Wyrok WSA w Lublinie, sygn. akt II SA/Lu 941/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Data orzeczenia: 2019-01-29 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 7, art. 8, art. 15, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 136
journal: Dz.U. 2018 poz 2096
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
article: art. 30 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2018 poz 554
law: Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - tekst jedn.
article: art. 128, art. 133 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 682
law: Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - tekst jedn.
article: art. 153
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Laskowska-Pietrzak (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski Protokolant Sekretarz sądowy Marzena Okoń po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 29 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Sygn. akt II SA/Lu [...]

UZASADNIENIE

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. nr [...] – po rozpatrzeniu odwołania B. Z. od decyzji Wójta Gminy J. z dnia [...] r. nr [...], odmawiającej umorzenia wszystkich zaległości B. Z. – jako dłużnika alimentacyjnego, wobec Skarbu Państwa, z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego - utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie powyższe zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

We wniosku z dnia 23 stycznia 2017 r. B. Z. zwrócił się do Wójta Gminy J. o umorzenie w całości zobowiązań wnioskodawcy wobec Skarbu Państwa z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 554 ze zm., dalej jako "ustawa z 2007 r.") oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., dalej jako "ustawa z 2005 r."). W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca podał, że jest "osobą zaliczoną do lekkiego stopnia niepełnosprawności", przez co nie może podejmować prac dorywczych. Utrzymuje się z renty z KRUS. Prowadzona egzekucja z tego świadczenia – jak wskazał wnioskodawca – "nie pokrywała należności niezbędnych do bieżącego pokrywania zaległości, z tego powodu powstały zaległości nie zawinione przez wnioskodawcę".

Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Zastępca Wójta Gminy J. – działając z upoważnienia Wójta Gminy J. – odmówił umorzenia B. Z. przedmiotowych należności.

Powyższa decyzja organu pierwszej instancji została następnie utrzymana

w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...]

Wyrokiem z dnia 18 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 720/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uchylił ww. decyzje organów obu instancji, jako wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

W uzasadnieniu wyroku Sąd przede wszystkim stwierdził, że hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy z 2007 r. objęte są tak świadczenia

z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Ponadto Sąd zwrócił uwagę, że przepisy te określają odmienne przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych oraz zaliczek alimentacyjnych. Regulacja art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. uzależnia wysokość ewentualnego umorzenia wyłącznie od długości trwania skutecznej egzekucji i to bez brania pod uwagę sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika. Ponadto nie wymaga ona złożenia wniosku przez dłużnika. Właściwym do orzekania na jej podstawie jest organ właściwy dłużnika alimentacyjnego. Art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. daje natomiast organowi właściwemu wierzyciela możliwość umorzenia należności po złożeniu wniosku w tym przedmiocie przez dłużnika alimentacyjnego

i przy uwzględnieniu oraz zbadaniu sytuacji dochodowej, zdrowotnej i rodzinnej dłużnika. W niniejszej sprawie – jak zauważył Sąd – Wójt Gminy J., do którego zwrócił się skarżący z wnioskiem o umorzenie jego zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, rozpoznał przedmiotowy wniosek jedynie w oparciu o przesłankę z art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., działając tym samym wyłącznie w ramach kompetencji organu właściwego wierzyciela. Tymczasem Wójt Gminy J. jest w okolicznościach niniejszej sprawy jednocześnie organem właściwym wierzyciela oraz organem właściwym dłużnika alimentacyjnego. W ocenie Sądu obowiązkiem organów rozpatrujących niniejszą sprawę było zatem rozważenie zasadności umorzenia zadłużenia skarżącego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, nie tylko w oparciu o przesłankę określoną w art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., lecz również (i to w pierwszej kolejności) – w kontekście przesłanek określonych w ust. 1 tego artykułu.

Decyzją z dnia 1 czerwca 2018 r. nr [...] Wójt Gminy J. ponownie odmówił umorzenia B. Z. jego wszystkich zaległości wobec Skarbu Państwa z tytułu wypłaconych osobom uprawnionym świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zasiłek alimentacyjnych.

