Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 893/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-08-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2018 poz 2204
law: Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o  gospodarce nieruchomościami  - tekst jedn.
article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant Referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] lutego 2019r. nr [...],[...], Wojewoda [...] (dalej jako organ) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2026, dalej kao kpa) w związku z art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2018 poz. 121 ze zm. zwanej dalej jako ugn) utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] Nr [...] z dnia [...] listopada 2014 r. o odmowie zwrotu na rzecz J. Z. i J. Z. nieruchomości położonej w [...] w [...] przy ul. [...] stanowiącej dawną działkę nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2 oznaczonej obecnie jako działka nr [...] nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy sprzedaży z dnia [...] grudnia 1993r. Nr Rep. A Nr- [...].

W uzasadnieniu organ wskazał, że [...] grudnia 1993 roku została zawarta umowa sprzedaży pomiędzy J. Z. i J. Z. a pełnomocnikiem działającym w imieniu Skarbu Państwa - Ministerstwa Spraw Zagranicznych, dotycząca nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] m2 objętej KW [...] przeznaczonej pod obiekty łączności radiowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych przewidziane w art. 46 ust. 2 pkt. 3 ugn w związku z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 16 lipca 1991 roku w sprawie określenia rodzaju gruntów, które uważa się za niezbędne na cele Obronności i bezpieczeństwa państwa (Dz. U. Nr 72 poz. 313 ze zmianą Dz. U. Nr 49, poz. 224 z 1992r). Pismem z dnia [...] stycznia 2010 roku J. Z. i J. Z. wystąpili o zwrot ww nieruchomości wskazując, iż urządzenia łączności radiowej na niej posadowione zostały zlikwidowane, a tym samym nieruchomość stała się zbędna na cel publiczny. Podnieśli, że ponieważ nieruchomości wywłaszczonej nie można użyć na inny cel niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, w tym przypadku umowie sprzedaży – wobec tego żądanie zwrotu jest uzasadnione.

Organ, w ślad za organem I instancji nie uwzględnił wniosku przywołując art. 136 ust. 3 ugn i art. 137 ugn i argumentując, iż na przedmiotowej nieruchomości stanowiącej aktualnie działkę nr [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany jeszcze przed datą umowy z 1993r., o czym świadczą mapy, zdjęcia lotnicze i liczne dokumenty, w tym umowy dzierżawy z lat poprzedzających umowę z 1993r. (nieruchomość była wydzierżawiana Ministerstwu Spraw Zagranicznych już w latach 50-tych w związku z tym celem wywłaszczenia) a także dokumenty dotyczące wypłaty właścicielom odszkodowań z tego tytułu. Organ podkreślił, powołując się na liczne orzecznictwo, iż podstawowym warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości jest jej zbędność na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu przy czym zaznaczył, że istota "zbędności" polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był) zrealizowany. Natomiast, jeżeli nieruchomość została wykorzystana na ce wywłaszczenia to prawo byłego właściciela do żądania zwrotu takiej nieruchomości wygasło. Organ podał także, że realizacja i wykorzystywanie ww nieruchomości pod pole antenowe od lat pięćdziesiątych odbywało się za zgodą dzierżawcy terenu tj. za zgodą stryja J. i J. Z., który następnie wydzierżawiał (poddzierżawiał) przedmiotowy teren na rzecz MSZ, a od 1988 r. również za zgodą jednego ze współwłaścicieli nieruchomości, samo zaś podpisanie aktu notarialnego, przenoszącego prawo własności do nieruchomości stanowiło jedynie sformalizowanie istniejącego od lat stanu faktycznego (Ministerstwo Spraw Zagranicznych od lat używało dzierżawionej nieruchomości w sposób uzasadniający jej wywłaszczenie). Wojewoda przywołał wyrok NSA z dnia 25 marca 2011 roku (sygn. akt I OSK 777/110) i wyrok NSA z dnia 20 czerwca 2012 r. (sygn. akt l OSK 948/11), a także zapadłe w tożsamych sprawach decyzje Wojewody [...] z dn. [...].08.2011 roku Nr [...] i Nr [...], w stosunku do których Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał prawomocne rozstrzygnięcia w sprawach sygn. akt I SA/Wa 2111/11 i sygn. akt. I SA/Wa 2124/11.

