Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 836/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-02-14 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Uchylono zaskarżone postanowienie
Powołane przepisy: article: art.35 par. 1, art. 33 par. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Piotr Przybysz (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Beata Sobocha, sędzia WSA Jarosław Trelka, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 lutego 2018 r. sprawy ze skargi P. s. j. w likwidacji z siedzibą w G. na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] grudnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1) uchyla zaskarżone postanowienie, 2) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz P. s. j. w likwidacji z siedzibą w G. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia 16 stycznia 2017r. P., spółka jawna w likwidacji z siedzibą w G. (dalej: "Spółka" lub "Skarżący") wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Rozwoju i Finansów (dalej: "Minister") z dnia [...] grudnia 2016r., nr [...], którym utrzymano w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. ("DIS") z dnia [...] lipca 2015r., nr [...], w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Dyrektor Izby Celnej w P. wszczął postępowanie egzekucyjne wobec Spółki na podstawie własnego tytułu wykonawczego z dnia 4 maja 2015r., nr [...], obejmującego należności z tytułu podatku akcyzowego za grudzień 2004r. w kwocie należności głównej 62.950,00 zł.

W celu wyegzekwowania przedmiotowej należności organ egzekucyjny między innymi zawiadomieniem z dnia 18 maja 2015r., nr [...], dokonał zajęcia należącego do zobowiązanej Spółki udziału w Spółce K. sp. z o.o. Przedmiotowe zawiadomienie zostało doręczone zobowiązanej Spółce oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 25 maja 2015r.

Pismem z dnia 19 maja 2015r. zobowiązana Spółka wniosła zarzuty do postępowania egzekucyjnego prowadzonego w celu wyegzekwowania należności objętych przedmiotowym tytułem wykonawczym, wskazując w uzasadnieniu, że prowadzenie egzekucji jest niedopuszczalne z uwagi na przedawnienie egzekwowanego obowiązku oraz wskazanie w treści tytułu wykonawczego odsetek w nieprawidłowej wysokości. Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...] maja 2015r., nr [...], uznał za niedopuszczalny zarzut przedawnienia egzekwowanego obowiązku oraz za nieuzasadniony zarzut nieprawidłowej wysokości odsetek określonych w tytule wykonawczym. Przedmiotowe postanowienie zostało utrzymane w mocy przez DIS postanowieniem z dnia [...] lipca 2015r., nr [...].

Pismem z dnia 5 czerwca 2015r. zobowiązana Spółka wniosła skargę na czynność egzekucyjną dokonaną zawiadomieniem nr [...], zarzucając naruszenie art. 35 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm., dalej "u.p.e.a."), poprzez dokonanie czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia udziału w spółce pomimo zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wobec powyższego Strona wniosła o uchylenie przedmiotowej czynności egzekucyjnej.

DIS postanowieniem z dnia [...] lipca 2015r., nr [...], oddalił przedmiotową skargę wskazując w uzasadnieniu, że kwestionowana czynność została dokonana zgodnie z obowiązującymi przepisami, zaś przedmiotowe zawiadomienie odpowiadało wzorom umieszczonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 16 maja 2014r. w sprawie wzorów dokumentów stosowanych w egzekucji należności pieniężnych (Dz. U. z 2014r., poz. 655). Odnosząc się zaś do zarzutu Strony, że przedmiotowa czynność została dokonana pomimo zawieszenia postępowania, organ pierwszej instancji wyjaśnił, że przedmiotowe zajęcie zostało dokonane zawiadomieniem z dnia 18 maja 2015r., natomiast postępowanie egzekucyjne zostało zawieszone postanowieniem z dnia 25 maja 2015r.

