Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 300/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-07-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej
Treść wyniku: Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 61a par. 1, 138 par. 1 pkt 1, 144
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: WSA Iwona Maciejuk WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy sekretarz sądowy Aleksandra Borkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2014 r. sprawy ze skargi E.E. na postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Infrastruktury i Rozwoju na rzecz skarżącej E.E. kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, postanowieniem z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] lipca 2013 r., nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r., nr [...], stwierdzającego przejście na własność Państwa z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 r. nieruchomości położonej w L. przy ul. [...], stanowiącej własność M. i P. małżonków E. oraz W.E., objętej [...] Sądu Powiatowego dla m. L.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że pismem z dnia 19 marca 2012 r. E.E. złożyła wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r. stwierdzającego przejście na własność Państwa z mocy prawa z dniem 8 marca 1958 r. opisanej wyżej nieruchomości. Do wniosku załączone zostały m.in. dokumenty potwierdzające prawo do spadku po W.E. i po R.S. w języku niderlandzkim wraz z tłumaczeniem tłumacza przysięgłego, tj.: - poświadczenie dziedziczenia z dnia [...] lutego 2013 r., nr [...] po zmarłym W.E., sporządzone przez notariusza holenderskiego M. S. - oświadczenie dotyczące prawa spadkowego po zmarłej R. S. z dnia [...] grudnia 1992 r., nr [...], sporządzone przez notariusza holenderskiego E.S..

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, postanowieniem z dnia [...] lipca 2013 r. odmówił wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności powołanego orzeczenia. W uzasadnieniu organ wskazał, że na chwilę obecną E.E. jako osoba nielegitymująca się dokumentem spadkowym skutecznym na terenie RP nie posiada interesu prawnego niezbędnego do złożenia wniosku wszczynającego postępowanie nadzorcze.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższym postanowieniem złożyła E.E..

Rozpoznając ponownie sprawę Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wyjaśnił, że legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizacyjnych posiadają właściciele przejętych nieruchomości lub ich następcy prawni oraz osoby, którym w chwili obecnej przysługują prawa rzeczowe do nieruchomości, czyli obecni właściciele i użytkownicy wieczyści nieruchomości. Następstwo prawne po uprzednich właścicielach nieruchomości musi być stwierdzone skutecznym na terenie Rzeczpospolitej Polskiej orzeczeniem sądowym lub dokumentem urzędowym (notarialny akt poświadczenia dziedziczenia).

Minister zaznaczył, że orzeczeniem z dnia [...] października 1963 r. Minister Gospodarki Komunalnej stwierdził przejście na własność Państwa nieruchomości stanowiącej własność M. i P. małżonków E. oraz W.E. Tym samym, w postępowaniu nadzorczym dotyczącym tego orzeczenia interes prawny mają następcy prawni wskazanych osób, którzy przedłożą organowi skuteczne na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej dokumenty stwierdzające nabycie praw do spadku po tych osobach.

W ocenie organu obecnie E.E. nie udowodniła, że posiada legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej, bowiem nie przedłożyła skutecznych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej dokumentów potwierdzających następstwo prawne po W.E..

Organ nadzorczy zaznaczył, że dokonał analizy dokumentów załączonych do wniosku z dnia 19 marca 2012 r. i podkreślił, że kluczowe znaczenie dla stwierdzenia, czy wnioskodawczyni posiada w chwili obecnej interes prawny, ma ocena poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] lutego 2013 r., zaopatrzonego w klauzulę apostille potwierdzającą, że został wykonany przez notariusza M. S. w miejscowości L. w Holandii.

