Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 660/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-05-11 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Insfrastruktury i Budownictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), sędzia WSA Łukasz Trochym, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2022 r. sprawy ze skargi M. M. i E. B. na decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia [...] lutego 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z 17 lutego 2017 r., nr DO.3-6611-953-MJ/16, Minister Infrastruktury i Budownictwa, po rozpatrzeniu wniosku W. S., M. M. oraz E. B. o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 5 września 2016 r., nr DO-3-6611-121-ZL/16, o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Decyzją z 22 stycznia 1974 r., nr WT.V-632/99/74/AN, Naczelnik Dzielnicy [...] odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. nr hip. [...].

Decyzją z 8 marca 1974 r., nr GKM.IV.632/4/74, Prezydent m. st. Warszawy utrzymał powyższą decyzję w mocy.

Wnioskiem z 24 listopada 2015 r. W. S., M. M. i E. B. wystąpiły o stwierdzenie nieważności decyzji z 8 marca 1974 r. oraz decyzji z 22 stycznia 1974 r.

Decyzją z 5 września 2016 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 8 marca 1974 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 22 stycznia 1974 r.

W uzasadnieniu organ podniósł, że znajdujący się na nieruchomości przy ul. [...] budynek stanowił wprawdzie budynek mieszkalny, ale nie stanowił on domu jednorodzinnego w rozumieniu ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Z oświadczenia właściciela hipotecznego nieruchomości i jego następców prawnych oraz operatów szacunkowych wynika bowiem, że budynek posadowiony przy ul. [...] w W. był domem wielorodzinnym, zbudowanym na potrzeby wynajmu dla lokatorów, z odrębnymi 4 kuchniami, już w okresie przedwojennym.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją złożyły W. S., M. M. i E. B. podnosząc, że podstawą odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu z 26 października 1945 r. nie mogły być równocześnie ust. 1 i 2 art. 53 ustawy wywłaszczeniowej. W ocenie skarżących odmowę przyznania odszkodowania uzasadniono ilością izb w budynku z powołaniem się na ówcześnie obowiązujące przepisy dotyczące gospodarki lokalami wydane po wejściu w życie dekretu. Ponadto, Minister poczynił własne ustalenia faktyczne w sprawie oraz merytorycznie rozpatrzył sprawę przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, czym wyszedł poza ramy postępowania nadzorczego.

Decyzją z 17 lutego 2017 r. Minister Infrastruktury i Budownictwa utrzymał w mocy decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 5 września 2016 r.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że podstawę prawną wydania kwestionowanych decyzji z 8 marca 1974 r. oraz 22 stycznia 1974 r. stanowił art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości.

Organ przywołał treść powołanego przepisu i wskazał, że dla przyznania odszkodowania w tym trybie konieczne było spełnienie dwóch przesłanek: (i) nieruchomość winna stanowić albo gospodarstwo rolne, warzywnicze, sadownicze albo działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, albo powinna być zabudowana domem jednorodzinnym oraz (ii) poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania wymienionym gospodarstwem albo działką pod budowę domu jednorodzinnego po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub po tej dacie dom jednorodzinny przeszedł na własność Państwa.

W ocenie organu odwoławczego, w sprawie nie została spełniona przesłanka zabudowania przedmiotowej nieruchomości domem jednorodzinnym. Znajdująca się w dyspozycji organu dokumentacja w postaci operatów szacunkowych oraz oświadczenia właściciela hipotecznego i jego następców prawnych potwierdza w sposób niebudzący wątpliwości, że budynek posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości nie był domem jednorodzinnym. Stosownie do treści protokołu uzgodnienia opinii szacunkowych z 6 czerwca 1973 r. oraz załączonego operatu szacunkowego zabudowań i urządzeń znajdujących się na nieruchomości położonej przy ul. [...], na przedmiotowym gruncie posadowiony był jednopiętrowy murowany wielorodzinny budynek mieszkalny niepodpiwniczony o pow. 159,21 m2, wybudowany na podstawie zatwierdzonych projektów - w dniu 24 lutego 1927 r. nr [...] jako podstawowego i 16 stycznia 1936 r. nr [...] oraz z 28 sierpnia 1966 r. nr [...] w zakresie nadbudowy części zachodniej.

