Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SA 3709/03
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2004-10-19 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Skarżony organ: Urząd Patentowy RP
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący s. NSA Zdzisław Romanowski Sędziowie s. WSA Magdalena Bosakirska (spr.) Asesor WSA Andrzej Czarnecki Protokolant Iwona Kozłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 października 2004 r. sprawy ze skargi "K." S.A. z siedzibą w J. na decyzję Urzędu Patentowego RP z dnia [...] lipca 2003 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy unieważnienia patentu 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Urzędu Patentowego RP na rzecz "K." S.A. z siedzibą w J. kwotę 715 /siedemset piętnaście/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. nr [...] Urząd Patentowy RP, działając w trybie spornym oddalił wniosek K. S.A. o unieważnienie patentu nr [...] pt. "[...]". Uprawnionymi do tego patentu byli W. S., M. K., A. O. i M. L. Do wydania tej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym i prawnym .

Decyzją z dnia [...] października 1995r. udzielono patentu nr [...] pt. "[...] " na rzecz czterech wnioskodawców W. S., M. K., A. O. i M. L. z pierwszeństwem od [...] sierpnia 1992r. W zastrzeżeniach patentowych wskazano, że przedmiotem patentu są:

1/ sposób wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych przez kształtowanie wielooperacyjne znamienny tym, że wyjściowy materiał w postaci złomowanej szyny kolejowej jest w pierwszej operacji w przyrządzie poddany odcięciu lub odpaleniu główki szyny na wysokości 50 mm, po czym otrzymany półprodukt w drugiej operacji poddaje się usunięciu zadziorów i cięciu na odcinki do 6 m, w trzeciej operacji przy podgrzaniu do temperatury 400-500 stopni C półprodukt jest cięty na odcinki wsadowe z zachowaniem naddatków określonych wagowo w zależności od wielkości kul, po czym odcinki wsadowe w czwartej operacji poddaje się kuciu matrycowemu w temperaturze nie mniejszej niż 950 stopni C, przy czym czas grzania wynosi 20-25 min. a czas kucia 1 sek. z

kolei kule poddaje się znanemu hartowaniu i sezonowaniu do osiągnięcia twardości min 60 HRC.

2/ Sposób wykonania według zastrzeżenia pierwszego znamienny tym, że w pierwszej operacji cięcie lub odpalenie główki szyny wykonuje się równocześnie dla dwóch szyn ustawionych w specjalnym przyrządzie.

3/ Przyrząd do wykonania stalowych kul miażdżących dla młynów kulowych znamienny tym, że ma płytę z dwoma użebrowanymi bokami, a w osi symetrii płyty znajduje się prowadnica o zamkniętym profilu skrzynkowym utworzonym z ceowników i płaskownika przy czym do płyty i boków prowadnicy przyspawane są

klocki podtrzymujące główki szyn a na bokach płyty mocowane są śrubami nakładki do ustawienia stóp szyn, ponadto po prowadnicy przemieszcza się samojezdna głowica z regulowanymi wysięgnikami, na których umieszczone są acetylenowo-tlenowe palniki.

Wnioskiem z dnia [...] czerwca 2002r. K. S.A., wskazując jako uczestnika postępowania M. L., wystąpiła do Urzędu Patentowego RP