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przytoczył art. 1145 § 1 Kpc oraz art. 1146 § 1 Kpc i zaznaczył, że treść wskazanego poświadczenia dziedziczenia nie pozwala na ustalenie, czy skutecznie i prawomocnie rozstrzyga ono o nabyciu spadku przez wskazane w nim osoby, jak również nie sposób na jego podstawie stwierdzić, aby E.E. była spadkobiercą strony postępowania zwykłego, którym niewątpliwie był W.E.. Organ wskazał, że z treści dokumentu wynika, iż notariusz sporządził ten dokument na prośbę E.E. i dokonał weryfikacji danych pod kątem ich zgodności ze stanem faktycznym, jednakże - co zostało wprost wskazane - nie wszystkie fakty i oświadczenia był w stanie zweryfikować. Notariusz nie zaznaczył przy tym, jakich faktów i oświadczeń nie udało mu się zweryfikować. Zdaniem organu nadzorczego, stwierdzenie to budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności przedstawionego dokumentu z prawem polskim i jego skuteczności na terenie Rzeczypospolitej Polskiej oraz możliwości zastosowania go w postępowaniu administracyjnym.

Organ wskazał ponadto, że w badanym dokumencie nie sposób odnaleźć sformułowań świadczących o jego prawotwórczym charakterze. Dokument ten ma charakter opisowy - notariusz najpierw opisuje fakty kluczowe dla dziedziczenia - datę śmierci W.E., małżeństwo z H.K. i R.S. oraz wymienia dzieci z ostatniego związku, a następnie treść testamentu, na mocy którego testator powołał do dziedziczenia żonę – R.S. i córki – H.E. i E.E. oraz dokonał podziału majątku spadkowego i wskazał warunki nabycia spadku przez małżonkę i córkę H.E..

Zdaniem Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w dokumencie tym brakuje jednoznacznego stwierdzenia o nabyciu spadku po W.E., a tym samym zasadniczo odbiega on swoją treścią od aktów poświadczenia dziedziczenia, które funkcjonują w polskim systemie prawnym, a które zawierają w swojej treści kategoryczne rozstrzygnięcie o nabyciu spadku przez wymienione w nich osoby.

Ponadto w polskim prawie spadkowym zgodnie z art. 962 Kc zastrzeżenie warunku lub terminu, uczynione przy powołaniu spadkobiercy testamentowego, uważane jest za nie istniejące. Jeżeli jednak z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez takiego zastrzeżenia spadkobierca nie zostałby powołany, powołanie spadkobiercy jest nieważne.

Organ zaznaczył, że nie posiada wiedzy w jaki sposób kwestia ta regulowana jest w prawie holenderskim i jaki wpływ wywiera na dziedziczenie w tym przypadku. Zdaniem organu, tylko specjalistyczna wiedza w zakresie niderlandzkiego prawa spadkowego umożliwi przesądzenie o skuteczności prawnej tego dokumentu. Organ administracji publicznej, nawet gdyby taką wiedzę posiadał, nie jest uprawniony do dokonania interpretacji zagranicznego dokumentu spadkowego, bowiem nie ma jurysdykcji do oceny ważności i skuteczności dokumentów o charakterze cywilnoprawnym. Tym samym uznanie przedmiotowego dokumentu może okazać się niemożliwe ze względu na jego sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1146 § 1 pkt 7 Kpc).

Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wskazał ponadto, że W.E. w testamencie dokonał podziału majątku spadkowego wskazując, iż przedmioty i "dobra wartościowe" dziedziczy małżonka zmarłego – R.S.. Jeżeli zatem uznać, że roszczenie do nieruchomości należy do powyższej części spadku, to - w ocenie organu - ustalenie spadkobierców po R.S. jest konieczne do oceny interesu prawnego wnioskodawczyni.

Minister wskazał, że kolejnym dokumentem, podlegającym kontroli było "oświadczenie dotyczące prawa spadkowego z dnia [...] grudnia 1992 r., zaopatrzone w klauzulę apostille, która potwierdza, że niniejszy dokument został sporządzony w A. przez magistra prawa, notariusza holenderskiego E.S.. Organ przytoczył treść oświadczenia i podkreślił, że do przedmiotowego dokumentu mają zastosowanie przepisy Kpc z przed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r., Nr 234, poz. 1571). Zgodnie natomiast z treścią art. 1145 § 1 Kpc (na dzień [...] grudnia 1992 r.) skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski.

