Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt I SA/Gl 258/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2019-07-03 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 71a
journal: Dz.U. 2018 poz 1314
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agata Ćwik-Bury (spr.), Sędziowie WSA Krzysztof Kandut, Anna Tyszkiewicz-Ziętek, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 lipca 2019 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności oddala skargę.


UZASADNIENIE

1. Przedmiotem skargi jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: organ drugiej instancji, organ nadzoru) z dnia [...] r. nr [...] utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w B. (dalej: organ egzekucyjny) z dnia [...]r. nr [...]o określeniu kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności - A Sp. z o.o. w B.(dalej: skarżąca, spółka) w wysokości [...]zł w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym przeciwko B. Sp. z o.o. w B.(dalej: zobowiązana).

2. Postępowanie przed organami administracji.

2.1. Z akt sprawy wynika, że organ egzekucyjny prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej, obejmujące podatek od towarów i usług oraz podatek dochodowy od osób fizycznych. W toku prowadzonej egzekucji organ egzekucyjny dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych u spółki jako dłużnika zajętej wierzytelności, na podstawie zawiadomień: z dnia [...]r. nr [...] (doręczone w dniu [...] r.), z dnia [...]r. nr [...] (doręczone w dniu [...]r.) oraz z dnia [...]r. nr [...] (doręczone w dniu [...]r.).

Z uwagi na brak odpowiedzi ze strony dłużnika zajętej wierzytelności, organ egzekucyjny skierował do niego ponaglenie z dnia 30 listopada 2017 r., na które również nie udzielono odpowiedzi.

Następnie organ egzekucyjny w dniach [...]r. przeprowadził kontrolę realizacji zajęć innych wierzytelności pieniężnych dokonanych u spółki. Kontrola ta dotyczyła ww. zawiadomień. Jak ustalono, nie uzyskano odpowiedzi w sprawie realizacji zawiadomień, gdyż osobą odpowiedzialną za jej udzielenie był p. J. K., który zamierzał wyjaśnić sprawę osobiście. Ustalono również, że przedmiotem działalności spółki jest naprawa samochodów ciężarowych a zobowiązana wykonuje na jej rzecz czynności zewnętrzne, takie jak usługi inwentaryzacyjne, informatyczne, marketingowe, prace porządkowe, obsługę biura, parkingów.

W dniu 22 marca 2018 r. J. K. oświadczył, iż nie posiada zobowiązań wobec zobowiązanej, gdyż dokonują oni wzajemnych kompensat. Następnie przedłożył organowi egzekucyjnemu informację o wzajemnych wierzytelnościach oraz kopię faktury nr [...]z dnia [...]r. Poinformował także organ egzekucyjny, że posiada obecnie należności względem zobowiązanej, których termin płatności przypada na kwiecień i maj. Spółka została poinformowana przez organ egzekucyjny o zajęciu należności u dłużnika i we właściwych terminach zostaną one przelane na konto organu egzekucyjnego. Z kolei ww. faktura nr [...] opiewała na wierzytelność względem dłużnika w wysokości [...]zł z terminem płatności [...]r. i informacją o kompensacie wierzytelności.

Ze względu na nieokreślone w piśmie kwoty zobowiązań oraz terminy ich płatności, J. K. zobowiązał się dostarczyć kompletne informacje organowi egzekucyjnemu do dnia 28 marca 2018 r. Ponadto zobligowano go do dostarczenia zestawienia bądź kopii faktur, jakie dłużnik zajętej wierzytelności otrzymał od zobowiązanej oraz wystawił na rzecz tego podmiotu po dniu 9 listopada 2018 r. Zestawienie faktur otrzymanych od zobowiązanej przedłożone zostało organowi egzekucyjnemu w dniu [...]r.

2.2. Postanowieniem z dnia [...]r. organ egzekucyjny, działając na podstawie art. 71a § 9 w związku z art. 17 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a. albo ustawa egzekucyjna) określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej w kwocie [...]zł.

W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał, że w jego ocenie dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania kwoty wynikającej z zajętej wierzytelności, gdyż zaprzestał regulowania zobowiązań pomimo ciążącego na nim obowiązku.

