Wyrok WSA w Gorzowie Wlkp., sygn. akt II SA/Go 354/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp.
Data orzeczenia: 2009-08-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6339 Inne o symbolu podstawowym 633
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Inne
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 156 § 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 9 ust. 1, pkt 3 lit. d i f, art. 70 ust. 4, art. 70b ust. 1 pkt 1
journal: Dz.U. 2004 nr 256 poz 2572
law: Ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty - tekst jednolity
article: § 10 ust. 4 i 5
journal: Dz.U. 2002 nr 113 poz 988
law: Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002 r. w sprawie praktycznej nauki zawodu.
article: art. 191 § 2
journal: Dz.U. 1998 nr 21 poz 94
law: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy - tekst jednolity
article: art. 2, art. 7, art. 31, art. 87 ust. 1 i 2, art. 178 ust. 1
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
article: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Wieczorek Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant sekr. sąd. Elżbieta Dzięcielewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 sierpnia 2009 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa ,,E" sp. z o.o. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...]r. nr [...], II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2006r., nr [...] Naczelnik Wydziału Edukacji, działając z upoważnienia Prezydenta Miasta, na podstawie art. 70b ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2004r., nr 256, poz. 2572 ze zm.) oraz art. 104 § 1 kpa przyznał "E" Spółka z o.o. dofinansowanie kosztów przyuczania do wykonywania określonej pracy młodocianego pracownika, za okres pełnych 9 miesięcy, w kwocie 2.283,12 zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności, decyzją z dnia [...] września 2008r., nr [...], działając na podstawie art. 1, art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz. U. z 2001r., nr 79, poz. 856 ze zm.) oraz art. 156 § 1 pkt 2 i art. 157 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r., nr 98, poz. 1071 ze zm.) stwierdziło nieważność powyższej decyzji.

Następnie w dniu [...] lutego 2009r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze , po rozpatrzeniu wniosku "E" Spółka z o.o. o ponowne rozpatrzenie sprawy, orzekło o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.

Odwołując się do decyzji z [...] września 2008r. wskazano, że w jej uzasadnieniu Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że dla przyznania dofinansowania kosztów kształcenia koniecznym jest spełnienie obu warunków określonych w art. 70b ust. 1 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, tj. jeżeli:

1. pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w odrębnych przepisach;

2. młodociany pracownik ukończył naukę zawodu lub przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z odrębnymi przepisami.

Z dokumentów dołączonych do akt sprawy wynika, że młodociany A.M. ukończył naukę zawodu i złożył egzamin przed komisją egzaminacyjną z wynikiem pozytywnym, tym samym spełnił warunek zawarty w pkt 2 art. 70b. Nie został natomiast spełniony warunek określony w pkt 1 art. 70b ustawy o systemie oświaty, gdyż instruktor praktycznej nauki zawodu J.R. posiadał jedynie świadectwo ukończenia technikum rolniczego, nie posiadał natomiast świadectwa dojrzałości. Natomiast drugi instruktor J.S. nie posiadał przygotowania pedagogicznego lub kursu pedagogicznego. Zatem obaj instruktorzy nie posiadali kwalifikacji wymaganych przepisem § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 lipca 2002r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. nr 113, poz. 988 ze zm.). Brak więc było podstaw do otrzymania dofinansowania do kosztów przyuczenia do wykonywania określonej pracy młodocianego pracownika.

