Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 682/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2020-11-05 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy: article: Art. 17  ust. 1  pkt 4 i art. 17  ust. 1b
journal: Dz.U. 2018 poz 2220
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jedn.
article: Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c, art. 135
journal: Dz.U. 2019 poz 2325
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie: WSA Janusz Bociąga WSA Janusz Kasprzycki (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 listopada 2020 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 10 lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji


UZASADNIENIE

Zaskarżoną przez W. S. (zwanego dalej skarżącym) decyzją z dnia z dnia 10 lutego 2020 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm. – zwanej dalej w skrócie k.p.a.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy z dnia [...] 2019 r., znak: [...], o odmowie odmówił ustalenia na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie: - od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., w wysokości po 1. 583, 00 zł miesięcznie (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt trzy złote 00/100), - od 1 stycznia 2020 r. do bezterminowo, w wysokości po 1.830, 00 zł miesięcznie (słownie: tysiąc osiemset trzydzieści złotych 00/100), w związku z opieką nad W. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

Wnioskiem, złożonym w dniu 9 grudnia 2019 r. skarżący wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego

w związku z opieką nad niepełnosprawną matką.

Organ pierwszej instancji - Burmistrz Miasta i Gminy - decyzją z dnia [...] 2019 r., znak: [...], na podstawie art. 104, art. 107 k.p.a. oraz art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 2 pkt 2, art. 3 pkt 11, art. 17 ust. 1, ust. 1 b, ust. 3, ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 1-2 ustawy o świadczeniach rodzinnych; rozporządzenia Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 27 lipca 2017 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o przyznanie świadczeń rodzinnych oraz zakresu informacji, jakie mają być zawarte we wniosku, zaświadczeniach i oświadczeniach o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1466), odmówił ustalenia na rzecz skarżącego, prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie:

- od 1 października 2019 r. do 31 grudnia 2019 r., w wysokości po 1. 583, 00 zł miesięcznie (słownie: tysiąc pięćset osiemdziesiąt trzy złote 00/100),

- od 1 stycznia 2020 r. do bezterminowo, w wysokości po 1.830, 00 zł miesięcznie (słownie: tysiąc osiemset trzydzieści złotych 00/100), w związku z opieką nad W. S., legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1. pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności:

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Organ podał, że w rozpatrywanym przypadku, na szczególną uwagę zasługują postanowienia art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdzie ustawodawca przesądził, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

W konsekwencji organ pierwszej instancji przyjął, że nie zostały spełnione przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu, ponieważ daty powstania niepełnosprawności matki nie da się ustalić, a została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności po ukończeniu osiemnastego roku życia.

W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, wskazał, że aby zapewnić mamie stałą opiekę musiał zrezygnować z zatrudnienia

i od 22 listopada 2018 r. nie pracuje i nie może podjąć zatrudnienia. Jest bowiem jedyną osobą, która może zapewnić mamie opiekę. Skarżący zaznaczył, że stan zdrowia jego mamy znacznie się pogorszył. Cierpi ona na demencję starczą, schorzenia serca, cukrzycę, nadciśnienie tętnicze, ma endoprotezę biodra, jest po amputacji piersi z powodu nowotworu oraz ma problemy ze wzrokiem. Odwołujący wskazał, że jego mama wymaga opieki w każdym zakresie, tj. żywienia, higieny, podawania leków, kontaktów z lekarzami, załatwiania spraw urzędowych oraz wszystkich czynności niezbędnych w codziennym funkcjonowaniu.

Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu tak podjętego rozstrzygnięcia SKO przedstawiło dotychczasowy przebieg postępowania. Wskazało, że przesłankami przyznania świadczenia pielęgnacyjnego są: sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wymagającym stałej pielęgnacji i niepodejmowanie z tego powodu pracy. Podkreśliło, że celem instytucji świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, by opiekować się osobą niepełnosprawna. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód, wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Zarówno osoba sprawująca opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, jak też osoba opiekująca się innym członkiem rodziny, wobec którego obciążona jest obowiązkiem alimentacyjnym, wypełniają zobowiązanie o charakterze prawnorodzinnym, którego źródłem są przepisy kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Obydwie te kategorie osób rezygnują, w związku z realizacją tego obowiązku z podjęcia lub kontynuowania zatrudnienia.

