Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 331/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-09-10 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6117 Odpowiedzialność podatkowa osób trzecich, ulgi płatnicze (umorzenie, odroczenie, rozłożenie na raty itp.)
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 107 § 1 i 2 pkt 2 i 4, art. 70 § 1, art. 116 § 1, 2 i 4
journal: Dz.U. 2019 poz 900
law: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
article: art. 10, art. 11 ust. 1-2, art. 21 ust. 1
journal: Dz.U. 2019 poz 498
law: Ustawa z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Matylda Arnold – Rogiewicz, Sędziowie sędzia del. SO Agnieszka Baran (sprawozdawca), sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 10 września 2021 r. sprawy ze skargi W.W. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia [...] listopada 2020 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz z pozostałym członkiem zarządu oraz spółką za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za miesiące od grudnia 2014 r. do marca 2015 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] lutego 2020 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (dalej: "organ pierwszej instancji", "prezes PFRON"):

1) orzekł o odpowiedzialności W.W. (dalej jako: "skarżący", "strona") jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu – A.B. za zaległości I. Spółka z o. o. w W. (dalej jako: "spółka") z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za: grudzień 2014 w kwocie głównej 2.680 zł i odsetkach w wysokości 1.088 zł, styczeń 2015 r. w kwocie głównej 2.582 zł i odsetkach w wysokości 1.031 zł, luty 2015 r. w kwocie głównej 2.502 zł i odsetkach w kwocie 984 zł oraz marzec 2015 r. w kwocie głównej 2.981 zł i odsetkach w wysokości 1.152 zł naliczonych na dzień wydania decyzji;

2) umorzył jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie ustalenia odpowiedzialności W.W. jako byłego członka zarządu solidarnie ze spółką oraz z pozostałym członkiem zarządu A.B. za zaległości spółki z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych za okres od września do listopada 2014 r.

Od ww. decyzji strona złożyła odwołanie zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanej decyzji.

Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. Minister Rodziny i Polityki Społecznej (dalej jako: "organ odwoławczy", "minister") utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

W uzasadnieniu minister wskazał, że na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, w tym m.in. na podstawie Uchwały nr [...] Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia 25 czerwca 2013 r. oraz Uchwały nr [...] Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki z dnia 9 września 2015 r. ustalono, że W.W. w okresie od 25 czerwca 2013 r. do 9 września 2015 r. pełnił funkcję członka zarządu w spółce i w tym zakresie odpowiada za powstałe zaległości zgodnie z art. 116 § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm., dalej "ordynacja podatkowa").

Organ odwoławczy wskazał ponadto, że została spełniona druga pozytywna przesłanka odpowiedzialności członków zarządu spółki z o.o., tj. bezskuteczność egzekucji przeciwko samej spółce. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego W. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki. Zgodnie z danymi Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców, Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Centralnej Bazy Ksiąg Wieczystych Spółka nie posiadała wierzytelności, praw majątkowych oraz majątku nieruchomego i ruchomego będącego własnością spółki. Pismem z dnia 14 stycznia 2019 r. ZUS poinformował, że Spółka nie prowadzi działalności od 1 września 2016 r. Zgodnie z danymi z sytemu OGNIVO, CERBER spółka nie posiada nowych rachunków bankowych. Informacje uzyskane z aplikacji WRO System nie wykazały wierzytelności podlegających zajęciu. Tym samym - w ocenie ministra - organ pierwszej instancji wykazał, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna.

Odnosząc się do zarzutu dotyczącego prawidłowości przeprowadzenia egzekucji organ odwoławczy zauważył, że spółka nie złożyła zażalenia na postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie bezskuteczności egzekucji. Ponadto, późniejsze wyprowadzenie majątku ze spółki na rzecz innej spółki pozostaje bez wpływu na odpowiedzialność skarżącego za zaległości spółki powstałe w czasie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu. Nie znajduje więc uzasadnienia argument, że całkowicie nieuzasadnione jest ustalenie odpowiedzialności w sytuacji, gdy egzekucję przeciwko spółce o zaległości od września 2014 r. do marca 2015 r. organ wszczął dopiero w 2018 roku.

W dalszej kolejności minister wskazał, że w okresie, kiedy skarżący pełnił funkcję członka zarządu w spółce, istniała zaległość z tytułu obowiązkowych wpłat na PFRON I. Spółka z o. o. Wniosek o ogłoszenie upadłości - zgodnie z przepisami obowiązującymi do dnia 31 grudnia 2015 r. – winien, zdaniem ministra, zostać złożony najpóźniej do dnia 4 listopada 2014 roku. W trakcie postępowania strona nie wykazała, że we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości, ani nie przedstawiła dowodów potwierdzających, że nie ponosi winy za niezgłoszenie we właściwym czasie takiego wniosku, ani wniosku o przeprowadzenie postępowania układowego – stwierdził organ odwoławczy. Minister podniósł, że skarżący nie wskazała również mienia spółki, z którego egzekucja mogłaby umożliwić zaspokojenie zaległości w znacznej części. Tym samym minister podzielił stanowisko Prezesa Zarządu PFRON co do powstania niewypłacalności oraz obowiązku zgłoszenia przez stronę wniosku o ogłoszenie upadłości w związku z powstaniem pierwszych zaległości wobec PFRON.