Orzeczenia zagraniczne, które zostały wydane przed dniem wejścia w życie nowelizacji z dnia 5 grudnia 2008 r. co do zasady, są więc bezskuteczne na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej, aż do momentu ich uznania przez właściwy sąd.

Oświadczenie dotyczące prawa spadkowego z dnia [...] grudnia 1992 r. - wobec braku jego uznania przez sąd polski - nie jest zatem skuteczne na terenie RP.

W związku z powyższym organ podtrzymał stanowisko zawarte w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r., że w niniejszej sprawie zachodzi konieczność uprzedniego wydania przez sąd polski orzeczenia uznającego przedmiotowe orzeczenia spadkowe za skuteczne na terytorium RP. Dopiero uznanie tych orzeczeń pozwoli na ustalenie, że E.E. posiada legitymację do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1963 r.

Tym samym, skoro E.E. nie wykazała interesu prawnego niezbędnego do złożenia wniosku wszczynającego postępowanie nadzorcze w odniesieniu do wskazanego orzeczenia nacjonalizacyjnego, to spełnione zostały przesłanki określone w art. 61a § 1 kpa uzasadniające odmowę wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie. Zarzut skarżącej dotyczący niezastosowania art. 97 § 1 pkt 4 kpa jest więc niezasadny.

Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E.E. zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie przepisów: - art. 7, art. 8, art. 11 Kpa poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji prowadzenie postępowania w sposób sprzeczny z tymi zasadami; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 61a § 1 Kpa poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że pomimo złożenia dokumentów potwierdzających interes prawny wystąpiły przesłanki skutkujące odmową wszczęcia postępowania; - art. 28 w zw. z art. 30 § 4 Kpa poprzez uznanie, że skarżąca nie jest następcą prawnym W.E., a w konsekwencji nie posiada interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia; art. 35 i art. 36 w zw. z art. 12 Kpa poprzez nierozpatrzenie niniejszej sprawy w terminie miesiąca od dnia wpływu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a także niezawiadomienie strony o przedłużeniu terminu do rozpatrzenia sprawy; art. 107 § 1 i § 3 Kpa poprzez nieustosunkowanie się organu do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i pisma z dnia 20 czerwca 2013 r.; art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 54 § 1 pkt 6 Kpa poprzez wydanie postanowienia utrzymującego w mocy poprzedzające je postanowienie, pomimo niepouczenia strony o skutkach niezastosowania się do wezwania z dnia 12 czerwca 2013 r. i złożenia przez stronę wniosku o przedłużenie terminu do przedłożenia żądanych dokumentów; - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez jego niezastosowanie, a w konsekwencji nie zawieszenie postępowania, pomimo iż rozstrzygnięcie sądu polskiego w przedmiocie uznania orzeczeń (aktów poświadczenia dziedziczenia) zdaniem organu stanowi prejudykat; - art. 1146 § 1 pkt 7 Kpc poprzez uznanie, że akt poświadczenia dziedziczenia po W.E. jest sprzeczny z zasadami polskiego porządku prawnego, a jednocześnie zobowiązanie strony do przedłożenia orzeczenia sądu polskiego stwierdzającego, że akty poświadczenia dziedziczenia są skuteczne na terytorium RP; - art. 962 Kc poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji uznanie, że powyższy przepis ma zastosowanie do skarżącej, gdy tymczasem nie została ona powołana do spadku ani pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu.

W uzasadnieniu skargi skarżąca przytoczyła argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów podnosząc w szczególności, że stanowisko organu, iż nie posiada ona legitymacji do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] października 1963 r. jest błędne i niezrozumiałe. Skarżąca zaznaczyła, że w sprawie bezsporne jest, iż właścicielem nieruchomości był W.E., zaś jego córka (skarżąca) jest jednym ze spadkobierców - powołana została do spadku wraz z siostrą i matką. Okoliczność powyższą – zdaniem skarżącej - potwierdzają dołączone do wniosku o stwierdzenie nieważności holenderskie akty poświadczenia dziedziczenia.