Zgodnie z orzeczeniem z dnia 27 listopada 2019 r. ([...]) W. S. została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności, symbol przyczyny niepełnosprawności "02-P". W orzeczeniu tym widnieje również informacja, że nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność. Jak stanowi przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: 1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub 2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Zgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani wykreowanie "prawa" do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa. Trybunał Konstytucyjny orzekł ostatecznie o niekonstytucyjności jedynie części normy wynikającej z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych. Poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy. Niestety ustawodawca do dnia wydania niniejszej decyzji nie "poprawił" w/w stanu prawnego w kierunku naszkicowanym przez wyrok Trybunału Konstytucyjnego.

Wskazało jednak Kolegium, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych pomimo niezmienionego stanu prawnego (tj. art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych) sądy wprost i bezpośrednio, a organy administracji publicznej pośrednio w pełni powinny stosować się do kierunku trybunalskiej wykładni przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ustawy (por. np. wyroki w sprawach o sygn. akt II SA/Bd 366/15, sygn. akt II SA/Bd 434/15 i sygn. akt II SA/Bd 327/15).

Tak, więc w niniejszej sprawie organ pierwszej instancji wadliwie, zdaniem Kolegium, uznał, że skarżący nie może uzyskać przedmiotowego świadczenia z tego względu, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, czy niepełnosprawność jego matki powstała przed 18 rokiem życia. Niezależnie od powyższego organ ten wskazał, że jednym z podstawowych warunków przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt rezygnacji, bądź niepodejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność stałej i długotrwałej opieki nad osobą legitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności.

W związku z powyższym Kolegium wyjaśniło, że z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, iż opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z analizowanego przepisu wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt l OSK 2820/13.publ: http://orzeczenia.nsa.gov.pl. dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa wart. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku dziecka względem rodzica, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por, wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt l OSK 2454/11. CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt l OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z akt przedmiotowej sprawy wynika, że matka skarżącego wymaga całodobowej opieki z uwagi na stan zdrowia, a syn, czyli skarżący taką opiekę sprawuje. Niemniej, zdaniem Kolegium, wnioskodawca nie wykazał, że nie podejmuje zatrudnienia, bądź z niego zrezygnował z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad matką. Kolegium zaznaczyło, że w aktach sprawy znajduje się świadectwo pracy z dnia 23 listopada 2018 r., z którego wynika, że skarżący był zatrudniony w POLBRUK S.A. (80-299 Gdańsk, Nowy Świat 16C) w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 21 listopada 2018 r., a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę z upływem czasu, na który była zawarta (art. 30 § 1 pkt 4 Kodeksu pracy) - zatem skarżący, w ocenie Kolegium, nie zrezygnował z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad matką.

Oceniając całość zebranego materiału dowodowego w sprawie Kolegium stwierdziło, że brak jest podstaw do przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego, niemniej nie z uwagi na brzmienie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który jest przepisem niekonstytucyjnym (co Kolegium wyjaśniło wyżej), lecz z uwagi na brak spełniania pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego. Przyznanie wnioskowanego świadczenia byłoby bowiem sprzeczne z jednoznacznym brzmieniem powoływanych przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, co z kolei stanowiłoby podstawy do sformułowania zarzutu rażącego naruszenia prawa przez organ.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący zarzucił SKO naruszenie przepisów:

- art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, a tym samym przyjęcie, że dotychczas zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie przesądza, że w sposób świadomy skarżący nie podejmuje zatrudnienia (rezygnuje z zatrudnienia) w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad ciężko chorą matką – W. S., tj. osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;

- art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie, pomimo że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny pozwala twierdzić, że skarżący świadomie i celowo nie podejmuje zatrudnia w związku z koniecznością sprawowania stałej i długotrwałej opieki nad ciężko chorą matką – W. S.

Powtórzył, że jest jedyną osobą, która może zabezpieczyć wszystkie potrzeby bytowe matki, przy czym intensywność tej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy przez skarżącego. Pomimo tego, organ II instancji przywiązał uwagę tylko i wyłącznie do faktu wygaśnięcia umowy o pracę skarżącego, całkowicie lekceważąc zdarzenia późniejsze, w szczególności fakt wciąż pogarszającego się stanu zdrowia mamy skarżącego w końcowym okresie obowiązywania umowy o pracę, oraz fakt świadomego i celowego niepodejmowania zatrudnienia przez skarżącego, a to z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad chorą matką,

W odpowiedzi na skargę SKO podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznając sprawę zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) tej działalności administracji publicznej, a więc czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.

