Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 493/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2018-11-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 30 ust. 1, ust.2 pkt 1, art. 5 ust. 4b
journal: Dz.U. 2017 poz 1952
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
article: art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a,c
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzanna Sałuda, Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Magdalena Strzałkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 listopada 2018 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta J., działając na podstawie art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 6, 7 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., dalej: "u.ś.r."), uznał, że kwota wypłacona w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w wysokości 4 802 zł M. W. (dalej: strona, skarżąca) na dzieci: F., S. i T. W. z tytułu zasiłku rodzinnego z dodatkami była nienależnie pobranym świadczeniem i orzekł obowiązek jej zwrotu w całości wraz z ustawowymi odsetkami.

Organ I instancji wyjaśnił, że decyzją z [...]r. nr [...] przyznał stronie prawo do świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2016/2017 wobec spełnienia kryterium dochodowego, które w przypadku rodziny strony wynosi 764, 00 zł na osobę w rodzinie. W dniu 11 września 2017 r. strona przedłożyła umowy o pracę: na okres próbny z dnia 17 listopada 2016 r. oraz na czas określony z dnia 17 lutego 2017 r., z których wynika, że jej mąż G. W. jest zatrudniony od 17 listopada 2016 r. do 16 listopada 2019 r. w firmie A jako kierowca na trasach międzynarodowych. Strona dostarczyła także oświadczenie o dochodzie za miesiąc grudzień 2016 r., z którego wynikało, że mąż otrzymał wynagrodzenie w wysokości 1 868, 61 zł. Oświadczyła także, że mąż wykonuje wyłącznie transporty krajowe, co później sprostowała wskazując, że z firmy zatrudniającej męża otrzymała informację, że mąż w związku z wyjazdami poza granice kraju pobiera diety nieopodatkowane przeznaczone na pokrycie kosztów pobytu. Dalej organ wskazał, że zwrócił się do pracodawcy o podanie dochodu osiągniętego przez G. W. oraz miejsca wykonywania pracy. Z zaświadczenia pracodawcy, które otrzymał 22 września 2017 r. wynikało, że ww. za miesiąc grudzień 2016 r. uzyskał wynagrodzenie ze stosunku pracy w kwocie 1 813, 10 zł oraz diety z tytułu podróży służbowej poza granice kraju w wysokości 2 617,43 zł, oraz że wykonywał pracę w [...] i [...]. Organ podkreślił, że wymienione kwoty stanowią dochód w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) do c) u.ś.r., do którego zalicza się także inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, m.in. należności ze stosunku pracy z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przebywających czasowo za granica – w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502, z późn. zm.). Po ponownym przeliczeniu dochodu rodziny organ ustalił, że miesięczny dochód rodziny strony w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 31 stycznia 2017 r.( dochód strony z 2015 r. w kwocie 348,06 zł oraz dochód z tytułu zasiłku dla bezrobotnych uzyskany 9 października 2016 r. w kwocie 717,30 zł, a także dochód G. W. osiągnięty w grudniu 2016 r. w kwocie 4 430,53 zł z tyt. zatrudnienia) wyniósł 5 495,89 zł i był wyższy od kryterium ustawowego o kwotę 1675,90 zł. W okresie od 1 lutego 2017 r. do 30 września 2017 r. miesięczny dochód rodziny strony (po utracie dochodu z tytułu zasiłku dla bezrobotnych) wyniósł 4778,60 zł i także był wyższy od kryterium ustawowego o kwotę 958,60 zł. Od 1 października 2017 r. dochód rodziny w związku z utratą pracy przez G. W., co miało miejsce w dniu 29 września 2017 r., wyniósł 348,06 zł, a na osobę 69,61 zł.

W związku z powyższym organ stwierdził, że zasiłki rodzinne wraz z dodatkami wypłacone stronie za okres od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. w łącznej wysokości 4 802 zł stanowią nienależnie pobrane świadczenie w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. Natomiast stosownie do treści art. 30 ust. 1 tej ustawy strona jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.