"E" spółka z o.o. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, powołując się jednocześnie na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, według którego dla przyznania dofinansowania znaczenia nie może mieć jedynie dzień zawarcia umowy o pracę. Dalej skarżąca wyjaśniała, że instruktorem praktycznej nauki zawodu został pracownik spółki J.R., który posiadał wykształcenie średnie zawodowe w uczonym zawodzie tj. przyuczenia do wykonywania pracy jako ogrodnik terenów zieleni oraz wieloletnią praktykę. W dniu [...] marca 1996r. pracownik ukończył kurs pedagogiczny dla nauczycieli praktycznej nauki zawodu. Od 1997 roku na stanowisku ogrodnika zatrudniony jest J.S., który legitymuje się świadectwem dojrzałości technikum w zawodzie ogrodnik. W 2001 roku ukończył studia wyższe na Akademii Rolniczej, a w okresie od [...] grudnia 2005r. do [...] grudnia 2005r. odbył kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (zaświadczenie zostało wystawione w dniu [...] stycznia 2006r.). Według skarżącej uzupełnienie uprawnień w trakcie trwania umowy o pracę z pracownikiem młodocianym nie miało wpływu na poziom kształcenia ucznia, co więcej konwalidowało wadę którą była obarczona w dniu jej zawarcia. Ponadto skarżąca podniosła, iż zwrot otrzymanego dofinansowania wiązałby się z koniecznością wygenerowania własnych środków finansowych i spowodowałoby pogorszenie sytuacji finansowej spółki, a w dalszej perspektywie utratę płynności finansowej. Za sprzeciwem wobec uchylenia decyzji przemawia więc interes społeczny i słuszny interes spółki, a wydanie niekorzystnej decyzji dla spółki mogło by wywołać nieodwracalne skutki prawne.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpatrując ponownie sprawę zważyło, co następuje:

Istotą postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest ustalenie przez organ nadzoru, że decyzja dotknięta jest jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Przesłanki dla stwierdzenia nieważności muszą wynikać wprost z decyzji, być oczywiste, zamykać się w ściśle określonych ramach art. 156 § 1 k.p.a. Oznacza to, że konieczną przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. jest wykazanie w sposób nie budzący wątpliwości, że unieważniona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa lub bez podstawy prawnej.

W rozpatrywanej sprawie organ I instancji wykazał, że decyzja Prezydenta Miasta z dnia [...] grudnia 2006r. orzekająca o dofinansowaniu kosztów przyuczenia do wykonywania określonej pracy młodocianego pracownika A.M. za 9 miesięcy prowadzenia przyuczenia do wykonywania określonej pracy w kwocie 2.283,12 zł została wydana z naruszeniem przepisu art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty oraz § 10 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca2002r. w sprawie praktycznej nauki zawodu, a mianowicie instruktor praktycznej nauki zawodu J.R. posiada świadectwo ukończenia Technikum Rolniczego lecz nie posiada świadectwa dojrzałości, co jest równoznaczne z brakiem kwalifikacji do prowadzenia przygotowania zawodowego. Jest to bezwzględny wymóg wynikający z ust. 4 § 10 cyt. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu. Natomiast J.S., legitymujący się dyplomem ukończenia studiów zawodowych z roku 2001, zaświadczenie o ukończeniu kursu pedagogicznego dla instruktorów praktycznej nauki zawodu (odbywanego w dniach od [...] grudnia 2005r. do [...] grudnia 2005r.) uzyskał [...] stycznia 2006r.

Pismem z dnia [...] lutego 2009 r. "E" Sp. z o.o. oświadczyło, że szkolenie ucznia A.M. przez okres nauki odbywało się pod kierunkiem dwóch instruktorów praktycznej nauki: J.R. i J.S..

Zatem jest bezsporne, że przez okres kształcenia ucznia nie był spełniony warunek przyznania dofinansowania określony w pkt 1 art. 70b ustawy o systemie oświaty. Wyżej wymienione osoby zatrudnione w charakterze instruktorów praktycznej nauki zawodu nie posiadały wymaganych kwalifikacji do prowadzenia przygotowania zawodowego określone przepisem § 10 ust. 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002r. w sprawie praktycznej nauki zawodu. W związku z powyższym brak jest podstaw do zmiany stanowiska zajętego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w zaskarżonej decyzji z dnia [...] września 2008r. Przywołane uzasadnienie wyroku WSA przez skarżącą spółkę nie może stanowić podstawy podjęcia innego rozstrzygnięcia, gdyż ten wyrok (na jaki powołuje się strona) zapadł w innym stanie faktycznym. Różnica jest istotna, gdyż w niniejszej sprawie uzupełnienie kwalifikacji przez J.S. nastąpiło w późniejszym okresie czasu.

