Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2514/10
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2011-05-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6365 Inne zezwolenia, zgody i nakazy z zakresu ochrony zabytków
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 4, 36, 9
journal: Dz.U. 2003 nr 162 poz 1568
law: Ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
article: art. 140
journal: Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
law: Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
article: art. 7,  art. 11,  art. 80
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 maja 2011 r. sprawy ze skargi E.J., A.J., R.K. i S.K. na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie podziału działki na terenie wpisanym do rejestru zabytków oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2010 r. Nr [...], po rozpatrzeniu odwołania E.J. i A.J. oraz R.K. i S.K., reprezentowanych przez adwokata T.M. od decyzji Kierownika Delegatury w [...] Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...], wydanej z upoważnienia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w dniu [...] czerwca 2009 r., Nr [...], odmawiającej pozwolenia na podział nieruchomości, usytuowanej na terenie wpisanym do rejestru zabytków, tj. działki nr ewid. [...], stanowiącej część zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R. -

1) uchylił zaskarżoną decyzję w całości;

2) odmówił pozwoIenia na podział działki nr ewid. [...], polegający na wydzieleniu nowych działek nr [...], [...] i [...] w części znajdującej się w granicach zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R., we fragmencie oznaczonym kolorem zielonym na załączniku graficznym, który stanowi integralną część niniejszej decyzji;

3) pozwolił na podział działki nr ewid. [...], polegający na wydzieleniu nowej działki nr [...] we fragmencie znajdującym się w granicach zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R., oznaczonym kolorem czerwonym na załączniku graficznym, który stanowi integralną część niniejszej decyzji;

4) umorzył postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do wydzielenia działek nr ewid. [...], z części działki nr ewid. [...], znajdującej się poza granicami zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R.

Zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.

Decyzją z dnia [...] września 1986 r. Wojewódzki Konserwator Zabytków w L. wpisał do rejestru zabytków pod numerem [...], założenie dworsko-ogrodowe w O., gm. R. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że o wartości zabytkowej ww. założenia, pochodzącego z końca XIX wieku, przesądzają: kompozycja przestrzenna z układem dróg wewnętrznych; dwór murowany z końca XIX w., czworak z końca XIX w., park krajobrazowy z wysoką skarpą nad jeziorem [...] i otuliną przybrzeżną; kwatery sadów z sadzawką: drzewostan (w tym duże skupiny starodrzewu przy drodze i na obrzeżach sadu) oraz część gospodarcza z drewnianą stodołą i murowaną oborą z II połowy XIX w. Granice obszaru wpisanego do rejestru zabytków oznaczono na planie sytuacyjnym w skali 1:2000, stanowiącym integralną część ww. decyzji.

W aktach sprawy znajduje się wypis z rejestru gruntów działki nr [...], z którego wynika, iż działka ta stanowi grunty orne, grunty zadrzewione, użytki rolne zabudowane, sady, pastwiska trwałe i nieużytki.

W aktach sprawy znajduje się dokument - Ewidencja założenia dworsko-ogrodowego z 1985 r., zawierający m.in. analizę stanu zachowania założenia przestrzennego oraz wskazanie granicy ochrony konserwatorskiej. W części III pkt 1 tego dokumentu, tj, we wnioskach dotyczących ochrony konserwatorskiej wskazano, iż ochroną należy objąć teren sadu – parku w ograniczeniu aleja wjazdowa, droga dojazdowa, rów wodny – do jeziora [...], dziedziniec gospodarczy z istniejącymi tu jeszcze stodołą i oborą, dwór i czworak. We wnioskach dotyczących ewentualnej zmiany dotychczasowego sposobu korzystania (pkt 2) wskazano, iż teren ten mógłby być wykorzystywany turystycznie, lecz obawa o zachowanie tego obiektu powstrzymuje od sformułowania takiej propozycji.

Ponadto w aktach sprawy znajduje się Uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia [...] października 2001 r. w sprawie "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy R.". Ze studium wynika, iż na terenie gminy R. znajdują się obiekty zabytkowe (wpisane do rejestru zabytków) objęte ścisłą ochroną konserwatorską, która polega na zachowaniu i konserwacji m.in. założenie dworsko-ogrodowe w O.

