były badane przez organ, a ustalenia organu poddano kontroli sądowej. Skarżący w toku postępowania nie zgłaszał, że zaistniały różnice przy opodatkowaniu nieruchomości za 2016 r.

W zakresie zarzutu naruszenia art. 151 p.p.s.a. należy wskazać, że przepis ten jest przepisem wynikowym. Jego zastosowanie przez sąd pierwszej instancji jest następstwem oceny legalności zaskarżonego aktu. W tej sprawie sąd pierwszej instancji dokonał prawidłowej oceny zaskarżonego aktu przez pryzmat wzorców sądowej kontroli.

W zakresie zarzutu pozbawienia skarżącego możliwości obrony jego praw wypada wskazać, że już organ II instancji zauważył, iż od momentu wszczęcia postępowania skarżący nie składał żadnych wniosków dowodowych ani pism, które pozwoliłyby organowi zorientować się, że stan sprawy wymaga dodatkowego wyjaśnienia. Skarżący miał wyznaczony termin do zapoznania się z aktami sprawy

i do wypowiedzenia się co do zebranego materiału, ale skarżący nie przedstawił żadnych uwag. Skarżący stawił się na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i na pytanie Sądu, czy skarżący jest chociażby częściowo ubezwłasnowolniony, czy posiada opiekuna, skarżący odpowiedział, że nie jest

w żadnym stopniu ubezwłasnowolniony, ma natomiast zaświadczenie z dnia 1 czerwca 2010 r., z którego wynika, że ma umiarkowany stopień niepełnosprawności o charakterze trwałym i z tego wywodzi brak należytej reprezentacji co – jego zdaniem - skutkuje nieważnością postępowania.

Podkreślić należy, że osoba pełnoletnia, nawet chora psychicznie, jeśli nie została ubezwłasnowolniona, ma pełną zdolność procesową (por. uchwała SN (7)

z dnia 12 grudnia 1960 r., I CO 25/60, OSNCK 1961/2, poz. 32, oraz postanowienie SN z dnia 26 sierpnia 1970 r., I CZ 84/70, OSNCP 1971/5, poz. 90). To stanowisko wyrażone na tle procesu cywilnego znajduje także zastosowanie do oceny posiadania legitymacji procesowej w postępowaniu sądowoadministracyjnym (por. M. Niezgódka – Medek komentarz do art. 26 [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. 2018).

Zgodnie z art. 16 k.c.: "§ 1. Osoba pełnoletnia może być ubezwłasnowolniona częściowo z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli stan tej osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, lecz potrzebna jest pomoc do prowadzenia jej spraw. § 2. Dla osoby ubezwłasnowolnionej częściowo ustanawia się kuratelę.

Decyzją ustawodawcy zatem pomoc w postaci opiekuna albo kuratora przyznawana jest ze względu na stan umysłowy, a nie fizyczny.

Dla pomocy w załatwianiu spraw związanych z niesprawnością fizyczną, a nie intelektualną, wystarczy kuratela z art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, czyli kuratela dla osoby ułomnej. Zgodnie z art. 183 k.r.i.o.:

"§ 1. Dla osoby niepełnosprawnej ustanawia się kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw albo spraw określonego rodzaju lub do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.

§ 2. Kuratelę uchyla się na żądanie osoby niepełnosprawnej, dla której była ustanowiona.".

Art. 183 § 1 k.r.i.o. przewiduje możliwość ustanowienia przez sąd opiekuńczy dla osoby niepełnosprawnej kuratora, jeżeli osoba ta potrzebuje pomocy dla prowadzenia swoich spraw. Jak wynika jednakże z orzecznictwa Sądu Najwyższego, ustanowienie w tym trybie kurateli ma jedynie na celu niesienie pomocy osobie ułomnej przy załatwianiu dotyczących jej spraw, przy czym nie chodzi tutaj