Od powyższej decyzji strona wniosła odwołanie, w którym wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia, gdyż w jej przekonaniu w sposób nieprawidłowy wyliczono dochód rodziny. Zdaniem strony interpretacja przepisów odnośnie diet stoi w sprzeczności z art. 21 ust. 1 pkt 16 a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, art. 77 Kodeksu pracy oraz rozporządzenia MPiPS z 19 grudnia 2002 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju. Przepisy te przewidują bowiem, że pracownikowi z tytułu podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów z nią związanych. Dlatego uważa, że diety wypłacone w wysokości zgodnej z przepisami dochodem nie są i nie mogą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do zasiłku. Podkreśliła, że diety z tytułu zagranicznych podróży służbowych pracownika, nie będąc wynagrodzeniem za pracę są należnościami związanymi ze stosunkiem pracy, nie stanowią one jednak dochodu, będąc świadczeniami o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit c tiret 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ocenie skarżącej taką kwalifikacją mogą być objęte jedynie należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium RP przebywających czasowo za granicą, a z kolei pojęcie "czasowego pobytu za granicą" nie może być rozumiane w znaczeniu potocznym. "Przebywanie" za granicą w związku i przez czas konieczny do wykonywania poleceń służbowych - przewozu międzynarodowego ma charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zamieszkaniem, zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Ponadto dokonywana w postaci diet rekompensata zwiększonych lub pełnych kosztów wyżywienia pracownika nie zwiększa dochodu rodziny pracownika, a jedynie je uszczupla. Strona powoła się w tym zakresie na stanowisko wyrażone w wyrokach WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 lipca 2011 r. II SA/Go 81/11 i 80/11.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "k.p.a."), zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.

W motywach uzasadnienia Kolegium w pierwszej kolejności przytoczyło dotychczasowy przebieg postępowania oraz powołało prawne regulacje dotyczące przedmiotu sprawy, w tym m.in. art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r., zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Następnie Kolegium zaakcentowało, że kwestią istotną dla rozstrzygnięcia sprawy, a dotyczącą prawidłowego ustalenia wysokości dochodu, od którego zależy uprawnienie do zasiłku rodzinnego, jest interpretacja art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r. dokonana przez organ I instancji. W tym zaś zakresie organ odwoławczy podniósł, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wyłoniły się dwa odmienne stanowiska, co do treści art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r. Jedno, prezentowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie (wyroki z dnia 2 marca 2009 r., sygn. akt II SA/Go 728/08 i z dnia 19 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Go 148/11). Drugie stanowisko zaprezentował Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (wyrok z dnia 20 stycznia 2011 r., sygn. akt IV SA/G1 319/10).

Zgodnie z pierwszym z nich należałoby uznać, że art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 nie znajduje zastosowania w przypadku diet otrzymywanych przez kierowców transportu międzynarodowego. Wykonując bowiem polecenie służbowe pracodawcy, kierowca taki przebywa za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do jego wykonania. To "przebywanie" za granicą ma przy tym charakter podróży, a nie pobytu połączonego z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy. Z tych przyczyn kierowcę transportu międzynarodowego, wykonującego podróż służbową, nie można uznać za osobę przebywającą czasowo za granicą.

Zgodnie z drugim poglądem diety wypłacone kierowcy transportu międzynarodowego zaliczają się do należności, o których mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r., jako uzyskane w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju. Do takich sytuacji odnosi się art. 21 a ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców (Dz. U. Nr 95, poz. 879 ze zm.) wyraźnie regulujący tę kwestię. Przepis ten stanowi, że kierowcy w podróży służbowej przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalone na zasadach określonych w przepisach art. 775

§ 3-5 Kodeksu pracy. Natomiast czasowe przebywanie za granicami kraju odpowiada okresowi czasu liczonemu od chwili przekroczenia granicy polskiej w drodze za granicę do chwili przekroczenia tej granicy w drodze powrotnej, co wynika z § 12 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce strefy budżetowej z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju (Dz. U. z 2013 ; r., poz. 167). Fakt przebywania kierowcy za granicą jedynie w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego odpowiada w pełni zawartemu w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r. sformułowaniu. Ustawodawca nie wskazał tam bowiem, że przebywanie czasowe za granica ma łączyć się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy.

