Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt II SA/Wr 2744/01
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2004-11-16 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 634  Sprawy kombatantów, świadczenia z tytułu pracy przymusowej
Skarżony organ: Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku: *Uchylono decyzję I i II instancji

SENTENCJA

Sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 listopada 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński Sędzia NSA Bogumiła Skrzypczak Asesor WSA Elżbieta Naumowicz (spr.) Protokolant: Agnieszka Figura po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2004 r. na rozprawie sprawy ze skargi I. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą, 2) nie orzeka w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, 3) zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. na rzecz skarżącej I. W. kwotę 10 (dziesięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.


UZASADNIENIE

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

UZASADNIENIE

Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. wszczął z urzędu postępowanie weryfikacyjne dotyczące uprawnień określonych w ustawie z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), przysługujących I. W., będącej wdową po kombatancie - J. W., wzywając jednocześnie stronę pismem z dnia [...] r. do przedłożenia wszelkich dowodów mogących przyczynić się do ustalenia charakteru pracy lub służby, mających wpływ na uzyskane uprawnienia.

Pismem z dnia [...]r. I. W. poinformowała, że jej zmarły mąż w [...]r. został zwerbowany do Wojska Polskiego, a w [...]r. do Milicji Obywatelskiej. Posterunek, na którym służył poddał się Armii Krajowej, której szeregi wstąpili wszyscy funkcjonariusze wraz z komendantem, z wyjątkiem jej męża, który z tego powodu został aresztowany i był przez dwa miesiące przetrzymywany w więzieniu w B. Po opuszczeniu więzienia powrócił do pracy w Milicji w B., gdzie przy Komendzie Wojewódzkiej została zorganizowana grupa milicjantów, którzy wyjeżdżali razem z wojskiem walczyć z bandami. Maż z powodu zranienia w nogę przebywał w szpitalu. Ponadto zakwestionowała celowość przeprowadzania weryfikacji w sytuacji gdy zmarły kombatant nie może się obronić, a żona nie zna wszystkich szczegółów. Do pisma dołączyła kserokopie dokumentów ZBoWiD dotyczących jej zmarłego męża oraz kserokopię zaświadczenia potwierdzającego fakt opuszczenia przez J. W. Więzienia Karno-Śledczego w B.

Decyzją z dnia [...] r., nr [...], opartą o przepisy 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił I. W. uprawnień

2

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

przysługujących wdowie po kombatancie. W uzasadnieniu wskazał, że I. W. uzyskała uprawnienia po zmarłym mężu - J. W., który posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu wałki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej podczas pracy w Milicji Obywatelskiej od [...] r. do [...]r., a takie osoby, które uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestnika walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" na mocy art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy p kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego pozbawia się uprawnień kombatanckich. Ponadto wskazał, że uprawnienia przysługujące wdowom po kombatantach mają charakter pochodny w stosunku do uprawnień współmałżonka. , powołując się na treść powyższego przepisu oraz orzecznictwo Sądu Najwyższego nie jest obowiązany do wyjaśnienia, czy istnieją inne przesłanki . uzasadniające przyznanie uprawnień kombatanckich.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy I. W. podniosła, że jej zmarły mąż posiadał uprawnienia kombatanckie z tytułu walki zbrojnej o utrwalanie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. i służby w Ludowym Wojsku Polskim od [...]r. do [...]r., potwierdzone zaświadczeniem ZBoWiD z dnia [...]r., a ponadto zarzuciła, iż z uwagi na śmierć strony niemożliwe jest wszczęcie, prowadzenie postępowania oraz wydanie decyzji anulującej 'wcześniej przyznane uprawnienia kombatanckie.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, poz. 950 ze zm.), utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] r., pozbawiającą uprawnień wdowy po kombatancie.

3

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

W uzasadnieniu podniósł, iż nie istnieją przesłanki, które mogłyby stanowić podstawę do zmiany decyzji poprzedzającej. Jednocześnie stwierdził, że Milicja Obywatelska nie była służbą zmilitaryzowaną, a zadania wykonywane podczas zatrudnienia w tych organach nie mogą być uznane za działalność kombatancką, na co wskazuje uchwała NSA z dnia 12 czerwca 2000 r., sygn. OPS 5/00. Ponadto, przytaczając treść przepisu art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego i powołując się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 1996 r. (sygn. akt III AZP 32/95), wskazał, iż uprawnienia nie przysługują osobom wskazanym w art. 20 ust. 3 tej ustawy tj. wdowom i wdowcom po kombatancie.

W skardze na powyższą decyzję I. W. podnosząc ponownie fakt służby męża w Wojsku Polskim od [...] do [...]r., a następnie w Milicji Obywatelskiej i pobyt w więzieniu za oszczerstwo polityczne, zarzuciła, że postępowanie w sprawie pozbawienia uprawnień kombatanckich jest niemoralne i krzywdzące, gdyż powinno się toczyć z udziałem strony, której te uprawnienia pierwotnie służyły. Jeśli jej zmarły małżonek posiadał uprawnienia, to obowiązkiem Urzędu było jedynie wydać potwierdzenie takich uprawnień.

