Wyrok NSA, sygn. akt II FSK 304/17
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2019-01-31 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne: Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Skarżony organ: Minister Finansów~Minister Finansów
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 8a, 8b, 8c, art. 17 ust. 1 pkt 9
journal: Dz.U. 2012 poz 361
law: Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Cezary Koziński, protokolant Joanna Legieć, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, działającego z upoważnienia Ministra Rozwoju i Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 listopada 2016 r. sygn. akt I SA/Po 565/16 w sprawie ze skargi M. P. N. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu, działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 3 lutego 2016 r. nr ILPB2/4511-1-1240/15-3/JK w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.


UZASADNIENIE

1. Zaskarżonym wyrokiem z 4 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Po 565/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w wyniku rozpoznania skargi M. P. N. (dalej: skarżący) uchylił w całości interpretację indywidualną Ministra Finansów (dalej: organ podatkowy, MF) z 3 lutego 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

2. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że Wnioskodawca wskazał, że jest podatnikiem podatku dochodowego od osób fizycznych, mającym miejsce zamieszkania na terytorium Polski. Posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, której siedziba oraz zarząd znajdują się na terytorium Polski (dalej: "Spółka"). Oprócz wnioskodawcy w Spółce udziałowcami są inne osoby będące podatnikami podatku dochodowego w Polsce. Żaden z udziałowców, podobnie jak wnioskodawca, nie posiada samodzielnie większości udziałów w Spółce, ani też nie posiada samodzielnie udziałów dających bezwzględną większość praw głosu w Spółce.

Planowane jest wniesienie w drodze aportów udziałów w Spółce do innej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, której siedziba oraz zarząd znajdują się na terytorium Polski (dalej: "Spółka Nabywająca"). Udziałowcami wnoszącymi aportem udziały Spółki będą trzy osoby fizyczne (dalej: "wspólnicy"). Udziały Spółki wniesione przez wspólników, zapewnią Spółce Nabywającej bezwzględną większość praw głosów w Spółce. Tym samym Spółka Nabywająca otrzyma w wyniku takich aportów liczbę udziałów Spółki, dającą jej bezwzględną większość praw głosów w Spółce. W zamian za wnoszone wkłady niepieniężne wspólnicy otrzymają nowe udziały w podwyższonym kapitale zakładowym Spółki Nabywającej (w związku z podjętą jedną uchwałą o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej).

Wniesienie powyższych wkładów niepieniężnych nastąpi w taki sposób, że pomiędzy pierwszym nabyciem udziałów Spółki przez Spółkę Nabywającą na skutek wniesienia wkładu niepieniężnego przez danego wspólnika, a ostatnim takim nabyciem minie okres krótszy niż 6 miesięcy - w tym też okresie w wyniku wniesienia powyższych wkładów niepieniężnych Spółka Nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółce. Przy czym, w celu zmniejszenia kosztów transakcyjnych planowane jest, że wspólnicy dokonają wkładu niepieniężnego udziałów Spółki jednocześnie, tzn. w tym samym dniu. Zatem dojdzie do kilku transakcji nabycia udziałów - kilku aportów - od kilku wspólników, w tym od wnioskodawcy, przy czym transakcje te nastąpią albo równocześnie, tj. jednego dnia, w wykonaniu jednej uchwały o podwyższaniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej, albo też każdy ze Wspólników zawrze umowy aportowe przenoszące własność udziałów w innych dniach. W każdym zatem przypadku po podjęciu uchwały o podwyższaniu kapitału zakładowego w Spółce Nabywającej każdy ze wspólników zawrze umowę ze Spółką Nabywającą o przeniesieniu własności udziałów Spółki. W ten sposób dojdzie to pokrycia podwyższonego kapitału zakładowego Spółki Nabywającej. Z tym, że w zależności od faktycznej możliwości stawienia się u notariusza w danym dniu, umowy aportowe, tj. umowy o przeniesieniu własności udziałów Spółki będą zawarte ze Spółką Nabywającą albo jednego dnia albo w różnych dniach, lecz nie dłużej niż 6 miesięcy od pierwszego aportu.