Ponadto, zgodnie z treścią pisma S. S. z 20 kwietnia 1965 r. (stanowiącego wniosek o przyznanie prawa użytkowania wieczystego do gruntu położonego w W. przy ul. [...]), na terenie działki znajdował się budynek mieszkalny 14 izbowy 9 lokalowy. Z kolei z treści pisma J. S. z 28 sierpnia 2002 r. wynika, że wśród 14 izb znajdowały się 4 kuchnie. Wskazana zabudowa istniała od okresu przedwojennego, bowiem została zrealizowana zgodnie z projektami z dnia 24 lutego 1927 r. nr [...] i 16 stycznia 1936 r. nr [...].

Minister podniósł, że wbrew twierdzeniom wnioskodawców nie rozpoznawał sprawy przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość merytorycznie, lecz poczynił ustalenia niezbędne dla oceny istnienia przesłanek stwierdzenia nieważności spornych rozstrzygnięć odszkodowawczych, tj. ustalenia, czy przeprowadzone postępowanie odszkodowawcze i dowody w nim zgromadzone dawały podstawę do wydania kwestionowanych decyzji z 1974 r.

Ponadto, zdaniem organu, o wadliwości kwestionowanej decyzji nie świadczy powołanie w jej sentencji obu ustępów art. 53. Odmowę przyznania odszkodowania ówczesny organ uzasadnił tym, że posadowiony na gruncie przedmiotowej nieruchomości budynek mieszkalny nie może być uznany za dom jednorodzinny w świetle obowiązujących przepisów. Skoro w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji organ odniósł się do kwestii domu jednorodzinnego dysponując jednocześnie dokumentacją na poparcie tej tezy, to nie można podzielić zarzutu, że organ odszkodowawczy nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego i nie ustalił charakteru budynku posadowionego na przedmiotowej nieruchomości.

Za niezasadny organ nadzoru uznał również zarzut powołania w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej przepisów ustawy z 28 maja 1957 r. o wyłączeniu spod publicznej gospodarki lokalami domów jednorodzinnych oraz lokali w domach spółdzielni mieszkaniowych, tj. powołania przepisów nieobowiązujących w dniu wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Zdaniem Ministra, dla oceny prawidłowości kwestionowanej decyzji istotne jest ustalenie czy budynek zaspokajał potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny już w dacie wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. Organ nadzoru wskazał, że ocenił na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału dowodowego, że w sprawie zostało udowodnione, że budynek posadowiony na gruncie nieruchomości [...] przy ul. [...] w dniu 21 listopada 1945 r. (tj. dniu wejścia w życie dekretu) nie był domem jednorodzinnym (charakter domu wielorodzinnego miał już w okresie przedwojennym).

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa złożyły W. S., M. M. i E. B. zarzucając jej naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a. poprzez:

a) wyjście poza granice orzekania wyznaczone zakresem rozpoznania sprawy w postępowaniu nadzorczym polegające na prowadzeniu postępowania merytorycznego zmierzającego do ustalenia przez Ministra Infrastruktury i Budownictwa czy zachodzą przesłanki do wypłacenia odszkodowania zgodnie z art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości zamiast przeprowadzenia analizy decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 8 marca 1974 r. i utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 22 stycznia 1974 r. pod kątem rażącego naruszenia przepisów prawa obowiązujących w dacie wydania ww. decyzji,

b) przyjęcie, że oparcie decyzji przez organy odszkodowawcze na restrykcyjnych przepisach lokalowych wprowadzających ograniczenia prawa jednostki, w tym prawa własności, które weszły w życie po dekrecie z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy nie stanowi rażącego naruszenia prawa;

