Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 400/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2022-02-17 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy: article: art. 17 ust. 1 pkt 4
journal: Dz.U. 2020 poz 111
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędziowie Asesor WSA Marta Pająkiewicz -Kremis Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 lutego 2022 r. sprawy ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...] [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.


UZASADNIENIE

Postępowanie administracyjne w sprawie wszczęte zostało wnioskiem H. B. ( dalej: strona, skarżąca ) z dnia 22 czerwca 2020 r. , adresowanym do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. , o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad mężem H. B., ur. [...] ( dalej: mąż strony , mąż skarżącej ).

Decyzją z dnia [...] nr [...] , działający z upoważnienia Prezydenta Miasta G., Zastępca Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. ( dalej: organ I instancji ) odmówił przyznania stronie wnioskowanego świadczenia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. ( dalej: Kolegium , organ II instancji) decyzją z dnia [...] nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji, wedle którego niezasadna była odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tego powodu, że niepełnosprawność u jej męża istnieje od 43. roku życia. Organ II instancji wskazał, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Kolegium zaakcentowało, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. Ib ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32 Konstytucji RP. Organ odwoławczy wskazał również, że niezasadna była odmowa przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na to ,że jej mąż pozostaje w związku małżeńskim z nią , zaś strona nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kolegium jednak uznało, że dla prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy koniecznym jest zgromadzenie aktualnej dokumentacji medycznej na temat stanu zdrowia męża strony, która potwierdzi dokonane w sprawie ustalenia, a także uzyskanie dokładnych wyjaśnień od wnioskodawczyni w związku z jakimi schorzeniami jej mąż nie może wykonywać określonych czynności i dlaczego nie może zrobić ich samodzielnie. Organ odwoławczy wskazał także na potrzebę uzyskania zaświadczenia lekarskiego, w którym to lekarz wskaże schorzenia męża strony i poda zakres wymaganej opieki, a także zawrze uzasadnienie dotyczące potrzeby świadczenia jej przez drugą osobę. Końcowo Kolegium wskazało na konieczność ustalenia czy u strony wystąpiła przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.

W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzją z dnia [...] nr [...] ,wydaną z powołaniem się na przepisy art.17, art.23 ust.1 , art.24 ust.2a , ust.3 , art.24 ust.4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm.), dalej jako u.ś.r. , organ I instancji odmówił przyznania stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad mężem .W uzasadnieniu decyzji organ I instancji przywołał przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych. normujące zasady przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego m.in. art. 17 ust. 1 u.ś.r., wskazujący krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, a także art. 17 ust.5 u.ś.r. , normujący negatywne przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ I instancji podał, że w toku ponownego rozpatrywania sprawy wezwał stronę do złożenia wyjaśnień dotyczących jej sytuacji zawodowej, od kiedy sprawuje opiekę nad mężem, dostarczenia zaświadczenia lekarskiego na temat stanu zdrowia jej męża , bieżącej dokumentacji medycznej dotyczącej męża oraz dokumentacji potwierdzającej schorzenia męża ustalone podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, tj. m.in. zwyrodnienie kręgosłupa, miażdżyca. Stwierdził ,że do organu wpłynęło pismo strony z dnia 17 grudnia 2020 r., w którym podała ,że opieka zaczyna się o godzinie 6,00, a kończy o 23,00, pomaga mężowi wstać z łóżka, zmienia mu opatrunki i pomaga się ubrać, gdyż sam nie jest w stanie. Ponadto robi zakupy, wykupuje lekarstwa, pomaga wchodzić mężowi do brodzika. W dniu 22 grudnia 2020 r. wnioskodawczyni skontaktowała się telefonicznie z pracownikiem socjalnym i poinformowała, że po konsultacji z pełnomocnikiem odmawia udzielenia jakichkolwiek informacji.

Dalej organ wskazał, że strona przedłożyła dokumentację medyczną na temat stanu zdrowia męża oraz kolejne oświadczenie z dnia 15 stycznia 2021 r" w którym wskazała, że sprawuje opiekę nad mężem od 2007 r.. a czynności opiekuńcze jakie wykonuje to m.in. czynności higieniczne, wykonywanie z mężem ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, prowadzenie gospodarstwa domowego, wyjścia na spacery oraz do kościoła, czytanie książek, masaże, oklepywanie oraz układanie do snu i czuwanie w nocy. Strona podała również, że ostatnie zatrudnienie miało miejsce w 2009 r., podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym i nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, jako osoba bezrobotna.