Reasumując, w powyższy sposób dojdzie do pokrycia podwyższonego kapitału zakładowego Spółki a Spółka Nabywająca wskutek ostatniego aportu będzie posiadała udziały Spółki dające bezwzględną większość praw głosów. Zarówno podjęcie uchwały o podwyższeniu kapitału zakładowego Spółki Nabywającej jak i wniesienie trzech aportów nastąpi w okresie nie dłuższym niż 6 miesięcy licząc od pierwszego nabycia. Po zawarciu ostatniej umowy aportowej, w wykonaniu uchwały o podwyższeniu kapitału, własność wszystkich udziałów wnoszonych aportem przez wspólników (które łącznie dają bezwzględną większość praw głosu w Spółce) przejdzie na Spółkę Nabywającą. W związku z tym, zarząd Spółki Nabywającej będzie mógł złożyć oświadczenie, że wkłady na pokrycie kapitału zakładowego zostały wniesione. Następnie na tej podstawie zarząd Spółki Nabywającej złoży do właściwego sądu rejestrowego wniosek o wpis podwyższenia kapitału zakładowego w Spółce Nabywającej.

W związku z wniesieniem wkładów niepieniężnych do Spółki Nabywającej, ani wnioskodawca ani też inni wspólnicy nie otrzymają żadnej (w tym częściowej) zapłaty w gotówce. Wszystkie podmioty mające brać udział w planowanej transakcji wymiany udziałów, tzn. Spółka, Spółka Nabywająca oraz wspólnicy podlegają w Polsce opodatkowaniu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągania.

Na tle tak przedstawionego opisu zdarzenia przyszłego wnioskodawca zadał organowi podatkowemu pytanie: czy w przedstawionym zdarzeniu przyszłym, po stronie wnioskodawcy powstanie przychód z tytułu objęcia udziałów w Spółce Nabywającej?

Zdaniem wnioskodawcy, planowana transakcja objęcia udziałów w Spółce Nabywającej nie spowoduje powstania przychodu po stronie wnioskodawcy.

W szczególności wartość nominalna udziałów Spółki Nabywającej, które otrzyma w zamian za wkład niepieniężny w postaci udziałów Spółki nie będzie stanowiła jego przychodu. Jednocześnie wnioskodawca przytoczył treść art. 24 ust. 8a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r., poz. 361 z późn.zm., dalej : u.p.d.o.f.) podnosząc, że zawarta w ww. artykule regulacja wprowadza zasadę, zgodnie z którą czynność wymiany udziałów realizowana w polskim systemie prawnym poprzez podwyższenie kapitału zakładowego oraz wniesienie wkładu niepieniężnego (aport), przy spełnieniu warunków wskazanych w tym artykule, nie wiąże się z powstaniem przychodu podlegającego opodatkowaniu na gruncie ustawy PIT.

Ponadto bez znaczenia pozostaje fakt, że Spółka Nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w Spółce na skutek sumy wszystkich planowanych wkładów niepieniężnych (pochodzących od wspólników, w tym wnioskodawcy), o których mowa w opisie zdarzenia przyszłego. Od 1 stycznia 2015 r. do art. 24 u.p.d.o.f. został bowiem dodany ust. 8c, z którego wynika, że przepis ust. 8a stosuje się również w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów, przeprowadzonych w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, jeżeli w wyniku tych transakcji są spełnione warunki określone w tym przepisie. Należy zatem uznać, że wyłączenie z opodatkowania związane z instytucją wymiany udziałów będzie mogło mieć zastosowanie, także gdy nabycie bezwzględnej większości praw głosu w Spółce przez Spółkę nabywającą nastąpi w ramach jednego lub kilku następujących po sobie w przeciągu 6 miesięcy wkładów niepieniężnych lub gdy takie nabycie nastąpi w ramach wkładów niepieniężnych dokonanych jednocześnie przez kilku udziałowców.

