Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 407/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-12-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Wywłaszczanie nieruchomości
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy: article: art. 14  ust. 1
journal: Dz.U. 1961 nr 18 poz 94
law: Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadzie i trybie wywłaszczania nieruchomości - t.j.
article: art. 17, 20, 28,  art. 13  pkt 2,  art. 138  par. 1,  art. 156  par. 1 i  art. 157  par. 1
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 151,  art. 152 i 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Iwona Maciejuk Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi A. V., J. M. i M. V. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej umorzenia postępowania; 2. w pozostałej części oddala skargę; 3. stwierdza, że zaskarżona decyzja w części opisanej w pkt 1 nie podlega wykonaniu; 4. zasądza od Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na rzecz A. V., J. M. i M. V. solidarnie kwotę 460 (czterysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu części kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...] Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] i umorzył postępowanie

z wniosku A. V. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] sierpnia 1971 r.,

nr [...].

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym

i prawnym.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Wydział Spraw Wewnętrznych decyzją z dnia [...] sierpnia 1971 r., nr [...] orzekło

o wywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości położonej w G., przy

ul. [...] wpisanej w księdze wieczystej Państwowego Biura Notarialnego

w G. KW nr [...], oznaczonej jako parcele nr [...] o powierzchni [...] m² oraz

nr [...], nr [...] i nr [...] o powierzchni [...] m², stanowiących współwłasność M. V. oraz B. i R. V.

A. V. pismem z dnia 22 grudnia 2004 r. (sprecyzowanym pismem z dnia 23 lutego 2005 r.) wniósł o stwierdzenie nieważności m. in. ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...] sierpnia 1971 r.

Zaskarżonej decyzji zarzucił rażące naruszenie przepisu art. 21 ustawy z dnia

12 marca 1958 r. (Dz. U. z 1961 r., poz. 18 nr 94) - wskazując brak udziału biegłych na rozprawie wywłaszczeniowej, a także nie przedłożenie opinii biegłych właścicielom wywłaszczanych nieruchomości.

Po rozpoznaniu tego wniosku Minister Infrastruktury decyzją z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] umorzył przedmiotowe postępowanie – uznając je za bezprzedmiotowe.

W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z linią orzeczniczą sądów administracyjnych w sytuacji, kiedy nastąpiły przeobrażenia administracyjne, należy najpierw określić, który organ przejął dane kompetencje, a następnie wyznaczyć odpowiedni organ nadrzędny. Zgodnie z tym Minister stwierdził, że kompetencje Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. w zakresie wywłaszczania nieruchomości i przyznania odszkodowania są aktualnie wykonywane przez starostę wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej. Natomiast organem wyższego stopnia w stosunku do starosty rozpatrującego sprawy wywłaszczeniowe

w I instancji, będzie wojewoda – wobec tego Minister jest organem niewłaściwym dla rozpoznania niniejszej sprawy.

Pismem z dnia 27 czerwca 2011 r. A. V. wystąpił z wnioskiem

o ponowne rozpatrzenie sprawy wskazując, iż w dotychczasowej praktyce zarówno sądy administracyjne jak i organy administracyjne nie miały zastrzeżeń i wątpliwości, co do właściwości organów w przedmiotowej sprawie.

W związku z tym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie zaskarżenia i orzeczenie w tym zakresie zgodnie z jego wnioskiem.

Ww. decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. skierowana do M. V. została zwrócona do organu z adnotacją, iż adresat zmarł.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej decyzją z dnia

[...] stycznia 2012 r., nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] i umorzył postępowanie z wniosku A. V. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia

[...] sierpnia 1971 r., nr [...].

W uzasadnieniu stwierdził, że na podstawie rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów

z dnia 18 listopada 2011 r. w sprawie szczegółowego zakresu działania Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej (Dz. U. nr 248, poz. 1494) jest organem właściwym do rozpoznania niniejszej sprawy.

Podniósł, że przedmiotowej sprawie bezspornym jest fakt, iż zaskarżona decyzja Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. jest obarczona kwalifikowaną wadą naruszenia prawa z art. 156 § 1pkt 2 kpa - bowiem została skierowana do osoby zmarłej.

Jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w G. Wydział VII Cywilny z dnia

[...] lutego 2008 r. sygn. akt [...] M. V. zmarł w dniu [...] lipca 2007 r. - zatem nie mógł być stroną postępowania zakończonego decyzją Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., bowiem z chwilą śmierci utracił zdolność prawną (art. 8 k.c. w zw. z art. 30 § 1 k.p.a.).

