Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt I SA/Bd 242/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 41b ust. 1-9
journal: Dz.U. 2017 poz 2336
law: Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędziowie: sędzia WSA Mirella Łent sędzia WSA Jarosław Szulc (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Natalia Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lipca 2019 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] r. nr [...]


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017r. uzupełnionym pismami z dnia [...] października 2017r. oraz [...] stycznia 2018r. M. T. (skarżący) wystąpił

o umorzenie zaległych składek ubezpieczeniowych wraz z odsetkami za okres od [...]-07-2011r. do [...]-03-2018r. Uzasadniając wniosek podniósł, że nie może opłacić zaległości z powodu poniesionych strat i szkód w prowadzonym gospodarstwie rolnym.

Decyzją z dnia [...] lutego 2018r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS/organ) częściowo umorzył wnioskowane zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie oraz na ubezpieczenie emerytalno-rentowe w łącznej kwocie 2.874 zł, wskazując w sentencji decyzji jakich okresów dotyczy umorzenie. W uzasadnieniu organ podał, że przywołane przez wnioskodawcę argumenty dają podstawy do umorzenia należności składkowych w okresach od [...]-01-2015r. do [...]-12-2015r. oraz w okresie od [...]-01-2017r. do [...]-12-2017r. Zdaniem organu przedstawione dokumenty potwierdzające zaistniałe zdarzenia losowe okazały się być okolicznością spowodowaną czynnikami niezależnymi od skarżącego, które miały wpływ na pogorszenie możliwości płatniczych w tym okresie. Jednocześnie organ wyjaśnił, że straty w poniesione w roku 2012, w wyniku których padła krowa w gospodarstwie strony, co potwierdza dokument odbioru padliny z dnia [...]-05-2012r., były brane pod uwagę przy rozpatrywaniu wniosku o umorzenie należności składkowych z dnia [...] grudnia 2012r. W związku z tym, stronie została udzielona ulga w postaci umorzenia odsetek od nieopłaconych należności za okres od [...]-01-2009r. do [...]-12-2012. Organ stwierdził, że pozostałe zadłużenie jest wynikiem zaniedbania obowiązku opłacania przez skarżącego składek na ubezpieczenie społeczne rolników, za co ponosi on odpowiedzialność.

Po rozpoznaniu złożonego przez skarżącego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z dnia [...] lutego 2019r. utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2018r. W uzasadnieniu organ przywołał przepisy art. 41 a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017r. poz.2336 ze zm.- dalej "u.s.r."), które pozwalają w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego na umorzenie

w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

Organ wyjaśnił, że ważny interes zainteresowanego w umorzeniu należności ze względu na trudną sytuację materialną ubezpieczonego, istnieje wtedy, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia przez zobowiązanego i jego bliskich podstawowych potrzeb życiowych. Wskazał przy tym, że przy rozpatrywaniu wniosków o umorzenie zadłużenia należy mieć na uwadze także interes społeczny, uwzględniający stan finansów funduszów emerytalno-rentowego

i składkowego, z których wypłacane są świadczenia wszystkim uprawnionym ubezpieczonym.

Przedstawiając sytuację skarżącego organ podał, że jedynym źródłem jego utrzymania są dochody uzyskiwane z prowadzonego gospodarstwa rolnego o areale 10,67 ha fizycznego, co w przeliczeniu stanowi 2,48 ha. Organ podniósł, że strona wielokrotnie zwracała się o umorzenie powstałych zaległości. Zdarzenia losowe, które zostały udokumentowane stosownymi protokołami strat lub innymi dokumentami tj. dokumentami odbioru padliny, zostały przez Kasę uwzględnione i podejmowano pozytywne decyzje o umorzeniu należności.

Organ wskazał, że we wniosku o umorzenie z dnia [...] sierpnia 2017r. skarżący przywołał okoliczności wskazywane we wcześniejszych wnioskach oraz powołał się na szkody, które wystąpiły w gospodarstwie tj. padnięcie zwierząt, na dowód czego przedłożył odpowiednie dokumenty odbioru padliny.

