Postanowienie WSA w Szczecinie, sygn. akt I SA/Sz 546/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Data orzeczenia: 2017-10-06 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6110 Podatek od towarów i usług
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260 par 1 par 2
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w dniu 6 października 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu [...] od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 30 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 546/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do grudnia 2014 r. p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.


UZASADNIENIE

[...] (zw. dalej: "Spółką" bądź "Skarżącą"), składając skargę na wyżej powołaną decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w [...], zwróciła się jednocześnie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając wniosek, Spółka wskazała, że prowadzi działalność w zakresie produkcji urządzeń elektronicznych i sprzedaży usług B+R. Dodała, że od 2014 r. realizowała projekt współfinansowany przez Narodowe Centrum Badań i Rozwoju (zw. dalej: "NCBiR"), jednakże ze względu na szereg zaniedbań ze strony ww. podmiotu, projekt został w 2015 r. przerwany, a Spółka została narażona na ogromne straty. Spółka wystąpiła z pozwem o odszkodowanie i w tej sprawie, została przez Sąd Okręgowy w [...] pod sygn. akt [...] zwolniona z kosztów sądowych.

W chwili obecnej Skarżąca nie posiada na rachunku bieżącym środków pieniężnych, rachunki Spółki zostały zablokowane przez urząd skarbowy. Nie posiada też jakichkolwiek nieopłaconych należności, a suma zadłużenia (zaciągniętego w związku z realizacją ww. projektu) wynosi ponad [...] zł. W związku z trudną sytuacją Walne Zgromadzenie podjęło uchwałę w trybie art. 233 § 1 Kodeksu spółek handlowych.

Spółka wskazała, że wskutek działania nieuczciwego kontrahenta popadła

w problemy finansowe i nie ma już jakiegokolwiek wpływu na swoją sytuację ekonomiczną i możliwość poniesienia kosztów sądowych, utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej. Jej zdaniem, celowe działania NCBiR doprowadziły ją do wielomilionowych strat oraz do utraty możliwości prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie ma również możliwości zaciągnięcia dodatkowej pożyczki i kredytu, czy gwarancji bankowej, gdyż bilans wskazuje ujemną wartość kapitałów własnych, która przewyższa nawet wycenę posiadanych niematerialnych wartości prawnych. Spółka wskazała, że przed ubieganiem się o zwolnienie od kosztów sądowych poczyniła wszelkie możliwe oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów egzystencji. Oszczędności te nie dają możliwości wniesienia nawet kwoty [...] zł tytułem kosztów sądowych, z uwagi na blokadę rachunków bankowych.

W oświadczeniu o majątku i dochodach Spółka wskazała, że kapitał zakładowy wynosi [...] zł, aktywa obrotowe [...] zł, środki finansowe [...] zł, kapitały własne (wg bilansu na [...] r.) minus [...] zł; wartość środków trwałych za ostatni rok obrotowy to kwota [...] zł; poniosła stratę w kwocie [...] zł. Skarżąca wykazała dwa rachunki bankowe w [...], których stan na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosił [...] zł.

Dodatkowo wskazała na redukcję zatrudnienia, zmniejszenie powierzchni biurowej, a także na złożenie skargi do tut. Sądu w sprawie dotyczącej zabezpieczenia na majątku Spółki zobowiązań podatkowych (sprawa o sygn. akt I SA/Sz 629/17), a także na okoliczności związane z przedmiotem sprawy, a więc z rozliczeniem dokonywanych w 2014 r. sprzedaży wyprodukowanych urządzeń na rzecz zagranicznego kontrahenta (ujęte w bilansie Spółki jako rozliczenia międzyokresowe) oraz ze sprzedażą w 2016 r. środka trwałego z powodu braku możliwości dalszego ponoszenia kosztów jego utrzymania (w kwocie [...] zł brutto). Spółka oświadczyła, że w 2017 r. nie dokonała żadnej sprzedaży

Do wniosku Skarżąca dołączyła:

