Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 339/18
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2018-04-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6052 Akty stanu cywilnego
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 156 par 1 pkt 2
journal: Dz.U. 2017 poz 1257
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Anita Wielopolska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Marzena Milewska-Karczewska (spr.), Protokolant sekr. sąd. Wioletta Matuszewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: Minister, organ odwoławczy), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2017r. nr [...] stwierdzającą nieważność decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] w przedmiocie zmiany nazwiska rodowego A. K. na nazwisko rodowe K.

Przedmiotowa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:

W dniu [...] listopada 2015 r. Kierownik Urzędu Stanu Cywilnego w [...], na wniosek B. K., wydał decyzję nr [...], w której wyraził zgodę na zmianę nazwiska i nazwiska rodowego jej dziecka, tj. małoletniej A. K. na K.

W dniu [...] sierpnia 2017 r. do Wojewody [...] wpłynął wniosek , K. K. z dnia [...] sierpnia 2017 r., w którym wniósł o uchylenie decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2015r. wskazując, że nigdy nie wyraził zgody na zmianę nazwiska córki A. K. O decyzji dowiedział się w wyniku trwającej sprawy o podniesienie rat alimentacyjnych. K. K. w dniu [...] września 2017r. doprecyzował swój wniosek, żądając stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] wskazując, że została ona wydana z rażącym naruszeniem prawa (przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.). Wojewoda [...] po przeprowadzeniu postępowania decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...], stwierdził nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...]. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, iż ojciec małoletniej A. K. nie został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a jedynie wykonywanie tej władzy sąd ograniczył do współdecydowania o wyborze szkoły ponadpodstawowej czy też zawodu. Tym samym zgoda ojca dziecka była niezbędna do zmiany nazwiska A. K.

B. K. (matka małoletniej) złożyła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2017 r., w którym zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie prawa oraz wniosła o uchylenie ww. decyzji. W uzasadnieniu wskazała, że dziecko nosi nazwisko K. od dwóch lat, zatem niewiedza ojca dziecka o takiej zmianie świadczy o tym, że ojciec nie wykonuje władzy rodzicielskiej i tym samym stanowi to podstawę zdaniem do pozbawienia ojca sprawowania tej władzy. Dodatkowo, odwołująca podniosła, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] sprzeciwia się dobru dziecka, ponieważ dziecko funkcjonuje w społeczeństwie od dwóch lat pod nowym nazwiskiem, tożsamym z nazwiskiem pozostałej części rodziny.

Organ odwoławczy po rozpatrzeniu sprawy decyzją z dnia [...] grudnia 2017r. (o numerze wskazanym na wstępie) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ podzielił stanowisko Wojewody [...] wskazując, że przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie jest prawidłowość wydania decyzji o zmianie nazwiska, co prowadzi w konsekwencji do tego, iż przedmiotem postępowania Ministra jako organu odwoławczego w niniejszej sprawie, jest jedynie ocena tej czynności z punktu widzenia zasad traktujących o zmianie nazwiska. Wskazał, że ocena organu w tym zakresie nie ma żadnego wpływu na kwestię posiadania władzy rodzicielskiej, która należy do wyłącznej kompetencji sądu powszechnego. Organ zauważył również, że w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji organ administracji publicznej bada rozstrzygnięcie pod kątem zgodności z prawem w dacie jego wydania, w oparciu o przesłanki wyszczególnione w art 156 § 1 k.p.a., uprawniające organ administracji publicznej do stwierdzenia nieważności decyzji. Podkreślił, że podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia wydanego w dniu [...] listopada 2015r. o zmianie nazwiska, stanowiły przepisy ustawy z dnia 17 października 2008 r. o zmianie imienia i nazwiska (tekst jednolity Dz. U. z 2016r. poz. 10 – dalej: ustawa o zmianie imienia i nazwiska). Zgodnie ze wskazaną ustawą w przypadku małoletniego dziecka, zmiana nazwiska następuje na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka, jeżeli drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba, że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje (art. 9 ust. 2 w związku z art. 8 ust. 2). Jeżeli między rodzicami dziecka nie ma porozumienia, każde z nich może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka. A zatem z treści przywołanych przepisów wynika, że jednym z warunków zmiany nazwiska dziecka w trybie administracyjnym jest zgodna w tym zakresie wola obojga rodziców dziecka, którą w przypadku braku porozumienia pomiędzy nimi zastępuje stosowne rozstrzygnięcie sądu. Organ zauważył, iż z akt sprawy wynika, że K. K. — ojciec małoletniej A. K. - posiada ograniczoną władzę rodzicielską i nie wyraził zgody na zmianę nazwiska córki na K. W takiej sytuacji zmiana nazwiska małoletniej mogłaby nastąpić tylko za podstawie zezwolenia wydanego przez sąd opiekuńczy, zastępującego w tej kwestii brak zgody ojca. W aktach sprawy brak jest jednak takiego zezwolenia. Tym samym nie została spełniona formalnoprawna przesłanka administracyjnej zmiany nazwiska małoletniego dziecka, co oznacza, że zaskarżone rozstrzygniecie Wojewody [...] o stwierdzeniu nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015r. jest prawidłowe, bowiem wydana ona została z rażącym naruszeniem prawa.

