Wyrok WSA w Szczecinie, sygn. akt II SA/Sz 1126/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2013-03-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne: Kombatanci
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. art. 1 par 1 i par 2
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
law: Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
article: art. 3 par 1 , art. 134 par 1 , 152, 145 par 1 pkt 1 lit.a
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
article: art. 2 pt 2 lit. a,art. 3 i art. 4 ust.1,2 i 4
journal: Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
law: Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia NSA Grzegorz Jankowski, Protokolant Małgorzata Płocharska-Małys, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 marca 2013 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do uprawomocnienia się wyroku, III. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącego K. M. kwotę [...] złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [..] r. Nr [..] , wydaną na podstawie

art. 1 pkt 1 i art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 2011r. Nr 72, poz. 380), po rozpoznaniu wniosku K. a M. odmówił przyznania wnioskodawcy uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w powołanej wyżej ustawie.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że strona złożyła wniosek w przedmiocie przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego przewidzianego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. z 1996 r. Nr 87 poz. 395 ze zm.).

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją

z dnia [...] r. odmówił K. M. przyznania przedmiotowego świadczenia ze względu na nie spełnienie kryterium "geograficznego".

Przepis art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym [...], wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 grudnia 2009 r.(sygn. akt K 49/07) został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Nr 220, poz. 1734 z 23 grudnia 2009 r. i tego dnia treść normatywna art. 2 pkt 2 powołanej ustawy utraciła moc obowiązującą w zakresie określonym przez Trybunał.

W związku z wyrokiem TK, pismem z dnia [...] r. K. M. wystąpił do Kierownika Urzędu z ponownym wnioskiem o przyznanie świadczenia przewidzianego w ustawie. Strona nie powołała się na ustawowe podstawy do wznowienia postępowania, ani też na podstawy do wszczęcia postępowania w celu stwierdzenia nieważności decyzji.

W uzasadnieniu wyroku z dnia [...] r. Trybunał Konstytucyjny wskazał, że osoby, którym odmówiono przyznania świadczenia deportacyjnego ze wzglądu na niespełnienie kryteriów "geograficznych" alternatywnie (...) mogą (...) żądać wzruszenia dotychczasowej decyzji w trybie art. 154 § 1 K.p.a. W związku z powyższym - stosownie do dyrektyw wypływających z art. 235 § 1 K.p.a. - Kierownik Urzędu zakwalifikował pismo jako wniosek o uchylenie decyzji własnej w trybie art. 154 K.p.a. i decyzją z dnia [...] r. utrzymaną w mocy decyzją z dnia 14 czerwca 2010 r. odmówił uchylenia decyzji własnej w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 listopada

2010 r. (sygn. akt II SA/Sz 752/10) po rozpoznaniu skargi strony stwierdził nieważność decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie z dnia [...] r. z uwagi na to, że w wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ przedmiotową decyzją utrzymał w mocy decyzję własną, powołując w podstawie prawnej rozstrzygnięcia art. 151 § 1 i 2 K.p.a.

Po ponownym rozpoznaniu sprawy Kierownik Urzędu decyzją z dnia [...] r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] r.

W wyniku złożenia skargi na decyzję z dnia [...] r., Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 16 listopada 2011 r. (sygn. akt II SA/Sz 585/11) uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą i zobowiązał organ do ustalenia, w jakim trybie K. M. domaga się rozpoznania swojego wniosku.

Następnie organ podał, że następstwem wyroku Trybunału Konstytucyjnego była nowelizacja przepisu art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym [...] ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.

Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 25 lutego 2011 r., zmiana decyzji ostatecznych odmawiających prawa do świadczenia przysługującego na podstawie przepisów ustawy, o której mowa w art. 1, w jej dotychczasowym brzmieniu, osobom deportowanym (wywiezionym) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. następuje na wniosek strony.

W myśl nowego brzmienia art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

o świadczeniu pieniężnym [...], represją w rozumieniu ustawy jest deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

W tym stanie rzeczy, pismem z dnia 30 kwietnia 2012 r., organ poinformował wnioskodawcę o zmianie treści przedmiotowego przepisu jednocześnie wskazując na możliwość rozpatrzenia sprawy na podstawie przepisów ustawy z dnia 25 lutego 2011 r. Pismem z dnia [...] r. K. M. wniósł o rozpoznanie wniosku w oparciu o znowelizowany przepis ustawy.