o unieważnienie wskazanego patentu w części dotyczącej sposobu wykonywania kul miażdżących dla młynów kulowych przez kształtowanie wielooperacyjne, określone przez pierwsze zastrzeżenie patentowe. Jako podstawę swego interesu prawnego wskazała fakt, iż M. L. wystąpił przeciwko niej do Sądu Wojewódzkiego w [...] z pozwem w sprawie [...] o zaniechanie naruszania praw z patentu. Jako podstawę prawną wystąpienia wskazała art. 89 ust.1 w związku z art.24,25 ust.1 i 2 i art.74 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. Prawo własności przemysłowej /Dz.U. nr 49 z 2001r. poz. 508/. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że rozwiązanie już w dacie zgłoszenia tj. [...] sierpnia 1992r. nie posiadało, koniecznej dla wynalazku, cechy nowości, o której mowa w art. 11 ustawy z dnia 19 października 1972r. o wynalazczości /Dz.U. nr 26 z 1993r. poz. 117/. Podniosła, że prowadzi produkcję kul miażdżących dla młynów kulowych od 1977r. i kule te były wykonywane znaną technologią kucia matrycowego na gorąco ze stali 65 G w postaci prętów dla małych średnic kul lub w postaci kęsów kwadratowych dla kul o większej średnicy. Proces wykonywania kul przez wnioskodawczynię był bardzo zbliżony do objętego patentem, zaś proces o parametrach zawartych w patencie jest znany w literaturze dotyczącej technologii kucia. Ponadto zarzuciła, że udzielenie patentu odbyło się z naruszeniem art. 20 ust.2 ustawy o wynalazczości, bowiem zgłaszający nie mieli uprawnień do zgłoszonego rozwiązania. Wskazała i poparła to stosownymi dokumentami, że dwaj z uprawnionych do patentu tj. A. O. i M. L. byli pracownikami K., przy czym A. O. był zatrudniony przez 39 lat /do 1999r./, ostatnio jako dyrektor ds. techniki i rozwoju, zaś M. L. przez 29 lat /do 1993r./, ostatnio jako Główny Kuziennik. Zdaniem wnioskodawczyni wszelkie wynalazki opracowane przez nich w tym czasie stały się własnością pracodawcy.

Wnioskodawczyni podniosła także, że wymienieni uczestnicy, pracując w K., zgłosili [...] lutego 1992r. w innym przedsiębiorstwie tj. PPHU "[...]" projekt wynalazczy będący częścią późniejszego zgłoszenia patentowego pt. "[...] ". Wszyscy zgłaszający ten projekt to późniejsi uprawnieni z patentu, przy czym W. S. w dacie zgłoszenia - był pracownikiem PPHU "[...]". Dokonane zgłoszenie zostało przez "[...]" przyjęte jako projekt racjonalizatorski i wdrożone do wykorzystania, zaś wszyscy czterej wnioskodawcy otrzymali należne wynagrodzenie. Istotą tego rozwiązania było wykorzystanie do produkcji odciętych główek wybrakowanych szyn kolejowych. Zgodnie ze zgłoszeniem pracowniczym dokonanym w "[...]"[...] lutego 1992r. autorzy projektu proponowali prowadzić utylizację szyn złomowych zezwalającą na odzyskiwanie główki szyny, przy czym cięcie termiczne szyny wykonywać w specjalnym przyrządzie. Proponowany proces technologiczny polegał na :

1/ odpaleniu lub odcięciu główki szyny z zachowaniem gładkości 2,5 i tolerancji wymiarowej +-1,0 ;

2/ usunięcie zadziorów po paleniu i szlifowaniu nierówności powierzchni ciętej, cięcie główek szyn na odcinki do 6 m;

3/ cięcie na odcinki wsadowe przy podgrzaniu materiału do temperatury 400-500 stopni C;

4/ operacje kucia kul wykonać według technologii stosowanej dotychczas;

5/ wykonać operacje hartowania i sezonowania po kuciu.

W odpowiedzi na wniosek M. L. wnosił o jego oddalenie. Podnosił, że wynalazek ma charakter integralny i obejmuje wszystkie cechy objęte zastrzeżeniem patentowym, a jego istotną cechą jest materiał wyjściowy tj. złomowana szyna kolejowa. Podnosił, że wnioskodawczyni nie wykazała, aby przed datą pierwszeństwa rozwiązanie było udostępnione do wiadomości powszechnej, zaś okoliczności na które powoływała się wnioskodawczyni dotyczą tylko jej przedsiębiorstwa, co nie stanowi o ujawnieniu. Podniósł też, iż sprawy o ustalenie komu przysługuje prawo do zgłoszonego patentu nie należą do drogi sądowej.