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji ocenione być musi jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., jest to bowiem uchybienie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwie do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Charakter strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z jej śmiercią. Oznacza to, że w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć postępowania i wydać decyzji. Gdyby zaś doszło do wydania decyzji w stosunku do osoby zmarłej należy przyjąć, że jest ona obarczona wadą nieważności i nie wywołuje skutków prawnych.

Mając powyższe na uwadze Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. nr [...].

Następnie Minister stwierdził, iż na podstawie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają z urzędu swojej właściwości rzeczowej i miejscowej. Przy czym z orzecznictwa sądowo-administracyjnego wynika, że organy powinny przestrzegać swojej właściwości zarówno w momencie wszczęcia postępowania, jak również w każdym stadium postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 157 § 1 kpa właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji

w przypadkach wymienionych w art. 156 kpa jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze - ten organ.

Jak wskazał Minister Infrastruktury w zaskarżonej decyzji z dnia z dnia [...] maja 2011 r. właściwość rzeczową organu do stwierdzenia nieważności decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości ustala się z uwzględnieniem zmian w strukturze administracji publicznej.

W przypadku takich zmian ustala się najpierw organ, na który przeszła właściwość

w takich sprawach, a dopiero potem organ wyższego stopnia (por. niepublikowane postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 września 2003 r. sygn. akt II SA 1484/03). W powołanym postanowieniu Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że w przypadku wniesienia wniosku o stwierdzenie nieważności należy wziąć pod uwagę, że uruchamia on nowe postępowanie w sprawie.

W przedmiotowej sprawie zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1961 r. nr 18 poz. 94 ze zm.). Zgodnie z art. 14 powołanej ustawy, organem właściwym w sprawie orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu był w pierwszej instancji organ do spraw wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej ze względu na położenie nieruchomości. Odwołanie od decyzji wydanej przez prezydium wojewódzkiej rady narodowej rozpatrywała Komisja Odwoławcza do Spraw Wywłaszczenia działająca przy Ministrze Spraw Wewnętrznych (art. 28 ust. 1

i art. 29 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r.).

Jak wskazał Minister Infrastruktury w decyzji z dnia [...] maja 2011 r. przedmiotowe orzeczenie zostało wydane przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w G. jako organ I instancji, a strony nie skorzystały z przysługującego im prawa odwołania do organu II instancji - Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia przy Ministrze Spraw Wewnętrznych i Administracji.

Dodał, że w celu ustalenia organu właściwego do oceny legalności ww. orzeczenia należy poszukać najpierw organu, który zgodnie z obecnie obowiązującymi przepisami jest właściwy w pierwszej instancji w sprawach wywłaszczania nieruchomości, bowiem o właściwości organu uprawnionego do działania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 k.p.a. przesądza tok instancji istniejący w dacie orzekania.

Zgodnie z art. 112 ust. 4 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. nr 102, poz. 651) sprawy wywłaszczeniowe zostały przekazane staroście wykonującemu zadanie z zakresu administracji rządowej. Ponadto zgodnie z art. 129 ww. ustawy odszkodowanie ustala starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w decyzji o wywłaszczeniu nieruchomości,

z zastrzeżeniem ust. 5.

Na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., organem wyższego stopnia

w sprawach określonych w ustawie, rozstrzyganych w drodze decyzji przez starostę wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej jest wojewoda.

Następnie wskazał, że w obecnym systemie prawnym organem właściwym

w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia z dnia [...] sierpnia 1971 r. jest Wojewoda [...].

Zgodnie zaś z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym organ – jeżeli wszczął postępowanie - to powinien je procesowo zakończyć, na przykład stosując

art. 105 § 1 k.p.a., a gdy tego rodzaju decyzja stanie się ostateczna, może przekazać sprawę organowi właściwemu.

Skoro więc organem właściwym w przedmiotowej sprawie jest Wojewoda Pomorski, to postępowanie prowadzone przez Ministra Infrastruktury jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Natomiast wniosek A. V.

o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej

w G. Urząd Spraw Wewnętrznych z dnia z dnia [...] sierpnia 1971 r. zostanie przekazany według właściwości do Wojewody [...] odrębnym pismem.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

w Warszawie złożyli: A. V., M. V. i J. M. - wnosząc

o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, jako wydanej z naruszeniem przepisów

art. 19, art. 65 i art. 105 k.p.a. poprzez ich zastosowanie.

