Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 5/21
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2021-02-25 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy: article: art. 24 ust. 5, art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a, art. 32
journal: Dz.U. 2019 poz 300
law: Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.
article: § 3 ust. 1 pkt 1-3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 67
journal: Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
law: Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach Sędzia NSA Dariusz Dudra Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) po rozpoznaniu w dniu 25 lutego 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Łd 699/19 w sprawie ze skargi [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuję sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi; 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z 25 sierpnia 2020r., sygn. akt III SA/Łd 699/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019r., poz. 2325, dalej: "p.p.s.a."), uwzględnił skargę [...] (dalej też: "strona", "skarżący") i uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej też: "organ", "ZUS") z [...] maja 2019r., nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] września 2018 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie faktycznym sprawy.

Wnioskiem z [...] kwietnia 2018r. skarżący wystąpił o umożliwienie spłaty zaległych należności z tytułu składek na: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie [...] zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie [...] zł oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w łącznej kwocie [...] zł. powstałych w związku z prowadzoną w okresie od [...] lutego 2000r. do [...] grudnia 2002r. pozarolniczą działalnością gospodarczą, w 15 ratach bez naliczania odsetek i kosztów upomnień. Następnie pismem z [...] czerwca 2018r. wystąpił o umorzenie odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek i kosztów upomnienia od w/w zaległości składkowych. Wskazał, że z uwagi na problemy zdrowotne związane z nadciśnieniem tętniczym, głębokimi zmianami zwyrodnieniowymi kręgosłupa oraz zmianami zwyrodnieniowymi stawu skokowego ma ograniczone możliwości podjęcia zatrudnienia, a źródło jego dochodów stanowią podejmowane w niewielkim zakresie prace dorywcze. Oświadczył, że na stałe miesięczne koszty utrzymania składają się: rata kredytu hipotecznego - [...] zł, opłata za wwóz śmieci - [...] zł, Internet - [...] zł, energia elektryczna - [...] zł, woda - [...] zł, opłata za CO i CW - [...] zł, opłata TV - [...] zł, koszty leczenia i rehabilitacji - [...] zł. Jako dowód ponoszonych kosztów przedłożył faktury VAT za usługę dostępu o Internetu oraz za wywóz odpadów, zawiadomienie o wysokości raty kredytu zaciągniętego w [...], faktury VAT za energię elektryczną. Ponadto jak wskazał ciążą na nim zobowiązania alimentacyjne względem dwóch córek w łącznej kwocie [...] zł, zasądzone wyrokiem Sądu Rejonowego Skierniewicach z [...] marca 2004r., [...], z których się nie wywiązuje. Skarżący świadczył, że po odliczeniu kosztów utrzymania, kosztów leczenia oraz wydatków wynikających z obowiązku alimentacyjnego nie pozostają mu żadne środki, które mógłby przeznaczyć na spłatę odsetek od należności głównej. Pozostaje w stanie ubóstwa, co uzasadnia umorzenie należności we wnioskowanym zakresie.

Decyzją z [...] września 2018r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił umorzenia należności z tytułu odsetek od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz kosztów upomnienia, w łącznej kwocie [...] zł.

Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności ZUS odniósł się do kwestii nieprzedawnienia należności. Wyjaśnił, że do należności, dla których bieg przedawnienia rozpoczął się przed 1 stycznia 2012r. stosuje się 5 letni okres przedawnienia liczony od 1 stycznia 2012r., chyba że przedawnienie zgodnie z przepisami obowiązującym do 31 grudnia 2011r. nastąpiłoby wcześniej. Następnie wskazał na czynności, które zawiesiły bieg terminu przedawnienia. Wskazał, iż dokonane w sprawie ustalenia faktyczne oraz zgromadzony materiał dowodowy, w szczególności fakt posiadania przez zobowiązanego składników majątkowych mogących stanowić źródło zabezpieczenia zaległych należności, jak również fakt regulowania innych zobowiązań o charakterze cywilnoprawnym, pozwalają na stwierdzenie, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności. Zdaniem organu brak było również przesłanek do umorzenia przedmiotowych należności na podstawie art. 28 ust. 3a ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U. z 2019r., poz. 300 - dalej: "u.s.u.s.") w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003r. Nr 141 poz. 1365 - dalej: "rozporządzenie"), gdyż strona nie wykazała, iż opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego i jego rodzinę zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, jak również, że ze względu na ciężką chorobę swoją lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny pozbawi ją możliwości uzyskiwani dochodu, który pozwoliłby na opłacenie należności. Ponadto organ uznał za bezsporne, że skarżący nie poniósł strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić stronę możliwości dalszego prowadzenia działalności.