Organ I instancji dokonując oceny prawnej złożonego wniosku w zestawieniu

z ustalonym stanem faktycznym sprawy stwierdził, że przepis art. 1 ustawy z 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie, z tym że nie wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego. Nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Ustawa przewiduje pewien ograniczony zakres rekompensat dla konkretnie ustalonych grup ofiar, z tytułu ściśle określonych rodzajów represji. Rodzaje represji, których doznanie, z zastrzeżeniem wymagań art. 1 ustawy, uprawnia do ubiegania się o przyznanie świadczenia pieniężnego, zostały wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy.

Dla wydania decyzji pozytywnej na podstawie art. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniu pieniężnym [...] konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek poprzez ustalenie że:

- osoba została deportowana (wywieziona) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945 ,

- praca była wykonywana w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

K. M. wystąpił o przyznanie świadczenia z tytułu wysiedlenia z miejsca zamieszkania i pracy przymusowej wykonywanej w gospodarstwie znajdującym się pod zarządem niemieckim. Na dowód doznanych represji przedłożył zaświadczenie Archiwum Państwowego z dnia [...] r. potwierdzające wysiedlenie z terenów tzw. "niemieckiego obszaru osiedleńczego" w dniu [...] r. [..] osób z wsi [...] Polski, które zostały przewiezione do obozu przejściowego w [...] oraz zasiedlenie gospodarstwa rolnego w tej miejscowości w dniu [...] r. przez prowadzonego przez Niemca O. N., zeznania J. S. i S. S. potwierdzające pracę wnioskodawcy wraz z rodzicami u O. N. od lutego [...] r. do czerwca [...] r. oraz własne oświadczenie z dnia [...] r. dotyczące braku dokumentów zatrudnienia w okresie od lutego [...] r. do [...] r. w m. [...] oraz wysiedlenia z tej miejscowości do Horyszowa Polskiego. W trakcie przeprowadzonego postępowania organ poszerzył materiał dowodowy o złożony przez wnioskodawcę w Fundacji "Polsko-Niemieckie Pojednanie" w trakcie ubiegania się o przyznanie odszkodowania z jej środków, w tym ankietę kierowaną w dniu [...] r. do Biura Dowodów Osobistych w której jako miejsce pobytu strony w czasie wojny wskazano m. [...] oraz dokumenty świadków strony J. S. i S. S potwierdzające ich wysiedlenie z m. [..] do m.[...] . Kierownik Urzędu uzyskał także dokumenty z akt siostry wnioskodawcy – L. Z.. K. M. nadesłał dodatkowo informacje ze strony internetowej [...] dotyczące wysiedleń mieszkańców zamojszczyzny, wykaz wysiedlonych miejscowości (załącznik do regulaminu oznaki krajoznawczej PTTK) oraz wykaz wysiedlonych wsi w powiecie hrubieszowskim z Archiwum Państwowego w [...] Oddział w [..] . Zgodnie z żądaniem strony Kierownik Urzędu przesłuchał także wnioskodawcę oraz L. Z. na okoliczność podlegania represjom.

W ocenie organu, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że K. M. wraz z całą swoją rodziną oraz pozostałymi mieszkańcami [...] w ramach akcji wysiedleńczej zamojszczyzny został w lutym [...] r. wysiedlony z miejsca zamieszkania. Gospodarstwa rolne zostały przejęte przez obywateli niemieckich. Rodzina K. a M. początkowo trafiła wraz z innymi osobami wysiedlonymi do obozu przejściowego w[...] . Stamtąd została skierowana do oddalonej o 16 kilometrów od [...] miejscowości [...] , której mieszkańcy także podlegali akcji przesiedleńczej, a następnie trafiła do gospodarstwa odsiedlonego tam Niemca O. N.. Rodzina wnioskodawcy zamieszkała w jednym pomieszczeniu budynku gospodarczego, rodzice pracowali w gospodarstwie rolnym (w polu i obejściu), a ojciec dodatkowo pracował w charakterze szewca. Wnioskodawca, według złożonego oświadczenia oraz oświadczenia jego siostry L Z., mimo młodego wieku (5-6lat), także pracował w gospodarstwie, m.in. nosił drewno na opał i pomagał matce w pracy. K. M. twierdził, że warunki panujące na wysiedleniu były ciężkie, żywność oraz ubrania robocze otrzymywali rodzice z "miejsca poza gospodarstwem" (protokół przesłuchania L. Z z dnia [...] r.). Zarówno strona jak i jego siostra nie potrafili wskazać, czy rodzice otrzymywali jakieś wynagrodzenie. Podali, że w trakcie pobytu na wysiedleniu zmarł ich ojciec.