Strona wskazała ponadto, że w stosunku do niej nie został zastrzeżony warunek nabycia spadku, więc art. 962 Kc nie znajduje zastosowania oraz że zobowiązana jest ona wykazać jedynie swój interes prawny, a nie interes prawny pozostałych spadkobierców W.E.. Zdaniem skarżącej organ nie powinien mieć wątpliwości, że dziedziczy ona część majątku zmarłego, a tym samym posiada przymiot strony. Wystarczającym do stwierdzenia posiadania przez nią legitymacji do złożenia wniosku jest akt poświadczenia dziedziczenia po W.E.. Skarżąca podniosła, że powoływane przez organy obu instancji różne przepisy kodeksu postępowania cywilnego, nie są przepisami prawa materialnego, a przepisami prawa procesowego i nie mają zastosowania w niniejszej sprawie. Wskazała ponadto na dysonans organu polegający z jednej strony na zobowiązaniu jej do złożenia orzeczenia sądu polskiego uznającego za skuteczne na terytorium Polski przedłożone przez nią akty poświadczenia dziedziczenia, a z drugiej strony wskazywanie, że sprawy w zakresie praw rzeczowych na nieruchomości, a za takie uznał organ przedmiotowy wniosek o stwierdzenie nieważności, należą do wyłącznej jurysdykcji krajowej.

Skarżąca zarzuciła dodatkowo niedopuszczalne powoływanie się przez organy na różne przepisy znacząco odbiegające od siebie w orzeczeniach, czy wezwaniu, których przedmiot dotyczy tego samego stanu faktycznego oraz podniosła, że organ nie przeprowadził postępowania dowodowego, które ewentualnie mogłoby tłumaczyć taką odmienność uzasadnień. W ocenie skarżącej nawet przy błędnym założeniu, że akty poświadczenia dziedziczenia powinny być uznane przez sąd polski, organ powinien zawiesić postępowanie, a nie odmówić wszczęcia postępowania.

Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ zarówno w postanowieniu wydanym w pierwszej jak i w drugiej instancji, nie odniósł się do wielu zarzutów oraz nie zachował terminów wynikających z art. 35 kpa.

W świetle powyższego strona wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Rozwoju wniósł o jej oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest uzasadniona.

Z wydanych w sprawie przez Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej postanowień wynika, że organ odmówił wszczęcia na wniosek E.E. postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r., nr [...] stwierdzającego przejście na własność Państwa z mocy prawa bez odszkodowania, w trybie ustawy z dnia 25 lutego 1958 r. o uregulowaniu stanu prawnego mienia pozostającego pod zarządem państwowym (Dz. U. Nr 11, poz. 37), mienia nieruchomego położonego w L. przy ul. [...]. Poza sporem jest to, że w orzeczeniu tym jako jeden ze współwłaścicieli przedmiotowej nieruchomości wymieniony jest W.E., jednakże Minister uznał, że E.E. nie wykazała legitymacji do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności wyżej wymienionego orzeczenia bowiem przedłożone dokumenty, tj. uwierzytelnione przez radcę prawnego M.N. oświadczenie dotyczące prawa spadkowego z dnia [...] grudnia 1992 r. oraz poświadczenie dziedziczenia z dnia [...] lutego 2013 r. – oba sporządzone przez notariuszy Królestwa Niderlandów i przedłożone wraz uwierzytelnionymi tłumaczeniami z języka niderlandzkiego: 1) nie rozstrzygają skutecznie i prawomocnie o nabyciu spadku m.in. przez wnioskodawczynię E.E. po ojcu W.E. i matce R.S. – brak w nich kategorycznego stwierdzenia o nabyciu spadku przez co odbiegają w swej treści od polskich aktów poświadczenia dziedziczenia; 2) uznanie przedmiotowych dokumentów przez sąd polski może okazać się niedopuszczalne: - z uwagi na wyłączną jurysdykcję sądów polskich w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce (art. 11071 Kpc); - sprzeczność poświadczenia dziedziczenia z 2013 r. notariusza niderlandzkiego z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP, ponieważ ma ono charakter opisowy i nie ma rozstrzygnięcia nadającego się do wykonania przez sądy polskie i organy administracji publicznej; 3) istnieje konieczność przeprowadzenia w stosunku do oświadczenia z 1992 r. notariusza niderlandzkiego postępowania o uznanie orzeczenia sądu państwa obcego, co wynika z przepisu art. 1145 Kpc, w brzmieniu sprzed nowelizacji, dokonanej ustawą z dnia 5 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 234, poz. 1571). Takie stanowisko zaprezentował organ w postanowieniu z dnia [...] lipca 2013 r.

