Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt I SA/Bk 116/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2020-03-11 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Ulgi podatkowe
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 28 ust. 3a
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.),, sędzia WSA Jacek Pruszyński, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 11 marca 2020 r. sprawy ze skargi M. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] grudnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności za osobę prowadzącą działalność z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okresy od 08.2010 r. do 02.2011 r. oraz Fundusz Pracy za okresy od 03.2010 r. do 02.2011 r. i odmowa umorzenia należności z tytułu wskazanych składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek oddala skargę


UZASADNIENIE

Wnioskiem z [...] maja 2018 r. M. J. (dalej: "Skarżący") zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. o umorzenie składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 7.883,52 zł wskazując, że na tę kwotę składają się należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe) za okres od marca 2010 r. do marca 2011 r., składki na ubezpieczenia zdrowotne za okres od września 2010 r. do marca 2011 r. oraz składki na Fundusz Pracy przedsiębiorcy za okres od marca 2010 r. do marca 2011 r. W piśmie z [...] czerwca 2018 r. Skarżący doprecyzował, że wnosi o umorzenie całej zaległości, jaką posiada wobec ZUS.

Decyzją z [...] października 2018 r., nr [...], Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił Skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wymieniając w decyzji następujące składki:

- na ubezpieczenia społeczne za okres wrzesień 2009 – grudzień 2009r,. styczeń 2010 r. – marzec 2010 r., maj 2010 r. – grudzień 2010 r., styczeń 2011 r., luty 2011 r.;

- na ubezpieczenia zdrowotne za okres sierpień 2010 – luty 2011 r.,

- na Fundusz Pracy za okresy: marzec 2010 r., maj 2010 r. – grudzień 2010 r., styczeń 2011 r., luty 2011 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano następujące przyczyny odmownego potraktowania wniosku:

- nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl art. 28 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U z 2019 r., poz. 300, dalej: "u.s.u.s.");

- Skarżący nie wykazał, zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych jego gospodarstwa domowego;

- Skarżący nie wskazał, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń;

- Skarżący nie wskazał, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

We wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy Skarżący wskazał, że zobowiązanie z tytułu składek na rzecz ZUS uległo przedawnieniu z dniem 1 stycznia 2017 r.

Po rozpoznaniu wniosku Skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] kwietnia 2019 r., nr [...] utrzymał swoją decyzję z [...] października 2018 r. w mocy. Organ dokonał ponownej analizy sytuacji majątkowej i rodzinnej Skarżącego w kontekście przepisów art. 28 ust. 3 pkt 1 – 6 u.s.u.s., jak też przesłanek umorzenia należności wynikających z przepisów rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365 – dalej: "Rozporządzenie"),, jednak nie znalazł podstaw do ich zastosowania. Stwierdził też, że na dzień rozpatrywania wniosku należności Skarżącego z tytułu składek nie uległy przedawnieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 26 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 248/19 uchylił decyzję Prezesa ZUS z [...] kwietnia 2019 r. Sąd wskazał na przedstawioną przez stronę skarżącą decyzję wydaną przez Prezesa ZUS z [...] marca 2013 r., nr [...], w sentencji której organ, na wniosek skarżącego o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność, umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za okres 1 stycznia 1999 r. – 1 marca 2011 r. przyjmując, że stało się ono bezprzedmiotowe. Sąd uznał, że wobec treści sentencji tej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] marca 2013 r. i nie do końca z nim zgodnego uzasadnienia, zachodzi poważna wątpliwość co do istnienia zaległości Skarżącego z tytułu składek na ubezpieczenia, których umorzenia dotyczy zaskarżona w sprawie decyzja. Kwestia ta wymaga wyjaśnienia przez organ i podjęcia właściwych kroków w sprawie. Sąd zobowiązał organ do uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez dokonanie analizy dowodu w postaci decyzji Prezesa ZUS z [...] marca 2013 r.

Po przekazaniu sprawy Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych postanowieniem z [...] października 2019 r., nr [...] sprostował z urzędu oczywistą omyłkę zaistniałą w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2013 r., na stronie drugiej w ten sposób, że w miejsce "z analizy akt sprawy wynika, iż zgodnie ze stanem na dzień [...].01.2013 r. nie posiada Pan zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01.01.1999r. – 01.03.2011 r." wpisał "z analizy akt sprawy wynika, iż zgodnie ze stanem na dzień [...].01.2013 r. nie posiada Pan zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01.01.1999r. – 28.02.2009 r."