Zaskarżoną do WSA decyzją z [...] maja 2019r., nr [...] wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2018r., poz. 2096 ze zm., dalej: "k.p.a")., art. 28 ust. 2, ust. 3 i ust. 3a, art. 32 u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia, ZUS utrzymał w mocy decyzję własną z [...] września 2018r.

Organ odwołując się do przedłożonych przez stronę informacji, co do sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej oraz do poczynionych we własnym zakresie ustaleń faktycznych wskazał, iż nie są one wystarczające do uznania, że konieczność opłacenia przez skarżącego należności, których umorzenia żąda pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W ocenie organu za zasadnością powyższego stwierdzenia przemawiają wybiórcze i niepełne dane podane przez skarżącego, odnoszące się do jego rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej. W szczególności brak informacji o członkach rodziny, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, jak również dotyczących wysokości uzyskiwanych przez zobowiązanego oraz członków jego rodziny dochodach. ZUS stwierdził, iż fakt posiadania przez stronę majątku w postaci nieruchomości gruntowej położonej w [...], jak również zadeklarowana spłata należności głównej w 15 ratach po [...] zł każda, a nadto wysokość przedstawionych miesięcznych wydatków, w tym spłata kredytu hipotecznego, którego rata wynosi [...] zł, pozwala na stwierdzenie, że skarżący dysponuje środkami finansowymi pozwalającymi na spłatę przedmiotowego zadłużenia. Organ wskazał także na niekonsekwencję skarżącego, który raz twierdzi, że nie wywiązuje się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, a zaraz później twierdzi, że po opłaceniu ciążących na nim zobowiązań, w tym z tytułu zasądzonych alimentów, nie pozostają mu żadne środki, które mógłby przeznaczyć na spłatę odsetek od należności głównej. Ponadto jak podniósł, skarżący pomimo podnoszonych problemów zdrowotnych, nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu świadczącego, że ze względu na swój stan zdrowia lub konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Następnie organ wskazał, że istniejące na koncie skarżącego zadłużenie jest wynikiem nieopłacania w ustawowym terminie ciążących na nim zobowiązań publicznoprawnych, co skarżący uzasadnia brakiem wystarczających dochodów z prowadzonej działalności, niewystarczających na pokrycie tych należności. Odnosząc się natomiast do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy ZUS wskazał, że wbrew stanowisku skarżącego przeprowadzone postępowanie wyjaśniające, w tym dotyczące kwestii przedawnienia należności z tytułu składek, istnienia przesłanek przemawiających za umorzeniem przedmiotowych należności, jak również rzeczywistej sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej wnioskodawcy odpowiadało obowiązującym w tym zakresie przepisom prawa.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi.

W odpowiedzi na skargę ZUS wnosił o jej oddalenie, argumentując jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

