Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 2245/12
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2014-03-26 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Administracyjne postępowanie
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art. 105 par.1, art. 156 par. 1, art. 157 par. 2
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 184
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Ewa Dzbeńska (spr.) sędzia del. NSA Jerzy Solarski Protokolant st. asystent sędziego Kamil Buliński po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2014 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. E., A. E., G. E., C. E., "P." Spółka z o.o. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 2061/11 w sprawie ze skargi A. E., A. E., G. E., C. E., "P." Spółka z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza solidarnie od A. E., A. E., G. E., C. E., "P." Spółka z o.o. z siedzibą w K. na rzecz Ministra Gospodarki kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 8 marca 2012 r., sygn. akt IV SA/Wa 2061/11 oddalił skargę A. E., A. E., C. E., G. E. i "P." Sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2011 r. w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia.

Wyrok ten zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:

W dniu 12 lutego 1948 r. Minister Przemysłu i Handlu, na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. Nr 3, poz. 17) oraz § 65 ust. 1 pkt a i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. Nr 16, poz. 62), wydał orzeczenie nr 22, na mocy którego przejęto na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo P. Sp. z o.o. – K.

Następnie orzeczeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. znak: [...] ustalono, że składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo-odbiorczym sporządzonym w dniu 28 grudnia 1948 r. i dodatkowym z dnia 6 października 1948 r. stanowią część składową przedsiębiorstwa pn. P. Sp. z o.o. – K. i przechodzą na własność Państwa.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności wskazanych wyżej orzeczeń: Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] (działki nr [...] i nr [...]) wystąpili A. E., A. E., C. E., G. E. i G. E. oraz P. sp. z o.o. w K.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., po rozpatrzeniu wniosku spółki P. sp. z o.o. w K. w punkcie I stwierdził nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. w części dotyczącej przedsiębiorstwa pn. P. Sp. z o.o. – K., oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanej w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działki nr [...] i [...]).

W punkcie 2 decyzji po rozpatrzeniu wniosku A. E., A. E., C. E., G. E. i G. E. umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...], lwh [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działki nr [...] i [...]).

Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2009 r. A. E., A. E., C. E. i G. E. oraz P. Sp. z o.o. w K. wystąpili o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. w zakresie punktu II decyzji.

W wyniku rozpoznania tego wniosku Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] października 2011 w punkcie I utrzymał w mocy pkt II decyzji własnej z dnia [...] listopada 2009 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: lwh [...] (działki nr [...], [...]).

W punkcie II uchylono pkt II decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: lwh [...] (działka nr [...]) oraz lwh [...] (działka nr [...]) oraz stwierdzono nieważność orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: lwh [...] (działka nr [...]) oraz lwh [...] (działka nr [...]).

W punkcie III ww. decyzji umorzono postępowanie z wniosku z dnia 21 grudnia 2009 r. P. Sp. z o.o. w K. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009r. w zakresie pkt II.

Wnioskiem z dnia 21 grudnia 2009 r. Prezydent Miasta Krakowa, wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy, zakończonej decyzją Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. w zakresie punktu I decyzji.

Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] października 2011 r., po rozpatrzeniu wniosku Prezydenta Miasta Krakowa utrzymał w mocy pkt I decyzji własnej z dnia [...] listopada 2009 r.

Minister Gospodarki nie znalazł podstaw do zmiany bądź uchylenia decyzji własnej z dnia [...] listopada 2009 r. umarzającej postępowanie w zakresie działek: nr [...] i nr [...], zapisanych w lwh [...].

Jednocześnie organ stwierdził, że wnioskodawcy wywodzą swój interes prawny w tym postępowaniu z tytułu własności do części nieruchomości, na której funkcjonowało ww. znacjonalizowane przedsiębiorstwo. W protokole zdawczo-odbiorczym, sporządzonym w dniu 28 grudnia 1948 r. zostały ujęte m.in. nieruchomości zapisane w księgach gruntowych dla gminy katastralnej [...]: lwh [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działka nr [...]) lwh [...] (działki nr [...], [...]). Nieruchomość lwh [...], stanowiąca działki nr [...] i nr [...], pomimo, iż została wymieniona w załączniku do protokołu zdawczo-odbiorczego z dnia 28 grudnia 1948 r., zatwierdzonego orzeczeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r., już wówczas stanowiła własność Skarbu Państwa, gdyż postanowieniem z dnia 6 maja 1957 r. Sąd Powiatowy dla m. Krakowa stwierdził nabycie własności przez zasiedzenie nieruchomości lwh [...].