1. bilans za 2016 r. (w którym odnotowano: aktywa trwałe [...] zł, w tym środki trwałe o wartości [...] zł, inne wartości niematerialne i prawne

o wartości [...] zł; aktywa obrotowe o wartości [...] zł – w tym krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe: [...] zł, należności krótkoterminowe publicznoprawne i inne: [...] zł, kapitał własny: minus [...] zł, kapitał podstawowy: [...] zł, zobowiązania: [...] zł, w tym długoterminowe: [...] zł, krótkoterminowe: [...] zł, rozliczenia międzyokresowe: [...] zł; stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach: [...] zł);

2. bilans za okres od stycznia do maja 2017 r. (aktywa trwałe o wartości [...] zł; aktywa obrotowe: [...] zł, w tym: krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe: [...]. zł, należności krótkoterminowe publicznoprawne i inne [...] zł, stan środków pieniężnych w kasie i na rachunkach: [...] zł; kapitał własny: minus [...] zł, kapitał podstawowy [...] zł; zobowiązania: [...] zł, w tym długoterminowe z tytułu kredytów i pożyczek [...] zł, krótkoterminowe [...] zł, rozliczenia międzyokresowe [...] zł).

Wykonując wezwanie starszego referendarza sądowego z dnia 16 sierpnia 2017 r. Spółka dodatkowo nadesłała:

1) kopie deklaracji CIT-8 za 2015 r. (wykazano: przychód w kwocie [...] zł, koszty uzyskania przychodu [...] zł, strata [...] zł) i 2016 r. (wykazano: przychód w kwocie [...] zł, koszy uzyskania przychodów [...] zł, strata [...] zł) wraz z urzędowymi poświadczeniami odbioru;

2) rachunku zysków i strat za okres od 1 stycznia 2017 r. do 31 lipca 2017 r. (koszty działalności operacyjnej [...] zł, strata netto [...] zł);

3) ewidencji zakupów VAT za 4 kwartał 2016 r. (suma zakupów brutto [...] zł – łącznie pięć pozycji obejmujących: usługi rachunkowe, czynsz, energię elektryczną) oraz za 1 i 2 kwartał 2017 r. (zakupy - obejmujące: czynsz, energię elektryczną, ekspertyzę informatyczną) na kwotę brutto odpowiednio [...] zł i [...] zł);

4) wyciągi z rachunku bankowego Spółki za okres od [...] r. do [...] r. (saldo początkowe [...] zł, saldo końcowe [...] zł, ostatnia transakcja [...] r.);

5) wydruk internetowy z dnia [...] r. zawierający informacje

o stanie konta i dostępnych środkach w kwocie [...] zł;

6) dokumenty dotyczące zajęcia rachunków bankowych Spółki: kopia postanowienia Naczelnika [...] US w [...] z dnia [...] r.

w sprawie nie wyrażenia zgody na wypłaty z zajętego rachunku bankowego Spółki kwot związanych z bieżącymi kosztami działalności; zawiadomienie Naczelnika [...] US w [...] z dnia [...] r. o zajęciu zabezpieczającym rachunku bankowego Spółki oraz zarządzenie z dnia [...] r. zabezpieczenia należności; aktualizacja zawiadomienia o zabezpieczeniu wierzytelności z rachunku bankowego i przekształceniu w zajęcie egzekucyjne z dnia [...] r. (suma dochodzonych należności [...] zł), kopie tytułów wykonawczych z dnia [...] r.;

7) oświadczenia Spółki, że w okresie ostatnich trzech kwartałów nie miała miejsce jakakolwiek sprzedaż, w związku z czym ewidencja sprzedaży VAT jest pusta, Spółka nie prowadzi ewidencji kasy, ani nie posiada raportów kasowych, a także, że umowa Spółki przewiduje możliwości dokapitalizowania jej przez wspólników do kwoty [...] zł.

Postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2017 r. sygn. akt I SA/Sz 546/17 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, odmówił Spółce przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu stwierdził, że wniosek Spółki nie zasługiwał na uwzględnienie.

W ocenie rozpoznającego wniosek, analiza złożonych oświadczeń

i dokumentów źródłowych prowadzi do wniosku, że Skarżąca nie wykazała, iż nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, ani też nie wykazała, iż nie jest w stanie ich zdobyć. Uwzględniono przy tym okoliczność, że Skarżąca obecnie jest zobowiązana do poniesienia wpisów sądowych

w dwóch wszczętych przez nią przed tut. Sądem sprawach w łącznej kwocie [...] zł. Wpis sądowy w niniejszej sprawie wynosi [...] zł.