c) przyjęcie, że oparcie decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 8 marca 1974 r. utrzymującej w mocy decyzję Naczelnika Dzielnicy [...] z 22 stycznia 1974 r. na ust. 1 i 2 art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. nie stanowi rażącego naruszenia prawa, podczas gdy oba powołane ustępy przedmiotowego artykułu nie mogły być równocześnie podstawą odmowy przyznania przez organy administracji odszkodowania za nieruchomość objętą działaniem dekretu z uwagi na fakt, że ust. 1 dotyczył gospodarstwa rolnego, a ust. 2 domu jednorodzinnego i działki przeznaczonej pod budownictwo jednorodzinne; a ponadto już z treści obu decyzji odszkodowawczych wynika, że organy odszkodowawcze nie badały w ogóle przeznaczenia gruntu, a wyłącznie charakter domu, a zatem nie badały w ogóle spełnienia przesłanki z art. 53 ust. 2 ustawy w z 12 marca 1958 r., a tym samym nie mogły się powołać na ten ustęp;

2) art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów i wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków z niego nie wypływających, a mianowicie, że dom posadowiony na gruncie nieruchomości [...] położonej przy ul. [...] w dniu wejścia w życie dekretu nie stanowił domu jednorodzinnego i stan taki istniał w dacie wejścia dekretu w życie, pomimo że:

a) organy wydające decyzje odmawiające przyznania odszkodowania nie ustaliły jaki był charakter budynku w dniu wejścia ww. dekretu w życie i czy były w nim wynajmowane lokale,

b) organy wydające decyzje odszkodowawcze nie ustaliły czy budynek służył zaspokojeniu potrzeb jednej rodziny,

c) oświadczenie znajdujące się w aktach, na które powołał się Minister Infrastruktury i Budownictwa, zostało złożone - co wskazał sam organ - w 1965 r. i odnosiło się do charakteru nieruchomości i sposobu jej zagospodarowania właśnie na tę chwilę, nie zaś na dzień wejścia w życie dekretu warszawskiego;

3) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez nienależyte uzasadnienie decyzji i lakoniczne odniesienie się do zarzutów skarżących dotyczących:

a) wyjścia przez organ nadzoru poza ramy postępowania nadzorczego,

b) nieustalenia charakteru nieruchomości przez organy odszkodowawcze, tym bardziej że, co przyznał Minister działając jako organ pierwszej instancji, nie zachowały się jakiekolwiek dokumenty dotyczące budynku mieszkalnego,

c) uznania przez organ, że decyzja powołująca się na restrykcyjne przepisy ograniczające prawa jednostki, ze względu na powierzchnię budynku lub ilość izb, nie stanowi rażącego naruszenia prawa.

Powołując się na powyższe skarżące wniosły o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 5 września 2016 r. w całości

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury i Budownictwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

Wyrokiem z 8 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 lutego 2017 r.

Wyrokiem z 26 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na podstawie art. 179a p.p.s.a. skargi kasacyjnej W. S., E. B. i M. M., w pkt I uchylił wyrok z 8 września 2017 r., a w pkt II uchylił decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 17 lutego 2017 r. oraz decyzję Ministra Infrastruktury i Budownictwa z 5 września 2016 r.

Wyrokiem z 26 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 3899/18, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skargi kasacyjnej Ministra Inwestycji i Rozwoju, uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 lutego 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Za zasadny sąd kasacyjny uznał zarzut naruszenia art. 179a p.p.s.a. skutkujący nieważnością postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. NSA podniósł, że od wyroku WSA w Warszawie z 8 września 2017 r. zostały wniesione dwie skargi kasacyjne, a stosując tryb z art. 179a p.p.s.a. sąd pierwszej instancji, co potwierdza sentencja zaskarżonego wyroku, rozpoznał tylko jedną z nich, co w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia strony wnoszącej środek zaskarżenia możliwości obrony jej praw.

