Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA/Wa 674/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-06-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6196 Funkcjonariusze Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu i Biura Ochrony Rządu
Hasła tematyczne: Służba Bezpieczeństwa
Skarżony organ: Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 8  ust. 1,  par. 35 pkt 2,   par. 38,  par. 17,  par. 21
journal: Dz.U. 2004 nr 272 poz 2690
law: Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań  dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Dąbrowska, Sędziowie WSA Olga Żurawska-Matusiak, Danuta Kania (spr.), Protokolant Sekretarz sądowy Sylwia Mikuła, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 czerwca 2012 r. sprawy ze skargi M.P. na orzeczenie Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dnia [...] lutego 2012 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia dyscyplinarnego oddala skargę


UZASADNIENIE

Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. Nr 74, poz. 676 ze zm.), § 35 pkt 2 oraz § 36 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Dz. U. Nr 272, poz. 2690 ze zm.) oraz art. 455 Kodeksu postępowania karnego, po rozpatrzeniu odwołania [...] M. P. od orzeczenia Dyrektora Delegatury ABW w R. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] wymierzającego ww. karę surowej nagany, obwinionemu o to, że w dniu [...] maja 2011 r. będąc skierowany przez Kierownictwo Delegatury ABW w R. do wsparcia w czynnościach procesowych związanych z realizacją procesową do śledztwa odmówił wykonania polecenia służbowego wydanego przez Naczelnika Wydziału Postępowań Karnych koordynującego działania procesowe i nie udał się do miejscowości C. w celu udzielenia dodatkowej pomocy funkcjonariuszom ABW, którzy wykonywali czynności procesowe w firmie [...], orzekł o zmianie powołanego wyżej orzeczenia w ten sposób, iż uznał, że M. P. w dniu [...] maja 2011 r., będąc skierowany do wsparcia w czynnościach procesowych związanych z realizacją procesową do śledztwa naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że kwestionował zasadność i celowość wykonywania przekazywanych mu rozkazów wydanych przez Naczelnika Wydziału PK DABW w R. w obecności innych funkcjonariuszy działając razem z [...] R. D. (obwinionym w prowadzonym osobno postępowaniu dyscyplinarnym), który odmówił wykonania rozkazu wyjazdu do miejscowości C. w celu udzielenia wsparcia innym funkcjonariuszom ABW, doprowadzając tym samym do opóźnienia udzielenia tym funkcjonariuszom pomocy, co stanowi naruszenie dyscypliny służbowej określone w § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa w związku z art. 79 i art. 47 ust. 1 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu i wymierzył funkcjonariuszowi karę upomnienia.

W uzasadnieniu wskazanego orzeczenia organ podniósł, że w dniu [...] maja 2011 r. Wydział Postępowań Karnych Delegatury ABW w R. podjął działania procesowe polegające na dokonaniu przeszukań i zatrzymań osób. W działaniach tych uczestniczyli funkcjonariusze z różnych Wydziałów Delegatury. W toku prowadzonych czynności wynikła potrzeba wzmocnienia ekipy dowodzonej przez [...] R. W. dodatkowymi funkcjonariuszami. Do wykonania tego zadania zostali wyznaczeni [...] M. P., [...] R. D. oraz [...] P. M. Wymienieni funkcjonariusze, pomimo, że nie uczestniczyli w odprawie przed realizacją, jako doświadczeni oficerowie ABW zdawali sobie sprawę, iż do wydawania poleceń i podejmowania decyzji dotyczących realizacji uprawniony jest kierujący nią Naczelnik Wydziału Postępowań Karnych.

Polecenie dołączenia do ekipy [...] W. obwiniony otrzymał właśnie od Naczelnika WPK - a zatem wiedział dokładnie komu podlega w czasie działań realizacyjnych. Około godziny 14.20 dowodzący ekipą realizacyjną [...] W. przekazał polecenie Naczelnika WPK aby część jego ekipy przemieściła się do miejscowości C. w celu wsparcia innej ekipy realizacyjnej. Polecenie to dotyczyło obwinionego [...] P., [...] D. oraz [...] M. W tym momencie [...] R. D. odmówił wykonania tego polecenia, natomiast M. P. wg świadka R. W. miał stwierdzić, że "są inne osoby w delegaturze, które mogłyby takiej pomocy udzielić" oraz, że "nie został wcześniej poinformowany, że w dniu [...] maja 2011 r. będzie musiał uczestniczyć w czynnościach procesowych i w związku z tym jeszcze nic nie jadł i jest głodny". Organ stwierdził, że R. W. nie zeznał, iż [...] P. wprost odmówił wykonania polecenia. [...] D. zeznał, że "nie było sytuacji, że [...] M. P. powiedział że nie pojedzie do C.". Podobne w treści zeznania złożył B. M. - bezpośredni przełożony obwinionego, do którego ten zadzwonił - z protokołu przesłuchania świadka wynika, że obwiniony mówił mu że jest głodny, nie zjadł posiłku i nie był uprzedzony o udziale w czynnościach procesowych w tym dniu. Nie padło w tej rozmowie stwierdzenie, że odmawia wykonania polecenia. Inaczej opisał tę sytuację P. M., w trakcie przesłuchania stwierdził on, że "[...] P. powiedział, że nie może pojechać pomagać innej grupie realizacyjnej ponieważ ma coś służbowego do załatwienia w R.", jednak żadne inne materiały zgromadzone w postępowaniu dyscyplinarnym nie potwierdzają tej wypowiedzi obwinionego.