2.3. W zażaleniu na powyższe postanowienie spółka wniosła o jego uchylenie, wskazując, że zarówno dłużnik zajętej wierzytelności jak i zobowiązana to przedsiębiorcy, pozostający w stałych stosunkach handlowych, prowadzący działalność gospodarczą i świadczący sobie wzajemnie usługi o porównywalnej wartości. W związku z tym, są wobec siebie nawzajem wierzycielami i dłużnikami i podstawowym sposobem ich rozliczeń są wzajemne kompensaty wierzytelności, dlatego też tylko nadwyżka należności nad zobowiązaniami podlega zapłacie na rzecz wierzyciela, co też miało miejsce w niniejszej sprawie. Po dokonaniu kompensaty wzajemnych należności i zobowiązań pomiędzy spółką a zobowiązaną nadwyżka w kwocie [...] zł została zapłacona przez dłużnika zajętej wierzytelności zamiast wierzycielowi, organowi egzekucyjnemu. Zatem, spółka jako dłużnik zajętej wierzytelności wykonała zajęcie prawidłowo. Zdaniem spółki, ma ona - jako wierzyciel zobowiązanej - prawo w pierwszej kolejności zaspokoić swoją wierzytelność a zajęciu podlega nadwyżka pozostała po kompensacie i tę kwotę dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek zapłacić organowi egzekucyjnemu. Zdaniem spółki, przeprowadzający kontrolę ograniczyli swoje czynności wyłącznie do sprawdzenia wartości wystawionych spółce przez zobowiązaną faktur a nie sprawdzili żadnych innych zaszłości, w tym sposobu ustalonych pomiędzy spółką a zobowiązaną rozliczeń.

2.4. Postanowieniem z dnia [...]r. organ nadzoru, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1 i art. 18 ustawy egzekucyjnej, utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z dnia [...]r.

W uzasadnieniu tego postanowienia organ drugiej instancji w pierwszej kolejności przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania.

Następnie organ nadzoru wskazywał, że jak wynika z akt postępowania, dłużnik zajętej wierzytelności nie udzielił odpowiedzi na zajęcia, dokonane zawiadomieniami z dnia [...] r., [...] r. oraz [...] r. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez pracowników organu egzekucyjnego ustalono istnienie wzajemnych wierzytelności, zaś osoba odpowiedzialna za realizację zawiadomień (p. J. K.) stwierdziła, iż nie posiada zobowiązań względem zobowiązanej. Następnie, po analizie sprawy poinformowała, iż przedłoży wykaz wierzytelności (z terminem płatności na kwiecień 2018 r. i maj 2018 r.), które są rozliczane w ramach dokonywanych wzajemnych kompensat. Po wydaniu przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia [...] r. i określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu nieprzeprowadzenie postępowania w przedmiocie wzajemnych rozliczeń i nieuznania kompensat jako formy płatności i tym samym przyjęcia za udowodnione bezpodstawności uchylania się od realizacji dokonanych zajęć. Organ nadzoru odwołał się w tym miejscu do istoty kompensaty wierzytelności i omówił warunki oraz skutki kompensaty wierzytelności. Zaznaczył, powołując art. 67a § 1 u.p.e.a., że dłużnik zajętej wierzytelności może uchylać się od przekazania zajętej wierzytelności tylko w tych przypadkach, gdy może on skutecznie uchylić się od wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela. Aby zarzut potrącenia mógł odnieść skutek, muszą jednak zostać spełnione przesłanki określone w art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 z późn. zm., dalej: k.c.), tj. przedmiotem obu wierzytelności muszą być pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku i obie wierzytelności muszą być wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym.

Organ drugiej instancji podnosił, że jak wynika z akt sprawy i zażalenia spółki, dłużnik zajętej wierzytelności i zobowiązana wzajemnie dokonały rozliczenia wierzytelności (wskazanych w oświadczeniu na łączną kwotę [...] zł) poprzez ich potrącenie z dniem [...] r. natomiast zobowiązana w dniu [...] r. przedłużyła termin płatności faktur za należności dłużnika zajętej wierzytelności do końca 2018 r. Zdaniem organu nadzoru kompensaty te nie odniosły skutku, gdyż zawiadomienia o zajęciu z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. zostały przyjęte do realizacji przez spółkę odpowiednio w dniu [...]r. i w dniu [...]r. i w stosunku do tych wierzytelności spółka nie mogła dokonywać rozporządzeń odpowiednio w dniu [...]r. oraz w dniu [...]r. (przedłużenie terminu płatności oraz kompensata), ponieważ przypadały one na rzecz organu egzekucyjnego z mocy dokonanych zajęć wierzytelności. Ponadto, mimo konieczności realizacji zajęć, w tym przyjętego w dniu [...]r. zawiadomienia, dłużnik zajętej wierzytelności dokonał kompensaty wymagalnych wierzytelności w czasie, kiedy przypadały one na rzecz organu egzekucyjnego, zgodnie z art. 67a § 1 ustawy egzekucyjnej.

