Wyrok NSA, sygn. akt II GSK 327/09
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2009-07-30 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6559
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: par. 3 ust. 1 pkt 3 lit. a
journal: Dz.U. 2004 nr 286 poz 2870
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie  gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
article: art. 92 ust. 1, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
journal: Dz.U.UE.L 1999 nr 160 poz 80 art. 7 ust. 4, art. 37
law: Rozporządzenie Rady (WE) Nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu  Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) oraz zmieniające i uchylające niektóre rozporządzenia*

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Cysek (spr.) Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Marzenna Zielińska Protokolant Elżbieta Jabłońska po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2009 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w G. z dnia 6 grudnia 2007 r. sygn. akt I SA/Gd 665/07 w sprawie ze skargi D. R. na decyzję Dyrektora P. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] maja 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. wyrokiem z dnia 6 grudnia 2008 r., sygn. akt I SA/Gd 665/07 po rozpoznaniu skargi D. R. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. z dnia [...] maja 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego – uchylił zaskarżoną decyzję oraz orzekł, że nie podlega ona wykonaniu.

Sąd orzekał w oparciu o następujący stan faktyczny:

D. R., działając jako producent rolny, w dniu 16 listopada 2006 r. wystąpiła z wnioskiem o pomoc finansową na działanie/wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. wezwał wnioskodawczynię do złożenia wyjaśnień oraz dokumentu potwierdzającego, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego. W dniu 15 stycznia 2007 r. wnioskodawczyni dostarczyła korektę wniosku wraz z niezbędnymi załącznikami.

Decyzją z dnia [...] marca 2007 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR odmówił wnioskodawczyni przyznania płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał § 3 ust.1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw nisko-towarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz.U. z 2004 r. Nr 286, poz. 2870 ze zm.), dalej: rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...).

Utrzymując w mocy decyzję odmawiającą przyznania płatności, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. wskazał, iż z przedstawionego odpisu aktu notarialnego wynika, że wnioskodawczyni jest współwłaścicielką gospodarstwa w 1/3, natomiast pozostałe części gruntów stanowią własność jej małoletnich dzieci w udziale po 1/3 dla każdego z nich. W związku z tym wnioskodawczyni nie spełnia jednego z podstawowych warunków do uzyskania płatności, ponieważ nie jest posiadaczem gospodarstwa rolnego stanowiącego przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka lub przedmiot ich współwłasności.

W skardze D. R. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego stwierdzając, że zaskarżoną decyzję wydano z naruszeniem art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), dalej k.p.a. Narusza ona słuszny interes strony, jakim było przyznanie pomocy finansowej. Skarżąca podniosła, że nie było podstaw do zastosowania w sprawie § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...), ponieważ przepis ten nie przewiduje sytuacji, kiedy producent rolny będzie się ubiegał o pomoc finansową dla gospodarstwa niskotowarowego bez zmarłego małżonka, a z pozostawionymi niepełnoletnimi dziećmi. Skarżąca wskazała, że działalność rolniczą prowadziła wraz z mężem i prowadzi ją nadal wraz z dziećmi. Na dzień złożenia wniosku dzieci były niepełnoletnie i nie miały zdolności do czynności prawnych.

Oceniając zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w G. stwierdził, że narusza ona prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania jej z obrotu prawnego, jednak z innych względów, niż wskazane w skardze.

Podstawą prawną wydanych przez organy rozstrzygnięć był § 3 ust.1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich, który stanowi, że płatność dla gospodarstwa niskotowarowego jest udzielana producentowi rolnemu, który w dniu złożenia wniosku prowadził działalność rolniczą, (...) w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot jego współwłasności. Zdaniem organów skarżąca nie spełniła powyższego warunku, gdyż po śmierci męża jest jedynie współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z małoletnimi dziećmi.

W ocenie Sądu I instancji cytowany przepis, wskazany jako podstawa prawna rozstrzygnięcia organów, jest niezgodny z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. Nr 229, poz. 2273 ze zm.), dalej: ustawa o wspieraniu (...), oraz z art. 92 ust. 1, art. 2 i art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 438), przez to że ograniczył prawo do otrzymania płatności na wspieranie gospodarstw niskotowarowych wyłącznie do producentów rolnych prowadzących działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka bądź przedmiot ich wspólnej własności.

