Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1861/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-11-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne: Służba zdrowia
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 27, art. 28 ust. 3 i 4, art. 64 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2012 poz 159
law: Ustawa z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Ostrowska, , Sędzia WSA Włodzimierz Kowalczyk, Sędzia WSA Elżbieta Zielińska - Śpiewak (spr.), Protokolant spec. Eliza Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 listopada 2015 r. sprawy ze skargi Szpitala Powiatowego w [...] - Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej na decyzję Rzecznika Praw Pacjenta z dnia [...] czerwca 2015 r. znak: [...] w przedmiocie uznania praktyk jako naruszające zbiorowe prawa pacjentów oddala skargę


UZASADNIENIE

Rzecznik Praw Pacjenta decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., znak: [...] na podstawie art. 59 ust. 1 pkt l, art. 64 ust. 1-2, art. 65 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2012 r., poz. 159 ze zm., dalej: u.p.p.) oraz art. 104 § 1 i 2 i art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r., poz. 267 ze zm., dalej: k.p.a.):

1) uznał praktyki stosowane od 18 stycznia 2013 r. przez Szpital Powiatowy w [...] – Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej (adres: ul. [...], [...]; dalej: szpital, podmiot leczniczy), zarejestrowany w Rejestrze Podmiotów Wykonujących Działalność Leczniczą, prowadzonym przez Wojewodę [...] pod numerem księgi: [...], co wnika z księgi rejestrowej (stan na dzień 4 listopada 2014 r.), polegające na udostępnianiu kopii dokumentacji medycznej pacjentom bądź osobom przez nich upoważnionym pobierając kwotę przekraczającą maksymalną wysokość opłaty, o której mowa w art 28 ust. 4 pkt 2 ustawy, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał jej zaniechanie,

2) zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania decyzji,

3) decyzji w pkt 1 nadał rygor natychmiastowej wykonalności,

4) umorzył postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez podmiot leczniczy w postaci bezprawnych zorganizowanych działań lub zaniechań mających na celu pozbawienie pacjentów prawa do zachowania tajemnicy informacji związanej z pacjentem poprzez udostępnianie dokumentacji medycznej osobie nieudzieląjącej świadczeń zdrowotnych, niewykonującej zawodu medycznego celem dokonania "poświadczenia za zgodność z oryginałem".

W uzasadnieniu organ wskazał, iż w związku z informacjami dotyczącymi obowiązującego w podmiocie leczniczym Zarządzenia nr [...] Dyrektora Szpitala Powiatowego w [...] – Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie zasad udostępniania dokumentacji medycznej, wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez szpital.

Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego i analizy nadesłanych przez podmiot leczniczy informacji i dokumentów ustalił, że szpital od dnia 18 stycznia 2013 r. stosuje praktyki polegające na udostępnianiu kopii dokumentacji medycznej pacjentom pobierając zawyżoną opłatę. Kwota ta, według danych wskazanych we wnioskach o udostępnienie dokumentacji medycznej, wahała się w przedziale od 1,77 do 1,81 zł za stronę kopii dokumentacji medycznej.

W ocenie Rzecznika Praw Pacjenta doszło w szpitalu do stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów, o których mowa w art. 59 ust 1 pkt 1 u.p.p., zgodnie z którym przez praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów rozumie się bezprawne, zorganizowane działania lub zaniechania podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, mające na celu pozbawienie pacjentów praw lub ograniczenie tych praw, w szczególności podejmowane celem osiągnięcia korzyści majątkowej. Nie jest zbiorowym prawem pacjenta suma praw indywidualnych.

Organ wyjaśnił znaczenia pojęć "zbiorowe" oraz "bezprawne", a następnie wskazał, że zgodnie z art. 23 ust. 1 u.p.p., pacjent ma prawo do dostępu do dokumentacji medycznej dotyczącej jego stanu zdrowia oraz udzielonych mu świadczeń zdrowotnych. Zgodnie z art. 26 ust. 1 ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych udostępnia dokumentację medyczną pacjentowi lub jego przedstawicielowi ustawowemu, bądź osobie upoważnionej przez pacjenta. Dostęp do dokumentacji medycznej jest prawem pacjenta, które może być zrealizowane poprzez:

1) wgląd, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji (art. 27 u.p.p.).