W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w toku ponownie prowadzonego postępowania dwukrotnie bezskutecznie podejmowano próbę przeprowadzenia z wnioskodawcą aktualizacji wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania (każdorazowo mieszkanie było zamknięte). Z powodu braku możliwości ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej strony, organ oparł się na wywiadzie środowiskowym z dnia 31 stycznia 2017 r., na podstawie którego przyjął, że B. Z. jest osobą samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe. Wnioskodawca posiada orzeczenie okresowe o całkowitej niezdolności do pracy

w gospodarstwie rolnym i z tego tytułu pobiera rentę z KRUS w wysokości [...] zł (która stanowi jedyne źródło jego dochodu), przy czym w wyniku potrąceń komorniczych ze świadczenia tego wypłacana jest mu kwota w wysokości [...] zł miesięcznie. Wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt III Ca [...] zasądzono od strony alimenty na dzieci: D. Z., A. Z., K. Z. – w wysokości po [...] zł miesięcznie na każde z nich. Następnie wyrokami z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt VI RC [...] i VI RC [...] alimenty na każde z ww. dzieci podwyższono do kwoty [...]zł miesięcznie. Na dzień 1 czerwca 2018 r. wysokość zobowiązań strony wobec Skarbu Państwa (wraz z odsetkami) wynosi: z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - [...] zł, z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych - [...] zł. Organ zaznaczył, że zaległości w spłacie przez stronę przedmiotowych należności pojawiły się już od 1 września 2005 r. i trwają do chwili obecnej.

Organ pierwszej instancji stwierdził, że z kserokopii orzeczenia Lekarza Rzeczoznawcy KRUS z dnia 7 sierpnia 2015 r. wynika, iż B. Z. nie jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Z kolei z wywiad środowiskowy potwierdza, że strona funkcjonuje w środowisku prawidłowo. Wynika z niego ponadto, że wydatki strony na leki i opłaty za energię i gaz wynoszą [...] zł miesięcznie, a zatem po poniesieniu tych kosztów z wypłacanej stronie renty (po potrąceniach komorniczych) pozostaje kwota [...]zł. Właścicielem mieszkania,

w którym mieszka strona, jest jego matka (zamieszkująca w tym samym budynku).

Organ pierwszej instancji uznał za mało realne, by pozostająca wnioskodawcy po odliczeniu ww. wydatków kwota (3,20 zł w przeliczeniu na dzień), wystarczyła mu pozostałe niezbędne wydatki, takie jak np. remont zamieszkiwanych pomieszczeń czy dojazdy do przychodni w M. . Podkreślił, że strona funkcjonuje

w środowisku prawidłowo, zaś w wyposażeniu jej mieszkania nie występują braki. Nie ubiega się też o pomoc materialną i rzeczową w ośrodku pomocy społecznej. Warunki bytowe wnioskodawcy, zdaniem organu pierwszej instancji, świadczą o tym, że może on posiadać dodatkowe źródło dochodów, do którego się nie przyznaje. Zachodzi bowiem dysproporcja między rzeczywistymi warunkami bytowymi,

a informacją o dochodach podaną w wywiadzie środowiskowym. Organ zaznaczył, że strona już podczas poprzednich wywiadów środowiskowych (przeprowadzonych

w związku z poprzednimi wnioskami o umorzenie zaległości alimentacyjnych) podawała nierzetelne informacje na temat jej dochodów. Twierdzenie strony zawarte w jej aktualnym wniosku, iż jako osoba o lekkim stopniu niepełnosprawności nie może podejmować prac dorywczych, nie znajduje przy tym potwierdzenia w opinii lekarzy biegłych sądowych.