Zdaniem Sądu I instancji § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) został wydany z przekroczeniem upoważnienia ustawowego, a tym samym sprzeczny jest z art. 92 Konstytucji RP. Z treści art. 1 ust. 1 pkt 5 ustawy o wspieraniu (...) wynika, że pomoc finansowa może być udzielana na wspieranie gospodarstw niskotowarowych, zaś beneficjentem tej pomocy stosownie do art. 5 ust. 1 ustawy są producenci rolni. Ustawa nie definiuje pojęcia producenta rolnego. W tym zakresie odsyła do przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz.U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76 ze zm.), dalej: ustawa o krajowym systemie ewidencji producentów (...), definiuje producenta rolnego jako osobę fizyczną, osobę prawną lub jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej, będącą: posiadaczem gospodarstwa rolnego lub rolnikiem w rozumieniu art. 2 lit. a) Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 z dnia 29 września 2003 r. ustanawiającego wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiającego określone systemy wsparcia dla rolników oraz zmieniającego rozporządzenia (EWG) nr 2019/93, (WE) nr 1452/2001, (WE) nr 1453/2001, (WE) nr 1454/2001, (WE) nr 1868/94, (WE) nr 1251/1999, (WE) nr 1254/1999, (WE) nr 1673/2000, (EWG) nr 2358/71 i (WE) nr 2529/2001, lub posiadaczem zwierzęcia. Zgodnie natomiast z art. 2 lit. a) Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003 "rolnik" oznacza osobę fizyczną lub prawną, bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, których gospodarstwo znajduje się na terytorium Wspólnoty, określonym w art. 299 Traktatu, oraz które prowadzą działalność rolniczą.

W ocenie Sądu z powyższych przepisów nie wynika, iż pomoc finansowa na wspieranie gospodarstw niskotowarowych może być przyznana wyłącznie tej grupie producentów rolnych, którzy legitymują się prawem odrębnej własności gospodarstwa rolnego, jego małżonka albo ich współwłasności. Podmiot uprawniony do otrzymania pomocy finansowej został przez ustawodawcę wskazany wyraźnie i jest nim producent rolny, zgodnie z definicją zawartą w ustawie o krajowym systemie ewidencji producentów (...), z której wynika, że jest nim posiadacz gospodarstwa rolnego a nie tylko jego właściciel. Obowiązek bycia właścicielem nie wynika także z Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003.

Sąd I instancji stwierdził, że z delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu (...) nie wynika, aby Rada Ministrów została upoważniona do zawężenia kręgu podmiotów uprawnionych do skorzystania z pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych, skoro w ustawie określono krąg benefi-cjentów tej pomocy, tj. wskazano na producenta rolnego w rozumieniu przepisów o krajowym systemie ewidencji. Należało zatem przyjąć, że w części, w której akt wykonawczy wprowadził ograniczenia podmiotowe do otrzymania płatności wyłącznie dla producentów rolnych prowadzących działalność rolniczą w gospodarstwie rolnym stanowiącym przedmiot odrębnej własności producenta rolnego albo jego małżonka, albo przedmiot ich współwłasności – akt ten został wydany z przekroczeniem upoważ-nienia ustawowego.

W ocenie Sądu I instancji § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) w zakresie, w jakim pozbawia producenta rolnego będącego współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z małoletnimi dziećmi możliwości ubiegania się o ww. dofinansowanie, narusza także art. 2 oraz art. 32 Konstytucji RP. Nieracjonalność zróżnicowania podmiotów oraz zróżnicowanie prowadzące do gorszej sytuacji prawnej wdowy wychowującej małoletnie dzieci od sytuacji małżonków prowadzi do stwierdzenia niezgodności takiej regulacji z art. 2 i art. 32 Konstytucji RP. Sytuacja, w której małżonkowi nie przysługuje uprawnienie do pomocy finansowej tylko z tego powodu, że odziedziczył po zmarłym współmałżonku część gospodarstwa rolnego wraz z małoletnimi dziećmi, jest sprzeczna z zasadą sprawiedliwości społecznej.

Sąd odmówił zatem zastosowania § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) podkreślając, że w przypadku stwierdzenia niezgodności przepisu rozporządzenia z ustawą i Konstytucją RP, przysługuje mu uprawnienie do odmowy zastosowania w konkretnej sprawie przepisu podustawowego.