Organ I instancji wyjaśnił, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. W ocenie organu I instancji zakres sprawowanej przez stronę opieki nad mężem nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zawodowej, gdyż większość czynności jakie zostały opisane w oświadczeniach z dnia 17 grudnia 2020 r. oraz z dnia 15 stycznia 2021 r. można wykonywać przed, bądź po pracy. Zatem strona jako opiekun, nie musi być stale dyspozycyjna dla męża, a czynności związane z opieką może realizować w przypadku podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 3 pkt 22 u.ś.r., gdyż w ustawowym pojęciu "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" mieści się zarówno wykonywanie pracy, świadczenie usług i prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Ustawodawca wśród form zarobkowania wymienił więc m.in. takie które nie wymagają ciągłego świadczenia pracy np. umowa zlecenie, umowa o dzieło. Według organu I instancji czynności jakie strona wykonuje przy mężu nie wykluczają możliwości podjęcia jakiejkolwiek formy zatrudnienia.

Konkludując organ I instancji stwierdził, że strona nie spełnia przesłanek wynikających z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a i art. 17 ust. 1 b u.ś.r. , bowiem osoba, nad którą sprawuje opiekę jest jej mężem , który nie posiada orzeczenia ze wskazaniem, że niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole, lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Ponadto zdaniem organu I instancji , sprawowana przez stronę opieka nad mężem nie uniemożliwia podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia.

Strona odwołała się od decyzji pierwszoinstancyjnej ,wnosząc o jej o uchylenie oraz o orzeczenie co do istoty sprawy, poprzez przyznanie stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołując się podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez:

- zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 1 b u.ś.r. bez uwzględnienia okoliczności, że na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje ona prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,

- błędne zastosowanie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. , podczas gdy nie może on mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.

Odwołująca się wywodziła ,że jej mąż jest osobą niepełnosprawną, która wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Natomiast przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. , stanowiący o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka. Według strony na gruncie przedmiotowej sprawy należy mieć na względzie cel regulacji tj. przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi i wymagającymi takiego wsparcia. W tej sytuacji zastosowanie literalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. prowadziłoby do sytuacji, w której pomimo istnienia w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji członka rodziny - żony niepełnosprawnego, która chce i potrafi opiekować się niepełnosprawnym mężem, osoba niepełnosprawna zostałaby tej opieki pozbawiona.

Decyzją z dnia [...] nr [...] organ II instancji utrzymał mocy decyzję organu I instancji .W motywach decyzji ostatecznej Kolegium przytoczyło przepisy określające warunki nabywania prawa do świadczenie pielęgnacyjnego , wynikające z art 17 ust. 1 , ust. 1 b , ust. 3 , ust. 4 , ust. 5 , art. 24 ust. 2 , ust. 3 u.ś.r.

Organ odwoławczy podkreślił, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b u.ś.r. w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał Konstytucyjny przyjął, że nie można dopuszczać do odmiennego traktowania sytuacji prawnej opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych. Wobec tego ustawodawca powinien w jednakowy sposób kształtować sytuację prawną osób, które rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, którego wiek nie pozwala na zaliczenie go do kategorii dzieci w rozumieniu przyjętym przez ustawodawcę. Wskazane orzeczenie trybunalskie jest tzw. wyrokiem zakresowym. Oznacza to, że nie wywołuje on skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego (przepisu). Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału. Stosując w odniesieniu do art. 17 ust. 1 b u.ś.r. wskazany wyżej sposób wykładni kolegium stwierdziło, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. W tym zakresie Kolegium powołało się na orzecznictwo sądowoadministracyjne , w którym za utrwalony należy już uznać pogląd, wedle którego nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1bu.ś.r. , która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 6 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 223/16; z dnia 2 sierpnia 2016 r., sygn. akt I OSK 923/16; z dnia 7 września 2016 r., sygn. akt I OSK 755/16; z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt I OSK 1853/16; z dnia 4 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1578/16; z dnia 10 listopada 2016 r., sygn. akt I OSK 1512/16; z dnia 2 marca 2017 r., sygn. akt I OSK 2407/16 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec tego Skoro nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją, to w niniejszej sprawie, oceny spełnienia przez stronę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.

W dalszej części organ odwoławczy stwierdził , że przed wydaniem zaskarżonej decyzji (wskutek ponownego rozpatrywania sprawy) organ I instancji przeprowadził postępowanie wyjaśniające w kontekście m.in. zakresu sprawowanej przez stronę opieki nad niepełnosprawnym mężem. Zebrany zaś w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do dokonania przez Kolegium oceny spełnienia przez stronę pozostałych przesłanek niezbędnych do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wobec tego biorąc pod uwagę treść art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. organ II instancji wskazał , że przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego są: istnienie wobec osoby niepełnosprawnej obowiązku alimentacyjnego po stronie ubiegającego się o przyznanie świadczenia, konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tę osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.