Biorąc powyższe pod uwagę organ odwoławczy stwierdził, iż ze względu na istniejące wątpliwości, które należy rozpatrzyć na korzyść obwinionego, pomimo zeznań świadka P. M. przyjęto, że obwiniony nie odmówił wykonania wydanego mu rozkazu i ostatecznie udał się do miejscowości C. na miejsce prowadzonych czynności.

Zdaniem organu, należy dać wiarę spójnym i chronologicznie najwcześniejszym zeznaniom i notatkom sporządzonym po zdarzeniu, iż obwiniony kontestował wydany mu rozkaz. Argumentowanie przez doświadczonego oficera, że jest głodny i zmęczony oraz że nie był uprzedzony o konieczności uczestniczenia w czynnościach realizacyjnych, w aspekcie konieczności udzielenia pomocy innym kolegom, stanowi działanie co najmniej nieprofesjonalne i rzutujące na ocenę zdolności obwinionego do kwalifikowania ważności podejmowanych przez siebie działań. Organ podkreślił, że służba w Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego wymaga niejednokrotnie od oficerów udziału w czynnościach, podczas których nie mają możliwości odpoczynku czy spożycia posiłku. W takiej samej sytuacji jak obwiniony znajdowali się koledzy obwinionego, a mimo to nie podnosili podobnych problemów. Podważanie decyzji koordynującego działania realizacyjne Naczelnika Wydziału PK poprzez próbę wywarcia presji w celu ich zmiany również wskazuje na brak profesjonalizmu i niezrozumienie przez obwinionego charakteru służby w ABW. Takie zachowanie jest szczególnie deprecjonujące dla oficera na wysokim stanowisku służbowym posiadającego wysoki stopień służbowy.

Dodatkowo organ wskazał, że obwiniony swoim działaniem spowodował wydłużenie procesu decyzyjnego i faktycznego momentu wyjazdu w celu udzielenia pomocy funkcjonariuszom prowadzącym działania w C. Wyjazd ekipy do C. został bowiem opóźniony o ponad godzinę.

Zdaniem organu, obwiniony nie wykazał, aby pominięto jakiekolwiek źródła dowodowe, które mogły by świadczyć o innym przebiegu zdarzenia. Nie można zarzucić, że materiał dowodowy w postępowaniu był gromadzony wybiórczo bądź tendencyjnie, albo że zawiera luki uniemożliwiające ustalenie stanu faktycznego i jego ocenę.

Organ zaznaczył, że obwiniony w swoim odwołaniu zarzucił Naczelnikowi Wydziału PK składanie fałszywych zeznań co do faktu uczestniczenia obwinionego w odprawie przed realizacją oraz godziny wyjazdu obwinionego z Delegatury ABW w godzinach porannych w dniu [...] maja 2011 r. Szef ABW podkreślił, że Naczelnik M. składając zeznania, oba wskazane twierdzenia poprzedził sformułowaniem "o ile pamiętam", a zarówno rzecznik dyscyplinarny jak i rozpatrujący odwołanie obwinionego wzięli pod uwagę ustalone na podstawie innych dowodów rzeczywiste zdarzenia. Ponadto, w ocenie organu, moment porannego wyjazdu z Delegatury nie ma żadnego znaczenia dla oceny zachowania obwinionego kilka godzin później.

Organ stwierdził ponadto, że obwiniony w toku postępowania składał wnioski dowodowe, które zostały rozpatrzone zgodnie z procedurą, a także zapoznawał się z materiałami postępowania. Zarzut dotyczący nieudzielenia przez przełożonych obwinionemu delegacji służbowej w związku z korzystaniem z uprawnienia do przeglądania akt postępowania wobec opinii radcy prawnego należy natomiast uznać za bezzasadny.

M. P. złożył skargę na wskazane orzeczenie z dnia [...] lutego 2012r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o jego uchylenie w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie:

- § 27 w zw. z § 35 pkt 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, poprzez uznanie, że M. P. w dniu [...] maja 2011 r. naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że kwestionował zasadność i celowość wykonywania przekazywanych mu rozkazów wydanych przez naczelnika Wydziału PK Delegatury ABW w R. w obecności innych funkcjonariuszy, doprowadzając tym samym do opóźnienia udzielenia wsparcia innym funkcjonariuszom ABW,

- § 13 ust. 3 pkt 5 i 6 oraz § 27 cyt. rozporządzenia oraz art. 393 Kodeksu postępowania karnego, poprzez brak pouczenia obwinionego o możliwości zmiany opisu i kwalifikacji czynu zarzucanego obwinionemu, poprzez przyjęcie, że dopuszczalne jest uznanie obwinionego winnym popełnienia czynu mającego polegać na kwestionowaniu zasadności i celowości wykonywania przekazywanych mu rozkazów, w sytuacji gdy zarzut postawiony obwinionemu dotyczył odmowy wykonania polecenia służbowego, a także poprzez ustalenie, że użycie stwierdzeń przez obwinionego, że jest zmęczony i nie był uprzedzany o konieczności uczestniczenia w dalszych czynnościach realizacyjnych stanowi kontestowanie wydanego rozkazu i jest naruszeniem dyscypliny karanym w ramach postępowania dyscyplinarnego,

- § 17 ust. 4 cyt. rozporządzenia, poprzez brak wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego od prowadzenia sprawy w sytuacji wykazania przez obwinionego naruszenia przez rzecznika podstawowych zasad postępowania w tym zasady prawa do obrony poprzez odmowę przeprowadzenia dowodów, uniemożliwienie zapoznania się z aktami sprawy, odmowę sporządzenia kopii i odpisów z akt sprawy, odmowę uzupełnienia dowodowego postępowania dyscyplinarnego,