Sąd I instancji podał również, że odmowa zastosowania przepisu rozporządzenia powoduje, że w sprawie znajdą zastosowanie przepisy ustawy, na mocy której akt wykonawczy został wydany. Ustawa o wspieraniu (...) odmiennie reguluje kwestię podmiotów uprawnionych do dopłat z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnych. Poprzez odesłanie do ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów (...) określiła, że podmiotem uprawnionym do ubiegania się o pomoc jest producent rolny, którym może być również współposiadacz gospodarstwa rolnego.

Skoro skarżąca była współposiadaczem gospodarstwa rolnego na dzień składania wniosku, przysługiwało jej – w ocenie Sądu I instancji – uprawnienie do domagania się pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych.

Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w G. w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w G. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

Organ zarzucił orzeczeniu naruszenie prawa materialnego polegające na błędnej wykładni:

- art. 249 akapit 2 traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Gospodarczą w związku z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Rzeczypospolitej Polskiej poprzez przyjęcie, że pomimo bezpośredniego stosowania prawa europejskiego sędziowie orzekający mogli badać zgodność § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) z przepisami ustawy o wspieraniu (...), mimo iż sędziowie ci powinni zastosować w sprawie bezpośrednio przepisy prawa wspólnotowego – Rozporządzenia Rady (WE) z dnia 17 maja 1999 r. nr 1257/1999 w sprawie wsparcia rozwoju wsi przez Europejski Fundusz Orientacji i Gwarancji Rolnej (EAGGF) nowelizujące i uchylające niektóre rozporządzenia, Rozporządzenia Rady (WE) z dnia 26 lutego 2007 r. nr 445/2002 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 – poprzez przyjęcie, iż przepisy te nie zawierają szczegółowych warunków, jakie muszą spełniać podmioty uprawnione do pomocy na wspieranie gospodarstw niskotowarowych w zakresie własności gospodarstwa rolnego;

- art. 2 i art. 32 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że mimo akcesji Rzeczypospolitej Polskiej do Wspólnot Europejskich nie mają zastosowania bezpośrednio przepisy prawa europejskiego, co skutkuje badaniem zgodności przepisów ustaw, rozporządzeń tylko z przepisami Konstytucji bądź ustaw, nie zaś również prawa wspólnotowego o charakterze samowykonalnym;

- § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) poprzez przyjęcie, że państwo członkowskie nie może zgodnie z art. 7 i art. 37 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 ustanowić bardziej restrykcyjnych warunków dla przyznania pomocy, podczas gdy dodatkowe warunki określone przez ustawodawcę zgodne są z celami i wymaganiami zawartymi w cyt. Rozporządzeniu;

- ustawy o wspieraniu (...) poprzez przyjęcie, że przepisy rozporządzenia wydane zostały z przekroczeniem delegacji ustawowej określonej w art. 5 ustawy;

- art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów (...) w zw. z § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) poprzez przyjęcie, że zawarta w powyższej ustawie definicja producenta rolnego wyklucza kryterium przyznania pomocy określone w § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia;

- § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia w sprawie szczegółowych warunków (...) poprzez przyjęcie, iż jest niezgodny z Konstytucją RP;

- art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że sędziowie w sprawowaniu wymiary sprawiedliwości są związani tylko Konstytucją oraz ustawami, podczas gdy związani są bezpośrednio stosowanymi przepisami rozporządzeń wspólnotowych.

Organ zarzucił również naruszenie przepisów prawa procesowego polegające na naruszeniu art. 229 oraz art. 233 k.p.c. w związku z art. 106 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a., poprzez dokonanie błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego.