Wnioskiem z dnia 13 października 2006 r. E. i A. J. oraz R. i S. K. wystąpili do Delegatury Wojewódzkiego Oddziału Służby Ochrony Zabytków w L. o pozwolenie na podział działki nr [...], stanowiącej część zespołu dworsko-ogrodowego w O. gm. R. Wniosek został uzasadniony tym, iż podział ma na celu uregulowanie stosunków własnościowych, tzn. zniesienie współwłasności. Do wniosku został załączony m.in. wstępny projekt podziału działki nr [...], z którego wynika, że podział działki nr [...] o [...] ha ma polegać na wydzieleniu następujących działek: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha (projektowana droga o szerokości 6 metrów). W granicach zabytkowego założenia miałyby się znaleźć projektowane działki nr [...] (projektowana droga o szerokości 6 metrów) oraz częściowo działki nr [...], nr [...], a także fragment planowanej działki [...].

Decyzją z dnia [...] listopada 2006 r., nr [...], Kierownik Delegatury w L. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...], działając z upoważnienia [...] Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków, odmówił pozwolenia na podział działki nr [...], stanowiącej część zespołu dworsko-ogrodowego położonego w miejscowości O. Pismem z dnia 18 stycznia 2007 r. współwłaściciele nieruchomości wnieśli odwołanie od ww. decyzji. Postanowieniem z dnia [...] października 2007 r., nr [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego stwierdził uchybienie terminu do złożenia odwołania. W wyniku skargi E. i A. J. oraz R. i S. K., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 lipca 2008 r., sygn. akt. I SA/Wa 34/08, uchylił powyższe postanowienie. Tym samym organ odwoławczy był zobligowany do rozpatrzenia odwołania z dnia 18 stycznia 2007 r.

Decyzją z dnia [...] marca 2009 r., nr [...], Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uchylił zaskarżoną decyzję Kierownika Delegatury w L. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] z dnia [...] listopada 2006 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Przyczyną uchylenia ww. decyzji była konieczność wyjaśnienia wszystkich okoliczności w sprawie oraz wyczerpującego udokumentowania i uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Rozpatrując sprawę ponownie, organ pierwszej instancji przeprowadził oględziny części działki nr [...], położonej w obrębie zespołu dworsko-ogrodowego, objętego ochroną konserwatorską, podział pozostałej części działki nr [...], położonej poza obszarem założenia przestrzennego organ uznał za dopuszczalny z punku widzenia ochrony konserwatorskiej. W wyniku oględzin stwierdzono, że kwatery sadu są czytelne, drzewostan stanowią stare jabłonie, o stosunkowo dobrej kondycji zdrowotnej (nasadzenia z okresu międzywojennego XX w.). Kwatera sadu otoczona jest z dwóch stron szczelnym szpalerem drzew i krzewów stanowiącym naturalną osłonę sadów przed mrozami i chłodnymi wiatrami. Dokonano orientacyjnego ustalenia przebiegu proponowanej drogi (planowana działka nr [...]). Ustalono, że przebiegałaby ona po terenie pagórkowatym, tuż obok sadzawki o dużym obniżeniu terenu, a kończyłaby się na terenie podmokłym, przechodząc w poprzek szpaleru drzew otaczających sad. Organ pierwszej instancji stwierdził, że wykonanie tej drogi wymagałoby prawdopodobnie rozkopania szerszego pasa, wykonania niwelacji, podsypki i jej utwardzenia w miejscach niskich (blisko sadzawki i na podmokłych obniżeniach terenu). Ponadto organ podniósł, że wylot tej drogi na przeciwległym krańcu sadu wymagałby przebicia się przez gęsty porost szpaleru drzew i krzewów otaczających sad, także przez teren podmokły wymagający znacznego utwardzenia. Dalej organ stwierdził, że w chwili oględzin lewej strony wylotu drogi, znajdowało się mokradło z dużą ilością wody, skąd rozpoczynał bieg rów melioracyjny na ukos planowanej drogi odprowadzający nadmiar wody z terenu podmokłego, szczególnie w okresie wiosennym lub po obfitych opadach. Planowana droga nie była wytyczona w terenie i oznaczona w gruncie ale orientacyjnie ustalono, że może zachodzić potrzeba wycinki drzew owocowych dla jej zbudowania. Organ pierwszej instancji powołał się na w.w. dokument - Ewidencja założenia dworsko-ogrodowego, w którym stan sadów uznano jako dość dobry, a szpalery drzew otaczające z dwóch stron sadu, stanowiące naturalny żywopłot, określono jako znakomicie wpisujące się w krajobraz O. W konsekwencji powyższych ustaleń, Kierownik Delegatury w L. Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków w [...] decyzją z dnia [...] czerwca 2009 r., nr [...], odmówił pozwolenia na podział nieruchomości, usytuowanej na terenie wpisanym do rejestru zabytków, tj. działki nr ewid. [...], stanowiącej część zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R., gdyż zniszczyłaby podział sadów na kwatery i tym samym zniekształciłaby kompozycje zabytkowego założenia dworsko-ogrodowego; przyczyniłaby się do zmiany topografii terenu oraz wymusiłaby wycinkę drzew owocowych i starodrzewu w szpalerze, zniekształcając historyczną kompozycję zieleni. Ponadto organ pierwszej instancji stwierdził, że wydzielenie działki nr [...], czyli drogi o szerokości 6 metrów służyłoby zapewnieniu działkom nr [...], i nr [...] dostępu do drogi; działka nr [...] miałaby dostęp bezpośredni, co stworzyłoby warunki do ich zabudowy i byłoby niezgodne z historycznym podziałem funkcjonalno-przestrzennym założenia.