W ocenie organu trudności finansowe wnioskodawcy są wynikiem uchylania się od płatności składek przez wiele lat a nie przejściowymi trudnościami ekonomicznymi. Udokumentowane zdarzenia losowe, które miały miejsce w gospodarstwie skarżącego w przeszłości były brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji o częściowym umorzeniu składek. Skarżący wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy nie przedstawił nowych dowodów świadczących o pogorszeniu się jego sytuacji finansowej w stosunku do stanu majątkowego ustalanego przy rozpatrywaniu wniosku z dnia [...] sierpnia 2017r. Jednocześnie organ podniósł, że skarżący nie wykazuje żadnej chęci współpracy

z Kasą w celu znalezienia najbardziej dogodnej formy wyjścia z zadłużenia. W ocenie organu, argumenty strony nie dają podstaw do umorzenia całego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, lecz do częściowego umorzenia należności składkowych.

Organ stwierdził, że powstałe zadłużenie jest wynikiem zaniedbania obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Nie można uznać sytuacji ekonomicznej skarżącego za przejściowo trudną i w związku z tym wniosek strony nie spełnia wymogów wykazanych w rozporządzeniu Komisji WE Nr 1408/2013 z dnia 18 grudnia 2013r. w sprawie stosowania art. 107 i art. 108 o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej. Organ dodał, że składki są własnym wkładem na przyszłą emeryturę i ich opłacanie jest obowiązkiem rolnika, a umorzenie należności ma negatywny wpływ na wysokość ustalonego w przyszłości świadczenia emerytalno-rentowego. Ponadto zaległości zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do księgi wieczystej gospodarstwa, co umożliwia ich dochodzenie w przyszłości i nie można ich uznać za nieściągalne.

W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji

i umorzenie zaległych składek w całości. Skarżący wskazał na rozstrzygnięcia KRUS wydane m.in. w związku ze złożonymi wnioskami o umorzenie zaległości. W jego ocenie są one bezprawne i krzywdzące. W związku z tym wnosi o ukaranie wskazanych pracowników KRUS dyscyplinarnie oraz karnie jak również o wypłatę od organu

i wskazanych pracowników zadośćuczynienia pieniężnego. Zarzuca bezprawne potrącanie na zaległe składki i odsetki środków ze świadczenia chorobowego oraz zatajanie okresów składkowych. Wnosi o wznowienie postępowań dotyczących złożonych przez siebie wniosków o umorzenie składek. Ponadto żąda sporządzenia

i przesłania wykazu złożonych przez siebie wniosków o umorzenie składek oraz sporządzenia wykazu swoich okresów ubezpieczeniowych, okresów chorobowych/zasiłkowych, zaległych składek ubezpieczeniowych oraz umorzonych zaległości składkowych. Skarżący żąda też wykreślenia hipoteki przymusowej. Nie zgadza się z argumentacją organu i zarzuca mu manipulacje, fałszerstwo, kłamstwo, pomijanie i zatajanie składanych wniosków oraz zatajanie informacji dot. długości okresu ubezpieczeniowego. Skarżący podał, że wysokość strat w jego gospodarstwie w okresie od 2010/2012r. do [...] listopada 2018r. wyniosła ok. 50 tys. zł. Powołał się również na szkody i straty wyrządzone przez klęski żywiołowe w 2018r.

W odpowiedzi na skargę z dnia [...] kwietnia 2019r. organ wniósł o jej odrzucenie wskazując, że skarga nie zawiera oznaczenia sądu, do którego jest kierowana. Natomiast, w odpowiedzi na skargę z dnia [...] maja 2019r organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

W piśmie procesowym z dnia [...] lipca 2019r. stanowiącym replikę na odpowiedź na skargę organu, skarżący ponowił wnioski i uzupełnił argumentację zawartą

w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tj. Dz. U. z 2017r., poz. 2188) sądy administracyjne kontrolują prawidłowość zaskarżonych aktów administracyjnych, między innymi decyzji ostatecznych, przy uwzględnieniu kryterium ich zgodności z prawem. Decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, o czym stanowi art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018r. poz. 1302 dalej jako "p.p.s.a.") lub też naruszenie prawa będące podstawą stwierdzenia nieważności decyzji (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami

i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ona prawo w stopniu nakazującym wyeliminowanie jej

z obrotu prawnego.

Wstępnie należy wskazać, że wyrokiem z dnia 04 września 2018r., sygn. akt

I SA/Bd 552/18 WSA w Bydgoszczy uchylił decyzję Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] marca 2018r. nr [...] [...] wydaną po rozpoznaniu wniosku strony o umorzenie należności

z tytułu składek za okres od [...] lipca 2011r. do [...] sierpnia 2017r. Sąd stwierdził, że

w postępowaniu wszczętym z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brały udział osoby, które uczestniczyły w wydaniu pierwszej decyzji. Byli to pracownicy, którzy na mocy art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu, wywołanym złożonym przez skarżącego wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Osoby te powinny, zatem na etapie postępowania odwoławczego, powstrzymać się od podejmowania dalszych czynności procesowych.

Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach

w ustawie przewidzianych także inne osoby. Natomiast, na podstawie art. 153 p.p.s.a., organy podatkowe i sąd są związane oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania, wyrażonymi we wskazanym wyroku WSA.

Zaskarżoną obecnie decyzją, Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego respektując wymienione orzeczenie, po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia [...] lutego 2018r. nr: [...], [...] wydaną w przedmiocie częściowego umorzenia należności składkowych na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 2.874,00, z tego:

- na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie kwotę 630,00 zł (składki - 630,00 zł, odsetki za zwłokę - 0,00 zł) za okres od [...]-10-2015r. do [...]-12-2015r. oraz za okres od [...]-01-2017r. do [...]-12-2017r.,

- na ubezpieczenie emerytalno - rentowe kwotę 2.244,00zł (składki -2.109,00 zł, odsetki za zwłokę - 135,00 zł) za okres od [...]-01-2015r. do [...]-12-2015r. oraz za okres od [...]-01-2017r. do [...]-12-2017r.

Z sentencji wymienionej decyzji z dnia [...] lutego 2018r. wynika, że organ administracji rozpoznał łącznie wnioski skarżącego z dnia [...] sierpnia 2017r., [...] października 2017r. i [...] stycznia 2018r. o umorzenie należności składkowych za okres od [...] lipca 2011r. do [...] marca 2018r. w kwocie 9.314,00zł.

Zdaniem organu ponownie rozpatrującego sprawę, trudności finansowe skarżącego są wynikiem uchylania się od płatności składek przez wiele lat a nie przejściowymi trudnościami ekonomicznymi. Udokumentowane zdarzenia losowe, które miały miejsce w gospodarstwie zostały wzięte pod uwagę przy podejmowaniu decyzji

o częściowym umorzeniu składek. Składki są własnym wkładem na przyszłą emeryturę

i ich opłacanie jest obowiązkiem rolnika, a umorzenie należności ma negatywny wpływ na wysokość ustalonego w przyszłości świadczenia emerytalno-rentowego. Ponadto zaległości zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do księgi wieczystej gospodarstwa, co umożliwia ich dochodzenie w przyszłości i nie można ich uznać za nieściągalne.

Odnosząc się do istoty rozpoznawanej sprawy, w pierwszej kolejności Sąd zwraca uwagę, że zachodzą uzasadnione wątpliwości, co do istnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował Skarżący, z powodu możliwego ich przedawnienia. Mając na uwadze, że przedmiotem postępowania o umorzenie są należności z tytułu składek począwszy od miesiąca lipca 2011r., obowiązkiem organu w pierwszym rzędzie było ustalenie i wyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji, czy należności nie wygasły w części na skutek upływu terminu przedawnienia, ewentualnie, czy i jakie zaistniały okoliczności, które miały wpływ na bieg terminu przedawnienia.

Należy bowiem zauważyć, że zgodnie z art. 41b ust. 1 u.s.r. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7, w których to przepisach uregulowano kwestie związane z biegiem terminu przedawnienia, w tym związanych z jego zawieszeniem bądź przerwaniem. Cytowany przepis w podanym brzmieniu obowiązuje od dnia

1 stycznia 2012r. na podstawie art. 2 pkt. 1 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz.U. z 2011r., Nr 232, poz. 1378).

Do dnia 01 stycznia 2012r. przepis art. 41b ust. 1 stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7. Przepis ten został wprowadzony do ustawy

o ubezpieczeniu społecznym rolników z dniem 2 maja 2004r., na podstawie art. 1 pkt. 41 ustawy z dnia 2 kwietnia 2004r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004r. Nr 9, poz. 873 ze zm.).

Zważywszy, że przedmiotem postępowania o umorzenie są należności z tytułu składek począwszy od lipca 2011r., dokonując oceny przedawnienia należności składkowych, należy mieć na uwadze również art. 27 ust. 1 wymienionej wcześniej ustawy zmieniającej z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, który stanowi, że do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 41b ust. 1 ustawy wymienionej w art. 2 oraz w art. 24 ust. 4 ustawy wymienionej w art. 11, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, z tym że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012r. Jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (art. 27 ust. 2 ustawy zmieniającej).

