Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 983/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2019-10-17 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6281 Regulacje spraw majątkowych
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Elżbieta Sobielarska WSA Przemysław Żmich Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] lutego 2019 r. nr [...], po rozpatrzeniu wniosku [...] o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] grudnia 2018 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. stwierdzającą nabycie przez Parafię prawa własności nieruchomości położonej w [...].

Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., na podstawie art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 380), stwierdził nabycie przez Parafię Katolicką pod wezwaniem św. [...] prawa własności nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...]. W uzasadnieniu wyżej wymienionej decyzji podniesiono, że na przedmiotowej nieruchomości znajduje się dom parafialny.

Wnioskiem z dnia [...] grudnia 2013 r. [...], będący następcą prawnych swojego ojca [...], wystąpił o stwierdzenie, na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa, nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Jak wynika z akt sprawy, rodzice skarżącego aktem notarialnym z dnia 19 grudnia 1975 r. sprzedali sporną nieruchomość Skarbowi Państwa w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1985 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. z 1974 r. Dz. U. Nr 10, poz. 64). Zdaniem skarżącego sporna nieruchomość nie spełnia warunków określonych w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, bowiem na spornej nieruchomości nie ma obiektu sakralnego, a budynek znajdujący się na tej nieruchomości w żaden sposób nie sąsiaduje z budynkiem kościoła, przy czym znaczna część budynku wykorzystywana jest na cele gospodarcze. W piśmie z dnia [...] maja 2014 r. skarżący podniósł, że sporna nieruchomość, pozostająca we władaniu Parafii w dniu wejścia w życie ustawy nie była zabudowana obiektem sakralnym, ani też nie była przeznaczona pod budowę takiego obiektu.

Po rozpoznaniu złożonego wniosku Minister Administracji i Cyfryzacji decyzją z dnia [...] marca 2015 r. stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Organ nadzoru uznał, że decyzja Wojewody [...] rażąco narusza prawo, nie wskazując jakiemu obiektowi sakralnemu towarzyszy dom parafialny znajdujący się na spornej nieruchomości. Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy organ nadzoru decyzją z dnia [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] marca 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 25 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 1142/15 oddalił skargę Parafii. W wyniku skargi kasacyjnej Parafii Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 731/16 uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz decyzje Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia [...] maja 2015 r. oraz z dnia [...] marca 2015 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w budynku posadowionym na spornej nieruchomości znajduje się mieszkanie proboszcza Parafii, wikariuszy Parafii, sióstr zakonnych, biura Parafii, a uprzednio także sale katechetyczne. Budynek ten jest zatem obiektem towarzyszącym budynkowi kościoła Parafii i takiego charakteru budynku znajdującego się na spornej nieruchomości nie zmienia okoliczność, że sporna nieruchomość położona jest naprzeciw nieruchomości, na której znajduje się budynek kościoła. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego kaplica znajdująca się w budynku posadowionym na spornej nieruchomości jest niewątpliwie obiektem sakralnym.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. Równocześnie organ wyjaśnił, że nie jest on organem właściwym w sprawach z zakresu gospodarki nieruchomościami.

Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, [...] wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie między innymi art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 1 i 3 oraz art. 156 § 1 kpa oraz powołanie się jedynie na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lutego 2018 r. Zdaniem skarżącego organ nadzoru przed wydaniem zaskarżonej decyzji z dnia [...] grudnia 2018 r. nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego, nie ustalił bowiem, jaki był cel wywłaszczenia oraz jak kształtował się stan posiadania spornej nieruchomości w dniu 23 maja 1989 r. Ponadto zdaniem skarżącego zapadły w niniejszej sprawie wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zawiera jakiejkolwiek wykładni prawa, a jedynie niespornie i wiążąco ustala stan faktyczny. Związanie organu wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego odnosi się natomiast wyłącznie co do tego, co było przedmiotem rozstrzygnięcia prawomocnym wyrokiem. Tej właśnie istotnej okoliczności, w ocenie skarżącego, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w ogóle nie wziął pod uwagę, wydając zaskarżoną decyzję.

Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska organ nadzoru przypomniał przebieg postępowania nadzorczego oraz prezentowane przez strony przeciwstawne stanowiska. Wyjaśnił, że nie jest organem właściwym do badania celu wywłaszczenia, dlatego też pismo skarżącego z dnia [...] lipca 2018 r. dotyczące tej kwestii zostało przesłane do Ministra Inwestycji i Rozwoju, jako organu właściwego do jego rozpatrzenia.