WSA w Łodzi uznał, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja z [...] września 2018r. o odmowie umorzenia skarżącemu odsetek od nieopłaconych składek oraz kosztów upomnienia, wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania oraz przepisów prawa materialnego, które to naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji stwierdził, że niedopuszczalne jest merytoryczne rozstrzyganie w sytuacji, gdy zobowiązania nie ma bo np. wygasło wskutek przedawnienia. Wskazał, że w przypadku złożenia wniosku o umorzenie składek pierwszą czynnością organu rentowego jest wyjaśnienie czy należności te istnieją czy też wygasły bo uległy przedawnieniu. W sytuacji gdyby okazało się, że część należności objętych wnioskiem strony uległa przedawnieniu oznaczałoby to, że zobowiązanie z tytułu składek w tym zakresie przestało istnieć i w tej części organ winien umorzyć postępowanie jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 k.p.a. Zdaniem WSA powyższa kwestia nie została należycie wyjaśniona przed merytorycznym rozpatrzeniem żądania skarżącego. W ocenie Sądu I instancji organ odwoławczy uchylił się od zbadania, czy należności określone we wniosku strony uległy przedawnieniu ograniczając się jedynie do stwierdzenia, iż organ I instancji przeprowadził w tym zakresie postępowanie i kwestię tę szeroko wyjaśnił. Wskazał, że w rozpatrywanej sprawie zachodzi przypadek tzw. oczywistej niekonstytucyjności. Według WSA wykładnia art. 24 ust. 5 u.s.u.s. dokonywana przez pryzmat zawartych w wyroku Trybunału z Konstytucyjnego z 8 października 2013r., SK 40/12 zastrzeżeń konstytucyjnych dotyczących art. 70 § 6 O.p. w jego brzmieniu do 31 grudnia 2002r., prowadzi do wniosku, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. należy ocenić jako niezgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. Zatem według Sądu I instancji ustanowienie hipoteki przymusowej na nieruchomości nie wykluczyło przedawnienia spornych należności składkowych zabezpieczonych hipoteką, co oznacza, że termin przedawnienia biegł na zasadach ogólnych. Na poparcie wskazanych argumentów WSA powołał orzeczenia sądowe. Ponadto w ocenie WSA ponownej wnikliwej analizy wymaga kwestia nieprzedawnienia (bądź przedawnienia) należności składkowych, których bieg terminu przedawnienia ulegał zawieszeniu. Wskazał, że powołane w uzasadnieniu decyzji czynności niewątpliwie zawieszały bieg terminu przedawnienia. Jednakże treść uzasadnienia nie zawiera ustaleń potwierdzających, że wnioskowane do umorzenia należności nie uległy przedawnieniu. W ocenie WSA wymienione w uzasadnieniu i tabeli dane stanowić mogą jedynie wstęp do poczynienia pełnych ustaleń w zakresie ewentualnego nieprzedawnienia tych należności. Dopiero dokładne zestawienie i wyliczenie arytmetyczne okresów biegu terminu i jego zawieszenia umożliwi dokładne wyjaśnienie istotnej w sprawie kwestii nieprzedawnienia (lub przedawnienia) należności określonych we wniosku strony. W ocenie Sądu I instancji, niewyjaśnienie kwestii przedawnienia czyni przedwczesnym rozstrzygnięcie w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek należnych za zwłokę od nieopłaconych składek i kosztów upomnienia. Brak ustaleń w tym zakresie oznacza bowiem, że ZUS nie dopełnił wymogu pełnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 7, art. 77 i art. 107 § 3 k.p.a., obligującymi organ do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, przytoczenia przepisów i wyjaśnienia podstawy rozstrzygnięcia.

W skardze kasacyjnej ZUS zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi. W przypadku nie podzielenia zarzutów organu w przedmiocie uchybień procesowych Sądu I instancji na podstawie art. 176 p.p.s.a. w zw. z art. 188 p.p.s.a. wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi co do istoty poprzez oddalenie skargi skarżącego. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

I. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 145 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77§ 1, art. 80, art. 107 § 1 i art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędne przyjęcie, że organ naruszył te przepisy i uchylił się od wypełnienia obowiązków z nich wynikających, czego konsekwencją było uchylenie zaskarżonej decyzji z [...] maja 1919r., nr [...]. oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS nr [...] z [...] września 2018r., podczas gdy w sprawie nie istniały podstawy faktyczne i prawne uzasadniające uchylenie wymienionych decyzji.

II. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 24 ust. 5 u.s.u.s., poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że stanowisko ZUS w zakresie w jakim powołując się na w/w przepis wskazał, iż nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem jest nieprawidłowe, podczas gdy prawidłowa wykładnia prowadzi do wniosku, że stanowisko organu nie jest wadliwe.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący wniósł o jej oddalenie, zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że Sąd jest związany podstawami określonymi w art. 174 p.p.s.a. i wnioskami skargi zawartymi w art. 176 p.p.s.a. Zasada związania granicami skargi kasacyjnej nie dotyczy jedynie nieważności postępowania, o której mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. Żadna jednak ze wskazanych w tym przepisie przesłanek, w stanie faktycznym sprawy, nie zaistniała.