Zgodzić się więc należało z poglądem wyrażonym przez organ I instancji, iż przepisy art. 70 i art. 70b ustawy o systemie oświaty mają na celu prowadzenie nauki przez osoby do tego odpowiednio przygotowane.

Odnosząc się do pozostałych argumentów dotyczących utraty płynności finansowej spółki w związku z obowiązkiem zwrotu przyznanego dofinansowania, to zgodnie z powołanymi przepisami nie mogą one stanowić kryterium ocennego w niniejszej sprawie.

Na powyższą decyzję "E" Spółka z o.o. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 70b ust. 1 ustawy o systemie oświaty, poprzez jego błędna interpretację i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Kolegium Odwoławcze, na podstawie art. 70b ust. 1 cyt. ustawy uznało, że z uwagi na fakt, że obie osoby biorące udział w przygotowaniu młodocianego do zawodu nie posiadały wymaganych kwalifikacji – dofinansowanie skarżącej się nie należy, mimo że młodociany zdał stosowny egzamin po zakończeniu przyuczenia.

Zdaniem Kolegium Odwoławczego skarżąca nie ma prawa do dofinansowania nawet w takiej sytuacji, w której osoby przyuczające młodocianego do wykonywania zawodu w trakcie tego przyuczenia nabyły stosowne kwalifikacje stanowiące podstawę do otrzymania dofinansowania.

Z takim stanowiskiem skarżąca się nie zgadza, odwołując się jednocześnie do poglądu wyrażonego w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 sierpnia 2008r. (sygn. akt I SA/Wa 441/08), zgodnie z którym, błędna jest interpretacja art. 70b ust. 1 cyt. ustawy prowadząca do wniosku, że nie należy się dofinansowanie do przyuczenia do wykonywania zawodu młodocianego jeżeli w chwili podpisania umowy o przyuczenie do wykonywania określonej pracy osoby, które mają prowadzić przyuczenie nie posiadają stosownych kwalifikacji.

Zastosowanie takiej zawężającej interpretacji art. 70b ust. 1 cyt. ustawy jest nie do zaakceptowania, jako bardzo formalistycznej i nie znajdującej oparcia nawet w literalnej wykładni. Według skarżącej, mimo ewidentnego podobieństwa obu stanów prawnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji.

Ponadto podniesiono, że skarżącemu przysługiwałoby dofinansowanie, ale jedynie za okres od czasu kiedy kwalifikacje uzupełnił J.S., pod warunkiem, że od tego czasu instruktor ten samodzielnie nauczał ucznia. Jednak w rozważanym stanie faktycznym uczeń był nauczany przez dwóch instruktorów, z których jeden nie posiadał kwalifikacji przez cały okres nauki.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga zasługiwała na uwzględnienie, aczkolwiek z innych przyczyn niż w niej podniesione.

Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem wykazała, że pomimo legalności działań organu rozpoznającego sprawę, zaskarżona decyzja nie odpowiada wymogom prawa.

Na wstępie podkreślić należy, że kontrolowana przez Sąd decyzja zapadła w postępowaniu nieważnościowym, które na charakter nadzwyczajny, a jego celem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej kwalifikowaną wadą nieważności. Przypadki te dotyczą zaś tylko takich sytuacji, gdy decyzja administracyjna jest obarczona tak poważną wadliwością, że jej trwałość i związana z tym pewność porządku prawnego musi ustąpić wymaganiom płynącym z zasady praworządności. Stwierdzenie nieważności decyzji oznacza, iż jest ona dotknięta ciężką wadliwością od chwili jej wydania (por. J. Borkowski, B. Adamiak: Kodeks Postępowania administracyjnego. Komentarz, Wyd. C.H.Beck, Warszawa 1996, str. 699).

Zgodzić się trzeba z oceną Kolegium wyrażoną w zaskarżonej decyzji, iż kontrolowana w trybie nadzwyczajnym decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa, z którym art. 156 § 1 pkt 2 kpa wiąże sankcję nieważności.

