Wyrok WSA w Poznaniu, sygn. akt IV SA/Po 171/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Data orzeczenia: 2006-09-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6342 Przyznanie uprawnień kombatanckich oraz przyznanie uprawnień dla wdów /wdowców/ po kombatantach
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie WSA Maciej Dybowski as. sąd. Izabela Kucznerowicz (spr.) Protokolant staż sąd. Marta Kmieciak po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 września 2006 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania uprawnień kombatanckich 1.uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. [...], 2.zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...]) tytułem zwrotu kosztów sądowych /-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/M. Dybowski MZ


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...]r nr [...], Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych , na podstawie art. 151 § 2 w zw. z art.145a § 1 kpa oraz art.22 ust. 1 i art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 24.01.1991r o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (zwanej dalej ustawą) uchylił decyzję własną z dnia [...]r oraz decyzję poprzedzającą z dnia [...] r. nr [...] o umorzeniu postępowania administracyjnego oraz odmówił A.M. przyznania uprawnień kombatanckich z tytułu pobytu w obozie hitlerowskim w Ł. przy ul. Ż. we wrześniu 1940r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania : w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Po analizie przedłożonych przez stronę dokumentów należy uznać, że nie zachodzą w jej sprawie przesłanki z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy.

A.M. odwołał się od tej decyzji wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W odwołaniu oświadczył, że jako małoletni chłopiec wraz z całą rodziną został wysiedlony i zawieziony do obozu w Ł., gdzie przebywali około miesiąca i pozostawali do dyspozycji hitlerowskich służb bezpieczeństwa.

Decyzją z dnia [...]r nr [...] Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 127 § 3 i art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 4 ust. 1 pkt. 1 lit. c ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego utrzymał w mocy decyzją własną z dnia [...]r. W uzasadnieniu Organ stwierdził, że Instytut Pamięci Narodowej, Oddział w P. jak i Archiwum Państwowe w Ł. nie potwierdziły ani faktu wysiedlenia ani pobytu strony w obozie przesiedleńczym w Ł.. Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia [...]r. potwierdził fakt wysiedlenia miejscowości W. we wrześniu 1940 r. Z ankiet dotyczących zbrodni popełnionych na obywatelach polskich przez okupanta niemieckiego - pow. O. wynika, że mieszkańcy W.a zostali wysiedleni na teren województwa lubelskiego, gdzie przebywali do końca wojny. Rodzina zainteresowanego nie figuruje jednak na imiennej liście osób wysiedlonych z tej miejscowości.

Archiwum Państwowe m. st. W. Oddział w [...] pismem z dnia [...] r. jak i Archiwum Państwowe m. st. W. pismem z dnia [...] r. wskazały, iż nie odnaleziono materiałów umożliwiających potwierdzenie pobytu zainteresowanego we wsi N.Ś. (pow. J.) podczas II wojny światowej.

W ocenie Organu przedstawione przez stronę oświadczenia świadków budzą wątpliwości. Świadkowie zostali wysiedleni z innych miejscowości (z innych powiatów) niż strona, nie mogli więc z uwagi na dużą liczebność obozu pamiętać poszczególnych osób. Ponadto oświadczenia świadków stoją w sprzeczności z wyżej cytowanymi pismami z Archiwum Państwowego w Ł. oraz Instytutu Pamięci Narodowej.

Co do pobytu w obozie przesiedleńczym w Ch. i w P. Organ stwierdził, że nie były to obozy karne lub wychowawcze o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20.09.2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości. Obozy te nie zostały również wymienione w § 6 tego rozporządzenia. Organ nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy przedmiotowy obóz spełnia charakter obozów wymienionych w art. 4. Uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami kpa. Organ jest związany brzmieniem przepisów rozporządzenia co do charakteru obozów opisanych w art. 4.

W ocenie Organu w niniejszej sprawie nie może mieć zastosowanie przepis art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy.