3. W wydanej w dniu 3 lutego 2016 r. interpretacji indywidualnej Minister Finansów uznał stanowisko wnioskodawcy za nieprawidłowe.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że planowane nabycie udziałów Spółki (w której udziały posiada m.in. wnioskodawca) przez Spółkę Nabywającą nie będzie spełniać warunków określonych w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. ponieważ w przedmiotowej sprawie konieczne jest analizowanie sytuacji każdego ze wspólników osobno. Zwolnienie z podatku może uzyskać tylko osoba wnosząca większościowy pakiet udziałów (akcji), ponieważ wypełnia określone przesłanki wynikające z przepisów. Wnioskodawca nie posiadający większości udziałów (akcji) nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. Posiadane przez wnioskodawcę akcje nie są bowiem w stanie zapewnić spółce nabywającej udziały uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane.

Ponadto w sprawie nie znajdzie zastosowania art. 24 ust. 8c u.p.d.f., gdyż w wyniku samodzielnego wniesienia przez wnioskodawcę udziałów w Spółce do Spółki nabywającej nie zostanie spełniony warunek wielkości praw głosu wymagany do zastosowania ww. przepisu.

W związku z planowaną transakcją aportu udziałów w Spółce do Spółki Nabywającej po stronie wnioskodawcy wnoszącego pakiet udziałów nie zapewniający samodzielnej większości udziałów w Spółce (ani też nie dający bezwzględnej większości praw głosu w Spółce) nie powstałby przychód podlegający opodatkowaniu w sytuacji, kiedy po wniesieniu udziałów przez innych wspólników/wspólnika doszłoby do zarejestrowania w KRS podwyższenia kapitału zakładowego Spółki (w takiej wielkości, że aport wnioskodawcy spowodowałby uzyskanie przez Spółkę Nabywającą bezwzględnej większości praw głosu w Spółce, bądź gdyby Spółka Nabywająca posiadająca już taką większość zwiększyła ilość udziałów w Spółce). Z powyższym jednak w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia, gdyż wnioskodawca wskazał wyraźnie, że dopiero po wniesieniu ostatniego z aportów Spółka Nabywająca wystąpi do właściwego sądu rejestrowego z wnioskiem o wpis podwyższenia kapitału zakładowego, a więc w wyniku aportu dokonanego przez zainteresowanego Spółka Nabywająca nie uzyska bezwzględnej większości praw głosów w Spółce.

4. Po bezskutecznym wezwaniu organu do usunięcia naruszenia prawa, skarżący wniósł skargę, zarzucając naruszenie art. 24 ust. 8a w związku z ust. 8c u.p.d.o.f. przez błędną wykładnię i uznanie, że wyłączenie z przychodów o którym mowa w tym przepisie, dotyczy tylko osoby wnoszącej większościowy pakiet udziałów (akcji) i nie ma zastosowania w sytuacji nabycia udziałów zapewniających bezwzględną większość głosów od kilku wspólników w ramach transakcji zawieranych z nimi w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze nabycie udziałów (akcji).

W odpowiedzi na skargę organ interpretacyjny wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

5. Sąd pierwszej instancji uwzględnił skargę i wyjaśnił, odwołując się do orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego że art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. ma na celu zapewnienie neutralności podatkowej w przypadku restrukturyzacji spółek i umożliwienie uzyskania przez jedną z nich (nabywającą) pozycji dominującej. Istotna jest zatem realizacja celu, zakładanego przez ustawodawcę, to jest albo uzyskanie przez spółkę nabywającą większości głosów w spółce, której akcje lub udziały są przenoszone przez jej udziałowców (akcjonariuszy) albo wzmocnienie jej pozycji dominującej poprzez zwiększenie ilości posiadanych udziałów (akcji), a tym samym zwiększenie jej konkurencyjności czy możliwości pozyskania nowych środków na rozwój działalności. Cel ten realizowany jest poprzez wniesienie kapitału przez udziałowców (akcjonariuszy) do spółki nabywającej wkład niepieniężny w postaci udziałów (akcji) spółki mającej być spółką zależną (wyrok NSA z 23 lutego 2015 r., II FSK 3145/12).