Dokonując właściwej wykładni przepisów art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 września 1991r. o systemie oświaty (t. j. Dz. U. z 2004r. nr 256, poz. 2572 ze zm.) – zwanej dalej ustawą, oraz § 10 ust. 4 i 5 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1 lipca 2002r. w sprawie praktycznej nauki zawodu (Dz. U. nr 113, poz. 988 ze zm.) – zwanego dalej rozporządzeniem, organ zasadnie uznał, że w rozpoznawanej sprawie nie był spełniony ustawowy warunek przyznania dofinansowania albowiem w okresie przyuczania młodocianego pracownika do wykonywania określonej pracy osoby zatrudnione w charakterze instruktorów praktycznej nauki zawodu nie posiadały wymaganych kwalifikacji.

W bezspornym stanie faktycznym sprawy istota sporu sprowadzała się do wykładni przepisu art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy, a w szczególności rozstrzygnięcia zagadnienia, czy osoba zatrudniona u pracodawcy powinna posiadać wymagane kwalifikacje już w dniu zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego, czy też uzyskanie takich uprawnień w trakcie wykonywania tej umowy jest wystarczające dla uzyskania omawianego dofinansowania.

Przypomnieć należy, że jeden z instruktorów, który posiadał wymagane wykształcenie, odbył kurs pedagogiczny dla instruktorów w okresie od [...] grudnia 2005r. do [...] grudnia 2005r., a zaświadczenie potwierdzające ukończenie kursu uzyskał w dniu [...] stycznia 2006r., przy czym skarżąca zawarła umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego młodocianego na okres od [...] września 2005r. do [...] czerwca 2006r.

Zgodnie z art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy – pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli pracodawca lub (...) osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych, określone w przepisach odrębnych.

Jeżeli chodzi o instruktora praktycznej nauki zawodu, który nie posiada tytułu mistrza w zawodzie, to powinien on zgodnie z § 10 ust. 5 rozporządzenia mieć przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny oraz posiadać cenzus odpowiedniego wykształcenia oraz określony staż zawodowy.

Wskazać ponadto trzeba, że zgodnie z art. 191 § 2 kp młodociany nie posiadający kwalifikacji zawodowych może być zatrudniony tylko w celu przygotowania zawodowego.

Przechodząc do interpretacji spornego przepisu zaznaczyć trzeba, że w procesie wykładni prawa, co jest powszechnie akceptowane w orzecznictwie i doktrynie, pierwszeństwo posiada wykładnia językowa. Jednak w rozważanej kwestii same reguły językowe nie są wystarczające, aby z analizowanego przepisu wyinterpretować, czy instruktorzy praktycznej nauki zawodu powinni posiadać wymagane kwalifikacje już w chwili zawierania umowy z młodocianym. W przypadku, gdy wyniki wykładni językowej nie są wystarczające do ustalenia zakresu zastosowania określonej normy prawnej, czy innymi słowy do prawidłowej rekonstrukcji normatywnej podstawy decyzji należy sięgnąć do pozajęzykowych reguł wykładni. W najnowszej literaturze przedmiotu, znajdującej akceptację w części orzecznictwa, wskazuje się, iż w prawie administracyjnym należy zastosować wszystkie dyrektywy wykładni (językowe, systemowe, funkcjonalne), niezależnie od tego czy uzyskano już wcześniej jednoznaczność interpretowanych zwrotów, czy nie. Wszystkie wskazane dyrektywy powinny być użyte, jeżeli chce się ustalić rzeczywiste znaczenie przepisu (W. Jakimowicz, Wykładnia w prawie administracyjnym, Zakamycze 2006, str. 551-555). Podkreśla się, że wykładnia w prawie administracyjnym musi uwzględniać szereg wartości istotnych w demokratycznym państwie prawnym, a zatem nie może być oparta wyłącznie na wykładni językowej (B. Adamiak, Zagadnienie domniemania formy decyzji administracyjnej w: Podmioty administracji publicznej i prawne formy ich działania. Studia i materiały z konferencji jubileuszowej Profesora Eugeniusza Ochendowskiego, Toruń 2005 str. 15).