Od powyższej decyzji odwołali się E.J. i A.J. oraz R.K. i S.K., reprezentowani przez adwokata T.M. W odwołaniu zarzucono niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego, poprzez niewskazanie rzeczywistego wpływu podziału przedmiotowej nieruchomości na wartości zabytkowe historycznego założenia dworsko-ogrodowego i warunki ochrony konserwatorskiej. Zarzucono także, iż rozstrzygnięcie sprawy oparte jest na domniemaniach organu lub dowodach nie mających związku z przedmiotową sprawą. Ponadto wskazano na fakt nieujawnienia w księdze wieczystej dla przedmiotowej nieruchomości wpisu do rejestru zabytkowego założenia, a co za tym idzie ograniczenie prawa własności poprzez odmowę podziału przedmiotowej nieruchomości. Skarżący stwierdzili także w zaskarżonym orzeczeniu wykroczenie organu ochrony zabytków poza kompetencje, wobec rozstrzygnięcia sprawy również w odniesieniu do terenów położonych poza granicami zabytkowego założenia dworsko-ogrodowego.

Po rozpatrzeniu sprawy Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego decyzją z dnia [...] września 2010 r.: w pkt 1) uchylił zaskarżoną decyzję w całości; w pkt 2) odmówił pozwolenia na podział działki nr ewid. [...], polegający na wydzieleniu nowych działek nr [...], [...] i [...] w części znajdującej się w granicach zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R., we fragmencie oznaczonym kolorem zielonym na załączniku graficznym, który stanowi integralną część niniejszej decyzji; w pkt 3) pozwolił na podział działki nr ewid. [...], polegający na wydzieleniu nowej działki nr [...] we fragmencie znajdującym się w granicach zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R., oznaczonym kolorem czerwonym na załączniku graficznym, który stanowi integralną część niniejszej decyzji; w pkt 4) umorzył postępowanie administracyjne w przedmiotowej sprawie w odniesieniu do wydzielenia działek nr ewid. [...], z części działki nr ewid. [...], znajdującej się poza granicami zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O., gm. R.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji powołał się na przepis art. 36 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, zgodnie, z którym dokonywanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru zabytków wymaga pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1) zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, iż organ pierwszej instancji niezasadnie wypowiedział się co do całości planowanych podziałów, tj. również w odniesieniu do części nieruchomości leżącej poza granicą obszaru wpisanego do rejestru zabytków, a zatem wykraczając w tym zakresie poza kompetencje organu ochrony zabytków. Ponadto w uzasadnieniu decyzji organ nie wyjaśnił dostatecznie motywów swojego działania, skupiając się głównie na kwestiach domniemanej budowy drogi dojazdowej na planowej działce nr [...] oraz