Ponadto, stosownie do treści art. 28 u.p.p., za udostępnianie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 pkt 2 ustawy podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę, jednak za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej jej maksymalna wysokość nie może przekroczyć 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, począwszy od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W przypadku jednej strony wyciągu lub odpisu dokumentacji medycznej kwota ta nie może przekroczyć 0,002 przeciętnego wynagrodzenia.

W celu realizacji tego prawa pacjent powinien złożyć stosownie żądanie do podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych o udostępnienie dokumentacji medycznej w wybranej przez siebie formie określonej w art. 27 pkt 1-3 u.p.p. Natomiast podmiot leczniczy zobowiązany jest udostępnić dokumentację w wybranej postaci. Tym samym szpital nie może wprowadzić dodatkowej, nieprzewidzianej w ustawie formy udostępniania dokumentacji medycznej. Wszelkie postaci, w jakich udostępniana jest dokumentacja medyczna, winny ograniczać się wyłącznie do tych wskazanych w ustawie, a opłaty przewidziane za ich sporządzenie nie mogą przekroczyć kwot maksymalnych, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1-3 u.p.p.

Organ podkreślił, że zgodnie z art. 27 u.p.p. udostępnienie dokumentacji medycznej może nastąpić poprzez wgląd, w tym także do baz danych dotyczących ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych, sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii albo poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeśli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji. Pacjent może wybrać formę udostępnienia mu dokumentacji medycznej. Ustawa nie zawiera definicji legalnych wskazanych pojęć, dlatego wskazane jest odwołanie się do słownikowych znaczeń tych wyrazów.

Organ powołał się także na stanowisko Ministra Zdrowia, zawarte w piśmie znak [...] z dnia [...] maja 2013 r., w którym w odniesieniu do pojęćizauważono, iż najnowsze słowniki języka polskiego podają zbliżone znaczenia obu wyrazów. Podobnie orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz sądów powszechnych (powstałe na kanwie postępowania cywilnego) wskazuje, że odpis pisma stanowi odwzorowanie oryginału i może być wykonany zróżnicowaną techniką (tradycyjna albo nowoczesna), tj. pismem maszynowym bądź w formie wydruku komputerowego; w przeciwieństwie dorozumianej jako dokładne powtórzenie czegoś, np. poprzez "skserowanie" (zgodność treści i formy).

Odzwierciedleniem powyższej intencji jest ustawowe zróżnicowanie wysokości maksymalnej opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej w poszczególnych formach. W przeciwnym razie nie miałoby uzasadnienia określanie wielokrotnie wyższej opłaty za sporządzenie odpisu, niż za sporządzenie kopii.

Wskazał jednocześnie, że ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta nie reguluje kwestii poświadczenia za zgodność z oryginałem, które może dotyczyć zarówno kopii, jak i odpisu. W związku z powyższym, kopię dokumentacji medyczną potwierdzoną za zgodność z oryginałem nadal należy traktować jako kopię.

Organ ustalił, że z Zarządzenia nr [...] Dyrektora Szpitala Powiatowego w [...] – Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie zasad udostępniania dokumentacji medycznej wynika, iż przewidziane są dwie opłaty za udostępnienie kopii dokumentacji medycznej: 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale oraz 1,05 zł za stronę poświadczoną za zgodność z oryginałem. Z kopii wniosków pacjentów można pozyskać informację o trzeciej kwocie, która rzeczywiście była pobierana od pacjentów i w zależności od miesiąca wahała się w granicach od. 1,77 do 1,81 zł za stronę kopii dokumentacji medycznej.

Organ wskazał, że przeciętne wynagrodzenie: w trzecim kwartale 2012 r. wynosiło 3510.22 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 12 listopada 2012 r.), w czwartym kwartale 2012 r. wynosiło 3630,30 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 lutego 2013 r.), w pierwszym kwartale 2013 r. wynosiło 3740,05 zł, (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 13 maja 2013 r.), w drugim kwartale 2013 r. wynosiło 3612,51 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 9 sierpnia 2013 r), w trzecim kwartale 2013 r. wynosiło 3651,72 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 13 listopada 2013 r.), w czwartym kwartale 2013 r. wynosiło 3823,32 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 lutego 2014 r.), w pierwszym kwartale 2014 r. wynosiło 3895,31 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 12 maja 2014 r.), w drugim kwartale 2014 r wyniosło 3739,97 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 11 sierpnia 2014 r.), w trzecim kwartale 2014 r. wyniosło 3781,14 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 12 listopada 2014 r.), w czwartym kwartale 2014 r. wyniosło 3942,67 zł (komunikat Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 10 lutego 2015 r.), w pierwszym kwartale 2015 r. wyniosło 4054,89 zł.