- § 18 ust. 1 cyt. rozporządzenia, poprzez brak podjęcia przez rzecznika w trakcie trwania postępowania dyscyplinarnego wszelkich koniecznych czynności w tym ponownego przesłuchania świadka A. M., przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy A. M. a obwinionym, przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy B. M. a obwinionym, przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy R. W. a obwinionym,

- § 19 ust. 4 w zw. z § 30 ust. 2 i § 35 pkt 3 cyt. rozporządzenia, poprzez nierozpoznanie przez Dyrektora Delegatury ABW w R. zażalenia na postanowienie rzecznika dyscyplinarnego o odmowie dopuszczenia obwinionego do udziału w czynnościach śledczych,

- § 21 ust. 2 i 3 cyt. rozporządzenia, poprzez oddalenie wniosków dowodowych obwinionego z powodu np. przyjęcia, że okoliczności wskazane przez obwinionego jako teza dowodowa są już udowodnione,

- § 21 ust. 3 cyt. rozporządzenia, poprzez oddalenie wniosków dotyczących zapewnienia udziału obwinionemu przy czynnościach przesłuchania świadków w sprawie, ponownego przesłuchania świadka A. M., przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy A. M. a obwinionym, przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy B. M. a obwinionym, przeprowadzenie konfrontacji pomiędzy R. W. a obwinionym,

- § 8 ust. 2 cyt. rozporządzenia, poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności czynu i zachowania obwinionego,

- § 18 ust. 1 i 2 oraz 20 ust. 2 i 4 cyt. rozporządzenia, poprzez wielokrotne uniemożliwianie obwinionemu zapoznania się z aktami sprawy oraz sporządzania odpisów czy kopii dokumentów.

Ponadto skarżący zarzucił organowi poczynienie błędnych ustaleń stanu faktycznego sprawy polegających na przyjęciu, że obwiniony w dniu [...] maja 2011 r. naruszył dyscyplinę służbową w ten sposób, że będąc skierowany do wsparcia w czynnościach procesowych związanych z realizacją procesową do śledztwa kwestionował zasadność i celowość wykonywania przekazywanych mu rozkazów w obecności innych funkcjonariuszy, doprowadzając tym samym do opóźnienia udzielenia wsparcia innym funkcjonariuszom ABW oraz przyjęciu, że przełożony obwinionego wydał mu polecenie służbowe udania się do miejscowości C. w celu udzielenia dodatkowej pomocy funkcjonariuszom ABW.

W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący zauważył, że użycie przez niego zwrotów, iż nie został wcześniej poinformowany o tym, że będzie musiał uczestniczyć w dalszych czynnościach, że nic nie jadł i jest głodny, nie stanowi kwestionowania wydawanych poleceń służbowych i nie jest czynem kwalifikującym się do kategorii czynów opisanych w § 8 ww. rozporządzenia. Podkreślił, że nigdy w jego karierze nie zdarzyło się, aby nie wykonał wydanego rozkazu.

Zarzucił także, że sposób prowadzenia postępowania dyscyplinarnego w sprawie nie miał nic wspólnego z podstawową zasadą postępowania tj. zasadą obiektywizmu. Prowadzący postępowanie rzecznik dyscyplinarny nie uwzględniał wniosków dowodowych skarżącego, uniemożliwiał mu zapoznanie się z aktami sprawy oraz odmówił sporządzenia kopii dokumentów z akt sprawy nawet z czynności, w których skarżący brał udział.

Odnosząc się do poczynionych przez organ ustaleń faktycznych skarżący podał, że o godz. 14.20 R. W. oznajmił wspomnianym wcześniej funcjonariuszom, że trzeba jechać do C. R. D. poprosił R. W., aby tą sytuację wyjaśnił z Naczelnikiem Wydziału PK – A. M. Każdy z funkcjonariuszy był zaskoczony, więc skarżący powiedział, że zadzwoni do swojego bezpośredniego przełożonego Naczelnika Wydziału [...] B. M. z prośbą o szczegóły. Telefon wykonał o godz. 14.25. B. M. odpowiedział, że nic nie wie na ten temat i stwierdził, że jak się czegoś dowie to oddzwoni. W międzyczasie funkcjonariusze wchodzili kolejno do budynku i podpisywali protokoły z przeszukania. Na pytanie na jaki adres mają się udać, R. W. nie potrafił precyzyjnie odpowiedzieć, ponieważ prawdopodobnie nie posiadał takiej wiedzy. O godz. 14.36 oddzwonił B. M. i poinformował, że mają jechać. Skarżący zapytał, czy nie ma w Delegaturze funkcjonariuszy, którzy by ich zastąpili, ale B. M. odpowiedział, że nie. W międzyczasie R. D. otrzymał informację od R. W., że ma wracać do Delegatury. Po skończeniu rozmowy, R. W. powiedział, że funkcjonariusze mają jechać i po drodze odwieść do Delegatury R. D. O godz. 14.57 przyjechali do Delegatury, zaś skarżący udał się do Naczelnika Wydziału PK A. M., którego zapytał, na jaki adres mają udać się do C., a on go podyktował i wyjaśnił, jak mają tam dojechać.