W ocenie Kolegium słusznie ustalając dochód rodzinny strony, jako jego składnik uznano otrzymywane przez jej męża należności ze stosunku pracy uzyskiwane na pokrycie kosztów związanych z podróżą służbową. Kolegium zauważyło, że wolą ustawodawcy było uznanie za dochód niepodlegający opodatkowaniu w postaci należności ze stosunku pracy do wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych lub samorządowych jednostkach sfery budżetowej. Podkreśliło, że organ przeprowadził w tym zakresie postępowanie dowodowe uzyskując od zakładu pracy męża skarżącej informację pozwalającą przyjąć, że wypłacone należności z tytułu jego wyjazdów służbowych odpowiadają w pełni dietom, o których mowa w art. 775 Kodeksu pracy.

W konsekwencji Kolegium uznało, że w świetle prawidłowo ustalonego i kompletnego stanu faktycznego sprawy decyzja organu I instancji jest prawidłowa. Jednocześnie zwróciło uwagę na możliwość umorzenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń, odroczenia ich spłaty lub rozłożenia na raty.

W skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skardze na powyższą decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła obrazę prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 3 pkt 1 lit c u.ś.r. oraz art. 775 Kodeksu pracy. Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o prawidłowe wyliczenie dochodu rodziny uprawniające (lub nie) do przyznania świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami, zmianę zaskarżonej decyzji poprzez przyznanie prawa do świadczenia rodzinnego wraz z dodatkami w okresie od 1 stycznia 2017 r. do 30 września 2017 r. oraz wstrzymanie egzekucji kwoty 4 802 zł wraz z odsetkami. W uzasadnieniu skarżąca ponownie kwestionowała zasadność wliczenia diet z tytułu zagranicznych podróży służbowych pracownika do dochodu rodziny, na potwierdzenie czego ponownie przywołała wyroki WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 7 kwietnia 2011 r. sygn. akt II SA/Go 81/11 i 80/11. Jednocześnie zaznaczyła, że ostatnie tygodnie w czasie zatrudnienia jej mąż przebywał na zwolnieniu lekarskim, w związku z czym nie wyjeżdżał w podróże i nie pobierał z tego tytułu ekwiwalentu. Poinformowała, że ostatnią dietę mąż otrzymał w miesiącu sierpniu i była to kwota 812,98 zł. Dlatego za wyrokiem WSA w Szczecinie II SA/Sz 19/15 uważa, że "(...) nawet gdyby uznać dietę za dochód, to miał on charakter jednorazowy i nie może być traktowany, tak jakby dochód ten był uzyskiwany regularnie"

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie w dniu 13 listopada 2018 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty i wnioski oraz argumentację zawarte w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Ponadto zgodnie z art. 134 p.p.s.a sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 P.p.s.a. ).

Skarga musiała odnieść skutek, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej prezentowane, a które Sąd wziął pod rozwagę z urzędu.

Przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta J. orzekającą o nienależnym pobraniu przez skarżącą zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku za okres od 1 stycznia 2017 do 30 września 2017 r. o oraz o zobowiązaniu do zwrotu kwoty 4 802 zł z powyższego tytułu wraz z ustawowymi odsetkami.

Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy powołanej już wcześniej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 z późn. zm. - zwaną dalej u.ś.r.). Podstawę faktyczną natomiast stanowiło ustalenie, że wypłacone na rzecz skarżącej kwoty zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami w okresie od 1 stycznia 2017 do 30 września 2017 były nienależnie pobranymi świadczeniami, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 tej ustawy.

Zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Z treści wskazanego przepisu wynika, że ustanie prawa do świadczeń rodzinnych może mieć miejsce jedynie w takiej sytuacji, kiedy przysługują one wnioskodawcy i zostały mu zgodnie z wymogami ustawy przyznane, a w okresie zasiłkowym nastąpiła zmiana powodująca, że nie przysługuje prawo do dalszego ich pobierania.

