Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 1099/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-12-18 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3, 3a, 3b
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Asesor WSA Katarzyna Stuła-Marcela, Sędzia WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek, Protokolant specjalista Katarzyna Kot, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję.


UZASADNIENIE

1. M. W. wniósł skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych w terminie składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej wysokości 12.023,42 zł, w tym:

a) składki na ubezpieczenia społeczne za okres: 01/2017-11/2017 w wysokości 8.249,34 zł;

b) składki na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2017-11/2017 w wysokości 3.270,08 zł;

c) odsetki za zwłokę na dzień 31 stycznia 2018 r. w łącznej wysokości 504 zł.

2. Stan sprawy przedstawia się następująco.

Skarżący pismem z 29 stycznia 2018 r. (wpływ do organu 31 stycznia 2018 r.) złożył wniosek o umorzenie zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą. We wniosku powołał się na trudną sytuację finansową z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad chorą matką, która wyklucza całkowicie prowadzenie dochodowej działalności gospodarczej i opłacenie składek.

W dniu [...] r. ZUS wydał decyzję o odmowie umorzenia.

Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ZUS decyzją z [...] r., uchylił decyzję z [...] r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez organ I instancji. Powodem uchylenia decyzji było prowadzenie postępowania za okres, w stosunku do którego równolegle toczyło się postępowanie o umorzenie należności.

W dniu [...] r. ZUS wydał decyzję umarzającą postępowanie administracyjne w części dotyczącej umorzenia należności za okres 09/2006-12/2016. W uzasadnieniu wskazano, że tego okresu dotyczy inne postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia składek. Dalsze procedowanie w tej sprawie dotyczyć zaś będzie tylko należności składkowych za 2017 r.

W zaskarżonej do Sądu decyzji ZUS podał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania ustalił, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Z tego tytułu ma obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne. Jest zwolniony z opłacania składek na Fundusz Pracy, ponieważ osiągnął wiek 60 lat, uprawniający do zwolnienia z opłacania tej składki.

Z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej, zgodnie z pismem Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] r., skarżący za rok 2017 wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 873,56 zł oraz stratę z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 2.082,98 zł. Za rok 2018 wykazał przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 4.810,04 zł, dochód z pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 821,95 zł.

Skarżący nie wykazał innych źródeł osiągania dochodów.

W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym z 25 lutego 2017 r. skarżący wskazał, że ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego w łącznej wysokości 916,31 zł (w tym z tytułu czynszu w wysokości 746,31 zł oraz kosztów związanych z leczeniem w wysokości 170 zł). Natomiast w skardze na decyzję organu z [...] r. (dotyczącą składek za okres od 2006 do 2016 r.) wskazał, że wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego są znacznie wyższe i wynoszą 1.473,72 zł (w tym z tytułu czynszu w wysokości 1.108,31 zł, z tytułu opłat za gaz w wysokości 104,32 zł oraz opłat za energię elektryczną w wysokości 261,09 zł). Ponadto skarżący podał, że ponosi koszty związane z wykupem leków na receptę w wysokości 170 zł oraz bez recepty w wysokości 100 zł. Zgodnie z oświadczeniem, gospodarstwo domowe prowadzi wraz ze swoją matką oraz bratem (w piśmie z 5 kwietnia 2017 r. skarżący wskazał z kolei, że brat mieszka ze swoją rodziną). Matka skarżącego uzyskuje dochód z tytułu wypłaty świadczenia emerytalnego w wysokości 3.192,72 zł. Z oświadczenia wynika, że skarżący ma zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów, w bankach oraz innych instytucjach. Nie wykazał wysokości tych zobowiązań, wskazał jedynie, że zobowiązania nie są spłacane i dochodzone są egzekucyjnie przez komorników. Z oświadczenia wynika również, że skarżący nie ma wartościowych składników majątkowych oraz przysługujących wierzytelności. Z przedłożonych do sprawy kserokopii kart informacyjnych leczenia szpitalnego matki skarżącego wynika, że wymaga ona stałej opieki osób drugich. Ponadto z przedłożonych kserokopii postanowień komorników sądowych wydanych w latach 2014-2016 wynika, że działania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego były umarzane ze względu na ich bezskuteczność. Natomiast postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS od dnia [...] r. do rachunku bankowego skarżącego w A S.A. jest częściowo skuteczne. W roku 2018 uzyskano wpłaty w łącznej wysokości 1.195,10 zł. Organ ustalił również, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia emerytalnego.

