Wyrok NSA, sygn. akt II OSK 1647/11
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2012-10-02 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6169 Inne o symbolu podstawowym  616
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję organu II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 par 1 pkt 1 lit. c; art. 183; art. 188
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 118
journal: Dz.U. 1991 nr 7 poz 24
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
article: art. 28; art. 30 par 4
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz Sędzia NSA Maria Czapska – Górnikiewicz Sędzia del. NSA Tomasz Zbrojewski /spr./ Protokolant asystent sędziego Justyna Rosińska po rozpoznaniu w dniu 2 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej S.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 10 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 178/11 w sprawie ze skargi S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2011 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. na rzecz S.S. kwotę 600 (sześćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

II OSK 1647/11

U Z A S A D N I E N I E

Wyrokiem z dnia 10 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2011 r. w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości.

W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji przyjął następujące okoliczności faktyczne i prawne:

Decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w O., po rozpatrzeniu wniosku J.C., na podstawie art. 118 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 z późn. zm.), orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu na własność J. i J. C. 1/3 części budynku mieszkalnego wraz z działką oznaczoną nr [...] obręb M. o powierzchni 180 mkw., 1/4 części całego budynku gospodarczego (oborę) wraz z działką nr [...] o powierzchni 144 mkw, działkę nr [...] o powierzchni 244 mkw oraz działkę gruntu rolnego o nr [...] o powierzchni 0,50 ha położone w M., gm. O. W uzasadnieniu organ wskazał, że J.C. przekazał w 1976r. gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami w M., gm. O. na rzecz Skarbu Państwa w zamian za świadczenia rentowe, otrzymując do dożywotniego użytkowania działkę gruntu rolnego o pow. 0,5 ha oraz lokal mieszkalny składający się z pokoju, kuchni i pomieszczenia gospodarczego na opał.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. Starosta Olsztyński, po rozpatrzeniu wniosku córki J. i J.C. – S.S. o wznowienie postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 4 i 5 kpa, odmówił uchylenia decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1993 r. w sprawie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości. Decyzja ta została utrzymana w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2008 r. Wyrokiem z dnia 7 kwietnia 2009 r., II SA/Ol 962/08, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę S.S. na powyższą decyzję, jednak Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 22 kwietnia 2010 r., I OSK 896/09, uchylił zaskarżone orzeczenie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W uzasadnieniu NSA wskazał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie rozpoznając skargę nie dostrzegł, że rozpoznawana sprawa nie została zakończona decyzją ostateczną. Sąd I instancji nieprawidłowo przyjął, że decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1993 r. mogła być skutecznie doręczona w lokalu organu administracji publicznej S.S., będącej domownikiem adresatów. Córka S.S., nie była ustanowionym pełnomocnikiem rodziców, a sprawa nie miała charakteru "sprawy mniejszej wagi" w rozumieniu art. 33 § 4 kpa. W tej sytuacji decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r. nie została skutecznie doręczona stronie postępowania, tj. J. i J.C., nie stała się zatem ostateczną w myśl art. 16 § 1 kpa, co z kolei czyniło niedopuszczalnym wznowienie postępowania administracyjnego.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, wyrokiem z dnia 22 czerwca 2010 r., II SA/Ol 446/10, stwierdził nieważność decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] października 2008 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz postanowienia Starosty Olsztyńskiego z dnia [...] lipca 2006 r. o wznowieniu postępowania w sprawie zakończonej decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1993 r. W uzasadnieniu Sąd wyjaśnił, że skoro decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r. nie została skutecznie doręczona stronom postępowania, nie stała się ostateczna w myśl art. 16 § 1 kpa. i tym samym niedopuszczalne było wznowienie postępowania w tej sprawie.

W związku z powyższym wyrokiem., Starosta Olsztyński przesłał spadkobiercom J.C. – S.S., T.C., M.S. i M.S. potwierdzoną za zgodność z oryginałem decyzję z dnia [...] kwietnia 1993 r. Kierownika Urzędu Rejonowego w O.