W ocenie starszego referendarza sądowego okoliczności, na które powołuje się Skarżąca argumentując wniosek o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów

i środków pieniężnych, brak majątku, strata z działalności gospodarczej, zajęcie rachunków bankowych będące konsekwencją działań kontrahenta jak też organów podatkowych, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie.

Starszy referendarz sądowy stwierdził, że Spółka nie wykazała, że utraciła płynność finansową, a tylko taka sytuacja kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy. Zwrócił również uwagę, że Spółka nie odnotowuje przychodów, twierdzi, że redukuje koszty działalności, ale jednocześnie z przedłożonego wyciągu z ewidencji VAT zakupów wynika, że ponosi wydatki. Przy tym, nie ma środków na rachunkach bankowych oraz twierdzi, że nie prowadzi obrotów kasowych. Referendarz sądowy dostrzegł także zwiększenie zobowiązań z tytułu wynagrodzeń w bilansie Spółki za 2017 r. w stosunku do roku poprzedniego, co poddało w wątpliwość oświadczenia dotyczące redukcji zatrudnienia. W ocenie starszego referendarza sądowego, istnieje jakieś źródło finansowania działalności gospodarczej powodujące, że jest ona kontynuowana. Zwrócił nadto uwagę, że Skarżąca posiada majątek w postaci wartości niematerialnych i prawnych oraz znaczne aktywa obrotowe, których wartość przewyższa wysokość wpisów sądowych w obydwu sprawach Spółki.

Zdaniem starszego referendarza sądowego, nie można tym samym uznać, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości zarobkowania, skoro posiada majątek i cały czas występuje w obrocie, pomimo tego, że w dwóch kolejnych latach wykazuje straty i jak twierdzi nie może prowadzić działalności gospodarczej. Z dostępnej w internecie, a odnoszącej się do Spółki aktualnej informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego, nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu Spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka nie udokumentowała swojego oświadczenia o podjęciu przez Walne Zgromadzenie działań zmierzających do likwidacji przedsiębiorstwa.

W ocenie starszego referendarza sądowego, z przedstawionych powyżej danych jednoznacznie wynika, że Skarżąca, pomimo trudności finansowych, znacznego zadłużenia, kontynuuje działalność, co oznacza, że może uzyskiwać przychody lub też może uzyskać środki w formie dopłat czy pożyczki od wspólników.

W świetle zatem ciągłej aktywności gospodarczej Spółki (brak zawieszenia ani też zakończenia prowadzonej działalności gospodarczej) oraz możliwości pozyskania środków z dopłat wspólników, udzielenie jej wsparcia przez Skarb Państwa oznaczałoby swoistego rodzaju jej uprzywilejowanie. Rozpoznający wniosek podkreślił, że przedsiębiorca w ramach ryzyka prowadzenia działalności powinien liczyć się z możliwością, albo koniecznością, dochodzenia lub obrony swoich praw na drodze sądowej. Tym samym w przypadku planowania, bądź wystąpienia na drogę sądową, powinien się liczyć z koniecznością poniesienia kosztów sądowych i przeznaczenia, bądź z bieżącej działalności lub ze zgromadzonych zasobów pieniężnych, kwot niezbędnych do skutecznego wszczęcia procesu. Dodał, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W tym stanie rzeczy, odmówił Skarżącej uwzględnienia wniosku, gdyż w jego ocenie Spółka nie wykazała, że nie ma, czy też nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów sądowych.

Końcowo, odnosząc się do twierdzeń Spółki o orzeczonym przez Sąd Okręgowy w [...], w sprawie sygn. akt [...] zwolnieniu Spółki od kosztów sądowych, starszy referendarz sądowy wyjaśnił, że rozpoznając wniosek o udzielenie prawa pomocy dokonuje oceny sytuacji materialnej w kontekście spełnienia przesłanek zawartych w ustawie z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej zwanej "p.p.s.a."). Okoliczność zwolnienia Skarżącej z kosztów sądowych w postępowaniu cywilnym, na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, nie oznacza automatycznie, że zostanie jej przyznane prawo pomocy w postępowaniu sądowo – administracyjnym.