W skardze podtrzymali swoje dotychczasowe argumenty stwierdzając, że następcą funkcjonalnym Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych są Wojewodowie. Wprawdzie już w 1997 roku na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami sprawy wywłaszczeniowe zostały przekazane do kompetencji starostów, to pomimo tego w praktyce nie było wątpliwości, że w stosunku do wywłaszczeń opartych na ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości dokonanych przez Prezydia Wojewódzkich Rad Narodowych właściwym organem nadrzędnym jest Minister Transportu, Budownictwa

i Gospodarki Morskiej (poprzednio Infrastruktury). Dlatego też niezrozumiałym jest nagłe stwierdzenie przez Ministra braku właściwości w tego typu sprawach po upływie ponad 10 lat od zmiany stanu prawnego. Uznanie rozstrzygnięcia Ministra za prawidłowe oznaczałoby, że wszystkie decyzje wydane przez ten organ do 2011 r.

(w takich samych stanach faktycznych, jak i prawnych) zostały wydane z naruszeniem przepisów o właściwości i w związku z tym na mocy art. 156 k.p.a. są nieważne.

Dodali, że w sprawach o podobnym stanie faktycznym, rozpatrywanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (I SA/Wa 935/11, I SA/Wa 1029/11), które dotyczyły skarg na decyzje Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej rozstrzygających o umorzeniu postępowań wszczętych z wniosku

o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkich Rad Narodowych

z uwagi na brak właściwości, został podzielony pogląd przychylający się do stanowiska wskazującego Wojewodów jako następców prawnych Prezydiów Wojewódzkich Rad Narodowych. Zatem przekazanie Wojewodzie [...] sprawy rozpatrywanej

z wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej jest nieuzasadnione.

W odpowiedzi na skargę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności

z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).

Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny

w Warszawie uznał, że skarga jest częściowo uzasadniona – w części dotyczącej umorzenia postępowania, natomiast w pozostałym zakresie podlega oddaleniu jako niezasadna.

Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Ministra Transportu, Budownictwa

i Gospodarki Morskiej z dnia [...] stycznia 2012 r. uchylająca zaskarżoną decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r. i umarzająca postępowanie z wniosku A. V. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Urząd Spraw Wewnętrznych w G. z dnia [...] sierpnia 1971 r.

Sąd stwierdził, że Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej nieprawidłowo umorzył ww. postępowanie powołując się na fakt, że stało się ono bezprzedmiotowe z uwagi na brak właściwości organu do jego rozpoznania.

W tym miejscu należy podnieść, iż kwestie właściwości organów w sprawach

o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organy, które już nie funkcjonują

w systemie organów administracji publicznej są skomplikowane i w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego od szeregu lat budzą wątpliwości, czego m.in. dowodem są liczne uchwały podejmowane przez ten Sąd, zarówno mające na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności

w orzecznictwie sądów administracyjnych, jak i zawierające rozstrzygnięcia zagadnień prawnych w konkretnej sprawie sądowo-administracyjnej.

Stwierdzić przy tym należy, że nie została wypracowana jedna generalna zasada ustalania organu wyższego stopnia do rozpoznawania spraw o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organy, które nie funkcjonują już w strukturze organów administracji publicznej. Wynika to ze złożoności stanów prawnych

w poszczególnych sprawach m.in. w zakresie przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę wydania kwestionowanego aktu administracyjnego, jak również odnoszących się do usytuowania poszczególnych organów w strukturze organizacyjnej administracji publicznej, czy ich kompetencji. Tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości stanowisko, iż sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej jest nową sprawą w stosunku do postępowania zwykłego i w związku z tym rządzi się własnymi regułami także w zakresie ustalenia organu właściwego do rozstrzygnięcia sprawy.

Stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji jest organ wyższego stopnia, a gdy decyzja została wydana przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze – ten organ. Ustalenie organu wyższego stopnia

w przypadku funkcjonowania organów administracji publicznej, o których mowa

w art. 17 k.p.a. przy uwzględnieniu art. 20 k.p.a. generalnie nie powinno budzić poważnych wątpliwości. Natomiast w przypadku braku organu, który wydał kwestionowaną decyzję administracyjną, należy dokonać ustaleń co do organu wyższego stopnia biorąc pod wagę także charakter sprawy o stwierdzenie nieważności decyzji. Analiza art. 157 § 1 k.p.a. wskazuje bowiem na powiązanie organu wyższego stopnia z organem, który wydał decyzję.