Od tej decyzji S.S. wniosła odwołanie, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w pkt 1 i 2 i w tym zakresie orzeczenia co do istoty sprawy poprzez przeniesienie nieodpłatnie na własność następców prawnych po J. i J.C. domu mieszkalnego stanowiącego fizycznie 1/3 budynku mieszkalnego wraz z działką oznaczoną w ewidencji gruntów obrębu M. gm. O. nr [...] oraz działką nr [...], a także obory stanowiącej fizycznie 1/2 część całego budynku gospodarczego wraz z działkami obejmującymi przyznaną część obory, o powierzchni niezbędnej do korzystania z tych budynków.

Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 105 § 1 kpa, uchyliło w całości decyzję Kierownika Urzędu Rejonowego w O. z dnia [...] kwietnia 1993 r. i umorzyło postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż wniosek o nieodpłatne przyznanie własności nieruchomości został złożony w tej sprawie przez J. C. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r. orzeczono o nieodpłatnym przeniesieniu własności nieruchomości na rzecz J. i J.C. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że oboje małżonkowie zmarli w okresie między datą wydania decyzji przez organ a datą jej doręczenia. Osoba fizyczna z chwilą śmierci traci zdolność prawną, dlatego nie może być podmiotem praw czy obowiązków. W tej sytuacji postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało uchylić decyzję organu I instancji oraz umorzyć postępowanie pierwszej instancji. Kolegium stwierdziło również, że w sprawie tej nie może mieć zastosowania art. 30 § 4 kpa, zgodnie z którym w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni. Skoro decyzja organu I instancji nie została doręczona stronom przed ich śmiercią, to nie nabyli oni z niej żadnych praw. Zatem fakt spadkobrania przez S.S. i pozostałych spadkobierców nie ma znaczenia procesowego, gdyż prawa, których dotyczy postępowanie nie wchodzą w skład spadku. Wyjaśniono także, że zstępni mogą ubiegać się o nabycie własności przedmiotowych nieruchomości na innej podstawie prawnej, a mianowicie w trybie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Ta nowa sytuacja wymaga jednakże złożenia stosownego wniosku i spełnienia innych przesłanek do nabycia własności, a mianowicie władania nieruchomością w zakresie odpowiadającym uprawnieniom J. i J.C. Organ odwoławczy wyjaśnił także, że wobec śmierci stron postępowania, S.S. uzyskała przymiot strony w sprawie rozstrzygniętej zaskarżoną decyzją, gdyż treść tej decyzji wpływa na uprawnienia odwołującej się wynikające z prawa materialnego - art. 118 ust. 2a tej ustawy, a zatem dotyczy jej interesu prawnego.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie S.S. podniosła zarzut naruszenia art. 118 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników poprzez przyjęcie, że prawa, których dotyczy toczące się postępowanie nie wchodzą w skład spadku i w związku z tym fakt spadkobrania przez skarżącą i pozostałe osoby nie ma znaczenia procesowego, art. 30 § 4 kpa poprzez przyjęcie, że przepis ten nie znajduje zastosowania w sprawie, mimo że postępowanie mające na celu nadanie nieruchomości na własność zostało wszczęte przez uprawnionego J.C. przed jego śmiercią , wobec czego w jego miejsce mogą wejść jego następcy prawni, art. 8 kpa poprzez prowadzenie postępowania w sposób osłabiający zaufanie obywateli do organów Państwa, co znalazło wyraz w umorzeniu postępowania i pozbawieniu skarżącej przysługującego jej jako następcy prawnemu prawa własności a także art. 7 i 77 kpa poprzez brak merytorycznego rozstrzygnięcia i ustosunkowania się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Rozpoznając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznał, że decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r. nie została skutecznie doręczona J. i J. C. za ich życia. Z chwilą śmierci, utracili oni przymiot strony postępowania. Chociaż osobie zmarłej nie można doręczyć decyzji, to okoliczność skierowania decyzji w stosunku do podmiotu, który zmarł i nie mógł być już jej adresatem nie oznacza, że taka decyzja nie istnieje w sensie prawnym. Przepisy dotyczące doręczeń i wiążące z tym faktem obowiązywanie w porządku prawnym indywidualnych aktów stosowania prawa mają przede wszystkim charakter gwarancyjny w stosunku do stron postępowania. Z tego względu sytuacja braku doręczenia decyzji stronie, która zmarła po jej wydaniu, nie może być traktowana jako równoznaczna z brakiem wydania (zaistnieniem) decyzji administracyjnej. Decyzja taka pozostaje w obrocie, w związku z czym ocena jej prawidłowości może być przedmiotem kontroli sądu administracyjnego (wyrok NSA z dnia 10 marca 2009 r., II OSK 406/08).