Strona pismem z dnia 30 lipca 2015r. wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, zarzucając naruszenie art. 34 § 1a u.p.e.a. poprzez jego niewłaściwe stosowanie, polegające na przyjęciu, że zarzut przedawnienia należności należy uznać za niedopuszczalny, w konsekwencji czego naruszenie art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2017r. poz. 201, dalej "o.p."), art. 59 § 1 pkt 2, art. 70 § 1, art. 70 § 6 pkt 1 w zw. z art. 208 § 1 i art. 121 § 1 i 2 o.p. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu przedawnienia zobowiązań podatkowych, naruszenie art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez ich niezastosowanie polegające na nieuwzględnieniu zarzutu nieprawidłowej wysokości odsetek określonych w tytule wykonawczym. Wobec powyższego Strona wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia oraz umorzenie postępowania.

Minister zaskarżonym postanowieniem utrzymał w mocy postanowienie DIS. Organ odwoławczy dokonując analizy zgodności dokonanej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu udziału Spółki w spółce K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wyjaśnił, że zgodnie z treścią art. 96j § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wierzytelności z tego prawa przez przesłanie do spółki zawiadomienia o zajęciu udziału i wezwanie jej, aby żadnych należności przypadających zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi nie uiszczała zobowiązanemu, lecz należne kwoty przekazała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie udziału oraz wierzytelności z tego prawa jest dokonane z chwilą doręczenia spółce w/w zawiadomienia. Natomiast § 3 stanowi, że organ egzekucyjny jednocześnie z przesłaniem spółce zawiadomienia o zajęciu: kieruje do sądu rejestrowego wniosek o dokonanie w Krajowym Rejestrze Sądowym wpisu o zajęciu udziału: zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu odebrać należności, o których mowa w § 1, ani rozporządzać zajętym udziałem oraz doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, a także odpis wniosku, o którym mowa w pkt 1.

Przenosząc wyżej powołane przepisy na grunt sprawy Minister wskazał, że stosownie do treści wyżej powołanych przepisów organ egzekucyjny przesłał do spółki K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wymagane prawem zawiadomienie o zajęciu udziału informując jednocześnie o tym fakcie Spółkę. Przedmiotowe zawiadomienia zawierają również wszystkie wymagane prawem pouczenia skierowane zarówno do zobowiązanego jak i do dłużnika zajętej wierzytelności. Ponadto Dyrektor Izby Celnej w P. stosownie do brzmienia § 3 skierował dnia 25 sierpnia 2015r. do [...] Wydziału Gospodarczego Sądu Rejonowego [...] wniosek o wpis o KRS informacji wszczęciu egzekucji z udziałów w Spółce.

Wobec powyższego Minister podzielił stanowisko DIS, iż skarżona czynność egzekucyjna została dokonana w sposób prawidłowy. Organ odwoławczy wskazał również, że w dacie dokonania skarżonej czynności postępowanie egzekucyjne nie było zawieszone. DIS jednocześnie zauważył, że zaskarżone postanowienie zostało wydane po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w niezbędnym zakresie oraz zawiera wszystkie niezbędne elementy określone w art. 124 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016r., poz. 23, dalej "k.p.a.").

Przywołanym na wstępie pismem z dnia 16 stycznia 2017r. Skarżąca zaskarżyła postanowienie opisane w komparycji niniejszego wyroku.

Skarżąca skarżonemu postanowieniu zarzuciła nieprawidłowe zastosowanie przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 1, art. 34 § 1 i § 1a oraz art. 35 § 1 u.p.e.a. poprzez niedopuszczenie zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do obowiązującego, od dnia 15 sierpnia 2015r., nowego brzmienia przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2017r., poz. 1369 ze zm. – dalej "p.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.

Sąd wyjaśnia, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2016r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Innymi słowy, kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana jest pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji nie naruszył prawa.

Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu. Powyższa kontrola dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania zaskarżonego aktu administracyjnego, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.).

Uwzględnienie skargi może nastąpić również poprzez stwierdzenie nieważności decyzji lub postanowienia – w wypadku ustalenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 O.p. (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozstrzygnięcie sądu nie wymaga w tym wypadku wcześniejszego ustalenia, że ujawniona wada miała wpływ na wynik sprawy.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Wykładnia powołanego wyżej przepisu wskazuje, że Sąd ma prawo, ale i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego nawet wówczas, gdy dany zarzut nie został w skardze podniesiony.