Zarzuty skargi kasacyjnej są usprawiedliwione.

Przypomnieć należy, że WSA uchylił decyzję ZUS z powodu błędnego zastosowania przez organ art. 24 ust. 5 usus. Powołując się na wyrok TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, który dotyczył niezgodności z Konstytucją art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej zbieżnego treściowo z art. 24 ust. 5 u.s.u.s., WSA uznał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie może stanowić podstawy prawnej do ustalenia, że należności zabezpieczone hipoteką nie uległy przedawnieniu, a w konsekwencji, że dopuszczalne jest nadal prowadzenie egzekucji z nieruchomości objętej hipoteką.

Skarżący kasacyjnie ZUS nie zgadza się z przyczyną uchylenia decyzji. W tym zakresie zarzuca naruszenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s., i wskazuje, że TK wyrokiem z 20 maja 2020r., sygn. akt P 2/18 (Dz.U. z 2020t., poz. 976) uznał, iż art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że jest to zarzut trafny.

Wskazać należy, że czyni go usprawiedliwionym przywołany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wyrok TK z 20 maja 2020r., sygn. akt P 2/18, który odpowiedział na pytanie, czy art. 24 ust. 5 u.s.u.s. jest zgodny z art. 64 ust. 2 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 Konstytucji. W wyniku tej oceny TK uznał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s., w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Trybunał odnosząc się do swego poprzedniego wyroku z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12, w którym stwierdził niekonstytucyjność analogicznego rozwiązania obowiązującego względem należności podatkowych w art. 70 § 6 Ordynacji podatkowej, a który to wyrok wywołał wątpliwości, co do konstytucyjności art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zwrócił uwagę, że ocena konstytucyjności nie może być dokonywana w sposób oderwany od konkretnej sytuacji prawnej. Składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa, czy jednostek samorządu terytorialnego, lecz wpływają na konto ZUS, wywierając znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która z kolei przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucanie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków.

Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez art. 24 ust. 5 u.s.u.s. zasady równości, poprzez zróżnicowanie sytuacji płatników w zależności od tego, czy posiadają składniki majątkowe, na których można ustanowić hipotekę, czy też nie posiadają takich składników, Trybunał podniósł, że zróżnicowanie skutków prawnych stosowanych form zabezpieczenia jest w sposób naturalny związane z rodzajem składników majątkowych. Próba ich ujednolicenia, tak by doprowadzić do zrównania sytuacji podmiotów, oznaczałaby konieczność oparcia regulacji prawnych na fikcyjnym założeniu, że z punktu widzenia prawnych form zabezpieczenia wykonywania zobowiązań, sytuacja majątkowa tych, którzy posiadają różne składniki majątkowe, i tych, którzy ich w ogóle nie posiadają, jest taka sama. Trybunał spostrzegł przy tym, że choć ustanowienie hipoteki dla zabezpieczenia należności składkowych i jej skutki w postaci wyłączenia przedawnienia może być postrzegane, jako zróżnicowanie sytuacji płatników składek, to nie jest to bezpośrednią konsekwencją modyfikacji przez ustawodawcę terminów przedawnienia zobowiązań w odniesieniu do poszczególnych grup podmiotów, tylko pośrednim skutkiem wynikającym z możliwości stosowania różnych, przyjętych w prawie powszechnym, środków zabezpieczenia wierzytelności.