W tym zakresie Kolegium wyjaśniło , że pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki nie powinno być uważane za przesłankę odmowy świadczenia pielęgnacyjnego, a małżonek należy do kręgu osób, na których ciąży powinność o cechach obowiązku alimentacyjnego, z istnieniem którego łączy się prawo do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Powyższe wyprowadzono interpretując przepis art. 17 ust. 1 i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., łącznie z odpowiednimi przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359), dalej: K.r.i.o. Zgodnie z art. 23 K.r.i.o. małżonkowie są zobowiązani do wspólnego pożycia i wzajemnej pomocy. Jednocześnie stosownie do art. 27 K.r.i.o. małżonkowie obowiązani są , każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zadośćuczynienie temu obowiązkowi może polegać także, w całości lub w części, na osobistych staraniach o wychowanie dzieci i na pracy we wspólnym gospodarstwie domowym. Natomiast zgodnie z art. 130 K.r.i.o. obowiązek jednego małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi po rozwiązaniu lub unieważnieniu małżeństwa albo po orzeczeniu separacji wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka.

Mając na uwadze przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. oraz przytoczone przepisy K.r.i.o. Kolegium stwierdziło, że skoro obowiązek alimentacyjny rozwiedzionego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych drugiego małżonka, to tym bardziej obowiązek zobowiązanego małżonka wyprzedza obowiązek krewnych uprawnionego małżonka w czasie trwania małżeństwa. Z istoty świadczenia pielęgnacyjnego wynika ,że przysługuje ono nie osobie wymagającej opieki, ale osobie, która tę opiekę sprawuje. Ma ono za zadanie przynajmniej częściowo zrekompensować wydatki ponoszone przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji niepełnosprawne, osobie. Stąd też pozostawanie w związku małżeńskim przez osobę wymagającą opieki, nie może być uważane za przesłankę odmowy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 21 sierpnia 2018 r" sygn. akt IV SA/GL 477/18, Lex nr 2539671; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 23 maja 2012 r" sygn. akt II SA/Rz 283,12, Lex nr 1379890; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wr 208/18, Lex nr 2514109).

Zdaniem Kolegium przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. normuje jedynie przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim , ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w ust. 1 (lub w ust. la), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Powyższe stanowisko uzyskało aprobatę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki NSA z dnia: 9 stycznia 2013 r sygn. akt I OSK 1196/12; 13 lutego 2013 r" sygn. akt I OSK 1526/12; 20 września 2013 r., sygn. akt I OSK 2796/12; 15 lipca 2014 r" sygn. akt I OSK 644/13- 19 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1895/13 - dostępne w CBOSA). Wobec tego strona spełnia przesłankę wynikającą z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. , a mianowicie należy do kręgu innych osób. na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny".

Jak wskazał dalej organ II instancji , z przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Zaakcentował również, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA w Warszawie z dnia 5 czerwca 2012 r., sygn. akt I OSK 2454/11, Lex nr 1215517). Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną.

Jak zauważył dalej organ odwoławczy , ustawa o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, ale z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa , permanentna i regularna, a także sprawowana w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go, a sprawowaną opieką (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2020 r" sygn. akt IV SA/Wr 532/20, Lex nr 3151766).

Jako niesporną w sprawie uznał organ II instancji okoliczność , że mąż strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności ustalonym w orzeczeniu Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w G. nr [...] z dnia [...], wydanym na stałe. W orzeczeniu tym ustalono, że niepełnosprawność męża strony istnieje od dnia 8 grudnia 1994 r., a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 9 października 2017 r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności męża strony są choroby układu oddechowego i krążenia (symbol przyczyny niepełnosprawności: 07-S) oraz upośledzenie narządu ruchu (symbol przyczyny niepełnosprawności: 05-R). Z treści przedłożonej przez stronę przy wniosku dokumentacji medycznej na temat stanu zdrowia jej męża wynika m.in. że cierpi on na niedokrwienie lewej kończyny dolnej, owrzodzenie podudzia lewego (ranę troficzną), przeszedł również złamanie w obrębie stawu skokowego lewego.

Wskazano też ,że dniu 21 lipca 2020 r. z mężem strony przeprowadzono wywiad środowiskowy, który ze względu na panującą pandemię koronawirusa odbył się telefonicznie. W jego trakcie ustalono, że mąż strony mieszka razem ze nią , jest osobą schorowaną, gdyż cierpi na owrzodzenia żylakowe i zwyrodnienia kręgosłupa. Leczy się również z powodu miażdżycy. Z uwagi na swój stan zdrowia wymaga pomocy osoby drugiej i taką pomoc świadczy mu żona. Mąż strony wymaga pomocy przy wykonywaniu toalety porannej i wieczornej oraz przy kąpieli. Strona pomaga mu także przy ubieraniu i rozbieraniu , przygotowuje wszystkie posiłki (śniadania, obiady, kolacje), które mąż zjada samodzielnie. Strona przygotowuje również lekarstwa, które mąż zażywa samodzielnie. Strona dba o czystość jego bielizny pościelowej , sprząta w mieszkaniu , robi zakupy, realizuje recepty męża. załatwia wszelkie sprawy urzędowe oraz związane z leczeniem męża. Mąż strony porusza się z trudem przy pomocy kul, nie wychodzi samodzielnie z mieszkania, nie chodzi na spacery, a jedynie korzysta z ławki przed blokiem.