Odwołując się do założeń wykładni funkcjonalnej, w szczególności do tzw. reguły ratio legis ustawy, uzasadniony jest wniosek, że przedmiotowa regulacja ma przede wszystkim na celu odpowiednie przygotowanie młodocianych do praktycznej nauki zawodu, co wymaga zapewnienia właściwego przygotowania (wiedzy, doświadczenia) ze strony osób prowadzących praktyczną naukę zawodu, przez cały okres kształcenia. Należało zatem przyjąć, że pracodawca może zawrzeć z młodocianym umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, gdy jest w stanie zagwarantować, że przyuczanie zawodowe prowadzone będzie przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje.

Ewentualne odstępstwo od powyższej reguły można przyjąć w przypadku uzyskania uprawnień przez instruktorów w niedługim okresie od chwili zawarcia umowy.

W orzecznictwie taką sytuację dopuścił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 12 sierpnia 2008r., sygn. I SA/Wa 441/08, co zostało podniesione w skardze przez stronę skarżącą. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że "w przedmiotowej sprawie konieczne jest dokonanie wykładni celowościowej art. 70b ustawy o systemie oświaty. Przepis ten ma na celu umożliwienie młodym ludziom praktyczną naukę zawodu. W tym przypadku zapewnienie młodym ludziom zdobywającym wykształcenie zawodowe, możliwości praktycznej nauki zawodu stanowi realizację konstytucyjnego prawa do nauki wyrażonego w art. 70 ust. 1 Konstytucji RP. Kierunek interpretacji przepisów ustawy o systemie oświaty można też wywieść z samej preambuły tej ustawy. Dlatego też nie do zaakceptowania jest bardzo formalistyczna interpretacja omawianego przepisu ustawy o systemie oświaty. (...) Zdaniem Sądu z ratio legis art. 70b cyt. ustawy nie można wywieść, iż dla przyznania dofinansowania znaczenie ma wyłącznie dzień zawarcia umowy. Na spełnienie tego warunku patrzyć należy całościowo, analizując cały okres trwania kształcenia młodocianego pracownika".

Podzielając pogląd wyrażony w powołanym wyroku zauważyć jednocześnie trzeba, że wbrew temu co podnosiła skarżąca, stan faktyczny oceniany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie jest odmienny od tego, który występuje w niniejszej sprawie. Różna bowiem jest sytuacja gdy praktyczna nauka zawodu trwała dwa lata, a brak uprawnień występował tylko przez kilka pierwszych tygodni, od sytuacji – jak w niniejszej sprawie – gdy umowa o pracę z młodocianym zawarta została w dniu [...] września 2005r. na czas do dnia [...] czerwca 2006r., a odbycie przez instruktora kursu pedagogicznego miało miejsce dopiero w grudniu 2005r.

Skoro według przepisu art. 70b ust. 1 ustawy uzyskanie dofinansowania jest uwarunkowane posiadaniem przez pracodawcę lub osobę zatrudnioną u pracodawcy konkretnych kwalifikacji, to pracodawca dbający o swoje interesy powinien zapewnić i dopilnować, aby szkolenie prowadzone było przez osoby posiadające wymagane kwalifikacje.

W tym miejscu przytoczyć warto tezę wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 grudnia 2008r. (sygn. akt IV SA/GL 426/08), który zaznaczył, iż celem całego systemu kształcenia zawodowego młodocianych jest zapewnienie im takich warunków, które pozwalają im na zgłębienie praktyki danego zawodu pod okiem doświadczonego, spełniającego dokładnie określone warunki instruktora. W tym też celu prawodawca ukształtował bardzo wyraźne i restrykcyjne zasady jakie musi spełniać osoba, która chce nabyć uprawnienia do kształcenia młodocianych pracowników w danym zawodzie. Ustawodawca powołał do życia instytucję instruktora praktycznej nauki zawodu, aby zapewnić prawidłowy tok szkolenia młodocianego pracownika. Poza wszelkim sporem pozostaje fakt, iż osoba prowadząca szkolenie powinna się legitymować odpowiednimi kwalifikacjami oraz posiadać takie doświadczenie zawodowe, aby w prawidłowy sposób ukształtować zawodowo przyszłego rzemieślnika. Osoba ta powinna posiadać takie uprawnienia w momencie wyznaczenia ją jako instruktora praktycznej nauki zawodu.