Następnie decyzją z [...] grudnia 2019 r., nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję własną z [...] października 2018 r., nr [...] w całości oraz odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 18.151,57 zł, w tym z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okresy wrzesień, październik i grudzień 2009 r., od stycznia do marca 2010 r., od maja do grudnia 2010 r., styczeń i luty 2011 r.; składek na ubezpieczenia zdrowotne za okresy od sierpnia 2010 r. do lutego 2011 r.; składek na Fundusz Pracy za okresy: marzec 2010 r. od maja do grudnia 2010 r., styczeń i luty 2011 r.

Organ wskazał, że zweryfikował zadłużenie skarżącego pod kątem przedawnienia. Stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, które pozostaje nadal aktualne.

Następnie organ wyjaśnił, że co do zasady decyzje ZUS mają charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, czyli nie tworzą nowego stanu prawnego. Decyzje deklaratoryjne dotyczą praw lub zobowiązań powstałych z mocy prawa, potwierdzają jedynie stan istniejący z chwilą ziszczenia się określonych ustawowych warunków. Taki charakter miała wydana [...] marca 2013 r. decyzja znak: [...]. Zdaniem organu, z błędnej treści jej uzasadnienia skarżący nie może wywodzić wniosku, że jego należności z tytułu składek wygasły, ponieważ obowiązek ich obliczania i opłacania istnieje z mocy ustawy. Ponadto przepisy ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność dotyczą wprost wyłącznie okresu od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. i ZUS w oparciu o jej przepisy nie może procedować zaległości dotyczących innych okresów.

ZUS dokonał ponownie rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz -przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, uwzględnionych w decyzji ZUS z [...] października 2018 r. nr [...] i z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] oraz danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.

Analizując przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności należności z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 u.s.u.s. organ stwierdził, że w przypadku skarżącego:

- przesłanka wymieniona w pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych,

- nie przedłożono żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że:

■ sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe,

■ nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym,

■ nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym,

- wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wniesiono, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym,

- prowadzenie działalności gospodarczej zostało przez skarżącego zakończone [...] lutego 2011 r., jednak uprawniony organ egzekucyjny nie stwierdził braku majątku,

- Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję,

- nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ prowadzone postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone jako bezskuteczne.

Organ uznał więc, że wobec skarżącego nie zachodzą przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Analizując wystąpienie przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s i §3 Rozporządzenia organ stwierdził brak możliwości umorzenia zaległości na tej podstawie. Zdaniem organu, powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, lecz nieopłacenia w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy.

Organ ustalił też, że budżet gospodarstwa domowego skarżącego (265 zł netto) jest niższy niż poziom minimum egzystencji w roku 2018, określony przez Instytut Pracy i Spraw Społecznych 28 marca 2019 r., który wynosi 591,14 zł netto dla jednoosobowego gospodarstwa pracowniczego. Organ uznał jednak za niezrozumiałe podnoszenie przez skarżącego swojej złej sytuacji materialnej i jednocześnie nieposzukiwanie zatrudnienia na otwartym rynku pracy, tylko podejmowanie pracy za kilkukrotnie mniejszą stawkę w firmie żony. Zdaniem organu, działanie takie może służyć uniemożliwieniu organowi prowadzenia skutecznej egzekucji. Umorzenia należności z tytułu składek nie jest przewidziane dla dłużników, którzy prezentują absolutnie pasywną postawę w poszukiwaniu źródeł dochodu i nie wykazują żadnych chęci spłaty swoich zobowiązań. Instytucja umorzenia przewidziana jest dla przypadków wyjątkowych, gdy ze względu na niezależne od dłużnika okoliczności nie jest możliwe uzyskiwanie przez niego dochodów.

Zdaniem organu, zgromadzony materiał dowodowy pozwala stwierdzić, że sytuacja materialna uniemożliwia skarżącemu jednorazową spłatę całości zadłużenia. Jednak biorąc pod uwagę wysokość należności z tytułu składek, wiek skarżącego i brak przeciwskazań zdrowotnych do podjęcia zatrudnienia istnieje możliwość spłaty należności z tytułu składek w przyszłości, np. w układzie ratalnym.

