Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt II SA/Kr 1042/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2010-12-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Skarżony organ: Wojewoda
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Mariusz Kotulski (spr.) Sędziowie: WSA Ewa Rynczak NSA Andrzej Niecikowski Protokolant: Maciej Żelazny po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 grudnia 2010 r. sprawy ze skargi J.P. na postanowienie Wojewody z dnia 8 lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania uchyla zaskarżone postanowienie, jak i postanowienie organu I instancji.


UZASADNIENIE

Postanowieniem z [...] kwietnia 2009r., nr [...] Prezydent Miasta K. zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone z wniosku J.P. reprezentowanej przez J.H. w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości składającej się z części działek: nr 1, nr 2 i nr 3 obręb [...]. ewid. P. m. K. , odpowiadających wywłaszczonym: działce nr 4 i części działki nr 5 do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej - umowy z dnia 21 września 1998 r. Rep. [...] oraz kolejnych umów przenoszących prawo własności do w/w nieruchomości i zobowiązaniu stron do wystąpienia do sądu powszechnego z w/w powództwem oraz doręczenia do akt sprawy stosownej informacji.

Postanowieniem z [...] czerwca 2009r., nr [...] Wojewoda utrzymał w/w postanowienie w mocy.

Wyrokiem wydanym w przedmiotowej sprawie z dnia 9 grudnia 2009r. sygn. akt 1305/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił zaskarżone postanowienie Wojewody z [...] czerwca 2009r. i poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta K. z [...] kwietnia 2009 r.

W w/w wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wskazał między innymi, iż "zaskarżone postanowienie jest także wadliwe, dlatego, że nieprawidłowo wskazuje problem konieczności rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, do czego zobowiązuje jednocześnie strony. W sentencji postanowienia, bowiem organ zawiesza postępowanie "do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego polegającego na ustaleniu zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej - umowy z 21 września 1998r. oraz kolejnych umów przenoszących prawo własności do w/w nieruchomości". Podkreślić tu należy, iż w niniejszym postępowaniu zagadnieniem wstępnym nie jest ustalenie zgodności z prawem czynności cywilnoprawnych przenoszących własność przedmiotowych nieruchomości na rzecz Fundacji [...] w K. , ale podjecie czynności zmierzających do odzyskania przez Skarb Państwa władztwa nad tymi nieruchomościami i niekoniecznie musi ograniczać się do występowania do sądu powszechnego ze stosownym powództwem w sprawie wzruszenia czynności cywilnoprawnych, które doprowadziły do rozporządzenia nieruchomością."

W toku ponownego rozpoznania sprawy Prezydent Miasta K. postanowieniem z [...] maja 2010r., nr [...] zawiesił z urzędu postępowanie prowadzone z wniosku J.P. , K.M. i Z.P. , reprezentowanych przez J.H. , w sprawie zwrotu części działki nr 1, 2, 3 obręb [...]. ewid. P. m. K. odpowiadającym wywłaszczonym: działce nr 4 i części działki 5 do czasu zakończenia działań, podjętych w ramach dostępnych środków prawnych, zmierzających do odzyskania przez Skarb Państwa władztwa nad tymi nieruchomościami przekazanymi, jako wkład na majątek oraz darowizna na rzecz Fundacji [...] w K.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ I instancji streścił przebieg toczącego się postępowania w przedmiocie zwrotu wywłaszczonych nieruchomości.

Na podstawie zebranego materiału dowodowego ustalono, iż nieruchomości będące przedmiotem postępowania stały się zbędne na cel wywłaszczenia.

Następnie organ I instancji zaznaczył, iż w przedmiotowej sprawie istnieje negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości w trybie art. 136 i nast. ustawy o gospodarce nieruchomościami na rzecz uprawnionych osób, która powstała w wyniku wniesienia tytułem wkładu na rzecz Fundacji [...] w K. tytułem darowizny z 21 września 1998 r. Rep.[...] , a następnie likwidator powyższej fundacji zawarł umowy przenoszące własność (część z nich to umowy warunkowe) tych nieruchomości.

Zgodnie ze wskazaniem w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 grudnia 2009r., sygn. akt 1305/09 Prezydent Miasta K. podjął działania zmierzające do odzyskania przez Skarb Państwa władztwa nad tymi nieruchomościami.

W dalszej części uzasadnienia Prezydent Miasta K. wyjaśnił, że pismem z dnia 26 marca 2010r. zwrócił się do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, w którym powołując orzeczenia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zapadłe w analogicznych sprawach, wniósł o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa z ewentualnym naruszeniem art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, a następnie zbycia ich przez Fundację [...] w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości.