Odpis postanowienia starszego referendarza sądowego wraz z uzasadnieniem doręczono Skarżącej w dniu [...] r.

Pismem z dnia 5 września 2017 r., które wpłynęło do Sadu w dniu 7 września 2017 r., Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia, podnosząc, że nie zgadza się z dokonaną w postanowieniu oceną jej sytuacji.

Skarżąca odniosła się w sprzeciwie do wybranych twierdzeń starszego referendarza sądowego, przedstawiając własną argumentację, m.in w odniesieniu do kwestii utraty przez nią płynności finansowej, do kwestii ponoszenia kosztów wynagrodzeń, ponoszenia przez Spółkę wydatków, a także do posiadanych przez nią aktywów obrotowych.

Spółka podkreśliła, że koszty wynagrodzeń na które wskazał referendarz wynosiły zarówno na koniec czerwca jak i koniec lipca 2017 r. [...] złotych co oznacza, że w lipcu nie poniosła kosztów wynagrodzeń. Stwierdziła, iż koszty te poniosła przed końcem w czerwca. Dalej wyjaśniła, że w istocie nastąpiło to w maju 2017 r. tj. po wydaniu decyzji przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej.

Wyjaśniła m.in. że ponoszone wydatki stanowią wyłącznie opłaty czynszowe,

z zapisów w rejestrach VAT wynika, że Spółka jedynie otrzymuje faktury, nie wynika

z nich, że Spółka ponosi wydatki. Spółka oświadczyła w sprzeciwie, że wydatki te pokrywane są przez inny podmiot ([...], która finansuje czynsz do końca 2017 r.), bezpośrednio na rzecz wystawcy faktury.

Z kolei aktywa obrotowe są niezbywalne, gdyż stanowi je wartość inwestycji wykonanej w latach 2011-2013, jej pozostałością jest prawo własności kodów źródłowych, jednakże wartość rynkowa tego know-how jest trudna do oszacowania (produkt był produktem nowatorskim, natomiast po upływie 5 lat od zakończenia badań utracił cechę innowacyjności i nie może być jako taki zbyty). Odnośnie pozostałych aktywów, wyjaśniła że ma nadpłatę w podatku VAT ([...] tys. zł), jednak nie może uzyskać tych środków, ponieważ nie spełnia warunków do wystąpienia o zwrot), ponadto wartość blokady środków na rachunkach bankowych do kwoty przekraczającej [...] mln zł powoduje, że Spółka nie otrzymałaby środków pozwalających na opłatę kosztów sądowych.

Spółka wyjaśniła dodatkowo, że po redukcji kosztów, funkcjonuje obecnie przy koszcie rzędu [...] zł miesięcznie, ma zapewnione utrzymanie do końca 2017 r. Zatem wartość pożyczki, którą Spółka może wykorzystać do końca 2017 r. wynosi ok. [...] zł.

W jej ocenie, twierdzenie o możliwości poniesienia kosztów postępowań w kwocie [...] zł jest stwierdzeniem zupełnie oderwanym od dowodów, które wskazują, że:

- Spółka nie dysponuje żadnymi aktywami finansowymi,

- Spółka nie ma możliwości zaciągnięcia nowej pożyczki,

- Spółka zwolniła 100 % pracowników,

- obecnie zabezpieczone finansowanie pozwala Spółce jedynie na wynajem minimalnej powierzchni biurowej do końca 2017 r.,

- biorąc pod uwagę blokady na koncie Spółka musiałaby otrzymać kwotę [...] mln zł, żeby mieć jakiekolwiek środki, którymi mogłaby dysponować.

Powołując się dalej na art. 45 Konstytucji RP oraz stwierdzenie, że jedynym kryterium przyznania prawa pomocy jest kryterium finansowe, Spółka stwierdziła, że spełnia wszystkie przesłanki, aby przyznać jej prawo pomocy. Wynika to

z wszechstronnej oceny sytuacji Spółki, która nie uzyskuje przychodów, nie może ponosić kosztów zatrudnienia nawet jednego pracownika, a gdyby zrealizowała wszelkie możliwe środki uzyskania dodatkowego finansowania (dopłaty, zwrot VAT, sprzedaż środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych), to wszystkie te środki i tak zostałyby zablokowane i nie dałyby nawet złotówki, którą mogłaby ponieść na rzecz opłat sądowych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.:

Rozstrzygnięcie wydane przez starszego referendarza sądowego nie narusza obowiązujących przepisów.

Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia

i postanowień referendarza sądowego, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżony akt zmienia albo utrzymuje w mocy. Czyniąc to, w myśl art. 260 § 2 p.p.s.a., działa jako sąd drugiej instancji i stosuje odpowiednio przepisy o zażaleniu.

Na wstępie wskazać należy, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez strony pełnych kosztów postępowania wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Skoro zaś przyznanie prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, okoliczności przytoczone przez stronę ubiegającą się o to prawo powinny uzasadniać takie (wyjątkowe) traktowanie (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2004 r., FZ 463/04).

Przyznanie tego prawa uzależnione jest od spełnienia ściśle określonych przesłanek. Jak stanowi art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania.

Z użytego określenia "gdy wykaże" wynika, że ciężar wykazania okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o to prawo. To strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w określonej sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. W związku z tym powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy i jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (zob. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2012 r., I OZ 125/12, LEX nr 1120734; M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, komentarz do art. 246 p.p.s.a.). W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, iż udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 2/13 oraz sygn. akt II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. sygn. akt II FZ 1005/12, publ. j.w.).

Zaznaczyć również trzeba, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137).

Podkreślić przy tym należy, iż instytucja przyznania prawa pomocy (w przedmiotowym przypadku zwolnienia od kosztów sądowych) osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny. Przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma więc charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 listopada 2010 r. sygn. akt. I FSK 790/2010, z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt II FZ 409/11 - wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych są opublikowane w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Jeżeli skarżący jest podmiotem gospodarczym, to powinno unikać się przerzucania ryzyka prowadzenia działalności na innych obywateli. To bowiem, m.in. z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. (por. postanowienia NSA z dnia 9 marca 2011 r., sygn. akt II FZ 91/2011, z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04). Uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia, nie zwalnia Sądu (referendarza), z obowiązku prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy wpadkowej oraz uzasadnienia wydanego rozstrzygnięcia, co niewątpliwie miało miejsce w niniejszej sprawie (por. postanowienie NSA z dnia 29 lutego 2016 r., sygn. akt II FZ 1083/15).

Dokonując analizy wniosku Skarżącej, zgromadzonych dokumentów dołączonych do wniosku oraz argumentacji zawartej we wniesionym sprzeciwie, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy zasadnie uznał, iż Skarżąca nie wykazała, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania ani nie wykazała, że nie jest w stanie ich zdobyć i w konsekwencji zasadnie odmówił przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.

Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego wyrażone

w zaskarżonym postanowieniu, iż zbadane przez niego dane oraz okoliczności, na które powołuje się Spółka we wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. brak przychodów i środków pieniężnych, brak majątku, strata z działalności gospodarczej, zajęcie rachunków bankowych, będące konsekwencją działań kontrahenta jak też organów podatkowych, nie stanowią automatycznie przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd podziela również pogląd zgodnie, z którym osoba prawna nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, musi natomiast wykazać podjęcie wszelkich niezbędnych działań zmierzających do zdobycia funduszy.

We wniosku o przyznanie prawa pomocy, Spółka wskazała wysokość jej kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych [...] zł oraz stratę w wysokości [...] zł. Spółka nie odnotowuje przychodów

i redukuje koszty działalności. Jednocześnie z przedłożonego bilansu (okres rozliczeniowy [...] r.) wynika, iż Spółka poniosła wydatki z tytułu wynagrodzeń w kwocie [...] zł, zaś z rachunku zysków i strat firmy