W związku z powyższym maksymalna wysokość opłat za jedną stronę kopii dokumentacji medycznej:

a) w okresie od 1 grudnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,70 zł;

b) w okresie od 1 marca 2013 r. do 31 maja 2013 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,72 zł;

c) w okresie od 1 czerwca 2013 r. do 31 sierpnia 2013 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,74 zł;

d) w okresie od 1 września 2013 r. do 31 listopada 2013 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,72 zł;

e) w okresie od 1 grudnia 2013 r. do 28 lutego 2014 r. nic mogła przekroczyć kwoty 0,73 zł;

f) w okresie od 1 marca 2014 r. do 31 maja 2014 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,76 zł;

g) w okresie od 1 czerwca 2014 r. do 31 sierpnia 2014 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,78 zł;

h) w okresie od 1 września 2014 r. do 31 listopada 2014 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,75 zł;

i) w okresie od 1 grudnia 2014 r. do 28 lutego 2015 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,76 zł;

j) w okresie od 1 marca 2015 r. do 31 maja 2015 r. nie mogła przekroczyć kwoty 0,79 zł;

k) w okresie od 1 czerwca 2015 r. do 31 sierpnia 2015 r. nie może przekroczyć kwoty 0,81 zł.

W tej sytuacji uznał, że podmiot leczniczy pobierał za udostępnienie kopii dokumentacji medycznej kwotę właściwą dla udostępnienia odpisu dokumentacji medycznej, o którą żaden z pacjentów nie wnosił. Fakt, że kopie były poświadczone za zgodność z oryginałem nie może uzasadniać podniesienia opłaty, gdyż w ocenie Ministerstwa Zdrowia, jak również w kontekście ustawy takie udostępnienie należy traktować jako kopię dokumentacji medycznej.

Podkreślił, że sama treść wniosków przygotowanych na szablonach przez podmiot leczniczy brzmi "Proszę o wydanie kserokopii dokumentacji medycznej" i nie przewiduje możliwości udostępnienia odpisu dokumentacji medycznej, za której udostępnienie w tym samym szablonie wykazał kwotę należną. Samo poświadczenie za zgodność z oryginałem przez pracownika podmiotu leczniczego nie może być przez podmiot leczniczy interpretowane jako dodatkowa usługa umożliwiająca wprowadzenie formy udostępnienia dokumentacji medycznej nieprzewidzianej w ustawie. Tym samym wykonywanie takiej usługi nie jest uzasadnieniem usprawiedliwiającym pobieranie opłat za sporządzenie kopii poświadczonej za zgodność z oryginałem przekraczającej maksymalną kwotę przewidzianą w ustawie.

Wśród przekazanych Rzecznikowi Praw Pacjenta wniosków odnaleziono wnioski pacjentów, którzy wystąpili o sporządzenie kopii dokumentacji medycznej bez poświadczania "za zgodność z oryginałem", a którym naliczono opłatę 1,78 zł za stronę kopii. Z wyjaśnień podmiotu leczniczego wynika, iż taką kwotę pobiera za sporządzenie strony kopii dokumentacji medycznej poświadczonej za zgodność z oryginałem.

W ocenie organu, niejasny jest sposób określenia i rozróżnienia wysokości opłaty za udostępnienie kopii dokumentacji medycznej poświadczonej za zgodność z oryginałem od kopii dokumentacji medycznej. Zgodnie z wyżej przytoczoną definicją kopia dokumentacji medycznej poświadczona za zgodność z oryginałem nie może być interpretowana jako odpis, lecz jako kopia. Tym samym niezasadne jest wprowadzenie opłaty za sporządzenie kopii dokumentacji medycznej poświadczonej za zgodność z oryginałem w wysokości od 1,77 do 1,81 zł za jedną stronę. Zdaniem organu bezsporne jest zatem, że podmiot leczniczy od dnia 18 stycznia 2013 r. pobiera za sporządzenie kopii dokumentacji medycznej opłatę przekraczającą maksymalną wysokość wskazaną w art. 28 ust. 4 pkt 2 ustawy.