Pismem z dnia 30 grudnia 2020 r. strona złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję ministra i wniosła o:

1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania,

2) zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa w postępowaniu przed WSA, według norm przepisanych.

Zaskarżonej decyzji skarżący zarzucił:

1) naruszenie przepisu prawa materialnego:

- art. 252 § 4 ustawy z dnia 15 września 2020 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2019 r., poz. 505 ze zm., dalej także "K.s.h.") poprzez jego niezastosowanie i pominięcie zarzutu nieważności uchwały nr [...] z dnia 25 czerwca 2013 r. zgłoszonego przez skarżącego, a w konsekwencji uznanie, że brak skutecznego wniesienia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wyklucza możliwość uznania, że skarżący nie pełnił funkcji członka zarządu, a tym samym ponosi odpowiedzialność za niespłacone zobowiązania spółki, podczas gdy przepis art. 252 § 4 Kodeksu spółek handlowych zezwala na podniesienie zarzutu nieważności uchwały, niezależnie od braku wniesienia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 247 § 2 Kodeksu spółek handlowych poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji orzeczenie o odpowiedzialności skarżącego za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2014 r. do marca 2015 r., podczas gdy zastosowanie powyższego przepisu powinno prowadzić do uznania, że uchwała nr [...] z dnia 25 czerwca 2013 r. o powołaniu skarżącego do pełnienia funkcji członka zarządu podjęta została w głosowaniu jawnym, a tym samym z mocy samego prawa, tj. art. 247 § 2 K.s.h., jest nieważna, co w konsekwencji powoduje, że skarżący nie został skutecznie powołany do składu zarządu spółki i nie może ponosić odpowiedzialności za jej niespłacone zobowiązania, w tym w szczególności z tytułu wpłat na PFRON,

- art. 116 § 1 ordynacji podatkowej poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i orzeczenie o odpowiedzialności za zaległości Spółki z tytułu wpłat na PFRON za okres od grudnia 2014 r. do marca 2015 r. osoby, która nie jest wymieniona w katalogu osób ponoszących odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, tj. osoby, która z uwagi na nieważność uchwały o powołaniu nigdy nie była członkiem zarządu spółki.

W przypadku nieuwzględnienia powyższych zarzutów, z daleko idącej ostrożności procesowej, skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

2) przepisów postępowania, w sposób mający wpływ na wynik sprawy:

- art. 180 § 1 w zw. z art. 181, art. 188 i art. 122 ordynacji podatkowej poprzez uznanie za bezcelowe i niemające wpływu na prowadzone postępowanie przeprowadzenie zawnioskowanych przez skarżącego dowodów w postaci opinii biegłego, dokumentów finansowych spółki w postaci księgi głównej obrotów i sald, sprawozdań finansowych (w tym w szczególności bilansów, rachunków zysków i strat), wyciągów z rachunków bankowych, wydruków środków trwałych spółki I. spółka z o.o., a także dokumentów zgromadzonych podczas śledztwa prowadzonego przez Komendę Powiatową Policji w K., w szczególności dowodu z opinii biegłego na okoliczności wskazane w piśmie strony z dnia 21 listopada 2019 roku, a w konsekwencji odmowę ich przeprowadzenia, podczas gdy okoliczności te, w szczególności stan majątkowy spółki, stan istniejących zobowiązań wobec podmiotów trzecich w okresie do 9 września 2015 r., a także to czy ewentualne zaprzestanie płacenia zobowiązań miało charakter trwały, mają decydujące znaczenie przy ustaleniu, czy istniały podstawy do ogłoszenia upadłości spółki (złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości), a także czy nie zaistniały przesłanki wyłączające odpowiedzialność, uregulowane w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej,

- art. 191 ordynacji podatkowej poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, polegającej na uznaniu, że zgromadzony materiał dowodowy jest wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, a w konsekwencji pominięcie wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego ze względu na uznanie przez organ, że nie są konieczne do rozstrzygnięcia sprawy, co spowodowało wydanie decyzji z naruszeniem prawa.

W odpowiedzi na skargę minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów, w tym kończących postępowanie lub podlegających zaskarżeniu zażaleniem postanowień wydanych w postępowaniu administracyjnym lub egzekucyjnym, z prawem procesowym i materialnym, obowiązującym w dacie wydania postanowienia. Zgodnie natomiast z treścią art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej jako "ppsa") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (...). Sąd nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy również wyjaśnić, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczeniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, w brzmieniu obowiązującym od 3 lipca 2021 roku. Przyczyną rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym jest brak możliwości technicznych umożliwiających przeprowadzenie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie – jak to zostało wskazane w zarządzeniu z 27 lipca lipca 2021 roku.

Przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie, a zarazem przedmiotem sporu, jest orzeczenie o solidarnej odpowiedzialności W.W. jako członka zarządu, za zaległości spółki I. sp. z o.o. siedzibą w W. (dalej jako: "spółka") z tytułu wpłat na PFRON za okresy grudzień 2014 roku – marzec 2015 roku., wraz z ww. spółką oraz pozostałym członkiem zarządu – A.B.

Przypomnieć na wstępie należy, że granice odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki kapitałowej określają przepisy rozdziału 15 działu III ordynacji podatkowej. W analizowanej sprawie przepisy tej ustawy znajdują zastosowanie w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., na podstawie art. 1 pkt 91 ustawy z 10 września 2015 r. o zmianie ustawy Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2015 r. poz. 1649). Zgodnie z treścią tego przepisu do odpowiedzialności podatkowej osób trzecich z tytułu zaległości podatkowych powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu obowiązującym przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy.

W myśl art. 107 § 1 ordynacji podatkowej, w przypadkach i w zakresie przewidzianym w tym rozdziale za zaległości podatkowe podatnika odpowiadają całym swoim majątkiem solidarnie z podatnikiem również osoby trzecie. Zakresem tej odpowiedzialności objęte zostały również odsetki za zwłokę od zaległości podatkowych, a także koszty postępowania egzekucyjnego, chyba że przepisy odnoszące się do odpowiedzialności osób trzecich stanowią inaczej (art. 107 § 2 pkt 2 i 4 ordynacji podatkowej).

Wskazać należy, że zobowiązania spółki będące przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie nie były przedawnione w dacie wydania zaskarżonej decyzji. Omawiane zobowiązania były wymagalne dwudziestego dnia każdego miesiąca, począwszy od stycznia 2015 roku (kiedy to wymagalna stała należność z tytułu wpłat na PFRON za grudzień 2014 roku) – do kwietnia 2015 roku (tj. do daty wymagalności wpłaty na PFRON za marzec 2015 roku). Zgodnie z treścią art. 70 § 1 ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku. Zatem bieg terminu przedawnienia przedmiotowych zobowiązań spółki upływał 31 grudnia 2020 roku. Zaskarżona decyzja została wydana 20 listopada 2020 roku, zatem przed upływem terminu przedawnienia.

Stosownie do treści art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu nie wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy, bądź nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przy tym odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje między innymi, zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu (§ 2). Powyższe przepisy mają również zastosowanie do byłego członka zarządu, co zostało uregulowane w § 4 art. 116 ordynacji podatkowej.

W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że organy podatkowe zobowiązane są do wykazania przesłanek pozytywnych odpowiedzialności członka zarządu. Te przesłanki - w ocenie sądu –zostały wykazane w toku postępowania w niniejszej sprawie.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości – pomimo kwestionowania tego ustalenia przez skarżącego - że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie wymagalności wskazanych wyżej zaległości spółki.

Z akt sprawy wynika, że skarżący pełnił funkcję członka zarządu spółki w okresie od 25 czerwca 2013 roku do 9 września 2015 roku. W skład tego organu skarżący został powołany uchwałą Zwyczajnego Zgromadzenia Wspólników Spółki, nr [...] z 25 czerwca 2013 roku. Natomiast uchwałą ww. organu spółki nr [...] z 9 września 2015 roku został odwołany z funkcji członka zarządu spółki. Jako członek zarządu spółki skarżący był ujawniony również w KRS spółki, co obrazuje znajdująca się w aktach sprawy informacja odpowiadająca odpisowi pełnemu z rejestru przedsiębiorców (k. 102 akt administracyjnych).

W ocenie sądu, na prawidłowość powyższych ustaleń nie ma wpływu podnoszony przez skarżącego zarzut nieważności uchwały z 25 czerwca 2013 roku, mocą której został on powołany w skład zarządu spółki. Zarzut ten został zgłoszony przez skarżącego w toku postępowania, w piśmie z 21 listopada 2019 roku, w którym skarżący stwierdził: "nigdy nie byłem członkiem zarządu" (pismo k. 38 akt administracyjnych).