Organ nadzoru nie podzielił argumentów skarżącego i podtrzymał wszystkie swoje ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Minister w szczególności nie uznał zasadności zarzutu braku ustaleń organu w zakresie władania nieruchomością sporną w dniu 23 maja 1989 r. Zdaniem Ministra z akt sprawy niewątpliwie wynika, że w dniu 23 maja 1989 r. sporną nieruchomością władała Parafia. Minister podkreślił, że omawianą okoliczność wcześniej potwierdził sam skarżący w pismach z dnia [...] maja 2014 r. i z dnia [...] czerwca 2014 r. W ostatnio wymienionym piśmie zawarte jest oświadczenie skarżącego: "Nie neguję faktu, że w dniu 23 maja 1989 r. przedmiotowa nieruchomość gruntowa była zabudowana i pozostawała we władaniu Parafii". Odnosząc się do zagadnienia związania w rozpatrywanej sprawie wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wyjaśnił, że zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302) ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w tej sprawie organ, którego działanie lub bezczynność była przedmiotem zaskarżenia. Zasada ta ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że organ administracji publicznej ani sąd orzekający ponownie w tej samej sprawie nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu. Podkreślił, że w niniejszej sprawie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji jest związany oceną prawną dokonaną przez sąd, bez względu na poglądy prawne w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Omawiana ocena może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. W zakresie oceny prawnej mieści się zarówno krytyka zaskarżonego rozstrzygnięcia w aspekcie prawnym oraz wyjaśnienie, dlaczego zastosowanie przepisów prawa zostało w danym konkretnym przypadku uznane przez sąd administracyjny za błędne i jakie, zdaniem tego sądu, przepisy prawne powinny być zastosowane lub jaka powinna być ich interpretacja, aby rozstrzygnięcie organu administracyjnego mogło być uznane za zgodne z prawem.

Organ wyjaśnił, że skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 60 ust. 1 ustawy w zakresie władania sporną nieruchomością przez Parafię. W ocenie skarżącego Parafia faktycznie zajmowała sporną nieruchomość, ale nie władała nią w rozumieniu ostatnio przywołanego przepisu. Parafia nie miała możliwości rozporządzania nieruchomością sporną, na co wskazuje okoliczność, że nieruchomość ta nigdy nie stanowiła przedmiotu użytkowania wieczystego przez Parafię. Odnosząc się do pojęcia władania, Minister stwierdził, że omawiane pojęcie nie jest w ustawie zdefiniowane. Nie można jednak przyjąć, że spełnienie przesłanki w postaci jakiegokolwiek władania nieruchomością sporną przez Parafię, na przykład wynikającego z zawartej umowy najmu, jest władaniem w rozumieniu ustawy. Skłania to do przyjęcia, że nabycie z mocy prawa własności nieruchomości spornej przez Parafię może dotyczyć tylko takiego władania, które dawało Parafii możliwość samodzielnego korzystania ze spornej nieruchomości, na przykład przez zawarcie przez Parafię umowy najmu lub dzierżawy z innym podmiotem. W rozpatrywanej sprawie nie ma żadnego znaczenia prawnego okoliczność, że Parafia nie władała sporną nieruchomością jako użytkownik wieczysty. Minister raz jeszcze wyjaśnił, że nie posiada żadnych kompetencji w zakresie wywłaszczenia spornej nieruchomości.

Na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył [...]. W uzasadnieniu skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:

1. przepisów prawa materialnego w postaci art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, które miało wpływ na wynik sprawy,

2. przepisów postępowania w postaci art. 20 kpa oraz art. 107 § 1 i 3 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa i w zw. z art. 15 kpa oraz art. 7 kpa i art. 77 § 1 kpa, a także art. 171 w zw. z art. 190 Ppsa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, które to naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionych zarzutów i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lutego 2019 r. oraz poprzedzającej ją decyzji tegoż Ministra z dnia [...] grudnia 2018 r. i zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Przede wszystkim wyjaśnić należy, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na niezasadność skargi.

Przede wszystkim zwrócić należy uwagę, że przedmiotowa sprawa była już rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 731/16 uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2015 r. oraz wydane przez organ nadzoru decyzje z dnia [...] marca 2015 r. i z dnia [...] maja 2015 r.