Zdaniem organu nadzoru, w oparciu o akta postępowania należy stwierdzić, że zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych zobowiązanej zostały przyjęte do realizacji przez spółkę (dłużnika zajętej wierzytelności), a czynności kontrolne potwierdziły istnienie bezspornych wierzytelności pozwalających na realizację zajęć (według danych wskazanych przez spółkę w piśmie z dnia [...]r. i wykazu wymagalnych wierzytelności z terminem płatności na kwiecień 2018 r. i maj 2018 r.). Ustaleń dokonanych przez kontrolujących i zawartych w protokole kontroli (uzupełnionych przez spółkę) nie kwestionował dłużnik zajętej wierzytelności, zgodnie z treścią art. 71a § 7 ustawy egzekucyjnej.

Zdaniem organu nadzoru, z chwilą dokonania zajęcia i jej uznania (przyjęcia do realizacji) przez dłużnika zajętej wierzytelności traci on uprawnienie do dysponowania zajętą wierzytelnością. Natomiast przedłożone na etapie postępowania zażaleniowego dokumenty mające - zdaniem spółki - przemawiać za zasadnością uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności, nie dowodzą możliwości skutecznego uchylenia się od realizacji dokonanych zajęć wierzytelności. Celem postępowania prowadzonego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzedzonego czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 ustawy egzekucyjnej, jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia.

W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 ustawy egzekucyjnej następuje konkretyzacja obowiązku dłużnika zajętej wierzytelności, określenie jego charakteru i zakresu. Przepis ten stanowi podstawę prawną do przypisania odpowiedzialności dłużnikowi zajętej wierzytelności za bezpodstawne uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności albo jej części. Odpowiedzialność z tego tytułu może być realizowana wobec dłużnika zajętej wierzytelności również w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji, a podstawą wystawienia tytułu wykonawczego w tym zakresie jest postanowienie wydane w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Do wydania takiego postanowienia niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter bezpodstawnego. Ponadto przed wydaniem postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., konieczne jest przeprowadzenie przez organ egzekucyjny czynności kontrolnych wskazanych w art. 71a § 1 ustawy egzekucyjnej, chyba że materiał dowodowy pozwoli na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika od wpłaty zajętej wierzytelności.

Końcowo organ drugiej instancji stwierdził, iż w sprawie zaistniały przesłanki do orzeczenia wobec spółki o wysokości nieprzekazanej wierzytelności pieniężnej.

3. Postępowanie przed Sądem pierwszej instancji.

3.1. Na powyższe postanowienie organu nadzoru z dnia [...]r. spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, zaskarżając je w całości, zarzucając postanowieniu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 120 i art. 121 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: O.p.) poprzez błędne zastosowanie przepisów, nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu niewłaściwej daty oświadczenia o potrąceniu i w rezultacie przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo potrącenia zobowiązania z własną wierzytelnością; 2) art. 199a O.p. poprzez jego niezastosowanie – nie uwzględnienie zamiaru skarżącej i zobowiązanej podczas zawierania umowy co do sposobu rozliczeń przez potrącenie oraz daty złożenia przez nie oświadczeń o potrąceniu, które miało miejsce przed datą zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przez organ egzekucyjny.

Skarżąca zarzuciła nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 71a § 9 i art. 71b w zw. z art. 1a pkt 3) u.p.e.a. w zw. z art. 498 k.c. poprzez ich niezastosowanie co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż skarżący jest dłużnikiem zobowiązanej pomimo, że zobowiązanie skarżącej zostało umorzone wskutek potrącenia. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania.