W ocenie organu pierwszej instancji, brak możliwości bieżącej spłaty zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie tych należności. Jak zauważył organ, z dostarczonych dokumentów wynika, że strona nie ma nikogo na swoim utrzymaniu. Ponadto osoby uprawnione do świadczeń

z funduszu alimentacyjnego we wcześniejszych latach, tj. A. Z. i D. Z., obecnie już nie pobierają tych świadczeń – pobiera je nadal jedynie K. Z.. Zadłużenie strony nie będzie już zatem wzrastało w takim samym stopniu, jak w latach poprzednich, a jeżeli Komornik Sądowy będzie przekazywał organowi potrącenia z renty KRUS, zaś strona podejmie kroki w kierunku zwiększenia swoich dochodów, a tym samym zacznie wpłacać dodatkowe kwoty na rzecz swojego zadłużenia alimentacyjnego – będzie malało.

Odnosząc się do argumentów wnioskodawcy wskazujących na pogorszenie się jego warunków życiowych, organ podniósł, że poza możliwością wystąpienia

o umorzenie przedmiotowych należności, dysponował i nadal dysponuje on również innymi instrumentami prawnymi umożliwiającymi dopasowanie wymiaru zobowiązań alimentacyjnych do aktualnej sytuacji życiowej. B. Z. nie podjął jednak żadnych działań w tym kierunku.

Realizując wytyczne WSA w Lublinie zawarte w wyroku z dnia 18 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu [...], wskazujące na obowiązek rozważenia w niniejszej sprawie zasadności umorzenia B. Z. przedmiotowych należności nie tylko w oparciu o przesłankę z art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., lecz również na podstawie ust. 1 tego artykułu, organ pierwszej instancji podał, że Komornik Sądowy, w wyniku prowadzonego wobec strony postępowania egzekucyjnego, przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. łącznie [...] zł. Nastąpiło to w okresie od dnia 17 listopada 2008 r. (pierwsza wpłata) do dnia 30 października 2017 r. (ostatnia wpłata). W ponad 90% ilości spłat kwoty te mieściły się w przedziale od [...] zł miesięcznie do kwoty [...]zł. Jedynie w dniu 23 września 2011 r. dokonano jednorazowej wpłaty w kwocie [...]zł oraz w dniu 20 grudnia 2011 r. jednorazowej wpłaty w kwocie [...]zł. Tymczasem od dnia 25 listopada 2009 r. zasądzone od strony alimenty podwyższono do kwoty [...]zł miesięcznie na każde z dzieci. Nigdy zatem wpłata nie pokrywała 100% kwoty zasądzonych alimentów, a tym samym warunki z art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. nie zostały spełnione. Po wnikliwej analizie sytuacji dochodowej i rodzinnej strony organ podtrzymał ponadto stanowisko o odmowie umorzenia zadłużenia strony w oparciu

o ust. 2 ww. artykułu.

W odwołaniu od powyższej decyzji B. Z. wniósł o jej uchylenie

i umorzenie jego wszystkich zaległości z tytułu zobowiązań alimentacyjnych. Odwołujący podniósł, że nie może być karany na podstawie domniemania, jakoby wykonywał dodatkową pracę oraz prowadził wspólne gospodarstwo domowe

z matką.

Powołaną na wstępie decyzją ostateczną z dnia 15 października 2018 r. nr [...] (zaskarżoną w niniejszej sprawie) Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy J. z dnia

1 czerwca 2018 r. Organ odwoławczy w całości podzielił ustalenia zawarte w decyzji pierwszoinstancyjnej, powielając treść jej uzasadnienia. Stwierdził, że w świetle powołanych w niej przepisów oraz poczynionych ustaleń przedmiotowa sprawa została prawidłowo rozpatrzona. Rozstrzygnięcie zostało przy tym dostatecznie uzasadnione, a uzasadnienie ma oparcie w ustalonym stanie faktycznym.