Za okoliczność wykluczającą możliwość pobierania przez skarżącą zasiłków rodzinnych wraz z dodatkami organy uznały uzyskanie dochodu przez jej męża, co spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego uprawniającego do pobierania tych świadczeń.

Nie budzi wątpliwości, że w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych podstawowym warunkiem przyznania zasiłku rodzinnego jest kryterium dochodowe, nieprzekraczające kwoty 674 zł w przeliczeniu na osobę, a w przypadku gdy członkiem rodziny jest dziecko legitymujące się orzeczeniem o niepełnosprawności lub orzeczeniem o umiarkowanym albo znacznym stopniu niepełnosprawności - nieprzekraczające kwoty 764 zł w przeliczeniu na osobę (art. 5 ust. 2 ustawy).

Z kolei na podstawie art. 5 ust. 4 - 4c u.ś.r. przy ustalaniu dochodu rodziny bierze się pod uwagę utratę bądź uzyskanie dochodu, które miały miejsce zarówno w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, jak i utratę bądź uzyskanie dochodu, które nastąpiły po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy , jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo doświadczeń rodzinnych. Istotą tego rozwiązania ustawowego jest zweryfikowanie sytuacji dochodowej rodziny w danym okresie zasiłkowym na jaki ustalane jest prawo do świadczeń. Zgodnie z art. 2 pkt 10 okresem tym jest kres od 1 listopada do 31 października następnego roku kalendarzowego.

Dochód rodziny w dacie przyznania skarżącej świadczenia został ustalony zgodnie z powyższymi zasadami i był niższy od kryterium ustawowego, które dla rodziny skarżącej wynosi 764 zł. Natomiast w świetle dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy organy ustaliły, że mąż skarżącej został zatrudniony w firmie A jako kierowca transportu międzynarodowego na podstawie umowy z dnia 17 listopada 2016 r. zawartej na okres próbny, a następnie na podstawie umowy na czas określony na okres od 17 lutego 2017 r. do dnia 16 listopada 2019 r. i w miesiącu grudniu 2016 r. uzyskał wynagrodzenie za pracę oraz diety z tytułu podróży poza granicami kraju w łącznej kwocie 4 430,63 zł, co wynika z zaświadczeń pracodawcy. W związku z tym organy wliczyły do dochodu rodziny tą kwotę i na tej podstawie ustaliły przekroczenie kryterium dochodowego.

Sąd stwierdza, że prawidłowo organy oceniły, że diety podlegają wliczeniu do dochodu. Jak zauważył organ odwoławczy w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych pojawiła się rozbieżność co do zaliczenia diet wypłacanych kierowcom z tytułu zagranicznych podróży poza granicami kraju do dochodu rodziny to jednak kwestia ta nie budzi już wątpliwości. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 czerwca 2017 r. sygn. akt I OSK 2410/15 (dostępne w Internecie http://orzeczenia.nsa.gov.pl) zajął jednoznaczne stanowisko, które skład orzekający w pełni podziela, akceptujące wykładnię przepisów zaliczającą do dochodu rodziny na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych diety wypłacone kierowcom transportu międzynarodowego z tytułu podroży służbowej poza granicami kraju, jako należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i przebywających czasowo za granicą, które uzyskane zostały w określonej wysokości, w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju i nie podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.).

Naczelny Sąd Administracyjny wywiódł, że: "Zgodnie z art. 3 pkt 1 ustawy, zawierającego ustawową definicję dochodu, wynika między innymi, że dochód stanowią zarówno wskazane w tej regulacji przychody podlegające opodatkowaniu (lit. a, b), jak i wymienione w ustawie (pkt c) dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, do których w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawodawca zaliczył należności ze stosunku pracy lub z tytułu stypendium osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium RP, przebywających czasowo za granicą - w wysokości odpowiadającej równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju ustalonych dla pracowników zatrudnionych w państwowych i samorządowych jednostkach sfery budżetowej na podstawie ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy. Do wymienionych w tym przepisie składników dochodu rodziny zaliczyć tym samym trzeba również diety wypłacone kierowcom transportu międzynarodowego z tytułu podroży służbowej poza granicami kraju, jako należności ze stosunku pracy osób fizycznych mających miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i przebywających czasowo za granicą, które uzyskane zostały w określonej wysokości, w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju i nie podlegają opodatkowaniu na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361, z późn. zm.).