Z kolei w zaskarżonym postanowieniu Minister dodatkowo wskazał, że poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. budzi wątpliwości, co do zgodności z prawem polskim i może powodować niemożliwość uznania przedmiotowego dokumentu przez sąd polski ze względu na jego sprzeczność z podstawowymi zasadami porządku prawnego RP (art. 1146 § 1 pkt 7 Kpc), ponieważ: 1) notariusz weryfikował dane pod względem zgodności ze stanem faktycznym i jednocześnie wskazał, że nie wszystkie fakty i oświadczenia był w stanie zweryfikować; 2) poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. nabycie spadku przez R.S. i H.E. (siostrę skarżącej) uzależnia od pewnych warunków, których przy powołaniu spadkobiercy testamentowego uważa za nieistniejące polskie prawo spadkowe (art. 962 Kc). Poza tym organ podtrzymał stanowisko odnośnie braku w poświadczeniu dziedziczenia z 2013 r. jednoznacznego stwierdzenia o nabyciu spadku po W.E., co zasadniczo odbiega od treści polskich aktów poświadczenia dziedziczenia, które takie rozstrzygnięcie zawierają.

W zaskarżonym postanowieniu Minister, uznając za konieczne do oceny interesu prawnego E.E. ustalenie spadkobierców po R.S., podtrzymał stanowisko o konieczności uznania przez sąd polski oświadczenia dotyczącego prawa spadkowego z 1992 r.

Wobec tego Minister uznał, że wykazanie przez E.E. interesu prawnego umożliwiającego wszczęcie na jej wniosek postępowania nadzorczego, uzależnione jest od wydania przez sąd polski orzeczenia uznającego oba orzeczenia notarialne za skuteczne na terytorium RP.

Odnosząc się do poruszonych wyżej zagadnień Sąd zwraca uwagę, że w niniejszej sprawie administracyjnej chodzi o wykazanie przez wnioskodawczynię E.E. (tylko ta osoba sporządziła wniosek z dnia 19 marca 2012 r.) następstwa prawnego po W.E., wskazanym w kwestionowanym orzeczeniu z 1963 r. jako jeden ze współwłaścicieli nieruchomości położonej w L. przy ul. [...]. Wobec tego na etapie badania w trybie art. 61a § 1 Kpa dopuszczalności wszczęcia postępowania nieważnościowego przez E.E. istotne znaczenie miało istnienie po stronie wnioskodawczyni następstwa prawnego (spadkobrania) po W.E.. Wykazanie następstwa prawnego po osobie wymienionej jako strona kwestionowanego orzeczenia z 1963 r. świadczyłoby o istnieniu po stronie wnioskodawcy legitymacji i obligowałoby organ do wszczęcia postępowania nadzorczego (art. 157 § 2 Kpa). W tej sytuacji kwestia udokumentowania przez wnioskodawczynię praw spadkowych po matce R.S. nie miała dla niniejszej sprawy znaczenia, ponieważ dla przedmiotowej sprawy nieważnościowej nie miało znaczenia ustalenie wielkości udziału E.E. w spadku po W.E.. W konsekwencji dla niniejszej sprawy zbędne było uzależnianie wykazania przez E.E. następstwa prawnego po W.E. od sądowego uznania oświadczenia dotyczącego prawa spadkowego z 1992 r. dla wykazania przez E.E. interesu prawnego do bycia stroną postępowania nadzorczego.