Uzasadniając skargę spółka wskazywała, że zarówno dłużnik zajętej wierzytelności jak i zobowiązana to przedsiębiorcy, pozostający w stałych stosunkach handlowych, prowadzący działalność gospodarczą i świadczący sobie wzajemnie usługi o porównywalnej wartości. W związku z tym, są wobec siebie nawzajem wierzycielami i dłużnikami i podstawowym sposobem ich rozliczeń są wzajemne kompensaty wierzytelności, dlatego też tylko nadwyżka należności nad zobowiązaniami podlega zapłacie na rzecz wierzyciela, co też miało miejsce w niniejszej sprawie.

Zdaniem skarżącej, oświadczenie o potrąceniu wzajemnych zobowiązań miało miejsce w 2016 r. – na długo przed dokonaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności i jej kompensacie. W późniejszym okresie złożone zostało pisemne oświadczenie o potrąceniu dla celów księgowych dla zamknięcia okresu rozliczeniowego związanego z wymagalnością wierzytelności zobowiązanej. Po zamknięciu okresu rozliczeniowego pomiędzy skarżącą a zobowiązaną nadwyżka należności w kwocie [...]zł została zapłacona przez dłużnika zajętej wierzytelności zamiast jej wierzycielowi – organowi egzekucyjnemu. Skarżąca, jako dłużnik zajętej wierzytelności, wykonała zatem zajęcie prawidłowo, w niczym nie naruszając dokonanego przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności, wpłacając całą kwotę, którą była dłużna po dokonaniu zamknięcia okresu rozliczeniowego kompensaty. Zdaniem skarżącej, jako dłużnik zajętej wierzytelności ma ona prawo zaspokoić w pierwszej kolejności swoją wierzytelność a zajęciu podlega nadwyżka pozostała po kompensacie i tę kwotę dłużnik zajętej wierzytelności ma obowiązek zapłacić organowi egzekucyjnemu. Zatem, spółka swoje zobowiązanie wykonała prawidłowo i nie jest prawdą, że uchylała się ona od przekazania zajętej wierzytelności.

Skarżąca podnosiła, że w przypadku braku możliwości rozliczenia wzajemnych wierzytelności nikt nie podjąłby i nie prowadził żadnego handlu ani nie świadczył usług na rzecz innego podmiotu gospodarczego. Dłużnik zajętej wierzytelności od daty zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny nie zapłacił przelewem ani w innej formie pieniężnej żadnej kwoty na rzecz swojego wierzyciela.

Końcowo skarżąca stwierdziła, że w zaskarżonym postanowieniu organ nadzoru w żaden sposób nie dokonał analizy umowy łączącej strony nie przeanalizował zgodnej woli stron, na skutek czego błędnie ustalił datę potrąceń wzajemnych wierzytelności wynikających z umowy łączącej strony. Kontrola została ograniczona do sprawdzenia wartości wystawionych spółce przez zobowiązaną faktur, nie dokonano natomiast sprawdzenia innych zaszłości, w tym sposobu i terminu ustalonych pomiędzy tymi podmiotami rozliczeń.

3.2. W odpowiedzi na skargę organ nadzoru wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:

4.1. Skarga okazała się nieuzasadniona.

4.2. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżona decyzja lub postanowienie zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm. – dalej: p.p.s.a.). W myśl art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

4.3. Spór koncentruje się wokół dopuszczalności wydania w opisanym wyżej stanie faktycznym postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a.

Przypomnieć należy, że stosownie do art. 89 § 1 ustawy egzekucyjnej w administracji organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności pieniężnej innej, niż określona w art. 72-85, przez przesłanie do dłużnika zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego i jednocześnie wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby należnej od niego kwoty do wysokości egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczał zobowiązanemu, lecz należną kwotę przekazał organowi egzekucyjnemu na pokrycie należności. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu. Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny wzywa dłużnika zajętej wierzytelności, aby w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia złożył oświadczenie dotyczące tego czy:

a) uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego,

b) przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania, i c) w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność (art. 89 § 3 pkt 1 ustawy egzekucyjnej).

Wraz z ww. zawiadomieniem organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego, że nie wolno mu zajętej kwoty odebrać ani też rozporządzać nią (art. 89 § 3 pkt 2 u.p.e.a.).