W ocenie organu jakkolwiek rodzice wnioskodawcy wraz ze swoimi dziećmi zostali zmuszeni do opuszczenia rodzinnego gospodarstwa, które zostało przekazane pod zarząd niemiecki i otrzymali nakaz pracy w pobliskiej miejscowości [...] , to jednak w przypadku strony nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Powołując się na ukształtowane pod wpływem powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego orzecznictwo sądów administracyjnych, np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II SA/Rz 350/11, www.cbois.nsa.gov.pl, organ wskazał, że "deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej" rozumiana jest nie jako sama zmiana miejsca pobytu, ale powiązana z egzystencją w znacznym oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania i w izolacji od dotychczasowego środowiska, w trudnych warunkach bytowych, klimatycznych. Deportacja musi łączyć się z przymusowym wywiezieniem, "wyrwaniem" i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska. Stan deportacji wiąże się z życiem w otoczeniu wrogości, wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego.

Kierownik Urzędu zauważył, że Fundacja "Polsko - Niemieckie Pojednanie" przyznała wnioskodawcy świadczenie dla dzieci do lat 16 prześladowanych w rejonie miejsca zamieszkania - niedeportowanych do III Rzeszy lub ziemie przez nią okupowane.

Wykonywanie pracy w warunkach przymusowych bez faktu deportacji nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia. W niniejszej sprawie rodzina wnioskodawcy została wprawdzie zmuszona do opuszczenia miejsca zamieszkania, jednak było to związane z przejęciem gospodarstw przez niemieckich osiedleńców i dotyczyło wszystkich mieszkańców. Rodzice strony pracowali przymusowo u gospodarza niemieckiego, jednakże praca ta była wykonywana w miejscowości oddalonej o 16 kilometrów od miejsca zamieszkania, do której przesiedlono też innych mieszkańców [...] , a więc nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska.

W wyroku z dnia 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 573/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, że człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego

z sytuacją osoby która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania

o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów (por. wyrok NSA z dnia 12.07.2011 r. sygn. akt II OSK 628/11, wyrok NSA z dnia 4.10.2011 r. sygn. akt II OSK 195/11).

W wyroku z dnia 29 września 2011 r. sygn. akt II SA/Go 541/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wskazał, iż konsekwencją wyeliminowania przez Trybunał Konstytucyjny z regulacji ustawowej kryterium "geograficznego" nie jest jednak to, iż każda praca przymusowa wykonywana podczas II wojny światowej na rzecz okupanta niemieckiego na terenie państwa polskiego, poza miejscem dotychczasowego zamieszkiwania, uprawnia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r. W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał stwierdził bowiem, że deportacja nie zachodzi w przypadku wykonywania przymusowej pracy w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania, a w tym w sąsiednich miejscowościach. Zdaniem Trybunału, ustawodawca trafnie uznał, iż wśród wszystkich osób świadczących pracę przymusową na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tę świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowe miejsce zamieszkania. Świadectwa osób poddanych tej formie represji skłaniają do akceptacji poglądu, że znajdowały się one w znacznie trudniejszej sytuacji niż osoby wykonujące nawet tego samego typu pracę, ale w dotychczasowym miejscu zamieszkania lub w niewielkim od niego oddaleniu np. w sąsiedniej miejscowości.