W skardze do Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w L. B. Z. wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji wydanych w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy. Podtrzymał tez wniosek o umorzenie jego wszystkich zaległości jako dłużnika alimentacyjnego. Skarżący podniósł, że jeżeli Komornik Sądowy nie przekazuje wierzycielowi, tj. Wójtowi Gminy J., należności z tytułu prowadzonej egzekucji, to organ ten posiada odpowiednie instrumenty prawne do zmobilizowania [...]. Ponadto ponownie zarzucił, że organy obu instancji oparły swe rozstrzygnięcia na nieuzasadnionym domniemaniu, iż skarżący pracuje dodatkowo jako kierowca busa, przewożąc ludzi w prywatnej firmie na trasie P. L. oraz, że skoro zamieszkuje w jednym domu

z matką, to prowadzi z nią wspólne gospodarstwo domowe. W dalszej części uzasadnienia skargi skarżący przytoczył liczne wyroki sądów administracyjnych,

w większości odnoszące się do obowiązku umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz z tytułu zaliczek alimentacyjnych w razie spełnienia warunków z art. 30 ust. 1 ustawy 2007 r., a także odnoszące się do obowiązku rozważenia zasadności umorzenia w części takich należności, na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., w razie stwierdzenia braku podstaw do umorzenia ich

w całości.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:

Na wstępie podkreślić należy, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, o ile ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta przebiega trybie określonym ustawą z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r, poz. 1302 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), przy czym w świetle art. 134 § 1 tej ustawy, sąd rozstrzyga

w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie kompleksowej oceny legalności zaskarżonego aktu, niezależnie od podniesionych w skardze zarzutów i ich podstawy prawnej powołanej przez skarżącego.

Rozpoznając sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga nie jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji z dnia 1 czerwca 2018 r. nie naruszają bowiem prawa

w stopniu dającym podstawy do wyeliminowania tych rozstrzygnięć z obrotu prawnego.

Art. 12 ustawy z 2005 r. nakładał na dłużników alimentacyjnych obowiązek zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości zaliczek (alimentacyjnych) wypłaconych osobie uprawnionej, powiększonej o 5%. Analogiczny obowiązek w odniesieniu do świadczeń z funduszu alimentacyjnego został nałożony na dłużników alimentacyjnych w art. 27 ust. 1 ustawy z 2007 r., z tą różnicą, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego podlegają zwrotowi w kwocie pobranej (niepowiększonej o 5% - jak ma to miejsce w przypadku zaliczek alimentacyjnych), natomiast łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Wyjątek od zasady zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz zaliczek alimentacyjnych, został przewidziany w art. 30 ustawy z 2007 r., który to przepis określa przesłanki umorzenia tego rodzaju należności. Ust. 1 tego artykułu stanowi, że organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy (należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia, należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia oraz należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia), w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100% jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Ust. 2 powyższego artykułu stanowi natomiast, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Podkreślenia wymaga, że kontrolowane rozstrzygnięcia zapadły w wyniku ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego, po uchyleniu przez tutejszy Sąd prawomocnym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2017 r. sygn. akt II SA/Lu 720/17 poprzednio wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów obu instancji.

W powołanym wyroku Sąd - podzielając ugruntowany w judykaturze pogląd - stwierdził, że hipotezą zarówno ust. 1 jak i ust. 2 art. 30 ustawy z 2007 r. objęte są tak świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jak i należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. W świetle natomiast art. 153 p.p.s.a., ocena prawna przedstawiona w ww. orzeczeniu wiązała na dalszym etapie postępowania organy administracji, jak i wiąże obecnie Sąd. Stąd też nie budzi wątpliwości, że organy prawidłowo rozważyły w niniejszej sprawie zasadność umorzenia skarżącemu

w oparciu o przepis art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. nie tylko zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych, lecz również zadłużenie z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych. Dodatkowym obowiązkiem organu wskazanym przez Sąd w wydanym uprzednio w niniejszej sprawie wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r., było rozważenie umorzenia skarżącemu wszystkich tych należności również w oparciu o przepis art. 30 ust. 1 ustawy z 2007 r. Na obowiązek ten Sąd zwrócił uwagę wskutek ustalenia, że orzekający w niniejszej sprawie w pierwszej instancji Wójt Gminy J., jest zarówno organem właściwym wierzyciela, jak

i organem właściwym dłużnika alimentacyjnego.