Podjętym na rozprawie postanowieniem z dnia 10 lutego 2009 r., sygn. akt II GSK 734/08, Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie w niniejszej sprawie uznając, że na jej rozpoznanie będzie miało wpływ rozpoznanie przez Trybunał Konstytucyjny wniosku Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 czerwca 2007 r. o stwierdzenie niezgodności § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. z art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich oraz z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP. W związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 24 marca 2009 r. (sygn. akt U 6/07) o umorzeniu postępowania w sprawie ze wspomnianego wniosku, ustała przyczyna zawieszenia postępowania w niniejszej sprawie, a zatem postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2009 r., sygn. akt II GSK 734/08, Naczelny Sąd Administracyjny podjął zawieszone postępowanie. Sprawa została ponownie zarejestrowana pod sygnaturą II GSK 327/09.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie rozważań wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą środek zaskarżenia, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 tej ustawy, a które w niniejszej sprawie nie występują. Wymóg określenia podstaw skargi kasacyjnej i ich uzasadnienia obejmuje wskazanie, które przepisy prawa zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Takie wymagania stawiane skardze kasacyjnej, przewidziane w powołanej wyżej ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, są adekwatne do ustanowionego w tej ustawie przymusu adwokacko-radcowskiego do sporządzenia tej skargi (art. 175 § 1 p.p.s.a.). Przymus ten ma na celu zapewnienie skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego i formalnego. Od adwokata czy radcy prawnego należy oczekiwać i egzekwować stosownego poziomu profesjonalnego podejmowanych czynności.

W niniejszej sprawie skargę kasacyjną oparto zarówno na podstawie naruszenia prawa materialnego, jak i naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec tego w pierwszej kolejności rozważenia wymaga zasadność zarzutów o charakterze procesowym, gdyż co do zasady zarzuty naruszenia prawa materialnego są przedmiotem oceny wówczas, gdy stan faktyczny w sprawie jest prawidłowo ustalony bądź jest niekwestionowany.

Zarzut naruszenia przepisów postępowania dotyczy naruszenia art. 229 oraz art. 233 k.p.c. w związku z art. 106 p.p.s.a. poprzez błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego. Powyższy zarzut nie może być uwzględniony. Przede wszystkim autor skargi kasacyjnej powołując się na naruszenie art. 106 p.p.s.a. nie wskazał, która norma zawarta w tym przepisie została naruszona i jaki miało to wpływ na wynik sprawy. Ponadto, ani bezpośrednio w zarzucie, ani w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie wskazano, na czym miałoby polegać naruszenie tych przepisów przez Sąd pierwszej instancji. Z faktu powołania art. 229 i art. 233 k.p.c. może wynikać, że autorowi skargi kasacyjnej chodziło o art. 106 § 3 p.p.s.a., jednakże nie zostało wykazane, iż Sąd bezzasadnie pominął dowód z dokumentu. Wobec powyższego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania należało uznać za nieuzasadniony.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, stwierdzić należy, że nie zasługują one na uwzględnienie.

Pierwszy z zarzutów dotyczy naruszenia art. 229 akapit 2 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, sporządzonego w Rzymie dnia 25 marca 1957 r. (Dz.U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/2 ze zm.; dalej jako: TWE) w zw. z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia Republiki Czeskiej, Republiki Estońskiej, Republiki Cypryjskiej, Republiki Łotewskiej, Republiki Litewskiej, Republiki Węgierskiej, Republiki Malty, Rzeczypospolitej Polskiej, Republiki Słowenii i Republiki Słowackiej oraz dostosowań w Traktatach stanowiących podstawę Unii Europejskiej, sporządzonego w Atenach dnia 16 kwietnia 2003 r. (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864 ze zm.; dalej jako: Akt dotyczący warunków przystąpienia) przy czym naruszenie to miało polegać na przyjęciu przez Sąd, że możliwe jest badanie zgodności § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. z przepisami ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, mimo iż w sprawie w zakresie własności gospodarstwa rolnego należało zastosować przepisy prawa wspólnotowego – Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999, Rozporządzenia Rady (WE) nr 445/2002 i wskazanego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej Rozporządzenia Rady (WE) nr 1782/2003, które to przepisy, w ocenie wnoszącego skargę kasacyjną, zawierają szczegółowe warunki, jakie muszą spełniać podmioty uprawnione do pomocy na wspieranie gospodarstw niskotowarowych.

Powyższy zarzut jest niezasadny. Art. 249 akapit 2 TWE stanowi, że rozporządzenie ma zasięg ogólny, wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich Państwach Członkowskich. Z kolei zgodnie z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia, od dnia przystąpienia nowe Państwa Członkowskie są zwią-zane postanowieniami Traktatów założycielskich i aktów przyjętych przez instytucje Wspólnot i Europejski Bank Centralny przed dniem przystąpienia; postanowienia te są stosowane w nowych Państwach Członkowskich zgodnie z warunkami określonymi w tych Traktatach i w niniejszym Akcie. Powołane wyżej przepisy umów między-narodowych nie wykluczają możliwości badania zgodności przepisów rozporządzenia krajowego z ustawą, w wykonaniu której to rozporządzenie wydano, a zatem dokonanie takiego badania przez Sąd pierwszej instancji nie naruszyło art. 249 akapit 2 TWE i art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia.

Wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie naruszył także powyższych przepisów poprzez niezastosowanie bezpośrednio przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej rozporządzeń wspólnotowych. W omawianym zarzucie skargi kasacyjnej strona wnosząca skargę kasacyjną nie wskazała konkretnych przepisów rozporządzeń wspólnotowych, które miał naruszyć Sąd pierwszej instancji poprzez ich niezastosowanie. Jedynie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano się na art. 7 i art. 37 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 stwierdzając, że pierwszy z tych przepisów gwarantuje Państwom Członkowskim ustalenie limitów dla inwestycji uprawnionych do wsparcia, zaś na podstawie drugiego z przepisów (a konkretnie ustępu 4 tego przepisu – którego autor skargi kasacyjnej nie wskazał) Państwa Członkowskie mogą ustanowić dalsze lub bardziej restrykcyjne warunki przyznawania wsparcia Wspólnoty na rzecz rozwoju obszarów wiejskich. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żaden z przywołanych przez autora skargi kasacyjnej przepisów Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 nie określa sztywno limitów dla inwestycji uprawnionych do wsparcia ani warunków przyznawania wsparcia dla rozwoju wsi. Powołany art. 7 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 nie odnosi się do kwestii, komu Państwo Członkowskie może przyznać pomoc, zaś art. 37 tegoż rozporządzenia jest jedynie przepisem kompetencyjnym, pozwalającym tylko Państwom Członkowskim na określenie bardziej restrykcyjnych warunków przyznawania pomocy. Bezpośrednie stosowanie tych przepisów w niniejszej sprawie nie jest zatem możliwe.

Nie jest zasadny także drugi zarzut naruszenia prawa materialnego, dotyczący błędnej wykładni art. 2 i art. 32 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, że nie mają zastosowania bezpośrednio przepisy prawa europejskiego, "co skutkuje badaniem zgodności przepisów ustaw, rozporządzeń tylko z przepisami Konstytucji bądź ustaw, nie zaś również prawa wspólnotowego o charakterze samowykonalnym". Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, Sąd pierwszej instancji nie dokonał wykładni powołanych wyżej przepisów Konstytucji RP w sposób, który wyłączałby bezpośrednie stosowanie przepisów wspólnotowych. Jak już wyżej zaznaczono, powołane w skardze kasacyjnej konkretne przepisy rozporządzeń wspólnotowych nie miały w niniejszej sprawie bezpośredniego zastosowania.

Trzeci zarzut skargi kasacyjnej wskazuje na błędną wykładnię § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. poprzez przyjęcie, że Państwo Członkowskie nie może zgodnie z art. 7 i art. 37 Rozporządzenia Rady (WE) nr 1257/1999 ustanowić bardziej restrykcyjnych warunków dla przyznawania pomocy, które byłyby zgodne z celami i wymaganiami zawartymi we wspomnianym rozporzą-dzeniu wspólnotowym. Trzeba zauważyć, że Sąd pierwszej instancji nie zakwestio-nował możliwości określenia ostrzejszych niż wynikające z prawa europejskiego kryteriów przyznawania pomocy. Określenie takie powinno jednakże nastąpić w drodze ustawy, a nie rozporządzenia krajowego. Stanowisko takie wyraził Trybunał Konstytu-cyjny, który odniósł się do kwestionowanego przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. w postanowieniu z dnia 24 marca 2009 r., sygn. akt U 6/07. Wprawdzie postanowieniem tym Trybunał umorzył postępowanie ze względu na fakt wyczerpania przez wspomniany przepis mocy obowiązującej, jednakże w uzasadnieniu postanowienia Trybunał Konstytucyjny wyraźnie wskazał, że skoro "zakres podmiotowy pomocy dla gospodarstw niskoto-warowych nie został określony w obowiązujących bezpośrednio aktach prawa UE (...), należało stwierdzić, że materia ta nie może być przedmiotem samoistnej regulacji w akcie wykonawczym i dokonać odpowiedniej nowelizacji ustawy". Trybunał stwierdził ponadto, że "określenie zakresu podmiotowego świadczeń z definicji należy do materii ustawowej i nie może być zakwalifikowane jako regulacja z zakresu <> udzielania pomocy dla gospodarstw niskotowarowych".