W skardze na powyższą decyzję A.M. stwierdził, że sprawa nie została należycie i wszechstronnie zbadana a decyzję wydano na podstawie formalnych przesłanek ustawowych. Kierownik Urzędu nie wyjaśnił czy wszystkich mieszkańców wysiedlono w ten sam rejon i czy z grupy wysiedlonych części nie umieszczono w obozie w Ł.. Skarżący dołączył do skargi oświadczenia 2 świadków: T.K. i M.N..

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości swoją dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga okazała się zasadna, ale z innych powodów niż podnoszone przez Skarżącego.

Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja z dnia [...]r zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa.

W myśl art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy uprawnienia kombatanckie przysługują osobom, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego przebywając z przyczyn politycznych, narodowościowych, religijnych i rasowych w hitlerowskich więzieniach , obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a), w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b), bądź też w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c).

Z kolei art. 8 ust 1 pkt 2 tej ustawy upoważnia Prezesa Rady Ministrów do określenia w drodze rozporządzenia - miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzień i obozów NKWD lub będących pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości oraz obozów , o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c oraz w pkt. 3. Na podstawie wyżej cytowanego przepisu Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20.09.2001r rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości.

Obóz w Ł. przy ul. Ż. figuruje w tym rozporządzeniu. Skarżący twierdzi, że we [...]r został wysiedlony wraz z całą rodziną z miejscowości W. do obozu przesiedleńczego w Ł. i przy ul. Ż.. Następnie z obozu zostali przewiezieni na teren Generalnej Guberni.

Z informacji Archiwum Państwowego w Ł. z dnia [...] r. wynika, że w wykazach Centrali Przesiedleńczej w P. , Oddział w Ł. z lat 1939- 1945, w wykazach osób i rodzin wysiedlonych w [...]r nie odnaleziono miejscowości W. oraz nazwiska Skarżącego.

Również Instytut Pamięci Narodowej w piśmie z dnia [...]r poinformował, że nie odnaleziono dokumentów potwierdzających wysiedlenie w czasie II wojny światowej miejscowości W.. Przesłano uwierzytelnione kopie jedynych odnalezionych dokumentów dotyczących tej miejscowości tj. ankiet dotyczących zbrodni popełnionych na obywatelach polskich przez okupanta niemieckiego po. O.. Rodzina Skarżącego nie figuruje na imiennej liście osób wysiedlonych z tej miejscowości.

Na dowód pobytu w obozie przesiedleńczym w Ł. Skarżący przedstawił oświadczenia dwóch świadków: A. K. i M. L.. Świadek M. L. stwierdziła, że została wysiedlona ze wsi N. , pow. Ż. i osadzona w obozie w Ł. , przy ul. Ż. razem z rodziną Skarżącego. W obozie przebywali we [...], około jednego miesiąca. Również świadek A. K. stwierdził ,że przebywał w obozie w Ł. razem ze Skarżącym, jego rodzicami i rodzeństwem. Zdarzenie to miało miejsce we [...] i trwało około jednego miesiąca. Z zeznań tych osób wynika, że w miesiącu [...] przebywali razem ze Skarżącym obozie w Ł.. Każda z osób składających oświadczenie została wysiedlona z innej miejscowości, które są położone w innych powiatach i nawet nie sąsiadują ze sobą. Podkreślenia wymaga fakt, że świadkowie wcześniej nie znali Skarżącego.

Twierdzenia tych osób zdaniem Organu nie korespondują z zebranym w sprawie materiałem dowodowym. Istotnie okoliczność pobytu Skarżącego w obozie przesiedleńczym w Ł. nie została potwierdzona przez Instytut Pamięci Narodowej i Archiwum Państwowe w Ł.. W ocenie Sądu Organ podjął wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Zdaniem Sądu w świetle zebranego materiału dowodowego Organ słusznie przyjął, że brak jest dowodów na pobyt Skarżącego w obozie w Ł..

Do skargi A.M. dołączył oświadczenia świadków T.K. i M.N., którzy potwierdzają pobyt Skarżącego w obozie w Ł.. Okoliczność ta nie może mieć wpływu na ocenę zaskarżonej decyzji albowiem nie była ona wcześniej znana organowi.