W dalszej kolejności ZUS zacytował treść art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. w systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 300, ze zm. – dalej: u.s.u.s.), wymieniającego przesłanki, których zaistnienie warunkuje umorzenie zaległych należności składkowych. Stwierdził, że żadna z nich nie zaistniała. W szczególności wymieniona w punkcie 5 tego przepisu, ponieważ prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS postępowanie egzekucyjne nie jest całkowicie bezskuteczne, ponieważ w roku 2018 wyegzekwowano kwotę 1.195,10 zł.

Następnie organ zacytował treść § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. poz. 1365 – dalej: rozporządzenie) wskazując, że i te przesłanki umorzenia zaległych należności składkowych nie zaistniały.

Zdaniem organu skarżący nie wykazał, że ze względu na swoją sytuację materialną uregulowanie należności w dłuższym okresie czasu stanowiłoby niemożliwe do udźwignięcia obciążenie finansowe i wiązało się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. ZUS wskazał, że ponoszenie kosztów z tytułu miesięcznych opłat nie stanowi podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Nie można uznać, że opłaty np. za czynsz i energię stanowią nadzwyczajne i nieprzewidziane wydatki. ZUS nie może umorzyć należności z tytułu składek każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Skarżący nie wykazał, żeby sytuacja materialna wymusiła konieczność ubiegania się o wsparcie z pomocy społecznej. Podejmując się wykonywania działalności gospodarczej wziął na siebie obowiązek zapoznania się z przepisami prawnymi i ich respektowania tak, aby nie dochodziło do naruszeń prawa. Zatem skutki finansowe działalności skarżącego nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Działalność gospodarcza jest działalnością prowadzoną na własne ryzyko. Zgodnie z informacją przestawioną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. przychody skarżącego wzrastają i w roku 2018 odnotował dochód z prowadzonej działalności gospodarczej.

W dalszej kolejności ZUS podał, że skarżący sprawuje opiekę nad chorą matką. Stwierdził, że nie kwestionuje i nie bagatelizuje stanu jej zdrowia. Jednak problemy zdrowotne, a także wydatki związane z leczeniem, nie są także przesłanką uzasadniającą umorzenie należności. Skarżący bowiem nie udowodnił, że brakuje mu środków finansowych na ten cel, np. nie załączył niezrealizowanych recept. ZUS zauważył, że skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą pomimo, rzekomego wyłącznego sprawowania opieki nad matką i nie zwiesił jej wykonywania, czy też nie zaprzestał całkowitego jej prowadzenia. Dlatego nie można uznać, że opieka nad matką uniemożliwia skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej i uzyskiwania dochodu.

Dalej organ stwierdził, że dokumentacja załączona do sprawy nie wskazuje na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych wywołanych przez czynniki zewnętrzne, których nie można było przewidzieć, ani klęski żywiołowej, natomiast było wynikiem nieopłacenia w ustawowym terminie należności z tytułu składek w czasie prowadzenia działalności gospodarczej.

W ocenie ZUS-u, argumentem przemawiającym za wysokim prawdopodobieństwem spłaty zadłużenia jest poprawiająca się sytuacja finansowa prowadzonej przez skarżącego firmy. Zgodnie bowiem z informacją Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] r., w 2018 r. skarżący uzyskał znacznie wyższe przychody, aniżeli w roku 2017, uzyskał również dochód z działalności. Może to oznaczać, że będzie dysponował środkami pozwalającymi mu na spłatę zadłużenia.