Innymi słowy, do należności składkowych, które stały się wymagalne od dnia

01 stycznia 2012r. zastosowanie ma 5 letni termin przedawnienia, natomiast do składek wymagalnych przed tym dniem, bieg terminu przedawnienia należy ocenić według reguł intertemporalnych, wskazanych w przepisie art. 27 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców.

W kontekście przedstawionej analizy prawnej, istnieją wątpliwości co do istnienia przynajmniej części zaległości, o których umorzenie wnioskował Skarżący. Organy w obu decyzjach nie dokonały analizy i oceny kwestii przedawnienia należności składkowych, w tym przesłanek skutkujących ewentualnym zawieszeniem lub przerwą biegu przedawnienia wskazanych w art. 41b ust. 2-9 u.s.r.

W decyzji odwoławczej organu z dnia [...] lutego 2019r. zawarte jest jedynie ogólne stwierdzenie, że "zaległości zostały zabezpieczone wpisem hipoteki do księgi wieczystej gospodarstwa, co umożliwia ich dochodzenie w przyszłości i nie można ich uznać za nieściągalne".

Pomijając, że organ nie wyjaśnił które konkretnie należności składkowe zostały objęte wpisem hipoteki, to mając na uwadze powyższe stwierdzenie Sąd wskazuje, że wprawdzie istotnie w przepisie art. 41b ust. 2 u.s.r. wskazano, że nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko

z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Nie mniej, wykładnia cytowanego przepisu powinna uwzględniać zastrzeżenia i oceny zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia

8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 (Dz.U.2013.1313), dotyczące art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002r. Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2002r. jest niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji RP. Przepis ten stanowił, że nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, art. 70 § 6 O.p. w powyższym brzmieniu powoduje, że przedawnienie w odniesieniu do podatników, których należności zabezpieczono hipoteką przymusową w toku kontroli podatkowej, staje się instytucją pozorną.

Należy także zauważyć, że w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że również wykładnia obecnie obowiązującego przepisu art. 70 § 8 O.p. powinna być dokonywana w kontekście zawartych w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r. zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. Mają one bowiem także zastosowanie do art. 70 § 8 O.p. Zgodnie bowiem z przepisem art. 70 § 8 O.p., nie ulegają przedawnieniu zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką lub zastawem skarbowym, jednakże po upływie terminu przedawnienia zobowiązania te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu. Prowadzi to do wniosku, że art. 70 § 8 O.p. również należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

W konsekwencji, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia zobowiązania zabezpieczonego hipoteką, z tym że termin przedawnienia biegnie na zasadach ogólnych (por. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2014r., II FSK 1197/12; z dnia 12 kwietnia 2016 r., II FSK 330/15).

Oczywistość niezgodności wymienionego przepisu z Konstytucją RP wraz

z dokonaną przez Trybunał oceną stanowią wystarczające przesłanki do odmowy zastosowania przez Sąd także przepisu art. 41b ust. 2 u.s.r. Przepis ten objęty jest bowiem takimi samymi zastrzeżeniami, co do jego konstytucyjności jak uregulowanie zawarte w art. 70 § 8 Ordynacji podatkowej, który brzmi analogicznie, jak obowiązujący do dnia 31 grudnia 2002r. art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej. Zdaniem Sądu, zbieżność regulacji art. 41b ust. 2 u.s.r. z przepisami, których dotyczą wskazane zastrzeżenia pod względem ich konstytucyjności jest oczywista. Zarówno bowiem ten przepis jak

i powołane przepisy Ordynacji podatkowej są identyczne w zakresie podstaw, które doprowadziły do stwierdzenia przez Trybunał Konstytucyjny niezgodności przepisu ustawy ze standardami konstytucyjnymi.

Wobec powyższego, ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wyklucza przedawnienia należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia tych należności biegnie na zasadach ogólnych.

Wpływ na bieg terminu przedawnienia mogło mieć prowadzone wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Zgodnie bowiem z art. 41b ust. 5 u.s.r., bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

W aktach sprawy znajduje się pismo organu z dnia [...] stycznia 2019r., w którym podano, że zadłużenie skarżącego jest objęte postępowaniem egzekucyjnym obejmującym składki od [...].01.2009r. do [...].03.2014r. (t. 9, k. 2059 akt administracyjnych).

