Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 785/13
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2015-02-03 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 184, art. 204 pkt 1
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska (spr.) sędzia NSA Elżbieta Kremer sędzia del. NSA Jolanta Sikorska Protokolant starszy asystent sędziego Piotr Baryga po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2015 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F.R., H.S., J.R. i A.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1539/11 w sprawie ze skargi F.R., H.S., J.R. i A.M. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od F.R., H.S., J.R. i A.M. na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) zł, solidarnie, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 13 grudnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1539/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę F.R., H.S., J.R. i A.M. na decyzję Ministra Gospodarki z [...] lipca 2011 r. nr [...], którą utrzymana została w mocy decyzja tegoż organu z [...] marca 2010 r. nr [...]. Decyzjami tymi nie stwierdzono nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Maszynowego, wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] września 1952 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy przedsiębiorstwa pn. [...], ul. W., w części dot. przejętych na własność Państwa 3/10 udziałów w nieruchomościach i ruchomościach położonych w Mikołowie, przy ul. W. (stanowiących przed [...] listopada 1940 r. własność E.R., a następnie wniesionych aportem do Spółki [...]).

Z akt sprawy, uzasadnień orzeczeń i pism procesowych stron wynika, że orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. przejęte zostało na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. [...] sp. z o.o. Mikołów, ul. W., zaś orzeczeniem Ministra Przemysłu Maszynowego z [...] września 1952 r. zatwierdzony został protokół zdawczo-odbiorczy z 20 grudnia 1949 r. przejęcia przedsiębiorstwa, ustalający składniki majątkowe przechodzące na własność Państwa.

E.R., w miejsce której wstąpili skarżący, wystąpiła o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] września 1952 r. We wniosku wskazywała, że wraz z przedsiębiorstwem znacjonalizowano nieruchomości i ruchomości nie stanowiące własności przedsiębiorstwa, ale współwłasność M.P. w 3/10 idealnych części, W.B. w 4/10 idealnych części i E.R. w 3/10 idealnych części. Dla uzasadnienia powołano dokumenty – akt notarialny z [...] grudnia 1938 r. nr Rep. [...] o sprzedaży na rzecz ww. osób nieruchomości i ruchomości, akt notarialny z tego samego dnia Rep. nr [...] o utworzeniu Spółki z o.o. pn. [...] (R.M.B. [...]), umowę najmu nieruchomości i ruchomości znajdujących się w obrębie nieruchomości (maszyny, urządzenia techniczne i biurowe) zawartą między ww. współwłaścicielami a Spółką.

Decyzją z [...] sierpnia 2005 r. nr [...] Minister Gospodarki i Pracy nie stwierdził nieważności orzeczenia z 1952 r., zaś Minister Gospodarki decyzję tę utrzymał w mocy decyzją z [...] listopada 2005 r. nr [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny, wyrokiem z 22 maja 2006 r. sygn. akt IV SA/Wa 191/06 uchylił decyzje wydane w obu instancjach, zaś Naczelny Sąd Administracyjny, wyrokiem z 5 lutego 2008 r. sygn. akt I OSK 1647/06 skargę kasacyjną Ministra Gospodarki oddalił. Naczelny Sąd, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2007 r. I OPS 2/07, stwierdził, że nie podlegały nacjonalizacji składniki majątkowe należące do osób trzecich, niestanowiące własności przedsiębiorstwa.