W skardze na ww decyzję J. Z. zarzucił organowi naruszenie:

1. art. 136 ust. 3 ugn w zw. z art. 137 ust. 1 i ust. 2 ugn poprzez nieustalenie, a wręcz niepodjęcie jakichkolwiek ustaleń, czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy:

a) jak wskazał Wojewoda [...] cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wywłaszczeniem, a po zawarciu umowy w dniu [...] grudnia 1993 r. na działce skarżącego i jego brata nie zostały dokonane żadne czynności związane z realizacją celu wywłaszczenia,

b) po wywłaszczeniu nieruchomości skarżącego aktem notarialnym z dnia [...] grudnia 1993 r. na nieruchomości tej nie były dokonywane żadne prace związane z modernizacją, czy przebudową pola antenowego, a jakiekolwiek prace modernizacyjne pola antenowego zmierzały do stopniowego demontażu anten, aż do ich całkowitej likwidacji w 2009 r.,

c) od czasu demontażu anten w 2009 r. nieruchomość nie jest wykorzystywana w żaden sposób, w tym zwłaszcza na cele obronności państwa, stanowi nieużytek, porośnięty trawą i drzewami, a zatem nie stanowi nieruchomości niezbędnej na cel wywłaszczenia,.

d) w dacie zawierania umowy z dnia [...] grudnia 1993 r. anteny na działce skarżących zajmowały jedynie część działki o ówczesnym nr [...], a z uwagi na fakt, że pole antenowe nie było po wywłaszczeniu rozbudowane, a wręcz przeciwnie było sukcesywnie likwidowane,

co w konsekwencji, wg skarżacego, przesądza o zbędności nieruchomości w części (ponad zajętą na dzień wywłaszczenia pod obiekty łączności radiowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych) i winno prowadzić do zwrotu nieruchomości w części zbędnej na cel wywłaszczenia;

2. art. 136 ust. 1 ugn poprzez jego niezastosowanie i odmowę zwrotu nieruchomości mimo, że nieruchomość wywłaszczona nie może zostać użyta na inny cel niż określony w decyzji (umowie) o wywłaszczeniu, a skoro na nieruchomości obecnie nie znajduje się pole antenowe, brak jest przeszkód do jej zwrotu;

3. art. 7, 77 i 80 kpa poprzez:

a) przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i wywiedzenie z materiału dowodowego wniosków z niego niewynikających, że już w dacie wywłaszczenia na całej wywłaszczonej nieruchomości zrealizowany został cel wywłaszczenia, podczas gdy w dacie wywłaszczenia cel wywłaszczenia nie był zrealizowany na całej nieruchomości, a od 1993 r. prowadzone prace modernizacyjne zmierzały wyłącznie do sukcesywnego demontażu urządzeń antenowych, a w 2009 r. zostały całkowicie zdemontowane.

b) zaniechanie należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy polegające na nieustaleniu, jakie konkretnie urządzenia miały być posadowione na przedmiotowej nieruchomości po wywłaszczeniu i czy w ogóle jakieś obiekty łączności radiowej Ministerstwa Spraw Zagranicznych zostały na nieruchomości po jej wywłaszczeniu posadowione, jak też czy cała działka nabyta przez Skarb Państwa była wykorzystana na cel wywłaszczenia,

c) dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z akt postępowań niedotyczących ani stron niniejszego postępowania, ani przedmiotu niniejszego postępowania,

4. art. 107 § 3 kpa polegające na tym, iż Wojewoda [...] nie wyjaśnił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji:

a) dlaczego przyjął, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jest prawidłowy i wyczerpujący oraz umożliwia wydanie rozstrzygnięcia, minio iż Prezydent [...] oparł się przy wydawaniu decyzji z dnia [...] listopada 2014 r. na materiale dowodowym, który Wojewoda [...] w decyzji z dnia [...] września 2011 r. uznał za niewystarczający, a nadto niedotyczący niniejszego postępowania, a sąsiednich działek.

b) dlaczego zaniechał ustalenia, jakie urządzenia miały zostać na wywłaszczonej nieruchomości posadowione i czy zostały na niej wybudowane jakiekolwiek urządzenia po jej wywłaszczeniu, tym bardziej w sytuacji, gdy wywłaszczona została działka o pow. [...] m2, a ewentualna dzierżawa i posadowienie anten dotyczyły powierzchni [...] m2.