W ocenie organu, stosowanie wskazanych wyżej praktyk od dnia 18 stycznia 2013 r. przez szpital nie jest adresowane do konkretnej osoby, lecz jest wymierzone w każdego potencjalnego pacjenta. Ponadto ma charakter zorganizowany. Pobieranie opłat za kopię dokumentacji medycznej przekraczających wskazaną maksymalną opłatę, o której mowa w art. 28 ust. 4 pkt 2 ustawy nastąpiło bowiem w związku z wprowadzonym zarządzeniem nr [...] Dyrektora Szpitala Powiatowego w [...] - Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie zasad udostępniania dokumentacji medycznej, a przychodnia niewątpliwe przewidywała, że zachowanie to spowoduje, że pacjent nie uzyska kopii swojej dokumentacji medycznej nie pokrywszy opłaty przekraczającej 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w pkt 1 ust. 4 art. 28 ustawy.

Organ powołał się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2014 r., sygn. akt II OSK 1305/13, zgodnie z którym wprowadzenie nakazów, zakazów, ograniczeń w formie czynności organizacyjnych (ogłoszeń) stanowi bezprawne zorganizowane działania naruszające zbiorowe prawa pacjentów. Indywidualne zachowania pacjentów nie mogą uzasadniać bezprawnie zorganizowanych działań naruszających zbiorowe prawa pacjentów.

Stosownie do art. 64 ust. 3 i 5 u.p.p. ciężar udowodnienia okoliczności zaprzestania stosowania praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów spoczywa na podmiocie udzielającym świadczeń zdrowotnych albo na organizatorze strajku. Wskutek nieudowodnienia przez szpital, iż rzeczone praktyki nie są już stosowane, organ przyjął, iż nadal mają miejsce.

Uzasadniając decyzję zawartą w pkt. 4 sentencji organ wskazał, że zgodnie z art. 13 u.p.p. pacjent ma prawo do zachowania w tajemnicy przez osoby wykonujące zawód medyczny, w tym udzielające mu świadczeń zdrowotnych, informacji z nim związanych, a uzyskanych w związku z wykonywaniem zawodu medycznego. Powyższy przepis nakłada na osoby wykonujące zawód medyczny, a nie na podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, obowiązek zachowania w tajemnicy informacji związanej z pacjentem. Tymczasem zgodnie z art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p. jedynie podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może dopuścić się stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjenta. W tej sytuacji, stosownie do art. 105 § 1 k.p.a., zgodnie z którym gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzje o umorzeniu postępowania, postępowanie w tym zakresie należało umorzyć.

Skargę na powyższe rozstrzygnięcie wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Szpital Powiatowy w [...] – Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając naruszenie art. 28 ust. 4 pkt 2, art. 59 ust. 1 pkt 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 u.p.p. i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.

Skarżący zgodził się, że ustawodawca nie wprowadził do u.p.p. przepisu nakładającego na podmiot leczniczy obowiązku uwierzytelniania dokumentacji, jednak, w jego ocenie, jeżeli osoba lub podmiot uprawniony zwróci się do szpitala o uwierzytelnienie wydanej kopii dokumentacji, to upoważniony pracownik szpitala winien takiego uwierzytelnienia dokonać. Nie zgodził się jednocześnie ze stanowiskiem, że opłata za czynności nieuregulowane a wykonane ma odbywać się na podstawie interpretacji Rzecznika Praw Pacjenta czy Ministerstwa Zdrowia, które nie stanowią regulacji prawnych.

Wskazał, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 listopada 2005 r., sygn. akt K 22/05 jednoznacznie stwierdził, że udostępnianie dokumentacji medycznej jest swego rodzaju usługą, która pacjent otrzymuje od zakładu opieki zdrowotnej, polegającą na konkretnej czynności technicznej: sporządzenie odpisu, wyciągu, kopii. Opłata za udostępnienie dokumentacji medycznej ma zatem pewne cechy ceny za usługę, tzn. wysokość opłaty powinna mieć ścisły związek z kosztem faktycznie świadczonej usługi.

Podniósł, że kierując się słusznym interesem pacjentów, zasadami współżycia społecznego oraz ustalonymi zwyczajami wprowadzono w szpitalu dodatkową usługę na życzenie pacjenta – poświadczanie kopii dokumentacji medycznej "za zgodność z oryginałem", a opłatę uregulowano wewnętrznym zarządzeniem, adekwatnie do nakładu pracy pracownika, w wysokości 1,05 zł za stronę kopii dokumentacji poświadczonej " za zgodność z oryginałem" – przy czym opłata ta nie dotyczy odpisu.

