Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1883/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2020-01-22 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6209 Inne o symbolu podstawowym 620
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne: Egzekucyjne postępowanie
Ochrona zdrowia
Skarżony organ: Minister Zdrowia
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2018 poz 1302
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
article: art. 33
journal: Dz.U. 2016 poz 599
law: Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Szymanowicz - Nowak, , Sędzia WSA Mirosława Kowalska, Sędzia WSA Tomasz Stawecki (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 stycznia 2020 r. sprawy ze skargi K. M. na postanowienie Ministra Zdrowia z dnia [...] lipca 2019 r. nr [...] w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oddala skargę


UZASADNIENIE

1. Minister Zdrowia postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r., znak: [...], po rozpatrzeniu zażalenia wniesionego przez K. M. (dalej "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] (zwanego dalej "Wojewodą") z [...] czerwca 2019 r., znak: [...], w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia oraz wezwania zobowiązanego do wykonania obowiązku poddania szczepieniom ochronnym małoletniej córki.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.

2. W dniu 22 czerwca 2016 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. (dalej także "PPIS w C.") z dnia 10 czerwca 2016 r., o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wobec K. M., opiekuna prawnego małoletniej I. M., urodzonej [...] grudnia 2013 r. Celem wniosku było wyegzekwowanie obowiązku niepieniężnego polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Do ww. wniosku PPIS w C. dołączył tytuł wykonawczy nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r. wystawiony na podstawie art. 27 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2014 r. poz. 1619 z późn. zm.; dalej "u.p.e.a."). W dniu 29 czerwca 2016 r. Wojewoda [...] jako organ egzekucyjny nadał ww. tytułowi wykonawczemu klauzulę o skierowaniu tytułu wykonawczego do egzekucji, a następnie postanowieniem z [...] sierpnia 2016 r., znak: [...], nałożył na zobowiązanego grzywnę celem przymuszenia w wysokości 500 zł i wezwał do wykonania ciążącego na nim obowiązku w terminie 30 dni.

Ww. postanowienie Wojewody [...] zostało doręczone zobowiązanemu w dniu 13 września 2016 r., jednak nie stwierdzono wykonania obowiązku polegającego na poddaniu dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.

Z dostępnych Sądowi akt postępowania w sprawie zakończonej wyrokiem z 19 października 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 412/18 wynika, że skarżący złożył do Ministra Zdrowia zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z [...] sierpnia 2016 r. Po rozpatrzeniu zażalenia, Minister Zdrowia postanowieniem z [...] grudnia 2017 r. utrzymał w mocy kwestionowane postanowienie Wojewody z [...] sierpnia 2016 r. Skargę na wskazany akt Wojewody skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Sąd wyrokiem z 19 października 2018 r. oddalił skargę.

Mimo toczących się postępowań skarżący nie wykonał ciążącego na nim obowiązku poddania własnego dziecka szczepieniom ochronnym.

3. W związku z nieskutecznością wcześniejszego postępowania egzekucyjnego Wojewoda [...] działając na podstawie ww. wniosku PPIS w C. z 10 czerwca 2016 r. i wystawionego tytułu wykonawczego nr [...] z [...] czerwca 2016 r., wydał postanowienie z [...] czerwca 2019 r. Aktem tym Wojewoda nałożył na skarżącego grzywnę w wysokości 1.000,00 zł w celu przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązku poddania małoletniej córki I. M. szczepieniom ochronnym. Równocześnie Wojewoda wezwał skarżącego do uiszczenia grzywny w terminie 90 dni od daty doręczenia postanowienia, a także do wykonania obowiązku wskazanego w ww. tytule wykonawczym w terminie 90 dni od dnia otrzymania postanowienia. Dodatkowo Wojewoda obciążył skarżącego opłatą w wysokości 68,00 zł za czynności egzekucyjne.

Organ pierwszej instancji wydał powyższe postanowienie na podstawie art. 119 § 1 w związku z art. 20 § 1 pkt 1, art. 64a § 1 pkt 1 i art. 121 u.p.e.a. (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r., poz. 1314 ze zm.).

