Wyrok NSA, sygn. akt III FSK 1700/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-02-23 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 174 pkt i 2, art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 134 § 1, ) art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 1a pkt 6 w zw. z art. 66 § 3
journal: Dz.U. 2019 poz 1438
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - t.j.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prezydenta Miasta [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 11 września 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 344/19 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta [...] na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie opłaty komorniczej w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach na rzecz Prezydenta Miasta [...] kwotę 560 (słownie: pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 11 września 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 344/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Prezydenta Miasta [...] (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: Dyrektor IAS) z dnia 21 lutego 2019 r. w przedmiocie określenia opłaty komorniczej.

Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Na podstawie art. 174 pkt i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.: dalej: P.p.s.a.) naruszenie:

1) przepisów prawa materialnego, a to:

a) art. 1a pkt 6 w zw. z art. 66 § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm.; dalej: u.p.e.a.) poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że dopuszczalne jest obciążenia skarżącego opłatą komorniczą rażąco wygórowanej wysokości według stawki procentowej nieograniczonej co do wysokości oraz w sytuacji, w której wierzycielem jest podmiot publiczny;

b) art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i brak uwzględnienia zasady demokratycznego państwa prawnego, skutkujące uznaniem za dopuszczalne potrącenie opłaty komorniczej z należności przysługującej skarżącemu, tj. z wyegzekwowanej w postępowaniu egzekucyjnym należności przez organ w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne było w całości skuteczne, a zobowiązany wypłacalny i wszelkie koszty i opłaty związane z przymusowym ściągnięciem należności winny obciążać zobowiązanego;

c) art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP poprzez ich błędną wykładnię i brak uwzględnienia zasady demokratycznego państwa prawnego i zasady zakazu nadmiernej ingerencji, skutkujące naliczeniem opłaty komorniczej w oparciu o art. 1a pkt 6 u.p.e.a. w wysokości rażąco wygórowanej, powodującej że opłata ta faktycznie nie stanowi wynagrodzenia za skuteczną egzekucję, ale zobowiązanie o charakterze podatkowym, pobierane według relatywnie wysokiej stawki procentowej nieograniczone co do wysokości;

d) art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 u.p.e.a. w zw. z art. 190 Konstytucji w zw. z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 czerwca 2016 r., SK 31/14 poprzez utrzymanie w mocy postanowienia, które narusza standardy uznane przez Trybunał Konstytucyjny oraz zaniechanie miarkowania rażąco wygórowanej opłaty komorniczej;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

a) art. 141 § 4 w zw. z art. 3 § 2 pkt 3 i art. 134 § 1 P.p.s.a. w zw. z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez nierozpoznanie wszystkich zarzutów skargi dotyczących naruszeń prawa materialnego oraz twierdzeń i argumentów podniesionych przez skarżącego w ich uzasadnieniu;

b) art. 151 P.p.s.a. w zw. art. 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107, dalej: P.u.s.a.) w zw. z art. 178 ust. 1 w zw. z art. 190 ust. 1 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez niezasadne oddalenie skargi i brak bezpośredniego zastosowania przepisów Konstytucji RP, w sytuacji, w której przepisy art. 1a pkt 6 oraz art. 66 § 3 u.p.e.a. naruszają art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP oraz standardy uznane przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2016 r., sygn. akt SK 31/14.

Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a także o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Na uwzględnienie zasługuje zarzut naruszenia art. 141 § 4 P.p.s.a., który nota bene jako jedyny spośród zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania, został uzasadniony zgodnie z wymogami art. 174 pkt 2 i art. 176 tej ustawy.

Według postanowień art. 141 § 4 zdanie pierwsze P.p.s.a., uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z przytoczonego przepisu wynika m.in., że sąd administracyjny ma nie tylko obowiązek wskazania swojego rozstrzygnięcia (wypowiedzenia się w przedmiocie zgodności z prawem skarżonego aktu administracyjnego), ale i umotywowania swojego stanowiska w tym zakresie, tj. przedstawienia toku rozumowania, który doprowadził do podjęcia rozstrzygnięcia, w tym wskazania przyczyn zajęcia danego stanowiska oraz powodów, dla których zarzuty i argumenty podnoszone przez stronę są lub nie są zasadne.