W tej sytuacji wyjaśnić należy, że zgodnie z treścią art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Art. 153 tej ustawy stanowi natomiast, że ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie (taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie). Z treści przywołanych przepisów wynika, że w przypadku zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji wydanej w wyniku uprzedniego wydania przez sąd wyroku kasacyjnego i wyrażeniu w nim wiążącej oceny prawnej, ponownie rozpoznając sprawę, sąd administracyjny obowiązany jest do dokonania kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w wydanym wyroku. Podporządkowanie się wytycznym sądu i wyrażonej przezeń ocenie prawnej jest bowiem głównym kryterium poprawności nowo wydanej decyzji. Sąd ponownie rozpatrujący sprawę nie ma zatem całkowitej swobody przy wydawaniu nowego orzeczenia. Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, tylekroć będzie on związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego. Przez ocenę prawną należy natomiast rozumieć rozstrzygnięcie Naczelnego Sądu Administracyjnego co do prawnej wartości sprawy. Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciążący na organie administracji oraz sądzie może być wyłączony tylko w przypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, a także po wzruszeniu wyroku. Oznacza to, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, a jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w sprawie. Związanie sądu administracyjnego w rozumieniu powołanych przepisów oznacza również konieczność reagowania przez Sąd w razie stwierdzenia braku zastosowania się do wskazań w zakresie dalszego postępowania przed organem administracji publicznej.

Przenosząc powyższe na grunt przedmiotowej sprawy, wskazać należy, że w powołanym wyroku z dnia 20 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 731/16 Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że "Uznaniu, że decyzja Wojewody z 2008 r. jest nieważna musiało towarzyszyć wykazanie, że narusza ona art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy w sposób tak rażący, że nie może ona ostać się w obrocie prawnym. Należało zatem bez żadnych wątpliwości wyjaśnić, iż budynek na działce nr [...] nie jest nie tylko obiektem sakralnym, ale również budynkiem towarzyszącym, zdefiniowanym w art. 60 ust. 2 ustawy". Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "Istotnie uzasadnienie decyzji Wojewody z 2008 r. jest lakoniczne, stwierdzono w niej bowiem, co do drugiej przesłanki z art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy, że na działce znajduje się dom parafialny. Jednak takie wyjaśnienie przesłanek stwierdzenia nabycia z mocy prawa własności nieruchomości nie może jeszcze dyskwalifikować tej decyzji. Nie może też dyskwalifikować jej, że nie podaje ona, z jakim obiektem sakralnym dom parafialny jest związany. Wyeliminowanie z obrotu prawnego tej decyzji jako rażąco naruszającej prawo byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby okazało się, że dom parafialny w ogóle nie mieści się w pojęciu zdefiniowanym w ust. 2 art. 60 ustawy". W ocenie tego Sądu "z akt sprawy wynika, co nie jest w niej sporne, że budynek na działce nr [...] to mieszkanie proboszcza Parafii, wikariuszy tej Parafii, sióstr zakonnych, biura Parafii, uprzednio także sale katechetyczne. Budynek ten zatem jest obiektem towarzyszącym kościołowi [...] i takiego jego charakteru nie zmienia to, że jest on położony na nieruchomości naprzeciw kościoła"..."Kaplica ta jest niewątpliwie obiektem sakralnym, służy bowiem sprawowaniu Kultu Bożego, pożytkowi duchowemu Wspólnoty, gromadzenia się Wspólnoty, która z niej korzysta. Budynek zatem na działce nr [...] nie tylko spełnia przesłankę budynku towarzyszącego obiektowi sakralnemu, tj. kościołowi parafialnemu, ale sam w sobie zawiera obiekt sakralny – Kaplicę Najświętszego Sakramentu". Podsumowując Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "Kaplica ta jest niewątpliwie obiektem sakralnym, służy bowiem sprawowaniu Kultu Bożego, pożytkowi duchowemu Wspólnoty, gromadzenia się Wspólnoty, która z niej korzysta. Budynek zatem na działce nr [...] nie tylko spełnia przesłankę budynku towarzyszącego obiektowi sakralnemu, tj. kościołowi parafialnemu, ale sam w sobie zawiera obiekt sakralny – Kaplicę Najświętszego Sakramentu". Oznacza to, że ponownie rozpatrując sprawę, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji związany był taką oceną prawną wynikającą z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego i kwestie te zostały ostatecznie rozstrzygnięte. W ocenie Sądu Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, ponownie rozpatrując sprawę, prawidłowo zastosował się do przedstawionej oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego.