Jeżeli chodzi o podnoszoną przez organ naczelny niezgodność z polskim prawem poświadczenia dziedziczenia z 2013 r. Sąd podziela stanowisko Ministra, że w dokumencie tym notariusz stwierdził, że nie wszystkie fakty i oświadczenia był w stanie zweryfikować. Uszło jednak uwadze organu, że w kwestiach istotnych z punktu widzenia wykazania praw do spadku po W.E. notariusz niderlandzki ustalił istotne dla sprawy okoliczności. Z poświadczenia tego wynika, że W.E. zmarł w 1984 r. (pkt a. Śmierć). Spadek po nim obejmuje poza środkami własnymi, połowę rozwiązanej w wyniku jego śmierci ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej (pkt b. Małżeństwo). Spadkodawca sporządził w 1976 r. testament wpisany do Centralnego Rejestru Testamentów (pkt d. Testament). W testamencie zmarły powołał jako swoich spadkobierców żonę R.S. oraz córki E.E. (skarżącą) i H.E., a z jego treści wynika, że osoby te dziedziczą w odpowiednich częściach po zmarłym (pkt e. Kolejność dziedziczenia i przyjęcie spadku). Zdaniem Sądu, z przedłożonego przez E.E. poświadczenia dziedziczenia z 2013 r. wynika w sposób niewątpliwy, że jednym z bezpośrednich spadkobierców W.E. jest jego córka E.E., która dziedziczy po ojcu należną jej część spadku z połowy wspólności majątkowej małżeńskiej.

Sąd nie podzielił stanowiska Ministra, który uważa, że poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. mogło być sprzeczne z porządkiem prawnym Rzeczypospolitej Polskiej, ponieważ brak w nim kategorycznego stwierdzenia bądź prawomocnego rozstrzygnięcia o nabyciu spadku po W.E., tak jak w polskich aktach poświadczenia dziedziczenia. Sąd zwraca uwagę, że czynność notarialna jaką jest polski akt poświadczenia dziedziczenia testamentowego ma charakter deklaratoryjny, ponieważ przede wszystkim potwierdza jakie prawa i obowiązki nabyła w wyniku spadkobrania dana osoba i że jest ona spadkobiercą. Z przepisu art. 95f § 1 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. – Prawo o notariacie (Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zm.) wskazującego jakie elementy powinna zawierać treść aktu poświadczenia dziedziczenia nie wynika, aby notariusz w tym akcie stwierdzał nabycie spadku po danej osobie bądź rozstrzygał w tym zakresie. O nabyciu spadku orzeka sąd spadku (art. 669 i art. 677 Kodeksu postępowania cywilnego). Aktowi poświadczenia dziedziczenia nie przysługuje cecha prawomocności ponieważ jest to czynność notarialna, a nie orzeczenie sądu (art. 79 pkt 1a Pr. o notariacie). Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma jedynie skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j Pr. o notariacie).

Jeżeli chodzi o podnoszone w sprawie zastrzeżenie przez W.E. warunków nabycia spadku w poświadczeniu dziedziczenia z 2013 r. Sąd zwraca uwagę, że kwestie te dotyczą R.S. (matki skarżącej) i H.E. (siostry skarżącej), które nie wnioskowały o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1963 r. Wobec tego, zagadnienie to nie miało znaczenia dla wykazania praw E.E. do spadku po W.E.. Wobec tego uzależnianie wykazania przez E.E. praw do spadku po W.E. poprzez przedłożenie orzeczenia sądu polskiego ustalającego, że poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. podlega uznaniu, jako niesprzeczne z przepisem art. 962 Kc było zbędne dla oceny dopuszczalności wszczęcia postępowania nadzorczego na wniosek skarzącej.