Ustawa wyraźnie stanowi, że opłaty za udostępnianie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 pkt 2 ustala podmiot udzielający świadczeń medycznych. Prawo do własnych uregulowań, w przypadku braku zapisów ustawowych, daje podmiotom leczniczym także Ustawa o działalności leczniczej (Dz. U. z 2011r. nr 112 poz. 654).

Skarżący podkreślił, że ustawodawca, mając na uwadze czynności związane ze sporządzaniem odpisu, wyciągu ustalił znacznie większą kwotę opłaty tj. zgodnie z aktualizacja ważną do dnia 28 lutego 2015 r.: kopia 0,76 zł za stronę, odpis 7,60 zł za stronę. Ponadto sądy dokonują zapłaty za kopię dokumentacji, poświadczonej za zgodność z oryginałem, stosownie do wystawianych faktur.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas prezentowaną argumentację. Ponadto wskazał, że szpital nie może samodzielnie wprowadzić dodatkowej, nieprzewidzianej przez ustawę formy udostępnienia dokumentacji medycznej, które winny ograniczać się wyłącznie do tych wskazanych w ustawie w art. 27 u.p.p., a opłaty przewidziane za ich sporządzenie nie mogą przekroczyć kwot maksymalnych, o których mowa w art. 28 ust. 4 pkt 1-3 u.p.p.

Organ wskazał, że szpital może, ale nie musi uwierzytelnić wykonaną kopię dokumentacji medycznej, jednakże pod warunkiem, że samo uwierzytelnienie zostanie dokonane bezpłatnie. Techniczne przystawienie na kopii dokumentacji pieczątki o treści "za zgodność z oryginałem" przez pracownika podmiotu leczniczego nie nadaje powyższej dokumentacji medycznej wagi dokumentu oryginalnego. W ocenie organu trudno w niniejszej sprawie mówić o słusznym interesie pacjentów, podczas gdy są oni wprowadzani w błąd co do oryginalności otrzymywanej dokumentacji medycznej.

Ponadto prowadząc postępowanie Rzecznik Praw Pacjenta nie znalazł jakiegokolwiek upoważnienia dla pracownika Szpitala (upoważniony przez Dyrektora pracownik Działu Dokumentacji Medycznej - statystyk medyczny), który potwierdza za zgodność z oryginałem udostępnianą pacjentom dokumentację medyczną.

Organ podkreślił, że nieprawidłowości w postępowaniu skarżącego dostrzegł również Starosta [...] (organ sprawujący nadzór – Zarząd Powiatu [...]), który pismem z dnia 25 czerwca 2015 r. zobowiązał Dyrektora Szpitala do zmiany Zarządzenia Nr [...] Dyrektora Szpitala Powiatowego w [...] - SZPZOZ z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie zasad udostępniania dokumentacji medycznej poprzez wykreślenie ust. 3 w § 4 ww. zarządzenia oraz nakazał wstrzymanie jego wykonania do czasu wprowadzenia przedmiotowej zmiany.

Organ wskazał przy tym, że skarżący nie sprecyzował, na czym polega naruszenie art. 59 ust. 1 pkt 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 u.p.p.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżoną decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. Rzecznik Praw Pacjenta uznał praktyki stosowane od 18 stycznia 2013 r. przez Szpital Powiatowy w [...] – Samodzielny Zespół Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej, polegające na udostępnianiu kopii dokumentacji medycznej pacjentom bądź osobom przez nich upoważnionym pobierając kwotę przekraczającą maksymalną wysokość opłaty, o której mowa w art 28 ust. 4 pkt 2 ustawy, za naruszające zbiorowe prawa pacjentów i nakazał jej zaniechanie i jednocześnie zobowiązał do złożenia informacji o stopniu realizacji działań niezbędnych do zaniechania stosowania rzeczonych praktyk, które naruszają zbiorowe prawa pacjentów w nieprzekraczalnym trzydziestodniowym terminie, licząc od dnia otrzymania decyzji oraz nadał decyzji w pkt. 1 rygor natychmiastowej wykonalności.

Jednocześnie w pkt. 4 decyzji organ umorzył postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez podmiot leczniczy w postaci bezprawnych zorganizowanych działań lub zaniechań mających na celu pozbawienie pacjentów prawa do zachowania tajemnicy informacji związanej z pacjentem poprzez udostępnianie dokumentacji medycznej osobie nieudzieląjącej świadczeń zdrowotnych, niewykonującej zawodu medycznego celem dokonania "poświadczenia za zgodność z oryginałem".