A. O. i M. K. podnosili, że opatentowany został zarówno sposób wykonania półfabrykatu w postaci główki szyny kolejowej jak i wykonanie kul z tego wyrobu. Nowością wynalazku było to, iż udało się z wybrakowanych szyn kolejowych wyprodukować półfabrykat w postaci główki szyny kolejowej. Wykonawcą tego półfabrykatu była i jest nadal firma "[...] ". K. wykonywała dalsze operacje, przy czym nowością było wykorzystanie główki szyny odpadowej w miejsce prętów i kęsów. Zdaniem tych uczestników wykorzystanie główki szyny jako materiału wyjściowego było nowością techniczną nie stosowaną przed zgłoszeniem patentu. Wynalazek ma charakter integralny i może być rozpatrywany tylko jako całość. Badanie praw do zgłoszenia wynalazku nie należy do Urzędu Patentowego.

W toku postępowania wnioskodawczyni złożyła do akt sporządzoną na jej zlecenie opinię Prof. dr hab. inż. R. S. kierownika Pracowni [...] w [...]. Z opinii wynika, że wszystkie operacje techniczne składające się na patent opierają się na klasycznej technologii, są typowe i tradycyjnie stosowane a stosowane parametry odpowiadają ogólnie znanym parametrom kucia matrycowego. Dane techniczne i czynności technologiczne posiadają pełne udokumentowanie w literaturze technicznej sprzed okresu zgłoszenia, przyjęte rozwiązania są typowe i w sposób oczywisty wynikają ze stanu wiedzy i techniki z okresu zgłoszenia. Dla udokumentowania opinii podano w niej 10 pozycji literatury fachowej z lat 1948-1992. Fragment jednej z tych pozycji /Doc.dr inż. Piotr Wasiunyk, mgr inż. Jan Jarocki "Kuźnictwo i prasownictwo" PWSZ Warszawa 1969/ dotyczącej kształtu materiału wyjściowego do produkcji odkuwek został złożony do akt.

Na rozprawie przed Urzędem Patentowym uprawnieni z patentu podnosili, że użycie szyny złomowanej jako materiału wyjściowego do produkcji kul było nieoczywiste.

Decyzją z dnia [...] lipca 2003r. Urząd Patentowy powołując się na art.10,11 i 118 ustawy o wynalazczości oraz art.315 ust.3 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. prawo własności przemysłowej a także art. 17 p.2 kpc i 98 kc w związku z art. 256 ust.2 prawa własności przemysłowej oddalił wniosek i zasądził na rzecz M. L. 1200 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że opinia prof. S. jest ogólna, a rozwiązanie przeciwstawione w pracy P. W. i J. J. nie stanowi przeciwstawienia dla spornego patentu. Wg decyzji zasadnicza różnica opatentowanego rozwiązania polega na tym, że z szyny kolejowej odcina się główkę i dopiero tę samą główkę tnie się na odcinki odpowiedniej długości, a następnie poddaje się obróbce wg spornego patentu, natomiast przeciwstawiony w książce przekrój materiału wyjściowego, opisany jako pręt kształtowy, który cały bez odcinania części grubszej od cieńszej tnie się na odpowiednią długość w zależności od średnicy kuli i poddaje znanej technologii. Zasadnicza różnica polega więc na doborze materiału wyjściowego i ona wymusza dalszą określoną technologię. Zdaniem Urzędu sposób jest nowy i nieoczywisty bowiem nie wskazano w rozwiązaniu przeciwstawionym materiału wyjściowego w postaci szyny kolejowej stosowanej jako materiał wyjściowy do wytwarzania odkuwek do produkcji kul miażdżących. W ocenie Urzędu już sama pierwsza operacja polegająca na jednoczesnym odcinaniu główek od dwóch szyn jest nowa i nieoczywista, zaś następne operacje, choć ogólnie znane były nowe w konkretnym ciągu technologicznym. Elementem wynalazku jest też specjalny przyrząd co wzmacnia nowość i nieoczywistość spornego sposobu. Urząd Patentowy wyjaśnił, że ocenił zdolność patentową rozwiązania według wszystkich przeciwstawionych publikacji oraz, że kwestionowanie stosowania w praktyce przyrządu, będącego częścią opatentowanego rozwiązania, nie ma znaczenia w sprawie, bowiem wpływa tylko na ekonomiczną ocenę rozwiązania. Urząd wyjaśnił też, że ustalenie komu służy prawo do patentu należy do drogi sądowej. Rozstrzygnięcie o kosztach organ uzasadnił zastosowaniem § 3 ust.2 w związku z § 12 ust.1p.2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 grudnia 1997r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz opłat za czynności radców prawnych /Dz.U. nr 154 z 1997t. Poz. 1013/.