Zaznaczyć trzeba, że pojęcie należności ze stosunku pracy, o jakim mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, jest pojęciem szerszym od przychodów ze stosunku pracy w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 20 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie natomiast z art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a tej ustawy, wolne od podatku dochodowego są diety i inne należności za czas podróży służbowej pracownika, do wysokości określonej w odrębnych ustawach lub w przepisach wydanych przez ministra właściwego do spraw pracy w sprawie wysokości oraz warunków ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, z zastrzeżeniem ust. 13. Z brzmienia tego przepisu wynika zatem, że przedmiotowe zwolnienie jest limitowane wysokością diet i innych należności za czas podróży służbowej, wynikającą z określonych przepisów regulujących wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju. Na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych dla kwestii zaliczenia diet do dochodu istotna jest również wysokość owej należności i do dochodu niepodlegającego opodatkowaniu wlicza się jedynie należności odpowiadające równowartości diet z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju, ustalone dla pracowników zatrudnionych w państwowych i samorządowych jednostkach sfery budżetowej. Dietę w takiej właśnie wysokości, jak ustalono w postępowaniu administracyjnym, uzyskał mąż skarżącej kasacyjnie, wykonując pracę poza granicami kraju jako kierowca.

Kwestię diet przysługujących kierowcom wykonującym przewóz drogowy reguluje art. 21a ustawy o czasie pracy kierowców, wedle którego kierowcy w podróży służbowej, przysługują należności na pokrycie kosztów związanych z wykonywaniem tego zadania służbowego, ustalane na zasadach określonych w przepisach art. 775 § 3-5 ustawy Kodeks pracy. Wskazane przepisy Kodeksu pracy dotyczą natomiast warunków wypłacania pracownikowi należności z tytułu podróży służbowej oraz ustalania diet. Niewątpliwie zatem należności w postaci diet za czas podróży służbowej mieszczą się w pojęciu "należności ze stosunku pracy", gdyż uzyskiwane są w ramach stosunku pracy i w związku z wykonywaniem pracy poza granicami kraju.