Kolegium odwołało się do oświadczenia strony z dnia 21 lipca 2020 r. , z którego wynika, że jej opieka nad mężem zaczyna się o godz.7,00 , gdyż wtedy on wstaje. Pomaga mu w porannej toalecie, pomaga mu ubrać się oraz zmienia opatrunki. Podaje mężowi posiłki, robi zakupy, załatwia wszelkie sprawy związane z lekami i lekarzami. Wyjaśniła, że pomaga mężowi w kąpieli, gdyż nie jest w stanie wejść do brodzika, bo ma owrzodzenie żylakowe, biodra, zwyrodnienie kręgosłupa. Ponadto mąż strony nie jest w stanie chodzić na spacery, więc poruszają się autem. Wieczorem pomaga mężowi położyć się do łóżka i ubrać go w piżamę.

Dalej organ II instancji powołał się na przedłożone przez stronę - w toku ponownego rozpatrywania sprawy - pismo z dnia 17 grudnia 2020 r., w którym wyjaśniła, że opieka nad mężem zaczyna się o godz. 6,00, a kończy o godz. 23,00. Wskazała, że pomaga mu wstawać z łóżka (gdyż ma uszkodzony kręgosłup i biodra), zmienia opatrunki i pomaga mu się ubrać, gdyż nie może się schylać. Ponadto robi zakupy, chodzi po leki i opatrunki, pomaga mężowi wchodzić do brodzika. Dodała, że mąż wszędzie porusza się autem, ze względu na chory kręgosłup, biodra oraz owrzodzenie żylakowe i miażdżycę. Do podania strona załączyła zaświadczenie lekarskie z dnia 16 grudnia 2020 r" z którego wynika, że mąż strony choruje na miażdżycę tętnic kończyn, chorobę zwyrodnieniową stawów biodrowych, owrzodzenie kończyny dolnej oraz nadciśnienie tętnicze, jest systematycznie leczony z powodu tych chorób i wymaga opieki osób drugich. W dniu 15 stycznia 2021 r. do organu I instancji wpłynęło kolejne pismo strony , w którym oświadczyła, że opiekę nad mężem sprawuje od 2007 r. Do czynności opiekuńczych należą m.in. czynności higieniczne, prowadzenie do toalety, smarowanie kremami przeciw odparzeniom, przygotowanie ubrań i ubieranie, wykonywanie z mężem ćwiczeń fizycznych, mierzenie ciśnienia, podawanie lekarstwa, przygotowanie i podawanie posiłków, sprzątanie, pranie, prasowanie, odbywanie wizyt lekarskich, opłacanie rachunków, robienie zakupów, realizacja recept, załatwianie spraw urzędowych, wyjścia do kościoła, wyjścia na spacery, czytanie książek, pism, ćwiczenia rozwijające mowę, masaże, oklepywanie, układanie do snu i czuwanie w nocy. Strona wyjaśniła również, że jej ostatnie zatrudnienie miało miejsce podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym. Odbywanie kary i jednoczesne wykonywanie pracy zakończyło się w 2009 r. Nie była zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Końcowo wskazała, że opieka sprawowana nad mężem jest długotrwała i całodobowa, co całkowicie uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia, nawet w najmniejszym wymiarze czasu pracy.

Oceniając powyższe ustalenia faktyczne Kolegium stwierdziło ,że nie zachodzi związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem przez stronę zatrudnienia, a wykonywaną przez nią opieką nad mężem. Przy czym organ odwoławczy nie kwestionował faktu, że owrzodzenie kończyny dolnej czy też choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych utrudnia mężowi strony codziennie funkcjonowanie oraz nie poddał w wątpliwość, że sprawowana przez stronę opieka nad mężem ma charakter stały. Jednak w ocenie organu II instancji zakres sprawowanej nad nim opieki przez żonę, , nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez nią zatrudnienia. Jak stwierdził organ - w świetle wskazanych wyżej okoliczności - szereg podstawowych czynności mąż strony wykonuje samodzielnie albo przy nieznacznej pomocy żony .Z aktualnej dokumentacji medycznej nie wynika, aby miał problemy z poruszaniem się w obrębie mieszkania, może samodzielnie siedzieć, sam korzysta z toalety, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie przyjmuje lekarstwa. Potrzebuje pomocy żony przy porannej i wieczornej toalecie, kąpieli, ubieraniu i rozbieraniu, przygotowaniu posiłków, przygotowaniu leków, sprzątaniu, praniu, prasowaniu, robieniu zakupów, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych, zmianie opatrunków, wstawianiu z łóżka, kładzeniu do łóżka, mierzeniu ciśnienia, wizytach lekarskich i opłacaniu rachunków.

