Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt IV SA/Wr 625/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-12-19 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 16 a i art. 17
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wanda Wiatkowska-Ilków, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg (spr.), Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski, Protokolant Agnieszka Figura, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 5 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi R. H. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.


UZASADNIENIE

Przedmiotem skargi R. H. (dalej: Skarżący) jest decyzja ostateczna Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2013 r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Wałbrzycha przez Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z dnia [...] czerwca 2013 roku nr [...] odmawiająca Skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką.

Decyzje te oparte zostały w szczególności na podstawie art. 17 ust. 1 i 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity z 2006 r. Dz. U. nr 139, poz. 992 ze zm.) dalej: ustawa.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej stwierdzono:

Wnioskiem z dnia 11 czerwca 2013 r. Skarżący wystąpił o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad swoją matką. Organ l-szej instancji decyzją z dnia 13 czerwca 2013 r. odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia powołując się na fakt, że Skarżący opiekuje się matką, której niepełnosprawność w stopniu znacznym powstała po 1980 r. a więc po ukończeniu przez nią 25 lat.

Od decyzji odwołał się Skarżący i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i wypłatę należnego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2013 r. kwestionując zasadność odmowy przyznania mu wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu decyzji powoływał się w głównej mierze na niekonstytucyjność unormowań zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych.

W uzasadnieniu decyzji ostatecznej wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 i 1 b ustawy w brzmieniu ustalonym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

1) matce albo ojcu,

2) opiekunowi faktycznemu dziecka,

3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,

4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. –

Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:

1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub

2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.

Z dołączonego do wniosku o świadczenie pielęgnacyjne, orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr 3002/2004 z dnia 17 września 2004 r., oraz oświadczenia złożonego przez Skarżącego w dniu 11 czerwca 2013 r. wynika, iż niepełnosprawność matki Skarżącego urodzonej w dniu 7 listopada 1946 r. powstała w 1980 r.. Tym samym, z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b, nie można zaliczyć go do kręgu osób uprawnionych do otrzymania świadczenia po 1 stycznia 2013 r. na podstawie art. 17 ustawy obowiązującego od tej daty.

W skardze zarzucono obrazę prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy w związku z art. 2, art. 18, art. 32 ust. 1, art. 69 oraz art. 71 ust. 1 Konstytucji RP oraz Protokołem 1 art. 1 Europejskiej Karty Praw Człowieka (dalej: EKPC) a także art. 6 ust. 1 EKPC (w kontekście naruszenia zasady pewności prawnej) w związku z art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012, poz. 1548) w zakresie w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, a otrzymującej świadczenie pielęgnacyjne na podstawie dotychczas (do 31 grudnia 2012 r.) obowiązującej ustawy świadczeniowej "na stałe" (bezterminowo), niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, którego niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18 roku życia, lub w przypadku osób niepełnosprawnych kontynuujących naukę, po ukończeniu 25 roku życia (dalej: kryterium wiekowe).

W uzasadnieniu skargi, Skarżący w szerokich motywach rozwinął zarzuty w niej sformułowane i wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez uwzględnienie faktu jego opieki nad matką (spokrewnienie w linii prostej w pierwszym stopniu) i pobierania w związku z tą opieką od dnia 13 kwietnia 2012 r. na podstawie prawomocnej decyzji administracyjnej świadczenie pielęgnacyjne "na stałe", jako osoby, która jest uprawniona do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w okresie od 1 lipca 2013 r. w związku z opieką nad matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zasądzenie wypłaty należnego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 lipca 2013 r. w kwocie po 620 zł za każdy miesiąc, na czas bezterminowy i przekazanie tego świadczenia pieniężnego na konto bankowe Skarżącego, jakie jest znane co do danych MOPS w W. w Dziale Świadczeń Rodzinnych, zasądzenie wypłaty ustawowych odsetek od zaległości (należnego świadczenia pielęgnacyjnego, określonego w pkt. ,,b)" ), licząc je od dnia 25-tego każdego miesiąca (comiesięczna data wypłaty świadczenia pielęgnacyjnego w Wałbrzychu), za który należne jest przedmiotowe świadczenie, tj. za lipiec od 25-go lipca, za sierpień od 25-go sierpnia, itd. do dnia przekazania środków pieniężnych na konto bankowe Skarżącego (...), zasądzenie na rzecz Skarżącego zwrotu kosztów postępowania przed Organami administracyjnymi oraz Sądem, ewentualnie uchylenie decyzji obu Organów administracji w zaskarżonym zakresie oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

W uzasadnieniu skargi w szczególności podniesiono, iż pozbawienie Skarżącego nabytego prawa własności z decyzji administracyjnej do świadczenia pielęgnacyjnego, z jednoczesnym wprowadzeniem w przypadku nowych zasad regulujących prawo do świadczenia pielęgnacyjnego sztucznego kryterium wiekowego niepełnosprawnego (art. 17 ust. 1 b), brak wprowadzenia kryterium dochodowego, pozostawienie możliwości niepodejmowania bądź rezygnacji z zatrudnienia wobec drastycznych ograniczeń ubiegania się o nowe świadczenie w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego, miało na celu (wedle rządowego uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej i ograniczyć wydatki Polski na wsparcie opiekunów ON (osób niepełnosprawnych), gdyż najliczniejszą grupę stanowiły te osoby, które nabyły niepełnosprawność po ukończeniu wieku określonego we wprowadzonym kryterium wiekowym.