Decyzję tę zaskarżyła do NSA K. S.A. wnosząc o jej uchylenie

i zasądzenie kosztów oraz połączenie rozpatrzenia sprawy ze sprawą ze skargi "[...]" Sp.z o.o. na decyzję oddalającą wniosek o unieważnienie tego samego patentu. W uzasadnieniu skargi podnosiła, że wynalazek nie posiada cechy nowości gdyż zastosowanie szyny kolejowej jako materiału wyjściowego jest tylko zastąpieniem jednego znanego materiału innym materiałem o znanych właściwościach. Zdaniem skarżącej w kwestionowanym rozwiązaniu ekwiwalentem materiału hutniczego jest złomowana szyna, którą dostosowuje się do postaci nadającej się do obróbki mechanicznej i następnie obrabia znaną od lat technologią. Zarzucała również, że rozwiązaniu brak cechy nieoczywistości a znawca może do niego dojść bez wysiłku twórczego. Podnosiła, że szyna jest też prętem kształtowym i przeciwstawienie jej innemu prętowi kształtowemu opisanemu w pracy W. i J. jest skuteczne. Zarzucała też, że będący częścią wynalazku przyrząd był całkowicie nieprzydatny i nie był stosowany poza etapem prób, bowiem nadawał się tylko do szyn idealnie prostych zaś szyny złomowe z założenia proste nie są, więc ta część rozwiązania nie

nadaje się do stosowania.

W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wnosił o jej oddalenie podnosząc argumenty jak w uzasadnieniu decyzji i podkreślał, że rodzaj materiału wyjściowego spowodował zasadniczą różnicę w zastosowanym w wynalazku sposobie postępowania.

Z mocy art. 97 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. 153 p.1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do NSA przed 1 stycznia 2004r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dalej zwane p.p.s.a. , Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1270/. Zgodnie z art. 13 ust. 2 tej ustawy sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Wobec tego, że sprawa dotyczy skargi na decyzję Urzędu Patentowego, którego siedziba znajduje się w Warszawie sprawa rozpatrywana jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, a postępowanie toczy się na podstawie p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Zgodnie z art.1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych /Dz.U. nr 153 z 2002r. poz.1269/ sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu, kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne sprawują więc kontrolę aktów i czynności z zakresu administracji publicznej pod względem ich zgodności z obowiązującym w dacie ich wydania prawem materialnym i przepisami procesowymi. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję Sąd stwierdził naruszenie prawa, skarga jest więc uzasadniona.

W sprawie niniejszej zgodnie z art.315 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 30 czerwca 2000r. prawo własności przemysłowej /dalej w skrócie p.w.p./ znajdują zastosowanie przepisy cytowanej wyżej ustawy z dnia 19 października 1972r. o wynalazczości i w świetle tej ustawy należy oceniać kwestionowany patent, a zgodnie z art.317 p.w.p. postępowanie powinno być prowadzone wedle przepisów p.w.p.

