Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 719/16
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2016-09-29 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 39 ust. 1, art. 41 pkt 1
journal: Dz.U. 2015 poz 163
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Dziedzic Sędziowie Sędzia WSA Michał Ruszyński (spr.) Sędzia WSA Grażyna Staniszewska Protokolant st. sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 września 2016 r. sprawy ze skargi A.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] r., nr [...].


UZASADNIENIE

Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej decyzją z [...] maja 2016 r. nr [...] na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i ust. 4, art. 8 ust. 1 pkt 3, art. 8 ust. 11, art. 39 ust. 1 i ust. 2 oraz art. 41 pkt 1 w związku z art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2015 r., poz. 163 ze zm., dalej: u.p.s), § 1 pkt 1 lit. b rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 14 lipca 2015 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U z 2015 r., poz. 1058) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23, dalej: K.p.a), po rozpatrzeniu podania A.P. w oparciu o przeprowadzony wywiad rodzinny odmówił udzielenia wnioskodawczyni zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na dofinansowanie do zakupu leków i żywności.

W uzasadnieniu podał, że podczas aktualizacji wywiadu środowiskowego ustalono, że A.P. pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem R.P. i małoletnią córką P.. A.P. nie pracuje, jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna, bez prawa do zasiłku. Strona choruje, stan po operacji tarczycy, ma ustalony lekki stopień niepełnosprawności do [...] marca 2017 r. Mąż pracuje zawodowo i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie. Rodzina zajmuje trzypokojowe mieszkanie z kuchnią i łazienką. Miesięczne wydatki z tytułu utrzymania lokalu wynoszą: czynsz – 669,84 zł, energia – 120 zł, gaz – 26 zł; łącznie 815,84 zł. Ponadto w oświadczeniu złożonym [...] kwietnia 2016 r. wnioskodawczyni wskazała kwotę 200 zł jako miesięczne wydatki na leki. Z ustaleń i oświadczenia złożonego 27 kwietnia 2016 r. wynika, że rodzina obciążona jest także spłatą dwóch kredytów (spłacanych w ratach po 638,55 zł i 620,04 zł). Mąż A.P. w listopadzie 2015 r. zaciągnął kredyt konsumpcyjny w kwocie 26.838,94 zł, zatem w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku. Za dochód rodziny przyjęto zatem: wynagrodzenie za prace – 1856,23 zł (zaświadczenie z [...] kwietnia 2016 r.), 1/12 kwoty zaciągniętego kredytu – 2236,57 zł (zgodnie z treścią art. 8 ust. 11 pkt 2 u.p.s). Łącznie 4092,80 zł, co oznacza, że dochód rodziny przekracza kryterium dochodowe określone dla trzyosobowej rodziny o kwotę 2550,80 zł, a zatem - mając na uwadze treść art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s – nie uprawnia do przyznania zasiłku celowego, określonego w art. 39 u.p.s.

W związku z przekroczeniem kryterium dochodowego organ pomocy społecznej rozważył możliwość przyznania A.P. specjalnego zasiłku celowego o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. Uznał, iż wprawdzie A.P. znajduje się w trudnej sytuacji, konieczność spłaty kredytów, zakup leków i żywności może stanowić znaczne obciążenie dla budżetu domowego, jednak nie stwierdził żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wskazane cele. Organ zaznaczył , że podejmując decyzję o odmowie przyznania ww. świadczenia wziął także pod uwagę środki zaplanowane w budżecie na realizację zadań własnych oraz ilość osób i rodzin które zgłaszają się o pomoc. Ograniczona wysokość środków stanowi zatem – w ocenie organu – wyznacznik do racjonalnego gospodarowania nimi i uwzględniania w pierwszej kolejności niezbędnych potrzeb bytowych osób i rodzin, których dochód kształtuje się poniżej kryterium dochodowego. Organ zaznaczył, że budżet na 2016 r. przeznaczony jest na dodatki samorządowe, wyprawki szkolne dla rodzin zastępczych, zasiłki na żywność, zasiłki okresowe, specjalne zasiłki celowe, opłatę kosztów szkoleń i wydatków związanych z udzielaniem pomocy przez rodziny wspierające, koszty koloni i obozów letnich, pogrzeby oraz pozostałe zasiłki celowe i w naturze wynosi łącznie 3.161.684,00 zł, z czego kwota 990.540 zł przeznaczona jest na wypłatę zasiłków na cele bytowe. Do 30 kwietnia 2016 r. wydano z tej kwoty 475.059,67 zł przyznając pomoc 1119 rodzinom, w tym 2188 osobom. Mając na uwadze te ustalenia, a w szczególności bardzo ograniczone środki, jakie zaplanowano w budżecie na realizację pomocy w formie zasiłków celowych, organ pomocy społecznej stwierdził, że nie ma możliwości udzielenia pomocy na wnioskowane przez stroną cele.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła wnioskodawczyni. Wniosła o udzielenie pomocy. Wskazała, że jest osobą chorą po operacji całej tarczycy i guza. Wskazała, że musi stale brać leki. Kredyt, który wzięła rodzina spożytkowany został na potrzeby strony związane z jej stanem choroby. Strona i jej mąż spłacają kredyt, ponieważ wpadli w spiralę długów.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze – na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a – decyzją z [...] czerwca 2016 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, iż organ pierwszej instancji prawidłowo ustalił wysokość kwoty kryterium dochodowego na osobę w rodzinie oraz dochód rodziny strony, w tym prawidłowo zaliczył 1/12 kredytu konsumpcyjnego uzyskanego przez rodzinę strony do podstawy dochodu rodziny w porównaniu do kryterium dochodowego rodziny. Organ odwoławczy wskazał, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego organ pierwszej instancji rozważał udzielenie pomocy na podstawie art. 41 pkt 1 u.p.s lecz nie doszukał się w sytuacji wnioskodawczyni zaistnienia szczególnie uzasadnionego przypadku. Konieczność spłaty kredytów, zakup leków i żywności może stanowić znaczne obciążenie dla budżetu domowego, jednak nie stwierdzono żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego.