W rozpatrywanej sprawie kontrola sądowa została uruchomiona przez jednego z następów prawnych - córkę, posiadającą interes prawny, aby w swoim imieniu domagać się rozstrzygnięcia w przedmiocie nieodpłatnego przeniesienia własności nieruchomości z uwagi na przysługujące jej jako zstępnej uprawnienia do wystąpienia z własnym wnioskiem o przyznanie uprawnienia przysługującego rodzicom na zasadzie art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd stwierdził, że skoro J. i J.C. nie doręczono skutecznie decyzji, to nie nabyli oni żadnych praw wynikających z tej decyzji i tym samym nie nabyli prawa własności użytkowanych nieruchomości. Zmarły, jako osoba niemająca zdolności prawnej, nie może być bowiem podmiotem praw i obowiązków.

W tej sytuacji za błędne uznał Sąd I instancji przekonanie skarżącej o możliwości dziedziczenia przedmiotowej nieruchomości - działek oraz udziału w budynku mieszkalnym i budynku gospodarczym na zasadach ogólnych, określonych w kodeksie cywilnym. Działka użytkowana dożywotnio przez osobę, która przekazała gospodarstwo rolne Państwu nie jest składnikiem masy spadkowej i nie podlega dziedziczeniu. Z treści art. 118 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika jednoznacznie, iż osobie, której przysługuje prawo użytkowania gruntu z tytułu przekazania gospodarstwa rolnego Państwu, w myśl dotychczasowych przepisów, na jej wniosek przyznaje się nieodpłatnie własność tej działki. Zatem uprawnienie uregulowane tym przepisem ma charakter roszczenia osobistego uprawnionej osoby, które nie może zostać scedowane na zstępnych, czy też być potraktowane, jako wchodzące do masy spadkowej. Spadkobiercom przysługuje roszczenie określone w art. 118 ust. 2a ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Reasumując Sąd stwierdził, że nietrafny jest zarzut skarżącej dotyczący naruszenia art. 30 § 4 kpa, na podstawie którego w sprawach dotyczących praw dziedzicznych w razie śmierci strony w toku postępowania na jej miejsce wstępują następcy prawni. Zasadnie zatem organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji i umorzył postępowanie I instancji, które było bezprzedmiotowe z powodu braku strony postępowania mającej interes prawny w uzyskaniu rozstrzygnięcia, skoro oboje małżonkowie zmarli, zanim decyzja o nieodpłatnym przeniesieniu prawa własności nieruchomości została im skutecznie doręczona.

W skardze kasacyjnej S.S., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, podniosła zarzut naruszenia przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.

1) art. 3 § 1 p.p.s.a. oraz art. 1 § 1 i § 2 ustawy o ustroju sądów administracyjnych poprzez wadliwą kontrolę zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O.,

2) art. 151 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę skarżonej decyzji i oddalenie skargi, mimo że decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, tj. art. 28 i art. 29 kpa, art. 30 § 4 kpa w zw. z art. 134 kpa, art. 139 kpa, art. 156 § 1 pkt 4 i 5 kpa.