W skardze do Sądu na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] grudnia 2019 r. Skarżący podniósł, że jego zdaniem na podstawie prawomocnego wyroku WSA w Białymstoku z 26 lipca 2019 r., I SA/Bk 248/19 wszelkie jego zobowiązania wobec ZUS zostały uchylone. Zaskarżona decyzją ZUS narusza art. 3 KC oraz art. 42 ust. 1 Konstytucji RP. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Na wstępie zaznaczyć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wyrokiem z 26 lipca 2019 r., sygn. akt I SA/Bk 248/19, uchylił zaskarżoną przez Pana ww. decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] kwietnia 2019 r. nr [...]. Sąd stwierdził, że na etapie postępowania sądowoadministracyjnego przedstawił Pan decyzję ZUS z [...] marca 2013 r., nr [...]. W sentencji tej decyzji organ, na Pana wniosek o umorzenie należności na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą, umorzył postępowanie w zakresie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia za okres od 1 stycznia 1999 r. do 1 marca 2011 r. przyjmując, że stało się ono bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano cyt. "z analizy akt sprawy wynika, iż zgodnie za stanem na dzień 28.01.2013 r. nie posiada Pan zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres 01.01.1999 r.- 01.03.2011 r. Mając na uwadze powyższe oraz fakt, iż nie posiada Pan zaległości z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne za okres 01.01.1999 r.- 01.03.2011 r. nie podlegają umorzeniu w oparciu o przepisy ustawy z dnia 09 listopada 2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. umarza postępowanie w sprawie umorzenia przedmiotowych należności przyjmując, iż stało się ono bezprzedmiotowe." Wobec treści sentencji decyzji z [...] marca 2013 r. i nie do końca zgodnego z nim uzasadnienia, zdaniem Sądu zaszła wątpliwość co do istnienia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia, których umorzenia dotyczy zaskarżona decyzja. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku stanął na stanowisku, że kwestia ta wymaga wyjaśnienia oraz podjęcia przez organ właściwych kroków w sprawie i w konsekwencji uchylił zaskarżoną decyzję. Dnia [...] października 2019 r. ZUS wydał postanowienie nr [...] o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki w uzasadnieniu decyzji z [...] marca 2013 r. w ten sposób, że część uzasadnienia prawidłowo brzmi: "Z analizy akt sprawy wynika, iż zgodnie ze stanem na dzień [...].01.2013 r. nie posiada Pan zaległości z tytułu nieopłaconych składek wobec Funduszu Ubezpieczeń Społecznych za okres: 01.01.1999 r. - 28.02.2009 r." Postanowienie zostało Panu doręczone [...] października 2019 r., co zdaniem Sądu było działaniem prawidłowym.

Wobec zarzutów Skarżącego dotyczących przedawnienia należności z tytułu składek ZUS zasadnie podjął postępowanie mające na celu wyjaśnienie wskazanych wątpliwości oraz dokonał analizy kwestii przedawnienia należności według przepisów prawnych regulujących kwestie przedawnienia. Ustawa z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 241, póz. 2074 z późn. zm.) dokonała w art. 1 pkt 9 zmiany m.in. art. 24 ust. 4 u.s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Zgodnie z art. 23 ustawy zmieniającej weszła ona w życie w dniu 1 stycznia 2003 r. Dodano również do art. 24 m.in. ustęp 5b stanowiący, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Następnie art. 24 ust. 5b u.s.u.s. został zmieniony przez art. 10 pkt 10 lit. b ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. Nr 121, poz. 1264) z dniem 1 lipca 2004 r. i otrzymał brzmienie, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. Nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia składek na ubezpieczenia społeczne z 10 do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Wedle zasady wynikającej z tego przepisu do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej zasady ustanawia ust. 2 powołanego przepisu, stosownie do którego jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi, wcześniej przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu. Należy zauważyć, iż ZUS szczegółowo i prawidłowo zweryfikował zadłużenie Skarżącego pod kątem ewentualnego przedawnienia. Analizując powyższe należy stwierdzić, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia spowodowało wszczęcie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych, które pozostaje nadal aktualne.