Skarga zasługuje na uwzględnienie z uwagi na to, że Organ dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy przez przyjęcie, że nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy obozy w P. i Ch. były innymi miejscami odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, wobec nie ujęcia tych obozów w § 6 rozporządzenia.

Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.( Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319) i art. 6 kpa, organy administracji publicznej działają na podstawie i w granicach prawa. Nie tylko sądy, lecz i organy administracji publicznej, winny stosować Konstytucję wprost ( art. 8 ust. 2 Konstytucji RP)- mają obowiązek dokonywać wykładni ustaw i przepisów podustawowych, kierując się podstawową dyrektywą wykładni, mającej znaczenie systemowe- wykładni przepisu w zgodzie z Konstytucją; w pierwszym rzędzie , spośród kilku możliwych znaczeń przepisu za pośrednictwem reguł wykładni, poszukiwany winien być zawsze taki sens normatywny, który pozwala na uzgodnienie przepisu z Konstytucją- zgodnie z domniemaniem zgodności normy ustawowej z Konstytucją (przykładowo: orzeczenie TK z 24.2.1997 r.- K 19/96, wyrok TK z 25.11.1997 r.- U 6/97, wyrok TK z 10.11.1998 r.- K 39/97, wyrok TK z 5.1.1999 r.- K 27/98, wyrok TK z 28.4.1999 r.- K 3/99, akceptowane przez J. Oniszczuka "Konstytucja RP w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego" Zakamycze 2000 s. 65, 116, 811-813; uzasadnienie wyr. TK z 8.11.2000-SK 18/99-OTK ZU 7/00 s.1273). Jeśli Sąd nie osiągnąłby w procesie dekodowania normy prawnej z uwzględnieniem przepisów Konstytucji pomyślnego rezultatu, wówczas winien odmówić zastosowania owego przepisu ustawy w konkretnej sprawie (wyroki SN z dnia: 7.4.1998- I UKN 90/98-OSNAP 1/00/6 z częściowo aprobującą glosą A. Józefowicza- Prz.Sejm.2/01/88; 29.8.2001- III RN 189/00- OSNAP 6/02/130; wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 5.X.2000- III Aua 1494/99- OSA 4/01/18; W.Skrzydło "Konstytucja RP-komentarz" Zakamycze 1998 s.188-9), bądź winien zadać pytanie prawne (art.193 Konstytucji).

Kierownik Urzędu dokonał błędnej wykładni art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360- przez przyjęcie, że organ wydający decyzję nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń, czy przedmiotowe obozy były innymi miejscami odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, wobec nie ujęcia danego obozu w § 6 rozporządzenia.

Ustawodawca w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. (Dz.U. 38/99/360)- upoważnił Prezesa Rady Ministrów, na wniosek Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, do określenia, w drodze rozporządzenia- po zasięgnięciu opinii Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu- miejsc odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa, a także więzienia i obozy NKWD lub będące pod nadzorem NKWD, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości, oraz obozy, o których mowa w art. 3 pkt 2 i w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i lit. c oraz w pkt 3.

Wykładnia językowa owego przepisu nie prowadzi do wniosku, że tylko pobyt w obozach wymienionych w rozporządzeniu, wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy, pozwala na spełnienie przesłanek z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy.

Sądowi z urzędu wiadomym jest, że w poprzednim Wykazie jednolitym obozów z dnia 18 marca 1993 r. (dalej Wykaz), wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, nie znalazły się w ogóle obozy przejściowe, aktualnie wymienione § 6 pkty 1-10 rozporządzenia, bowiem wymieniono w punkcie IV wykazu jedynie Zamość i Zwierzyniec (obecnie wymienione w § 6 pkt 11 i 12 rozporządzenia). Dnia 11 sierpnia 1993 r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych i Dyrektor Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu- Instytutu Pamięci Narodowej uzupełnili Wykaz przez dodanie punktu VII o treści: obozy przesiedleńcze poza wymienionymi w pkt IV- uprawnienia przysługują wyłącznie dzieciom do lat 14 osadzonym w obozach przesiedleńczych z uwzględnieniem wymogów określonych w art. 4 ust. 2 ustawy.