W uzasadnieniu przedstawiła dotychczasowy przebieg postępowania i podniosła, że Sąd I instancji błędnie wywiódł, że istnieje związek przyczynowy między prowadzonym przez nieżyjącego już J.C. i S.S. postępowaniem administracyjnym o wznowienie postępowania w sprawie o przyznanie własności nieruchomości, a podjętą po prawomocnym zakończeniu tego postępowania próbą doręczenia odpisu decyzji z dnia [...] kwietnia 1993 r. przez Starostę Olsztyńskiego spadkobiercom J.C., wszczęciem postępowania odwoławczego przez S.S., a postępowaniem wywołanym przez J.C. w roku 1993 r. wnioskiem o przyznanie prawa własności działki siedliskowej w trybie art. 118 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Sąd prawidłowo przyjął, że osobie nieżyjącej nie można doręczyć decyzji, chociaż skierowanie decyzji w stosunku do podmiotu, który zmarł nie oznacza, że decyzja taka nie istnieje w sensie prawnym. Sąd dokonał jednak wadliwej subsumcji przepisów kpa do ustalonego stanu faktycznego i wbrew przepisom utrzymał w mocy wadliwą decyzję. Skarżąca kasacyjnie nie podzieliła poglądu Sądu I instancji, że spadkobiercy nie mogą wnieść odwołania od decyzji, której adresatem jest osoba nieżyjąca.

Powołując powyższe argumenty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270) - dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie żadna z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie wystąpiła, stąd też kontrola instancyjna ograniczała się jedynie do zbadania zasadności zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej.

Punktem wyjścia do rozważań w rozpoznawanej sprawie jest fakt, iż decyzją z dnia [...] kwietnia 1993 r. Kierownik Urzędu Rejonowego w O., działając na podstawie art. 118 ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 z późn. zm.) orzekł o nieodpłatnym przeniesieniu na rzecz J. i J.C. własności działki gruntu wraz z częścią zabudowań mieszkalnych i gospodarskich, do których służyło im prawo użytkowania z tytułu przekazania na rzecz Skarbu Państwa gospodarstwa rolnego w zamian za rentę. Decyzja ta, jak to zostało potwierdzone wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 kwietnia 2010 r., I OSK 896/09, została odebrana przez córkę S.S. w dniu 26 kwietnia 1993 r. w siedzibie organu bez właściwego pełnomocnictwa, zatem nie została prawidłowo doręczona i nie stała się decyzją ostateczną. Z uwagi na powyższy wyrok, Starosta Olsztyński doręczył spadkobiercom J.C., który zmarł w dniu [...] czerwca 2006 r., odpisy decyzji z dnia [...] kwietnia 1993 r. Odpis decyzji został m.in. doręczony S.S., która wniosła od niej odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O., a w ślad za nim Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uznały, że odwołanie zostało wniesione przez podmiot, któremu nie przysługuje przymiot strony, a wobec śmierci adresata decyzji nastąpiła bezprzedmiotowość postępowania o charakterze podmiotowym i zasadne było umorzenie postępowania odwoławczego. Co istotne, Sąd I instancji stwierdził, że skoro decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r. nie została doręczona jej adresatowi, to podmiot ten nie nabył żadnych praw wynikających z tej decyzji, a tym samym nie nabył prawa własności użytkowanych nieruchomości. Z takim poglądem, w okolicznościach rozpoznawanej sprawy, nie sposób się zgodzić.