Następnie, zarzut nieważności uchwały z 25 czerwca 2013 roku został przez skarżącego powtórzony w piśmie złożonym w toku postępowania odwoławczego z 20 lipca 2020 roku (k. 80 akt administracyjnych). W ocenie skarżącego ww. uchwała z 25 czerwca 2013 roku jest nieważna z uwagi na to, że została podjęta w głosowaniu jawnym, a więc z naruszeniem przepisu art. 247 § 2 kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z treścią tego przepisu, tajne głosowanie zarządza się przy wyborach oraz nad wnioskami o odwołanie członków organów spółki lub likwidatorów, o pociągnięcie ich do odpowiedzialności, jak również w sprawach osobowych. Poza tym należy zarządzić tajne głosowanie na żądanie choćby jednego ze wspólników obecnych lub reprezentowanych na zgromadzeniu wspólników.

Odnosząc się do powyższego zarzutu, w uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podniósł, że skarżący nie wniósł skutecznego powództwa o stwierdzenie nieważności ww. uchwały (por strona 10 decyzji organu odwoławczego). Należy przyznać rację skarżącemu, że wniesienie powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały nie stanowi jedynej możliwości powoływania się na taką okoliczność (nieważności uchwały). Zasadnie zostało wskazane w skardze, że przepis art. 252 § 2 kodeksu spółek handlowych pozwala na podniesienie zarzutu nieważności uchwały, także w sytuacji gdy nie było wytoczone powództwo o stwierdzenie jej nieważności. Zgodnie bowiem z treści powołanego przepisu, upływ terminów do wniesienia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały nie wyłącza możliwości podniesienia zarzutu nieważności uchwały. Zatem zarzut nieważności uchwały mógł zostać podniesiony przez skarżącego w toku postępowania w niniejszej sprawie.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego w omawianej kwestii, organ odwoławczy wskazał również na okoliczność, że skarżący figurował w Krajowym Rejestrze Sądowym jako członek zarządu spółki. Z tego względu – w ocenie ministra – brak jest możliwości uznania, że nie pełnił on funkcji członka zarządu w spółce. Argumentację tę należy uzupełnić. Z akt sprawy wynika, że skarżący również faktycznie pełnił funkcję członka zarządu spółki. W aktach sprawy znajduje się pismo datowane z 20 kwietnia 2015 roku adresowane do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych podpisane przez skarżącego jako wiceprezesa zarządu spółki (k. 54 akt administracyjnych). Także ta okoliczność świadczy o tym, że – wbrew aktualnemu stanowisku skarżącego – faktycznie był on członkiem organu zarządzającego spółki.

Dodatkowo – odnosząc się do omawianego zarzutu podniesionego przez skarżącego - należy wskazać, że w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wyrażany jest pogląd, że sama okoliczność podjęcia uchwały w sposób nieprawidłowy co do formy jej podjęcia, nie przesądza o nieważności tej uchwały. W wyroku z 24 maja 2018 roku w sprawie sygn. akt VII AGa 932/18 Sąd Apelacyjny w Warszawie wskazał (odwołując się do wyroku Sądu Najwyższego z 19 grudnia 2013 r., II CSK 176/13) na konieczność odróżnienia uchybień dotyczących treści uchwały (uchybienia materialne) od uchybień, odnoszących się do sposobu zwoływania i obradowania zgromadzenia wspólników oraz trybu podejmowania uchwał (uchybienia formalne). Uchybienia formalne (w przeciwieństwie do materialnych) – w ocenie ww. sądu apelacyjnego - mogą stanowić przyczynę nieważności uchwał wspólników spółki z o.o. tylko wtedy, gdy mogły mieć wpływ na treść uchwały. W ocenie Sądu Apelacyjnego w Warszawie uchybienie może mieć wpływ na treść uchwały wtedy, gdy w razie jego niepopełnienia jest możliwe, że uchwała o danej treści nie zostałaby podjęta. Pogląd taki był także wyrażany w licznych orzeczeniach Sądu Najwyższego. Tytułem przykładu należy wskazać wyrok z 24 czerwca 209 roku sygn. akt I CSK 510/08 (LEX nr 511977 i powołane w nim orzeczenia).

Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę przyjmuje powyższa stanowisko za własne. W związku z powyższym stwierdzenie nieważności uchwały z 25 czerwca 2013 roku wymaga wykazania, że nieprawidłowy sposób głosowania spornej uchwały miał wpływ na treść uchwały. W toku postępowania w sprawie skarżący takiego argumentu nie podnosił, a w szczególności – nie wyjaśnił na czym taki wpływ miałby polegać. Natomiast z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że nie ma podstaw do uznania, że sporna uchwała gdyby była głosowana w głosowaniu jawnym – byłaby inna. Do pisma skarżącego z 21 listopada 2019 roku została załączona lista obecności na zgromadzeniu wspólników z 25 czerwca 2013 roku. Z dokumentu tego wynika, że w tym okresie spóła I. sp. z o.o. miała dwóch wspólników. Były to: A.B. – która miała 1060 udziałów w spółce i A.D., która miała 40 udziałów (lista obecności k. 34v akt administracyjnych). Skoro zatem jeden wspólnik miał przeważającą większość udziałów w spółce, nie ma podstaw do uznania, że wynik głosowania byłby różny w zależności od tego, czy głosowanie byłoby jawne, czy tajne.