Na tle art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, Sąd Najwyższy zaprezentował trafny pogląd, że przyznanie uprawnień kombatanckich uzależnione zostało od spełnienia dwu warunków: 1) określonych przyczyn represji, do których zaliczono przyczyny polityczne, narodowościowe, religijne i rasowe; 2) przebywania z tychże przyczyn w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady lub w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa. Umocowanie w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, dało Kierownikowi Urzędu uprawnienie do określenia miejsc odosobnienia, a nie do różnicowania pod względem podmiotowym uprawnień osób tam przebywających; art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy nie przewidywał żadnych dodatkowych warunków podmiotowych. Art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy w brzmieniu pierwotnym, nie upoważniał Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich (następnie Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu- Instytutu Pamięci Narodowej) do wskazywania osób uprawnionych do świadczeń z ustawy, a jedynie do wyrażenia opinii o faktach historycznych, tj. do określenia charakteru miejsc odosobnienia. Opinia Komisji nie była wiążąca dla Kierownika Urzędu, ani dla Sądu orzekającego w sprawie; adnotacja zawarta w punkcie IV Wykazu (dotyczącej obozów w Zamościu i Zwierzyńcu: "Uprawnienia przysługują wyłącznie dzieciom do lat 14, osadzonym w tych obozach", wyraźnie przekroczyła umocowanie ustawowe Komisji (wyrok SN z 5.7.1996- III ARN 17/96- OSNAP 3/97/31). Godzi się przypomnieć, że pobyt dziecka do lat 14 w obozie w Zamościu (jako w obozie równoznacznym z obozem koncentracyjnym), został uznany za uprawniający do świadczeń rentowych określonych w art. 4 ust. 2 ustawy z 23 października 1975 r. o dalszym zwiększeniu świadczeń dla kombatantów i więźniów obozów koncentracyjnych (Dz.U. 34/75/186), dopiero po pozytywnej opinii Komisji co do charakteru obozu i po uchwale SN z 4.11.1982- III UZP 5/82- OSNC 5-6/83/67.

Z kolei w opinii z dnia 10 lutego 1999 r. Głównej Komisji Badania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu stwierdzono, że Obozy Przesiedleńcze w Gnieźnie i Młyniewie nie spełniały warunków art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b i c ustawy. Mimo tego obecnie w rozporządzeniu oba te obozy wymienione są w § 6 punktach 1 i 8.

W toku dyskusji zapoczątkowanych pismem z dnia 10 grudnia 1996 r. L. dz. BO 1581/96 Biura Orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, sędziowie NSA- Ośrodka Zamiejscowego w P. stanęli na stanowisku (co do podobnego zagadnienia prawnego), że sporządzony na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 pierwotnego brzmienia ustawy Wykaz miał jedynie walor dowodu, co nie wykluczało możliwości wykazywania przez stronę w ramach postępowania o przyznanie uprawnień kombatanckich, iż w warunkach o jakich mowa w art. 4 ust. 1 pkt 3 lit. b ustawy przebywała na terytorium innym, niż objęte wykazem. Nawet przyjęcie odmiennego poglądu, nie powodowało takiego stanu rzeczy, by samo pominięcie określonego terytorium w Wykazie miejsc zesłań i deportacji wyłączało możliwość uznania istnienia uprawnień. Gdyby strona wskazywała okoliczności potwierdzające, że była przymusowo zesłana bądź deportowana na nie objęte wykazem terytorium, wówczas załatwienie sprawy winno być poprzedzone rozstrzygnięciem zagadnienia wstępnego, jakim byłaby kwestia uzupełnienia wykazu. Paradoksalnym byłby wniosek, że wykazy prowadzone na podstawie art. 8 ust. 2 pkt 2 ustawy, byłyby prowadzone bez związku z informacjami pochodzącymi od stron poszczególnych postępowań i bez możliwości uzupełniania ich z inicjatywy zainteresowanych (pismo z dnia 20 lutego 1997 r.- Prez. 214/97).