Mając na uwadze powyższe zarzuty, na podstawie art. 145 § 1 ppsa skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2019 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2014 r. znak: [...], a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Sąd zważył co następuje:

Skarga nie jest zasadna:

Zgodnie z art. 136 ust. 3 ugn poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ugn, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Art. 137 ugn stanowi natomiast, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Jeżeli w przypadku, o którym mowa w art. 137 ust. 1 pkt 2 ugn, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część. Wystąpienie jednej z przesłanek zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu zobowiązuje organ do uznania tej nieruchomości za zbędną, a tym samym uprawnia do jej zwrotu. Art 137 ugn nie przewiduje natomiast możliwości żądania zwrotu nieruchomości, w przypadku gdy cel wywłaszczenia został zrealizowany przed wywłaszczeniem, jak miało to miejsce w tej sprawie. Istota zbędności polega na tym, że cel wywłaszczenia nie jest (i nie był zrealizowany), i nie może być postrzegana w ten sposób, że został on zrealizowany przed formalnym stwierdzeniem wywłaszczenia. Nieruchomość nie może byc także uznana za zbedną na cel wywłaszczenia w sytuacji gdy cel ten został zrealizowany a po wielu latach cel ten "odpadł" wskutek zmiany okoliczności i nie jest już realizowany. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje zatem okoliczność, że decyzją Wojewody [...] nr [...] z dnia [...] września 2009 roku udzielono pozwolenia na rozbiórkę anten radiowych i linii zasilających, wobec zagrożenia negatywnym oddziaływaniem urządzeń dla sąsiadujących mieszkańców i środowiska, a tym samym zlikwidowano [...] Ośrodek [...] "[...]". Decyzja ta tylko potwierdza, iż cel określony w akcie notarialnym z 1993r. był w istocie zrealizowany. Bez znaczenia dla wyniku sprawy pozostaje też kwestia prowadzenia czy nieprowadzenia prac modernizacyjnych po dacie wywłaszczenia czy też zwiększania zasięgu bądź też elementów tego pola antenowego na spornej nieruchomości. Istotne jest bowiem czy cel wywłaszczenia został zrealizowany, a ten w tej sprawie jest oczywisty i był realizowany na nieruchomości kilka dekad przed wywłaszczeniem i realizowany także wiele lat po nim.

Za takim stanowiskiem, szeroko i rzeczowo wyłożonym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przemawia ugruntowana i przywołana przez organ linia orzecznictwa (por. Np. wyroki NSA z dnia 20 lutego 2001 r., I SA 2139/99, LEX nr 55331, z dnia 6 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 193/06, LEX nr 291163). Innymi słowy, po zrealizowaniu celu, dla którego dana nieruchomość została wywłaszczona, właściciel gruntu (Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego) ma prawo dysponować nim zgodnie z przeznaczeniem, określonym przykładowo w planie zagospodarowania przestrzennego bądź w decyzji lokalizacyjnej.

Nie można też uwzględnić zarzutów skargi co do niezbadania przez organ czy cel wywłaszczenia został zrealizowany na całej powierzchni spornej nieruchomości. Po pierwsze z akt wynika, iż w dacie zbycia nieruchomości naniesienia w postaci masztów antenowych znajdowały się na całej nieruchomości, a ponadto nawet gdyby przyjąć, iż nie cała ta nieruchomość była pokryta masztami antenowymi, to i tak zewsząd była otoczona gruntami takimi masztami pokrytymi. Wynika to wprost z map załączonych do akt administracyjnych. Dowodem na realizację celu wywłaszczenia, jak zasadnie wskazał organ, jest analiza zagospodarowania terenu na podstawie zdjęć lotniczych z roku 1972 tj. długo przed sprzedażą przez wnioskodawców działki nr [...] z obrębu [...], na którym widoczne są urządzenia [...] oraz ze zdjęcia z roku 1994, na którym widoczna jest zmiana rozmieszczenia [...], t.j. różny typ czy rodzaj tych urządzeń. Dla celu wywłaszczenia nie miało zatem znaczenia czy cała ta nieruchomość była pokryta antenami lecz to, że wszystkie otaczające ją z każdej strony nieruchomości (także wywłaszczone) były pokryte masztami [...] oraz że obszar ten jako całość przeznaczony był i wykorzystywany był na jeden i ten sam cel publiczny.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że organ nie naruszył prawa. Pole antenowe stanowiące cel wywłaszczenia występowało na nieruchomości w dacie wywłaszczenia, czego dowodem w szczególności jest czynsz i odszkodowanie otrzymywane przez strony i ówczesnych wydzierżawiających i pozostały przywołany i szeroko opisany w decyzji materiał dowodowy. Sąd nie dopatrzył się w działaniu organów administracji ani naruszenia norm prawa materialnego, ani też naruszenia przepisów postępowania. Zaskarżona decyzja, gdy chodzi o jej uzasadnienie, spełnia kryteria z art. 107 § 3 kpa. Organ punkt po punkcie przedstawił stan faktyczny sprawy w konfrontacji z obowiązującymi przepisami prawa. W uzasadnieniu przywołano także liczne orzecznictwo stanowisko to potwierdzające. Akta administracyjne są obszerne i dokumentują przedstawiony przez organ stan faktyczny.

Skarga podlegała zatem oddaleniu na podstawie art. 151 ppsa.