ewentualnych działań inwestycyjnych na planowanych działkach [...] i [...]. Z tych też przyczyn Minister uznał, że decyzja jest wadliwa, i uznał za konieczne uchylenie jej w całości.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2) swojej decyzji organ odwoławczy stwierdził, iż zasadna jest odmowa pozwolenia na wydzielenie wnioskowanych działek nr [...] z działki nr [...], leżącej w granicach objętych wpisem do rejestru zabytków, gdyż w jego ocenie stanowią one część istotnego elementu zabytkowego założenia dworsko-ogrodowego, jakim jest sad kwaterowy. W "Ewidencji założenia "dworsko-ogrodowego w O." z 1985 r., wskazano na dobry stan zachowania starego sadu kwaterowego, zarówno w związku z utrzymanym drzewostanem, jak i widocznym oraz czytelnym podziałem na kwatery. Najlepiej zachowana jest przedmiotowa kwatera starego sadu z sadzawką, położona na wschodzie zabytkowego założenia, otoczona od południa i wschodu gęstym szpalerem drzew i krzewów, stanowiącym naturalną osłonę sadów przed chłodnymi wiatrami. Organ odwoławczy wskazał, że z treści decyzji z dnia [...] czerwca 1986 r. wynika, że na wartości zabytkowe omawianego założenia składają się m.in. kwatery sadów z sadzawką oraz duże skupiny starodrzewu przy drodze i na obrzeżach sadu. Ponadto z protokołu oględzin z dnia 6 maja 2009 r. wynika, iż układ przestrzenny przedmiotowego terenu nie zmienił się. Dalej Minister stwierdził, że sad kwaterowy został objęty ochroną konserwatorską jako zakomponowana forma zieleni, która przesądza o istocie zabytkowego założenia określonego jako "dworsko-ogrodowe". Jego cechą charakterystyczną jest układ z podziałem na kwatery. Zdaniem organu odwoławczego, wynika z tego konieczność zachowania spójności poszczególnych kwater. Planowany podział działki nr ewid. [...] na obszarze zabytkowej kwatery sadu stanowiłby niekorzystne nałożenie podziału geodezyjnego na podział funkcjonalny i historyczny, który zniweczy wartość zabytkową tej kwatery, stanowiącą przecież podstawę wpisu tej części założenia do rejestru zabytków. Organ odwoławczy zasygnalizował także, że wtórne wydzielenie dwóch działek o nr [...] i [...] z omawianego terenu starego sadu, nastąpiło bez zgody organu ochrony zabytków, a okoliczność tę należy ocenić negatywnie, jaką tworzącą możliwości do rozdrobnienia obszaru zabytkowego założenia i stanowiącą zagrożenie dla jego integralności w przyszłości. Organ odwoławczy podniósł, że odmowa pozwolenia na wnioskowany podział na w.w. obszarze zapewni warunki prawne umożliwiające trwałe zachowanie zabytku jakim jest zespół dworsko-grodowy w O.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3) zaskarżonej decyzji Minister stwierdził, iż wnioskowany podział działki nr [...] na działkę nr [...] nie ma znaczącego wpływu na wartości zabytkowe omawianego zespołu, gdyż nie niesie za sobą zagrożenia naruszenia integralności. Zatem w tym zakresie podział jest dopuszczalny.

Uzasadniając rozstrzygnięcie zawarte w pkt 4) zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji wskazał, że wobec faktu, iż obszar projektowanej działki nr [...], większa część nowej działki [...] oraz fragmenty planowanych działek nr [...] i [...] (poza pasem zadrzewienia od strony południowej i wschodniej), znajdują się poza terenem wpisanym do rejestru zabytków, postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem E. i A. J oraz R. i S. K. należy jako bezprzedmiotowe w tym zakresie umorzyć.