Organ wnosił o oddalenie skargi, podtrzymując swoją dotychczasową argumentację i podkreślając, iż okoliczności podniesione w skardze odnośnie przebiegu postępowania i działalności kombatanckiej nie mają wpływu na wynik rozstrzygnięcia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

na wstępie odnotować trzeba, że skoro skarga została wniesiona do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r., to w oparciu o art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), sprawa podlega rozpoznaniu przez właściwy wojewódzki sąd administracyjny.

4

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z zasady, iż sąd administracyjny ocenia, czy zaskarżona decyzja jest zgodna prawem, wynika konsekwencja co do tego, iż sąd ten rozważa prawo obowiązujące w dniu wydania decyzji, jak i stan sprawy istniejący na dzień wydania decyzji, badając prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270).

Tak przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji wykazała, że decyzja ta nie odpowiada wymogom prawa.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej były przepisy art. 20 ust. 3 i art. 25 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r., nr 142, 'poz. 950 ze zm.), zwanej dalej ustawą o kombatantach, w myśl których przysługujące kombatantom uprawnienia wymienione w art. 20 ust. 2 tej ustawy (t.j. prawo do ulgi na przejazdy koleją, zwolnienie z opłat abonamentowych, ulga za abonament telefoniczny oraz ryczałt energetyczny) przysługują również wdowom i wdowcom- emerytom i rencistom pozostałym po kombatantach (art. 20 ust. 3), natomiast pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w art. 4 (art. 25 ust. 2 pkt 2).

5

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

W myśl utrwalonego orzecznictwa, które należy w pełni podzielić, z przepisów tych wynika, że świadczenia należne wdowom i wdowcom po kombatantach przysługują tym osobom z mocy prawa i są uprawnieniami pochodnymi w odniesieniu do uprawnień przysługujących kombatantom. Postępowanie w sprawie weryfikacji uprawnień kombatanckich może być prowadzone także po śmierci kombatanta, jednak stroną postępowania weryfikacyjnego będzie współmałżonek, który uzyskał po zmarłej osobie uprawnienia kombatanckie, a postępowanie to będzie zmierzać do ustalenia istnienia po stronie wdowy (wdowca) uprawnień przysługujących z mocy przepisu art. 20 ust. 3 ustawy o kombatantach (por. wyroki Sądu najwyższego z dnia 22 lutego 2001 r., sygn. III RN 72/00 - OSNP z 2001 r., nr 19, poz. 575 oraz z dnia 6 lutego 2002 r., sygn. III RN 208/00 - OSNP z 2002 r., nr 11, poz. 257). Innymi słowy - takie postępowanie weryfikacyjne zmierzać będzie do ustalenia czy osoba korzystająca z uprawnień może być uważana za wdowę (wdowca) po kombatancie. Na możliwość przeprowadzenia takiego postępowania wskazuje przepis art. 25 ust. 2 ustawy o kombatantach określający, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby spełniające warunki określone w pkt 1 i pkt 2.

W tym miejscu, odnosząc się do argumentacji podawanej przez skarżącą, zauważyć również przyjdzie, iż w powołanym wyżej wyroku z dnia 22 lutego 2001 r. Sąd Najwyższy wskazał wprost, że "pogląd prawny, iż "brak jest podstawy prawnej do weryfikacji uprawnień zmarłych kombatantów i przenoszenia rezultatów takiej weryfikacji na wdowy (wdowców)", jest oczywiście niezgodny z obowiązującą ustawą o kombatantach".

W rozpoznawanej sprawie organ trafnie przyjął zatem, że w świetle przepisów ustawy o kombatantach dopuszczalne jest prowadzenie postępowania weryfikacyjnego w celu ustalenia czy skarżącej służą uprawnienia jako "wdowie po kombatancie".

Ponadto zauważyć trzeba, że w myśl ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sadu Administracyjnego poglądu o braku zmilitaryzowanego charakteru jednostek Milicji Obywatelskiej, służba w szeregach Milicji Obywatelskiej nie stanowi podstawy do stwierdzenia zachowania uprawnień kombatanckich, z wyjątkiem służby w specjalnych

6

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

grupach operacyjnych tworzonych w celu walki z oddziałami UPA oraz grupami Wehrwolfu, podlegających w tej walce dowództwu Wojska Polskiego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 sierpnia 2001 r., sygn. III RN 132/00, OSNP z 2002 r., nr 5, poz. 101).