W ocenie Sądu organy, orzekając ponownie w sprawie, prawidłowo wykonały powyższy obowiązek. Ustaliły bowiem, że pomimo, iż w wyniku prowadzonej wobec skarżącego egzekucji Komornik Sądowy przekazał na rzecz Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. łącznie kwotę [...]zł (zob. zaświadczenie [...] Sądowego przy Sądzie Rejonowym L.-W. w L. z siedziba w Ś. z dnia 18 maja 2018 r. sygn. akt KMP [...] – k. 11 akt adm. I inst.), to jednak nigdy przez cały okres pobierania przez dzieci skarżącego zaliczek alimentacyjnych, a następnie świadczeń z funduszu alimentacyjnego, egzekucja wobec skarżącego nie była skuteczna w wysokości co najmniej równej wysokości zasądzonych alimentów (przypomnieć należy, że początkowo - wyrokiem Sądu Okręgowego w L. z dnia 6 maja 2004 r. sygn. akt III Ca [...] - alimenty na rzecz trojga dzieci skarżącego ustalono w kwotach po [...] zł miesięcznie na każde dziecko, zaś następnie – wyrokami ww. Sądu z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt VI RC [...] i VI RC [...] – alimenty te podwyższono do [...] zł miesięcznie na każde dziecko). Powyższe ustalenie znajduje potwierdzenie w załączonym do materiału dowodowego tabelarycznym zestawieniu zadłużenia skarżącego z tytułu zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych na rzecz osób uprawnionych, z kwotami wyegzekwowanymi w poszczególnych miesiącach od skarżącego (k. 18-21 akt adm. I inst.). Jak słusznie zauważono

w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji, z powyższego dokumentu wynika, że

w większości przypadków wyegzekwowane od skarżącego kwoty mieściły się przedziale od [...] zł do [...] zł. W dwóch przypadkach wyegzekwowane kwoty były większe (w dniu 23 września 2011 r. – [...] zł oraz w dniu 20 grudnia 2011 r. – [...] zł), jednak również nie osiągnęły równowartości 100% zasądzonych od skarżącego alimentów. Wobec powyższego nie budzi wątpliwości prawidłowość stanowiska organów obu instancji, że żadna z przesłanek umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego bądź zaliczek alimentacyjnych, określonych w art. 30 ust. 1 pkt 1-3 ustawy z 2007 r. (które to przesłanki opierają się wyłącznie na długości trwania skutecznej - w zakresie pokrywającym całość zasądzonych alimentów – egzekucji), w przypadku skarżącego nie została spełniona.

Zastrzeżeń Sądu nie budzi również stanowisko organów odmawiające umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności w oparciu o dyspozycję art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. Przepis ten – jak już wyżej wskazano – przewiduje możliwość umorzenia należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego (a także z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych), jeżeli za uwzględnieniem wniosku przemawia sytuacja dochodowa i rodzinna dłużnika. Należy jednak zauważyć, że z jego brzmienia jednoznacznie wynika, iż organ "może" umorzyć należności z tytułu wypłaconych świadczeń, co oznacza, że podejmowana w tym przedmiocie decyzja ma charakter uznaniowy. Nie oznacza to jednak, że organ działa w tym zakresie na zasadzie pełnej dowolności. Skoro bowiem umorzenie tych należności uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym (co wynika wprost z dyspozycji powołanego unormowania), to orzekając w tym przedmiocie organ ma obowiązek ustalić i uwzględnić aktualną sytuację dochodową

i rodzinną dłużnika alimentacyjnego. Innymi słowy, działanie w ramach uznania administracyjnego nie zwalnia organu od obowiązku prowadzenia postępowania zgodnie z określoną w art. 8 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa oraz ich kultury prawnej, jak również z zasadami prawdy obiektywnej oraz swobodnej oceny dowodów, określonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Organ, działając w ramach przysługującego uznania, nie jest również zwolniony od powinności prawidłowego uzasadnienia swego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami zawartymi w art. 107 § 3 k.p.a. Z powyższego wynika jednak, że decyzje wydawane w ramach uznania administracyjnego podlegają kontroli sądowej jedynie w zakresie oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz, czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów, a więc dotyczącej prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji (por. wyrok NSA z dnia 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00 – dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).