Poza sporem pozostaje fakt, iż decyzja administracyjna jako akt zewnętrzny, będący oświadczeniem władczym woli organu administracji, może być uznana za wydaną z chwilą ujawnienia woli organu na zewnątrz struktur organizacyjnych tegoż organu i stworzenia adresatowi rozstrzygnięcia możliwości zapoznania się z jego treścią. Doręczenie lub ogłoszenie decyzji, stosownie do art. 110 kpa, stanowi wprowadzenie jej do obrotu prawnego. Od tego dopiero momentu decyzja wiąże organ administracji publicznej i stronę, a następnie wywołuje skutki prawne określone przez przepisy prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się wagę wypełnienia przez organ obowiązku doręczenia podjętej decyzji stronie postępowania. W uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 15 października 2008 r., II GPS 4/08 Naczelny Sąd Administracyjny przypomniał, że zakomunikowanie jednostce w trybie prawnym oświadczenia woli organu administracji publicznej jest podstawowym warunkiem bytu prawnego decyzji administracyjnej, jako kwalifikowanego aktu administracyjnego.

Twierdzenie sprowadzające się do nadania bytu prawnego decyzji doręczonej (ogłoszonej) nie oznacza jednak, że zasada ta ma charakter bezwzględny i nie doznaje określonych wyjątków. Obowiązek organu dokonania skutecznego doręczenia decyzji podmiotowi, który zgodnie z przepisami kpa jest upoważniony do odbioru pisma, traktować należy jako korelat uprawnienia strony do zapoznania się ze sposobem rozstrzygnięcia przez organ administracji publicznej złożonego wniosku. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w przywołanej uchwale z dnia 15 października 2008 r. uzewnętrznienie oświadczenia woli organu administracji publicznej następuje przez zakomunikowanie woli jednostce, której uprawnienia lub obowiązki kształtuje decyzja administracyjna. Ocena wypełnienia przez organ obowiązków polegających na zakomunikowaniu stronie podjętej decyzji następuje w świetle reguł proceduralnych, co do zasady wynikających z kpa, określających sposób doręczeń. Podzielić należy jednak stanowisko wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 marca 2009 r., II OSK 406/08, zgodnie z którym ocena ta nie może jednak nie uwzględniać zdarzeń procesowych, które nastąpiły w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego i które ze względu na swój charakter miały zasadniczy wpływ na bieg postępowania. Przykładem zdarzenia (faktu) prawnego, którego wystąpienie w trakcie toczącego się postępowania bezpośrednio wpływa na jego przebieg, jest śmierć strony. Zdolność administracyjnoprawna strony w postępowaniu administracyjnym, zgodnie z art. 30 § 1 kpa, oceniana jest według przepisów prawa cywilnego. Śmierć osoby fizycznej będącej stroną postępowania oznacza, że znika dotychczasowy podmiot postępowania administracyjnego i sprawia, że postępowanie to nie może się dalej toczyć w takim kształcie, w jakim było prowadzone dotychczas. Jeżeli spojrzeć na kwestię doręczania decyzji administracyjnej przez pryzmat zdarzeń, które mogą wystąpić w toku postępowania, nie można nie dostrzec tego, że akt taki może zostać skutecznie doręczony jedynie tym podmiotom, które działają w procesie. W tym znaczeniu uprawnienie strony do doręczenia jej decyzji pozostaje w ścisłym związku z posiadaną przez tę stronę zdolnością administracyjnoprawną. Jeżeli strona postępowania zmarła, niemożliwe jest zastosowanie przepisów o doręczeniach do pism procesowych kierowanych do tej strony. W takim przypadku czynność doręczenia aktu administracyjnego w oczywisty sposób nie może zostać skutecznie zrealizowana i wynika to z samej natury czynności.