Niezgadzaja się z powyższym rozstrzygnięciem skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra wniosła B. K. zaskarżając decyzję z dnia [...] grudnia 2017r. w całości i zarzucając jej naruszenie przepisów prawa poprzez błędne uznanie, że w sprawie zaistniałą przesłanka nieważności decyzji Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015r. (nr [...]). W uzasadnieniu skarżąca podkreśliła, że twierdzenia ojca małoletniej A., co do braku jego zgody na zmianę nazwiska, są całkowitą nieprawdą. Od wydania decyzji minęły niemal dwa laty a zatem wydaje się rzeczą oczywistą, że K. K. wiedział o tej zmianie i nie dowiedział się o niej dopiero w momencie otrzymania pozwu o podwyższenie alimentów, natomiast fakt otrzymania tego pozwu stanowi dlań pretekst do złożenia wniosku stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika USC w [...] o zmianie nazwiska małoletniej A. K. Skarżąca podniosła również, że nawet przy teoretycznym przyjęciu, że ojciec nie wiedział o tej decyzji, to okres niemal dwóch lat nie posiadania takiej wiedzy, stanowi podstawę do przyjęcia, że nie wykonuje on władzy rodzicielskiej i tym samym stanowi to podstawę do pozbawienia go tej władzy. Zdaniem skarżącej działanie organów państwa na podstawie prawa nie powinno stanowić i oznacza zawsze bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwej decyzji administracyjnej, na podstawie której strona nabyła prawo. Dodatkowo znaczący jest upływ czasu jaki nastąpił od jej wydania a sprawa dotyczy nazwiska małoletniego dziecka, które od niemal dwóch lat nosi nazwisko rodowe K., pod którym jest znane w swoim środowisku i nazwisko to nosi zarówno jej mama, ojczym oraz przyrodnie rodzeństwo z którymi mieszka. W chwili obecnej nieuzasadniona zmiana nazwiska spowoduje zainteresowanie rówieśników i może przynieść bardzo negatywne skutki dla małoletniego dziecka. Dziecko powinno mieć stabilizację życiową, zaś działania podejmowane przez ojca są niezgodne z jego dobrem. Zaskarżona decyzja powoduje destabilizację warunków opiekuńczo - wychowawczych małoletniej A. i sprzeciwia się dobru dziecka.

Podnosząc powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę Minister podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji i wniósł o jej oddalenie.

W dniu [...] marca 2018r. do Sądu wpłynęło pismo uczestnika K. K. zawierające stanowisko w sprawie. W piśmie podkreślono, że skarżąca B. K. nie otrzymała zgody uczestnika na zmianę nazwiska A. K.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

W punkcie wyjścia przypomnienia wymaga, że kontrola Sądu w przedmiotowej sprawie dotyczy decyzji wydanej w jednym z nadzwyczajnych trybów wzruszenia ostatecznej decyzji administracyjnej, a mianowicie trybie przewidzianym w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Poza sporem jest okoliczność, że postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej jest postępowaniem nadzwyczajnym i stanowi formę nadzoru. Zauważenia również wymaga, że stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest instytucją, stanowiącą wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 k.p.a., toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a. Przy tym należy pamiętać, iż ewentualne zaistnienie wad ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy, istniejącego w dacie wydawania decyzji, kwestionowanej w postępowaniu nieważnościowym.

Zadaniem organu, prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, tj. wystąpienia przesłanek, określonych w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby jego przedmiotem było ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego (por. wyrok SN z dnia 7 marca 1996 r., III ARN 70/95, OSNCP 1996/18/258).