Skarga zasługiwała na uwzględnienie.

Materialnoprawną podstawę wydania decyzji przez orzekające w tej sprawie organy stanowił przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2020 r., poz. 111, zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji zatrudnienia

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia

9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Z kolei zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.

Obowiązek alimentacyjny jest pojęciem prawnym, uregulowanym w Dziale III ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r., poz. 682, zwanej dalej w skrócie – k.r.o.). Stosownie do art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie.

Z akt niniejszej sprawy wynika, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia i innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką złożył jej syn, a więc osoba, na której ciąży obowiązek alimentacyjny. Matka skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 27 listopada 2019 r., którym została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Daty, od której niepełnosprawność istnieje nie da się ustalić.

Podstawę odmowy przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia stanowił ww. przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko SKO w zakresie dotyczącym skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zdaniem organu odwoławczego, z uwagi na ww. wyrok Trybunału Konstytucyjnego organ I instancji wadliwie odmówił W. S. prawa do przedmiotowego świadczenia z tego względu, że z orzeczenia o niepełnosprawności nie wynika, czy niepełnosprawność matki skarżącego powstała przed 18 rokiem życia.

Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w tym zakresie przez Kolegium i podniesioną w tym względzie argumentację. Podkreślić należy jednocześnie, że jest to już stanowisko jednolite w orzecznictwie sądów administracyjnych. Sprowadza się ono do tezy wyrażonej m. in. w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2017 r., sygn. akt l OSK 1600/16 (LEX nr 2376723), że: "Przepis art. 17 ust. 1 b u.ś.r. może być stosowany, lecz z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki."

Przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem wyrokiem zakresowym, czyli takim, w którym Trybunał Konstytucyjny stwierdza zgodność albo niezgodność z Konstytucją przepisu prawnego w określonym (podmiotowym, przedmiotowym lub czasowym) zakresie jego zastosowania. Atrybut konstytucyjności albo niekonstytucyjności nie jest przypisywany całemu aktowi prawnemu albo jego jednostce redakcyjnej (przepisowi), lecz jego fragmentowi, a ściślej rzecz biorąc jakiejś normie (normom) wywiedzionej z tego przepisu. Wyrok zakresowy rozstrzyga o przepisie, którego rozumienie nie jest sporne, lecz zarzut niekonstytucyjności odnosi się do wyraźnego zakresu zastosowania tego przepisu (por. M. Florczak-Wątor, Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego i ich skutki prawne, Poznań 2006, s. 104).

Przywołany wyrok odnosi się do negatywnego zakresu przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych., na co wskazuje zwrot "w zakresie, w jakim różnicuje". Istotą tego rozstrzygnięcia jest uznanie za niezgodne z konstytucyjną zasadą równości pominięcie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego innych osób, niż wskazanych w tym przepisie, przy czym niekonstytucyjności takiego ograniczenia Trybunał upatruje w zróżnicowaniu prawa podmiotowego opiekunów osób niepełnosprawnych ze względu na wiek powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki.

Odnosząc się do argumentacji organów, że skarżący nie spełnienia przesłanki pozytywnej warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, określonej w art. 17 ust. 1 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, to zdaniem Sądu nie może ona zasługiwać na uwzględnienie. Organy administracji nie ustaliły bowiem czy istnieje związek pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a niemożnością podjęcia przez niego zatrudnienia. Ograniczyły się jedynie do argumentacji zmierzającej do wykazania braku związku pomiędzy sprawowaną przez skarżącego opieką, a rezygnacją z zatrudnienia.

Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący w okresie od 1 grudnia 2016 r. do 21 listopada 2018 r. był aktywny zawodowo. Natomiast po tej dacie nie podejmował zatrudnienia, choć był również zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako bezrobotny.