W wyrokach, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że "ustawodawca dopuszcza również taki model operacji, w której większość głosów w spółce nabywanej jest uzyskiwana przez spółkę nabywającą w wyniku nabycia udziałów (akcji) w tej spółce od kilku udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki"; łącząc to nie tylko z tym, że ze sformułowania zawartego w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. wynika, że w przepisie tym ustawodawca konsekwentnie odnosi się do udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywanej w liczbie mnogiej, ale również wskazując, że ograniczenie stosowania tego przepisu tylko do przypadku gdy wymiany udziałów (akcji) dokonuje odrębnie każdy z udziałowców stanowiłoby warunek nadmiernie restrykcyjny, niweczący w istotnym stopniu cele leżące u podstaw dyrektywy 2009/13 w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (art. 8 ust. 1) (wyroki: z 24 września 2015 r., II FSK 1777/13 czy z 21 sierpnia 2015 r., II FSK 1488/13).

Zatem to, że obecnie w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. ustawodawca używa określenia "wspólnik" w liczbie pojedynczej, w świetle zapisów Dyrektywy nie może zmienić tego podejścia, tym bardziej, że i z gramatycznego brzmienia przepisów nie wynika, by ustawodawca łączył skutek nabycia prawa głosu jedynie z nabyciem udziału odrębnie dla każdego ze wspólników. Stanowisko takie jest sprzeczne z interpretowanym przepisem, wprowadzonym do naszego systemu prawnego w wyniku implementacji dyrektywy 2009/133/WE. Celem tego przepisu jest zagwarantowanie neutralności podatkowej operacji wymiany udziałów (akcji).

Nadto należy zauważyć, że w Druku Sejmowym 2330 uzasadniano, że ustawa zmieniająca przewiduje wprowadzenie zmian przepisów dotyczących "wymiany udziałów" (art. 12 ust. 4d, ust. 11 i 12 ustawy CIT i art. 24 ust. 8a–8d ustawy PIT), takimi, iż poza zmianami o charakterze redakcyjnym oraz dostosowawczym wprowadza się regulację mającą na celu dookreślenie zakresu podmiotowego zwolnienia oraz wskazanie, iż spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można oceniać przez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia, nastąpiły w okresie 6 miesięcy poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane. Przy niezmienionym celu dyrektywy 2009/13, zmiana ta mieści się w pojęciu dookreślenia zakresu podmiotowego zwolnienia, które dotyczy przecież przychodu podatnika (nie grupy podatników). Jednocześnie dodanie art. 24 ust. 8c u.p.d.o.f. mieści się we wskazaniu, iż spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można oceniać przez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia, nastąpiły w okresie 6 miesięcy poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane.

6. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ podatkowy na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. - Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 8a w zw. z ust. 8b i 8c u.p.d.o.f. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że skutki podatkowe wymiany udziałów w odniesieniu do danego podatnika należy oceniać z uwzględnieniem sytuacji innych udziałowców oraz spółki nabywającej, tzn. że wyłączenie z opodatkowania następuje również w wyniku takiej operacji, w której większość głosów w spółce nabywanej jest uzyskiwana przez spółkę nabywającą w wyniku nabycia udziałów (akcji) w tej spółce od kilku udziałowców (akcjonariuszy) tej spółki, gdy tymczasem zasady u.p.d.o.f. sprzeciwiają się uwzględnieniu przy ustalaniu przychodów danego podatnika okolicznościom dotyczącym innych udziałowców.

Przy tak sformułowanych zarzutach kasacyjnych organ podatkowy wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie kosztów postępowania.

W zakreślonym ustawowo terminie skarżący nie skorzystał z przysługującego temuż prawa do wystąpienia z odpowiedzią na skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje :

Skarga kasacyjna jest niezasadna, przeto podlega oddaleniu.