Przeprowadzając ponowne postępowanie, Minister Gospodarki zwrócił się do odpowiednich instytucji o dokumenty dot. akt [...] sp. z o.o., a po ich uzyskaniu i przetłumaczeniu z języka niemieckiego znajdujących się w aktach ustalił, że umową z [...] listopada 1940 r. Rep. Nr [...] dotychczasowa spółka została przekształcona w spółkę [...] Mikołów. Z kolei na podstawie zezwolenia Prezesa Rejencji, wydanego na podstawie rozp. z 31 stycznia 1940 r. w sprawie zabezpieczenia prawidłowego rozwoju gospodarki terenów wschodnich wcielonych do Rzeszy, na przekształcenie Spółki, bilansów Spółki niemieckiej, wpisu w RHA [...], wyciągu z Kuriera Publicznego do Dziennika Urzędowego Szefa Rządu w Katowicach Minister stwierdził, iż J.B., W.B., O.R., K.P., E.R. i M.P. przekształcili uchwałą wspólników z [...] listopada 1940 r., zgodnie z ustawą o przekształceniach z 25 lipca 1934 r. oraz przepisami wykonawczymi, spółkę z o.o. w otwartą spółkę prawa niemieckiego (odpowiednik polskiej spółki jawnej), której wspólnikami zostali W.B., M.P. i E.R., wpis w RMB [...] o przekształceniu spółki został dokonany przez władze niemieckie, zaś nowoutworzona spółka wpisana do RHA [...]. Organ stwierdził także, że umową z [...] listopada 1940 r. nieruchomości i ruchomości wynajmowane dotychczas sp. z o.o. zostaną wniesione jako wkład do nowoutworzonej spółki.

Wobec tak ustalonego stanu sprawy Minister Gospodarki wystąpił do Naczelnego Sądu Administracyjnego ze skargą o wznowienie postępowania, zakończonego ww. wyrokiem tego Sądu z 5 lutego 2008 r., jednak Naczelny Sąd, postanowieniem z 21 maja 2009 r. sygn. akt I OSK 84/09 skargę o wznowienie odrzucił, wskazując, że dokumenty, które powołuje się w skardze o wznowienie znajdowały się w aktach sprawy już od 1992 r., zatem ich przetłumaczenie, jak i uzupełnienie było cały czas dostępne, nie ma więc w sprawie nowych środków dowodowych, uzasadniających wznowienie postępowania. W takiej sytuacji Minister Gospodarki uznał, że nie jest związany oceną Naczelnego Sądu, wyrażoną w wyroku z 5 lutego 2008 r., bowiem zapadł on w stanie faktycznym, którym ustalono, że właścicielem znacjonalizowanego przedsiębiorstwa była spółka z o.o., zaś z ww. dokumentacji wynika stan faktyczny sprawy już inny. Minister zwrócił też uwagę, iż E.R. o faktach tych – tj. przekształceniu spółki – nie wspomniała.

Rozpoznając wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] września 1952 r., Minister, powołując się na umowę o przekształceniu spółki z [...] listopada 1940 r., stwierdził, że w § 1 wskazano, że jedynymi udziałowcami przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. są stawający E. R., M. P. oraz W. B., w § 2 sprecyzowano, że wkład wspólników polega na przeniesieniu własności majątku dotychczasowej spółki do nowoutworzonej, a "wspólnicy będą posiadali w nowoutworzonej udziały w takiej proporcji w jakiej oni sami lub ich małżonkowie posiadali udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością", zaś w § 3 nieruchomości będące współwłasnością W. B., M. P. i E. R. wspólników spółki osobowej zostały wniesione przez nich jako aport do spółki, tak jak maszyny i obiekty znajdujące się na nieruchomości.

Przechodząc do oceny orzeczenia z 1952 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego Minister stwierdził, że przy dokonywaniu oceny przesłanek rażącego naruszenia prawa istotne jest ustalenie, czy nieruchomości i ruchomości stanowiące wkład E.R. do spółki otwartej prawa niemieckiego były niezbędne do prawidłowego funkcjonowania nacjonalizowanego przedsiębiorstwa i stanowiły jego składnik majątkowy w dniu wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych. Mając na względzie charakter przemysłowy nieruchomości, na której znajdowały się budynki fabryczne, budowlane wykorzystywane w procesie produkcji, place potrzebne do utrzymywania zdolności produkcyjnej i zabezpieczenia zakładu, a także umowę z [...] listopada 1940 r. i dokumenty nacjonalizacyjne, Minister doszedł do przekonania, że ww. dwie przesłanki były spełnione, bowiem zarówno nieruchomości, jak i ruchomości były niezbędne do prowadzenia działalności i stanowiły także składnik mienia przedsiębiorstwa.