O godz. 15.27 skarżący, P. M. i T. C. wyjechali do C. Po przyjeździe około godz. 15.50 wjechali na teren wskazanej posesji, ale nie dostrzegli żadnego funkcjonariusza. Po około 3 minutach wyjechał po nich funkcjonariusz ABW M. B. i pojechali za nim. Po dojechaniu do grupy funkcjonariuszy wyszedł z samochodu S. G. i zapytał po co przyjechali. Skarżący odpowiedział, że zostali skierowani do pomocy w prowadzonych czynnościach procesowych, na co on odpowiedział, że czynności dawno zakończyli i właśnie się szykują się do powrotu. O godz. 16.34 wrócili do Delegatury. Wraz z innymi uczestnikami czynności w miejscowości C. udali się do Naczelnika Wydziału PK A. M., który po wysłuchaniu komentarzy różnych funkcjonariuszy zwolnił ich do domu.

Skarżący zwrócił uwagę, że postępowanie dyscyplinarne w sprawie winno być wszczęte niezwłocznie, jeżeli zachodzi uzasadnione podejrzenie naruszenia dyscypliny służbowej przez funkcjonariusza, a w niniejszej sprawie postanowienie o wszczęciu postępowania dyscyplinarnego strona otrzymała w dniu [...] lipca 2011 r., tj. 2 miesiące po zdarzeniu.

Podkreślił, że praktycznie wszystkie wnioski dowodowe, które miały udowodnić jego niewinność zostały przez rzecznika dyscyplinarnego oddalone, co zostało potwierdzone przez przełożonego, który część decyzji rzecznika zmienił.

Natomiast stwierdzenie Dyrektora Delegatury ABW w R., że w materiałach postępowania dyscyplinarnego znajdują się postanowienia rozpatrujące wszystkie wnioski i zażalenia złożone przez obwinionego mija się z prawdą, gdyż Dyrektor Delegatury ABW w R. nie rozpoznał zażalenia z dnia [...] lipca 2011r.

W opinii skarżącego, postępowanie dyscyplinarne prowadzone było tendencyjnie i już w momencie wszczęcia wskazywało na winę skarżącego bez konieczności przeprowadzania czynności wyjaśniających.

Skarżący stwierdził, że nie jest winny zarzucanego mu czynu, tzn. kwestionowania zasadności i celowości polecenia służbowego wydanego przez koordynującego działania wszystkich zespołów realizacyjnych Naczelnika Wydziału PK [...] A. M., ponieważ w dniu [...] maja 2011 r. nie kwestionował polecenia służbowego i wykonał je, gdyż udał się do miejscowości C. w celu udzielenia pomocy funkcjonariuszom wykonującym tam czynności procesowe.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Odnosząc się do zarzutów skargi organ stwierdził, że zarzut błędnego ustalenia stanu faktycznego jest zupełnie niezrozumiały zważywszy na fakt, że skarżący sam przyznaje się do popełnienia zarzucanego mu czynu. Należy bowiem zauważyć, że oprócz wyrażenia dezaprobaty dla wydanego polecenia skarżący, jak sam podaje, będąc "zaskoczony" poleceniem, zadzwonił do swojego przełożonego [...] B. M. "z prośbą o jakieś szczegóły", i dopiero w następstwie polecenia, wykonał je. Zdaniem organu, kwestionować oznacza poddawać w wątpliwość słuszność czegoś. Skarżący dzwoniąc do swojego przełożonego poddał w wątpliwość słuszność wydanego mu polecenia służbowego. Zachowanie skarżącego skutkowało istotnym zakłóceniem realizacji zadań, wydłużeniem procesu decyzyjnego i faktycznego momentu wyjazdu w celu udzielenia pomocy funkcjonariuszom w C.

Zdaniem organu, zarzuty naruszenia prawa procesowego są również nieusprawiedliwione.

Organ wskazał, że zmiana kwalifikacji czynu nastąpiła w orzeczeniu organu odwoławczego, zaś zgodnie z § 35 pkt 2 ww. rozporządzenia organ odwoławczy zmienia dotychczasowe orzeczenie co do istoty, a więc nadaje rozstrzygnięciu nową treść. Organ odwoławczy, który zamierza skorzystać z uprawnień do wydania ww. decyzji, jest ograniczony jedynie treścią przepisu § 38 rozporządzenia.

Nie jest również trafny zarzut dotyczący braku wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego od prowadzenia sprawy oraz zarzut naruszenia prawa obwinionego do obrony, poprzez nieuwzględnienie złożonych wniosków dowodowych. Jak wynika z analizy akt sprawy, rzecznik dyscyplinarny szczegółowo rozpatrzył przedmiotowe wnioski i wydał w tej sprawie przewidziane prawem postanowienia, które następnie zostały utrzymane w mocy przez przełożonego dyscyplinarnego. Nieuwzględnienie złożonych wniosków, w ocenie organu, było zasadne, a tym samym nie stanowi naruszenia prawa do obrony. Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących niewyrażenia zgody na umożliwienie wykonania kserokopii akt postępowania organ podkreślił, że zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie prezentowany jest pogląd, iż postępowania dyscyplinarne funkcjonariuszy służb mundurowych są postępowaniami gabinetowymi i w żadnym momencie nie występuje tu element rozprawy, a przełożony dyscyplinarny wymierzając karę dyscyplinarną opiera swoje rozstrzygnięcie na materiale zebranym w trakcie czynności wykonywanych przez rzecznika dyscyplinarnego. Zatem rzecznikowi dyscyplinarnemu, podobnie jak prokuratorowi w postępowaniu przygotowawczym, przysługiwało na mocy art. 156 § 5 k.p.k. prawo odmowy udzielenia zgody na sporządzenie kserokopii z akt sprawy.