Zarzuty zgłoszone we wniesionym środku zaskarżenia sprowadzają się do problemu właściwej interpretacji art. 24 ust. 8a) w związku z ust. 8b) i ust. 8c) u.p.d.o.f. w związku z art. 17 ust. 1 pkt 9) tej ustawy. Zdaniem organu interpretacyjnego, w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o udzielenie interpretacji indywidualnej powstanie po stronie wnioskodawcy przychód z kapitałów pieniężnych, bowiem neutralna podatkowo wymiana udziałów (akcji) dotyczy wyłącznie osoby wnoszącej większościowy pakiet udziałów (akcji), ponieważ wypełnia ona przesłanki wynikające z wykładni językowej powołanych powyżej przepisów. Natomiast wnioskodawca nieposiadający większości udziałów (akcji) nie wypełnia dyspozycji zawartej w art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f. Posiadane przez wnioskodawcę akcje nie są bowiem w stanie zapewnić spółce nabywającej udziały uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane.

Powyższego stanowiska nie podzielił sąd administracyjny pierwszej instancji w toku przeprowadzonej kontroli zaskarżonej interpretacji pod kątem zgodności z prawem. Dokonana od dnia 1 stycznia 2015 r. zmiana brzmienia ww. przepisów (Dz.U. z 2014 r. poz. 1328) - jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej z dnia 29 sierpnia 2014 r. - została wprowadzona celem dookreślenia zakresu podmiotowego zwolnienia oraz wskazania, że spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można oceniać przez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia, nastąpiły w okresie 6 miesięcy poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane. Sąd uznał zarzut skargi naruszenia przepisów art. 24 ust. 8a) i 8c) u.p.d.o.f. za trafny.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszym składzie w pełni aprobuje ocenę legalności zaskarżonej interpretacji indywidualnej, dokonaną w zaskarżonym wyroku. Stanowisko interpretacyjne przyjęte przez sąd jest zbieżne z ugruntowaną już linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego w zakresie spornej kwestii. Przykładowo w wyroku z 14 sierpnia 2018 r., II FSK 2148/16, NSA wskazał, że "art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f. ma na celu zapewnienie neutralności podatkowej w przypadku restrukturyzacji spółek i umożliwienie uzyskania przez jedną z nich (nabywającą) pozycji dominującej. Istotna jest zatem realizacja celu zakładanego przez ustawodawcę, to jest albo uzyskanie przez spółkę nabywającą większości głosów w spółce, której akcje lub udziały są przenoszone przez jej udziałowców (akcjonariuszy), albo wzmocnienie jej pozycji dominującej poprzez zwiększenie ilości posiadanych udziałów (akcji), a tym samym zwiększenie jej konkurencyjności czy możliwości pozyskania nowych środków na rozwój działalności". W pisemnych motywach powołanego powyżej wyroku zaznaczono, że "przepisy Dyrektywy 2009/133/WE, a w konsekwencji i regulacje zawarte w art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f., mają gwarantować neutralność podatkową, co ma ułatwiać spółce nabywającej udziały (akcje) od udziałowców innej spółki koncentrację praw głosu (a więc z reguły i kapitału) w tej innej spółce, a równocześnie umożliwiać podwyższanie własnego kapitału zakładowego poprzez wydawanie nowych udziałów (emisję akcji), obejmowanych (nabywanych) przez dotychczasowych udziałowców tej innej spółki. Podkreślić bowiem trzeba, że z pkt 2 i 5 preambuły do powyższej Dyrektywy wynika, że: "(2) Łączenia, podziały, podziały przez wydzielenie, wnoszenie aktywów, wymiana udziałów dotyczące spółek różnych państw członkowskich mogą być niezbędne w celu stworzenia we Wspólnocie warunków właściwych dla rynku wewnętrznego i w celu zapewnienia w ten sposób skutecznego funkcjonowania takiego rynku wewnętrznego. Takie czynności nie powinny być hamowane przez ograniczenia, niekorzystne warunki lub zniekształcenia wynikające w szczególności z przepisów podatkowych państw członkowskich. W tym celu niezbędne jest w odniesieniu do takich czynności zapewnienie reguł podatkowych, które są neutralne z punktu widzenia konkurencji, aby umożliwić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększyć ich produktywność i poprawić ich siłę konkurencyjną na poziomie międzynarodowym. (5) Wspólny system podatkowy powinien zapobiegać nakładaniu podatku w związku z łączeniem, podziałami, podziałami przez wydzielenie, wnoszeniem aktywów lub wymianą udziałów, chroniąc jednocześnie interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazującej lub nabywanej." Co oznacza, że neutralność podatkowa jest istotną przesłanką oceny kryteriów i rodzajów przekształceń prawnych spółek, a co więcej - przepisy podatkowe należy interpretować celowościowo - tak, aby zapewnić przedsiębiorstwom dostosowanie się do wymagań rynku wewnętrznego, zwiększenie produktywności i poprawienie ich siły konkurencyjnej. System podatkowy związany m.in. z wymianą udziałów powinien chronić interesy finansowe państwa członkowskiego właściwego dla spółki przekazywanej lub nabywanej. Niedopuszczalna więc byłaby taka wykładnia przepisów krajowych, która zapewniałaby osiągnięcie tych celów tylko, gdyby wymiana udziałów była neutralna podatkowo, tylko gdyby przesłanki z art. 28 ust. 8a) i 8c) u.p.d.o.f. odnosić językowo jedynie do jednego wspólnika. Byłaby to zagrażająca wykładnia tych przepisów nie uwzględniająca ratio legis ustawodawcy.