W niniejszej sprawie organ pierwszej instancji podjął z urzędu wszelkie możliwe czynności w celu ustalenia aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej B. Z.. W tym celu organ dwukrotnie (w dniu 11 maja 2018 r. i w dniu 16 maja 2018 r.) podejmował próby przeprowadzenia ze skarżącym aktualizacji wywiadu środowiskowego, każdorazowo powiadamiając skarżącego wcześniej

o terminie wizyty pracownika socjalnego. Jak wynika z wyjaśnień organu, obie te próby okazały się nieskuteczne (w obu przypadkach pracownik socjalny nie zastał nikogo w mieszkaniu skarżącego). W tej sytuacji za uzasadnione uznać należy ustalenie sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego w oparciu o ostatni przeprowadzony z nim wywiad środowiskowy z dnia 31 stycznia 2017 r., zwłaszcza, że w toku postępowania skarżący nie zgłaszał żadnych zastrzeżeń co do aktualności danych zawartych w tym wywiadzie. Nadto organ pierwszej instancji przy podejmowaniu swego rozstrzygnięcia uwzględnił złożone przez skarżącego dokumenty, w tym zaświadczenia lekarskie dotyczące stanu zdrowia skarżącego.

Nie kwestionując przekonania skarżącego, że jego sytuacja życiowa jest trudna, Sąd – wobec prawidłowości i kompletności ustaleń dokonanych w sprawie przez organ pierwszej instancji – doszedł do wniosku, że orzeczona odmowa umorzenia skarżącemu przedmiotowych należności na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. mieści się w granicach przysługującego organom w przedmiotowej sprawie uznania administracyjnego. Skarżący, pomimo wielu schorzeń i orzeczonego lekkiego stopnia niepełnosprawności, jest osobą okresowo niezdolną do pracy wyłącznie w gospodarstwie rolnym, co oznacza, że może on podejmować prace dorywcze poza działalnością rolniczą, niewymagające znacznego wysiłku fizycznego. Zatem stan zdrowia skarżącego - choć niewątpliwie może utrudniać mu podjęcie pracy zarobkowej - całkowicie jednak nie wyklucza możliwości wykonywania pracy odpowiadającej jego możliwościom fizycznym. Jednocześnie za uzasadnione uznać należy wątpliwości organu odnośnie prawdziwości deklaracji skarżącego, iż nie wykonuje on żadnej pracy. Jak bowiem trafnie zauważył organ, kwota z dochodu skarżącego pozostająca po odliczeniu potrąceń komorniczych oraz deklarowanej przez skarżącego wysokości wydatków na mieszkanie i zakup leków, jest na tyle niska (96,28 zł miesięcznie – [...] zł dziennie), że z całą pewnością nie wystarcza na zabezpieczenie innych niezbędnych kosztów utrzymania każdej osoby, jak choćby kosztów zakupu żywności i odzieży, co przy uwzględnieniu faktu, iż skarżący nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, uzasadnia przyjęcie, ze posiada on inne – poza rentą – źródło dochodu, o którym nie informuje Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. .

Brak jest również podstaw, by zakwestionować twierdzenie organów, iż skarżący jest osobą samodzielną w prowadzeniu gospodarstwa domowego, albowiem okoliczność tę potwierdza treść przeprowadzonego z dniu 31 stycznia 2017 r. wywiadu środowiskowego, a także załączone do akt sprawy orzeczenie KRUS o okresowej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym (k. 47 akt adm.

I inst.), z którego wynika wprost, że w przypadku skarżącego nie występuje niezdolność do samodzielnej egzystencji. Skarżący (poza obowiązkiem alimentacyjnym na rzecz dzieci) nie posiada na utrzymaniu żadnych osób. Jak sam wielokrotnie podkreślał w toku postepowania, jego matka – pomimo zamieszkiwania w tym samym budynku – prowadzi odrębne gospodarstwo domowe.