Jak stanowi z kolei art. 91 ww. ustawy, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności uchyla się od przekazania zajętej kwoty organowi egzekucyjnemu, mimo że wierzytelność została przez niego uznana i jest wymagalna, stosuje się odpowiednio przepisy art. 71b ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W myśl tego uregulowania, jeżeli dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, wierzytelność ta może być ściągnięta od dłużnika zajętej wierzytelności w trybie egzekucji administracyjnej. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego jest postanowienie, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy wystawia organ egzekucyjny, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności - zajęcia wierzytelności.

Zgodnie z art. 71a § 9 (zdanie pierwsze) u.p.e.a., jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak z tego wynika, przesłankami do określenia dłużnikowi wysokości nieprzekazanych (organowi egzekucyjnemu) wierzytelności przysługujących zobowiązanemu są:

- fakt ich zajęcia przez organ egzekucyjny (w stosownym trybie);

- bezpodstawne uchylanie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu.

W realiach niniejszej sprawy, w zakresie pierwszej przesłanki należy wskazać, że okoliczność zajęcia wierzytelności zobowiązanego, przysługujących mu wobec skarżącej spółki, jest niewątpliwa i nie jest kwestionowana przez stronę.

W odniesieniu do drugiej przesłanki wydania orzeczenia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a., do rozważenia pozostaje kwestia "bezpodstawnego uchylania się" od przekazania zajętej wierzytelności.

W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się jednolicie, że podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu - w rozumieniu ww. przepisu - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (np. zarzut przedawnienia, potrącenia itp.) Użyty w treści art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować zatem jako przesłankę prawną, a nie faktyczną. Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie w wyroku z dnia 6 grudnia 2018 r. I SA/Ol 282/18 wskazał, że skuteczne uchylenie się dłużnika od przekazania zajętej wierzytelności ma miejsce w sytuacji wystąpienia okoliczności natury prawnej, np. przedawnienia, potrącenia, wygaśnięcia, nieistnienia wierzytelności (LEX nr 2602425). Wydanie postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty możliwe jest po kumulatywnym spełnieniu dwóch przesłanek. Pierwszą z nich jest przeprowadzenie kontroli, która ma na celu określenie, czy wobec dłużnika istnieje wymagalna wierzytelność zajęta w postepowaniu egzekucyjnym. Z kolei drugą przesłanką jest bezpodstawne uchylanie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu. Zadaniem organu w ramach postępowania zmierzającego do wydania postanowienia w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty jest wobec tego przede wszystkim ustalenie, czy dłużnik rzeczywiście jest obowiązany do zapłaty określonej kwoty (wyrok WSA w Krakowie z dnia 24 maja 2018r. SA/Kr 80/2018, LEX nr 2510085).

.

Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że z akt sprawy wynika, że dłużnik zajętej wierzytelności nie udzielił odpowiedzi na zajęcia, dokonane zawiadomieniami z dnia [...]r., [...]r. oraz [...]r. W wyniku kontroli przeprowadzonej przez pracowników organu egzekucyjnego ustalono istnienie wzajemnych wierzytelności, zaś osoba odpowiedzialna za realizację zawiadomień (p. J.K.) stwierdziła, iż nie posiada zobowiązań względem zobowiązanej. Następnie, poinformowała, iż przedłoży wykaz wierzytelności (z terminem płatności na kwiecień 2018 r. i maj 2018 r.), które są rozliczane w ramach dokonywanych wzajemnych kompensat. Po wydaniu przez organ egzekucyjny postanowienia z dnia [...]r. i określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty spółka zarzuciła organowi egzekucyjnemu nieprzeprowadzenie postępowania w przedmiocie wzajemnych rozliczeń i nieuznania kompensat jako formy płatności i tym samym przyjęcia za udowodnione bezpodstawności uchylania się od realizacji dokonanych zajęć.

4.4. Dalej wskazać przyjdzie, że dłużnik zajętej wierzytelności może uchylać się od przekazania zajętej wierzytelności tylko w tych przypadkach, gdy może on skutecznie uchylić się od wykonania zobowiązania względem swojego wierzyciela (art. 67a § 1 u.p.e.a.). Aby zarzut potrącenia mógł odnieść skutek, muszą jednak zostać spełnione przesłanki określone w art. 498 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1025 ze zm., dalej: k.c.), tj. przedmiotem obu wierzytelności muszą być pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku i obie wierzytelności muszą być wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym. Art. 504 k.c. stanowi, że zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym dopiero później aniżeli wierzytelność zajęta.