Odnotować jeszcze trzeba, że na podstawie art. 775 § 2 Kodeksu pracy wydane zostało rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 29 stycznia 2013 r. w sprawie należności przysługujących pracownikowi zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej z tytułu podróży służbowej (Dz. U. poz. 167), zwane dalej rozporządzeniem, regulujące wysokość oraz warunki ustalania należności przysługujących pracownikowi, zatrudnionemu w państwowej lub samorządowej jednostce sfery budżetowej, z tytułu podróży służbowej na obszarze kraju oraz poza granicami kraju, do którego odsyłają regulacje art. 775 § 3-5 Kodeksu pracy i które odnosi się do dochodów wskazanych w art. 21 ust. 1 pkt 16 lit. a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zgodnie z § 2 rozporządzenia, z tytułu podróży krajowej oraz podróży zagranicznej, odbywanej w terminie i miejscu określonym przez pracodawcę, pracownikowi przysługują diety oraz zwrot kosztów. W myśl § 13 ust. 1 rozporządzenia, dieta w czasie podróży zagranicznej jest przeznaczona na pokrycie kosztów wyżywienia i inne drobne wydatki, podczas gdy zwrot kosztów, stosownie do § 2 pkt 2 rozporządzenia, odnosi się do kosztów przejazdów, dojazdów środkami komunikacji miejscowej, noclegów, innych niezbędnych udokumentowanych wydatków, określonych lub uznanych przez pracodawcę odpowiednio do uzasadnionych potrzeb. Zauważenia więc wymaga, że to koszty, o których mowa w § 2 pkt 2 rozporządzenia, a nie diety, jak podnosi skarżąca kasacyjnie, stanowią należności przeznaczone na realizację zadania służbowego. Na podstawie § 12 pkt 1 rozporządzenia, który dotyczy czasu podróży zagranicznej, przyjąć natomiast należy, że okres liczony od chwili przekroczenia granicy państwowej w drodze za granicę do chwili jej przekroczenia w drodze powrotnej do kraju odpowiada "czasowi przebywania poza granicami kraju". Uznać w związku z tym trzeba, że przebywanie kierowcy międzynarodowego za granicą, w związku i przez czas konieczny do wykonania zadania służbowego, odpowiada w pełni wskazanemu w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy "przebywaniu czasowemu za granicą". Dodać jeszcze można, że ustawodawca nie wskazał w tym przepisie, że przebywanie czasowe za granicą ma wiązać się z zatrudnieniem i uzyskiwaniem przychodów ze stosunku pracy u zagranicznego pracodawcy (...). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni akceptuje zaprezentowaną w orzecznictwie argumentację, wedle której w ramach założeń ustawy zostało przyjęte, że przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych będą brane pod uwagę dochody rodziny uzyskiwane ze wszystkich źródeł. Z tego powodu, przy ustalaniu znaczenia pojęć dochodu i należności ze stosunku pracy, o jakich mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 ustawy, niezasadne jest odwoływanie się wprost do analogicznych pojęć na gruncie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, w tym w kontekście zwolnień przedmiotowych. Natomiast, jeżeli wolą ustawodawcy było, aby przy ustalaniu prawa do świadczeń wzięto pod uwagę dochody ze wszystkich źródeł, w tym także niepodlegające obowiązkowi podatkowemu, to pojęcie "należności ze stosunku pracy" winno się traktować równie szeroko, przyjmując, że są to wszystkie płatności uzyskiwane przez pracownika w ramach stosunku pracy. Skoro ustawodawca literalnie włączył do pojęcia dochodu również przychody nieopodatkowane, to bez znaczenia dla wykładni tego zapisu pozostaje, że należności te nie stanowią przychodu podlegającego opodatkowaniu w rozumieniu ustawy o podatku od osób fizycznych. W orzecznictwie słusznie też zauważono, że przepisy prawne nie dają podstaw do ograniczenia pojęcia dochodu w rozumieniu ustawy wyłącznie do przysporzeń w rozumieniu przepisów podatkowych. Dochód, o jakim mowa w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, służy bowiem nałożeniu na podatnika obciążenia daniną publiczną. Inaczej jest w przypadku ustawy o świadczeniach rodzinnych. W tej sytuacji nie chodzi o pozbawienie osoby części jej dochodów przez władzę publiczną, lecz o ograniczenie zakresu świadczonej pomocy, w sposób wynikający z kryterium dochodowego przyjętego przez prawodawcę (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 956/16)". Powyższe stanowisko znajduje również potwierdzenie w kolejnych wyrokach NSA (m.in. wyroki z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I OSK 1531/16, z dnia 15 maja 2018 r. sygn.. akt I OSK 1530/16)

W świetle powyższego, brak jest podstaw do kwestionowania poglądu o uznaniu diety - przysługującej kierowcy z tytułu podróży służbowej poza granicami kraju - za składnik dochodu rodziny, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 10 u.ś.r.

Niemniej jednak dla prawidłowości ustaleń dowodowych dotyczących dochodu istotne jest właściwe odkodowanie art. 5 ust. 4b u.ś.r. Zgodnie z tym przepisem prawnym w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, osobę uczącą się lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego po roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy dochód ten ustala się na podstawie dochodu członka rodziny, dochodu osoby uczącej się lub dochodu dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, powiększonego o kwotę osiągniętego dochodu za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, jeżeli dochód ten jest uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczenia wychowawczego.