Wreszcie organ zauważył, że jeśli skarżący nie ma możliwości uregulowania zadłużenia jednorazowo, to może zwrócić się z wnioskiem o rozłożenie należności na raty.

3.1. W skardze skarżący podniósł brak bezstronności przy rozpoznawaniu jego wniosku i wyciąganie błędnych wniosków mających stanowić podstawę do umorzenia należności składkowych. W dalszej części podjął polemikę z szeregiem stwierdzeń zawartych w uzasadnieniu decyzji. Następnie wskazał, że decyzja ZUS-u o odmowie umorzenia zadłużenia nie wynika z rzetelnej analizy jego sytuacji, tylko jest decyzją standardową wpisaną w proces decyzyjny. Jest bowiem zasadnicza różnica pomiędzy sytuacją, w której celowo nie opłaca się składek lub uchyla się od ich opłacania pomimo posiadania środków finansowych na ich opłacanie od sytuacji, w której nie opłaca się składek z powodu braku środków na ich opłacanie. Wniósł o całkowite umorzenie zaległych składek.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

4. Skarga okazała się skuteczna, ponieważ doprowadziła do zaskarżonej decyzji, jednak z innych powodów, aniżeli w niej podniesione. Stosownie bowiem do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1302, ze zm. – dalej: p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a – który w tej sprawie nie ma zastosowania).

5. Podstawę umorzenia zaległych należności składkowych zasadniczo stanowi art. 28 ust. 1-3b u.s.u.s. Zgodnie z tą regulacją należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 2344, z późn. zm.);

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

Poza tym, zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Art. 28 ust. 3b tej ustawy stanowi ponadto, że Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

Aktem wykonawczym, o którym wyżej mowa, jest (już wyżej wymienione) rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. Stanowi ono w § 3 ust. 1, że:

"Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności".

6. ZUS odmawiając umorzenia zaległych należności składkowych stwierdził, że w sprawie nie zachodzi żadna z przesłanek "całkowitej nieściągalności" wymieniona w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. O ile wydaje się jasne, że w realiach tej sprawy przesłanki wskazane w punktach 1-4b oraz w punkcie 6 tego przepisu nie występują, o tyle należy poświęcić nieco uwagi przesłance wskazanej w jego punkcie 5. Można przypomnieć, że stanowi on, iż całkowita nieściągalność zachodzi, jeśli naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję.

Organ zauważył, że w aktach sprawy znajdują się kopie postanowień komorników sądowych wydanych w latach 2014-2016, z których wynika, iż działania egzekucyjne prowadzone wobec skarżącego były umarzane ze względu na ich bezskuteczność. Jednak stwierdził, że nie można mówić o wystąpieniu omawianej teraz przesłanki umorzenia, gdyż egzekucja skierowana do rachunku bankowego skarżącego pozwoliła w 2018 r. na wyegzekwowanie kwoty 1.195,10 zł.

Jednocześnie, Sąd stwierdza, że w aktach sprawy nie ma dowodów (dokumentów), z których wynikałaby wskazana przez organ okoliczność częściowej skuteczności egzekucji w 2018 r.