Z tego powodu niezasadny jest także jeden z kolejnych zarzutów skargi kasacyjnej, dotyczący błędnej wykładni § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. polegającej na przyjęciu, że przepis ten jest niezgodny z Konstytucją RP. Wojewódzki Sąd Administracyjny, stwierdzając w uzasadnieniu wyroku, że ustawa o wspieraniu obszarów wiejskich w sposób odmienny niż w kwestionowanym przepisie rozporządzenia krajowego uregulowała kwestię podmiotów uprawnionych do dopłat, wyraził tym samym pogląd, który podziela także Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną, że § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. przekroczył upoważnienie ustawowe. Z art. 92 ust. 1 Konstytucji RP wynika, że rozporządzenie może być wydane tylko i wyłącznie na podstawie szczegółowego upoważnienia zawartego w ustawie i w celu wykonania tej ustawy. Nie można za wykonanie ustawowego upoważnienia do określenia szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy dla gospodarstw niskotowarowych uznać określenia w rozporządzeniu podmiotowego zakresu pomocy dla tych gospodarstw, na co także zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w powołanym wyżej orzeczeniu. Z tego powodu za chybiony uznać należy także zarzut skargi kasacyjnej dotyczący błędnej interpretacji ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich poprzez przyjęcie, iż przepisy rozporządzenia zostały wydane z przekroczeniem delegacji ustawowej.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafnie Sąd pierwszej instancji uznał, że § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. narusza ponadto art. 2 i art. 32 Konstytucji RP w zakresie, w jakim pozbawia producenta rolnego będącego współwłaścicielem gospodarstwa rolnego wraz z małoletnim dzieckiem możliwości uzyskania pomocy finansowej na wspieranie gospodarstw niskotowarowych. Zasadne jest stanowisko Sądu pierwszej instancji, że kwestionowany przepis narusza zasady określone we wspomnianych przepisach Konstytucji RP poprzez zróżnicowanie podmiotów uprawnionych do uzyskania przedmiotowej pomocy finansowej w taki sposób, że współmałżonek dziedziczący wraz z małoletnim dzieckiem po zmarłym małżonku gospodarstwo rolne jest w gorszej sytuacji prawnej, niż gdyby to gospodarstwo dziedziczył sam.

Ostatni zarzut w ramach podstawy naruszenia prawa materialnego sprowadza się do stwierdzenia, że Sąd pierwszej instancji naruszył art. 178 ust. 1 Konstytucji RP poprzez przyjęcie, iż sędziowie w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości związani są tylko Konstytucją oraz ustawami, podczas gdy są także związani bezpośrednio stosowanymi przepisami rozporządzeń wspólnotowych. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika, jakoby Sąd pierwszej instancji przyjął założenie, że sędziowie nie są związani tego rodzaju przepisami wspólnotowymi. Sąd dokonał prawidłowej wykładni językowej wspomnianego przepisu Konstytucji RP. Natomiast podnoszone w skardze kasacyjnej związanie sędziów także bezpośrednio stosowanymi przepisami wspólnotowymi wynika z innych przepisów, m.in. z art. 91 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 2 Aktu dotyczącego warunków przystąpienia i w zw. z art. 249 tiret 2 TWE. Jednakże, jak to już zostało wykazane wcześniej, brak jest przepisów wspólnotowych jednoznacznie regulujących kwestię będącą przedmiotem niniejszego postępowania i w związku z tym Sąd pierwszej instancji nie stosował w tym zakresie prawa wspólnotowego. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny wziął pod uwagę jedynie przepisy krajowe regulujące przedmiotową materię. Uznając, że będący przepisem podustawowym § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 grudnia 2004 r. jest niezgodny z Konstytucją RP, Sąd na podstawie art. 178 ust. 1 Konstytucji RP był uprawniony do odmowy zastosowania wspomnianego przepisu rozporządzenia Rady Ministrów.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.

-----------------------

12