Zgodnie z art.10 ustawy o wynalazczości wynalazkiem podlegającym opatentowaniu jest nowe rozwiązanie o charakterze technicznym, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki i mogące się nadawać do stosowania. Do istoty wynalazku należą zatem nowość i nieoczywistość przedstawionego rozwiązania. Jeżeli nie zostały spełnione ustawowe warunki wymagane do uzyskania patentu, zgodnie z art.68 ust.1 ustawy o wynalazczości, każdy kto ma w tym interes prawny może wnosić o unieważnienie patentu. Zgodnie z art. 55 ustawy o wynalazczości podstawą unieważnienia patentu może być także zgłoszenie wynalazku przez osobę nieuprawnioną, a wniosek o unieważnienie z tej przyczyny może złożyć uprawniony.

W sprawie niniejszej padły zarzuty braku nowości opatentowanego rozwiązania, oczywistości objętych patentem operacji technicznych oraz braku uprawnienia do zgłoszenia wynalazku po stronie późniejszych uprawnionych z patentu a przysługiwanie tego prawa wnioskodawczyni. Ponadto wnioskodawczyni wskazała, że ma interes prawny aby żądać unieważnienia patentu. Wszystkie wskazane kwestie organ powinien zbadać i ustosunkować się do nich w uzasadnieniu decyzji.

Wobec toczącego się procesu sądowego między wnioskodawcą a

uprawnionymi z patentu, dotyczącego stosowania opatentowanego rozwiązania,

interes prawny wnioskodawczyni do prowadzenia niniejszego postępowania nie

budził wątpliwości, mogły być więc rozważane zarzuty merytoryczne stawiane

wynalazkowi.

Wnioskodawczyni na dowód braku nowości podniosła w toku postępowania i udokumentowała okoliczność, iż przed datą pierwszeństwa zgłoszony został przez późniejszych uprawnionych z patentu jako projekt racjonalizatorski, sposób postępowania pokrywający się prawie całkowicie z pierwszym zastrzeżeniem patentowym. Projekt ten został przyjęty, wdrożony do realizacji a rozliczenia z tego tytułu z jego twórcami - dokonane. Proces technologiczny przedstawiony w projekcie racjonalizatorskim składa się z 5 następujących po sobie operacji, z których czwarta przebiega według stosowanej dotychczas technologii. Te operacje

to:

1/ odpalenie lub odcięcie główki szyny z zachowaniem gładkości 2,5 i tolerancji wymiarowej +-1,0 ;

2/ usunięcie zadziorów po paleniu i szlifowaniu nierówności powierzchni ciętej, cięcie główek szyn na odcinki do 6 m;

3/ cięcie na odcinki wsadowe przy podgrzaniu materiału do temperatury 400-500 stopni C;

4/ kucie kul wykonane według technologii stosowanej dotychczas;

5/ hartowanie i sezonowanie po kuciu.

Będący przedmiotem unieważnienia punkt pierwszy zastrzeżeń patentowych zawiera również 5 operacji, z których piąta przebiega wg znanej technologii. Te operacje, wedle pierwszego zastrzeżenia patentowego polegają na tym, że :

1/ wyjściowy materiał w postaci złomowanej szyny kolejowej jest w przyrządzie poddany odcięciu lub odpaleniu główki szyny na wysokości 50 mm,

2/ otrzymany półprodukt poddaje się usunięciu zadziorów i cięciu na odcinki do 6 m,

3/ przy podgrzaniu do temperatury 400-500 stopni C półprodukt jest cięty na odcinki wsadowe z zachowaniem naddatków określonych wagowo w zależności od wielkości kul,

4/ odcinki wsadowe poddaje się kuciu matrycowemu w temperaturze nie mniejszej niż 950 stopni C, przy czym czas grzania wynosi 20-25 min. a czas kucia 1 sek.

5/ kule poddaje się znanemu hartowaniu i sezonowaniu do osiągnięcia twardości min 60 HRC.