Tym samym przymusowe skierowanie do wykonywania pracy w miejscowości pobliskiej dotychczasowemu miejscu zamieszkania nie oznacza wykonywania pracy

w warunkach deportacji, (por. wyrok NSA z dnia 24.04.2012 sygn. akt II OSK 196/11 oraz wyrok NSA z dnia 31.01.2012 r. sygn. akt II OSK 2178/10). Strona wprawdzie została zmuszona do opuszczenia miejscowości, w której zamieszkiwała z rodzicami

i rodzeństwem, to jednak została przesiedlona wraz z całą rodziną do miejscowości oddalonej jedynie o kilkanaście kilometrów od miejsca zamieszkania. W takiej sytuacji nie można uznać, iż nastąpiło odizolowanie od środowiska. Oznacza to, K. M. nie przebywał w nieznanym, obcym, wrogim, czy niebezpiecznym środowisku, co stwarzałoby realne i dotkliwe utrudnienia charakterystyczne dla deportacji jak np. odmienne warunki klimatyczne, kulturowe, językowe, połączone niejednokrotnie z wrogością miejscowej ludności, pogorszone warunki codziennego bytu. Podkreślić należy, że badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy, (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 17.10.2011 r. sygn. akt IV SA/G1 819/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11.10.2011 r. sygn. akt II SA/Po 480/11).

Przepisy ustawy nie przewidują świadczeń z ustawy dla wszystkich poszkodowanych przez pracę niewolniczą na rzecz III Rzeszy, lecz zawężają krąg podmiotów do tych spośród nich, wobec których okupant stosował represje pracy niewolniczej w zaostrzonej formie (deportacja) w stosunku do obowiązującego powszechnie obowiązku pracy. Zdaniem Kierownika Urzędu w przypadku strony nie został spełniony zawarty w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej, także po jej nowelizacji z [...] r.

K. M. , nie zgadzając się z decyzją z dnia [...] r. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. Organ ten decyzją z dnia[..] ., Nr [...] utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r.

Organ ponownie rozpatrując sprawę wskazał na ustawowe przesłanki represji, wymienione enumeratywnie w art. 2 ustawy i obejmujące:

1. osadzenie w obozach pracy przymusowej w okresie wojny w latach 1939-1945

z przyczyn politycznych, narodowościowych, rasowych i religijnych;

2. deportację (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy

w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium:

- III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny wiatach 1939-1945;

- Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich i terenów przez niego okupowanych w okresie od dnia 17 września 1939 r. do dnia 5 lutego 1946 r. oraz po tym okresie do końca 1948 r. z terytorium państwa polskiego w jego obecnych granicach.

Treść cytowanego przepisu, w powiązaniu z art. 3 określającym podstawę wymiaru świadczenia za każdy pełny miesiąc trwania pracy, wskazuje, że sam fakt wykonywania pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi wystarczającej przesłanki przyznania świadczenia.

Organ wskazał, że dla uzyskania potwierdzenia konieczne jest złożenie przez zainteresowanego wniosku oraz poparcie wniosku odpowiednimi dowodami, natomiast do wydania decyzji potwierdzającej prawo do świadczeń konieczne jest łączne wystąpienie następujących przesłanek:

- deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium

III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945,

- wykonywanie pracy w warunkach deportacji przez okres co najmniej 6 miesięcy.

Organ, na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalił,

że K. M. wraz z całą swoją rodziną oraz pozostałymi mieszkańcami [...] w ramach akcji wysiedleńczej zamojszczyzny został w lutym [....] r. wysiedlony z miejsca zamieszkania, a gospodarstwa rolne zostały przejęte przez obywateli niemieckich. Początkowo trafił do obozu przejściowego w [...] ,

a stamtąd wraz z rodziną został skierowany do oddalonej o 16 kilometrów od [...] miejscowości [...] , w której gospodarstwa po wysiedleniu mieszkańców przejęli osiedleńcy z Niemiec. Rodzina K. a M. została skierowana do gospodarstwa Niemca O. N., w którym zamieszkała

w jednym pomieszczeniu budynku gospodarczego. Rodzice wnioskodawcy pracowali

w gospodarstwie rolnym (w polu i obejściu), a ojciec dodatkowo pracował w charakterze szewca. Wnioskodawca mimo młodego wieku (5-6 lat) również pracował: nosił drewno na opał i pomagał matce w pracy.