Ponadto Minister podniósł, że poruszona w odwołaniu kwestia obowiązku ujawniania wpisów do rejestru zabytków w Księgach Wieczystych jest uregulowana art. 9 ust. 4 ww. ustawy, który mówi, że wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej nieruchomości. Zdaniem organu, wyklucza to objęcie tym zapisem układów urbanistycznych, ruralistycznych oraz historycznych zespołów budowlanych lub innych założeń przestrzennych, jako składających się z wielu autonomicznych nieruchomości. Zespół dworsko-ogrodowy w O. tworzy szereg autonomicznych nieruchomości, w tym należy wskazać, iż działka nr [...] jest w znacznej części położona poza granicami obszaru wpisanego do rejestru zabytków.

Nie doszło też, zdaniem organu odwoławczego, do ograniczenia prawa własności współwłaścicieli, gdyż Konstytucja Rzeczpospolitej Polskiej przewiduje możliwość ograniczenia własności ale tyko w drodze ustawy i tylko w zakresie, w jakim nie narusza ona istoty prawa własności. Ograniczenie własności odwołujących się wynika z ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, a zatem jest prawnie dopuszczalne i nie wyklucza użytkowania ww. obiektów przez właściciela, ani nie wkracza w zakres istoty prawa własności, prawa majątkowego czy prawa do dziedziczenia.

Skargę na powyższą decyzję, do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnieśli E. i A. J., R. i S. K., reprezentowani przez adwokata T.M.

Skarżący zarzucili:

1) naruszenie art. 7 w związku z art 80 kodeksu postępowania administracyjnego, polegające na niewyjaśnieniu stanu faktycznego, to jest rzeczywistego wpływu podziału przedmiotowej nieruchomości, będącej częściowo fragmentem zabytku nieruchomego na niekorzystne zmiany w historycznym układzie przestrzennym założenia dworsko-grodowego w O. prowadzące do obniżenia jego wartości zabytkowej, oparcie zaskarżonej decyzji o przypuszczenia, o możliwym grodzeniu działek, to jest okolicznościach, które nie zostały dowiedzione względnie winny stać się przedmiotem dowodu w odrębnym postępowaniu, co do warunków zabudowy, względnie zatwierdzenia projektu i wydania zezwolenia na budowę, gdy nadto z treści zaskarżonej decyzji wynika, że w tej części podział jest niesporny, w sytuacji gdy organ mógł porównać sposób obecnego zagospodarowania dwóch sąsiednich działek będących częścią tego samego założenia dworsko - ogrodowego, wydzielonych z niego bez zgody organu konserwatorskiego;

2) naruszenie art. 11 kodeksu postępowania administracyjnego polegające na niewystarczającym wyjaśnieniu przesłanek wydania zaskarżonej decyzji w odniesieniu do wpływu, jaki na walor zabytkowy - zmiany w historycznym układzie przestrzennym założenia oraz pogorszenie warunków ochrony zabytkowej nieruchomości - może mieć podział nieruchomości uwzględniający jej właściwości topograficzne, istniejącą w rzeczywistości lecz nie ujawnioną w stosownych rejestrach drogę (projektowana działka [...]) oraz ewentualne warunki zabudowy powstałych w wyniku podziału działek numer [...] i [...] w odniesieniu do obowiązującego na terenie gminy R. planu miejscowego zagospodarowania przestrzennego oraz innych aktów prawa miejscowego wymienionych w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami;

3) naruszenie art. 140 kodeksu cywilnego, w związku z art. 5 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w związku z art. 7 tejże ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w związku z art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami poprzez ograniczenie prawa własności do przedmiotowej nieruchomości poprzez wydanie decyzji odmawiające pozwolenia na jej podział w sytuacji, gdy właściciele nabyli tę nieruchomość chronieni rękojmią wiary publicznej ksiąg wieczystych także w odniesieniu do nie ujawnionego wpisu części tej nieruchomości do rejestru zabytków, zaś wpis ten nie jest objęty dyspozycją art. 7 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jako następujący na wniosek organu, nie zaś z ustawy.

W tej sytuacji strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.

Na rozprawie przed Sądem Administracyjnym w Warszawie w dniu 16 maja 2011 r. pełnomocnik organu radca prawny P.Z., wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z brzmieniem art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z póżn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego i to w dacie jego wydania. Sąd administracyjny kontroluje zatem legalność rozstrzygnięcia zapadłego w postępowaniu z punktu widzenia jego zgodności z prawem materialnym i obowiązującymi przepisami prawa procesowego.