Organ nie wyjaśnił jednak, jakie konkretne należności składkowe objęte wnioskiem skarżącego dochodzone są w postępowaniu egzekucyjnym, a także co jest istotne w kontekście przepisu art. 41b ust. 5 u.s.r., co było pierwszą czynnością zmierzającą do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony oraz czy i w jaki sposób nastąpiło zakończenie postępowania egzekucyjnego. W aktach sprawy brak jest dokumentów pozwalających na ustalenie zarówno tych kwestii, jak i ustalenie w jakim okresie i w odniesieniu do jakich konkretnie należności składkowych prowadzone było postępowanie egzekucyjne.

Brak analizy i ustaleń organu w powyższym zakresie nie pozwala stwierdzić, które należności składkowe i w jakiej wysokości istniały na dzień wydania decyzji, co

z kolei uniemożliwia Sądowi dokonanie pełnej kontroli zaskarżonej decyzji w zakresie tego, czy przynajmniej część spornych należności w dacie wydania zaskarżonej decyzji nie uległa przedawnieniu.

W tej sytuacji przedwczesna byłaby kontrola prawidłowości badania i oceny przez organ istnienia przesłanek umorzenia należności. Należy jedynie uwypuklić, że zgodnie z art. 41a ust 1 pkt 1 u.s.r. Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek na ubezpieczenie.

W kontekście tego przepisu obowiązkiem organu jest ustalenie czy w sprawie występuje ważny interes zainteresowanego, przy uwzględnieniu jego możliwości płatniczych oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.

Pojęcie ważnego interesu zainteresowanego nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, a na jego wystąpienie wskazywać może zarówno trudna sytuacja finansowa, osobista, czy zdrowotna zobowiązanego, jak i wystąpienie zdarzeń nadzwyczajnych np. klęska żywiołowa, niezawiniona utrata możliwości zarobkowania, choroba, kalectwo. Co istotne, organ rozpoznając wniosek o umorzenie, nie może ograniczyć się jedynie do analizy sytuacji nadzwyczajnych związanych np. z zerwaniem dachu na skutek wichury czy wystąpieniem strat związanych z anomaliami pogodowymi. Istotne jest również ustalenie sytuacji osobistej oraz majątkowej wnioskodawcy, w tym jego możliwości płatniczych. Sytuacja materialna, rodzinna oraz stan zdrowia również mogą uzasadniać istnienie przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Ważny interes ze względu na trudną sytuację materialną istnieje, gdy wykonanie obowiązku zapłaty należności mogłoby spowodować niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Ponieważ jednak dla ustalenia sytuacji bytowej i materialnej istotne jest ustalenie dochodów i wydatków, a także relacji pomiędzy dochodami, a wydatkami koniecznymi dla egzystencji wnioskodawcy,

z uwzględnieniem jego rodziny, bądź innych osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym, wnioskodawca powinien przedstawić rzetelne informacje poparte stosownymi dokumentami, umożliwiające organowi dokonanie analizy i oceny w tym zakresie. Podobną aktywność powinien przejawiać wnioskodawca dla wykazania swojej sytuacji zdrowotnej, o ile powołuje ją jako okoliczność przemawiającą za istnieniem ważnego interesu uzasadniającego umorzenie należności.

Dokonane w powyższym zakresie ustalenia i ich ocena, z perspektywy wystąpienia bądź nie, ważnego interesu zainteresowanego, powinny znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji. Należy podkreślić, że ustanowiona w art. 7 k.p.a. i doprecyzowana w art. 77 § 1 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Natomiast, zgodnie z art. 107

§ 3 k.p.a., uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji,

z przytoczeniem przepisów prawa. W kontekście dokonanej uprzednio analizy faktycznej i prawnej stwierdzić należy, że przeprowadzone postępowanie oraz uzasadnienie wydanych w sprawie decyzji, postulatów tych w pełni nie realizują.

Uzupełniająco trzeba również wskazać, że w decyzji z dnia [...] lutego 2018r. organ orzekł o częściowym umorzeniu wnioskowanego zadłużenia w kwocie 2.874,00 zł. Natomiast w sentencji decyzji zabrakło rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia pozostałych należności składkowych. Wprawdzie wynika to z uzasadnienia decyzji, niemniej realizacja obowiązku wynikającego z art. 107 § 1 k.p.a. wymaga podania pełnego rozstrzygnięcia sprawy, które powinno odnosić się do jej przedmiotu, a którym w rozważanej sprawie była kwestia umorzenia należności składkowych za okres od

[...]-07-2011r. do [...]-03-2018r. w kwocie 9.314,00zł.