Nie ulega wątpliwości, że sporządzenie obszernego katalogu obozów, wymienionych w § 3 rozporządzenia, możliwe było dzięki postępowi nauk historycznych (w szczególności dzięki opublikowaniu pomnikowej pracy "Łagry- przewodnik encyklopedyczny"- pod red. N. Ochotkina i A. Roginskiego- Wyd. Stowarzyszenie "Memoriał" i Państwowego Archiwum Federacji Rosyjskiej- KARTA 1998 r.).

Podobny postęp nauk historycznych miał miejsce w stosunku do stanu wiedzy o obozach hitlerowskich, utrwalonego w wydanym w 1979 r. w PWN "Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-45 Informatorze encyklopedycznym", opracowanym przez Główną Komisję Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, w którym w ogóle nie wymienia się szeregu obozów przesiedleńczych. Z badań historyków wynika, że prócz obozów, wymienionych w § 6 rozporządzenia, ludność polska osadzana była w obozach przejściowych (o różnych nazwach niemieckich- zwłaszcza w początkowym okresie wysiedleń) w szczególności w: Bąblinie, Budzyniu, Olicie, Bruczkowie, Chludowie, Lubiniu, Kazimierzu Biskupim, Puszczykówku, Cerekwicy, Kowanówku, Nowych Skalmierzycach, Kole, Kaliszu, Koninie, Wągrowcu, Lesznie, Racocie, Rusku, Turku, Wronkach, Gostyniu (w klasztorze Księży Filipinów), Słupcy, Rawiczu, Kępnie, Brodziszewie, Komorowie k. Wolsztyna, Kruszewie, Mechlinie, Gutowie Małym (M. Rutowska- op. cit. s. 40, 42, 49, 95- 96, 163- 194). "Informator" zawiera pewien uporządkowany zasób wiedzy według stanu na dzień oddania publikacji do druku (sprzed 1979 r.), w oparciu o ówcześnie znane i przebadane źródła archiwalne, lecz także monografie (np. W. Jastrzębskiego "Hitlerowskie wysiedlenia z ziem polskich wcielonych do Rzeszy w latach 1939- 45" Poznań 1968), niepublikowane relacje świadków a nawet publikacje prasowe. Ów zasób wiedzy uległ w następnych 25 latach dalszemu uzupełnieniu i krytycznej analizie, czego przejawem są np.: powołana monografia M. Rutowskiej czy w opracowanie "Obozy hitlerowskie w Ł." pod red. A. Głowackiego i S. Abramowicza Łódź 1998.

W orzecznictwie sądowym utrwalony jest pogląd, że nie nazwa obozu, zwłaszcza w nomenklaturze niemieckiej, lecz jego funkcja w realizacji polityki eksterminacyjnej okupanta wobec Polaków, warunki życia w obozie, zadania obozu, przyczyny osadzania w nim ludności polskiej, decydują o jego charakterze (przykładowo- wyrok NSA z 6.2.1985- II SA 1789/84- OSP 12/85/240+ ONSA 1/85/5, akceptowany przez A. Świątkowskiego "Uprawnienia inwalidów wojennych, wojskowych, kombatantów, osób represjonowanych, inwalidów z wypadków przy pracy i chorób zawodowych oraz ich rodzin" DW ABC 1997 s. 75).

Kierownik Urzędu nie ustalił, jakie były warunki życia w obozie przejściowym w P. i Ch.. Na ocenę charakteru miejsca odosobnienia wpływają w szczególności warunki transportu z obozu- Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 4.11.1982- III UZP 5/82, trafnie zwrócił uwagę na gehennę dzieci w czasie hitlerowskich akcji wysiedleńczo- pacyfikacyjnych i śmierć wielu dzieci w czasie transportu (OSNC 5-6/83/67 s. 22 akapit 1).