Kierownik Urzędu wskazał, że pomimo delikatnego charakteru tego typu spraw, z uwagi na niekwestionowane trudne warunki życia okupacyjnego, w jakich strona musiała dorastać, fakt bardzo ciężkich warunków bytowych nie może stanowić wyłącznej przesłanki do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie deportacja przybrała szczególnie dotkliwą formę. Sytuacja strony w trakcie działań wojennych z pewnością wiązała się z określonymi uciążliwościami, których skutki wnioskodawca odczuwa po dziś dzień. Jednakże sytuacja ta, mimo wszystko, była dużo lepsza w porównaniu do osób, które wywiezione zostały kilkaset czy kilka tysięcy kilometrów od domu

i oderwane od znanego im otoczenia, które nie wiedziały gdzie znajduje się ich rodzina i czy kiedykolwiek w ogóle powrócą do kraju i bliskich. Organ wskazał również, że K. M. przez okres wysiedlenia mieszkał w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania z rodzicami i rodzeństwem. Niewątpliwie sytuacja wnioskodawcy w czasie okupacji była bardzo ciężka, jednakże z przepisów ustawy i wyroku Trybunału Konstytucyjnego należy wywieść wniosek, że nie każda praca przymusowa w okresie okupacji uprawnia do świadczenia pieniężnego, o którym mowa w ustawie (por. wyroki: NSA z dnia 24 kwietnia 2012 r. II OSK 196/11, NSA z dnia12 lipca2 011r.,sygn.akt II OSK 628/11; WSA w Łodzi z dnia 21.09.2011 r., sygn. akt II SA/Łd674/11;WSA w Warszawie z dnia 11 maja 2011r., sygn. akt V SA/Wa 2584/10; WSA w Łodzi z dnia 13 stycznia 2011r., sygn. akt II SA/Łd 1282/10).

Powołując się na utrwalone orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podał, że pozostaje w zgodzie z zasadą państwa prawnego przyznanie uprawnień do świadczenia tylko pewnej, ściśle określonej grupie osób srożej represjonowanych, z pominięciem osób, które doznały represji mniej dolegliwych. Przepis art. 1 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. przewiduje prawo do świadczenia pieniężnego dla osób, które podlegały represjom określonym w ustawie. Nie negując faktu traumatycznych przeżyć wnioskodawcy w okresie okupacji, ani jej subiektywnych odczuć i ocen, należy zwrócić uwagę, iż celem ustawodawcy, jak wynika to wprost z treści przytoczonych powyżej przepisów nie było przyznanie tą ustawą świadczenia pieniężnego wszystkim obywatelom polskim, którzy podczas okupacji wykonywali pracę przymusową, lecz tylko tym, którzy zostali deportowani (wywiezieni) w celu wykonywania pracy przymusowej, czyli tym względem, których okupant stosował represję pracy niewolniczej w zaostrzonej formie, u których wykonywanie pracy przymusowej związane było z tragicznymi okolicznościami przewozu często w nieludzkich warunkach, w nieznane im, odległe miejsca i wrogie otoczenie, (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 2.12.2011 r. sygn. akt II SA/Bd 1011/11 oraz wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.11.2011 r. sygn. akt V SA/Wa 1453/11).

Kierownik Urzędu podniósł, że w ustawie brak jest normatywnej definicji słowa "deportacja." Aby więc ustalić jego prawidłowe znaczenie należy sięgnąć do słownika języka polskiego. Według tego źródła deportacja oznacza wydalenie kogoś poza granice kraju, a także zesłanie do odległej, odizolowanej miejscowości na przymusowy pobyt (vide: "Słownik języka polskiego PWN", W-wa 2009, opracowanie L. Drabik, A. Kubiak -Sokół, E. Sobol, L. Wiśniakowska). Mając na uwadze powyższą definicję słowa "deportacja" i poczynione ustalenia faktyczne, nie można uznać,