Podstawowym zagadnieniem wymagającym oceny i rozstrzygnięcia przez organ było przede wszystkim wykazanie, że podmiot leczniczy udostępniał dokumentację medyczną za wynagrodzeniem w sposób sprzeczny z przepisami prawa.

Zgodnie z art. 27 u.p.p., dokumentacja medyczna jest udostępniana:

1) do wglądu, w tym także do baz danych w zakresie ochrony zdrowia, w siedzibie podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych;

2) poprzez sporządzenie jej wyciągów, odpisów lub kopii;

3) poprzez wydanie oryginału za pokwitowaniem odbioru i z zastrzeżeniem zwrotu po wykorzystaniu, jeżeli uprawniony organ lub podmiot żąda udostępnienia oryginałów tej dokumentacji.

Art. 28 ust. 1 u.p.p. stanowi, że za udostępnienie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 pkt 2 podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych może pobierać opłatę. Zgodnie z art. 28 ust. 3 u.p.p. opłaty za udostępnienie dokumentacji medycznej w sposób określony w art. 27 pkt 2 ustala podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych. W ust. 4 wskazano maksymalną wysokość opłaty za:

1) jedną stronę wyciągu lub odpisu dokumentacji medycznej - nie może przekraczać 0,002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale, począwszy od pierwszego dnia następnego miesiąca po ogłoszeniu przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na podstawie art. 20 pkt 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

2) jedną stronę kopii dokumentacji medycznej - nie może przekraczać 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w pkt 1;

3) sporządzenie wyciągu, odpisu lub kopii dokumentacji medycznej na elektronicznym nośniku danych, jeżeli podmiot wykonujący działalność leczniczą prowadzi dokumentację medyczną w postaci elektronicznej - nie może przekraczać 0,002 przeciętnego wynagrodzenia, o którym mowa w pkt 1.

W ocenie Sądu, katalog form udostępnienia dokumentacji medycznej jest katalogiem zamkniętym. Zamknięty jest również katalog określony w art. 27 ust. 2 u.p.p., w którym mowa jest o wyciągach, odpisach i kopiach. "Wyciąg" należy rozumieć jako skrótowy tekst zawierający najważniejsze dane z większej całości (http://sjp.pwn.pl/szukaj/wyci%C4%85g.html), "odpis" – kopia lub przepisany tekst oryginalnego dokumentu (http://sjp.pwn.pl/szukaj/odpis.html), zaś "kopia" – rzecz dokładnie odtworzona z oryginału, pot. kserokopia (http://sjp.pwn.pl/szukaj/kopia.html). Ustawa jasno określa, że wydać można wyciąg, odpis albo kopię i jednocześnie nie przewiduje udostępniania dokumentacji medycznej w formie kopii potwierdzonej za zgodność z oryginałem, zatem nie można za wydawanie takich dokumentów wprowadzać opłaty innej niż za kopię. Twierdzenie skarżącego, że skoro ustawa nie zabrania poświadczania za zgodność z oryginałem, to jest to czynność dozwolona, niweczyłoby cel wprowadzenia art. 27 ust. 2 u.p.p., którym jest stworzenie pewności co do rodzaju uzyskiwanej dokumentacji. Kopia potwierdzona za zgodność z oryginałem nie może zastępować odpisu, który jest kopią wierzytelną.

Tymczasem w Zarządzeniu nr [...] Dyrektora Szpitala Powiatowego w [...] – Samodzielnego Zespołu Publicznych Zakładów Opieki Zdrowotnej z dnia [...] stycznia 2013 r. w sprawie zasad udostępniania dokumentacji medycznej przewidziane są dwie opłaty za udostępnienie kopii dokumentacji medycznej: 0,0002 przeciętnego wynagrodzenia w poprzednim kwartale za kopię oraz 1,05 zł za stronę kopii poświadczoną za zgodność z oryginałem. Z kopii wniosków pacjentów, nadesłanych przez szpital, można pozyskać informację o trzeciej kwocie, która rzeczywiście była pobierana od pacjentów i w zależności od miesiąca wahała się w granicach od. 1,77 do 1,81 zł za stronę kopii dokumentacji medycznej.