Odnosząc się do stanowiska Ministra w zakresie jurysdykcji krajowej w cywilnych postępowaniach nieprocesowych Sąd zauważa, że istotnie jurysdykcję wyłączną ma sąd polski w sprawach o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej w Rzeczypospolitej Polskiej (art. 11071 Kpc). Minister pominął jednak to, że w niniejszym postępowaniu skarżąca nie dochodzi roszczeń o prawa rzeczowe na nieruchomości położonej przy ul. [...] w L., lecz domaga się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1963 r. stwierdzającego nacjonalizację tejże nieruchomości i z tym wiąże swe następstwo prawne po W.E. Wobec tego powoływanie się przez organ na przepis art. 11071 Kpc było chybione (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2000 r., sygn. akt I CKN 804/00, LEX nr 51836).

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że wskazywane przez Ministra Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej okoliczności nie świadczą o tym, że poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. jest sprzeczne z polskim porządkiem prawnym i że w związku z tym wykazanie legitymacji E.E. do bycia stroną postępowania nadzorczego uzależnione było od uzyskania prze skarżącą orzeczenia sądu polskiego o uznaniu za skuteczne na terytorium RP poświadczenia dziedziczenia z 2013 r. sporządzonego przez notariusza niderlandzkiego.

Sąd zwraca uwagę, że niderlandzkie poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. jest w rozumieniu art. 1138 Kodeksu postępowania cywilnego zagranicznym dokumentem urzędowym, który ma moc dowodową równą polskim dokumentom urzędowym. Czynności notarialne, a taką jest m. in. akt poświadczenia dziedziczenia, mają charakter dokumentu urzędowego (art. 2 § 2 w zw. z art. 79 pkt 1a Pr. o notariacie). Jak wskazano w uzasadnieniu do projektu ustawy z dnia 24 sierpnia 2007 r. o zmianie ustawy - Prawo o notariacie oraz niektórych innych ustaw (Nr 181, poz. 1287) instytucja pozasądowego poświadczenia praw do spadku, w tym poświadczenia dokonywanego przez notariuszy, występuje w porządkach prawnych państw europejskich, np. w prawie francuskim, gdzie postępowanie spadkowe, co do zasady, nie należy do właściwości sądów, lecz notariuszy publicznych. Notariuszom przyznano między innymi uprawnienie do wydawania tzw. "actes de notoriété", które spełniają rolę podobną do polskiego sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Akty te są dokumentami urzędowymi, poświadczającymi, że dana osoba jest spadkobiercą. Podobne rozwiązania istnieją m. in. w prawie holenderskim.

Na mocy konwencji haskiej sporządzonej w dniu 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938), znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych (w tym aktów notarialnych), której Królestwo Niderlandów i Rzeczpospolita Polska są stronami, poświadczenie dziedziczenia z 2013 r. zaopatrzone w klauzulę "apostille" ma w postępowaniu administracyjnym rangę równą polskim dokumentom urzędowym. Z przepisu art. 76 Kpa wynika, że dokumenty urzędowe korzystają z domniemania autentyczności i zgodności z prawdą tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Obalenie mocy dowodowej dokumentu urzędowego jest możliwe tylko poprzez przeprowadzenie przeciwdowodu (art. 76 § 3 Kpa). Jeżeli natomiast domniemanie prawdziwości dokumentu urzędowego nie zostanie obalone poprzez przeprowadzenie dowodu przeciwnego, wówczas organ administracji publicznej jest obowiązany uznać za udowodnione fakty, których istnienie zostało stwierdzone w tym dokumencie.

Wobec powyższego Sąd uznał, że Minister Transportu Budownictwa i Gospodarki Morskiej wadliwie uznał, że w niniejszej sprawie E.E. nie wykazała interesu prawnego do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r., nr [...] przez co naruszył przepis art. 61a § 1 Kpa, a działając jako organ odwoławczy także przepis art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 Kpa, a naruszenia te miały istotny wpływ na wynik sprawy.

W ponownie prowadzonym postępowaniu Minister Infrastruktury i Rozwoju, mając na uwadze zaprezentowaną w niniejszym wyroku ocenę prawną, ponownie oceni interes prawny E.E. do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Gospodarki Komunalnej z dnia [...] października 1963 r., nr [...].

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. O zwrocie należnych skarżącej kosztów postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r. poz. 490).