że wnioskodawca został deportowany do pracy przymusowej. Nie budzi wątpliwości organu, że przebywanie na wysiedleniu podczas wykonywania przez rodziców pracy samo w sobie było dotkliwe i zapewne pozostawało trwałe ślady w psychice wnioskodawcy. Jednakże z ustalonych przez organ okoliczności faktycznych nie wynika, aby zainteresowany w okresie od 1943 r. do stycznia 1945 r. poddany został represjom, o jakich mowa w art. 2 pkt 2 ustawy. W wyroku z dnia 1.12.2010 r. sygn. akt II SA/Łd 972/10 Wojewódzki Sad Administracyjny zauważył, iż wprawdzie z uwagi na fakt, iż w okresie wojny kontakt z najbliższymi był niewątpliwie mniejszy niż

w normalnych warunkach życia, niemniej jednak nie należy zapominać, iż w warunkach działań wojennych rodziny często były rozłączane, a dzieci pozbawiane rodzicielskiej opieki nawet na kilka lat. W tej sytuacji bieżący, nawet kilkugodzinny kontakt skarżącego z rodziną mógł dawać mu poczucie bezpieczeństwa i stałej opieki. Ponadto miejsce wykonywania pracy znajdowało się również w niewielkiej odległości od dotychczasowego miejsca zamieszkania, co wiąże się z tym, że praca ta wykonywana była w istocie w tym samym, zarówno kulturowo, jak i językowo środowisku (por. wyrok NSA z dnia 4.10.2011 r. sygn. akt II OSK 195/11, wyrok WSA w Warszawie z dnia 2.12.2010 r. V SA/Wa 1312/10, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 17.08.2011 r. II SA/Bd 512/10, wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22.09.2010 r. II SA/Go 434/10 oraz wyroki WSA w Łodzi: z dnia 26.01.2011 r. II SA/Łd1222/10, z dnia17.05.201r.II SA/Łd 298/11, z dnia 20.10.2010 r. II SA/Łd 515/10).

Strona przebywała wraz z rodzicami wykonującymi pracę przymusową

w odległości kilkunastu kilometrów od miejsca stałego zamieszkania. Jeżeli więc praca była wykonywana w niewielkim oddaleniu od dotychczasowego miejsca zamieszkania, to nie sposób uznać, iż strona podlegała represjom określonym w art. 2 pkt 2 cyt. ustawy. Zdaniem organu, badanie przesłanki szczególnej dolegliwości represji, powinno być oparte na kryteriach w jakimś stopniu zobiektywizowanych, a nie wyłącznie na subiektywnych odczuciach wnioskodawcy (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 581/10). W wyroku z dnia 17 sierpnia 2010 r. sygn. akt II SA/Bd 573/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wskazał, iż człowiek w warunkach przeniesienia jego centrum życiowego o kilka, czy kilkanaście kilometrów od miejsca pobytu dotychczasowego, nawet w przypadku braku dobrowolności tego przeniesienia, nie doświadcza trudu związanego z adaptacją do nowych warunków, porównywalnego z sytuacją osoby, która znalazła się w miejscu oddalonym od miejsca zamieszkania o kilkaset, czy nawet kilka tysięcy kilometrów. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12.07.2011 r., sygn. akt II OSK 628/11. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 29.09.2011 r. (sygn. akt II SA/Go 541/11) wskazał, że konsekwencją wyeliminowania przez z regulacji ustawowej kryterium "geograficznego" nie jest jednak to, iż każda praca przymusowa wykonywana podczas II wojny światowej na rzecz okupanta niemieckiego na terenie państwa polskiego, poza miejscem dotychczasowego zamieszkiwania, uprawnia do świadczenia pieniężnego wynikającego z ustawy z dnia 31 maja 1996 r.

W uzasadnieniu powołanego wyroku Trybunał stwierdził bowiem, że deportacja nie zachodzi w przypadku wykonywania przymusowej pracy w niewielkim oddaleniu od miejsca zamieszkania.

Organ podał, że jest mu znany pogląd pojawiający się w orzecznictwie sądów administracyjnych, że deportacja może mieć również miejsce w przypadku wywiezienia do pracy przymusowej na niewielką odległość od miejsca zamieszkania. Jednakże w tym wypadku deportacja winna się łączyć z przymusowym wywiezieniem

i odizolowaniem od dotychczasowego środowiska co w niniejszej sprawie, zdaniem organu orzekającego, nie miało miejsca. Trudno uznać bowiem, iż przesiedlenie strony na odległość kilkunastu kilometrów wraz z rodzicami i rodzeństwem wiązało się z życiem w otoczeniu wyobcowania mentalnościowego, kulturowego i językowego.