Powyższe argumenty w połączeniu z okolicznością faktycznego pełnienia przez skarżącego funkcji członka zarządu spółki, wskazują jednoznacznie, że – jak prawidłowo zostało ustalone w decyzji organu odwoławczego – pełnił on funkcję członka zarządu w okresie, gdy przypadał termin wymagalności należności z tytułu wpłat na PFRON będących przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie.

Zdaniem sądu, organ odwoławczy wykazał również kolejną przesłankę odpowiedzialności członka zarządu, tj. bezskuteczność egzekucji prowadzonej przeciwko spółce. Została ona potwierdzona postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego W. z [...] lipca 2019 roku, na podstawie którego organ ten umorzył prowadzone przeciwko spółce postępowanie egzekucyjne (postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego k. 10 akt egzekucyjnych). Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że spółka nie prowadzi działalności od 1 września 2016 roku, nie posiada żadnego majątku ruchomego, ani nieruchomego. Spółka nie posiada też wierzytelności ani innych praw majątkowych.

Wskazać w tym miejscu należy, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego jest dokumentem urzędowym i przysługuje mu domniemanie zgodności z prawdą. Dokument ten stanowi podstawę domniemania faktycznego, iż organ egzekucyjny wyczerpał wszelkie sposoby prowadzące do zaspokojenia wierzycieli. Prawomocne postanowienie naczelnika urzędu skarbowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec spółki pozostaje zaś w obrocie prawnym (por. wyrok WSA w Warszawie z 12 stycznia 2018r., III SA/Wa 3856/16). Podkreślić również należy, że postępowanie prowadzone w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich jest odrębnym postępowaniem w stosunku do postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku spółki. Dlatego też w sytuacji, gdy w postępowaniu dotyczącym odpowiedzialności byłego członka zarządu spółki, organy podatkowe dysponują wiążącym dla nich postanowieniem umarzającym postępowanie egzekucyjne ze względu na jego bezskuteczność, nie mają legitymacji do weryfikowania, czy organ egzekucyjny wykorzystał wszystkie sposoby wyegzekwowania zobowiązania, gdyż postępowanie prowadzone w ww. zakresie nie może służyć do weryfikacji poprawności postępowania egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny umarzając postępowanie egzekucyjne prowadzone wobec spółki wprost wskazał, że dalsze prowadzenie tego postępowania byłoby działaniem niecelowym, ponieważ doprowadziłoby jedynie do generowania coraz wyższych kosztów i wydatków egzekucyjnych, bez możliwości uzyskania kwoty je przewyższającej.

W kontekście powyższych ustaleń co do sytuacji majątkowej spółki, nie ma znaczenia podnoszona przez skarżącego okoliczność zbyt późnego wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązujące przepisy prawa nie wymagają, by wierzyciel wstąpił na drogę postępowania egzekucyjnego w ściśle określonym terminie. Skoro w sprawie pozostaje poza sporem, że spółka nie posiada majątku, z którego możliwe byłoby zaspokojenie wierzytelności PFRON, podnoszone przez skarżącego argumenty odnoszące się do czasu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W kontekście zarzutów i twierdzeń skarżącego nie jest zrozumiałe dlaczego – w sytuacji gdy "(...) co najmniej do końca 2015 r. Spółka posiadała majątek z którego można było z całą pewnością przeprowadzić skuteczną egzekucję" (jak skarżący podniósł na stronie 11 skargi) – spółka nie uiściła należności na rzecz PFRON.

W ocenie sądu – w okolicznościach niniejszej sprawy – nie ma również podstaw do zakwestionowania bezskuteczności egzekucji w związku z podniesionym przez skarżącego zarzutem, że organ egzekucyjny nie skierował egzekucji do spółki I. sp. z o.o.. Podnosząc ten zarzut skarżący powołał się na przepis art. 546 kodeksu spółek handlowych. Zgodnie z treścią § 1 tego przepisu, za zobowiązania przypisane w planie podziału spółce przejmującej lub spółce nowo zawiązanej spółka dzielona oraz pozostałe spółki, na które został przeniesiony majątek spółki dzielonej, odpowiadają solidarnie przez trzy lata od dnia ogłoszenia o podziale. Odpowiedzialność ta jest ograniczona do wartości aktywów netto przyznanych każdej spółce w planie podziału. W myśl § 2 ww. przepisu, wierzyciele spółki dzielonej oraz spółki przejmującej, którzy zgłosili swoje roszczenia w okresie między dniem ogłoszenia planu podziału a dniem ogłoszenia podziału i uprawdopodobnili, że ich zaspokojenie jest zagrożone przez podział, mogą żądać, aby sąd właściwy według siedziby odpowiednio spółki dzielonej albo spółki przejmującej udzielił im stosownego zabezpieczenia ich roszczeń, jeżeli zabezpieczenie takie nie zostało ustanowione przez spółkę uczestniczącą w podziale.