Już z zestawienia procesu technologicznego objętego projektem racjonalizatorskim z treścią pierwszego zastrzeżenia patentowego wynika, że chodzi o rozwiązania bardzo podobne, jeśli nie tożsame, zaś punkty 4 i 5 obu rozwiązań odwołują się do znanych wcześniej technologii. Element nowości i nieoczywistości mógłby zatem dotyczyć jedynie trzech pierwszych punktów i te powinny zostać poddane wnikliwej ocenie. Przy ocenie tej należy pamiętać, że rozwiązanie jest nowe, jeżeli przed datą, według której oznacza się pierwszeństwo do uzyskania patentu, nie zostało udostępnione do wiadomości powszechnej w sposób ujawniający dla znawcy dostateczne dane do jego stosowania.

Z postępowania dowodowego wynika, że przed zgłoszeniem patentu a więc przed datą pierwszeństwa, rozwiązanie objęte projektem stosowane było w dwóch kooperujących ze sobą zakładach produkcyjnych tj. "[...]", który wykonywał dwie pierwsze operacje i K., która wykonywała operacje pozostałe. Jest niesporne, że jako materiał wyjściowy stosowana była odcięta główka szyny, następnie poddawana dalszym operacjom. Nie ustalono jakiejkolwiek poufności stosowania tego rozwiązania. Doktryna przyjmuje /np. Stanisław Sołtysiński, Andrzej Szajkowski, Tadeusz Szymanek "Komentarz do Prawa Wynalazczego" Wydawnictwo Prawnicze, Warszawa 1990r. s.45/, że "nie stanowi ujawnienia udostępnienie projektu lub jego stosowanie w ramach przedsiębiorstwa /.../ pod warunkiem wszakże, że przedsięwzięto kroki do zachowania tajemnicy". W sprawie niniejszej sposób będący przedmiotem pierwszego zastrzeżenia patentowego był stosowany w dwóch współpracujących zakładach, bez zachowania jakiejkolwiek tajemnicy. Znaczeniu tego faktu dla spełnienia warunku nowości Urząd Patentowy nie poświęcił żadnej uwagi, choć jest niesporne między stronami i podkreślone w decyzji przez Urząd, że cechą wyróżniającą opatentowany sposób od innych, znanych wedle stanu techniki, jest materiał wyjściowy będący złomowaną szyną kolejową, a ten właśnie materiał wyjściowy był stosowany do produkcji kul do młynów kulowych przed zgłoszeniem patentu. Takie działanie organu narusza art.77 § 1 KPA i 107 § 3 KPA.

Urząd nie rozważył też w ogóle czy uznanie rozwiązania za projekt racjonalizatorski i wdrożenie jego stosowania nie przeszkadza późniejszemu zgłoszeniu go jako zasadniczego elementu rozwiązania objętego patentem. Doktryna stoi na stanowisku, że wynalazek nie może być równocześnie projektem racjonalizatorskim /por. cytowany wyżej Komentarz s.33/ a kryterium nowości wymagane dla projektu racjonalizatorskiego ma wymiar lokalny. Projekt racjonalizatorski to rozwiązanie nie będące wynalazkiem, polegające najczęściej

na usprawnieniu rozwiązań znanych powszechnie według światowego stanu techniki i dostosowaniu ich do potrzeb konkretnego zakładu. Twórczy charakter rozwiązania objętego projektem racjonalizatorskim powinien być pojmowany jako wniesienie pewnej miary postępu do zakładowego stanu techniki /por. wyrok SN z dnia 8 czerwca 2001r.sygn.akt I PKN 468/00 OSNP nr 8/2003 p.197/. Tak więc rozwiązanie spełniające kryteria projektu racjonalizatorskiego, nie spełnia kryteriów wynalazku. Wynalazek bowiem polega na nowym rozwiązaniu technicznym pewnego problemu i znalezieniu nowego sposobu wykorzystania materii, służącego zaspokojeniu praktycznych potrzeb człowieka, przy czym chodzi o nowość absolutną, nie ograniczoną miejscem ani czasem. Urząd nie rozważył w ogóle czy i jakie znaczenie ma wcześniejsze uznanie rozwiązania za projekt racjonalizatorski dla późniejszego uznania takiego samego rozwiązania za zasadniczą część sposobu objętego pierwszym zastrzeżeniem patentowym. Pominięcie tego zagadnienia w rozważaniach Urzędu narusza art.77 § 1 KPA.