Zatem, jak stwierdził Minister, rzeczywistym sposobem nabycia własności tej nieruchomości na rzecz Państwa nie była nacjonalizacja, lecz zasiedzenie, które nastąpiło przed wydaniem orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. Z tego też względu nieruchomość uregulowana w lwh [...], stanowiąca własność Skarbu Państwa nie została znacjonalizowana wraz ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem. Z chwilą wydania postanowienia z dnia 6 maja 1957 r., wygasły wszelkie prawa poprzednika prawnego wnioskodawców do tej nieruchomości, dlatego też wnioskodawcy nie mają interesu prawnego w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego w części dotyczącej tej nieruchomości.

Minister Gospodarki podkreślił, że przedmiotem orzeczenia z dnia 12 lutego 1948 r. było przedsiębiorstwo. Wskazał powołując się na orzecznictwo, że zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, zaś stanowiła własność osoby trzeciej. Oceny czy spełnione zostały przesłanki upaństwowienia mienia, osób trzecich następuje wyłącznie w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego. Prawo własności do mienia przechodziło na Państwo dopiero z dniem wydania orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego.

W związku z tym, przy ocenie istnienia interesu prawnego wnioskodawców w żądaniu stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r. o zatwierdzeniu protokołu zdawczo-odbiorczego, obejmującego nieruchomość, objętą lwh [...] organ orzekający zobowiązany był do uwzględnienia stanu prawnego i faktycznego, aktualnego w dacie wydania tego orzeczenia

Natomiast w odniesieniu do działek zapisanych w lwh [...] (działka nr [...]) oraz w lwh [...] (działka nr [...]), Minister mając na uwadze, iż już w chwili wydawania zaskarżonej decyzji z dnia [...] listopada 2009 r., istniały okoliczności mające wpływ na zmianę rozstrzygnięcia, a stan faktyczny nie uległ zmianie, zaistniały przesłanki do uchylenia decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. w punkcie II.

Przedsiębiorstwo pn. P. Sp. z o.o. – K., stanowiło własność spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Natomiast działka nr [...], oraz działka nr [...], stanowiły własność I. i R. E. i nie wchodziły w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa zatem nie podlegały nacjonalizacji co oznacza, że w tym zakresie kontrolowany akt rażąco narusza prawo. Jednocześnie Minister Gospodarski ustalił, że orzeczenie Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w zakresie działek nr [...] i [...] nie wywołało nieodwracalnych skutków prawnych, w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a.

P. Sp. z o.o. do nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: lwh [...] (działka nr [...]), lwh [...] (działka [...]) lwh [...] (działki nr [...],[...]), nie posiada interesu prawnego, gdyż wskazane działki przed nacjonalizacją nie należały do niej, lecz do osób fizycznych: I. i R. E., uznano, że podmiot ten nie posiada interesu prawnego, a zatem przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w tym zakresie.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2011 r., w zakresie jej pkt I utrzymującego w mocy pkt II decyzji Ministra Gospodarki z dnia [...] listopada 2009 r. oraz w zakresie pkt III, wnieśli A. E., A. E., C. E., G. E. oraz "P." sp. z o.o. z siedzibą w K.

Skarżący zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez niestwierdzenie nieważności decyzji lub wydania jej z naruszeniem prawa, mimo ustalenia w trakcie postępowania, że wydane orzeczenia dotknięte są wadą powodującą ich nieważność i naruszenie tym samym obowiązku działania organu z urzędu, niezależnie od istnienia wniosku uprawnionej strony.

Ponadto zarzucono naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie wykazali interesu prawnego, uprawniającego ich do żądania podjęcia czynności przez organ administracji, a zatem nie przysługuje im przymiot strony w postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę stwierdził, że znacjonalizowane orzeczeniem nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r. przedsiębiorstwo P. Sp. z o.o. – K., zostało faktycznie przejęte na własność Państwa z całym swoim majątkiem nieruchomym i ruchomym i wszelkimi prawami. Z akt administracyjnych wynika, że w dacie nacjonalizacji Spółce przysługiwało prawo własności nieruchomości zapisanej w lwh [...], stanowiącej działki [...], [...]. Oznacza to, że prawo własności tej nieruchomości wraz ze znacjonalizowanym przedsiębiorstwem przeszła na rzecz Państwa na podstawie orzeczenia nr 22 Ministra Przemysłu i Handlu z dnia 12 lutego 1948 r.