W niniejszej sprawie szczególne znaczenie miało stanowisko Sądu pierwszej instancji odnośnie do podniesionych w skardze zarzutów, jako że ich ocena mogła przełożyć się na wynik sprawy. Zarzucono w niej niewłaściwe zastosowanie art. 1a pkt 6 i art. 66 § 3 u.p.e.a. prowadzące do naruszenia art. 2 Konstytucji RP oraz dokonanie wykładni art. 1a pkt 6 u.p.e.a. z naruszeniem art. 2, art. 64 ust. 1 i art. 84 Konstytucji RP i w rzeczy samej istota sprawy została przez skarżącego sprowadzona do dokonania wykładni przepisów z uwzględnieniem norm konstytucyjnych. Skarżący wniósł o skierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego, ale dopiero wówczas, gdy Sąd dojdzie do wniosku, że rezultat wykładni przepisów nie może być taki, jak postulowany w skardze.

Zatem celem należytego rozpoznania sprawy Sąd pierwszej instancji zobowiązany był przedstawić swoje stanowisko odnośnie do tego, czy możliwe jest dokonanie takiej wykładni ww. przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji z uwzględnieniem przepisów Konstytucji RP, aby osiągnąć oczekiwany przez skarżącego rezultat. Proces dokonanej wykładni Sąd powinien był przedstawić w uzasadnieniu wyroku, a następnie wskazać wyprowadzone wnioski, jednak tego nie uczynił.

Zauważyć warto, iż Sąd pierwszej instancji stwierdził, powołując się na orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego, że sąd administracyjny powinien dokonać własnej oceny konstytucyjności mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa powszechnie obowiązującego, ale tylko na użytek rozpoznawanej sprawy. Jeśli dojdzie do wniosku, że dany przepis jest sprzeczny z Konstytucją RP, to w przypadku przepisów wykonawczych do ustawy, sąd administracyjny może odmówić zastosowania takiego przepisu lub przedstawić Trybunałowi Konstytucyjnemu pytanie prawne co do zgodności aktu normatywnego z ustawą lub Konstytucją, a w przypadku przepisów ustawy, ma tylko tę drugą możliwość.

Pomimo przywołania tego słusznego stanowiska, prezentowanego w orzecznictwie, Sąd pierwszej instancji nie dostosował się do niego. Przede wszystkim nie dokonał własnej oceny konstytucyjności mających zastosowanie w sprawie przepisów. Nie wypowiedział się odnośnie do tego, czy art. 1a pkt 6 i art. 66 § 3 u.p.e.a. są w ocenie Sądu zgodne z Konstytucją RP. Wyszedł z absolutnie błędnego założenia, sprzecznego z postanowieniami art. 141 § 4 w związku z art. 3 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a., że sąd administracyjny nie musi w uzasadnieniu swego orzeczenia tłumaczyć przyczyn, dla których uznał dany przepis za zgodny z Konstytucją, przy czym zauważenia wymaga, iż Sąd nie stwierdził wprost, że ww. przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ocenił jako zgodne z Konstytucją. Tym samym nie wiadomo, dlaczego Sąd nie uwzględnił wniosku skarżącego o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego; czy dlatego, że uznał przepisy za konstytucyjne, czy może dlatego, że nie musi "inicjować postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie konstytucyjności mającego zastosowanie w sprawie przepisu prawa", bo takie stwierdzenie też znalazło się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Brak stanowiska Sądu pierwszej instancji odnośnie do kluczowego na etapie skargi problemu, uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu kontrolę zaskarżonego wyroku. Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego zaskarżony akt administracyjny powinien najpierw skontrolować Sąd pierwszej instancji w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że kontrola ta objęła wszystkie elementy składające się na legalność owego aktu, zaś kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego podlega stanowisko zawarte w zaskarżonym wyroku. Poza tym brak stanowiska Sądu pierwszej instancji lub ogólnikowe odniesienie się do podnoszonych przez stronę zarzutów dowodzi, że kontrola działań organów administracyjnych nie była przeprowadzona w sposób prawidłowy.

Rzeczą Sądu ponownie rozpoznającego sprawę będzie dokonanie kontroli zaskarżonego postanowienia z uwzględnieniem art. 3 § 1 i art. 134 P.p.s.a., co powinno znaleźć odzwierciedlenie w prawidłowo sporządzonym uzasadnieniu wyroku, czyli spełniającym wymogi przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. Przy tym Sąd zobowiązany jest uwzględnić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Podkreślić należy, że prawidłowo skonstruowane uzasadnienie daje rękojmię, iż sąd administracyjny dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, a kontrola legalności działalności administracji publicznej będąca ustawowym obowiązkiem sądu miała miejsce i została przeprowadzona zgodnie z kryteriami określonymi w art. 3 § 1 i art. 134 § 1 P.p.s.a.

Ze względu na przyczynę uchylenia zaskarżonego wyroku, przedwczesne jest rozpoznawanie przez Naczelny Sąd Administracyjny pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.