Oceniając nadal zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, iż podejmując rozstrzygnięcie organ przyjął, że J. W. przysługiwały uprawnienia kombatanckie jedynie z tytułu działalności w latach [...]-[...] o utrwalanie władzy ludowej. Takie ustalenie w świetle materiału zgromadzonego w sprawie wskazuje, że organ nie przeprowadził stosownego postępowania wyjaśniającego, pozwalającego na ustalenie, czy nie zachodzą okoliczności uzasadniające zachowanie uprawnień kombatanckich, w tym wypadku uprawnień wdowy po kombatancie.

Jak wskazał Sąd Najwyższy wyroku z dnia 11 grudnia 2002 r., sygn. III RN 57/02 (OSNP z 2004 r., nr 2, poz. 24) "analiza ustawy o kombatantach przemawia za przyjęciem poglądu, że przy uprawnieniach pochodnych niezbędne jest ustalenie, iż zmarły kombatant zachowałby uprawnienia kombatanckie, gdyby żył. Jeżeli więc wdowa po kombatancie powołuje się na fakty, z którymi ustawa wiąże jej uprawnienia ze względu na zmianę prawa, dopuszczalna, a nawet konieczna jest ponowna ocena uprawnień kombatanckich jej męża. Nie jest to postępowanie weryfikacyjne w stosunku do osoby zmarłej, lecz ustalenie przesłanki rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie uprawnień przysługujących wdowie".

W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie Nr [...] Zarządu Wojewódzkiego ZBoWiD w L. z dnia [...]r., z którego wynika, że poza walką zbrojną o utrwalenie władzy ludowej od [...] r. do [...] r., J. W. służył w Ludowym Wojsku Polskim od [...] r. do [...]r. Skarżąca okoliczność tę podnosiła w toku postępowania weryfikacyjnego, wskazując poza tym i przedkładając dowód na fakt aresztowania męża i osadzenia w więzieniu w B. oraz na fakt jego służby w oddziale zorganizowanym do walki z reakcyjnym podziemiem przy współuczestnictwie wojska. W pkt 15 deklaracji członkowskiej ZBoWiD, wypełnionej w dniu [...] r., J. W. podawał, że od [...] r. do [...] r. brał udział jako

7

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

funkcjonariusz MO w walkach z reakcyjnym podziemiem pod dowództwem kierownictwa KW MO B., przy współudziale Służby Bezpieczeństwa i KBW na terenach województwa b. Fakt udziału w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem potwierdza zawarte w aktach zaświadczenie Komendy Wojewódzkiej Milicji Obywatelskiej we W. z dnia [...]r., w którym wskazywany jest okres od [...]r. do [...]r.

Pominięcie przez organ obydwu instancji i nie wyjaśnienie powyższych okoliczności oraz niewyjaśnienie istniejących rozbieżności w trakcie wszczętego w [...] r. postępowania administracyjnego o pozbawieniu I.W. uprawnień wdowy po kombatancie, stanowi naruszenie przepisów art. 7, 77 i 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanego dalej K.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie odniósł się do podawanych przez skarżącą faktów dotyczących służby jej zmarłego męża ani do dokumentowanego aresztowania i pobytu w więzieniu, co stanowi naruszenie art. 107 K.p.a.

Okoliczności dotyczące służby w Ludowym Wojsku Polskim, jak i ewentualny udział J. W., jako funkcjonariusza Milicji Obywatelskiej, w specjalnej, wydzielonej i współdziałającej z wojskiem grupie operacyjnej, jeśli w tej walce, prowadzonej przeciwko oddziałom UPA lub grupom Wehrwolfu, podlegał dowództwu Wojska Polskiego, mogą mieć znaczenie dla zachowania uprawnień kombatanckich, a w następstwie - wdowy po kombatancie. W razie potwierdzenia jednej z tych okoliczności w ramach dodatkowych ustaleń w zakresie stanu faktycznego sprawy, ze względu na treść art. 1 ust. 2 pkt 1 i 6 ustawy o kombatantach nie mogłoby dojść do pozbawienia skarżącej dotychczas posiadanych uprawnień przysługujących wdowie po kombatancie. Posiadanie bowiem prawa do uprawnień kombatanckich również z innych tytułów niż "utrwalanie władzy ludowej" powoduje zachowanie tych uprawnień pod warunkiem, że nie zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 25 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 21 ust. 2 cyt. ustawy.

8

sygn. akt 4 II SA/Wr 2744/2001

Z przedstawionych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), uchylono zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 135 wskazanej ustawy uchylono decyzję pierwszej instancji.

Sąd nie orzekał w jakim zakresie zaskarżona decyzja nie może być wykonana przed uprawomocnieniem się wyroku (art. 152 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), gdyż na zasadzie art. 26 ustawy o kombatantach utrata uprawnień przez kombatantów, jak również wdowy (wdowców) po kombatantach następuje po uprawomocnieniu się wyroku sądu administracyjnego, stąd do tego momentu zaskarżona decyzja w ogóle nie podlega wykonaniu.

Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie 3 wyroku oparte jest o przepis art. art. 55 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) w zw. z art. 97 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271).

9