Wyrokiem z 23 lutego 2022 r., sygn. akt I OSK 1294/21, Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Ministra Infrastruktury i Budownictwa oraz W. S., E. B. i M. M. , uchylił wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 września 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 1105/17, i przekazał temu sądowi sprawę do ponownego rozpoznania. Zdaniem sądu kasacyjnego na uwzględnienie zasługuje podniesiony w skargach kasacyjnych zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. a także art. 138 p.p.s.a. z powodów dotyczących sprzeczności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z treścią jego sentencji. Sąd drugiej instancji podzielił również zarzut skarżących kasacyjnie dotyczący naruszenia art.141 §1 pkt 4 p.p.s.a. przez nieodniesienie się do wszystkich zarzutów skargi. Wobec zasadności zarzutu naruszenia art.141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny za przedwczesne uznał wypowiadanie się co do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

W dniu 26 kwietnia 2022 r. do Sądu wpłynęło pismo pełnomocnika skarżących informujące, że skarżąca W. S. zmarła, a spadek po niej na podstawie załączonego aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] grudnia 2020 r. nabyły córki M. M. i E. B. – skarżące w niniejszym postępowaniu.

Ponownie rozpoznając sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna.

Zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, które jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a.". Może więc mieć miejsce tylko wówczas gdy kontrolowana decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W toku postępowania nadzorczego nie rozpatruje się sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. Przy czym zaistnienie kwalifikowanych wad prawnych ocenia się według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia, które jest kwestionowane. W orzecznictwie sądów administracyjnych trafnie przyjmuje się również, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 lutego 2006 r., sygn. akt II OSK 490/05, Lex nr 196696).

W postępowaniu dowodowym w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej oceny dokonuje się przez pryzmat akt postępowania zwykłego. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności muszą jednak tkwić w samym orzeczeniu, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jego wydania. Oczywistość naruszenia prawa musi również "rzucać się w oczy", ponieważ restrykcyjność sankcji tego rodzaju powoduje, że w doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że tylko kardynalne naruszenie przepisów prawa należy obwarować taką sankcją.

Podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji Prezydenta m. st. Warszawy z 8 marca 1974 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Naczelnika Dzielnicy [...] z 22 stycznia 1974 r. stanowił art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. z 1961 r., Nr 18, poz. 94), dalej zwanej "ustawą" lub "ustawą z 12 marca 1958 r.".

Stosownie do art. 53 ust. 1 ustawy, przepisy tego aktu dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do odszkodowania za gospodarstwa rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele lub następcy prawni tych osób, prowadzący wymienione gospodarstwa, pozbawieni zostali użytkowania wspomnianych gruntów po wejściu w życie niniejszej ustawy (tj. po 5 kwietnia 1958 r.). Z kolei art. 53 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. stanowił, że przepisy tej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przeszły po wejściu w życie niniejszej ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy.

Z powyższego wynika, że przyznanie odszkodowania w trybie ustawy z 12 marca 1958 r. za nieruchomość objętą działaniem dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. z 1945 r., Nr 50, poz. 279, dalej jako "dekret" lub "dekret z 26 października 1945 r.") uwarunkowane było łącznym spełnieniem dwóch przesłanek: (i) nieruchomość powinna stanowić albo gospodarstwo rolne, warzywnicze, sadownicze albo działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, albo powinna być zabudowana domem jednorodzinnym oraz (ii) poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni możliwości faktycznego władania wymienionym gospodarstwem albo działką pod budowę domu jednorodzinnego po dniu 5 kwietnia 1958 r. lub po tej dacie dom jednorodzinny przeszedł na własność Państwa.

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych słusznie przyjmuje się, że użyte w powołanych regulacjach pojęcie "domu jednorodzinnego" należy rozumieć jako budynek zaspokajający potrzeby mieszkaniowe jednej rodziny bez ograniczeń powierzchni lub ilości pomieszczeń.