Skargę na powyższą decyzję złożyła wnioskodawczyni, podnosząc tę samą argumentację co w odwołaniu.

Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie a uzasadniając ten wniosek przywołało argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga okazała się częściowo uzasadniona.

Skarżąca we wniosku z [...] kwietnia 2016 r. zwróciła się do organu pomocy społecznej o przyznanie pomocy finansowej na zakup leków i żywności. Prawidłowo zatem organ pierwszej instancji zakwalifikował to podanie jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego.

Zgodnie z treścią art. 39 ust. 1 u.p.s zasiłek celowy może być przyznany (a więc organ pomocy społecznej może przyznać to świadczenie lecz nie jest do tego zobligowany) w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej. Tę niezbędną potrzebę życiową z całą pewnością stanowi konieczność zakupu żywności oraz leków (ust. 2 art. 39 u.p.s). Należy jednak wyjaśnić, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza 514 zł, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. W myśl natomiast art. 8 ust. 3 u.p.s za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o: miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach i kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób. Nadto przepis art. 8 ust. 4 u.p.s przewiduje, jakich źródeł przychodu nie wlicza się do dochodu. Podkreślić przy tym należy, iż pomoc społeczna jest instytucją publiczną mającą na celu zapewnienie niezbędnych środków utrzymania osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej, które nie dysponują środkami finansowymi na poziomie ustalonego kryterium dochodowego – w dacie ubiegania się o pomoc społeczną. Z tej przyczyny nie ma znaczenia tytuł i źródło uzyskiwania tych środków, albowiem kredyt, jest przychodem mogącym stanowić źródło utrzymania w okresie dysponowania kwotą kredytu. Dlatego też kwota kredytu konsumpcyjnego zaciągniętego przez rodzinę skarżącej stanowi z punktu widzenia u.p.s przychód podlegający wliczeniu do dochodu. W tym stanie prawnym uznać należało, że prawidłowo organy obu instancji ustalając wysokości dochodu rodziny skarżącej oraz kwotę kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, uwzględniły wysokość zaciągniętego kredytu. Przepisy u.p.s nie wyłączają bowiem przychodu w postaci kredytu z dochodu ustalonego jako kryterium dochodowe do przyznania zasiłku celowego.

W tej sytuacji istotnie nie mógł być przyznany skarżącej zasiłek celowy określony w art. 39 u.p.s a jedynie specjalny zasiłek celowy – wskazany w art. 41 u.p.s, który może być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe. Świadczenie to, podobnie jak zasiłek celowy, przyznawane jest uznaniowo. Nie zwalnia to jednak organu pomocy społecznej z obowiązku wyjaśnienia, czy istotnie w sprawie występują wskazane przez stronę szczególne okoliczności w rozumieniu powołanego przepisu, w czym się one przejawiają a także w razie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia, wyczerpującego uzasadnienia przyczyn odmowy.

Organ pierwszej instancji odmawiając przyznania skarżącej tego świadczenia, a w ślad za nim organ odwoławczy, uznał iż wprawdzie skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji, a przy tym konieczność spłaty kredytów, zakup leków i żywności może stanowić znaczne obciążenie dla budżetu domowego, jednak nie stwierdził żadnych szczególnych okoliczności uzasadniających przyznanie specjalnego zasiłku celowego na wskazane cele. Organ pomocy społecznej w uzasadnieniu decyzji nie wyjaśnił jednak tych okoliczności. Nie stanowi wyjaśnienia stwierdzenie, iż brak jest szczególnie uzasadnionego przypadku w tej sprawie. Organ sam wskazuje jako przykład owej szczególnej sytuacji konieczność zakupu leków i żywności. Według Sądu szczególne okoliczności, o których mowa w dyspozycji artykułu 41 u.p.s należy oceniać indywidualnie, w zależności od kondycji materialnej i zdrowotnej, w tym możliwości konkretnej rodziny poradzenia sobie we własnym zakresie z powstałą sytuacją. Należy podkreślić, że pomimo ustalenia, iż rozpoznano u skarżącej guz nowotworowy prawego płata tarczycy (i w związku z tym 30 grudnia 2015 r. przeszła operację całkowitego wycięcia tarczycy oraz węzłów chłonnych przytchawicznych), że jest zarejestrowana w PUP jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, że jej mąż osiąga niewielki dochód (1856,23 zł miesięcznie) oraz że rodzina skarżącej spłaca zaciągnięte kredyty, mając przy tym na utrzymaniu córkę, organ przyjął brak owej szczególnej sytuacji. Tak sporządzone uzasadnienie nie odpowiada wymogom określonym w art. 107 K.p.a i stanowi istotne uchybienie procesowe.

Odnosząc się natomiast do podnoszonej w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji ograniczoności środków, wskazać należy, że brak w budżecie gminy środków na realizację wnioskowanego świadczenia nie może usprawiedliwiać odmowy przyznania świadczenia, ograniczone możliwości finansowe ośrodków pomocy społecznej są bowiem faktem powszechnie wiadomym. Dlatego też, decyzja w sprawie przyznania zasiłku celowego lub celowego specjalnego powinna za każdym razem znaleźć poparcie we wszystkich okolicznościach danej sprawy.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718) należało orzec jak wyżej.