Reasumując, należy stwierdzić, że w rozpoznawanej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze miało podstawę by uznać, że nastąpiło rażące naruszenie przepisów materialnych stanowiących podstawę przyznanego dofinansowania, a polegało ono na błędnej subsumcji. Wbrew bowiem regulacji, której rozumienie nie powinno budzić wątpliwości, przyznano skarżącej dofinansowanie chociaż osoby, które prowadziły przygotowanie zawodowe nie posiadały wymaganych kwalifikacji.

Podkreślić należy, że w świetle omówionych powyżej przepisów, wymóg ukończenia kursu pedagogicznego przez instruktora praktycznej nauki zawodu jest oczywisty. Natomiast wykładnia art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy, dokonana zgodnie z przyjętymi w teorii prawa metodami, bez wątpienia musi prowadzić do wniosku, że osoby prowadzące praktyczną naukę zawodu powinny posiadać wymagane kwalifikacje przez cały okres kształcenia.

W takim stanie prawnym rozstrzygnięcie organu o przyznaniu dofinansowania nastąpiło mimo niespełnienia przez skarżącą ustawowych przesłanek. Uprawniona była zatem ocena Kolegium, że w przypadku kontrolowanej decyzji nastąpiła kwalifikowana niezgodność z prawem, skutkująca w myśl art. 156 § 1 pkt 2 kpa stwierdzeniem nieważności decyzji.

W ocenie Sądu organ wykazał, że waga stwierdzonego naruszenia prawa jest znacznie większa niż stabilność ostatecznej decyzji i koliduje z zasadą praworządnego działania organów administracji publicznej.

Wobec powyższego zarzuty zawarte w skardze należało uznać za nieusprawiedliwione.

Mimo, iż skarżąca nie kwestionowała oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego co do stwierdzonego braku kwalifikacji u instruktora J.R., to jednak także w tym zakresie konieczna była kontrola legalności decyzji. Mianowicie organ słusznie uznał, że również ten instruktor, w okresie trwania umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego M.W., nie posiadał wymaganych kwalifikacji, gdyż legitymował się tylko świadectwem ukończenia Technikum Rolniczego, a nie posiadał świadectwa dojrzałości technikum, przewidzianym w § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Niewątpliwie regulacja prawna odnosząca się do tej kwestii jest na tyle jednoznaczna, iż nie można było uznać, że instruktor posiadający tylko świadectwo ukończenia technikum, jest osobą posiadającą kwalifikacje, które w myśl art. 70b ust. 1 pkt 1 ustawy warunkują przyznanie dofinansowania kosztów kształcenia w ramach przygotowania zawodowego. Kwalifikacje instruktorów praktycznej nauki zawodu, nie będących nauczycielami, określone zostały wyraźnie w § 10 rozporządzenia. Według ust. 5 § 10 rozporządzenia – instruktorzy praktycznej nauki zawodu, niemający tytułu mistrza w zawodzie, powinni posiadać przygotowanie pedagogiczne lub ukończony kurs pedagogiczny, oraz: (m. in.) świadectwo dojrzałości technikum lub szkoły równorzędnej albo świadectwo ukończenia szkoły policealnej lub dyplom ukończenia szkoły pomaturalnej lub policealnej i tytuł zawodowy w zawodzie pokrewnym do zawodu, którego będą nauczać, oraz co najmniej trzyletni staż pracy w zawodzie, którego będą nauczać (...).

Ustalenie wymogów wynikających z tego przepisu nie wymagało dokonywania szczególnie skomplikowanych zabiegów interpretacyjnych. Analiza powyższego przepisu wskazuje, iż kwalifikacje zawodowe w postaci tytułu technika w zawodzie legitymującego się wyłącznie świadectwem ukończenia szkoły bez egzaminu dojrzałości, nie są wystarczające dla skutecznego ubiegania się o dofinansowanie kosztów kształcenia młodocianych pracowników. Takie stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (por. wyrok WSA z 30 czerwca 2008r., sygn. IV SA/Gl 1271/07).