Instytucja potrącenia polega więc na wzajemnym umorzeniu jednorodnych wierzytelności, jakie dwie osoby mają jednocześnie względem siebie. Wierzytelności będące przedmiotem potrącenia poddane zostają działaniu rachunkowemu, którego rezultatem jest wzajemne zniesienie tych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej. Dla skuteczności potrącenia wystarczające jest oświadczenie strony dokonującej potrącenia, a zgoda adresata nie jest konieczna. Dla skuteczności potrącenia jest obojętne, kiedy oświadczenie o potrąceniu będzie złożone, o ile zostanie złożone w czasie istnienia tzw. stanu potrącalności (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 20.01.2015 r., III SA/Gl 1472/14). Zarzut potrącenia, co do zasady, stanowi podstawę prawną pozwalającą uchylić się dłużnikowi zajętej wierzytelności od spełnienia świadczenia, o ile czynność potrącenia była skuteczna. Powołany wyżej przepis art. 504 Kodeksu cywilnego znajduje zastosowanie w przypadku zajęcia dokonanego w toku administracyjnego postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Krakowie z dnia 24.08.2016 r. I SA/Kr 405/16).

Powołanych regulacje k.c. prowadza do konkluzji, że: 1) potrącenie dokonuje się przez oświadczenie złożone drugiej stronie i ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe (art. 499 k.c.), 2) wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej (art. 498 § 2 k.c.), 3) zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyłącza umorzenie tej wierzytelności przez potrącenie tylko wtedy, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy wierzytelność stała się wymagalna po tej chwili, a przy tym później, aniżeli wierzytelność zajęta (art. 504 k.c.).

W realiach rozpoznawanej sprawy z akt sprawy (w tym zażalenia spółki) wynika, dłużnik zajętej wierzytelności i zobowiązana wzajemnie dokonały rozliczenia wierzytelności (wskazanych w oświadczeniu na łączną kwotę [...]zł) poprzez ich potrącenie z dniem 31 października 2018 r. natomiast zobowiązana w dniu 5 marca 2018 r. przedłużyła termin płatności faktur za należności dłużnika zajętej wierzytelności do końca 2018 r. Zdaniem Sądu trafnie organ nadzoru przyjął, że kompensaty te nie odniosły skutku, gdyż zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] r. oraz z dnia [...]r. zostały przyjęte do realizacji przez spółkę odpowiednio w dniu 8 listopada 2017 r. i w dniu 12 lutego 2018 r. W konsekwencji w stosunku do tych wierzytelności spółka nie mogła dokonywać rozporządzeń odpowiednio w dniu 5 marca 2018 r. oraz w dniu 30 października 2018 r. (przedłużenie terminu płatności oraz kompensata), ponieważ przypadały one na rzecz organu egzekucyjnego z mocy dokonanych zajęć wierzytelności, który miał pierwszeństwo. Podkreślić także należy, że wynikającego z u.p.e.a. obowiązku realizacji zajęć, w tym przyjętego w dniu [...]r. zawiadomienia, dłużnik zajętej wierzytelności dokonał kompensaty wymagalnych wierzytelności w czasie, kiedy przypadały one na rzecz organu egzekucyjnego, zgodnie z art. 67a § 1 u.p.e.a. Taka praktyka jest nie do przyjęcia.

Z akt sprawy wynika także, że zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych zobowiązanej zostały przyjęte do realizacji przez spółkę (dłużnika zajętej wierzytelności), a czynności kontrolne potwierdziły istnienie bezspornych wierzytelności pozwalających na realizację zajęć (według danych wskazanych przez spółkę w piśmie z dnia 23 marca 2018 r. i wykazu wymagalnych wierzytelności z terminem płatności na kwiecień 2018 r. i maj 2018 r.). Ustaleń dokonanych przez kontrolujących i zawartych w protokole kontroli (uzupełnionych przez spółkę) nie kwestionował dłużnik zajętej wierzytelności, zgodnie z treścią art. 71a § 7 ustawy egzekucyjnej.