Odnośnie zarzutów o braku zaległości Sąd wskazuje, iż nie są one zasadne. Zgodnie z art. 31 u.s.u.s. do należności z tytułu składek stosuje się odpowiednio m.in. art. 59 § 1 pkt 1,3,4,8 i 9 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900 ze zm.) Z treści tego przepisu wynika, że zobowiązanie podatkowe (w przypadku ZUS - zobowiązanie z tytułu składek) wygasa w całości lub w części wskutek: zapłaty, potrącenia, zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu podatku, umorzenia zaległości, przedawnienia. Jak słusznie zauważył ZUS w przypadku zaległości składkowych Skarżącego żadna z tych okoliczności nie zaszła, dlatego w dalszym ciągu Skarżący jest zobowiązany do ich uregulowania. Należy także podkreślić, że co do zasady decyzje ZUS mają charakter deklaratoryjny, a nie konstytutywny, czyli nie tworzą nowego stanu prawnego. Decyzje deklaratoryjne dotyczą praw lub zobowiązań powstałych z mocy prawa, potwierdzają jedynie stan istniejący z chwilą ziszczenia się określonych ustawowych warunków. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, w wyroku z 28 sierpnia 2018 r. sygn. akt l SA/GI 672/18 wyjaśnił, że sądowa kontrola decyzji administracyjnych jest sprawowana co do zasady z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem. Decyzje w przedmiocie ulg, jako decyzje uznaniowe, podlegają kontroli sądu administracyjnego w ograniczonym zakresie. Sąd nie może poddawać ocenie, czy dokonany przez organ administracji wybór jest słuszny, a zatem sąd nie jest uprawniony do badania merytorycznej zasadności (celowości) decyzji administracyjnej; takie rozstrzygnięcie należy wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja uznaniowa w pełnym zakresie podlega natomiast badaniu, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi i ocenie, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym decyzji o odmowie umorzenia zaległości składkowych mają swoje uzasadnienie w zebranym w sprawie materiale dowodowym oraz, czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach, zaś wyciągnięte wnioski są logiczne i poprawne. Podejmując w sprawie decyzję ZUS oparł rozstrzygnięcie na wnikliwej analizie zebranych w trakcie prowadzonego postępowania dokumentów oraz dostępnych informacji. ZUS dokonał rozpoznania sytuacji rodzinnej i materialnej Skarżącego, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz -przyczyn ich powstania na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów, uwzględnionych w decyzji ZUS z [...] października 2018 r. nr [...] i z [...] kwietnia 2019 r. nr [...] oraz danych wygenerowanych z Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS i rejestrów centralnych: Centralnej Ewidencji Pojazdów i Bazy Danych Ksiąg Wieczystych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z [...] czerwca 2018 r. wynika, że: Skarżący jest żonaty; pracuje zarobkowo na podstawie umowy zlecenia i osiąga określone dochody. Skarżący nie korzysta z zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy ani innych form pomocy oraz prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. W Centralnej Ewidencji Pojazdów na Pana nazwisko figuruje samochód osobowy V. z 2004 r., nie figuruje Pan w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych jako właściciel nieruchomości, należności z tytułu składek zostały objęte postępowaniem egzekucyjnym, które