Przy wykładni tych przepisów należy mieć na uwadze te właśnie cele przyświecające nowej regulacji prawnej. Jeżeli zatem spółka nabywająca osiąga te cele poprzez wymianę własnych udziałów (akcji) na udziały wspólników innej spółki i, równocześnie uzyskując w tej innej spółce większość praw głosu albo posiadając już taką większość, zwiększa ilość udziałów w tej innej spółce, wtedy "do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych udziałowcom (akcjonariuszom) tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę" - przy spełnieniu dodatkowych warunków wymienionych w art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f. niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia w sprawie. [...] Zarówno zatem wykładnia literalna, jak i celowościowa art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f. wskazują na dopuszczenie przez ustawodawcę sytuacji, gdy uzyskanie przez spółkę nabywającą większość głosów w innej spółce, jest wynikiem jednoczesnego działania kilku osób - udziałowców (akcjonariuszy) innej spółki".

Zwrócić tu uwagę trzeba też na to, że w art. 24 ust. 8c) u.p.d.o.f. jest mowa o stosowaniu wprost ust. 8a) do przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji). Absurdem byłoby rozumienie tego określenia jako odnoszącego się nie tylko do jednego wspólnika, który poprzez szereg taksacji zbywałby spółce inne udziały ratami przez okres do 6 miesięcy.