Skarżący w pisemnym oświadczeniu z dnia 25 czerwca 2012 r. podtrzymał zarzuty skargi. Podniósł jednocześnie, iż poprzez odmowę udzielenia urlopu, pozbawiono go prawa do osobistego uczestnictwa w rozprawie przed sądem. Zaznaczył też, iż prowadzenie przedmiotowego postępowania dyscyplinarnego miało na celu ukrycie rzeczywistych wydarzeń z dnia [...] maja 2011 r. i ich przyczyn, tj. naruszenia zasad organizacji realizacji procesowych, w tym zaniechania obligatoryjnego przeprowadzenia odprawy przedrealizacyjnej dla wszystkich uczestniczących w niej funkcjonariuszy. Jak wskazał, za zaistniały w tym dniu chaos próbuje się zrzucić winę na skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 134 § 1 w zw. z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst. jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej powoływanej jako: "p.p.s.a.", sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowoadministarcyjna sprowadza się do zbadania, czy organy wydając zaskarżony akt nie naruszyły przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta jest dokonywana według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania przed właściwymi organami.

Skarga oceniana w świetle powyższych kryteriów nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne Szefa Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego z dnia [...] lutego 2012 r. nie narusza prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia.

Zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej funkcjonariuszy ABW oraz postępowanie w tych sprawach regulują przepisy zawarte w Rozdziale 10 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu (Dz. U. z 2010 r., Nr 29, poz. 154 ze zm.), a także w rozporządzeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego (Dz. U. Nr 272, poz. 2690 ze zm.), które wydane zostało na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 152 ust. 1 ww. ustawy. W sprawach zaś nieuregulowanych w tym rozporządzeniu, w zakresie postępowania dyscyplinarnego, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego (§ 53 ww. rozporządzenia). Przepisy Kodeksu postępowania karnego mają zatem zastosowanie w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym funkcjonariuszy ABW wyłącznie w zakresie nieuregulowanym odrębnie w ustawie oraz w rozporządzeniu wykonawczym.

Oceniając przebieg postępowania dyscyplinarnego w niniejszej sprawie, Sąd uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia w toku postępowania dyscyplinarnego wskazanych w skardze przepisów rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. oraz przepisów Kodeksu postępowania karnego.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że uprawnienia, jakie przysługują obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym, określone zostały w § 20 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r., który stanowi, iż w postępowaniu dyscyplinarnym obwiniony ma prawo do: (1) odmowy składania wyjaśnień, (2) zgłaszania wniosków dowodowych, w tym o przesłuchanie świadków; (3) ustanowienia obrońcy, którym może być funkcjonariusz, adwokat lub radca prawny; (4) przeglądania akt postępowania dyscyplinarnego oraz sporządzania z nich notatek.

Z powyższego przepisu - wbrew twierdzeniom skarżącego - wynika, że postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy ABW nie jest ukształtowane na wzór postępowania sądowego, a obwiniony nie ma zapewnionego bezpośredniego udziału we wszystkich czynnościach tego postępowania, w tym w przesłuchaniu świadków. Zasadnie zatem rzecznik dyscyplinarny postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. odmówił dopuszczenia skarżącego do udziału we wszystkich czynnościach procesowych prowadzonych w ramach postępowania dyscyplinarnego. Skarżący zarzuca, iż pomimo złożenia pismem z dnia [...] lipca 2011 r. zażalenia na ww. postanowienie, nie zostało ono w ogóle rozpatrzone, co stanowi naruszenie § 19 ust. 4 w zw. z § 30 ust. 2 i § 35 pkt 3 ww. rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. W istocie, z akt sprawy nie wynika, aby ww. zażalenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ. O ile jednak zaniechanie rozpatrzenia ww. zażalenia stanowi uchybienie proceduralne, o tyle - zdaniem Sądu - uchybienie to nie mogło mieć istotnego wpływu na wynik sprawy, bowiem jak prawidłowo ustalono w toku postępowania dyscyplinarnego, skarżący dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej poprzez popełnienie czynu opisanego w komparycji zaskarżonego orzeczenia, zaś skarżący nie przedstawił dowodów, które skutecznie podważyłyby poczynione ustalenia.

Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty skargi. Należy zaznaczyć, iż skarżącemu umożliwiono w toku postępowania dyscyplinarnego przeglądanie akt oraz sporządzanie z nich notatek, a także zaznajomiono go z zebranymi materiałami postępowania. Organ nie miał natomiast obowiązku umożliwiania skarżącemu wykonywania kserokopii z akt postępowania dyscyplinarnego.

Wniosek skarżącego o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego został rozpatrzony w przepisanej prawem formie, a zarzuty podniesione w tym wniosku sprowadzały się do negatywnej oceny sposobu prowadzenia postępowania przez rzecznika dyscyplinarnego.

Sąd podzielił stanowisko organów dyscyplinarnych obu instancji, iż zarzuty podniesione przez M. P. nie uzasadniały w świetle § 17 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. wyłączenia rzecznika dyscyplinarnego [...] P. D. od udziału w postępowaniu dyscyplinarnym. W sytuacji zaś, gdy wniosek o wyłączenie rzecznika dyscyplinarnego nie został uwzględniony, nie ma też podstaw do kwestionowania czynności, które zostały podjęte przez rzecznika dyscyplinarnego do czasu rozpoznania przedmiotowego wniosku.