Znacjonalizowane przedsiębiorstwo zlokalizowane było również na działkach nr [...] i nr [...] zapisanej w lwh [...] oraz na działkach nr [...], nr [...] zapisanych w lwh [...]. Działki te nie stanowiły własności Spółki lecz stanowiły własność I. E. i R. E. Należy domniemywać, że Spółce P. Sp. z o.o. służyło prawo najmu tych działek, na co wskazuje zapis w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] lwh [...]. Zatem P. Sp. z o.o. była jedynie posiadaczem ww. działek.

Sąd I instancji podkreślił, że dla rozpoznawanej sprawy oznacza to, że I. E. i R. E., a w konsekwencji ich następcy prawni, nie utracili prawa własności działki nr [...] i [...].

Ponieważ nie było podstawy prawnej do przejęcia na własność Państwa razem z nacjonalizowanym przedsiębiorstwem własności nieruchomości, których to przedsiębiorstwo było jedynie posiadaczem, a które stanowiły własność osób trzecich, nie mogły takie nieruchomości być objęte orzeczeniem właściwego ministra zatwierdzającym protokół zdawczo-odbiorczy. Dlatego nie może budzić wątpliwości, że orzeczenie z dnia [...] marca 1958 r. w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] działka nr [...] i [...] obarczone jest wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

W dacie nacjonalizacji wskazanego przedsiębiorstwa następcy prawni I. E. i R. E. byli właścicielami również nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] Lwh [...] (działki nr [...] i nr [...]). Samo orzeczenie nacjonalizacyjne nie dotyczyło tych nieruchomości, gdyż nie stanowiły one własności nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Natomiast nieruchomości te objęte zostały orzeczeniem Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. W sprawie zostało wykazane, że w okresie pomiędzy wydaniem orzeczenia z dnia 12 lutego 1948 r., a wydaniem orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r., stan prawny dotyczący działek nr [...] i nr [...] uległ zmianie. Skarb Państwa nabył przez zasiedzenie z dniem 31 grudnia 1955 r. własność nieruchomości objętej lwh [...] zapisanej w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...] na podstawie art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze zm.). Zatem z dniem 31 grudnia 1955 r. następcy prawni I. E. i R. E. utracili prawo własności działek nr [...] i nr [...] objętych lwh [...]. Nie posiadając prawa własności tych działek w dacie wydania orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r., następcy prawni I. E. i R. E. nie posiadają legitymacji do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r. w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...].

Ponadto Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przedmiotowe postępowanie zostało wszczęte na wniosek. Zarzut, że organ może z urzędu prowadzić postępowanie w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r., w zakresie dotyczącym działek nr [...] i nr [...] objętych lwh [...] nie może być skutecznie podniesiony w tym postępowaniu. Jedno postępowanie nie może się toczyć jednocześnie na wniosek i z urzędu.

Natomiast skarżąca "P." sp. z o. o. z siedzibą w K. nie może skutecznie domagać się stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r., w części dotyczącej działek nr [...] i nr [...] objętych Lwh [...], gdyż nie posiada w tym zakresie interesu prawnego.

Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. E., A. E., C. E., G. E. i "P." Sp. z o.o. z siedzibą w K., zarzucając naruszenie:

1) przepisów, postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

a) art. 134 § 1 P.p.s.a., 141 § 4 P.p.s.a. oraz 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. oraz art. 9 ust, 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. 1928 r. Nr 36, poz. 341) w zw. z § 81 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. 1947 r. Nr 16, poz. 62), poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ, który wydał zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, że organ, orzekając w przedmiocie stwierdzenia nieważności, nieprawidłowo, w świetle powołanych przepisów, przyjął, że stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: P. sp. z o.o., K., w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: Iwh [...] (działki nr [...], [...]) nie jest jego adresat - w tym przypadku spółka "P." Sp. z o. o. z siedzibą w K., co powinien był ustalić, nawet jeśli zarzut ten nie został podniesiony w skardze, a w konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że skarżąca spółka nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 28 k.p.a., w związku z czym postępowanie o stwierdzenie nieważności wszczęte z jej wniosku podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe, podczas gdy należało przyjąć, że adresat decyzji administracyjnej (orzeczenia) zawsze jest stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia jej nieważności,

- Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, że organ, orzekając w przedmiocie stwierdzenia nieważności, nieprawidłowo, w świetle powołanych przepisów, przyjął, że stroną postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. nie są następcy prawni I. i R. E. - właścicieli nieruchomości objętej Iwh [...] gmina katastralna [...], wymienionej w protokole zdawczo odbiorczym obejmującym majątek przedsiębiorstwa, podczas gdy nieprawidłowe znacjonalizowanie majątku należącego do tych osób, niezależnie od późniejszych zdarzeń prawnych zmieniających stosunki własnościowe, uzasadnia wystąpienie przez ich spadkobierców z wnioskiem o stwierdzenie nieważności takiego orzeczenia;

b) art. 134 § 1 P.p.s.a., 141 § 4 P.p.s.a. oraz 145 § 1 lit. c) P.p.s.a. w związku z art. art. 156 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że organ, który wydał zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów postępowania: Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie dostrzegł, że organ orzekając w- przedmiocie stwierdzenia nieważności nie zbadał, czy zachodzi którakolwiek z pozostałych wskazanych w art. 156 § 1 k.p.a. przesłanek stwierdzenia nieważności, przez co nieprawidłowo nie stwierdził, że zaskarżona decyzja nie uwzględnia, że orzeczenie będące przedmiotem postępowania może być obarczone wadą wskazaną w art. 156 § 1 pkt 4) k.p.a. w zakresie obejmującym nieruchomość objętą Iwh [...] gmina katastralna [...], jako skierowane do osoby nie będącej stroną w sprawie - spółki "P." Sp. z o. o. z siedzibą w K.;

2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

a) art. 28 k.p.a. poprzez błędną wykładnię tego przepisu skutkującą jego niewłaściwym zastosowaniem polegające na przyjęciu, za organem, że w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym można zweryfikować interes prawny i odmówić przymiotu strony podmiotowi, który w takim charakterze brał udział w postępowaniu zwykłym i do którego adresowana jest skarżona decyzja, tj. P. sp. z o.o., a w konsekwencji za prawidłowe uznano umorzenie postępowania z wniosku z 30 listopada 2009 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy, podczas gdy art. 28 k.p.a. nie stanowi podstawy do kontroli posiadania przez stronę postępowania, w którym wydano zaskarżone orzeczenie, tego przymiotu w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności tego orzeczenia, bowiem z istoty postępowania nadzwyczajnego wynika, że muszą brać w nim udział jako strony wszystkie podmioty występujące w tym charakterze w postępowaniu podstawowym, polegające na przyjęciu, że skarżącym - następcom prawnym I. i R. E., właścicieli nieruchomości objętej Iwh [...], wskazanej w protokole zdawczo- odbiorczym w postępowaniu nacjonalizacyjnym, nie przysługiwał przymiot strony w żadnym z tych postępowań, w wyniku czego za organem stwierdzono, że wnioskodawcy nie byli legitymowani do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r., w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa: P. sp. z o.o., K., w części dotyczącej nieruchomości zapisanych w księdze gruntowej dla gminy katastralnej [...]: Iwh [...] (działki nr [...], [...]), a także błędnie przyjęto, że nie jest stroną właściciel ani spadkobierca właściciela nieruchomości objętej takim orzeczeniem, podczas gdy ich interes prawny jest uzasadniony okolicznością, że w dacie wydania ustawy o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej i orzeczenia nacjonalizacyjnego, nieruchomość objęta Iwh [...] wskazana w protokole zdawczo odbiorczym przedsiębiorstwa była własnością ich poprzedników prawnych,

b) art. 156 § 1 pkt 2) w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem polegające na uznaniu, że w przypadku zgłoszenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 k.p.a. organ nie może stwierdzić nieważności takiej decyzji działając z urzędu, pomimo ustalenia w toku postępowania, że orzeczenie obarczone jest wadą powodującą jego nieważność z mocy prawa, podczas gdy celem przepisów art. 156 i n. k.p.a. jest eliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięć administracyjnych obarczonych wadami skutkującymi nieważnością niezwłocznie po ich wykryciu,

c) art. 156 § 2 pkt 2) k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. RP 1946 r. Nr 3, poz. 17), § 66 ust. 1 lit. d i § 75 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem, poprzez błędną wykładnię skutkującą niewłaściwym zastosowaniem - zaakceptowanie niestwierdzenia przez organ nieważności orzeczenia mimo przyjęcia przez Sąd, że rażąco naruszało ono powołane przepisy.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o:

* uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

* zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), cytowaną dalej jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej.