Skarżący tak we wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, jak i w skardze do Wojewódzkiego Sądu zarzucali naruszenie prawa przez: nieuwzględnienie oceny prawnej wyrażonej w orzeczeniach sądowych wydanych w sprawie; przyjęcie, że znacjonalizowane zostało przedsiębiorstwo innej firmy aniżeli ujętej w wykazach firm przewidzianych do upaństwowienia; uznanie, że uchwały wspólników z [...] listopada 1940 r. były ważne; przyjęcie, że nastąpiło skuteczne przeniesienie własności nieruchomości na rzecz nowej spółki, podczas gdy nie było umowy rozporządzającej ani faktycznego wpisu do księgi wieczystej – w niej do 1991 r. figurowali dotychczasowi właściciele; uznanie, że majątek osobisty wspólników spółki jawnej i przedsiębiorstwa jest tożsamy; nie odniesienie się do zarzutu, że bilans z 1 sierpnia 1940 r. nie mógł obejmować majątku osób fizycznych.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odnosząc się do zarzutów stwierdził:

– ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu z 5 lutego 2008 r. oparta była na odmiennych ustaleniach, dlatego też nie można jej uznać za wiążącą,

– bezzasadne są zarzuty kwestionujące prawidłowość przekształcenia spółki, gdyż z rejestru handlowego RHB [...] wynika przekształcenie spółki polskiej w niemiecką,

– wniosek o upaństwowienie dotyczył przedsiębiorstwa [...] sp. z o.o. Mikołów, ul. W., orzeczeniem nr [...] z [...] lutego 1948 r. stwierdził przejęcie takiego przedsiębiorstwa, ale przecież przedmiotem było przedsiębiorstwo, odlewnia żelaza, fabryka maszyn i radiatorów, zlokalizowane w Mikołowie ul. W., a spółka prawa niemieckiego była następcą prawnym spółki polskiej, zatem błędne nazwanie przedsiębiorstwa nie wpłynęło na ważność nacjonalizacji,

– na mocy umowy z [...] listopada 1940 r. E.R., W.B. i M.P. będący współwłaścicielami nieruchomości i ruchomości – mienia wniesionego do spółki stawali się jednocześnie jedynymi współwłaścicielami tego mienia, jako wspólnicy nowej spółki. Nie sposób określać współwłaścicieli mienia, będących jednocześnie wspólnikami spółki jawnej, prowadzącej przedsiębiorstwo na mieniu wspólników jako osoby trzecie w stosunku do właścicieli przedsiębiorstwa. W sytuacji zachowania tożsamości wspólników i właścicieli mienia wniesionego jako wkład do tej spółki, ze względu na istotę i charakter spółki jawnej, jako spółki osobowej, nie zachodziła konieczność przeniesienia prawa własności do tego mienia na spółkę, w celu włączenia go do składników majątkowych prowadzonego przedsiębiorstwa. Takie stanowisko potwierdza wyrok Naczelnego Sądu z 24 listopada 2010 r. I OSK 159/10, wydany w podobnym stanie faktycznym, tj. w okolicznościach, w których właścicielem przedsiębiorstwa znacjonalizowanego była spółka jawna, która prowadziła przedsiębiorstwo na nieruchomości stanowiącej współwłasność wspólników tej spółki, co wynikało z księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości. Nadto z akt nie wynika aby nowoutworzona spółka korzystała z mienia wspólników.

Z tych względów Sąd uznał, że decyzje nadzorcze są zgodne z prawem.