Skarżący zgłaszał w toku postępowania dyscyplinarnego liczne wnioski dowodowe, które były każdorazowo rozpoznawane przez rzecznika dyscyplinarnego w trybie przewidzianym w § 21 ww. rozporządzenia. Postanowienia rzecznika dyscyplinarnego o odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych były też każdorazowo poddawane kontroli przełożonego, w następstwie składanych przez skarżącego zażaleń. Należy przy tym podkreślić, że rzecznik dyscyplinarny miał prawo odmówić uwzględnienia zgłaszanych wniosków dowodowych z przyczyn wymienionych w § 21 ust. 3 rozporządzenia. Odmowa ta, w ocenie Sądu, nie prowadziła do naruszenia § 21 ust. 2 rozporządzenia. W szczególności, zasadnie odmówiono uwzględnienia wniosków dowodowych odnośnie ponownego przesłuchania świadków oraz przeprowadzenia konfrontacji pomiędzy wymienionymi we wniosku świadkami a skarżącym. Prawidłowo przyjęto, że żądane konfrontacje nie będą miały wpływu na ustalenia poczynione przez rzecznika dyscyplinarnego w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, a termin złożenia wniosku dowodowego przez obwinionego może wskazywać, iż zmierza on do przedłużenia postępowania dyscyplinarnego. Słusznie zaznaczono przy tym, że wskazywane rozbieżności między wyjaśnieniami skarżącego a zeznaniami świadków nie mają wpływu na ocenę jego zachowania w kontekście zarzucanego mu przewinienia dyscyplinarnego. Zasadnie również odmówiono uzupełnienia postępowania dyscyplinarnego w zakresie wskazanym we wniosku z dnia [...] września 2011 r. stwierdzając, iż materiał dowodowy jest kompletny i w pełni obrazuje przebieg zdarzeń w dniu [...] maja 2011 r., stan faktyczny sprawy został w pełni ustalony, a wnioskowane czynności - jako bezzasadne - nie mają znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Bez znaczenia przy tym pozostaje fakt, że postanowienie II instancji w przedmiocie odmowy uwzględnienia wniosku o uzupełnienie postępowania dyscyplinarnego wydane zostało w dniu [...] października 2010 r., a więc po zamknięciu postępowania dyscyplinarnego, skoro zażalenie na postanowienie I instancji wpłynęło do ABW Delegatura w K. w dniu [...] października 2011 r., a więc w dacie wydania przez rzecznika dyscyplinarnego postanowienia o zamknięciu postępowania dyscyplinarnego.

W ocenie Sądu, w świetle zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego, organ prawidłowo ustalił, iż skarżący dopuścił się swoim postępowaniem naruszenia dyscypliny służbowej w sposób wskazany w zaskarżonym orzeczeniu dyscyplinarnym.

Należy w tym miejscu przypomnieć, iż wobec M. P. orzeczono karę upomnienia w związku z tym, że w dniu [...] maja 2011 r., będąc skierowany do wsparcia w czynnościach procesowych związanych z realizacją procesową do śledztwa prowadzonego przez Wydział Postępowań Karnych Delegatury ABW w R. [...], kwestionował zasadność i celowość wykonywania przekazywanych mu rozkazów wydanych przez Naczelnika Wydziału PK DABW w R. w obecności innych funkcjonariuszy, działając razem z R. D., który odmówił wykonania rozkazu wyjazdu do miejscowości C. w celu udzielenia wsparcia innym funkcjonariuszom ABW, doprowadzając tym samym do opóźnienia udzielenia tym funkcjonariuszom pomocy, co zostało zakwalifikowane jako naruszenie dyscypliny służbowej określone w § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w związku z art. 79 i 47 ust. 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu.

Zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne zostało wydane na podstawie § 35 pkt 2 ww. rozporządzenia, zgodnie z którym Szef Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, po rozpoznaniu odwołania, wydaje orzeczenie o zmianie orzeczenia wydanego w pierwszej instancji co do istoty. Organ odwoławczy, który zamierza skorzystać z uprawnień do wydania decyzji na podstawie cytowanego przepisu podlega ograniczeniu wynikającemu z § 38 rozporządzenia, który stanowi, iż w orzeczeniu zmieniającym nie można wymierzyć obwinionemu kary surowszej niż wymierzona w zaskarżonym orzeczeniu o ukaraniu.

Zauważyć należy, że orzeczeniem I instancji z dnia [...] grudnia 2011 r. wobec skarżącego orzeczono karę surowej nagany uznając go winnym naruszenia dyscypliny służbowej, określonej w § 8 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 20 grudnia 2004 r., poprzez to, iż będąc skierowany przez Kierownictwo Delegatury ABW w R. do wsparcia w czynnościach procesowych związanych z realizacją procesową do śledztwa prowadzonego przez Wydział Postępowań Karnych Delegatury ABW w R. [...] M. P. odmówił wykonania polecenia służbowego wydanego przez Naczelnika Wydziału Postępowań Karnych, koordynującego działania procesowe i nie udał się do miejscowości C. w celu udzielenia dodatkowej pomocy funkcjonariuszom ABW, którzy wykonywali czynności procesowe w firmie [...].