Podkreślić należy, że – jak wynika z treści powołanych przepisów – podstawą odpowiedzialności spółki przejmującej za zobowiązania spółki przejmowanej jest okoliczność, by zobowiązania te zostały przypisane spółce przejmującej w planie podziału. W toku postępowania w sprawie skarżący nie wykazał aby takie przypisanie miało miejsce. W toku postępowania w sprawie – poza własnymi twierdzeniami – skarżący nie przedstawił żadnych dowodów, które wskazywayły na możliwość skutecznego zaspokojenia spornych należności w drodze egzekucji skierowanej wobec I. sp. z o.o.. Tylko takie wiarygodne dowody mogłyby stanowić podstawę podważenia domniemania prawdziwości twierdzenia o bezskuteczności egzekucji – wynikającego z postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego.

Podsumowując powyższe należy raz jeszcze wskazać, że zdaniem sądu, materiały zgromadzone w sprawie oraz znajdujące się w aktach sprawy postanowienie organu egzekucyjnego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku spółki, uprawniały organy podatkowe do uznania, że w sprawie zachodzi przesłanka określona w art. 116 § 1 ordynacji podatkowej, tj. egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna.

Zdaniem sądu, w toku postępowania w sprawie skarżący nie wykazał przesłanek wyłączających jego odpowiedzialność (jako członka zarządu) za zobowiązania spółki z tytułu wpłat na PFRON, w szczególności skarżący nie wykazał, że nie ponosi winy w niezgłoszeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (w sprawie poza sporem pozostaje, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki w ogóle nie został zgłoszony). Skarżący – niezależnie od omówionych wcześniej zarzutów – podnosił, że w okresie pełnienia przez niego funkcji członka zarządu spółki nie było podstaw do ogłoszenia upadłości spółki. Ze stanowiskiem tym nie sposób się zgodzić. Przed uzasadnieniem tego stanowiska należy poczynić kilka uwag natury ogólnej.

Przesłanki upadłościowe w świetle odpowiedzialności z art. 116 § 1 ordynacji podatkowej należało w niniejszej sprawie analizować na gruncie przepisów ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (t.j. Dz.U.2019.498, dalej prawo upadłościowe) a zatem na podstawie ustawy upadłościowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2015 r., która wówczas zatytułowana była "Prawo upadłościowe i naprawcze". W sprawie istotne jest to, że w każdym przypadku orzekania o odpowiedzialności członka zarządu organ podatkowy jest zobowiązany zbadać, czy i kiedy wystąpiły przesłanki ogłoszenia upadłości. Tylko bowiem niezłożenie wniosku o upadłość w terminie (w tzw. czasie właściwym w rozumieniu ustawy upadłościowej) czyni otwartą kwestię odpowiedzialności członka zarządu na podstawie przepisu art. 116 § 1 ordynacji podatkowej. Do powyższego wniosku, jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 10 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FPS 3/09 prowadzi wnioskowanie a contrario: skoro członek zarządu nie odpowiada, jeśli we właściwym czasie zgłoszono upadłość, to odpowiadać może tylko wtedy, kiedy upadłości we właściwym czasie nie zgłoszono. Z kolei członek zarządu tylko wtedy ponosi odpowiedzialność, kiedy obowiązku w zakresie złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcia postępowania układowego nie wypełnił w terminie lub też, kiedy ponosi winę za jego niewypełnienie. W każdym natomiast przypadku należy ustalić, że taki obowiązek w ogóle na członku zarządu ciążył oraz kiedy powinien być dopełniony.

W powołanej powyżej uchwale NSA z 10 sierpnia 2009 r. podkreślono, że odpowiedzialność członka zarządu może wchodzić w rachubę tylko w sytuacji, gdy w stosunku do spółki wystąpiły przesłanki upadłościowe.

I tak, stosownie do art. 10 prawa upadłościowego (w brzemieniu obowiązującym przed 31 grudnia 2015 r.), upadłość ogłasza się do dłużnika, który stał się niewypłacalny. W myśl art. 11 ust. 1 tej ustawy, dłużnika uważa się za niewypłacalnego, jeżeli nie wykonuje swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Natomiast zgodnie z art. 11 ust. 2, dłużnika będącego osobą prawną uważa się za niewypłacalnego także wtedy, gdy jego zobowiązania przekroczą wartość jego majątku, nawet wówczas, gdy na bieżąco te zobowiązania wykonuje.