Reprezentowani przez adwokata, F.R., H.S., A.M. wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania lub, po uchyleniu, rozpoznania skargi, zarzucając:

1) naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest art.145 § 1 pkt 1 lit. a/ oraz c/ w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. polegające na niewzięciu pod uwagę całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wskazującego na to, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2011 r. narusza prawo materialne oraz przepisy postępowania, a nadto na ogólnikowym uzasadnieniu wyroku sprowadzającym się do przytoczenia in extenso w uzasadnieniu stanowiska organu bez jakiejkolwiek jego krytycznej analizy, powierzchownym rozpoznaniu zarzutów skargi i uchyleniu się od oceny prawnej stanu faktycznego sprawy;

2) naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest art. 153 p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie oceny prawnej i wskazań co do dalszego toku postępowania wyrażonych w poprzednich orzeczeniach sądów administracyjnych;

3) naruszenie przepisów postępowania, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest art. 170 p.p.s.a i art. 171 p.p.s.a. w zw. z art. 273 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że zaskarżona decyzja Ministra Gospodarki z dnia [...] lipca 2011 r. odpowiada prawu, pomimo że została oparta dokładnie na tych samych okolicznościach faktycznych i środkach dowodowych, co skarga organu o wznowienie postępowania odrzucona następnie przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 21 maja 2009 r;

4) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 76 k.p.a., przepisu art. 99 Konstytucji Rzeczypospolitej Polski z 1921 r. oraz przepisu § 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa – poprzez przyjęcie, że znacjonalizowanie przedsiębiorstwa innej firmy, niż tej która została ujęta w wykazach ogłoszonych w Wojewódzkim Dzienniku Urzędowym i co do której zapadły postanowienia Wojewódzkiej i Głównej Komisji do spraw. Upaństwowienia Przedsiębiorstw oraz wymienionej w orzeczeniu nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. oraz orzeczeniu Ministra Przemysłu Maszynowego działającego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z dnia [...] września 1952 r. – nie narusza rażąco prawa;

5) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 1 i 8 ust. 1 dekretu z dnia 6 czerwca 1945 r. o mocy obowiązującej orzeczeń niemieckich w czasie okupacji na terenie Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. 1945.25.151), w zw. z art. 2 i 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17) i w zw. z przepisami rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 października 1933 r. Prawo o notariacie (Dz.U. z 1933 r. Nr 84, poz. 609) – przez przyjęcie, że uchwały podjęte podczas Zgromadzenia Wspólników w dniu [...] listopada 1940 r. oraz dokonane na ich podstawie w czasie okupacji wpisy do rejestru handlowego dotyczące przedmiotowego przedsiębiorstwa – były ważne;

6) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 6 k.p.a. w zw. z przepisami § 241, § 433 ust. 1 i § 873 BGB – Biirgerliches Gesetzbuch (niemieckiego kodeksu cywilnego) obowiązującego w dniu wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej na Górnym Śląsku jako prawo dzielnicowe – przez przyjęcie, że nastąpiło skuteczne przeniesienie własności nieruchomości i ruchomości na rzecz spółki o nazwie [...] – pomimo braku koniecznej drugiej czynności prawnej o charakterze rozporządzającym oraz pomimo braku konstytutywnego wpisu do księgi wieczystej;

7) naruszenie prawa materialnego to jest przepisów art. 6 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17), w zw. z art. 40 § 1 pkt 3 i w zw. z art. 82 i 102 Kodeksu handlowego z 27 czerwca 1934 r. – poprzez nie rozróżnienie mienia przedsiębiorcy od mienia przedsiębiorstwa, przyjęcie, że majątek osobisty wspólników spółki jawnej i majątek przedsiębiorstwa spółki jawnej jest tożsamy i w konsekwencji uznanie, że znacjonalizowanie wraz z spółką jawną mienia nie stanowiącego jej własności, lecz będącego majątkiem odrębnym jej wspólników — nie narusza rażąco prawa.

Minister wniósł o oddalenie skargi.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie mogła być uwzględniona.

Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny jest związany granicami skargi kasacyjnej, a z urzędu bierze pod uwagę tylko nieważność postępowania. Takie związanie oznacza, że jeżeli w sprawie nie występują przypadki nieważności postępowania, wymienione w § 2 art. 183 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę w takim zakresie, na jaki pozwalają zarzuty skargi kasacyjnej.