o zastępstwo ustawowe w znaczeniu ustanowienia w osobie kuratora przedstawiciela ustawowego, lecz o ułatwienie osobie ułomnej załatwienia spraw ze względu na powstające z powodu ułomności trudności natury faktycznej. Osoba ułomna nadal zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych i może z własnej woli podejmować czynności, jakie uzna za właściwe. Ustanowiony w tym trybie kurator nie jest przedstawicielem ustawowym osoby ułomnej, a jego rola polega na niesieniu pomocy w zakresie powodowanym trudnościami, na jakie osoba ułomna napotyka przy załatwianiu codziennych spraw ze względu na kalectwo. Dlatego też ustanowienie kuratora na podstawie art. 183 § 1 k.r.i.o. następuje wyłącznie na wniosek osoby potrzebującej pomocy.

Ze względu na sprawność intelektualną skarżącego nie został on ubezwłasnowolniony. Z tego wynika, że posiada on rozeznanie swoich czynów, rozumie pisma i pouczenia do niego kierowane. Z kolei skarżący nie wystąpił

w osobnym postępowaniu o ustanowienie mu kuratora ze względu na swoją niepełnosprawność ruchową. Skoro skarżący nie wystąpił, to najwyraźniej nie widział takiej potrzeby.

Z akt nie wynika również, że skarżący składał w sprawie wniosek

o przyznanie profesjonalnego pełnomocnika w ramach prawa pomocy. W dniu 24 marca 2017 r. (karta nr 26 akt) skarżący wniósł formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale wskazał (pogrubił i pokreślił), że wnosi jedynie o:

"4.1. – zwolnienie od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego oraz opłaty za uzasadnienie wyroku". Skarżący na formularzu nie zaznaczył opcji pozostałych (chociaż z widocznego pouczenia wynikało, że mógł zaznaczyć), tj.:

"4.2. ustanowienie radcy prawnego- ustanowienie adwokata – ustanowienie doradcy podatkowego". Zgodnie z wnioskiem skarżącego postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2017 r., I SA/Bk 918/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania kasacyjnego i opłaty za uzasadnienie wyroku, czyli w takim kształcie, w jakim skarżący o to wnosił. Ze zredagowanych pism skarżącego (np. wniosek o zwrot kosztów procesowych, karta nr 17 ze szczegółowym wyliczeniem utraconego zarobku) wynika, że skarżący rozumie czynności, jakie są wobec niego podejmowane, rozumie czynności, jakich dokonał i ma dostateczne rozeznanie, by pokierować swoim postępowaniem. Nie można zatem uznać, że skarżący został pozbawiony możliwości obrony swoich praw ze względu na brak profesjonalnej pomocy prawnej, o której przyznanie nie wnosił

w toku postępowania.

Postępowanie nie zostało także dotknięte wadą wymienioną w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. Jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego spełnienie tej przesłanki nieważności postępowania zachodzi wówczas, gdy

w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania i strona z tego powodu została pozbawiona możności działania i obrony swoich praw bez własnej winy (por. np. wyroki NSA z dnia: 21 stycznia 2011 r., II FSK 1699/09; 25 kwietnia 2012 r., II OSK 2557/11 oraz 9 stycznia 2018 r., I OSK 1545/17, dostępne na: www.orzezczenia.nsa.gov.pl). O pozbawieniu możności działania i obrony można mówić wówczas, gdy z powodu naruszenia przez sąd określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki NSA z dnia: 16 maja 2017 r., II OSK 2336/15; 24 sierpnia 2010 r., II OSK 131/10; 17 lipca 2007 r., II OSK 1017/06).

O pozbawieniu możności działania można mówić, gdy stronie nie dano możliwości działania i przedstawiania własnych racji z przyczyny leżącej poza nią, nie mogła ona w ogóle wziąć udziału w sprawie (por. także B. Dauter komentarz do art. 183 [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, 2018). Sąd pierwszej instancji poświęcił tej kwestii należytą uwagę wskazując, że skarżący aktywnie uczestniczył w postępowaniu, składając w nim wnioski i środki zaskarżenia. Jego postawa nie budziła wątpliwości, że może samodzielnie poradzić sobie w sprawie.

7. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak

w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a.