W związku z powyższym, Sąd stwierdza, że ZUS poprzez nieudokumentowanie częściowej skuteczności egzekucji wobec skarżącego, dopuścił się naruszenia art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm. – dalej: k.p.a.) w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Stosownie bowiem do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest zobowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy, natomiast według art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Sąd podkreśla, że organ administracyjny wszystkie swoje twierdzenia o zdarzeniach prawnych istotnych w danej sprawie powinien wykazać poprzez załączenie do akt sprawy dokumentów obrazujących daną okoliczność. Wniosek dotyczący okoliczności faktycznych (w tym przypadku skuteczności egzekucji) powinien być bowiem oparty na dowodach zdobytych przez organ i sprawdzonych przezeń. Istotnym naruszeniem tej zasady byłoby orzekanie na podstawie danych znanych osobiście organowi, ale nie mających oparcia w materiale dowodowym znajdującym się w aktach sprawy (E. Iserzon, J. Starościak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, teksty wzory, formularze, Warszawa 1970, s. 155, i powołane tam orzeczenia NTA, który np. w orzeczeniu z dnia 1 kwietnia 1924 r., L. rej. 516/23, ZW 348, stwierdził, że niemożność stwierdzenia w aktach administracyjnych okoliczności decydujących dla oceny legalności orzeczenia stanowi wadliwość postępowania; analogicznie A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Lex 2014, Komentarz do art. 80, teza 4). Także w orzecznictwie akcentuje się, że nie jest dopuszczalne, aby organ administracyjny prowadzący postępowanie administracyjne w określonym zakresie dokonywał oceny i mocy dowodowej dokumentów wchodzących w skład materiału dowodowego sprawy w trybie pozaprocesowym, tj. poza prowadzonym przez ten organ postępowaniem administracyjnym i przyjmował, że nie mają one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albo przeciwnie, opierał na nich rozstrzygnięcie. Takiej analizy materiału dowodowego organ powinien dokonać zgodnie z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w prowadzonym postępowaniu administracyjnym i wynik tej analizy, łącznie z oceną zebranych dowodów, przedstawić w uzasadnieniu aktu, który kończy postępowanie administracyjne w danej instancji (por. wyroki WSA w Gliwicach z 26 lipca 2016 r., I SA/Gl 50/16; z 11 lutego 2015 r., I SA/Gl 709/14; z 12 listopada 2014 r., I SA/Gl 485/14; wyrok WSA w Warszawie z 8 sierpnia 2007 r., VII SA/Wa 1034/07; wyrok NSA z 29 listopada 2004 r., OSK 813/04; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 2 lipca 2009 r., II SA/Go 367/09; wyrok WSA w Poznaniu z 17 stycznia 2008 r., III SA/Po 685/07; wyrok WSA w Białymstoku z 12 czerwca 2006 r., II SA/Bk 219/06).

Brak udokumentowania skuteczności częściowej egzekucji wobec majątku skarżącego nie pozwala na wykluczenie istnienia przesłanki umożliwiającej organowi umorzenie zaległych należności składkowych, wskazanej w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.

7. W dalszej kolejności Sąd zauważa, że w tej sprawie znajduje zastosowanie także możliwość umorzenia zaległych należności składkowych przewidziana w rozporządzeniu, wydanym na podstawie delegacji z art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Jednakże ZUS nie stwierdził istnienia przewidzianych w § 3 ust. 1 rozporządzenia dodatkowych przesłanek umorzenia. Można przypomnieć (wyżej zacytowano tę regulację), że przesłanki te nawiązują ściśle do sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego z tytułu składek.

W tym miejscu należy jednak podkreślić, że organ administracyjny podejmując określone rozstrzygnięcie powinien bazować na stanie faktycznym ustalonym na dzień wydania tegoż rozstrzygnięcia. Rzecz jasna ta ogólna uwaga także dotyczy orzekania przez ZUS w sprawie umorzenia zaległych należności składkowych (por. np. wyrok NSA z 3 września 2013 r., II GSK 704/12).

Tymczasem zaskarżona decyzja została wydana w dniu [...] r., zaś materiał na którym bazował organ ustalając sytuację majątkową i rodzinną skarżącego został zawarty przede wszystkim w jego oświadczeniu z dnia 25 lutego 2017 r.