Ponadto pismem z dnia 17 marca 2010r. Prezydent Miasta K. zwrócił się do A.G. - Ministra Skarbu Państwa z prośbą o podjęcie wszelkich kroków umożliwiających realizację roszczeń poprzednich właścicieli wywłaszczonych nieruchomości, których zaspokojenie nie jest możliwe w postępowaniach prowadzonych przez Urząd Miasta K.

Przesłanką zawieszenia stało się wystąpienie zagadnienia wstępnego polegającego na wykorzystaniu w toku postępowania wszelkich dostępnych środków prawnych, które doprowadzą do powrotnego władania nad wywłaszczonymi nieruchomościami przez Skarb Państwa. Dopiero ich wyczerpanie umożliwi podjęcie zawieszonego postępowania.

Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła J.P. , zarzucając Prezydentowi Miasta K. , iż działania przez niego podjęte są działaniami pozornymi. Ponadto wskazała, iż wydane postanowienie narusza art. 97 § 1 pkt 4 Kpa w zw. z art. 100 § 1 Kpa. Odwołująca zarzuciła, że wystąpienie do Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa nie wypełnia podstawowej przesłanki wynikającej z art.100 § 1 Kpa, zobowiązującej organ administracji państwowej zawieszający postępowanie do równoczesnego wystąpienia do właściwego organu lub sądu o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego.

Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r. znak: [...], Wojewoda , działając na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami oraz art. 138 § 1 pkt 1 w zw. art. 144 k.p.a. i art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy.

W uzasadnieniu organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i uznając postanowienie organu l instancji za prawidłowe podał, że działania organu I instancji mieszczą się w ramach dostępnych środków prawnych. Prawidłowo, zatem organ I instancji zwrócił się do organu reprezentującego procesowo Skarb Państwa w postępowaniach cywilnoprawnych z prośbą o wszczęcie stosownych postępowań oraz do organu sprawującego nadzór właścicielski nad nieruchomościami z zasobu Skarbu Państwa przekazanymi fundacjom z prośbą o podjęcie stosownych działań.

W ocenie organu odwoławczego do czasu osiągnięcia pożądanego skutku prawnego, organ I instancji, w kontekście zapadłych w sprawie wyroków sądów administracyjnych, winien był zawiesić postępowanie dotyczące zwrotu niniejszej nieruchomości w oparciu o art. 97 § 1 pkt. 4 Kpa.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższe postanowienie złożyła J.P. .

Skarżąca m.in. wskazała, iż występujące w sprawie organy administracyjne nie mają zamiaru jej załatwienia zgodnie z prawem. Prowadzą działania zmierzające do "przewlekania" sprawy, uniemożliwiając zwrot nieruchomości. Orzekającym organom zarzucono naruszenie art. 12 k.p.a. oraz art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

W odpowiedzi na skargę zaskarżony organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko i argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., a orzekanie – w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt.

Zarzuty skargi należy uznać częściowo za uzasadnione.

Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia, jak też postanowienia organu l instancji uznał, że postanowienia te naruszają prawo w stopniu powodującym konieczność wyeliminowania ich z obrotu prawnego. Niniejsze postępowanie jest postępowaniem wpadkowym i nie rozstrzyga merytorycznie sprawy dotyczącej zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Istotą sprawy jest ustalenie czy w przedmiotowym postępowaniu, biorąc pod uwagę stan faktyczny i prawny sprawy, zachodzi przesłanka do zawieszenia postępowania ze względu na istnienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.

Prezydent Miasta K. , po zawieszeniu postępowania, podejmował działania zmierzające do uregulowania kwestii własności przedmiotowej nieruchomości poprzez wielokrotne zwracanie się do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z wnioskiem o wystąpienie do sądu powszechnego o stwierdzenie niezgodności z prawem czynności prawnej przenoszącej własność nieruchomości objętych roszczeniem tj. aktu notarialnego z dnia 21 września 1998r. Rep. [...] i ewentualnie kolejnych umów sprzedaży.

I tak, w odpowiedzi na pismo organu I instancji z dnia 17.09.2008r. Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 17 grudnia 2008r. opinię prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do kwestionowania dokonanych czynności prawnych poprzez roszczenie oparte na art.59 k.c., art.189 k.p.c. czy art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece."

Odpowiadając na kolejne pismo Prezydenta Miasta K. z dnia 24 grudnia 2008r., zawierające wniosek j.w., Prezes Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa przekazał w załączeniu do pisma z dnia 12 marca 2009r. [...] opinię prawną, w której stwierdzono, iż brak jest podstaw do wystąpienia z przedmiotowym powództwem z przyczyn opisanych w opinii z dnia 17 grudnia 2008r. Odnosząc się do kwestii odwołania w dniu 22 września 2005r. darowizny na rzecz w/w Fundacji, wskazano na szereg powstałych problemów, ale w związku z warunkową zgodą Ministra Skarbu Państwa z dnia 31 lipca 2008r. uznano, iż Fundacja była uprawniona do zbycia nieruchomości. Wskazano także, iż z treści czynności prawnej, nie wynikają przesłanki do stwierdzenia złej wiary nabywców, co skutkuje ochroną wynikającą z rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Zebrany w niniejszym postępowaniu materiał dowodowy nie pozwala na inną ocenę stanu faktycznego przyjętego w w/w opinii, od czego uzależniono ewentualne wszczęcie zawnioskowanego postępowania.