4. Pismem z 26 czerwca 2019 r. zażalenie na ww. postanowienie Wojewody [...] wniósł skarżący, zarzucając mu naruszenie m.in.:

1) art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez nałożenie na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia pomimo nieistnienia obowiązku,

2) art. 124 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1257 z późn. zm., dalej "k.p.a.") w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. poprzez brak odniesienia się przez organ w uzasadnieniu wydanego postanowienia do sytuacji indywidualnej zobowiązanego. Według składającego zażalenie (skarżącego) wierzyciel nie wskazał, czy rodzice byli wzywani przez lekarza do zaszczepienia dziecka, ile dziecko ma lat, na podstawie jakich dowodów stwierdził, iż obowiązek szczepień u małoletniej córki skarżącego jest wymagalny i może być wykonany, a jedynie poprzestał na przytoczeniu szeregu przepisów prawnych nie dokonując subsumpcji,

3) art. 47 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego,

4) art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W związku z powyższymi zarzutami, skarżący wniósł o uchylenie postanowienia w całości.

5. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Minister Zdrowia postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r. Organ drugiej instancji wydał powyższe rozstrzygnięcie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 k.p.a. oraz art. 119 § 1 u.p.e.a.

W ocenie Ministra Zdrowia postępowanie egzekucyjne mające na celu przymuszenie do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. polegające na zaszczepieniu małoletniego dziecka, było prowadzone w sposób prawidłowy.

Organ przeanalizował materiał dowodowy zebrany w sprawie i nie podzielił zarzutów skarżącego co do naruszenia przez Wojewodę [...] art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a., a także art. 119 § 1 i art. 18 u.p.e.a.

Odnosząc się do stanowiska skarżącego, Minister Zdrowia stwierdził, że nie podziela zarzutów podniesionych przez skarżącego.

Zdaniem Ministra Zdrowia w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. poprzez wydanie postanowienia w sytuacji nieistnienia obowiązku. Zgodnie z treścią powołanego przepisu grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania, albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Z art. 119 § 1 u.p.e.a. wynika też, że grzywna w celu przymuszenia stanowi tzw. przymuszający środek egzekucyjny. Jest ona środkiem, który z uwagi na dolegliwość natury finansowej ma skłonić zobowiązanego lub osoby, które mają nadzorować wykonanie obowiązku przez zobowiązanego, do wykonania tego obowiązku. W przedmiotowym postępowaniu stosuje się też art. 122 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu: odpis tytułu wykonawczego zgodnie z art. 32 u.p.e.a., a następnie postanowienie o nałożeniu grzywny. Stosownie natomiast do § 3 wskazanego przepisu zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34) oraz prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny. Nie jest natomiast dopuszczalne w postępowaniu w przedmiocie nałożenia na zobowiązanego grzywny w celu przymuszenia powoływanie się na okoliczności określone we wskazanym art. 33 u.p.e.a., gdyż zażalenie stanowiłoby w istocie rzeczy zarzut, a nie odrębny środek zaskarżenia. Prawidłowość nałożenia grzywny nie może być kwestionowana w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem poprzez podnoszenie okoliczności związanych z egzekucją nałożonego obowiązku. W zażaleniu na postanowienie o nałożeniu grzywny w celu przymuszenia, można podnosić jedynie te okoliczności, których strona nie mogła zaskarżyć na wcześniejszym etapie postępowania, tj. poprzez złożenie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Organ wskazał orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wypowiedzi doktryny potwierdzające powyższą tezę.

Minister Zdrowia wyjaśnił też, że wskazane przez skarżącego okoliczności rzekomego naruszenia art. 119 § 1 u.p.e.a. stanowią przesłankę z art. 33 § 1 pkt 1 i 2 u.p.e.a. Tym samym przedstawiony zarzut jest chybiony, gdyż podlega kontroli w toku innego postępowania.

Minister Zdrowia nie zgodził się również z zarzutem naruszenia przez Wojewodę art. 124 § 2 k.p.a., w związku z art. 107 § 3 k.p.a. i w związku z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.