Na wstępie podkreślić należy, że kwestia przejęcia składników przedsiębiorstwa na własność Państwa była przedmiotem uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2007 r. I OPS 2/07, w której Naczelny Sąd uznał, że przejęcie nie obejmowało tych składników, które stanowiły własność osób trzecich. Z uchwałą tą w pełni należy się zgodzić, składniki majątkowe należące do osób trzecich nie stanowiące własności nacjonalizowanego przedsiębiorstwa nie mogły podlegać nacjonalizacji. Osoby trzecie to nie tylko "obce", nie mające z nacjonalizowanym przedsiębiorstwem żadnego związku, ale również i takie, które z przedsiębiorstwem są związane, np. wspólnicy spółki. Mienie stanowiące własność tych osób nie podlega nacjonalizacji, jeżeli wykazane, udowodnione jest, że nie stanowiło ono własności przedsiębiorstwa. Mogło to być nawet mienie, z którego przedsiębiorstwo korzystało, jednak nie było jego własnością. Mienie wspólników spółki jawnej, nawet przez tę spółkę wykorzystywane do prowadzonej przez nią działalności nie podlegało nacjonalizacji, jeżeli dokumentacja sprawy wyraźnie wskazuje, że mienia spółki w żadnej mierze ono nie stanowiło. Nie zawsze jednak, nie w każdej sytuacji teza ww. uchwały może mieć zastosowanie.

W sprawie niniejszej został przywołany wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 listopada 2010 r. I OSK 159/10, którym Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że uchwała nie ma zastosowania wobec innego stanu faktycznego w sprawie. W sprawie tej znacjonalizowane zostało mienie spółki jawnej i Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że mienie wniesione przez wspólników tytułem wkładu stanowi majątek spółki. Nie wynika z tego wyroku aby Naczelny Sąd negował tezę uchwały, a jedynie nie mógł jej zastosować w stanie sprawy jaką rozpoznawał.

Niniejsza sprawa jest dość podobna do tej w jakiej zapadło ww. rozstrzygnięcie z 24 listopada 2010 r. I OSK 159/10. Zgadzając się, jak zauważono na wstępie z tezą uchwały I OPS 2/07, stwierdzić należy, że i w niniejszej sprawie nie mogła ona znaleźć zastosowania.

Zauważyć należy, że postępowanie toczące się przed Ministrem Gospodarki było postępowaniem nadzorczym, o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] września 1952 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy. Ocena tego orzeczenia polegała na tym czy jest ono dotknięte wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. – rażącego naruszenia prawa. Rażące naruszenie prawa charakteryzuje oczywistość naruszenia. Ma ona miejsce wówczas, kiedy ze stanu sprawy w zestawieniu z przepisem stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia wynika, że rozstrzygniecie to jest tak oczywiście sprzeczne z przepisem, że nie może być zaakceptowane z punktu widzenia praworządności. Nie każde zatem naruszenie prawa może być zakwalifikowane jako rażące, tym samym dające podstawę do stwierdzenia ważności decyzji.

Kontrola sądowa decyzji nadzorczych polega na tym, czy organ nadzoru dostrzegł naruszenie prawa, jego wagę i czy ocena organu była prawidłowa.

Na względzie należy mieć także to, że ocena rozstrzygnięcia badanego w postępowaniu nadzorczym odbywa się pod kątem zgodności z przepisami obowiązującymi w dacie wydania tego rozstrzygnięcia.

Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą naruszenia zarówno przepisów prawa procesowego jak i materialnego. Jednak nie można ich uznać za uzasadnione.

Jeżeli idzie o naruszenie prawa procesowego, to Wojewódzki Sąd ich nie naruszył. Sąd właśnie wziął pod uwagę materiał dowodowy sprawy, przedstawił stan sprawy w sposób zrozumiały i wyjaśnił swoje rozstrzygnięcie sprawy, co odpowiada wymogom art. 141 § 4 p.p.s.a.