Z kolei w wyroku z dnia 24 marca 2016 r., II FSK 117/14, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę na argumenty wynikające z zastosowania wykładni systemowej zewnętrznej, które potwierdzają prawidłowość przyjętych powyżej racji o charakterze językowym i funkcjonalnym. W uzasadnieniu ostatniego z powołanych wyroków wskazano, że "umowa spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje w wyniku zawarcia umowy spółki, w której określa się m.in. wysokość kapitału zakładowego oraz liczbę i wartość poszczególnych udziałów objętych przez każdego ze wspólników (art. 157 § 1 k.s.h.), a w przypadku wkładu niepieniężnego - przedmiot tego wkładu i osobę wspólnika, który taki aport wnosi (art. 158 § 1 k.s.h.). Spółkę tę może zawiązać jedna lub więcej osób (art. 151 § 1 k.s.h.). Z umowy może wynikać możliwość podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jest też możliwa zmiana umowy spółki w tym zakresie (art. 257 § 1 k.s.h.). Podwyższenie kapitału musi być zgłoszone do rejestru, wynika z niego zatem czas, w jakim dokonano tej czynności (art. 261 § 1 i § 2 k.s.h.). Spółkę akcyjną także może zawiązać jedna lub więcej osób (art. 301 § 1 k.s.h.). W statucie spółki akcyjnej, którego podpisanie jest konieczne dla zawiązania spółki, określa się wartość kapitału zakładowego (art. 306 pkt 1 k.s.h.). W sprawozdaniu, jakie założyciele spółki zobowiązani są sporządzić w przypadku obejmowania akcji w zamian za wkład niepieniężny należy wymienić przedmiot wkładu (art. 311 § 1 pkt 1 k.s.h.). Wkłady te powinny być wniesione przed zarejestrowaniem spółki przynajmniej w jednej czwartej ich wartości nominalnej (art. 309 § 4 k.s.h.). Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej wymaga zmiany statutu i podjęcia uchwały, w której wskazuje się m.in. przedmiot wkładu niepieniężnego (art. 431 § 1 i art. 432 § 1 pkt 7 k.s.h.). Można zatem stwierdzić, że utworzenie spółki i podwyższenie kapitału zakładowego to jedna transakcja. Wniesienie wkładu i objęcie udziału (akcji) to kolejna czynność (niekiedy tylko faktyczna), będąca konsekwencją poprzednich, dokonywanych wspólnie i jednocześnie przez udziałowców (akcjonariuszy). Skoro zarówno spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i spółkę akcyjną może utworzyć jedna lub więcej osób, to mimo osiągnięcia celu w postaci uzyskania pozycji spółki dominującej przez spółkę nowopowstałą w wyniku wniesienia do niej aportem udziałów (akcji), przy przyjęciu wykładni organu, tylko wspólnik spółki jednoosobowej nie uzyskałby przychodu w wysokości nominalnej wartości udziałów (akcji) objętych w zamian za wkład niepieniężny, natomiast przychód taki powstałby u każdego z udziałowców (akcjonariuszy), gdyby spółka nabywająca zawiązana była przez więcej niż jedną osobę i żadna z nich samodzielnie nie dysponowałaby pakietem większościowym udziałów (akcji) innej spółki. Podobnie w sytuacji podwyższenia kapitału w spółce nabywającej poprzez wniesienie aportu w postaci udziałów (akcji) innej spółki i uzyskania w jego wyniku większości głosów przez spółkę nabywającą w tej innej spółce, przychód w postaci wartości nominalnej udziałów (akcji) wydanych w zamian za aport nie powstałby w sytuacji, gdyby w spółce nabywającej był tylko jeden udziałowiec (akcjonariusz), a powstałby w sytuacji, gdyby aporty dające łącznie większość głosów zostały wniesione przez wszystkich bądź niektórych udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywającej, z których żaden samodzielnie nie posiadałby większościowego pakietu udziałów (akcji) i tylko w wyniku ich wspólnego działania możliwe byłoby osiągnięcie celu w postaci uzyskania pozycji dominującej przez spółkę nabywającą. Takie zróżnicowanie podatkowych skutków działań mających ten sam cel tylko w zależności od dopuszczalnej w świetle przepisów prawa ilości osób, które zawiązały spółkę, mogłoby zniweczyć cel założony przez ustawodawcę w art. 24 ust. 8a) u.p.d.o.f. poprzez ograniczenie jego stosowania i prowadzić do niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnopodatkowej wspólników spółek kapitałowych podejmujących tożsame, zgodne z prawem, działania restrukturyzacyjne w zależności od tego, jaki pakiet udziałów (akcji) posiadali".

Uwzględniając wyżej przytoczone stanowisko wyrażone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz argumenty podnoszone w pozostałych wyrokach tego Sądu (por. m.in. wyrok NSA z 27 września 2018 r., II FSK 2446/16 oraz z 7 grudnia 2018 r., II FSK 1641/17), nie sposób podzielić poglądu Ministra Finansów, że zastosowanie spornego zwolnienia zrelatywizowane jest do pojedynczego wspólnika, w związku z czym powstały przychód należy zakwalifikować do przychodów z kapitałów pieniężnych.

W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.