(okres rozliczeniowy [...] r. i [...] r.) wynika, iż wydatki z tytułu wynagrodzeń (w okresie pół roku) wzrosły do kwoty [...] zł, a więc wykazują tendencję zwyżkową, co przeczy oświadczeniu Skarżącej o redukowaniu kosztów działalności. Zauważyć należy, że mimo, iż jak wynika z dokumentów, istotnie pomiędzy [...] a [...] r. nie poniesiono wydatków na wynagrodzenia, to skargę złożono w [...] r. i już wtedy Strona winna była liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów sądowych. Co do twierdzenia zaś zawartego w sprzeciwie, iż Spółka zatrudnienie zredukowała do zera już w maju, to zauważyć należy, że na powyższą okoliczność Strona nie przedłożyła żadnych dowodów. Nadto co istotne, jak wynika z twierdzeń zawartych w sprzeciwie Strona ponosiła koszty wynagrodzenia, mimo, iż jak zarazem wykazuje, nie uzyskała w okresie roku 2017 żadnego przychodu. Trafnie zatem wskazał referendarz, iż istnieje jakieś źródło finansowania działalności gospodarczej Strony, powodujące, że jest ona kontynuowana. Źródła tego Strona nie ujawniła.

Co więcej Sąd zauważa, że mimo wezwania przez referendarza Spółka nie przedłożyła rachunku zysków i strat za rok 2016. Obowiązku tego Skarżąca nie dopełniła, przedstawiając zamiast niego rachunek zysków i strat za okres od [...] do [...] r. oraz od [...] do [...] r. Tymczasem podmiot ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać szczerą wolę współpracy z Sądem i rzetelnie przedstawić swoją sytuację majątkową i finansową, co winno wyrażać się poprzez przedłożenie wszystkich wymaganych dokumentów.

Nadto, z przedłożonego wyciągu z ewidencji VAT zakupów wynika, że Spółka ponosi wydatki. Dopiero w sprzeciwie, Spółka doprecyzowała, że są to wydatki czynszowe pokrywane przez inny podmiot [...], który wcześniej udzielił Spółce i zgodził się finansować czynsz do końca 2017 r. (bezpośrednio do wystawcy faktury z tego tytułu). Spółka nie wyjaśniła jednak, dlaczego inny podmiot, mimo wykazywanej przez nią bardzo trudnej sytuacji finansowej zdecydował się pokrywać jej wydatki czynszowe, nie przedłożyła też żadnych dowodów potwierdzających warunki porozumienia w tym zakresie. Jednocześnie zauważyć należy, że w związku z powyższymi wydatkami Spółka podjęła działania mające na celu ich pokrycie, skutkujące ich regulowaniem przez podmiot trzeci mimo zajęcia rachunków bankowych, z ich pominięciem, a zarazem twierdzi, iż z uwagi na zajęcie rachunków bankowych niemożliwe są działania zmierzające do pozyskania dodatkowych środków na uiszczenie kosztów sądowych.

Sąd podziela stanowisko starszego referendarza sądowego, że koszty sądowe przedsiębiorca powinien traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne, pieniężne zobowiązania umowne czy wynagrodzenia pracownicze (por. postanowienie NSA z dnia 6 lutego 2013 r., II GZ 42/13, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

W ocenie Sądu, trafnie stwierdził starszy referendarz sądowy w zaskarżonym postanowieniu, że nie można uznać, aby Spółka nie miała żadnej już możliwości zarobkowania, skoro cały czas występuje w obrocie, wykazuje aktywność gospodarczą pomimo tego, że w dwóch kolejnych latach wykazuje straty i jak twierdzi, nie może prowadzić działalności gospodarczej. Zatem, wbrew podnoszonym twierdzeniom, okoliczność zajęcia środków na rachunkach bankowych nie jest przeszkodą w funkcjonowaniu Spółki. Przepisy prawa nie nakazują bowiem aby wszystkie rozliczenia Spółki następowały za pośrednictwem rachunku bankowego. Ograniczenie w tym zakresie zawiera co prawda art. 22 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. z 2016 r. poz. 1829 ze zm.) ale stanowi on jedynie, że wykonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą następuje za pośrednictwem rachunku płatniczego przedsiębiorcy, w jedynie przypadku gdy stroną transakcji, z której wynika płatność, jest inny przedsiębiorca oraz jednorazowa wartość transakcji, przekracza równowartość [...] zł. Nadto dostępnej w internecie, a odnoszącej się do Spółki aktualnej informacji odpowiadającej odpisowi aktualnemu z rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego nie wynikają żadne wpisy o rozwiązaniu Spółki, postępowaniu upadłościowym czy zawieszeniu prowadzenia działalności gospodarczej.