Działanie Prezydenta Miasta K. , polegające na zwróceniu się po raz trzeci do Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa w piśmie z dnia 26 marca 2010r. o wszczęcie postępowań sądowych w zakresie legalności przekazania na rzecz Fundacji nieruchomości wywłaszczonych na rzecz Skarbu Państwa, a następnie zbycie ich przez fundację w trakcie postępowań o zwrot wywłaszczonych nieruchomości, w ocenie Sądu było zbyteczne.

Prezydent Miasta K. zwracał się też pismem z dnia 17.03.2010r. do Ministra Skarbu w tej sprawie. Minister Skarbu pismem z dnia 17 maja 2010r. poinformował, iż podziela w niniejszej sprawie stanowisko Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa, zawarte w opiniach prawnych z dnia 17 grudnia 2008r. i 12 marca 2009r.

Mając na uwadze taki stan faktyczny sprawy, w ocenie Sądu, podjęte przez Prezydenta Miasta K. działania, po zawieszeniu postępowania, zmierzające do uregulowania w ramach dostępnych środków prawnych sprawy własności przedmiotowej nieruchomości, mające świadczyć o tym, że nadal istnieje zagadnienie wstępne, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a jest nieuzasadnione. Organ l instancji wystąpił do właściwych organów w trybie art. 100 §1 k.p.a., uzyskując dwukrotnie negatywną opinię prawną o braku możliwości wystąpienia przez Prezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa do sądu powszechnego z powództwem cywilnym o. stwierdzenie nieważności czynności prawnej przenoszącej własność przedmiotowej nieruchomości tj aktu notarialnego z dnia 21.09.1998r. Rep. [...]. Organy innych skutecznych działań od daty zawieszenia postępowania nie podejmowały.

Zatem należy stwierdzić, że obecnie brak jest przesłanki, aby postępowanie administracyjne mogło być nadal zawieszone ze względu na wystąpienie zagadnienia wstępnego, o którym mowa w art. 97 §1 pkt .4 k.p.a. Obecnie nie toczy się żadne postępowanie przed innym organem lub sądem, jak też nie toczyło się takie postępowanie od daty zawieszenia postępowania w dniu 19 maja 2010r., którego rozstrzygnięcie mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości.

Zdaniem Sądu samo zwracanie się do innych organów o opinię prawną czy też oczekiwanie na odpowiedź nie daje podstaw prawnych do utrzymywania stanu zawieszenia postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt. 4 k.p.a. Między organem administracji publicznej orzekającej w przedmiotowej sprawie, a takim działaniem innych podmiotów nie ma istnienia konkretnego i aktualnego związku przyczynowo- skutkowego, a podejmowane do tej pory działania Prezydenta Miasta K. okazały się bezskuteczne, gdyż nie wywołały wszczęcia żadnego postępowanie przed innym organem lub sądem, o którym mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., po dacie zawieszenia postępowania. (tak w analogicznej sprawie orzekł WSA w Krakowie w wyroku z dnia 29.11.2010r., sygn. akt II SA/Kr 893/10)

Zatem organy obu instancji dokonały błędnej wykładni przepisu art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a., co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż bezpośrednio zdeterminowało wydanie wadliwych postanowień biorąc pod uwagę tak ustalony stany faktyczny i prawny sprawy.

Sąd podziela również częściowo pogląd skarżącej, że organy administracyjne prowadzą działania z naruszeniem art. 35 i art.36 k.p.a. nakazującymi załatwić sprawę bez zbędnej zwłoki. Jednakże należy również wskazać, iż niektóre z tych działań były niezbędne, aby wykonać wyroki Sądu. W niektórych przypadkach Prezydent Miasta K. nie jest w stanie samodzielnie wystąpić z powództwem do sądu powszechnego, a może to uczynić wyłącznie Prokuratoria Generalna Skarbu Państwa. Wydaje się, że kierunek załatwienia przedmiotowej sprawy wyznacza wyrok SN z 9.07.2009r. sygn. akt III CSK 182/09. Dodać także należy, że w aktach sprawy znajduje się pismo Podsekretarza Stanu w Ministerstwie Skarbu Państwa z 17.05.2010r., z którego wynika jednoznacznie, iż brak jest podstaw do kwestionowania skutków umowy sprzedaży działki nr 3.

Mając na uwadze powyższe rozważania na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w wyroku.