Umieszczenie w § 6 rozporządzenia Poznania- Głównej, Gniezna i Młyniewa, przy nie umieszczeniu innych obozów przesiedleńczych bądź przejściowych, w sytuacji, gdy deportacje ludności polskiej, żydowskiej i cygańskiej odbywały się pod nadzorem policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa III Rzeszy- wespół z placówkami i centralami przesiedleńczymi i podległymi im obozami dla wysiedlanych Polaków i Żydów (M. Rutowska- op. cit. s. 28- 37, 40, 50), czy po 1942 r. ludności polskiej kierowanej na roboty przymusowe, nie znajduje dostatecznego uzasadnienia historycznego. Nie ulega wątpliwości, że osoby osadzone w każdym z uprzednio wymienionych obozów przejściowych pozostawały do dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa; przyczyny represji miały charakter polityczny, narodowościowy, religijny bądź rasowy, a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy.

Niekonstytucyjną i naruszającą zasadę państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), zasadę proporcjonalności (art. 31 ust. 3), zasadę równości wobec prawa (art.32 ust.1), prawo do sądu w zakresie odpowiednio ukształtowanej procedury (art. 45 ust.1 Konstytucji RP i art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności) byłaby taka wykładnia powołanego rozporządzenia przez to, że bez dostatecznego powodu ograniczeniu uległby katalog środków dowodowych, dopuszczonych w art. 75 § 1 kpa, mimo że w postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada prawdy materialnej, utrudniając obywatelowi uzyskanie na drodze prawnej uprawnień kombatanckich w sytuacji, gdy obóz, w którym przebywał, nie zostałby ujęty w rozporządzeniu.

Przed sądem administracyjnym niedopuszczalne jest prowadzenie dowodów z zeznań świadków, przeto dowody dopuszczalne w myśl art. 75 § 1 kpa winny być z należytą starannością przeprowadzone przed organami administracji państwowej. Zasady dopuszczania jako dowodu wszystkiego, co nie jest sprzeczne z prawem (w szczególności dokumentów, zeznań świadków, opinii biegłych i oględzin) nie może ograniczać wykładnia prawa, dokonana wbrew zasadzie dokonywania wykładni ustawy i aktu doń wykonawczego w zgodzie z Konstytucją.

Skoro normodawca konstytucyjny wskazuje, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym (art. 2 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r.- Dz.U. 78/97/483, sprost. 28/01/319)), w którym obowiązuje zasada równości (art. 32 ust. 1 Konstytucji), to wymóg wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją nakazuje, by umieszczenie w wydanym na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (j.t. Dz.U. 142/97/950 ze zm.- w brzmieniu nadanym art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 1999 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej- Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o kombatantach...- Dz.U. 38/99/360; aktualnie j.t. Dz.U. 42/02/371 ze zm.)- rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz.U. 106/01/1154) danego obozu przesiedleńczego ma jedynie taki walor, że w konkretnej sprawie strona nie musi prowadzić dowodów, że osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa a pobyt w tych miejscach odosobnienia miał charakter eksterminacyjny dla dzieci do lat 14 w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy. Ani ustawa o kombatantach, ani kodeks postępowania administracyjnego, nie wprowadziły zakazu dowodzenia w postępowaniu przed organem administracji publicznej w trybie art. 75 kpa, że pobyt w obozie innym, niż wymienione w § 6 rozporządzenia, był represją w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit c ustawy o kombatantach.

Przeciwna wykładnia prowadziłaby do naruszenia prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) na skutek nierzetelności proceduralnej , skoro w postępowaniu przed sądem administracyjnym niemożliwe jest prowadzenie innych dowodów, niźli uzupełniające z dokumentów i to w warunkach określonych w art. 103 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692). Podobny pogląd wyraził tutejszy Sąd w sprawie IV SA/Po 43/05. Na skutek wniesienia skargi kasacyjnej od tego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6.06.2006 r., sygn. II OSK 880/05 oddalił skargę kasacyjną. A zatem w świetle powyższych wywodów organ winien ustalić, czy obozy w P. i Ch. były innymi miejscami odosobnienia w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy.

Skoro zachodziły przesłanki z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi- Dz.U. 153/02/1270, zm. 162/04/1692), należało orzec jak w sentencji. Zaskarżoną decyzją nie przyznano Skarżącemu żadnych praw, przeto nie zachodziła przesłanka do orzekania na podstawie art. 152 upsa.

/-/I. Kucznerowicz /-/P. Miładowski /-/M. Dybowski

MZ