Wynalazkowi postawiono też zarzut braku nieoczywistości rozwiązania. Niespełnienie tego warunku stanowi o braku poziomu wynalazczego zgłoszonego rozwiązania. Rozwiązanie nieoczywiste to takie, które w opinii przeciętnego fachowca nie wynika w sposób oczywisty ze stanu techniki. Przedmiotem porównania jest nowe rozwiązanie i stan techniki, tzn. ogół pomysłów, z których twórca mógł korzystać pracując nad wynalazkiem. Projekt wynalazczy nie nadaje się do opatentowania jeśli jego istotne elementy wynikają w sposób oczywisty z jednego lub mozaiki konkretnych rozwiązań technicznych wchodzących w zakres techniki, /por. S.Sołtysiński w "System prawa własności intelektualnej" t.III Prawo wynalazcze, Wrocław 1990 s.36-37/. W szczególności za nieoczywiste uważa się rozwiązanie zagadnienia od dawna bezskutecznie poszukiwanego przez fachowców lub zaspokojenie potrzeby od dawna czekającej na realizację. Orzecznictwo stoi na stanowisku, że "Efekty wynikające z zastosowania znanego sposobu do określonego surowca, w sytuacji gdy sposób ten jest znany w tej samej dziedzinie techniki - nie stanowią o nieoczywistości zgłoszonego sposobu /.../ ochronie patentowej podlega bowiem sposób postępowania a nie uzyskiwane efekty" /por. decyzja KOUP , LEX 78803/, a doktryna podkreśla, że nie można uznać za wynalazek pomysłu, który polega na wykorzystaniu znanych środków technicznych, dających oczywisty efekt, nawet jeśli taki zestaw środków nie był wcześniej znany /por. cytowany wyżej "Komentarz do prawa wynalazczego" s.36/.

Jak wyżej wskazano dwie końcowe operacje wymienione w pierwszym zastrzeżeniu patentowym są znane, nie spełniają więc warunku nowości. Operacje drugą i trzecią Urząd uznał za ogólnie znane, ale w konkretnym ciągu technologicznym za nowe, z uwagi na zastosowany materiał wyjściowy tj. odciętą główkę szyny. Urząd nie wyjaśnił jednak dlaczego pomysł zastosowania złomowanych szyn jako materiału do produkcji prętów, z których po dalszej obróbce znanymi metodami, wytwarza się kule do młynów kulowych uznał za spełniający wymóg nieoczywistości. Pomysł ten polega na zastąpieniu znanego środka jakim jest nowy pręt, jego równoważnikiem będącym też prętem wykonanym z odciętej główki szyny i wymaga oceny z punktu widzenia ekwiwalentności polegającej na zastąpieniu znanego środka technicznego innym równoważnikiem. Zarzut ekwiwalentności zastosowanego rozwiązania został postawiony przez wnioskodawczynię, jednak nie został rozważony przez Organ z naruszeniem art.107 § 3 KPA. Uwzględnienie zarzutu ekwiwalentności musiałoby prowadzić do uznania oczywistości proponowanego rozwiązania, która dyskwalifikowałaby je jako wynalazek. Tej kwestii Organ nie poświęcił jednak żadnej uwagi.

W ocenie Sądu Organ nie rozważył też w ogóle zagadnień podniesionych w opinii specjalisty z dziedziny metalurgii prof. S. Opinia ta jest oczywiście opinią prywatną, stanowi jednak element zgromadzonego materiału dowodowego i nie może zostać pominięta. Postawione w niej zarzuty są fundamentalne, a opatentowane rozwiązanie zakwalifikowane jako nienowe, oczywiste i ogólnie znane. Jako dokumentację tego stanowiska wskazano 10 publikacji, w tym podręczniki i monografie. Wadą postępowania dowodowego naruszającą art.77 § 1 KPA jest zbadanie i ustosunkowanie się do jednej tylko publikacji z zakwalifikowaniem pozostałych pozycji literatury jako ogólnych. W ocenie Sądu właśnie z ogólnych pozycji literatury fachowej może wynikać oczywistość przyjętych rozwiązań, a więc i one powinny zostać przynajmniej częściowo zbadane.