Z powyższych względów należało uznać, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze, badając decyzję w oparciu o omówioną regulację ustawową oraz rozporządzenie wykonawcze, miało podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji w trybie art. 156 § 1 pkt 2 kpa.

Niemniej jednak zaskarżone rozstrzygnięcie, pomimo prawidłowości ocen w nim zawartych, nie zasługiwało na akceptację.

W tym miejscu należy wyjaśnić, iż zgodnie z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawa, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Generalnie rzecz biorąc polega ona na związaniu państwa i jego organów prawem. Związanie państwa prawem ściśle łączy się

z wyrażoną w art. 7 Konstytucji zasadą legalizmu. Wymaga ona, aby wszystkie organy władzy państwowej działały tylko i wyłącznie na podstawie przepisów prawa. Zasada ta koresponduje również z wyrażoną w art. 7 kpa. regułą, iż organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa podejmując wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy.

Polska Konstytucja w art. 87 ust. 1 i 2 wymienia enumeratywnie źródła prawa stanowionego o charakterze powszechnie obowiązującym. I tak do konstytucyjnych źródeł prawa zalicza się: ustawy, rozporządzenia, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz akty prawa miejscowego stanowionego na obszarze ich działania przez organy publiczne.

Należy także zauważyć, iż organy administracji są związane całością przedstawionego porządku prawnego i nie mają kompetencji do odstąpienia od zastosowania oznaczonego aktu prawnego. W szczególności organ administracji publicznej nie ma możliwości odmówienia zastosowania przepisu prawa ze względu na jego niekonstytucyjność.

Natomiast w orzecznictwie administracyjnym i doktrynie jest już ugruntowane stanowisko, że sądy administracyjne są uprawnione do dokonywania samodzielnej oceny, czy akt normatywny niższego rzędu niż ustawa jest zgodny z Konstytucją lub ustawą. W razie stwierdzenia niezgodności Sąd jest uprawniony do odmowy zastosowania spornego aktu prawnego w rozstrzyganej sprawie. Pogląd taki znajduje oparcie w konstytucyjnej zasadzie wyrażonej w art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którą sędziowie podlegają tylko Konstytucji i ustawom. Zaznaczyć jednak trzeba, iż Sąd władny jest odmówić zastosowania przepisu w konkretnej rozstrzyganej sprawie, ale nie decyduje o dalszym bycie prawnym zakwestionowanego aktu prawnego. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 2 lutego 2007r., I OSK 414/06 podkreślił, iż "Sądy administracyjne są uprawnione do badania zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawą i Konstytucją. Stwierdziwszy taką niezgodność obowiązane są do odmowy zastosowania w sprawie takiego aktu wykonawczego." (por. także A. Kabat w: Bezpośrednie stosowanie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej pod red. K. Działochy, Wydawnictw Sejmowe, Warszawa 2005, str. 95; R. Hauser, J. Trzciński, Prawotwórcze znaczenie orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w orzecznictwie Naczelnego Sadu Administracyjnego, Warszawa 2008, str. 26; postanowienie NSA z 20 maja 2008r., sygn. I FZ 12/08, OSP z 2009r., nr 5, poz. 51).

Przechodząc do rozważań na grunt przedmiotowej sprawy wskazać trzeba, że w orzecznictwie sądowym zajęte zostało stanowisko co do sprzeczności z ustawą i Konstytucją przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia, w zakresie w jakim wprowadzono w stosunku do instruktorów praktycznej nauki zawodu wymóg posiadania świadectwa dojrzałości (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 7 kwietnia 2009r., sygn. II SA/Op 29/09).

Skład orzekający, podzielając w pełni powyższy pogląd, wskazuje iż trafnie zaznaczono w powołanym wyroku, iż brak jest związku pomiędzy wprowadzeniem w przepisie § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia omawianego wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a wykonaniem ustawy o systemie oświaty w zakresie określenia kwalifikacji osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. W rezultacie uregulowanie to nie mieści się w granicach delegacji ustawowej z art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty.