W ocenie Sądu, organ odwoławczy wydając orzeczenie reformatoryjne nie naruszył powołanego wyżej § 35 pkt 2 ww. rozporządzenia, a rozstrzygając odmiennie co do istoty orzekł na korzyść funkcjonariusza wymierzając mu karę upomnienia, a więc najłagodniejszą karę dyscyplinarną spośród katalogu kar przewidzianych w art. 146 pkt 1 ustawy z dnia 24 maja 2002 r. o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. Analiza materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania dyscyplinarnego, doprowadziła organ odwoławczy do słusznego przekonania, iż naruszenie dyscypliny służbowej jest skutkiem zachowania funkcjonariusza, które polega na kwestionowaniu zasadności i celowości wydanego polecenia służbowego, co w konsekwencji doprowadziło do opóźnienia udzielenia innym funkcjonariuszom pomocy. Podkreślenia wymaga, że ww. zachowanie, zawierające również walor negatywny, jednak w stopniu mniejszym aniżeli zachowanie opisane w komparycji orzeczenia I instancji, mieści się w ramach tego samego zdarzenia z udziałem skarżącego, które miało miejsce w dniu [...] maja 2011r. i w stosunku do którego wszczęto i prowadzono postępowanie dyscyplinarne.

W ocenie Sądu, orzeczenie organu odwoławczego spełnia wymogi określone w pkt 1 - 8 § 36 ww. rozporządzenia. W szczególności, zawiera ono wskazanie przesłanek wydania orzeczenia reformatoryjnego poprzez wyczerpujące odniesienie się do wszystkich faktów i okoliczności mających znaczenie w sprawie. Organ dokonał prawidłowej kwalifikacji przedmiotowego czynu do przepisu § 8 ust. 1 ww. rozporządzenia, który to przepis nie zawiera w istocie zamkniętego katalogu przewinień dyscyplinarnych, na co wskazuje użyta w nim formuła "w szczególności". Odnośnie zarzutu skargi dotyczącego naruszenia art. 399 k.p.k. (omyłkowo wskazanego w skardze jako art. 393 k.p.k.) poprzez brak pouczenia o możliwości zmiany opisu i kwalifikacji czynu zarzucanego obwinionemu stwierdzić należy, iż nawet przy założeniu, że organ dopuścił się naruszenia powołanego przepisu, uznać należy, że uchybienie to nie mogło mieć wpływu na wynik sprawy. Skarżący poza sformułowaniem w skardze ww. zarzutu nie wskazał żadnych okoliczności ani też nie przedstawił dowodów, które mogłyby prowadzić do skutecznego podważenia poczynionych przez organ ustaleń odnośnie zawinionego popełnienia przez niego czynu polegającego na kwestionowaniu zasadności i celowości wykonania przekazanych mu rozkazów i w konsekwencji opóźnienia udzielenia pomocy innym funkcjonariuszom ABW.

Sąd podzielił stanowisko organu, iż jakkolwiek M. P. ostatecznie udał się do miejscowości C., to jednak - zanim to uczynił - kwestionował zasadność i celowość wykonania rozkazu. Znalazło to potwierdzenie w zebranym w postępowaniu dyscyplinarnym materiale dowodowym, w szczególności w chronologicznie najwcześniejszych notatkach służbowych i zeznaniach świadków A. M., G. O., R. W. i B. M., które - jak słusznie podkreślił organ - są zbieżne, spójne, logiczne i wzajemnie się potwierdzają.

Ustalony na podstawie zeznań świadków stan faktyczny znalazł ponadto potwierdzenie w analizie połączeń telefonicznych wykonanych w dniu [...] maja 2011 r. w godzinach 13:30 - 16:00 pomiędzy A. M., B. M., P. M., G. O., S. G., C. J., R. W. oraz M. P., a także w analizie nagrań z monitoringu Delegatury ABW w R., który obejmował wejście główne do budynku Delegatury, wejście tylne do Delegatury oraz parking.

Z zebranego w postępowaniu dyscyplinarnym materiału dowodowego wynika niespornie, że funkcjonariusze Delegatury ABW w R. [...] M. P., [...] R. D. oraz [...] P. M. w dniu [...] maja 2011 r. około godz. 14:20 otrzymali polecenie służbowe udania się do miejscowości C. w celu udzielenia pomocy innej grupie realizacyjnej, która wykonywała w tym czasie czynności procesowe w firmie [...]. Polecenie to zostało wydane telefonicznie przez Naczelnika Wydziału Postępowań Karnych Delegatury ABW w R. [...] A. M., a przekazane bezpośrednio tym funkcjonariuszom przez [...] R. W., który kierował w tym dniu ich grupą realizacyjną. Fakt otrzymania powyższego polecenia potwierdzili w swoich zeznaniach funkcjonariusze P. M. oraz R. D., których dotyczyło bezpośrednio to polecenie.

Według zeznań świadków R. W., B. M. i G. O. w reakcji na ww. polecenie służbowe skarżący stwierdził, iż nie został uprzedzony o konieczności udziału w czynnościach procesowych w dniu [...] maja 2011 r., nic jeszcze nie jadł i jest głodny. Skarżący zadzwonił również do swojego bezpośredniego przełożonego – B. M. i w trakcie rozmowy pytał, czy nie można zorganizować innej grupy funkcjonariuszy, która pojechałaby do C. Z protokołu przesłuchania B. M. wynika, że skarżący mówił mu, że jest głodny, nie zjadł posiłku i nie był uprzedzony o udziale w czynnościach procesowych w tym dniu.