K. M. wniósł skargę na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Skarżący, nie zgadzając się z decyzją organu z dnia [...] r. domagał się "ponownego przeanalizowania jego sprawy i pozytywnego jej rozpatrzenia".

W uzasadnieniu skargi podniósł, że zaskarżoną decyzją po raz kolejny odmówiono mu przyznania wnioskowanego świadczenia tłumacząc, iż wykonywanie pracy w warunkach przymusowych, bez faktu deportacji, nie stanowi przesłanki przyznania tegoż świadczenia.

Oświadczył, że czuje się dotknięty tą decyzją gdyż jako człowiek - obywatel uważa się za poszkodowanego przez III Rzeszę. Urząd, który w swej nazwie powinien reprezentować jak i pomagać takim osobom jak on wręcz stwarza bariery i bardzo go doświadcza.

Odnosząc się do uzasadnienia decyzji, z którego wynika że wśród wszystkich osób świadczących pracę na rzecz ZSRR i III Rzeszy, szczególnie dotkliwie poszkodowane były osoby, które pracę tą świadczyły w warunkach przesiedlenia poza dotychczasowym miejscem zamieszkania, podniósł, iż w jego zeznaniu nie ma znaczenia odległość jeśli przebywa się i jest się zmuszanym do pracy w okrutnych, nieludzkich i urągających człowiekowi warunkach.

Wskazał, że podczas akcji hitlerowców wysiedlono mieszkańców z 297 wsi, łącznie 110 tyś. osób. W publikacjach historycznych, do których dotarłem ta akcja figuruje nawet jako "mały Katyń".

Dodał, że wiele lat walczy o sprawiedliwość, zadośćuczynienie i potraktowanie jego osoby z godnością i należytym szacunkiem a spotyka się tylko i wyłącznie

z odmowa oraz niepoważnym traktowaniem.

Zauważył, że wbrew twierdzeniu organu, nie otrzymał świadczenia dla dzieci do lat 16 prześladowanych w rejonie miejsca zamieszkania.

Podał również, że tragedia jaką było wysiedlenie odcisnęła piętno na jego życiu, albowiem doświadczył krzywd i żył w wiecznym strachu.

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych

w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie w oparciu o argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., odmawiająca K. M. przyznania, na podstawie przepisów ustawy z dnia

31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 87, poz. 395 ze zm.), uprawnień do świadczenia pieniężnego przysługującego osobom deportowanym do pracy przymusowej. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 pkt 2

lit. a, art. 3 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 powołanej wyżej ustawy, z tym że art. 2 pkt 2 lit a

w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lutego 2011 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich (Dz. U. Nr 72, poz. 380).

W myśl art. 1 ust. 1 powołanej wyżej ustawy z dnia 31 maja 1996 r. świadczenie pieniężne, zwane dalej "świadczeniem", przysługuje osobom, które w okresie podlegania represjom określonym w ustawie były obywatelami polskimi i są nimi obecnie. Represję w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a stanowi deportacja (wywiezienie) do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.

Zauważyć należy, że w ustawie o świadczeniach pieniężnych [...] ustawodawca nie zamieścił normatywnej definicji deportacji. Wskazał jedynie kryterium geograficzne, którego wywiezienie dotyczy oraz minimalny czas jego trwania.

Z powołanego wyżej przepisu należy zatem wywieść trzy przesłanki, których łączne spełnienie uprawnia do przyznania świadczeń pieniężnych, tj. deportacja