W ocenie Sądu skarga złożona w przedmiotowej sprawie jest nieuzasadniona, albowiem zaskarżona decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] września 2010 r. Nr [...] nie narusza przepisów prawa materialnego ani też przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.

Przedmiot, zakres i formy ochrony zabytków oraz opieki nad nimi określa ustawa z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. Nr 162, poz. 1568 z póżn. zm.) oraz akty wykonawcze do tej ustawy.

Zgodnie z treścią art. 4 tej ustawy ochrona zabytków polega, w szczególności, na podejmowaniu przez organy administracji publicznej działań mających na celu zapewnienie warunków prawnych, organizacyjnych i finansowych umożliwiających trwałe zachowanie zabytków oraz ich zagospodarowanie i utrzymanie, zapobieganie zagrożeniom mogącym spowodować uszczerbek dla wartości zabytków, udaremnianie niszczenia i niewłaściwego korzystania z zabytków, (...), kontrolę stanu zachowania i przeznaczenia zabytków, a także uwzględnianie zadań ochronnych w planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz przy kształtowaniu środowiska.

W myśl zaś art. 36 ust. 1 pkt 8 wskazanej wyżej ustawy pozwolenia wojewódzkiego konserwatora zabytków wymaga dokonywanie podziału zabytku nieruchomego wpisanego do rejestru. Dokonanie więc podziału nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, wchodzącej w skład historycznego układu urbanistycznego lub ruralistycznego, czyli przestrzennego założenia miejskiego lub wiejskiego zostało przez ustawodawcę w sposób wyraźny uzależnione od uzyskania pozwolenia konserwatora zabytków na tego rodzaju podział, co jest jednym z przejawów reglamentacji administracyjnoprawnej, odnoszącej się w tym wypadku do sfery ochrony (zachowania) zabytków. U podstaw tej regulacji leży konieczność zagwarantowania, by zmiany w zakresie gospodarki nieruchomościami wpisanymi do rejestru zabytków, pociągające za sobą zazwyczaj zmiany w zagospodarowaniu przestrzennym danego obszaru oraz w panujących w jego obrębie stosunkach własnościowych, były zgodne z wymogami zachowania substancji zabytkowej i dawały pewność zachowania jej w należytym stanie na użytek przyszłych pokoleń. Tak więc tylko projekt podziału nieruchomości wpisanej do rejestru zabytków, który uwzględniałby wszystkie ze wskazanych powyżej elementów, powinien spotkać się ze o zgodą na jego realizację.

Uwzględniając powyższy przepis Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego słusznie więc uzasadnił rozstrzygnięcie zawarte w pkt 1) i 4) zaskarżonej decyzji, powołując się przede wszystkim na fakt bezpodstawnego wypowiedzenia się przez organ pierwszej instancji co do całości planowanych podziałów działki nr [...], w tym do jej części, która znajduje się poza założeniem przestrzennym wpisanym do rejestru zabytków.