Ponownie rozpoznając sprawę Prezes KRUS uwzględni zatem, po pierwsze, skutki prawne wynikające z przedstawionej uprzednio wykładni przepisów prawa dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek zabezpieczonych hipoteką. Organ weźmie pod uwagę, że wykładnia art. 41b ust. 2 u.s.r. dokonana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych prowadzi do wniosku, że ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło możliwości przedawnienia części należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, a termin ich przedawnienia biegł na zasadach ogólnych.

Po drugie, organ mając na względzie zmiany przepisów prawnych dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek (szeroko omówione w części wstępnej wyroku), a także okresy ewentualnego zawieszenia związane z prowadzonym postępowaniem egzekucyjnym, ustali i omówi, czy i które konkretnie, wskazane

w zaskarżonej decyzji należności uległy przedawnieniu. Organ uzupełni w tej części materiał dowodowy i w zakresie niezbędnym do ewentualnej oceny przez Sąd przedawnienia należności, załączy go do akt sprawy, aby możliwa była weryfikacja stanowiska organu w przedstawionych kwestiach.

Po trzecie, organ podejmie działania przy, jak należy oczekiwać aktywnym współudziale strony zainteresowanej, mające na celu ustalenie faktycznej i aktualnej na dzień wydania decyzji sytuacji materialnej, majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy, wystąpienia strat w prowadzonym gospodarstwie rolnym, a dokonane

w tym zakresie ustalenia rozważy w kontekście możliwości wystąpienia ważnego interesu zainteresowanego. W sytuacji zaistnienia tej przesłanki, organ w ramach uznania administracyjnego rozstrzygnie kwestię możliwości umorzenia nieprzedawnionych należności składkowych, z uwzględnieniem możliwości płatniczych wnioskodawcy oraz stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego.

Z podanych uprzednio przyczyn, skargę należało zatem uwzględnić. Natomiast poza zakresem kognicji sądu administracyjnego pozostają szeroko opisane w skardze kwestie dotyczące zapłaty zadośćuczynienia od wskazanych podmiotów, wszczęcia postępowań służbowych, dyscyplinarnych czy karnych, wznowienia przez KRUS postępowań administracyjnych, wykreślenia hipoteki przymusowej, czy też przyznania w całości zasiłków chorobowych oraz sporządzenia wykazu okresów ubezpieczeniowych, okresów chorobowych/zasiłkowych, zaległych składek ubezpieczeniowych oraz umorzonych zaległości składkowych.

W tych sprawach strona powinna zwrócić się do właściwych do ich rozpoznania organów administracji i sądów powszechnych. Nadto, niemożliwe jest połączenie spraw toczących się przed sądami powszechnymi i sądami administracyjnymi. System prawa nie przewiduje możliwości takiego procedowania. Sąd administracyjny orzeka w ramach konkretnej sprawy, co do zasady na podstawie stanu faktycznego ustalonego

i materiału dowodowego zgromadzonego w postępowaniu przed organami administracji. Dla podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie nie było niezbędne wezwanie organu do dostarczenia dokumentów wskazanych w skardze. Żądanie okazania tych dokumentów, które w subiektywnym przekonaniu skarżącego są mu niezbędne oraz ewentualna realizacja tego żądania, powinna odbywać się pomiędzy stroną zainteresowaną a organem administracji. Natomiast, do kompetencji sądu administracyjnego w ramach kontroli legalności konkretnych rozstrzygnięć organu należy przede wszystkim ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnymi materiał dowodowy jest pełny, został prawidłowo zebrany i jest wystarczający do ustalenia stanu faktycznego, jaki stan faktyczny sprawy wynika z akt, i czy w świetle istniejącego stanu prawnego podjęte przez organ rozstrzygnięcie jest prawidłowe. Należy podkreślić, że po myśli art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, którą wyznacza ocena legalności działań organu oraz kwestii prawnych stosunku prawnego, który był objęty treścią zaskarżonego rozstrzygnięcia.

W rozważanej sprawie jej przedmiotem była kwestia umorzenia należności składkowych za okres od 01-07-2011r. do 31-03-2018r. i w tym zakresie procedował Sąd, dokonując kontroli legalności decyzji wydanych przez Prezesa KRUS.

Sąd mając na uwadze dostrzeżone i omówione wcześniej wadliwości, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

M. Łent H. Adamczewska-Wasilewicz J. Szulc