(wywiezienie) w granicach terytorium państwa polskiego sprzed dnia 1 września 1939 r. lub z tego terytorium na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945, praca przymusowa oraz czas trwania tej deportacji wynoszący co najmniej 6 miesięcy.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 16 grudnia 2009 r. sygn. akt K 49/07 podkreślał, że wyrok ten ma charakter zakresowy i kwestionuje nieprawidłowy sposób ukształtowania przesłanek dostępu do świadczeń deportacyjnych. Skutkiem wyroku była zmiana tzw. kryterium geograficznego w ustawie z dnia 31 maja 1996 r. Trybunał odniósł się wprawdzie do trafności zastosowania określenia "deportacja" w odniesieniu do rodzaju represji, który uprawnia do otrzymania świadczenia na podstawie ustawy z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniu pieniężnym [...], jednakże ustawodawca nowelizując przepisy ustawy po wyroku Trybunału nie tylko nie zawarł w ustawie definicji normatywnej pojęcia "deportacja" ale również nie dokonał rozróżnienia pomiędzy deportacją do "zwykłej" pracy przymusowej od deportacji "szczególnie dotkliwej" związanej z wywiezieniem w odległe miejsca, powodującej całkowite zerwanie więzi z dotychczasowym miejscem zamieszkania, zmianę warunków klimatycznych, pojawienie się bariery językowej etc.

Organ prowadzący postępowanie w sprawie z wniosku K. a M. odmawiając skarżącemu przyznania świadczenia skupił się przede wszystkim na kryterium geograficznym rozumianym w tej sprawie jako wywiezienie skarżącego i jego rodziny do stosunkowo niewiele oddalonego miejsca od rodzinnej miejscowości, uznając, że nie jest to deportacja.

Jak już wyżej Sąd wskazał, ustawodawca nie uzależnił stwierdzenia deportacji od takich okoliczności jak odległość na jaką deportowany został wywieziony do pracy przymusowej, jego wiek czy przebywanie lub rozdzielenie z rodziną. Istotnym kryterium, od którego ustawodawca uzależnił prawo do świadczenia jest wywiezienie do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy (zob. wyrok NSA z dnia 6.02.2013 II OSK 1564/12, z dnia 27.03.2012 II OSK 468/11, z dnia 1.02.2013 II OSK1874/12- http:// orzeczenia. nsa,gov.pl).

W rozpoznawanej sprawie nie budzi wątpliwości Sądu, że K. M. wraz

z rodziną został wywieziony z rodzinnej miejscowości na skutek przeprowadzonej przez hitlerowców akcji wysiedleńczej z Zamojszczyzny i obejmowania gospodarstw wysiedlonych przez obywateli Rzeszy Niemieckiej. Fakt wysiedlenia via obóz przejściowy w [...] do gospodarstwa rolnego przydzielonego Niemcowi O.N., jak również okres wysiedlenia od lutego [...] r. do stycznia [...] r. również nie budzi wątpliwości. Opuszczenie dotychczasowego miejsca zamieszkania nie miało żadnych cech dobrowolności. Takich cech nie miała również praca podjęta w gospodarstwie O. N..

Mając na uwadze powołane wyżej okoliczności Sąd stwierdził, że Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych przy prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, odmawiając K. M. przyznania świadczenia pieniężnego, poprzez nie znajdującą uzasadnienia prawnego interpretację art. 2 ustawy z dnia 31 maja 1996 r. w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 25 lutego 2011 r., która miała istotny wpływ na wynik sprawy, wydał zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W ocenie Sądu, przesłanki umożliwiające otrzymanie świadczenia pieniężnego zostały określone w ustawie jednoznacznie. Gdyby podstawą przyznania świadczenia było podleganie zróżnicowanym rodzajom represji, którą jest również deportacja, to okoliczność ta winna znaleźć swoje odzwierciedlenie w treści ustawy. Jeżeli ustawodawca takiego zróżnicowania nie dokonał, to nie jest rzeczą Sądu wyręczanie go w tej materii i ograniczanie możliwości otrzymania świadczenia pieniężnego do osób, które doznały nie zdefiniowanej normatywnie "represji szczególnie dotkliwej", jaką jest np. deportacja do odległych miejsc, zerwanie więzi rodzinnych i środowiskowych, odmienny klimat, czy bariera językowa. Skoro skarżący wprost spełnia wymogi określone w ustawie, to organ bez stosowania nadmiernie rozbudowanych zabiegów interpretacyjnych, winien skarżącemu świadczenie pieniężne przyznać.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny uznając skargę za zasadną uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.

W kwestii wykonalności wyroku Sąd orzekł na podstawie art. 152 P.p.s.a., natomiast

o kosztach na podstawie art. 200 tej ustawy.

Organ ponownie rozpatrując sprawę uwzględni ocenę prawną wyrażoną

w niniejszym wyroku.