Organ drugiej instancji odrzucił również jako niezasadne zarzuty naruszenia art. 124 § 2 k.p.a. w związku z art. 107 § 3 k.p.a. oraz z art. 126 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Zdaniem Ministra Zdrowia organ pierwszej instancji prawidłowo i wystarczająco opisał stan faktyczny postępowania. Ze zgromadzonych akt wynika, że skarżący nie wykonał u dziecka obowiązkowych szczepień, nie wykonał badania kwalifikacyjnego i nie przedstawił zaświadczenia o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych. W związku z tym działanie Wojewody [...] polegające na nałożeniu na skarżącego kolejnej grzywny w celu przymuszenia należało uznać za słuszne.

6. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący w dniu 7 sierpnia 2019 r. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Zdrowia i umorzenie postępowania.

Zaskarżonemu rozstrzygnięciu skarżący zarzucił:

naruszenie art. 124 § 1 i 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia aktu prawnego, z którego wynika wymagalność obowiązku podania małoletniemu poszczególnych dawek szczepionek, ani dowodów, na których oparł się organ oraz dowodów, którym odmówił wiary;

naruszenie art. 47 Konstytucji RP poprzez naruszenie prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego oraz

naruszenie art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

7. Odpowiadając w dniu 20 sierpnia 2019 r. na ww. skargę organ drugiej instancji podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Organ wskazał, że przesłanki, jakimi kierował się przy podejmowaniu zaskarżonego postanowienia zostały przedstawione w jego uzasadnieniu, a zarzuty skarżącego pozostają bez wpływu na treść wydanego postanowienia. Według organu z akt sprawy wynika, że przyczyna, dla której szczepienie nie zostało wykonane, została wyjaśniona, zatem nie było potrzeby prowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego przez organ drugiej instancji. Organ podkreślił też, że skarżący nie dostarczył organom sanitarnym zaświadczenia lekarskiego o przeciwwskazaniach medycznych do wykonania szczepienia obowiązkowego małoletniego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

8. Sąd orzekający w niniejszej sprawie podkreśla, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) zadaniem Sądu jest dokonanie kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego pod względem jego zgodności z prawem, czyli prawidłowości wykładni przepisów prawa oraz trafności ich zastosowania.

W związku z tym, Sąd ma obowiązek wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny, jeśli stwierdzi, że niewątpliwie doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lub doszło do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, albo przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Nakazuje to art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325), zwanej dalej "p.p.s.a.". Sąd ma też obowiązek stwierdzić nieważność decyzji lub postanowienia jeśli akt taki jest dotknięty którąkolwiek z wad określonych w art. 156 k.p.a. Natomiast w przypadku niestwierdzenia wskazanych postaci naruszenia prawa przez organ administracji, skarga podlega oddaleniu.

Jednocześnie stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym poszczególnymi zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną.

9. Rozpoznając sprawę w świetle powołanych kryteriów, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżone postanowienie odpowiada prawu.

10. Przedmiotem kontroli Sądu jest postanowienie Ministra Zdrowia z [...] lipca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] czerwca 2019 r., nakładające na skarżącego K. M. grzywnę w celu przymuszenia do wykonania obowiązku poddania małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, zgodnie z tytułem wykonawczym nr [...] z dnia [...] czerwca 2016 r.

Sąd w pełni podziela pogląd Ministra Zdrowia, że w postępowaniu w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązku niepieniężnego nie bada się okoliczności mogących być – zgodnie z art. 33 u.p.e.a. - podstawą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej. Wskazuje na to zarówno powołany przez organ odwoławczy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 października 2011 r., sygn. akt II OSK 1441/10, jak i najnowsze orzeczenia NSA, m.in. wyrok z dnia 25 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2677/17, LEX nr 2742381.

Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na niedopuszczalność powoływania w sprawie zainicjowanej zażaleniem na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia okoliczności określonych w art. 33 u.p.e.a., gdyż zażalenie stanowiłoby wtedy w istocie rzeczy zarzut (zarzuty), a nie argumenty uzasadniające nieprawidłowość nałożenia grzywny (por. też m.in. J. Radwanowicz-Wanczewska, Komentarz do art.122 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, LEX 2010). Alternatywne ujęcie środków prawnych służących stronie, tj. zarzutów oraz zażalenia na postanowienie o zastosowaniu grzywny w celu przymuszenia prowadzi do wniosku, że prawidłowość nałożonej grzywny nie może być kwestionowana w postępowaniu zainicjowanym zażaleniem poprzez podnoszenie okoliczności związanych z niedopuszczalnością egzekucji obowiązku, czy też powoływanie się na nieistnienie (wykonanie) obowiązku.

Mając na względzie powyższe zasady Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę zobowiązany jest podkreślić, że bezzasadny jest podstawowy zarzut skargi, a mianowicie, że strona nie została poinformowana o przepisach prawnych, z których wynika wymagalność obowiązku poddania małoletniego dziecka szczepieniom ochronnym przez zastosowanie określonych dawek szczepionek.

Sąd wyjaśnia, że bezpośrednią podstawę prawną ww. aktów Wojewody [...] i Ministra Zdrowia stanowi art. 119 u.p.e.a. Stosownie do tego przepisu grzywnę w celu przymuszenia nakłada się, gdy egzekucja dotyczy spełnienia przez zobowiązanego obowiązku znoszenia lub zaniechania albo obowiązku wykonania czynności, a w szczególności czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego. Grzywnę nakłada się również, jeżeli nie jest celowe zastosowanie innego środka egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym.

Wysokość grzywny w celu przymuszenia, w zależności od charakteru egzekwowanego obowiązku, reguluje art. 121 u.p.e.a. Z kolei zgodnie z art. 122 u.p.e.a., grzywnę w celu przymuszenia nakłada organ egzekucyjny, który doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego oraz postanowienie o nałożeniu grzywny, które powinno zawierać: 1) wezwanie do uiszczenia nałożonej grzywny w oznaczonym terminie z pouczeniem, że w przypadku nieuiszczenia grzywny w terminie zostanie ona ściągnięta w trybie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, 2) wezwanie do wykonania obowiązku określonego w tytule wykonawczym w terminie wskazanym w postanowieniu, z zagrożeniem, że w razie niewykonania obowiązku w terminie, będą nakładane dalsze grzywny w tej samej lub w wyższej kwocie (...).

Niezależnie od środków odnoszących się do nałożenia grzywny, zobowiązanemu służy prawo zgłoszenia zarzutów i wniesienia zażalenia w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego (art. 33 i 34 u.p.e.a.). Ponadto, zobowiązanemu służy odrębne prawo wniesienia zażalenia na postanowienie o nałożeniu grzywny (art. 122 § 3 u.p.e.a.).

Ponadto, grzywna w celu przymuszenia stanowi ustawowy środek egzekucji obowiązków o charakterze niepieniężnym, znajdujący zastosowanie w sytuacjach określonych w art. 119 u.p.e.a., m.in. wówczas, gdy egzekucja dotyczy wykonania czynności, której z powodu jej charakteru nie może spełnić inna osoba za zobowiązanego.

Takie okoliczności wystąpiły w rozpatrywanej sprawie. Obowiązku poddania małoletniego dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie może bowiem wykonać inna osoba, poza tą, której ten obowiązek dotyczy. Skarżący sprawuje opiekę nad małoletnią córką I. M. (ur. [...] grudnia 2013 r.), a więc spoczywa na nim odpowiedzialność wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu zakażeniom, zgodnie z którym w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje prawną pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 powołanej wcześniej ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Jednocześnie wskazać trzeba, że zgodnie z aktami sprawy, skarżący nie poddał małoletniej córki obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co skutkowało wszczęciem postępowania egzekucyjnego, zgodnie z tytułem wykonawczym wystawionym przez wierzyciela – Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w C. Wobec niewykonania ww. obowiązku, organ egzekucyjny był w pełni upoważniony do zastosowania wskazanego środka egzekucyjnego. Tym samym formułowany przez skarżącego zarzut działania przez organy sanitarne niezgodnie z art. 119 i nast. u.p.e.a., a przez to naruszenia określonych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisów ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, Sąd uznał za niezasadny.