Powyższe rozważania prowadzą do oczywistego wniosku, że osoba zmarła nie może być podmiotem, któremu mogłaby zostać skutecznie doręczona decyzja administracyjna. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedoręczenie decyzji stronie, która po wszczęciu postępowania i po podjęciu rozstrzygnięcia przez organ zmarła nie oznacza jednak automatycznie, że nie może ona wywołać skutków prawnych i musi być traktowana na równi z aktem nieistniejącym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 21 sierpnia 2008 r., II OSK 952/07, iż przepisy dotyczące doręczeń i wiążące z tym faktem obowiązywanie w porządku prawnym indywidualnych aktów stosowania prawa mają przede wszystkim charakter gwarancyjny w stosunku do stron postępowania. Z tego względu brak doręczenia decyzji stronie, która zmarła, nie może być traktowany jako równoznaczny z brakiem wydania (zaistnieniem) decyzji administracyjnej. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy brak zgody na stwierdzenie, że strona nie nabyła uprawnień wynikających z decyzji, która nie została jej skutecznie doręczona przed śmiercią uzasadnia to, że J.C. po wydaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 1993 r. pozostawał w przekonaniu o jej prawidłowości i mocy obowiązującej. Świadczy o tym w szczególności fakt dysponowania nieruchomością przez J.C. i uczynienie z niej przedmiotu darowizny, co przesądza, że J.C. miał świadomość skutków, jakie wywołała decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r., która została pierwotnie (w świetle wyroku NSA 22 kwietnia 2010 r., I OSK 896/09 - nieprawidłowo i nieskutecznie) odebrana przez córkę S.S.

Zarówno organ odwoławczy, jak i Sąd I instancji, podzielając pogląd co do konieczności umorzenia postępowania odwoławczego przyjęły, że wobec nienabycia z decyzji z dnia [...] kwietnia 1993 r. prawa własności przez J.C. S.S., jako następca prawny, nie ma interesu prawnego, aby wstąpić do postępowania administracyjnego, toczącego się w oparciu o art. 118 ust. 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, natomiast posiada samodzielne roszczenie wywodzone z art. 118 ust. 2a tej ustawy. W świetle poczynionych rozważań z takim stanowiskiem nie można się zgodzić. Z uwagi na w dużej mierze gwarancyjny charakter zdarzenia, jakim jest doręczenie decyzji administracyjnej, należy uznać, że na tle okoliczności rozpoznawanej sprawy, wobec skutków, jakie wywołało wydanie decyzji i jej pierwotne niezgodne z przepisami doręczenie, brak doręczenia decyzji bezpośrednio stronie, która zmarła, nie może być traktowany jako równoznaczny z brakiem wydania decyzji. W konsekwencji, przyjmując, że wydana przed śmiercią J. C. decyzja z dnia [...] kwietnia 1993 r. wywołała skutek w postaci przeniesienia prawa własności, uzasadnione jest twierdzenie, iż spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 30 § 4 kpa i S.S. jako następca prawny miała prawo wniesienia odwołania od decyzji, które to odwołanie powinno zostać merytorycznie rozpatrzone przez organ II instancji.

Ponadto wyjaśnienia wymaga, że przepis art. 30 § 4 kpa pozostaje w nierozerwalnym związku z art. 28 kpa, zgodnie z którym przymiot strony postępowania administracyjnego przysługuje wyłącznie temu, kto ma interes prawny. W sprawach, których przedmiot związany jest z prawem własności początkowo interes prawny wywodzi się z prawa własności danego podmiotu, a wtórnie - interes prawny uzyskuje następca prawny takiej osoby. Następstwo procesowe jest w tej sytuacji skutkiem sukcesji cywilnoprawnej, a sukcesja taka wpływa na istnienie legitymacji do bycia stroną w określonym postępowaniu administracyjnym. W rozpoznawanej sprawie na powyższych zasadach opierać należy interes prawny S.S., której przyznać należy prawo do badania legalności decyzji dotyczącej nieruchomości, która została jej przekazana w drodze darowizny.

Reasumując, za usprawiedliwione należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 28 w zw. z art. 30 § 4 kpa, co w konsekwencji skutkować musiało uchyleniem zaskarżonego wyroku Sądu I instancji oraz decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] stycznia 2011 r. Rozpatrując odwołanie organ II instancji, rozważy i oceni czy w świetle dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych zachodziły podstawy prawne do wydania decyzji z dnia [...] kwietnia 1993r.

Ponieważ w sprawie zasadnicze znaczenie dla jej rozstrzygnięcia miało naruszenie przepisów prawa materialnego regulujących przymiot strony w postępowaniu administracyjnym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a. jak w pkt 2

.