Trybunał nie uznał, aby powyższe zróżnicowanie było niedopuszczalne w świetle zasady równości. Rozważając zachowanie przez ustawodawcę granic swobody, przy zróżnicowaniu sytuacji podmiotów, wskazał, że art. 24 ust. 5 u.s.u.s. służy nie tylko ochronie konstytucyjnego prawa wierzyciela hipotecznego realizującego obowiązki wynikającego z art. 67 Konstytucji, ale także ochronie praw podmiotowych beneficjentów funduszu. Niedofinansowanie funduszu będące skutkiem nieuiszczania składek przekłada się na wysokość i dostępność wypłacanych świadczeń. Niewywiązywanie się z obowiązków w postaci uiszczania należności składkowych przez płatników powoduje także przerzucenie ciężaru finansowania wypłacanych z niego świadczeń na inne podmioty. Jeżeli zatem istnieje majątek dłużnika, pozwalający na pokrycie zaległych świadczeń, uchylanie się od ich spełnienia z powołaniem na przedawnienie jest nie do pogodzenia z zasadą sprawiedliwości społecznej. Płatnicy składek powinni liczyć się z obowiązkiem ich uiszczania i nieuchronnością poniesienia ich ciężaru, z wyjątkami przewidzianymi w ustawie. W sytuacjach szczególnych ustawa systemowa umożliwia umorzenie należności składkowych (art. 28 u.s.u.s.). Natomiast przedawnienie tych należności nie powinno być wykorzystywane jako sposób wygasania stosunków zobowiązaniowych przez płatników. Trybunał wskazał jednocześnie, że uchylenie art. 24 ust. 5 u.s.u.s. ograniczyłoby w znacznym stopniu ściągalność składek ZUS. Brak przedawnienia w połączeniu z możliwością odroczenia terminu płatności lub rozłożenia na raty jest rozwiązaniem korzystniejszym niż konieczność przeprowadzenia egzekucji przed upływem terminu przedawnienia. Dłużnik hipoteczny nadal pozostaje właścicielem nieruchomości. Może z niej korzystać, pobierać pożytki, może też nią rozporządzać. Art. 24 ust. 5 u.s.u.s. w pewnych sytuacjach może zatem chronić także właściciela przedmiotu zabezpieczenia przed wywłaszczeniem nieruchomości mieszkalnych, czy niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej, w trybie postępowania egzekucyjnego. Nieprzedawnienie należności zabezpieczonych hipoteką nie powinno z drugiej strony być traktowane i wykorzystywane przez organy, jako możliwość niewywiązywania się z ciążących na nich obowiązków w zakresie ściągalności zobowiązań, lecz jako inny środek stosowany wówczas, gdy istnieje możliwość spłaty bez konieczności dokonywania drastycznych czynności egzekucyjnych dla dłużnika. W związku z tym art. 24 ust. 5 u.s.u.s. stwarza bardziej elastyczne i dogodne możliwości w zakresie spłaty długu dla płatników składek i ZUS. Dlatego Trybunał uznał, że przepis ten w zakresie, w jakim wyłącza przedawnienie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zabezpieczonych hipoteką, jest zgodny z art. 64 ust. 2 Konstytucji. W tej sytuacji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że tracą na aktualności dotychczasowe orzeczenia sądów administracyjnych, przywołane w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku WSA, które odnosiły się do konieczności uwzględnienia, przy wykładni art. 24 ust. 5 u.s.u.s., wytycznych zawartych w wyroku TK z 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12.

W świetle powyższego zasadny okazał się zarzut dotyczący naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 24 ust. 5 u.s.u.s., a w konsekwencji zasadne są także zarzuty naruszenia przepisów postępowania sformułowane w oparciu o art. 174 pkt 2 p.p.s.a.

Podsumowując powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zaskarżony wyrok WSA nie odpowiada prawu. Przedstawione przez Sąd I instancji stanowisko jest nieprawidłowe. Sąd I instancji rozpoznając ponownie sprawę będzie więc zobowiązany uwzględnić dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny wykładnię prawa i ocenić całokształt materiału dowodowego zgromadzonego przez organ wydający decyzję.

Odnośnie zaś zarzutu wskazanego w pkt. I. petitum skargi kasacyjnej jako naruszenie art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. podnieść należy, że przepis ten reguluje przesłankę stwierdzenia nieważności decyzji, tj. wydanie jej z naruszeniem przepisów o właściwości. Jednak brak uzasadnienia tego zarzutu, powoduje, że NSA nie mógł się do niego odnieść. Z zasady związania granicami skargi kasacyjnej wynika bowiem, że NSA nie może precyzować zarzutów, uzupełniać ich czy domyślać się, w jaki sposób doszło do ich naruszenia. Wobec tego zarzut ten okazał się niepoddający kontroli.

Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji.

O odstąpieniu od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości orzeczono na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. z uwagi na trudną sytuację finansową skarżącego.