Podkreślić należy, że z chwilą dokonania zajęcia i jej uznania (przyjęcia do realizacji) przez dłużnika zajętej wierzytelności traci on uprawnienie do dysponowania zajętą wierzytelnością. Przedłożone na etapie postępowania zażaleniowego dokumenty mające - zdaniem spółki - przemawiać za zasadnością uchylenia się od przekazania zajętych wierzytelności, nie dowodzą możliwości skutecznego uchylenia się od realizacji dokonanych zajęć wierzytelności. Celem postępowania prowadzonego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzedzonego czynnościami kontrolnymi, o których mowa w art. 71a § 1-7 ustawy egzekucyjnej, jest jedynie ustalenie okoliczności, czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od przekazania wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał jej zajęcia. W przypadku stwierdzenia zaistnienia tych okoliczności, poprzez wydanie postanowienia w oparciu o art. 71a § 9 u.p.e.a.

Sąd podziela pogląd NSA wyrażony w wyroku z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1515/10, LEX nr 1137880), że art. 71a § 9 u.p.e.a. zawiera w swej treści elementy, które powinny zostać ustalone w wyniku kontroli aby organ egzekucyjny uzyskał uzasadnienie do wydania postanowienia, o którym mowa w tym przepisie prawa. Kontrola, o której mowa w art. 71a § 1 ustawy została określona przez ustawodawcę jako uprawnienie organu egzekucyjnego dla zabezpieczenia realizacji celów jakie zostały określone w postępowaniu egzekucyjnym. Celem tego postępowania jest ustalenie okoliczności wskazujących czy dłużnik zajętej wierzytelności nie uchylił się od bezpodstawnego przekazania tej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, który dokonał zajęcia (por. także wyrok WSA w Gliwicach z dnia 12 kwietnia 2018r. I SA/Gl 1361/17, LEX nr 2482787).

W badanej sprawie takie postępowanie kontrolne zostało przeprowadzone.

W konsekwencji skarżąca nie wykazała naruszenia art. 71a § 9 i art. 71b w zw. z art. 1a pkt 3) u.p.e.a. w zw. z art. 498 k.c. poprzez ich niezastosowanie co doprowadziło do błędnego przyjęcia, iż skarżący jest dłużnikiem zobowiązanej pomimo, że zobowiązanie skarżącej zostało umorzone wskutek potrącenia.

4.5. Odnosząc się w dalszej kolejności do zarzutów naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj: art. 120 i art. 121 O.p.) poprzez błędne zastosowanie przepisów, nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych oraz błędną ocenę zebranego materiału dowodowego i błędne ustalenia faktyczne polegające na przyjęciu niewłaściwej daty oświadczenia o potrąceniu i w rezultacie przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo potrącenia zobowiązania z własną wierzytelnością; oraz art. 199a O.p. poprzez jego niezastosowanie – nie uwzględnienie zamiaru skarżącej i zobowiązanej podczas zawierania umowy co do sposobu rozliczeń przez potrącenie oraz daty złożenia przez nie oświadczeń o potrąceniu, które miało miejsce przed datą zawiadomienia o zajęciu wierzytelności przez organ egzekucyjny, wskazać przyjdzie, że przepisy powołanej ustawy nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż organ egzekucyjny działa na podstawie k.p.a.

Dokonując jednak oceny prowadzenia przez organ postępowania poprzez pryzmat analogicznych uregulowaniach k.p.a. tj. stwierdzić przyjdzie, że nie zostały one naruszone. W ocenie Sądu organy obu instancji podjęły wszelkie czynności celem dokładnego ustalenia stanu faktycznego sprawy oraz poddały go wnikliwej i prawidłowej ocenie. Sąd nie dopatrzył się błędnego zastosowanie przepisów, nieprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Ocenę zebranego materiału dowodowego i ustalenia faktyczne polegające wskazują, że organ II instancji przyjął właściwą datę oświadczenia o potrąceniu.

Skoro zatem skarżąca Spółka - mimo braku jakichkolwiek przeszkód prawnych i mimo uznania zajęcia - nie przekazała zajętych przez organ egzekucyjny środków, to wydanie postanowienia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p. przez organ egzekucyjny Sąd uznaje za zasadne.

4.6. Mając na uwadze powyższe Sąd, na zasadzie art. 151 p.p.s.a., skargę oddalił.