Wyrokowi Wojewódzkiego Sądu zarzucono, że nie zastosował się do oceny prawnej wyrażonej we wcześniejszych orzeczeniach sądowych w sprawie, a dotyczyło to wyroku Naczelnego Sądu z 5 lutego 2008 r. I OSK 1647/06, w którym Sąd powołał się na ww. uchwałę I OPS 2/07. Jednak zauważyć i podkreślić należy, że wyrok ten zapadł w stanie kiedy z akt sprawy wynikało, że nacjonalizacji podlegała spółka z o.o. prawa handlowego polskiego, która dzierżawiła mienie – nieruchome i ruchome – od osób trzecich wymienionych na wstępie. Od daty wydania tego wyroku stan sprawy zmienił się o tyle, że z jej dokumentacji okazało się, że spółka z o.o. została przekształcona w spółkę jawną prawa niemieckiego. Po ponownym rozpoznaniu sprawy organ prowadzący postępowanie nadzorcze musiał wziąć pod uwagę te okoliczności – przekształcenie spółki i skutki tego przekształcenia. Dlatego nie można zgodzić się z zarzutem naruszenia art. 153 p.p.s.a., gdyż ocena prawna wyrażona w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogła być wiążąca wobec zmiany stanu sprawy.

Po przetłumaczeniu dokumentów związanych z przekształceniem spółki Minister wystąpił o wznowienie postępowania zakończonego ww. wyrokiem Naczelnego Sądu z 5 lutego 2008 r., jednak skarga o wznowienie została odrzucona, gdyż dokumentacja w aktach sprawy cały czas się znajdowała, zatem nie zaszła w sprawie sytuacja przewidziana w art. 273 § 2 p.p.s.a. Odrzucenie skargi o wznowienie postępowania spowodowało, że wyrok Naczelnego Sądu z 5 lutego 2008 r. pozostał w obrocie prawnym, ale ocena w nim wyrażona nie mogła już wiązać, o czym mowa wyżej.

Z tych względów zarzuty naruszenia prawa procesowego nie są słuszne.

Jeśli idzie o naruszenie przepisów prawa materialnego to dotyczą one kwestii przejęcia innego przedsiębiorstwa, aniżeli tego, które zostało ujęte w wykazach przedsiębiorstw przewidzianych do nacjonalizacji, nie dokonania oceny uchwały o przekształceniu z [...] listopada 1940 r. oraz kwestii zasadniczej czy mienie znacjonalizowane było mieniem przedsiębiorstwa.

Orzeczeniem Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z [...] lutego 1948 r. przejęte zostało na własność Państwa przedsiębiorstwo pn. [...] sp. z o.o., Mikołów, ul. W.. Ocenie Ministra Gospodarki w postępowaniu nadzorczym podlegało orzeczenie Ministra Przemysłu Maszynowego z [...] września 1952 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przejęcia przedsiębiorstwa. Z przetłumaczonych akt sprawy okazało się, że w istocie przedsiębiorstwo nie miało formy spółki z o.o., ale spółki jawnej i to protokół z przejęcia mienia tego przedsiębiorstwa został zatwierdzony. Zarzuty, że znacjonalizowane zostało inne przedsiębiorstwo, tj. nie sp. z o.o. polskiego prawa handlowego nie można uznać za trafny w postępowaniu dotyczącym zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego. Mógłby on być stawiany w sprawie dotyczącej oceny orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa, tj. z [...] lutego 1948 r. W postępowaniu nadzorczym dotyczącym orzeczenia z [...] września 1952 r. kwestia prawidłowości nacjonalizacji nie może być badana, gdyż nie nacjonalizacja była przedmiotem tego postępowania, tj. zatwierdzenia protokołu. Postępowanie w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego miało na celu ustalenie czy objęte składniki majątkowe stanowią własność przedsiębiorstwa wcześniej znacjonalizowanego i postępowanie nadzorcze tylko do tej kwestii może się odnosić, nie zaś do samej nacjonalizacji przedsiębiorstwa. Ocena orzeczenia w tej sprawie może mieć miejsce w odrębnym postępowaniu. Odwrotna sytuacja, tj. badanie orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu w postępowaniu dotyczącym oceny legalności orzeczenia nacjonalizacyjnego jest możliwa – pod warunkiem, że właściwy jest ten sam organ nadzorczy – z tego względu, że orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu jest następstwem orzeczenia nacjonalizacyjnego i skutkiem wyeliminowania tego orzeczenia jest eliminacja zatwierdzającego protokoł.