Wyjaśnić też należy, że stan niewypłacalności zdefiniowany w ustawie upadłościowej został dualistycznie, jako: 1) nieregulowanie przez spółkę wymagalnych zobowiązań pieniężnych lub 2) sytuacja, w której majątek spółki nie wystarcza na pokrycie jej zobowiązań (wszystkich, także tych jeszcze niewymagalnych).

Co istotne, ustalenie czasu właściwego do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości wymaga uwzględnienia art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, z którego wynika, że dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Organ odwoławczy wskazał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że wniosek o ogłoszenie upadłości winien został złożony przez skarżącego 4 listopada 2014 roku. Wskazana data jest konsekwencją przyjęcia przez ministra, że zarządzana przez skarżącego spółka stała się niewypłacalna 20 października 2014 roku, tj. w dacie wymagalności pierwszej zaległej należności z tytułu wpłat na PFRON (za wrzesień 2014 roku). W ocenie sądu, okoliczności niniejszej sprawy potwierdzają, że w odniesieniu do spółki spełniła się przesłanka niewypłacalności z uwagi na zaprzestanie regulowania wymagalnych zobowiązań. Nie ma jednak podstaw do ustalenia, że stała się niewypłacalna już 20 października 2012 roku. Niewykonywanie zobowiązań, prowadzące do uznania dłużnika za niewypłacalnego winno mieć charakter trwały i dotyczyć przeważającej części zobowiązań – świadczy o tym użycie przez ustawodawcę wyrażeń "niewykonywanie", a nie "niewykonanie" i użycie liczby mnogiej "zobowiązań", a nie pojedynczej "zobowiązania" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2014 r., II FSK 1743/12). Należy również wskazać, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że stan niewypłacalności powstaje, z chwilą nieuregulowania w terminie określonym ustawą lub umową drugiego z kolei zobowiązania. Zaprzestanie w sposób trwały regulowania swoich zobowiązań nawet wobec jednego wierzyciela stanowi niewątpliwie o fakcie jego niewypłacalności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 8 maja 2012 r. sygn. akt I SA/Gd 94/12, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 22 czerwca 2011 r. sygn. akt I SA/Sz 337/11).

Mając na uwadze powyższe, należy uznać, że zarządzana przez skarżącego spółka stała się niewypłacalna 20 listopada 2014 roku, tj. w dacie wymagalności drugiego z kolei nie uregulowanego zobowiązania z tytułu wpłat na PFON. Dodatkowo zarówno sam fakt niewypłacalności spółki, jak i data jej powstania potwierdza treść pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 30 września 2020 roku. Z pisma tego wynika, że spółka miała również zadłużenie wobec tego organu za okres październik – listopad 2014 roku (pismo ZUS k. 88 akt administracyjnych). W świetle okoliczności niniejszej sprawy nie budzi wątpliwości, że stan niewypłacalności spółki utrzymywał się (jeśli nie pogłębiał) w dalszym czasie. Poza zaległościami z tytułu wpłat na PFRON za kolejne miesiące (między innymi – będącymi przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie), spółka miała także dalsze zaległości wobec ZUS. Z ww. pisma tego organu wynika, że istniała zaległość spółki także za grudzień 2014 roku.

W świetle przedstawionych okoliczności ustalona na 20 listopada 2014 roku data niewypłacalności spółki, nie budzi wątpliwości. Wskazane okoliczności świadczą o tym, że w tej dacie spółka zaprzestała regulowania wymagalnych zobowiązań; zatem zachodziła przesłanka z art. 11 ust. 1 prawa upadłościowego. Nieprawidłowo ustalona przez organ odwoławczy data niewypłacalności spółki, nie wpływa na wynik postępowania w niniejszej sprawie. W świetle przedstawionych okoliczności nie budzi wątpliwości, że spółka była niewypłacalna, z uwagi na to, że zaprzestała regulowania wymagalnych zobowiązań. Wobec powyższych ustaleń, zbędne było – wnioskowane przez skarżącego – przeprowadzenie postępowania dowodowego, w tym dowodu z opinii biegłego, na okoliczność czy istniały podstawy do ogłoszenia upadłości spółki. Okoliczności wskazane we wcześniejszej części niniejszego uzasadnienia potwierdzają, że takie podstawy zaistniały. Zatem dowody wnioskowane przez skarżącego były zbędne. Dodatkowo należy wskazać, że - jak już to było sygnalizowane - przesłanki upadłości z art. 11 ust. 1 oraz z art. 11 ust. 2 mają równorzędny charakter. Wystąpienie jednej z nich jest wystarczające dla wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości. Z tych przyczyn nie mają znaczenia w sprawie okoliczności dotyczące sytuacji majątkowej spółki. Do tego odnoszą się wnioskowane przez skarżącego dowody z dokumentów finansowych spółki, wyciągów z rachunków bankowych, czy wydruków środków trwałych.