11. Badając zgodność z prawem postępowania toczącego się w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia i mając na uwadze zarzuty skarżącego tutejszy Sąd wziął po uwagę także art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu zakażeniom. Z przepisu tego wynika, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 tej ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. W przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią.

Jednocześnie z elektronicznego systemu rejestracji spraw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie wynika, że skarżący, ani jego żona, matka kilkuletniej I. M., nie wnosili skarg na postanowienia w sprawie oddalenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Z akt sprawy nie wynika też żeby skarżący zdołał skutecznie podważyć podstawy prowadzenia wobec niego postępowania egzekucyjnego poprzez zgłoszenie zarzutów w myśl art. 33 u.p.e.a. Przeciwnie powołany w części pierwszej uzasadnienia wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 października 2018 r., sygn. akt VII SA/Wa 1441/18 w przedmiocie nałożenia grzywny w celu przymuszenia, potwierdza zasadność prowadzenia postępowania egzekucyjnego.

Znajdujemy się zatem w sytuacji, w której skarżący mimo wcześniejszego ostatecznego postanowienia o nałożeniu na niego grzywny w celu przymuszenia, potwierdzonego przez wyrok sądu administracyjnego, nadal nie wykonał wskazanego obowiązku niepieniężnego zaszczepienia dziecka. W tym stanie rzeczy argumenty skarżącego odnoszące się do prowadzenia postępowania przez organy inspekcji sanitarnej oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego, żadną miarą nie zasługują na uwzględnienie.

W ocenie Sądu zgodne z przepisami prawa oraz w pełni zasadne jest również zarówno ponowne nałożenie na skarżącego grzywny w celu przymuszenia, jak i ustalenie jej wysokości. Sąd nie znajduje w tym zakresie żadnego powodu aby uchylić zaskarżone postanowienie Ministra Zdrowia.

12. Sąd nie podzielił również argumentacji, że w rozpatrywanej sprawie do naruszenia prawa skarżącego do poszanowania życia rodzinnego oraz naruszenia art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności.

W orzecznictwie Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, orzecznictwie sądów polskich, a także bogatej literaturze przedmiotu podkreśla się zgodnie, że obowiązek szczepień ochronnych stosowanych do dzieci stanowi uznany wyjątek od zasady ochrony prywatności oraz wolności w sprawach osobistych. Cele wskazanych przepisów Konwencji i Konstytucji, a także wartości chronione przez te przepisy są odmienne od tych, na które powołują się osoby kwestionujące, otwarcie lub nie, obowiązek szczepień.

Należy podkreślić, że art. 47 Konstytucji RP ujmuje bardzo rozległą sferę życia społecznego przyjmując wszak bardzo lakoniczną formę przepisu prawa. W polskiej ustawie zasadniczej stanowi się, że: "Każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym". Nieznacznie odmiennie uregulowany jest przedmiot ochrony objęty zakresem zastosowania art. 8 ust. 1 Konwencji: "Każdy ma prawo do poszanowania swojego życia prywatnego i rodzinnego, swojego mieszkania i swojej korespondencji". W ustępie 2 art. 8 Konwencji dodaje się przy tym, że"[n]iedopuszczalna jest ingerencja władzy publicznej w korzystanie z tego prawa z wyjątkiem przypadków przewidzianych przez ustawę i koniecznych w demokratycznym społeczeństwie z uwagi na bezpieczeństwo państwowe, bezpieczeństwo publiczne lub dobrobyt gospodarczy kraju, ochronę porządku i zapobieganie przestępstwom, ochronę zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności osób" (podkreślenie: WSA). Analiza ostatniego z powołanych przepisów wskazuje, że niemal identyczną treść znajdziemy w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, który ustanawia zasadę proporcjonalności w ochronie i dopuszczalnych ograniczeniach praw człowieka.