prowadzi Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. Zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 u.s.u.s należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Przesłanki całkowitej nieściągalności stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy zaznaczyć, że spełnienie którejkolwiek z przesłanek automatycznie nie powoduje podjęcia decyzji o umorzeniu należności, ponieważ przepisy art. 28 ust. 3 cytowanej ustawy określają jedynie warunki, w których zaległości mogą być umorzone. Nie oznacza to, że spełnienie jednego z tych warunków skutkuje umorzeniem należności. Ponadto zgodnie z Wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2009 r. sygn. akt II GSK 703/08 "nawet wówczas, gdy ponad wszelką wątpliwość ustalona została całkowita nieściągalność należności, czy trudna sytuacja majątkowa, organ może odmówić ich umorzenia". W toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS prawidłowo ustalił, że przesłanki te nie zachodzą. Ponadto zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 15 grudnia 2009 r. (sygn. akt V SA/Wa 969/09) postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Trzeba wskazać w tym miejscu, że w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (por. teza wyroku NSA w Katowicach z dnia 21 czerwca 2000 r., sygn. akt l SA/Ka 14/99). Należy podkreślić, że dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. W związku z powyższym nie zachodzą wobec Skarżącego przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy o s.u.s. Zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. ZUS podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w cytowanym rozporządzeniu oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 2450/06 "nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na uciążliwości i trudności w zapłacie narosłych należności. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy". W zakresie wystąpienia przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia należy stwierdzić, że powstanie zadłużenia nie było wynikiem klęski żywiołowej bądź szczególnego zdarzenia, natomiast było wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej. Jeżeli w danym okresie Skarżący nie posiadał wystarczających środków finansowych na opłacenie należnych składek w terminie, to obecnie jest zobowiązany do ich uregulowania wraz z odsetkami za zwłokę. Zgodnie z zasadami racjonalnego prowadzenia działalności gospodarczej, rozpoczęcie wszelkich działań powinno być poprzedzone planem finansowym opartym na wnikliwej analizie rynku w danej branży oraz możliwościach finansowych osoby podejmującej działalność. Zarobkowy charakter działalności gospodarczej oznacza, że jest to działalność obliczona na osiąganie zysku. Nastawienie na zysk nie musi oznaczać, że ten zysk rzeczywiście się osiąga. Działalność zarobkowa może nie przynosić zysku, a nawet powodować straty, mimo to pozostaje działalnością zarobkową. Decydując się na założenie działalności gospodarczej Skarżący powinien być świadomy, że dodatkowo zobowiązuje się do opłacenia należnych składek z tego tytułu za każdy miesiąc kalendarzowy w ustawowo określonych terminach. Obowiązek ten istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, aż do dnia zaprzestania jej wykonywania, niezależnie od osiąganych przychodów, a nawet w przypadku poniesienia strat, czy pojawiających się w trakcie prowadzenia działalności różnych problemów. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek. Za ryzyko związane z prowadzoną działalnością, jak również negatywnymi skutkami oraz za wszelkie rozliczenia odpowiada podmiot prowadzący działalność. Skutki finansowe działalności osoby zobowiązanej nie mogą być przerzucane na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, a w konsekwencji na ogół obywateli. Stosownie do obowiązujących przepisów, to właśnie płatnik składek jako osoba prowadząca i monitorująca działalność gospodarczą, niezależnie od czynników wpływających na funkcjonowanie firmy i osiąganych dochodów, odpowiada za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, w tym należności z tytułu składek. Działalność gospodarczą cechuje bowiem jej prowadzenie na ryzyko przedsiębiorcy. Zasadnie zatem ZUS stwierdził brak możliwości umorzenia należności, ze względu na trudną sytuację finansową, określoną w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia. Analizując uregulowania prawne dotyczące możliwości umorzenia należności pomimo braku ich całkowitej nieściągalności należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, czy mają charakter okresowy, czy stały i pogłębiający się. Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W związku z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 26 lipca 2019 r., ZUS zwrócił się 6 września 2019 r. do Skarżącego z pismem o przedłożenie dokumentów potwierdzających okoliczności podniesione we wniosku i pozwalających na ocenę aktualnej sytuacji rodzinnej, materialnej, majątkowej, w szczególności: zeznania podatkowego za rok 2018 oraz oświadczenia o stanie majątkowym i rodzinnym na załączonym druku. Jednak Skarżący nie przedłożył do akt sprawy żadnych nowych dowodów ani dokumentów. Dokumenty te są niezbędne co merytorycznej oceny sytuacji finansowej i rodzinnej. Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 24 stycznia 2019 r. sygn. akt l GSK 2586/18 "To na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Przepis art 7 k.p.a. nie może być rozumiany jako zwalniający stronę z obowiązku wykazywania inicjatywy dowodowej w tym zakresie. Specyfika postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie polega na tym, że postępowanie to jest wszczynane z inicjatywy strony. Dotyczy jej indywidualnej sytuacji (w ramach badania istnienia ważnego interesu), której organ z urzędu nie może ustalić, nie posiada bowiem stosownych uprawnień, a przede wszystkim wiedzy o sytuacji życiowej wnioskodawcy. Postępowanie wszczęte wnioskiem strony o udzielenie ulgi w spłacie należności publicznoprawnych (np. składek na ubezpieczenie społeczne) nie jest postępowaniem, w którym w ramach realizacji zasady prawdy obiektywnej organ ma możliwość samodzielnie z urzędu, bez udziału strony dokonać ustaleń, zebrać wszelkie dowody i dokonać ich oceny. W postępowaniu takim nie istnieją obiektywne okoliczności, tylko subiektywne, określające sytuację faktyczną konkretnego wnioskodawcy, jego ważny interes. Ciężar dowodzenia zdecydowanie przesuwa się na zobowiązanego." Skarżący nie podnosił także argumentu złego stanu zdrowia. Organ nie otrzymał także informacji o konieczności sprawowania przez Skarżącego opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, co pozbawiałoby go możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zaznaczyć należy, o czym była mowa powyżej, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne. A zatem to Skarżący musi udowodnić fakty, które przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania. Jedynie fakty powszechnie znane lub znane organowi z urzędu nie wymagają przedłożenia dowodu. Na podstawie analizy dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy zasadnie, zdaniem Sądu ZUS nie znalazł podstaw do umorzenia żądanych należności w oparciu o zapisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. oraz art. 28 ust. 3a u.s.u.s.

Wskazać na zakończenie należy, iż organ uwzględnił wytyczne Sądu zawarte w wyroku z dnia 26 lipca 2019 r., sygn.. akt I SA/Bk 248/19.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.