Z kolei z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego (k. 5 akt administracyjnych) wynika, że matka skarżącego cierpi na demencję starczą, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę. Ma trudności z poruszaniem się (endoproteza biodra), problemy ze wzrokiem oraz przebyła chorobę nowotworową. W. S. wymaga całodobowej opieki i pomocy w wykonywaniu najprostszych czynności dnia codziennego. Podczas wywiadu środowiskowego stwierdzono również, że skarżący sprawuje całodobową opiekę nad niepełnosprawną matką, w związku z powyższym "zrezygnował z zatrudnienia na rzecz całodobowej, bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną (...) W. S.".

Zauważyć należy, że z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy. Zdaniem Sądu, organy administracji winny więc zbadać, czy w realiach niniejszej sprawy konieczność objęcia niepełnosprawnej matki skarżącego opieką i zakres niezbędnej opieki uniemożliwiają skarżącemu podjęcie zatrudnienia. Wyraźnego podkreślenia wymaga przy tym, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym wnioskodawca wystąpił o przyznanie świadczenia. W ocenie Sądu, istnienie związku przyczynowo-skutkowego powinno być badane na dzień rozstrzygania w oparciu o całość zebranego w sprawie materiału dowodowego. Należy również zauważyć, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. nie zakreśla żadnych ram czasowych, co do wykazania rezygnacji z zatrudnienia (czy też jego nie podejmowania) z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek, od wnioskodawcy zależy więc, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia o nie wystąpi. Nie ma podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 czerwca 2020 r. sygn. akt II SA/Łd 218/20).

Co więcej, w wyroku z dnia 20 stycznia 2016 r. sygn. akt I OSK 874/15 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał na niedopuszczalność różnicowania sytuacji prawnej osób, które podejmują się sprawowania opieki i rezygnują z wykonywanej pracy oraz tych, które podejmują się sprawowania opieki i rezygnują z podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, czyli powstrzymują się od podejmowania pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki. Rezygnację z czegokolwiek należy rozumieć nie tylko jako zaprzestanie konkretnego działania, ale także jako jego niepodejmowanie z uwagi na wystąpienie przeszkody uniemożliwiającej to działanie. Wykładnia omawianego pojęcia musi się więc odbywać przez pryzmat celu, jakiemu służą świadczenia opiekuńcze, którym jest zrekompensowanie osobom wymagającym opieki i osobom opiekę tę sprawującym, utraconego zarobku i wydatków związanych z koniecznością zapewnienia tej opieki. Z punktu widzenia celu, nie jest istotne czy nastąpiła rezygnacja z trwającego zatrudnienia, czy rezygnacja z podjęcia zatrudnienia. Istotne jest natomiast to, czy zarówno w jednym, jak i w drugim przypadku istnieje bezpośredni związek ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną osobą. Taka wykładnia znajduje pełne umocowanie w wartościach przyjętych w preambule Konstytucji RP, gwarantującej godność człowieka pozbawionego zdolności do samodzielnej egzystencji, w konstytucyjnej zasadzie demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej i konstytucyjnej zasadzie równości wobec prawa.

W ocenie Sądu kategoryczne twierdzenia organów obu instancji w tym zakresie nie mogły być uznane za prawidłowe. Bezsporne jest, że w latach poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie przedmiotowego świadczenia, skarżący świadczył pracę (świadectwo pracy k. 12 akt administracyjnych), a umowa o pracę została rozwiązana z upływem czasu, na który była zawarta. Po tym okresie skarżący był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy jako bezrobotny. Nadto, jak podał skarżący pod koniec 2018 r. stan zdrowia jego matki się pogorszył, a od października 2019 r. sprawuje stałą i nieprzerwaną opiekę nad matką, pomimo tego, że jego stan zdrowia pozwala mu na podjęcie pracy.

Zdaniem Sądu orzekające w niniejszej sprawie organy naruszyły przepisy postępowania - art. 7, 77 i 80 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, przez brak dokonania istotnych ustaleń faktycznych koniecznych do prawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konieczność dokonania istotnych w sprawie ustaleń skutkowała uchyleniem także decyzji organu pierwszej instancji, która w sytuacji braku rozważenia w ogóle istnienia pozytywnych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tego również powodu nie mogła pozostać w obrocie prawnym.

Ponownie rozpatrując wniosek skarżącego organy rozważą, czy zakres sprawowanej opieki rzeczywiście uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy zarobkowej lub innego zatrudnienia, czy też sytuacja przedstawia się zgoła odmiennie i zachodzą przesłanki do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt. 1 lit. a i c i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł, jak w sentencji.