Zdaniem Sądu, prawidłowo organ nadzoru przyjął, że zasadnicze znaczenie dla oceny charakteru budynku położonego na nieruchomości przy ul. [...] w W. ma zachowana w aktach archiwalnych dokumentacja w postaci operatów szacunkowych oraz oświadczeń dawnego właściciela hipotecznego nieruchomości i jego następcy prawnego.

W treści operatu szacunkowego zabudowań i urządzeń znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...] sporządzonego w czerwcu 1973 r. wskazano, że na przedmiotowej nieruchomości znajdował się jednopiętrowy murowany wielorodzinny budynek mieszkalny niepodpiwniczony, o pow. 159,21 m2, wybudowany na podstawie zatwierdzonych projektów - w dniu 24 lutego 1927 r. nr [...] jako podstawowego i z 16 stycznia 1936 r., nr [...] sierpnia 1966 r., nr [...], w zakresie nadbudowy części zachodniej. Z opisem budynku zawartym w przedmiotowym operacie szacunkowym koresponduje treść pisma właściciela hipotecznego S. S. z 20 kwietnia 1965 r. w sprawie przyznania prawa użytkowania wieczystego do gruntu nieruchomości przy ul. [...], nr hip. [...], gdzie stwierdzono, że na terenie przedmiotowego gruntu znajdował się budynek mieszkalny 14 izbowy 9 lokalowy, a także treść pisma J. S. z 28 sierpnia 2002 r., w który wskazał on, że dom posiadał 14 izb, wśród których znajdowały się 4 kuchnie.

Wobec treści powyższych dokumentów i oświadczeń za prawidłową Sąd uznał ocenę organu nadzoru, że zabudowa posadowiona na nieruchomości położonej przy ul. [...] w dniu wejścia w życie dekretu z 26 października 1945 r. nie była domem jednorodzinnym, jak twierdzą skarżące, lecz domem wielorodzinnym z odrębnymi 4 kuchniami. Przy tym prawidłowo uznał organ nadzoru, że tego rodzaju zabudowa istniała na nieruchomości już w okresie przedwojennym jako zrealizowana zgodnie z zatwierdzonymi projektami z 24 lutego 1927 r. nr [...] i 16 stycznia 1936 r. nr [...], co potwierdza operat szacunkowy zabudowań i urządzeń znajdujących się na nieruchomości przy ul. [...].

Wobec powyższego nie można podzielić zarzutu skarżących, że przy wydaniu kwestionowanych decyzji odszkodowawczych doszło do rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Materiał dowodowy, jakim dysponowały organy odszkodowawcze, daje podstawę do uznania, że wypełniono dyspozycję przepisów ustawy z 12 marca 1958 r., która została wskazana w komparycji kwestionowanych decyzji. W toku postępowania nadzorczego prawidłowo organ nadzoru wskazał na brak istnienia wad określonych art. 156 § 1 k.p.a., a tym samym nie doszukał się podstaw do stwierdzenia nieważności kwestionowanych rozstrzygnięć. Brak jest bowiem dowodów przeciwnych do zgromadzonych w aktach sprawy, a formułowane przez skarżące tezy nie dają się obronić na gruncie zebranego materiału dowodowego. Dodać w tym miejscu trzeba, że przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej, a powinny być interpretowane ściśle. Ustalenia organu nadzoru w tym zakresie należy więc uznać za zasadne.