Zdaniem organu II instancji świadczona przez stronę opieka nad mężem nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Strona w zasadzie nie wykonuje przy mężu czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych z jego osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż jej mąż nie wymaga leczenia odleżyn, pielęgnacji przetok, czy też karmienia przez sondę. Wobec tego organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, że zakres sprawowanej przez stronę opieki nad mężem nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, gdyż większość czynności opiekuńczych można wykonać przed, bądź po pracy. Pomoc strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, załatwiają sprawy urzędowe, opłacają rachunki, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo by uniemożliwiać w ogóle zatrudnienie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt IV SA/Wr 532/20, Lex nr 3151766). Doświadczenie życiowe wskazuje, że zakupów nie dokonuje się codziennie, czy też sprząta mieszkania, posiłki mogą być przygotowane wcześniej .Załatwianie spraw urzędowych, wizyty lekarskie, czy też realizacja recept również nie odbywa się codziennie, czy też nawet kilka razy w tygodniu. Kąpiel osoby chorej, zasadniczo, również może być wykonywana o każdej porze dnia, a poranna i wieczorna toaleta przed i po pracy.

Jednocześnie jako sprzeczne , a tym samym niewiarygodne uznał organ odwoławczy oświadczenia strony . W tym zakresie wskazał , że w dniu 21 lipca 2020 r., w trakcie wywiadu środowiskowego, uzyskano informacje, że mąż strony nie jest w stanie chodzić na spacery, więc razem z żoną porusza się autem. Z kolei w piśmie z dnia 15 stycznia 2021 r. strona wskazała, że do czynności wykonywanych przez nią w związku z opieką nad mężem należą m.in. wyjścia na spacery, czy też do kościoła. Za pozbawione wiarygodności Kolegium również uznało wyjaśnienia strony dotyczące czasu, od kiedy sprawuje ona opiekę nad mężem. W piśmie z dnia 15 stycznia 2021 r. strona podała, że opiekę nad mężem sprawuje od 2007 r. W tym samym piśmie wskazała jednak też, że do 2009 r. odbywała karę w Zakładzie Karnym. Tak więc trudno dać wiarę twierdzeniu, że strona opiekuje się mężem od 2007 r., skoro (jak sama wskazała) do 2009 r. odbywała karę pozbawienia wolności. Z odpisu skróconego aktu małżeństwa wynika, że ich małżeństwo zostało zawarte dopiero w 2014 r.

Kolegium podkreśliło, że niepodejmowanie lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. to sytuacja, w której wnioskodawca z własnej woli zaprzestaje wykonywania czynności zarobkowych wymienionych w art. 3 pkt 22 tej ustawy. Jednocześnie zakończenie stosunku prawnego zatrudnienia lub innego stanu pracy zarobkowej winno być podyktowane zamiarem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, związaną z ubiegającym się o świadczenie, węzłem obowiązku alimentacyjnego. Ponadto stan zdrowia osoby, nad którą opieka ma być sprawowana sprawia, iż osoba ta bezwzględnie wymaga opieki. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką, musi być bezpośredni i ścisły . Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą nagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną .

Kolegium - przy ponownym rozpoznaniu sprawy - wskazało organowi I instancji na konieczność ustalenia czy u strony wystąpiła przesłanka niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej W zgromadzonym materiale dowodowym nie było bowiem żadnych dokumentów potwierdzających jakąkolwiek aktywność zawodową strony Było jedynie oświadczenie strony z dnia 14 lipca 2020 r" w którym podała, że od 18 lutego 2009 r me pracuje, me jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie ma również żadnych świadczeń emerytalno-rentowych w żadnym organie emerytalno-rentowym .W toku ponownego rozpatrywania sprawy strona w piśmie z dnia 15 stycznia 2021 r. wyjaśniła jedynie, że jej ostatnie zatrudnienie miało miejsce podczas odbywania kary w Zakładzie Karnym i zakończyło się w 2009 r Nie była zarejestrowana w PUP, jako osoba bezrobotna. Strona nie przedłożyła jednak żadnych dokumentów potwierdzających jej jakąkolwiek aktywność zawodową Mając na uwadze oświadczenie strony, należy przyjąć, że nie pracowała ona zawodowo . W każdym razie brak jest dokumentu potwierdzającego ten fakt.

Wobec tego - ocenie organu odwoławczego - w niniejszej sprawie nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zarówno rezygnacja, jak i niepodejmowanie zatrudnienia musi być spowodowane wyłącznie koniecznością sprawowania opieki . nie zaś przyczynami lezącym, po stronie osoby, która tę opiekę ma sprawować .Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika, aby wnioskodawczyni zrezygnowała z posiadanego zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad mężem, tak więc - w ocenie Kolegium - w analizowanej sprawie nie wystąpiła przesłanka rezygnacji z zatrudnienia.