Wyrażona w cyt. wyżej przepisie zasada kontynuacji została sformułowana w sposób pozwalający na powiększenie dochodu kwalifikowanego jako dochód uzyskany jedynie w przypadku uzyskiwania tego dochodu przez cały okres, na który ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych. Obowiązek takiego odkodowania przepisu wynika nie tylko z jego literalnego brzmienia. Trzeba mieć również na uwadze okoliczność, iż ustawodawca w dniu 1 kwietnia 2016 r. mocą art. 41 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2016 r., poz. 195) zmienił treść tego przepisu w ten sposób, że odstąpił od kwalifikowania jako dochodu uzyskanego dochodu, który spełnia tylko wymóg uzyskiwania w dniu ustalania prawa do świadczeń rodzinnych, przez co należało także rozumieć dzień ponownego ustalania (weryfikowania) prawa do świadczeń w trakcie okresu zasiłkowego.

Okres na jaki ustalono skarżącej prawo do zasiłków rodzinnych na mocy decyzji z dnia [...]r. to okres od 1 listopada 2016 r. do 31 października 2017 r. W konsekwencji dochodem uzyskanym w rozumieniu przytoczonego przepisu byłby jedynie dochód uzyskiwany w całym tym okresie, a więc do końca okresu zasiłkowego. Natomiast dochód z tytułu zatrudnienia męża skarżącej nie był uzyskiwany do końca okresu zasiłkowego. Jak ustaliły organy stosunek pracy męża skarżącej ustał w dniu 29 września 2017 r., co jest równoznaczne z utratą dochodu. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, że zasada kontynuacji jest spełniona w przypadku, gdy umowa o pracę zawarta 17 listopada 2016 r. została rozwiązana przed upływem okresu zasiłkowego, a więc okresu na jaki weryfikowane, a więc ponownie ustalane było prawo do świadczeń rodzinnych. To samo dotyczy wliczonego do dochodu zasiłku dla bezrobotnych.

Dokonując wadliwej wykładni i zastosowania przepisu organy nie uwzględniły pełnego brzmienia art. 5 ust. 4b u.ś.r. Z tej regulacji wynika jednoznacznie, że dochód uzyskany to dochód "uzyskiwany w okresie, na jaki ustalane lub weryfikowane jest prawo do świadczeń rodzinnych". Brzmienie tego przepisu nie daje podstaw do twierdzenia, że wystarczające jest aby dochód był uzyskiwany tylko w części okresu zasiłkowego (por. wyrok WSA w Gliwicach z 21 sierpnia 2018 r. sygn. akt IV SA/Gl 488/18). Tym samym doszło do naruszenia przepisu prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy. Prawidłowość ustalenia dochodu rodziny ma bowiem wpływ na kwalifikację przedmiotowych świadczeń rodzinnych jako nienależnych.

Dodatkowo już tylko można wskazać, że ustawa o świadczeniach rodzinnych posługuje się pojęciem "świadczeń nienależnie pobranych. Zatem obowiązek zwrotu nie dotyczy "nienależnego świadczenia", ale "świadczenia nienależnie pobranego". Pojęcia te nie są tożsame. O "nienależnym świadczeniu" można mówić wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła. "Świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać świadome działanie w złej wierze (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2009 r., sygn. akt I OSK 826/09). Dla prawidłowego ustalenia istnienia obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia decydujące znaczenie ma więc świadomość osoby pobierającej świadczenie. Niewątpliwie, przesłanki wskazane w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 1 u.ś.r. odwołują się do świadomości świadczeniobiorcy, do jego winy w ujęciu subiektywnym. Dlatego też w postępowaniu tym organ jest zobowiązany ustalić, czy nieuprawnione pobranie świadczenia nastąpiło z "winy" strony i w konsekwencji, że świadczenie to miało charakter nienależnego. Tymczasem obie zapadłe w sprawie decyzje uznające świadczenia za nienależnie pobrane i zobowiązujące do zwrotu tych świadczeń takich ustaleń oraz rozważań nie zawierają.

Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że doszło do naruszenia art. 30 ust. 1 w zw. z ust. 2 pkt 1 u.ś.r..

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ orzeknie z uwzględnieniem wyżej prezentowanej wiążącej oceny prawnej. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.