Podkreślić także należy, że pomimo, iż sytuacja finansowa skarżącego (nawet przy założeniu, że wykonuje on prace dorywcze, dzięki czemu posiada dodatkowe źródła dochodu) obiektywnie nie umożliwia mu jednorazowej spłaty posiadanego zadłużenia, które na dzień orzekania przez organ pierwszej instancji wynosiło:

z tytułu zaliczek alimentacyjnych – [...] zł, z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego – [...] zł, to jednak w jego sytuacji (wobec choćby potencjalnych możliwości zarobkowych) w pierwszej kolejności winny być brane pod uwagę wymienione w art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. obok instytucji umorzenia, możliwość odroczenia terminu płatności lub rozłożenia zadłużenia na raty, które to rozwiązania są korzystniejsze z punktu widzenia interesów społecznych. Instytucja umorzenia zadłużenia z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego jest bowiem wyjątkowa, co oznacza, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma bowiem charakter obligatoryjny. W przypadku uchylania się od tego obowiązku osobie uprawnionej mogą być przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, jednak system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci. Wyjątkowość instytucji zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego oznacza również konieczność interpretowania przepisów ją regulujących w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Jak zatem wskazano, umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa, bytowa i zdrowotna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się w jakimkolwiek zakresie z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

Reasumując, Sąd podziela przekonanie organów orzekających w sprawie, iż sytuacja życiowa skarżącego - jakkolwiek obiektywnie jest trudna - nie uzasadnia umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń alimentacyjnych, również na podstawie przesłanki z art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. Powinnością skarżącego wobec posiadania przedmiotowego zadłużenia jest stale podejmowanie działań zmierzających do poprawy jego sytuacji w takim stopniu, by mógł on wywiązać się z ciążącego na nim w tym zakresie obowiązku zwrotu.

Ubocznie należy wskazać, że w świetle dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r. ewentualne zastosowanie jednej z wymienionych w tym przepisie form złagodzenia (bądź zniesienia) należności obciążających dłużnika alimentacyjnego uzależnione jest od jego wniosku. Wniosek skarżącego dotyczył umorzenia należności z tytułu wypłaconych na rzecz jego dzieci zaliczek alimentacyjnych oraz świadczeń

z funduszu alimentacyjnego. Organ, będąc związany tym wnioskiem, nie mógł zatem rozważać zastosowania innych możliwości przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy z 2007 r., tj. odroczenia terminu płatności bądź rozłożenia należności na raty. Strona, jeśli uzna to za właściwe, uprawniona jest zatem do złożenia kolejnych wniosków

o zastosowanie tego typu ulg.

Końcowo należy wskazać, że zastrzeżenia Sądu w niniejszej sprawie budzi wyłącznie treść uzasadnienia zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które w istocie ogranicza się do powielenia treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i lakonicznego stwierdzenia, że decyzja ta jest prawidłowa. Takie uzasadnienie decyzji zapadłej w postępowaniu odwoławczym jest niedopuszczalne w świetle wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., albowiem istotą takiego postępowania jest nie tylko kontrola legalności rozstrzygnięcia zapadłego w pierwszej instancji, lecz ponowne, merytoryczne rozpatrzenie sprawy

w myśl zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego wyrażonej w art. 15 w zw. z art. 136 k.p.a. Wobec jednak prawidłowości rozstrzygnięcia podjętego

w niniejszej sprawie przez organ odwoławczy, Sąd opisaną wyżej wadliwość samego uzasadnienia zaskarżonej decyzji uznał za uchybienie art. 107 § 3 k.p.a. pozostające bez wpływu na wynik sprawy, a tym samym niedające - w świetle dyspozycji art. 145 § 1 p.p.s.a. - podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Z tych wszystkich względów skargę należało oddalić, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.