O naruszeniu praw "zbiorowych" można mówić, gdy działanie podmiotu leczniczego nie ma ściśle określonego adresata, lecz jest kierowane do nieoznaczonego z góry kręgu podmiotów. Oznacza to, że nie ilość faktycznych, potwierdzonych naruszeń, ale przede wszystkim ich charakter, a w związku z tym możliwość (chociażby tylko potencjalna) wywołania negatywnych skutków wobec określonej zbiorowości przesadza o naruszeniu zbiorowego interesu.

Bezprawność praktyk należy rozumieć jako sprzeczność z porządkiem prawnym, tj. normami prawa powszechnie obowiązującego, tj. Konstytucją, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, ustawami, rozporządzeniami oraz aktami prawa miejscowego. Oceniając konkretne działanie lub jego zaniechanie w kontekście jego bezprawności zbadać należy, czy zachowanie podmiotu leczniczego jest zgodne z przepisami powszechnie obowiązującego prawa.

W świetle powyższych ustaleń nie ulega wątpliwości, że szpital pobierał od pacjentów opłatę za kopię wyższą niż pozwalała na to ustawa (1,05 zł oraz od 1,77 do 1,81 zł zamiast maksymalnie od 0,70 zł do 0,81 zł – zgodnie z obliczeniami organu, o których mowa powyżej – za stronę), a zatem miało miejsce naruszenie zbiorowych praw pacjentów.

Nie może być zatem mowy o naruszeniu przez organ art. 28 ust. 4 pkt 2 u.p.p., bowiem organ prawidłowo zastosował ten przepis – w zestawieniu z art. 27 ust. 2 u.p.p. – w związku z czym uznał, iż do czynienia ma z sytuacją określoną w art. 59 ust. 1 pkt 1 u.p.p., tzn. z bezprawnym, zorganizowanym działaniem lub zaniechaniem podmiotów udzielających świadczeń zdrowotnych, stanowiącym praktykę naruszającą zbiorowe prawa pacjentów.

Zastosowanie art. 64 ust. 1 i 2 u.p.p. jest naturalną konsekwencją stwierdzenia naruszenia zbiorowych praw pacjentów, przy czym zauważyć należy, że art. 64 ust. 1 ze względu na użyte w nim sformułowania "nakazuje", "wskazuje",

"nadaje się" jest przepisem o charakterze wiążącym. Organ nie może, stwierdzając naruszenie zbiorowych praw pacjentów, nie zastosować tego przepisu, chyba że zachodzi okoliczność, o której mowa w art. 64 ust. 3 u.p.p.

Z kolei art. 64 ust. 2 u.p.p. służy zdyscyplinowaniu podmiotu, do którego skierowana jest decyzja, i w ocenie Sądu został zastosowany zasadnie, bowiem umożliwia organowi sprawdzenie, czy wydana decyzja została wykonana.

Podsumowując, zarzuty skargi należy uznać za bezzasadne.

W ocenie Sądu organ słusznie w pkt. 4 umorzył postępowanie w sprawie stosowania praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów przez podmiot leczniczy w postaci bezprawnych zorganizowanych działań lub zaniechań mających na celu pozbawienie pacjentów prawa do zachowania tajemnicy informacji związanej z pacjentem poprzez udostępnianie dokumentacji medycznej osobie nieudzieląjącej świadczeń zdrowotnych, niewykonującej zawodu medycznego celem dokonania "poświadczenia za zgodność z oryginałem". Istotnie bowiem naruszenia prawa pacjenta do zachowania tajemnicy mogą dokonać jedynie osoby fizyczne, a nie podmiot leczniczy.

Jednocześnie wskazać należy, że argument dotyczący faktur wystawianych dla sądów nie ma znaczenia przy ustalaniu, czy doszło do naruszenia zbiorowych praw pacjentów. Sąd nie jest pacjentem, lecz podmiotem uprawnionym na podstawie art. 26 ust. 3 pkt 3 u.p.p. do żądania udostępnienia dokumentacji w wybranej przezeń formie i jeśli nie powoła się na art. 28 ust. 4 u.p.p., odmawiając zapłacenia należności za kopie w części przewyższającej maksymalne stawki, jest to wyłącznie kwestia gospodarności albo znajomości przepisów regulujących stawki maksymalne za udostępnienie kopii dokumentacji medycznej.

W związku z powyższym skargę jako bezzasadną na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) należało oddalić.