Wyjaśnić także należy, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od generalnej zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 § 1 kpa, zgodnie z którym decyzje, od których nie służy odwołanie w administracyjnym toku instancji, są ostateczne, wzruszenie tych decyzji może zaś nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub ustawach szczególnych. Przedmiotem postępowania nadzorczego jest ustalenie, czy ostateczna decyzja administracyjna poddana nadzorowi w nadzwyczajnym trybie jest dotknięta którąkolwiek z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa oraz czy nie zachodzą przesłanki negatywne do stwierdzenia nieważności, o których mowa w tym przepisie. Oznacza to, że obowiązkiem organu administracji publicznej jest rozpatrywanie sprawy wyłącznie w granicach określonych przez przepis art. 156 § 1 kpa. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (w tym odwoławczym). Skoro zaś stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych zawartej w art. 16 § 1 kpa, dlatego też może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Taka zaś sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, iż rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 kpa zachodzi wówczas, gdy istnieje oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w oczywistej sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie. Oznacza to, że decyzje administracyjne, które są ostateczne i znajdują się w obiegu prawnym podlegają domniemaniu legalności, chyba że w sposób oczywisty i niewątpliwy domniemanie to zostanie obalone. Powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że kwestia interpretacji czy wykładni przepisu prawa nie może być uznana za "rażące naruszenie prawa" (np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 1994 r. sygn. akt III SA 388/94 - Pr. Gosp. 1995/8/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 1995 r. sygn. akt II SA 1642/94 - Prok .i Pr. 1995/7-8/70, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 grudnia 1996 r. sygn. akt III SA 1817/95 - LEX nr 28949).

Pojęcie "władania" nieruchomością nie posiada swojej definicji ustawowej i budzi wątpliwości interpretacyjne. Wymagało ono zatem dokonania przez organ orzekający wykładni. Powyższe w konsekwencji oznacza, że ewentualne przyjęcie przez organ odmiennej wykładni pojęcia "władania" w rozumieniu art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej nie może stanowić o rażącym naruszeniu prawa, a stanowi jedynie ewentualnie zwykłe naruszenie, które nie może skutkować stwierdzeniem nieważności sprawy. W tej sytuacji już choćby z tego powodu zarzut skarżącego dotyczący rażącego naruszenia art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczpospolitej Polskiej, oparty na odmiennej interpretacji przez skarżącego pojęcia "władania", uznać należy za chybiony i nie może on zostać uwzględniony tylko z tego powodu, że interpretacji organu skarżący nie podziela.

Przywołać w tym miejscu można wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 1991 r. sygn. akt I SA 936/91 (LEX nr 687336). Wyroku tym Naczelny Sąd Administracyjny m.in. stanął na stanowisku, że termin "władanie" użyty w art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 29 poz. 154) obejmuje zarówno pojęcie posiadania samoistnego, jak i zależnego.

W tej sytuacji przypomnieć należy, że materialnoprawną podstawę decyzji Wojewody z dnia [...] listopada 2008 r. stwierdzającą nabycie przez Parafię prawa własności nieruchomości położonej w [...] stanowił art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. z 2019 Dz. U. poz. 1347). Przepis ten stanowi, że nieruchomości lub ich części, pozostające w dniu wejścia w życie ustawy (czyli w dniu 23 maja 1989 r.) we władaniu kościelnych osób prawnych, stają się z mocy prawa ich własnością, jeżeli:

1) były własnością diecezji, parafii, klasztorów lub innych instytucji grecko-katolickich (unickich);

2) podlegały przejęciu na własność Państwa z mocy ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o przejęciu przez Państwo dóbr martwej ręki, poręczeniu proboszczom posiadania gospodarstw rolnych i utworzeniu Funduszu Kościelnego (Dz. U. poz. 87 i 111 oraz z 1969 r. poz. 95), zwanej dalej "ustawą o dobrach martwej ręki", a zostały pozostawione, wydzierżawione lub przekazane kościelnym osobom prawnym;

3) podlegały przepisom dekretu z dnia 24 kwietnia 1952 r. o zniesieniu fundacji (Dz. U. poz. 172 oraz z 1957 r. poz. 3), a zostały poręczone, pozostawione, wydzierżawione, wynajęte lub przekazane kościelnym osobom prawnym;

4) zostały przez byłe władze zaborcze austriackie przejęte na własność funduszy religijnych, funduszy naukowych, szkół parafialnych lub katolickich gmin parafialnych;

5) znajdują się na nich cmentarze lub obiekty sakralne wraz z budynkami towarzyszącymi; dotyczy to również obiektów położonych na obszarze miasta [...], nie dotyczy natomiast kościołów garnizonowych.