W niniejszej sprawie Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego uznał że podział części działki o nr ew. [...] (pkt 2 zaskarżonej decyzji) negatywnie wpłynie na zabytkowy obiekt poprzez obniżenie wartości zabytkowych całego założenia dworsko-ogrodowego. W ocenie Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie projekt podziału działki [...], częściowo położonej na obszarze objętym konserwatorską ochroną zabytków pozostawał do końca w pełnej zgodności z aksjologią regulacji ustawowej. Wskazać bowiem trzeba, że zadaniem organów ochrony zabytków jest zapobieganie wszelkim działaniom, które mogłyby utrudnić utrzymanie zabytkowego terenu w jego pierwotnym układzie przestrzenno-architektonicznym, uniemożliwić jego zachowanie, czy też spowodować obniżenie lub utratę jego zabytkowych walorów. Przeprowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające i dowody na których zostało oparte rozstrzygnięcie Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego (decyzja z dnia [...] września 1986 r. Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. wpisująca do rejestru zabytków założenie dworsko-ogrodowe w O. oraz treść załącznika graficznego do decyzji; załącznik graficzny z naniesionym aktualnym podziałem geodezyjnym i numerami ewidencyjnymi działek, przesłany przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy piśmie z dnia 17 czerwca 2010 r., dokument w postaci Ewidencji założenia dworsko ogrodowego w O. z 1985 r., karty ewidencyjnej w.w założenia z 1986 r., Uchwała Nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia [...] października 2001 r. w sprawie "Studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego miasta i gminy R.", protokół oględzin nieruchomości z dnia 6 maja 2009 r.) potwierdzają, że podział części działki nr [...] w sposób określony we wniosku skarżących stoi w sprzeczności z zasadą integralności i niepodzielności zabytkowego założenia. W konsekwencji biorąc chociażby pod uwagę zapis § 4 w.w. Uchwały Nr [...] Rady Miejskiej w R. z dnia [...] października 2001 r. ustalający obowiązek uwzględniania polityki określonej w studium w decyzjach i działaniach dotyczących zagospodarowania przestrzennego, w tym realizacji celów publicznych, stwierdzić należy, że organy ochrony zabytków winny starannie rozważyć wszystkie okoliczności przy podejmowaniu decyzji mogących skutkować negatywnie na obiekty i tereny zabytkowe, tj. wpływać na obniżenie wartości historycznych całego założenia i wchodzącego w jego skład, określonych nieruchomości. Tym samym zdaniem Sądu proponowany podział działki nr [...] na działki [...], [...], [...] położone w części założenia dworsko-ogrodowego zburzyłby historyczny układu sadu podzielonego na kwatery. Planowany podział części działki nr ewid. [...] na obszarze zabytkowej kwatery sadu stanowiłby niekorzystne nałożenie podziału geodezyjnego na podział funkcjonalny i historyczny, który zniweczyłby wartość zabytkową tej kwatery.

W ocenie Sądu sprzeczność z zasadą integralności i niepodzielności nie występuje w odniesieniu do wydzielanej nowej działki nr [...], położonej we fragmencie znajdującym się w granicach zabytkowego zespołu dworsko-ogrodowego w O. Stanowisko takie jest zasadne i oparte w materiale dowodowym, tj. w treści załącznika graficznego do decyzji z dnia [...] września 1986 r. z naniesionym aktualnym podziałem geodezyjnym i numerami ewidencyjnymi działek, przesłany przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w L. do Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego przy piśmie z dnia 17 czerwca 2010 r. Tak więc Sąd uznaje za słuszne rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3) zaskarżonej decyzji.

W świetle powyższego za całkowicie chybione uznać należy podnoszone w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, to jest art. 7, 11 i art. 80 k.p.a. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że organ rozpoznając sprawę wnikliwie zbadał okoliczności faktyczne i prawne sprawy, a zajęte stanowisko szczegółowo i wyczerpująco uzasadnił.

Dodatkowo, podzielić należy stanowisko organu, iż odmowa pozwolenia na podział nieruchomości nie narusza przepisów o wykonywaniu prawa własności. Stosownie bowiem do treści art. 140 k.c. właściciel może, z wyłączeniem innych osób, korzystać z rzeczy zgodnie ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem swego prawa, jednakże w granicach określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego. W rozpoznawanej sprawie ograniczenie praw właściciela wynika z przepisów powołanej wyżej ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami. Za zasadne należy uznać także stanowisko organu w zakresie stosowania art. 9 ust. 4 ustawy z dnia 23 lipca 2003 roku o ochronie zabytków i opiece. Przepis ten stanowi, że wpisanie zabytku nieruchomego do rejestru ujawnia się w księdze wieczystej danej nieruchomości na wniosek wojewódzkiego konserwatora zabytków, na podstawie decyzji o wpisie do rejestru tego zabytku. Bezsporne jest, że przepis ten ma zastosowanie, jeżeli chodzi o nieruchomość, dla której jest możliwe prowadzenie księgi wieczystej w sposób całościowy i spójny. W sprawie niniejszej wpisem do rejestru zabytków objęte jest założenie przestrzenne, składające się z wielu odrębnych nieruchomości. Zespół dworsko-ogrodowy w O. tworzy szereg autonomicznych nieruchomości, w tym należy wskazać, iż działka nr [...] jest położona w znacznej części poza granicami obszaru wpisanego do rejestru zabytków.

Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

-----------------------

10