Przedmiotem postępowania o stwierdzenie nieważności jest ustalenie istnienia wady decyzji określonej w art. 156 § 1 k.p.a., a nie ponowne rozpoznanie sprawy, w której ta decyzja została wydana. Zasada ta obowiązuje również w przypadku decyzji wydanej przez organ z naruszeniem przepisów o właściwości, gdzie do stwierdzenia nieważności właściwym będzie organ wyższego stopnia w rozumieniu art. 17 k.p.a.

w stosunku do organu, który wydał decyzję, a nie organ, który byłby właściwy, gdyby decyzja została wydana przez organ właściwy. Ustalenia właściwości organu wyższego stopnia następuje więc w odniesieniu do organu, który wydał decyzję – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2012 r. w sprawie II OPS 1/12. Wprawdzie powyższa uchwała odnosi się do organu, który funkcjonuje w strukturze organów administracji publicznej, tym niemniej wyrażony w jej uzasadnieniu pogląd co do charakteru postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji cechuje uniwersalizm. Należy bowiem mieć na uwadze fakt, iż stwierdzenie nieważności decyzji jest aktem administracyjnym deklaratoryjnym, stwierdza bowiem, że zakwestionowana decyzja już w dacie jej wydania dotknięta była wadą nieważności, której skutki zniesione są ex tunc.

Od szeregu lat, zarówno organ rozstrzygający sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji organu ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej

w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości, jak i sądy administracyjne nie miały wątpliwości, iż stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 17 i 20 k.p.a., organem właściwym w tych sprawach jest określony minister. Stanowisko takie prezentował również Sąd Najwyższy m.in. w wyroku z dnia [...] września 1998 r. w sprawie [...], a także doktryna (m.in. R. S. w glosie do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 października 2002 r. sygn. akt II SA 2554/01, publ.

w "Samorządzie Terytorialnym" 2003, nr 5.)

Stosownie do art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w jej brzmieniu na dzień wydania kwestionowanej decyzji, tj. [...] sierpnia 1971 r. (tekst jedn. z 1961 r. Dz. U. Nr 18, poz. 94 ze zm.)

o wywłaszczeniu i odszkodowaniu orzekał organ ds. wewnętrznych prezydium wojewódzkiej rady narodowej właściwy ze względu na położenie nieruchomości. Stosownie zaś do art. 28 ust. 2 ww. ustawy odwołanie od tego orzeczenia rozpoznawane jest przez Komisję Odwoławczą do Spraw Wywłaszczenia, która zgodnie z art. 29 ust. 2 ww. ustawy działa przy Ministrze Spraw Wewnętrznych. Wskazać przy tym należy, iż Komisja ta miała jedynie charakter organu odwoławczego. Natomiast jak to wynika jednoznacznie z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia

27 kwietnia 1964 r. w sprawie organizacji, składu i trybu postępowania Komisji Odwoławczej do Spraw Wywłaszczenia (Dz. U. Nr 17, poz. 95) nie posiadała uprawnień nadzorczych przypisanych organowi wyższego stopnia. Zarówno w orzecznictwie (m.in. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 5 marca 2001 r. w sprawie sygn. akt OSK 1/01, publ. ONSA 2001, nr 3, poz. 95), jak i w doktrynie prezentowane jest stanowisko, że kompetencje odwoławcze i nadzorcze są różne, a także i odmienne są zadania organu odwoławczego i organu podejmującego decyzję w postępowaniu nieważnościowym. Możliwa więc jest sytuacja, w której nie istnieje tożsamość organu odwoławczego i organu nadzoru. Taka sytuacja miała miejsce w przypadku Komisji Odwoławczej ds. Wywłaszczeń, która miała jedynie kompetencje odwoławcze. Natomiast organem wyższego stopnia, stosownie do art. 13 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego (w jego brzmieniu na dzień wydania przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej) w stosunku do organów prezydium wojewódzkiej rady narodowej był właściwy minister. Należy wskazać, że obowiązujący w tym czasie

art. 138 § 1 k.p.a., podobnie jak obecnie art. 157 § 1 k.p.a. przewidywał, że organem właściwym do uchylenia nieważnej decyzji był organ wyższego stopnia, a gdy decyzja wydana została przez organ naczelny – ten organ. Tak więc organem właściwym do stwierdzenia nieważności decyzji organu prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia był minister. Wprawdzie zniesiony został organ, który wydał zakwestionowaną decyzję (Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej), ale istnieje organ, który byłby właściwy do orzekania w sprawie stwierdzenia jej nieważności. Organ ten funkcjonuje nadal w strukturze organów administracji publicznej i posiada kompetencje merytoryczne rozstrzygania w postępowaniu nieważnościowym.