Wobec treści przytoczonego wyżej art. 21 prawa upadłościowego, nie budzi wątpliwości, że wniosek o ogłoszenie upadłości spółki winien być zgłoszony najpóźniej 4 grudnia 2014 roku. Podkreślić należy, że wskazana data przypada na okres, gdy skarżący – jak to wcześniej wyjaśniono – pełnił funkcję członka zarządu spółki.

Zdaniem sądu, w toku postępowania w sprawie skarżąc nie wykazała również, że wniosek o ogłoszenie upadłości nie została zgłoszony bez jej winy. Sąd wyjaśnia, że brak winy w niezgłoszeniu wniosku o upadłość może być odnoszony jedynie do wyjątkowych sytuacji, w których członek zarządu nie ma wiedzy co do rzeczywistej sytuacji w zakresie płacenia zobowiązań przez spółkę z uzasadnionych (obiektywnie) przyczyn i przy dołożeniu należytej staranności nie może tej wiedzy uzyskać albo podjąć stosownych działań (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2011 r., sygn. akt II UK 265/10).

Sąd przyjmuje za własny wyrażany w orzecznictwie pogląd, że członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zaległości spółki jedynie wtedy, gdy wykaże, że nie przewidywał i nie mógł w żaden sposób z przyczyn obiektywnych - przewidzieć, że zaistniała w spółce sytuacja finansowa wymagała zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości bądź wszczęcia postępowania układowego w celu zapewnienia ochrony interesów jej wierzycieli przed niewypłacalnością. Profesjonalizm wymagany od członka zarządu spółki kapitałowej, a także wynikająca z niego podwyższona staranność, pozwala na przyjęcie, że jest on obowiązany kontrolować sytuację w spółce przynajmniej z taką uwagą, która pozwala na zorientowanie się, że jest ona niewypłacalna i że należy wystąpić z wnioskiem o ogłoszenie (por. wyrok WSA w Warszawie z 25 listopada 2020 roku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 57/20).

Podkreślić należy, że powinność członka zarządu jaką jest skuteczne zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości, przewidziana w art. 21 ust. 1 prawa upadłościowego, jest obowiązkiem ustawowym i nie uchyla tego obowiązku brak wiedzy o sytuacji majątkowej spółki. Celem przepisów ustawy upadłościowej jest to, aby upadłość niewypłacalnego podmiotu była ogłaszana niezwłocznie tak, aby możliwe było zaspokojenie z majątku upadłego roszczeń wierzycieli w jak najwyższym stopniu.

Obowiązek wystąpienia z wnioskiem o ogłoszenie upadłości ustawodawca zastrzegł nie tyle w interesie członka zarządu spółki, ale w interesie samej spółki jako osoby odrębnej od osoby członka zarządu, oraz w interesie wierzycieli spółki, celem ochrony ich interesów majątkowych poprzez stworzenie równomiernych ale też optymalnych szans na zaspokojenie istniejących roszczeń. Brak wniosku o ogłoszenie upadłości podmiotu, który stał się niewypłacalny powoduje zwiększenie zobowiązań pieniężnych takiego podmiotu, już chociażby z powodu narastających odsetek za opóźnienie w płatności. Brak postawienia podmiotu niewypłacalnego w stan upadłości (co może nastąpić jedynie wskutek wniosku uprawionego podmiotu) obniża potencjał majątkowy takiego podmiotu właśnie z uwagi na narastające zobowiązania. Taki stan natomiast skutkuje zmniejszeniem wartości majątku spółki w relacji do wysokości zobowiązań, w konsekwencji obniża możliwości płatnicze i tak już niewypłacalnej spółki, uniemożliwia tym samym wierzycielom zaspokojenie istniejących należności, co w konsekwencji może prowadzić do upadłości tychże właśnie podmiotów w przypadku utraty przez nich płynności finansowej wskutek nieotrzymania należnych płatności (tzw. efekt domina).

W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma również podstaw do uznania, że skarżący wskazał majątek spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości z tytułu wpłat na PFRON.

W świetle powyższego, zaskarżona decyzja organu odwoławczego nie narusza wskazanych wyżej przepisów ordynacji podatkowej. W ocenie sądu, w toku postępowania – wbrew stanowisku skarżącego – nie doszło w niniejszej sprawie do naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 180 §1 w zw. z art. 181, art. 188 i art. 122 ordynacji podatkowej) w stopniu, który uzasadniałby uchylenie decyzji ministra. W ocenie sądu, w toku postępowania organ prawidłowo przeprowadził postępowanie dowodowe, poczynił prawidłowe ustalenia co do istnienia przesłanej przeniesienia na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania spółki. Błąd w ustaleniu daty niewypłacalności spółki – jak to już było podniesione – nie ma wpływu na wynik postępowania w niniejszej sprawie.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 ppsa, sąd oddalił skargę, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (CBOSA) pod adresem internetowym http://orzeczenia.nsa.gov.pl.