W efekcie zachowania skarżącego oraz R. D., R. W. ponownie skontaktował się z Naczelnikiem Wydziału PK – A. M., który wyraźnie podtrzymał polecenie wyjazdu do C. względem funkcjonariuszy M. P., R. D. oraz P. M. Natomiast według skarżącego, w następstwie tej rozmowy telefonicznej R. W. przekazał ww., że mają udać się do Delegatury ABW w R., tam pozostawić R. D. i dopiero wtedy udać się do wskazanej miejscowości. R. W. nie wykluczył wprawdzie w swoich zeznaniach, złożonych w dniu [...] sierpnia 2011 r., że w zaistniałej sytuacji, gdy R. D. odmówił udania się do C. z uwagi na konieczność opieki nad dzieckiem, mógł polecić M. P. oraz P. M., aby odwieźli go do Delegatury ABW w R. Z powyższego nie można jednak wywodzić, iż polecenie wyjazdu do C. zostało przez skarżącego niezwłocznie i prawidłowo (bez zakłóceń) wykonane.

W ocenie Sądu, podnoszone przez skarżącego pewne rozbieżności w zeznaniach świadków nie podważają zasadniczych ustaleń organu, że M. P. w dniu [...] lipca 2011 r. około godz. 14:20 otrzymał rozkaz wyjazdu do C. w celu wsparcia innej grupy realizacyjnej, oraz że zakwestionował tenże rozkaz w sposób opisany powyżej. Skarżący jak sam podaje, będąc zaskoczony poleceniem, zadzwonił do swojego bezpośredniego przełożonego z prośbą o szczegóły i dopiero po potwierdzeniu polecenia wykonał je, jednak z wyraźnym opóźnieniem, co skutkowało istotnym zakłóceniem realizacji zadań, wydłużeniem procesu decyzyjnego i faktycznego momentu wyjazdu do C. w celu udzielenia pomocy obecnym tam funkcjonariuszom.

W kontekście przewinienia opisanego w zaskarżonym orzeczeniu nie ma znaczenia to, czy skarżący uczestniczył w dniu [...] maja 2011 r. w odprawie przedrealizacyjnej, kto był w tym dniu dysponentem samochodu służbowego [...], jakie czynności procesowe wykonywał pod adresem [...] w grupie realizacyjnej kierowanej przez [...] R. W., a także, o której godzinie przystąpił do wykonywania tych czynności. Nie ma też znaczenia to, czy R. W. przekazując polecenie wyjazdu do C. poinformował funkcjonariuszy M. P., R. D. oraz P. M., dlaczego zaistniała potrzeba wsparcia innej grupy realizacyjnej oraz to, czy R. W. podał dokładny adres w miejscowości C., pod jaki mieli udać się funkcjonariusze. Istotne jest natomiast to, że z przekazanego polecenia wynikało jasno, że chodzi o wsparcie grupy funkcjonariuszy wykonujących czynności procesowe w miejscowości C. Polecenie wyjazdu do C. spowodowane było nagłą sytuacją, jaka zaistniała w trakcie czynności przeszukania w firmie [...], której przełożeni funkcjonariuszy nie mogli wcześniej przewidzieć, ani zaplanować. Zauważyć przy tym należy, że polecenie wyjazdu do C. wydane zostało około godz. 14:20, a więc w obowiązujących funkcjonariuszy regulaminowych godzinach służby i jak wynika z dalszego przebiegu zdarzeń, gdyby funkcjonariusze przystąpili niezwłocznie do jego wykonania, a nie kwestionowali wydane polecenie, to czynności służbowe zakończyliby w tym dniu w "normalnych" godzinach pracy około godz. 16:00. Podkreślenia jednak wymaga, że w świetle art. 51 ust. 1 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu czas pełnienia służby funkcjonariusza jest określany wymiarem jego obowiązków.

Słusznie organ podkreśla w uzasadnieniu zaskarżonego orzeczenia, że pełniąc służbę w ABW funkcjonariusz podlega szczególnym ograniczeniom wynikającym z przepisów pragmatyki służbowej, do których należy m.in. wykonywanie rozkazów i poleceń służbowych. Ich kwestionowanie oznacza zaś negowanie istoty służby i prowadzi w efekcie do zaprzeczenia idei hierarchicznej konstrukcji służby, a tym samym uniemożliwia realizację jej zadań. Argumentowanie przez doświadczonego oficera, że jest głodny oraz że nie został uprzedzony o koniczności uczestniczenia w czynnościach realizacyjnych w kontekście konieczności udzielenia wsparcia innym funkcjonariuszom ABW jest, jak zasadnie wskazał organ, co najmniej nieprofesjonalne i nie licuje z powagą służby w tejże formacji.

Reasumując, zgodzić należy się z ustaleniami organu, że w opisanych wyżej okolicznościach skarżący zakwestionował zasadność i celowość wykonania rozkazu, a przez to doprowadził do opóźnienia udzielenia pomocy innym funkcjonariuszom ABW, przez co dopuścił się naruszenia dyscypliny służbowej w rozumieniu § 8 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 grudnia 2004 r. w sprawie udzielania wyróżnień i przeprowadzania postępowań dyscyplinarnych wobec funkcjonariuszy Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego.

Należy ponownie zaznaczyć, że wymierzona skarżącemu kara upomnienia jest pierwszą pod względem surowości w katalogu kar dyscyplinarnych przewidzianych w art. 146 ust. 1 ustawy o Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego oraz Agencji Wywiadu. W ocenie Sądu, wymierzając tę karę dyscyplinarną organ uwzględnił dotychczasowy przebieg służby skarżącego oraz osiągane w niej rezultaty.

Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zaskarżone orzeczenie dyscyplinarne Szefa ABW odpowiada prawu.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.