Ponadto należy przyjąć, ze powołany przepis rozporządzenia narusza zawartą w art. 32 Konstytucji zasadę równości wobec prawa, poprzez ograniczenie uprawnienia, osób posiadających kwalifikacje zawodowe uzyskane na skutek ukończenia technikum, do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, w związku z wprowadzeniem w zakresie tej kategorii osób wymogu posiadania świadectwa dojrzałości, a przez to stoi w sprzeczności także z art. 2 Konstytucji".

W uzasadnieniu powołanego wyroku wskazano trafnie, że mając na uwadze regulacje odnoszące się do dowodów potwierdzających kwalifikacje zawodowe, tak na gruncie ustawy o systemie oświaty, jak i ustawy o rzemiośle podkreślić przede wszystkim trzeba, że w żadnym z przypadków ustawodawca nie uzależnił uzyskania kwalifikacji zawodowych, od uzyskania świadectwa dojrzałości. Świadectwo to nie stanowi też potwierdzenia tych kwalifikacji, lecz jedynie dowód zdania egzaminu maturalnego, będącego sprawdzeniem wiedzy ogólnej. Odnosząc się zatem do przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 rozporządzenia w sprawie praktycznej nauki zawodu uznać należało, iż wprowadzenie w stosunku do pracodawców będących instruktorami praktycznej nauki zawodu, nie mających tytułu mistrza, lecz legitymujących się tytułem zawodowym uzyskanym wskutek ukończenia technikum, tj. szkoły o której mowa w art. 9 ust. 1 pkt 3 lit. d i f ustawy o systemie oświaty, wymogu posiadania świadectwa dojrzałości - przekraczało delegację ustawową. Stanowiący podstawę prawną wydania rozporządzenia przepis art. 70 ust. 4 ustawy wyraźnie bowiem daje uprawnienie do określenia w akcie podustawowym jedynie kwalifikacji wymaganych od osób prowadzących praktyczną naukę zawodu. O ile zatem należy zgodzić się, że określone w § 10 ust. 5 odpowiednie przygotowanie pedagogiczne potwierdza kwalifikacje do nauczania, a określony w pkt. 1 staż pracy przesądza o kwalifikacjach w praktycznym wykonywaniu zawodu, o tyle stwierdzić trzeba, że świadectwo dojrzałości żadnych kwalifikacji zawodowych nie określa. Jako że jego uzyskanie w żadnej mierze nie pozostaje w związku z nauką zawodu wprowadzenie wymogu jego posiadania, uznać tym samym należy za dodatkowy warunek, obok posiadania odpowiednich kwalifikacji, ustalenia którego ustawodawca nie przewidział jednak w art. 70 ust. 4 ustawy o systemie oświaty. Nie istnieje zatem jakikolwiek związek pomiędzy uzyskaniem świadectwa dojrzałości, a celem i założeniami kształcenia w zakresie praktycznej nauki zawodu. Celem tym jest przygotowanie praktyczne do wykonywania określonego zawodu lub pracy. Posiadanie świadectwa dojrzałości technikum przez osoby prowadzące przygotowanie zawodowe nie znajduje zatem żadnego racjonalnego uzasadnienia. Wprowadzenie zaś dla tych osób, mających wykształcenie średnie, dodatkowego kryterium, w postaci posiadania świadectwa dojrzałości, jako nie mającego związku z kwalifikacjami zawodowymi, wyraźnie ogranicza ich prawo do prowadzenia praktycznej nauki zawodu, przy czym ograniczenie to w żaden sposób nie jest proporcjonalne, do wagi interesu któremu służy, a więc praktycznej nauki zawodu.

Z tych wszystkich względów uzasadnioną stała się w niniejszej sprawie odmowa zastosowania przepisu § 10 ust. 5 pkt 1 cyt. rozporządzenia w części stanowiącej podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji, mimo iż przepis ten formalnie obowiązywał w stanie prawnym mającym zastosowanie w sprawie.

Konsekwencją tego jest uznanie, że jeden z instruktorów prowadzący naukę zawodu młodocianego przez cały okres przyuczania posiadał wymagane kwalifikacje.

W rezultacie brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji orzekającej o dofinansowaniu na rzecz skarżącej.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 152 ppsa.