Stąd jako oczywiste jawi się w tej sytuacji naruszenie art. 7 k.p.a., który stanowi, że w toku postępowania organy administracyjne z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, jak również powołanych już regulacji art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Podstawy do orzekania w przedmiocie umorzenia zaległych należności składkowych nie może stanowić oświadczenie o sytuacji majątkowej i rodzinnej zobowiązanego z tytułu składek, pochodzące sprzed ponad roku i 4 miesięcy, licząc od dnia wydania decyzji. Fakty w nim zawarte, to jest skład gospodarstwa domowego skarżącego, dochody i wydatki każdego z jego członków, stanowią przecież punkt odniesienia dla oceny zaistnienia przesłanek umorzenia wymienionych w rozporządzeniu.

Sąd zauważa, że stosownie do § 3 ust. 1 rozporządzenia to zobowiązany z tytułu składek ma obowiązek wykazać istnienie przesłanek umorzenia, jednak należy także dostrzec treść art. 9 k.p.a. zgodnie z którym organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.

Zdaniem Sądu od zobowiązanego można wymagać, aby wykazał zaistnienie przesłanek umorzenia, lecz dopiero jeśli organ wywiąże się z obowiązku informacyjnego wynikającego z art. 9 k.p.a.

Tymczasem, w realiach kontrolowanej sprawy, ZUS nie pouczył skarżącego o ciążącym na nim obowiązku i konsekwencjach braku inicjatywy dowodowej z jego strony. W tym stanie rzeczy niezłożenie przez skarżącego aktualnego, przeznaczonego do tej sprawy, oświadczenia o jego stanie rodzinnym i majątkowym nie może go obciążać, w tym znaczeniu, że determinuje to wniosek o niewykazaniu przez wnioskodawcę zaistnienia przesłanek umorzenia zaległych należności składkowych, określonych § 3 ust. 1 rozporządzenia. Co więcej, niewykonaniu przez ZUS obowiązku informacyjnego oraz poprzestanie i oparcie się na nieaktualnych danych, stanowi o naruszeniu przez organ art. 9 oraz 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w sposób który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

8. W postępowaniu ponownym ZUS będzie miał na uwadze, że wszystkie jego ustalenia faktyczne muszą znajdować oparcie w aktach sprawy. Niedopuszczalne jest opieranie się przy wydawaniu decyzji na dokumentach znanych organowi z urzędu, ale nie załączonych (w oryginale albo odpisie) do tychże akt. Jeśli więc ZUS chce wykazać, że egzekucja do majątku skarżącego jest częściowo skuteczna powinien do akt sprawy dołączyć dokument (dokumenty), z których to wynika.

Poza tym, organ oprze swoje rozstrzygnięcie na stanie faktycznym ustalonym na dzień wydania decyzji. W tym zakresie przede wszystkim pouczy skarżącego o obowiązku wykazania przez niego przesłanek umorzenia wskazanych w § 3 ust. 1 rozporządzenia i co najmniej wezwie go do złożenia aktualnego oświadczenia o stanie majątkowym i sytuacji rodzinnej. Ewentualne braki w tymże oświadczeniu organ oceni przy ustalaniu istnienia przesłanek umorzenia należności składkowych.

Jako że skarżący szczególnie powołuje się (w dotychczasowym stanie sprawy) na przesłankę umorzenia z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, to jest sprawowanie opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, organ zwróci uwagę, że matka skarżącego, jak podał w oświadczeniu z 25 lutego 2017 r., uzyskiwała wówczas świadczenie emerytalne w wysokości 3.192,72 zł. Oceni zatem, czy ta okoliczność ma znaczenie w kontekście zaistnienia tej przesłanki umorzenia.

9. Z tych powodów zaskarżona decyzja została uchylona. O kosztach postępowania nie orzeczono, ponieważ skarżący działający osobiście i zwolniony z mocy ustawy od kosztów sądowych (art. 239 § 1 pkt 1 lit. e. p.p.s.a.), nie wykazał, że poniósł jakiekolwiek wydatki w związku z niniejszym postępowaniem, niezbędne do celowego dochodzenia jego praw (art. 200 p.p.s.a.).