Należy przy tym podkreślić (mając na uwadze stanowisko strony i jej wnioski zawarte w skardze), że sąd administracyjny nie ustala stanu faktycznego, a jedynie wskazuje, które ustalenia organu zostały przez niego przyjęte, a które nie (wyrok NSA z 6 lutego 2008r., sygn. akt II FSK 1665/06, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl - dalej w skrócie CBOSA), zatem oceniając stan faktyczny ustalony przez organ, Sąd przyjął za podstawę rozstrzygnięcia ustalenia faktyczne poczynione przez organ administracji publicznej (organy podatkowe) albowiem stan faktyczny został ustalony z zachowaniem reguł procedury administracyjnej.

Innymi słowy - ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny stał się stanem faktycznym przyjętym przez Sąd.

Przedmiotem sporu między stronami jest prawidłowość czynności zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wierzytelności z tego prawa.

Zdaniem organów czynność ta została dokonana przed zawieszeniem postępowania egzekucyjnego i nie ma podstaw do uznania jej za wadliwą. Wskazują, że za datę zawieszenia postępowania egzekucyjnego należy uznać datę wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Skarżąca zarówno w zażaleniu, jak i w skardze do sądu podnosi okoliczności dotyczące wniesionych przez nią zarzutów, nie przedstawiając w istocie rzeczy argumentacji wskazującej na wadliwość przedmiotowej czynności egzekucyjnej. Skarżąca przyjmuje zatem milczące założenie, że wadliwość postępowania egzekucyjnego przekłada się na wadliwość czynności egzekucyjnych dokonywanych w tym postępowaniu.

Należy na wstępie wyjaśnić, że zgodnie z art. 35 § 1 u.p.e.a. wniesienie zarzutu na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. powoduje zawieszenie postępowania egzekucyjnego. Przepis ten wskazuje jednocześnie ramy czasowe tego zawieszenia, które trwa od zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej (jest to termin początkowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego) do wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu (jest to termin końcowy zawieszenia postępowania egzekucyjnego).

Sąd wskazuje, że zawieszenie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 35 § 1 u.p.e.a., na wskutek wniesienia zarzutu ex lege zawiesza postępowanie egzekucyjne. Ten sposób regulacji wskazuje na brak podstaw normatywnych do wydania postanowienia w tym przedmiocie. Pogląd ten jest utrwalony w orzecznictwie sądów administracyjnych (zob. np. wyrok NSA: z dnia 23 listopada 2017r., sygn. akt II GSK 2116/17).

Należy też wskazać, ze pogląd ten znajduje także odzwierciedlenie w poglądach doktryny wskazujących, że "...nie istnieją podstawy ku temu, aby organ egzekucyjny miał wydawać w tym przedmiocie odrębne postanowienie (por. R. Hauser, W. Piątek (w) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wyd. 9, Wyd. C.H. Beck 2018, str. 268). Pogląd ten jest akceptowany przez Sąd rozpoznający niniejszą sprawę. Jeżeli bowiem istnieje brak podstaw normatywnych do wydania postanowienia w tym zakresie (tj. postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego) to - w konsekwencji powyższej argumentacji - brak jest również podstaw prawnych do wydania postanowienia w przedmiocie podjęcia zawieszonego postępowania (poza - przewidzianą normatywnie w art. 35 § 1 u.p.e.a. sytuacją złożenia takiego wniosku przez wierzyciela). Kolejnym argumentem przemawiającym za takim sposobem wykładni ww. przepisu jest brak wskazania tej okoliczności jako normatywnej przesłanki zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Wśród przesłanek zawieszenia postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 56 § 1 u.p.e.a., zobowiązujących organ do wydania postanowienia w tym zakresie, brak jest enumeratywnie wskazanej przesłanki zgłoszenia przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a.

Wskazać także należy, że wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego w trybie art. 35 § 1 u.p.e.a. nie stanowi naruszenia przepisów postępowania, które mogą mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia albowiem - jak już zostało wskazane - zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie ww. przepisu następuje ex lege. Datą zawieszenia postępowania jest zatem data wniesienia zarzutów, a nie data wydania przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania.