Przedstawiając wykładnię wskazanych przepisów, którą kierował się Sąd należy stwierdzić co następuje. Po pierwsze, ani ochrona "życia prywatnego i rodzinnego" według art. 8 ust. 1 Konwencji, ani też ochrona wolności "decydowania o swoim życiu osobistym" (art. 47 Konstytucji), nie są prawami absolutnymi, nienaruszalnymi i niezbywalnymi. Dopuszcza się więc w państwach - stronach Konwencji, a także w Rzeczypospolitej Polskiej, rozmaite ograniczenia wskazanych praw i wolności lub odpowiednio rozmaite postacie ingerencji władzy publicznej we wskazana sfery prywatności. W szczególności zarówno art. 8 ust. 2 Konwencji, jak i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP dopuszczają "ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw ... gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony ... zdrowia ... albo wolności i praw innych osób" (na temat dopuszczalnych ograniczeń wolności chronionych przez art. 47 Konstytucji patrz: M. Wild, Komentarz do art. 47 [Konstytucji], w: Konstytucja RP. Tom I. Komentarz. Art. 1 - 86, Seria: Duże komentarze Becka, redaktorzy: M. Safjan, L. Bosek, Warszawa 2016, s. 1180-1182 oraz powołane tam liczne orzecznictwo sądów i trybunałów).

Po drugie, przyjmuje się, że właśnie ochrona zdrowia obywateli Rzeczypospolitej Polskiej uzasadnia nałożenie na obywateli i inne osoby przebywające na terytorium RP obowiązek zachowania określonych ustawowo wymogów sanitarnych, w tym szczepień ochronnych. Przyjmuje się, że szczepienia są obowiązkowe nie dlatego, aby chronić szczepionego. To byłby przesadny paternalizm władzy państwowej. Szczepienia są obowiązkowe, aby chronić obywateli przed osobami, które w wyniku zaniechania szczepień są bardziej podatne na choroby zakaźne i mogą się przyczyniać do przenoszenia zarazków i wirusów. Obowiązek szczepień nie ogranicza się więc do prawa do prywatności chronionego przez art. 47 Konstytucji RP i art. 8 Konwencji, gdyż ryzyko chorób zakaźnych nie jest sprawą prywatną lecz publiczną. Dla takiego postawienia sprawy znajdujemy też podstawę konstytucyjną: art. 68 ust. 4 stanowi, że "[w]ładze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych ...". Interpretację taką potwierdził też Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyroku z dnia 7 lutego 2018 r., sygn. II OSK 933/16, zapadłym na kanwie stanu faktycznego zbliżonego do sprawy rozpatrywanej przez niniejszy Sąd.

Oczywiście ograniczenia praw człowieka są dopuszczalne nie tylko ze względu na przeciwne racje i uzasadnienia. Niezbędna jest też ustawowa podstawa określonych obowiązków publicznych. Nie oznacza to, że wszystkie przepisy dotyczące szczepień muszą być zawarte w ustawach. To byłaby prymitywna interpretacja koncepcji systemu prawa przyjętej w naszym kraju. Dopuszczalne są więc akty podustawowe, np. rozporządzenia, ale muszą one jednak znajdować upoważnienie w przepisie ustawowym, czyli tzw. przepisie kompetencyjnym lub blankietowym.

W świetle powołanych przepisów, zdaniem Sądu, w rozpatrywanej sprawie nie doszło do naruszenia konstytucyjnych i uznawanych międzynarodowo praw człowieka, w tym prawa do prywatności i prawa do decydowania o swoim życiu osobistym.

13. Uwzględniając wskazane przepisy prawa oraz okoliczności faktyczne, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie prawa nie narusza. Sąd uznał za wystarczające i kompletne ustalenia organu do wydania rozstrzygnięcia; stwierdził również, że organ wyciągnął prawidłowe wnioski przyjmując, że w tym stanie faktycznym, zasadne jest nałożenie na skarżącego grzywny w celu przymuszenia do wykonania obowiązków w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka.

Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 151 powołanej wyżej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.