Obowiązkiem organu orzekającego w kwestii stwierdzenia nieważności decyzji jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, jest przeprowadzenie analizy przepisów, stanowiących podstawę wydania zakwestionowanej decyzji pod kątem ich naruszenia. Takie postępowanie traktowane jest jako nowe postępowanie w sprawie i toczy się na podstawie art. 157 k.p.a. W świetle tego przepisu zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji jedynie pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, określonej w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.

Podkreślenia wymaga, że interpretacja przepisów, dotyczących możliwości podważenia decyzji ostatecznych, musi być ścisła i nie może rozszerzać zakresu unormowania. Usuwanie orzeczeń ostatecznych narusza bowiem ład systemu prawnego, stanowi odstępstwo od zasady stabilności decyzji ostatecznych oraz zasady dwuinstancyjności postępowania. Zatem tylko wyraźnie określone w ustawie przyczyny, obejmujące najdalej idące wadliwości orzeczenia lub poprzedzającego go postępowania, mogą prowadzić do jego wzruszenia.

Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo administracyjnym rażące naruszenie prawa, a zatem przesłanka o której mowa w pkt 2 art. 156 § 1 k.p.a., zachodzi wtedy, gdy treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa i gdy charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi tu zatem o błędy w wykładni prawa, ale o niedopuszczalne przekroczenie prawa, dodatkowo w sposób jasny i niedwuznaczny.

W niniejszej sprawie Sąd po dokładnym przeanalizowaniu przeprowadzonego przez organy postępowania, jak również obowiązujących w tym zakresie przepisów uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Zasadnie bowiem organy uznały, że decyzja Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w [...] z dnia [...] listopada 2015r. nr [...] dotycząca zmiany nazwiska A. K. została wydana z rażącym naruszeniem prawa tj. art. 9 ust.2 w zw. z art. 8 ust.2 ustawy o zmianie imienia i nazwiska. Z treści wskazanych przepisów jednoznacznie wynika bowiem, że w przypadku małoletniego dziecka, zmiana nazwiska następuje na wniosek przedstawiciela ustawowego dziecka, jeżeli drugi z rodziców wyrazi na to zgodę, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Przy czym jeśli nie ma porozumienia w tym względzie między rodzicami dziecka to każde z nich może wystąpić do Sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka.

W niniejszej sprawie, jak wynika z akt sprawy o zmianę nazwiska małoletniej wystąpiła jej matka B. K. (przedstawiciel ustawowy) przy czym do akt nie została załączona ani zgoda drugiego z rodziców tj. ojca K. K. (ojciec w piśmie z dnia 5 marca 2018r. zawierającym odpowiedz na skargę oświadczył, że nigdy nie wyraził zgody na zmianę nazwiska dziecka) ani też stosowne orzeczenie Sądu opiekuńczego. Z akt wynika również, że ojciec dziecka w dacie wydania przez Kierownika USC decyzji z dnia [...] listopada 2015r. żył, miał pełną zdolność do czynności prawnych i nie był pozbawiony praw rodzicielskich (ma on jedynie ograniczoną władzę rodzicielską).

Tym samym dokonanie zmiany nazwiska dziecka decyzją z dnia [...] listopada 2015r. mimo braku zgody ojca lub zezwolenia sądu pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią prawa a charakter tego naruszenia powoduje, że owa decyzja nie może być akceptowana jako akt wydany przez organ praworządnego państwa. Organ dopuścił się bowiem przy wydaniu wskazanej wyżej decyzji niedopuszczalnego przekroczenie prawa, bowiem mimo jednoznaczności wymogów stawianych do zmiany nazwiska małoletniemu organ wbrew regulacji art. 9 ust.2 ustawy wydał rozstrzygnięcie o zmianie.

Odnosząc się do stanowiska skarżącej zawartego w skardze należy wskazać, że bez znaczenia dla sprawy pozostają okoliczności czy ojciec wiedział lub mógł się dowiedzieć wcześniej o zmianie nazwiska dziecka wskazaną wyżej decyzją. Istotne dla prawidłowości wydania decyzji o zmianie nazwiska było ustalenie przez organ czy wniosek został złożony przez podmiot uprawniony oraz czy jest wyrażona zgoda drugiego z rodziców lub zgoda sądu na zmianę nazwiska. Nadto wypada wyjaśnić że nie jest rolą organu ani rolą sądu administracyjnego dokonywanie oceny i ustaleń w zakresie czy jeden z rodziców wykonuje czy też nie władzę rodzicielską oraz rozstrzyganie o pozbawianiu władzy rodzicielskiej. W tym zakresie właściwy jest bowiem Sąd powszechny.

Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

-----------------------

1