Spółka nie udokumentowała swojego oświadczenia o podjęciu przez Walne Zgromadzenie działań zmierzających do likwidacji przedsiębiorstwa, a to na niej – zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy – spoczywał ciężar dowodu w tym zakresie. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt I GZ 147/08, z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 265/08 i z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Z przedstawionych przez Skarżącą dokumentów nie wynika by zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym samym brak jest podstaw do traktowania jej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Oceny tej nie zmienia również wskazywana przez Spółkę, strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Wykazanie straty nie musi bowiem oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania wsparcia ze środków publicznych. Strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por. postanowienia NSA: z 10 września 2013 r., II GZ 489/13; z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11).

Trafnie też starszy referendarz sądowy zauważył, że w przypadku spółek, Kodeks Spółek Handlowych przewiduje instytucję czasowych wkładów wspólników tzw. dopłat. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, ubiegająca się o prawo pomocy, może pokryć koszty postępowania przez żądanie dopłat od wspólników (por. postanowienie NSA z 12.01.2012 r., sygn. akt II FZ 796/11, dostępne www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2016 r., poz. 1578 ze zm.) umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Na tle tego przepisu wskazuje się, że dopłaty wspólników mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (zob. postanowienie NSA 20 lutego 2014 r., II FZ 146/14). Natomiast bierność w kwestii ewentualnej zmiany umowy spółki, bądź podjęcia innych działań skutkujących dokonaniem przez wspólników wpłat do spółki dodatkowych sum, nieobjętych powołanym przepisem, stanowi kolejny argument przemawiający za odmową przyznania wnioskowanego prawa pomocy i brakiem podstaw do traktowania Spółki w sposób uprzywilejowany (por. postanowienie NSA: z dnia 11 grudnia 2015 r., sygn. akt II FZ 971/15; z dnia 20 października 2015 r., sygn. akt II FZ 812/15). Ze względu na powyższe możliwości, udzielenie żądanego wsparcia ze środków publicznych oznaczałoby takie właśnie uprzywilejowanie Strony.

W niniejszej sprawie, Spółka nie przedstawiła okoliczności uniemożliwiających wsparcie jej w zakresie zainicjowanego postępowania sądowego przez wspólników

w formie dopłat gotówkowych, a jak wynika z odpisu KRS Spółkę tworzą dwaj wspólnicy – jej Prezes [...] oraz zagraniczna spółka: [...]. Spółka nie podała jaka jest sytuacja finansowa i majątkowa udziałowców Spółki, nie przedłożyła również na tę okoliczność żadnych dokumentów, tj. odpisów zeznań rocznych podatkowych złożonych przez udziałowców, wyciągów z ich rachunków bankowych, oświadczeń udziałowców o stanie majątkowym, posiadanych udziałach w innych spółkach, uzyskiwanych dochodach. Trafnie wskazał referendarz , że brak dofinansowania w jakiejkolwiek formie spółki przez wspólników należy odczytywać jako niechęć wspólników do kontynuowania procesu, co nie daje podstaw do uwzględnienia wniosku spółki o prawo pomocy

W rezultacie Spółka nie wykazała, że podjęła wszelkie niezbędne kroki w celu zdobycia funduszów na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem sądowym.

Końcowo odnosząc się do podniesionego zarzutu zamknięcia drogi do Sądu, zagwarantowanego przez Konstytucję, wyjaśnić należy, że niewątpliwie prawo pomocy ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 Konstytucji RP). Ma umożliwić realizację swoich praw na drodze sądowej stronom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Rzecz jednak w tym, że ustawodawca wyklucza przyznanie prawa pomocy stronie, które nie wykazała rzeczywistej swojej sytuacji majątkowej czy też, że nie może zdobyć dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych – co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca pomija, że z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotny jest, z jednej strony, brak bieżących środków finansowych, na którym dotąd skoncentrowała swoją argumentację oraz, z drugiej strony, wykazanie, że pomimo podjęcia niezbędnych działań, w sposób obiektywny nie była i nie jest w stanie zgromadzić środków koniecznych na poczet wymaganych kosztów postępowania sądowego, co z kolei pozostawia poza zakresem swojej uwagi.

Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że starszy referendarz sądowy prawidłowo odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Nie wykazano bowiem przesłanek określonych w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.

W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzeczono

o utrzymaniu zaskarżonego postanowienia w mocy.