Zasada, o której była mowa wyżej, a wynikające z art. 157 § 1 k.p.a. ustalenie, że określenie organu wyższego stopnia następuje w odniesieniu do organu, który wydał kwestionowaną w postępowaniu nieważnościowym decyzję, powinna generalnie mieć także zastosowanie w przypadku zniesienia organu. Nie ma bowiem żadnych podstaw aby w takiej sytuacji od niej odstąpić. Możliwość przyjęcia innego rozwiązania, tj. ustalenia organu, do którego właściwości w aktualnym stanie prawnym należą sprawy wywłaszczeniowe i na tej podstawie określenie organu wyższego stopnia, zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, byłoby uzasadnione w przypadku zniesienia organu wyższego stopnia określonego zgodnie z zasadą wyrażoną wyżej, bądź

w przypadku takiej zmiany jego kompetencji, która wyklucza rozstrzyganie w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji. Dopóki zaś funkcjonuje organ, który był właściwy do stwierdzenia nieważności decyzji w dacie jej wydania, to jest on nadal właściwy do stwierdzenia nieważności tej decyzji.

W niniejszej sprawie, jak to wskazano wyżej, organem tym był minister i w związku

z tym nadal minister - stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. - jest organem właściwym do rozstrzygania w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji wydanej przez organ prezydium wojewódzkiej rady narodowej w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości

i odszkodowania. W związku z tym stwierdzić należy, że Minister Infrastruktury

- stosownie do art. 157 § 1 k.p.a. w zw. z art. 20 k.p.a. - był w dniu wydania zaskarżonej decyzji organem właściwym do rozstrzygania w sprawie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji wywłaszczeniowej.

Takie stanowisko zajął - między innymi - Naczelny Sąd Administracyjny wydając wyrok w dniu 27 czerwca 2012 r. w sprawie sygn. akt I OSK 984/11 - a Sąd rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela powyższy pogląd i jego argumentację.

Natomiast Sąd uznał, iż prawidłowo Minister uchylił decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., nr [...], gdyż skierowana została do osoby nieżyjącej – bowiem M. V. zmarł w dniu [...] lipca 2007 r.

W tym miejscu należy podnieść, że osoba fizyczna może być stroną postępowania, jeżeli ma zdolność do bycia podmiotem praw i obowiązków, a więc jeżeli ma zdolność prawną. Z powyższego wynika zatem, że status strony przysługujący osobie fizycznej wygasa z chwilą jej śmierci. Osoba zmarła nie może mieć ani zdolności prawnej, ani być podmiotem praw i obowiązków z zakresu prawa administracyjnego.

W konsekwencji w stosunku do osoby zmarłej nie można wszcząć, ani prowadzić postępowania; nie mogą też być do niej kierowane wydane w sprawie akty administracyjne.

Dlatego też - zgodnie z utrwalonym orzecznictwem - prowadzenie postępowania administracyjnego w stosunku do osoby zmarłej i wydanie decyzji stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa - jest to bowiem uchybienie

w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności.

W związku z tym organ II instancji powinien stwierdzić nieważność decyzji organu I instancji skierowanej do osoby nieżyjącej, a nie uchylić tę decyzję.

Jednakże Sad nie uchylił zaskarżonej decyzji także w tym zakresie - mając na uwadze fakt, że wydanie decyzji uchylającej decyzję organu I instancji, ma dla skarżących praktycznie taki sam skutek jak wydanie decyzji stwierdzającej jej nieważność – w każdym przypadku decyzja ta została wyeliminowana z obrotu prawnego i sprawę należy rozpoznać ponownie z udziałem następców prawnych zmarłego.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151, art. 145 § 1 pkt.1 lit c, art. 152 oraz art. 206 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Dz. U. poz. 270) orzekł jak w sentencji wyroku.