Z uzasadnienia decyzji wynika, że wedle Organu o zdolności patentowej wynalazku zadecydowała jedna tylko cecha różniąca go od pozostałych rozwiązań dotyczących produkcji kul do młynów kulowych. Tą cechą jest wykorzystanie jako materiału wyjściowego szyny kolejowej, z której po wzdłużnym odcięciu główki uzyskuje się pręt, służący do dalszej obróbki wg znanej technologii. Nie zostało wyjaśnione dlaczego wykorzystanie przecięcia wzdłuż złomowanej szyny, prowadzące do wycięcia z niej pręta, uznano za nowatorskie, przy uwzględnieniu całego stanu techniki i nie pokrywające się z żadnym wchodzącym w skład stanu techniki rozwiązaniem. Urząd nie odpowiedział też na pytanie czy specjalista, znający najbliższy stan techniki miałby możliwość bez dokonań twórczych, w sposób zawodowo rutynowy dojść do zastrzeżonego rozwiązania. Jeśli pytanie to okazałoby się zbyt trudne, należało rozważyć dopuszczenie opinii biegłego specjalisty, który mógłby, znając stan techniki, wypowiedzieć się czy rozwiązanie miało cechę nieoczywistości.

Rozważenie wskazanych wyżej zagadnień pozwoli odpowiedzieć na pytanie czy objęte pierwszym zastrzeżeniem patentowym rozwiązanie w ogóle miało zdolność patentową jako nowe i nieoczywiste.

W razie należycie uzasadnionej pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, należało rozważyć trzeci zarzut skarżącej, iż prawa do objętego patentem rozwiązania służą jej, jako pracodawcy dwóch autorów wynalazku, nie zaś uprawnionym z patentu. Jest oczywiście prawidłowe stanowisko Urzędu, że ustalenie komu przysługuje prawo do uzyskania patentu należy do drogi sądowej. Jednak zgłoszenie patentu przez osobę nieuprawnioną może być przyczyną unieważnienia patentu a w sprawie niniejszej zarzut ten jest postawiony jako jedna z przyczyn żądania unieważnienia. W tym stanie rzeczy nie wystarczy wskazanie, iż ustalenie tej kwestii należy do drogi sądowej, bowiem niemożliwe jest wydanie decyzji co do unieważnienia patentu z tej właśnie przyczyny, do czasu sądowego rozstrzygnięcia komu w istocie służą prawa do patentu. W sytuacji, gdyby po wykluczeniu dwóch pierwszych podniesionych przez wnioskodawczynię przyczyn unieważnienia patentu, istnienie tej tylko przyczyny miało decydować o unieważnieniu, Urząd powinien zawiesić postępowanie na zasadzie art. 97 § 1 p.4 KPA i wezwać stronę w trybie art. 100 § 1 KPA do wystąpienia do sądu o ustalenie prawa do patentu. Dopiero rozstrzygnięcie sądowe kwestii wstępnej, pozwoliłoby Urzędowi wydać decyzję co do unieważnienia patentu. Procedura taka nie została jednak wdrożona, a mimo to rozstrzygnięcie w kwestii nieważności patentu podjęte.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art.7 KPA i art.77 § 1 KPA przez niewyjaśnienie stanu faktycznego i niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego a także z naruszeniem art. 107 § 3 KPA przez niedostateczne uzasadnienie przyczyn podjętego rozstrzygnięcia, oraz z naruszeniem art. 97 § 1 p.4 i 100 § 1 KPA poprzez wydanie rozstrzygnięcia mimo niewyjaśnienia w stosownym trybie zagadnienia prejudycjalnego. W tym stanie rzeczy opierając się na art. 145 § 1 p.1 lit.c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art.200 p.p.s.a.