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Podstawowym zagadnieniem, jakie należało rozpatrzyć w niniejszej sprawie jest kwestia legitymacji stron skarżących kasacyjnie to jest: A. E., A. E., C. E., G. E. i "P." Sp. z o.o. z siedzibą w K. do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] marca 1958 r. w sprawie zatwierdzenia protokółu zdawczo – odbiorczego przejęcia na rzecz Skarbu Państwa przedsiębiorstwa P. sp. z o.o. z siedzibą w K., w części dotyczącej nieruchomości oznaczonej jako działki [...] i [...]. Kwestia ta jest istotna, bowiem zgodnie z art. 157 § 2 k.p.a. postępowanie o stwierdzenie nieważności aktu administracyjnego wszczyna się na żądanie stron lub z urzędu. Stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo, kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek (art. 28 k.p.a.).

Taki interes prawny wynika z przepisów prawa materialnego stanowiącego prawa i obowiązki. Może być to norma należąca do jakiejkolwiek gałęzi prawa - także do prawa cywilnego, a w szczególności może to być norma wywodzona z art. 140 k.c., ustanawiającego prawo własności i jego gwarancje, albo też norma wywodzona z art. 233 k.c., regulującego prawo użytkowania wieczystego.

Warunkiem koniecznym do występowania podmiotu, jako strony postępowania, jest posiadanie interesu prawnego lub obowiązku związanego z prowadzonym postępowaniem, albo żądanie przez podmiot czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.

W badanej sprawie zasadnie Sąd I instancji uznał akceptując stanowisko organu, że co do działek objętych lwh [...] skarżącym przymiot strony nie przysługiwał.

Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. postępowanie administracyjne podlega umorzeniu tylko wtedy, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe. Bezprzedmiotowość może wynikać z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Zatem brak przymiotu strony w postępowaniu administracyjnym nakłada na organ obowiązek umorzenia postępowania.

Postępowanie nacjonalizacyjne prowadzone na podstawie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej oraz wykonawczego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa składało się z kilku etapów. Pierwszy etap to orzeczenie o przejściu na własność Państwa. Etap ostatni, kończący postępowanie nacjonalizacyjne to orzeczenie o zatwierdzeniu protokółu zdawczo - odbiorczego, w którym dopiero ustalano ostatecznie jakie składniki majątkowe zostają przejęte na rzecz Państwa.

W niniejszej sprawie jest bezsporne, że postanowieniem Sądu Powiatowego dla Krakowa z dnia 6 maja 1957 r. Skarb Państwa na mocy art. 34 dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz. U. Nr 13, poz. 87, ze zm.) nabył na własność działki objęte lwh [...] nr ew. [...] i [...] w drodze zasiedzenia. Oznacza to, że w dacie orzeczenia z dnia [...] marca 1958 r. ani spadkobiercy I. i R. małżonków E. ani P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. nie mieli żadnego tytułu prawnorzeczowego do tych nieruchomości, który by ich legitymował do bycia stroną w postępowaniu nieważnościowym dotyczącym tych działek. Tytuł własności przysługiwał bowiem Skarbowi Państwa.

Z tego względu zarzut skargi kasacyjnej naruszenia przepisów art. 134 § 1 p.p.s.a., 141 § 4 p.p.s.a. oraz 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 28 k.p.a. oraz art. 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. 1928 r. Nr 36, poz. 341) w zw. z § 81 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa jest nie uzasadniony.

Również nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia art. 134 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw z art. 156 § 1 k.p.a. Analizując pisemne uzasadnienie zaskarżonego wyroku, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że odpowiada ono dyspozycji art. 141 § 4 p.p.s.a. Sąd I instancji dość szczegółowo przedstawił stan faktyczny sprawy, zarzuty podnoszone w skardze i stanowisko strony przeciwnej. Wskazał ponadto podstawę prawną oraz w dostateczny sposób wyjaśnił motywy wydanego rozstrzygnięcia. Treść uzasadnienia wyroku wskazuje, że Sąd I instancji rozpoznał sprawę w całości nie ograniczając się do zarzutów i wywodów skargi.

Nie jest także trafny zarzut naruszenia art. 9 ust. 1 i 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem w zw. z § 81 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa. Okoliczność doręczenia P. Sp. z o.o. z siedzibą w K. odpisów kontrolowanych w postępowaniu nieważnościowym orzeczeń w żaden sposób nie przesądza o istnieniu jej interesu prawnego zarówno w rozumieniu art. 9 ust. 2 cytowanego rozporządzenia jak również w rozumieniu w art. 28 k.p.a. gdyż interes ten musi wynikać z tytułu prawnorzeczowego nie zaś z faktu doręczenia odpisu orzeczenia.

Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w oparciu o art. 184 p.p.s.a.

O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz organu orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a.