Zgodnie z treścią ust. 2 tego artykułu przez "budynki towarzyszące" obiektom sakralnym rozumie się położone w sąsiedztwie obiektów sakralnych: budynki stanowiące mieszkanie proboszcza lub rektora i kancelarię parafialną lub kancelarię rektora (plebanię), budynki stanowiące mieszkanie wikariuszy (wikariatkę), budynki stanowiące mieszkanie pracowników świeckich parafii lub rektoratu (organistówkę), budynki punktu katechetycznego i budynki domu zakonnego związanego z duszpasterstwem w tym obiekcie sakralnym albo świadczeniem w nim pomocy.

Jak wynika z akt sprawy, fakt władania przez Parafię sporną nieruchomością w dniu 23 maja 1989 r. oraz obecnie potwierdzają znajdujące się w aktach sprawy kserokopie dokumentów, takich jak: decyzja Miasta [...] z dnia [...] maja 1980 r., książka obiektu budowlanego zawierająca zapis, zgodnie z którym budowa Domu Parafialnego na przedmiotowej działce zakończona została w 1984 r., pismo Urzędu Miasta [...] z dnia [...] kwietnia 1981 r. Fakt ten potwierdza także wydane przez władze kościelne zaświadczenie z dnia [...] września 2014 r. Również jak zasadnie zwrócił uwagę organ nadzoru, skarżący w pismach z dnia [...] czerwca i [...] września 2014 r. twierdził, że nie neguje faktu, że sporna nieruchomość była zabudowana i pozostawała we władaniu Parafii. Podkreślić przy tym należy, że przedstawione przez skarżącego twierdzenia przez cały okres postępowania sądowoadministracyjnego nie zostały poparte żadnymi dowodami. Tym samym nie została podważona moc dowodowa dokumentów złożonych przez Parafię, potwierdzających jej władanie sporną nieruchomością. Skora zatem w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, czyli w dniu 23 maja 1989 r. na terenie spornej działki znajdowała się pobudowana z inicjatywy Parafii kaplica z Najświętszym Sakramentem, Dom Parafialny, mieszkania dla księży wikariuszy, sala katechetyczna, którymi to obiektami dysponowała, władała Parafia, to uznać należy, że spełnione zostały obie przesłanki zawarte w art. 60 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, warunkujące możliwość stwierdzenia nabycia przez Parafię prawa własności spornej nieruchomości.

Zarzut naruszenia przez organ nadzoru art. 47 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz art. 136 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, w niniejszym postępowaniu jest całkowicie chybiony. Przede wszystkim, jak wyjaśniał to już Minister w uzasadnieniach wydanych decyzji, jest on organem właściwym do badania w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. stwierdzającej nabycie przez Parafię prawa własności nieruchomości położonej w [...]. Brak jest prawnych możliwości badania prawidłowości decyzji, której podstawę prawną stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 maja 1989 r. o stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, w zestawieniu z regulacjami prawnymi wynikający z innych przepisów prawa, które nie były podstawą wydania kwestionowanej decyzji. W tej sytuacji brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, by w niniejszym postępowaniu nadzorczym Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji rozważał, jak wnioskuje skarżący, kwestie wynikające z ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz o gospodarce nieruchomościami (w tym także kwestię celu, na jaki została wywłaszczona sporna nieruchomość). Sprawa ta prawidłowo została przez Ministra przekazana do rozpatrzenia właściwemu Ministrowi. Jeśli jak twierdzi skarżący, wniosek ten nie został rozpatrzony w ustawowym terminie (art. 35-36 kpa), to skarżący powinien rozważyć możliwość skorzystania instytucji ponaglenia określonej w art. 37 kpa.

Za niezasadne uznać należy również zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przez organ nadzoru przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Biorąc pod uwagę, że kwestionowane decyzje wydane zostały po ponownym rozpatrzeniu sprawy, którego przebieg i argumenty stron szeroko zostały omówione w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji, Sąd uznał, że Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dostatecznie wyjaśnił wszystkie okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, prawidłowo ocenił cały zebrany w sprawie materiał dowodowy, zaś uzasadnienie wydanych decyzji realizują wymagania wynikające z art. 107 § 3 kpa co najmniej wystarczająco do rozpatrzenia sprawy przez Sąd.

Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302 ze zm.) orzekł jak w sentencji.