Zauważyć należy, że w orzecznictwie sądów administracyjnych uznaje się za dopuszczalne wydanie przez organ egzekucyjny postanowienia o zawieszeniu postępowania w związku z wniesieniem zarzutów przez zobowiązanego, jednakże wskazuje się wówczas, że wydane postanowienie o zawieszeniu postępowania ma charakter deklaratoryjny, zaś skutki zawieszenia postępowania powstają z momentem zaistnienia zdarzenia, o którym mowa w przepisie art. 35 § 1 u.p.e.a., tj. z momentem zgłoszenia zarzutów (zob. np. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 marca 2017r., sygn. akt III SA/Wa 1133/16).

Zawieszenie postępowania egzekucyjnego w administracji z mocy prawa wywołane wniesieniem przez zobowiązanego zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wywołuje skutek prawny polegający na tym, że do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie zgłoszonego zarzutu organ egzekucyjny nie może podejmować nowych czynności egzekucyjnych. Wniosek ten znajduje potwierdzenie na gruncie wykładni systemowej art. 35 § 1 u.p.e.a., z tym zastrzeżeniem, że o ile wierzyciel po otrzymaniu zarzutu nie wystąpi z uzasadnionym wnioskiem o podjęcie zawieszonego postępowania egzekucyjnego.

Należy podkreślić, że w czasie zawieszenia postępowania organ administracji publicznej może podejmować czynności niezbędne w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego (art. 102 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). Dokonanie zajęcia egzekucyjnego z pewnością nie jest czynnością niezbędną w celu zapobieżenia niebezpieczeństwu dla życia lub zdrowia ludzkiego albo poważnym szkodom dla interesu społecznego.

Wyjaśnienia wymaga w tym miejscu kwestia daty dokonania zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wierzytelności z tego prawa.

Zgodnie z art. 96j § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wierzytelności z tego prawa przez przesłanie do tej spółki zawiadomienia o zajęciu udziału i wezwanie jej, aby żadnych należności przypadających zobowiązanemu z tytułu zajętego udziału do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi nie uiszczała zobowiązanemu, lecz należne kwoty przekazała organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie udziału oraz wierzytelności z tego prawa jest dokonane z chwilą doręczenia spółce (dłużnikowi zajętej wierzytelności) zawiadomienia o zajęciu udziału (art. 96j § 2 u.p.e.a.). Bez znaczenia pozostaje zatem data wysłania spółce z ograniczoną odpowiedzialnością przez organ egzekucyjny zawiadomienia o zajęciu udziału w tej spółce.

Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, iż data doręczenia spółce (dłużnikowi zajętej wierzytelności) zawiadomienia o zajęciu udziału stanowi datę dokonania czynności w postępowaniu egzekucyjnym.

Przenosząc powyższe rozważania do okoliczności rozpoznawanej sprawy należy przypomnieć, że Skarżąca pismem z dnia 19 maja 2015r. wniosła zarzuty. Z tym dniem doszło zatem do zawieszenia postępowania egzekucyjnego. Z kolei zawiadomienie z dnia 18 maja 2015r. o zajęciu należącego do Spółki udziału w Spółce K. sp. z o.o. zostało doręczone zobowiązanej Spółce oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu 25 maja 2015r. Data doręczenia tego zawiadomienia Skarżącej oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności nie jest sporna pomiędzy stronami. Zatem czynność zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością nastąpiła już w trakcie zawieszenia postępowania. Tym samym czynność tę należy uznać za bezskuteczną i odmiennego stanowiska organu w tej kwestii nie można uznać za prawidłowe. Wniesiona przez Spółkę skarga na czynności egzekucyjne została zatem oddalona z naruszeniem prawa. Powyższe uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Minister ponownie rozpatrując sprawę uwzględni wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną dotyczącą prawidłowości czynności zajęcia udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wierzytelności z tego prawa.

Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 1 w zw. z art. 210 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną kwotę złożył się uiszczony przez Skarżącą wpis sądowy w wysokości 100 zł.