Przy tym nietrafnie zarzucają skarżące, że prowadzący przedmiotowe postępowanie Minister przekroczył granice orzekania wyznaczone zakresem rozpoznania sprawy w trybie nadzorczym. Formułując powyższy zarzut skarżące wskazują w szczególności, że organ nadzoru prowadził postępowanie merytoryczne zamiast analizy decyzji odszkodowawczych, w tym tego, że decyzje odszkodowawcze oparto na restrykcyjnych przepisach lokalowych wprowadzających ograniczenia prawa jednostki, w tym prawa własności, które weszły w życie po dekrecie z 26 października 1945 r., pod kątem rażącego naruszenia prawa. Odnosząc się do powyższego wyjaśnić trzeba, że w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji art. 7 k.p.a. znajduje również zastosowanie. Przepis ten nakazuje organom administracji publicznej aby w toku postępowania stały na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmowały wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Odmienny jest jedynie zakres wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w postępowaniu nadzorczym, gdyż celem tego postępowania jest wyłącznie ustalenie wystąpienia ewentualnych wad wynikających z art. 156 § 1 k.p.a. W tej sytuacji to, że w decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności organ nadzoru podał wyczerpująco, w oparciu o treść zachowanego w aktach archiwalnych operatu szacunkowego i oświadczeń dawnego właściciela hipotecznego nieruchomości i jego następcy prawnego, dlaczego wykluczono uznanie znajdującego się na nieruchomości budynku za dom jednorodzinny, czego nie uczyniono w kwestionowanych decyzjach odszkodowawczych, nie uchybia art. 156 § 1 k.p.a. i w konsekwencji nie może stanowić podstawy do kwestionowania legalności kontrolowanych rozstrzygnięć.

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez powołanie w decyzji odszkodowawczej, jako podstawy prawnej, obu ustępów art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r., bez szczegółowego ustalenia, który ustęp będzie miał w sprawie zastosowanie. W sprawie nie budzi bowiem wątpliwości, że istniała podstawa prawna do wydania kwestionowanych decyzji odszkodowawczych. Ponadto, w uzasadnieniu decyzji odszkodowawczej jako przyczynę odmowy przyznania odszkodowania organ podał, że znajdujący się na gruncie budynek mieszkalny nie może być uznany za dom jednorodzinny w świetle obowiązujących przepisów. W ocenie Sądu, w opisanych okolicznościach nie można uznać za kwalifikowane naruszenie prawa powołania w decyzji odszkodowawczej również tego ustępu art. 53, który, jak wynika z uzasadnienia tej decyzji oraz akt sprawy, nie znalazł w sprawie zastosowania.

Skoro zatem przedmiotowa nieruchomość nie była przed dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego zabudowana domem jednorodzinnym, to słusznie uznał organ nadzoru, że w sprawie nie została spełniona jedna z obligatoryjnych przesłanek przyznania odszkodowania. W tej sytuacji brak jest podstaw do uznania, że kontrolowana w trybie nadzorczym decyzja Prezydenta m. st. Warszawy z 8 marca 1974 r. oraz decyzja Naczelnika Dzielnicy [...] z 22 stycznia 1974 r. zostały wydane z rażącym naruszeniem art. 53 ustawy z 12 marca 1958 r. Wobec tego prawidłowo organ nadzoru odmówił stwierdzenia nieważności wyżej wskazanych decyzji, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nietrafne okazały się również zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art 77 i art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasad swobodnej oceny dowodów oraz wyciągnięcie z materiału dowodowego wniosków w niego nie wypływających. Zdaniem Sądu, organ nadzoru prawidłowo dokonał oceny legalności kwestionowanych decyzji, jak też poprzedzających ich wydanie postępowań. Akta sprawy potwierdzają przy tym, że zgodnie z art. 80 k.p.a. organ oparł się w tym zakresie na całości materiału dowodowego rozpatrywanego we wzajemnej łączności ze sobą, kierując się wiedzą oraz tzw. doświadczeniem życiowym, przy zastosowaniu reguł logiki prawniczej i wynikającego z nich imperatywu uwzględniania wpływu udowodnienia jednej okoliczności na inne. Ponadto, swoje stanowisko organ szczegółowo uzasadnił ze wskazaniem podstawy faktycznej i prawnej wydanego rozstrzygnięcia, czyniąc zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329), orzekł jak w sentencji.