Organ nadzoru prowadzący postępowanie dotyczące prawidłowości zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa nie mógł badać w tym postępowaniu ocen ważności uchwał wspólników z [...] listopada 1940 r. ani wpisów do rejestru handlowego. Tego rodzaju ocena leży poza kompetencją rzeczową organu administracji. Dokumenty te są dowodami w sprawie i jedyne co może zrobić organ administracji to wyciągnąć z nich wnioski co do istoty sprawy, którą rozstrzyga. Wniosek z wpisu do rejestru handlowego był taki, że nastąpiło przekształcenie spółki polskiego prawa handlowego w spółkę niemiecką jawną, zaś umowa z [...] listopada 1940 r. w sprawie wniesienia przez wspólników aportów do tej spółki posłużyła do oceny zgodności z prawem orzeczenia z 1952 r.

Jak powiedziano wyżej, ocena legalności orzeczenia z [...] września 1952 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa była dokonywana przez Ministra pod kątem rażącego naruszenia prawa. Rażącego zatem oczywiście niezgodnego z prawem. Badaniu temu podlegało to czy w stanie sprawy można zaakceptować przejście na własność Państwa jako mienia spółki jawnej mienia nieruchomego i ruchomego – które na mocy aktu notarialnego z 17 grudnia 1938 r. o sprzedaży nieruchomości i ruchomości stało się mieniem W.B., M.P. i E.R.

Z umowy z [...] listopada 1940 r. o przekształceniu sp. z o.o. w spółkę jawną wynikało, że mienie to zostanie wniesione jako wkład do nowotworzonej spółki. Istotą w sprawie jest nie to, jak podnosi się w skardze kasacyjnej, czy była w przekształceniu czynność rozporządzająca, ale czy w stanie sprawy można było nie uznać za rażące naruszenie prawa przejęcie mienia, na którym spółka prowadziła działalność gospodarczą, mienia, które skarżący kasacyjnie określają jako osobisty majątek wspólników.

Z akt sprawy wynika, że wspólnikami sp. z o.o. polskiego prawa handlowego byli – W.B. współwłaściciel, na mocy umowy sprzedaży z 27 grudnia 1938 r. mienia nieruchomego i ruchomego, z którego korzystała ta spółka na mocy umowy dzierżawy oraz O.R. i K.P.. Natomiast wspólnikami niemieckiej spółki jawnej, po przekształceniu w nią sp. z o.o., zostali W.B., E.R. i M.P. – współwłaściciele mienia. To mienie zobowiązali się wnieść jako swoje udziały do spółki. Z tego mienia korzystała spółka, było ono podstawą prowadzonej przez nią działalności. Innego mienia przedsiębiorstwo nie posiadało, a mienie miało charakter przemysłowy. W takiej sytuacji nie można uznać, że niezgodne z prawem było uznanie przez organ nadzoru, że mienie to stanowiło własność osób trzecich, tj. było takim, o jakim mówi uchwała z 5 listopada 2007 r. I OPS 2/07. W tej konkretnej sprawie, w takim jej stanie nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa wobec braku oczywistości naruszenia przepisów nacjonalizacyjnych przez orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego z [...] września 1952 r.

Zarzuty naruszenia prawa materialnego należało zatem także uznać za nietrafne.

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji, na podstawie art. 184 i 204 pkt 1 p.p.s.a.