Z kolei odnosząc się do przesłanki niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki nad mężem, to zdaniem organu II instancji , taka sytuacja w sprawie również nie występuje. Po pierwsze , strona nie uprawdopodobniła, że zamierzała podjąć konkretne zatrudnienie, jednak z uwagi na konieczność opieki nad mężem nie mogła tego uczynić. Po drugie , strona ma 49 lat, zaś jak podaje - mężem zaczęła opiekować się w 2007 r., czyli w wieku 36 lat. Do tego czasu strona nie udowodniła jakiejkolwiek aktywności na rynku pracy (chociażby poprzez poszukiwanie zatrudnienia, zarejestrowanie się w urzędzie pracy). Strona nie udowodniła również, że niepodejmowanie zatrudnienia wynikało z przyczyn niezależnych od niej samej (np. braku możliwości znalezienia pracy). Wobec tego należy przyjąć, że niepodejmowanie pracy wynikało z jej dobrowolnego wyboru. Skoro więc wnioskodawczyni do 36. roku życia (tj. wieku, w którym jak twierdzi rozpoczęła opiekę nad mężem) nie udowodniła, że przejawiła jakąkolwiek aktywność zawodową (nawet w postaci poszukiwania zatrudnienia), to nie sposób przyjąć, że w sprawie wystąpił związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.

Decyzja ostateczna stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu , w której skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania. . Skarga oparta została na zarzucie naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. W skardze wywodzono ,że skarżąca sprawuje opiekę nad mężem, która to opieka uniemożliwia jej podjęcie zatrudnienia.

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko wraz z uzasadniającą je argumentacją.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, zważył co następuje:

Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329), dalej p.p.s.a. sąd administracyjny dokonując kontroli zgodności z prawem aktu administracyjnego rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami sformułowanymi w skardze i wyartykułowanymi w niej wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bada sprawę w całokształcie jej okoliczności prawnych i faktycznych , biorąc pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków sformułowanych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.

Oceniając zatem wyłącznie pod takim kątem zaskarżoną decyzję Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że nie narusza ona prawa.

Podstawę materialnoprawną orzekania o przedmiotowym świadczeniu stanowi art. 17 u.ś.r. , wedle którego świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1)matce albo ojcu,

2)opiekunowi faktycznemu dziecka,

3)osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4)innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności

- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą, która spełnia przesłanki wskazane w tym przepisie. Przepis ten stanowi, że opieka ma być sprawowana nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długoterminowej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością egzystencji oraz stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

W rozpatrywanej sprawie organy obu instancji odmówiły skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu mężem między innymi ze względu na to ,że zakres sprawowanej opieki nad mężem nie stanowi przeszkody do podjęcia zatrudnienia , a nadto nie została spełniona przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy zarobkowej . Przypomnieć w tym miejscu należy ,że ustawodawca na użytek regulacji , jaką stanowi ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych , zawartym w art. 3 tej ustawy w pkt 21, sformułował legalną definicję pojęcia znacznego stopienia niepełnosprawności, przez który rozumie się:

a) niepełnosprawność w stopniu znacznym w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych,

b) całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych,

c) stałą albo długotrwałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji albo trwałą lub okresową całkowitą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym i do samodzielnej egzystencji, orzeczoną na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników w celu uzyskania świadczeń określonych w tych przepisach,

d) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów,

e) niezdolność do samodzielnej egzystencji orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników.

Przytoczony przepis art. 3 pkt 21 lit. a u.ś.r. wprost odsyła do ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych ( tj. Dz.U. 2020, poz.426) , która w art.4 ust.1 stanowi ,że do znacznego stopnia niepełnosprawności zalicza się osobę z naruszoną sprawnością organizmu, niezdolną do pracy albo zdolną do pracy jedynie w warunkach pracy chronionej i wymagającą, w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.

Jednocześnie wydane na podstawie art.6 c ust.9 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych rozporządzenie Ministra Gospodarki , Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności ( tj. Dz.U.2018r. poz.2027) w § 29 ust. 1 określa standardy w zakresie kwalifikowania do znacznego stopnia niepełnosprawności , które zawierają kryteria określające skutki naruszenia sprawności organizmu powodujące:

1) niezdolność do pracy - co oznacza całkowitą niezdolność do wykonywania pracy zarobkowej z powodu fizycznego, psychicznego lub umysłowego naruszenia sprawności organizmu;

2) konieczność sprawowania opieki - co oznacza całkowitą zależność osoby od otoczenia, polegającą na pielęgnacji w zakresie higieny osobistej i karmienia lub w wykonywaniu czynności samoobsługowych, prowadzeniu gospodarstwa domowego oraz ułatwiania kontaktów ze środowiskiem;

3) konieczność udzielania pomocy, w tym również w pełnieniu ról społecznych - co oznacza zależność osoby od otoczenia, polegającą na udzieleniu wsparcia w czynnościach samoobsługowych, w prowadzeniu gospodarstwa domowego, współdziałania w procesie leczenia, rehabilitacji, edukacji oraz w pełnieniu ról społecznych właściwych dla każdego człowieka, zależnych od wieku, płci, czynników społecznych i kulturowych.

W ust. 2 § 29 powołanego wyżej rozporządzenia prawodawca jednocześnie wskazał ,że przez długotrwałą opiekę i pomoc w pełnieniu ról społecznych rozumie się konieczność jej sprawowania przez okres powyżej 12 miesięcy w zakresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 2 i 3.

Taki też kontekst prawny , wynikający z przywołanych wyżej regulacji , powinny mieć na uwadze organy przy ocenie zakresu i "adekwatności" opieki sprawowanej nad osobą zakwalifikowaną do znacznego stopnia niepełnosprawności . Konieczność stałej lub długotrwałej opieki nad osobą niepełnosprawną wynika z orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednakże sposób sprawowania opieki nie został określony w ustawie o świadczeniach rodzinnych i dlatego należy go rozpatrywać przez pryzmat celu tej regulacji, z której wynika, że musi mieć ona charakter stały bądź długotrwały i odnosić się do wszystkich niezbędnych potrzeb życiowych osoby pozostającej pod opieką, których z uwagi na niepełnosprawność nie jest w stanie sama sobie zapewnić . Niewątpliwie określenia stała lub długoterminowa wskazują na to , że nie może to być świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie( zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r. sygn. akt I OSK 2201/15, LEX nr 2240790). Wobec tego przesłanka warunkująca uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego zostanie spełniona , jeżeli opiekun pozostaje w ciągłej dyspozycji swojego podopiecznego , przez co należy rozumieć także sytuację , w której oprócz sprawowania opieki , wykazuje gotowość niesienia pomocy zarówno w dzień jak i w nocy (zob. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 28 września 2019r. sygn. akt II SA/Rz 691/19 LEX 2728961).

Dla rozstrzygnięcia zatem sprawy w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego konieczne jest ustalenie , czy rodzaj lub ilość czynności z zakresu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym , wykonywanych przez osobę ubiegająca się o świadczenie uniemożliwia tej osobie podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej. W tym miejscu w ślad za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 3 lipca 2019r. sygn. akt II SA/Rz 535/19 LEX 2698568 powtórzyć należy ,że istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest nie tylko jej stałość i ciągłość, ale przede wszystkim zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad którą jest sprawowana, zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie oznacza to jednak zawsze i w każdej sytuacji konieczności całodobowego przebywania z taką osobą.

W badanej sprawie pozostaje poza sporem między stronami fakt , że mąż skarżącej legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy czym ustalenie w tym zakresie organy oparły na orzeczeniu Powiatowego Zespołu d/s Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] nr [...] , z którego wynika ,że orzeczony stopień niepełnosprawności datuje się od 9 października 2017r. i orzeczenie wydaje się na stałe. Wynika z niego także konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji . W materiale aktowym sprawy oprócz oświadczeń skarżącej z dnia 21 lipca i 17 grudnia 2020 r. oraz z dnia 15 stycznia 2021r. w przedmiocie zakresu opieki sprawowanej nad mężem, znajduje się również zaświadczenie lekarskie lekarza medycyny rodzinnej z dnia 16 grudnia 2020r. Wynika z niego , że u męża skarżącej rozpoznanie główne to miażdżyca tętnic kończyn oraz rozpoznania współistniejące , a to choroba zwyrodnieniowa stawów biodrowych , owrzodzenie kończyny dolnej i samoistne nadciśnienie. Z omawianego zaświadczenia lekarskiego wynika także, że mąż skarzącej jest systematycznie leczony z powodu wyżej wymienionych chorób i wymaga opieki osób drugich.

Okoliczności związane ze sprawowaną opieką i jej zakresem były też weryfikowane przez pracownika socjalnego w toku przeprowadzonego drogą telefoniczną w dniu 22 grudnia 2020 r. wywiadu środowiskowego. Na tej podstawie organ I instancji , dwukrotnie orzekając w sprawie , nie miał wątpliwości co do tego ,że zakres sprawowanej opieki nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy przez skarżącą pracy zarobkowej . Jak trafnie stwierdziły organy obu instancji , większość czynności związanych z opieką nie jest niecierpiących zwłoki , są to zwykłe czynności dnia codziennego , mogą być wykonane przed lub po pracy. W każdym bądź razie stan zdrowia męża skarżącej nie wymaga od skarżącej stałej dyspozycyjności .

Ustawa o świadczeniach rodzinnych w słowniku wyrażeń ustawowych w art. 3 pkt 22 zawiera legalną definicję zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej , przez którą rozumie się wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej. Z treści przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności (por. wyrok NSA z dnia 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13,publ : http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: "CBOSA"). Przy czym na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.

Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. , nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym dzieckiem, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku małżonka względem współmałżonka , lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11, CBOSA). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16, CBOSA). Nie budzi wątpliwości, że przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną.

Z powyższego wynika, że jedną z podstawowych przesłanek uprawniających do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobista opieka ubiegającego się o przyznanie świadczenia nad osobą niepełnosprawną. Opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnia albo jego niepodejmowaniem, a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. Natomiast w sytuacji , gdy wymagający opieki mąż skarżącej nie jest osobą leżącą , wymagającą czynności pielęgnacyjnych , jest osobą samodzielnie spożywającą posiłki, załatwiającą potrzeby fizjologiczne , taki związek przyczynowo - skutkowy między koniecznością rezygnacji (niepodejmowania) z zatrudnienia a opieką jest co najmniej zachwiany albo nie istnieje.

W rozpoznawanej sprawie spełnione zostały zatem jedynie dwie z trzech określonych w tym przepisie przesłanek pozytywnych przyznania świadczenia pielęgnacyjnego tj: stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz koniecznością stałego współudziału opiekuna w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz pozostawanie skarżącej i jej męża w grupie osób związanych obowiązkiem alimentacyjnym. Trafnie natomiast organy obu instancji uznały, że odmowę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego uzasadnia niespełnienie trzeciej przesłanki , a mianowicie brak bezpośredniego związku przyczynowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem .

Prawidłowo organy orzekające w sprawie oceniły, że brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia, chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy, w związku z koniecznością opieki nad mężem . Okoliczność pozostawania wraz z mężem w wspólnym gospodarstwie domowym , nie koliduje bowiem z możliwością podjęcia zatrudnienia przez nią (np. w niepełnym wymiarze czasu pracy) lub innej pracy zarobkowej. Opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżąca nie wykonuje bowiem całodobowo przez 7 dni w tygodniu. Podany przez skarżącą czas świadczenia przez nią osobistej opieki nad mężem ,nawet z uwzględnieniem ograniczonej samodzielnej mobilności męża skarżącej , nie przekreśla bowiem - przy właściwym podziale obowiązków domowych - możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Zważywszy ,że szereg( większość) obowiązków wykonywanych przez skarżącą ( np. przygotowanie posiłków , sprzątanie , pranie) związana jest z typowymi czynnościami wykonywanymi w każdym gospodarstwie domowym i te obowiązki mogą być wykonane przed lub po powrocie z pracy .

Zdaniem Sądu , omawiany przepis art.17 ust.1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych , w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną wyklucza możliwość podjęcia jakiekolwiek pracy zarobkowej . Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w analizowanym przypadku. Ma rację Kolegium , kiedy wywodzi , że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy.

W świetle ujawnionych okoliczności badanej sprawy , należy także zgodzić się ze stanowiskiem organu, że nie została również spełniona przesłanka rezygnacji lub niepodejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki . Skarżąca bowiem nie wykazała, że w celu sprawowania opieki nad mężem zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz że z tego powodu jej nie podejmuje.

W tym miejscu wymaga podkreślenia ,że w stanie gotowości do zapewnienia małżonkowi w podeszłym wieku ,wymagającemu opieki ze względu na stan zdrowia. , pozostaje każdy współmałżonek , co nie jest równoznaczne z niezdolnością tych osób do wykonywania pracy zawodowej. Jak trafnie zauważyły organy obu instancji , w świetle bezspornych okolicznościach niniejszej sprawy, opieka sprawowana nad mężem przez skarżącą , nie jest na tyle absorbująca, że obiektywnie - w kontekście jej sytuacji osobistej , , a więc wieku , stanu zdrowia - uniemożliwia jej jakąkolwiek aktywność zawodową w ramach powołanej już wyżej definicji art. 3 pkt 21 u.ś.r. .

Natomiast z literalnego brzmienia kwestionowanej decyzji nie sposób wywnioskować, że organ neguje wymagania dotyczące sposobu i intensywności opieki nad niepełnosprawnym mężem skarżącej, określone w orzeczeniu o niepełnosprawności właściwego organu, jak też niesporny udział skarżącej w opiece nad mężem. W związku z tym konkludując powyższe rozważania , należy zaaprobować stanowisko obu organów orzekających w sprawie , zobowiązanych do działania na podstawie i w granicach prawa ( art. 6 k.p.a.), że świetle przedstawionych powyżej okoliczności faktycznych i prawnych , skarżącej nie przysługiwało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ,określonego w art.17 ust. 1 u.ś.r. , bowiem sprawowana przez nią opieka nad niepełnosprawnym mężem nie jest opieką , wymagającą niepodejmowania przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Stwierdzenie powyższego oznacza, że zarzuty skargi przedstawiają się jako bezzasadne, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny do jej oddalenia w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.

.