Ukształtowane w ten sposób nowe prawo w postaci ustawy świadczeniowej, w połączeniu z art. 11 ustawy zmieniającej, ingerującym w prawa słusznie nabyte (ust. 1 w zw. z ust.3), stworzyło dla olbrzymiej rzeszy opiekunów swoistą "pułapkę prawną". Wedle danych przedstawionych przez projektodawcę ustawy zmieniającej (druk sejmowy z 2012 nr 724) szacuje się, iż w 2013 r. przez wprowadzenie powyższych zmian Polska odmówi pomocy 99 800 opiekunom ON, a już w 2014 r. aż 184 300 opiekunów nie uzyska wsparcia w opiece nad niepełnosprawnym (95 000 ma mieć prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a zaledwie 30 700 do nowego specjalnego zasiłku opiekuńczego).

Przez wprowadzenie art. 17 ust. 1 b Skarżący przy obecnie istniejących zapisach ustawy świadczeniowej nie jest w stanie uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo wywiązywania się ze wszystkich na siebie podjętych zobowiązań i mimo, iż prawo do tego świadczenia zostało mu przyznane "na stałe" (pod rządami ustawy świadczeniowej w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2012r.).

Dopuszczenie do ingerencji w prawa nabyte opiekunów poza pozbawieniem praw samych opiekunów wpłynęło druzgocąco nie tylko na życie opiekuna i brak zaufania tegoż opiekuna do państwa jak i prawa, ale przede wszystkim życie samego niepełnosprawnego, do czego dopuścić nie powinna nie tylko rodzina ale przede wszystkim prawodawca. Opiekun, który w wyniku ingerencji w prawa nabyte zostanie ich pozbawiony traci częstokroć jedyny, dopuszczalny przez ustawę dochód, zatem będąc zmuszony działaniami prawodawcy musi zacząć na nowo pracować, aby mógł się utrzymać, a tym samym pozostawić swojego bliskiego niepełnosprawnego bez niezbędnej opieki. Dopuszczenie do opisanej sytuacji rodzi konsekwencje w postaci stworzenia realnego zagrożenia dla utraty zdrowia i życia ON jak i ludzi z środowiska, w którym niepełnosprawni żyją (wypadki).

W charakterystyce przedmiotowego odwołania nie można wg Skarżącego uznać, iż 6 miesięczny okres przejściowy zapisany w art. 11 ust. 1 ustawy zmieniającej jest wystarczający dla uznania legalności działania ustawodawcy z uwagi na powiązania Skarżącego z niepełnosprawną matką przez ciągłą, nieustającą codzienną potrzebę niesienia jej wsparcia. Niezależnie od okresu przejściowego Skarżący nie może pozostawić niepełnosprawnej matki bez należytej opieki, a ustawodawca nie wyszedł z żadną realną formą zmiany tej sytuacji, ani dla Skarżącego, a tym bardziej dla niepełnosprawnej.

Stworzenie w ustawie świadczeniowej specjalnego zasiłku opiekuńczego również nie zaspokaja potrzeb bytowych Skarżącego, ponieważ wedle określonych regulacji prawnych, pozbawienie nabytego prawa własności dotyczy decyzji, która przyznała prawo własności Skarżącemu na czas nieokreślony, a regulacje prawne nowego specjalnego zasiłku opiekuńczego wprowadzają maksymalny 12 miesięczny okres nabycia praw do niego. Dodatkowo Skarżący (rodzina opiekuna oraz rodzina niepełnosprawnego) ma spełniać kryterium dochodowe przy ubieganiu się o nowe świadczenie, którego to wymogu nie posiadał w nabytym prawie własności do świadczenia pielęgnacyjnego oraz sztucznie wykreowane przez ustawodawcę, nastawione na nieuprawnioną selekcją potencjalnych opiekunów kryterium "rezygnacji z zatrudnienia", umyślnie pozbawione przez ustawodawcę zapisu "niepodejmowania zatrudnienia".

Stawiana skala nowych wymogów w tej nowej formie wsparcia stwarza wobec opiekunów, którzy mają już prawa nabyte pod rządem ustawy świadczeniowej obowiązującej do 31 grudnia 2012 r., nieuprawnione bariery, przeciwstawne w części, aniżeli to było pod wcześniejszą regulacją ustawy świadczeniowej, i co gorsza wcześniej nie do przewidzenia.

Nieuprawnione jest również, w okolicznościach sytuacji prawnej Skarżącego, aby rezygnując z zatrudnienia był "inną kategorią opiekuna", który nawet jeśli by uzyskał prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, to miałby go otrzymywać w kwocie niższej (520 zł) aniżeli przewidują to przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego (620 zł) i różnic w opłacanych składkach na zabezpieczenie społeczne w obu przypadkach. Oba te świadczenia przysługują z tego samego tytułu, czyli rezygnacji z zatrudnienia i stanowią rekompensatę utraconych dochodów oraz opiekunowie jednakowo posiadają te same relewantne cechy (opieka nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - nawet może istnieć to samo spokrewnienie w linii prostej rodzic a dziecko, rezygnacja z pracy zawodowej na rzecz świadczenia całodobowej pomocy nad członkiem rodziny i związana z tym utrata wynagrodzenia i utrzymywanie się wyłącznie z uzyskanego świadczenia opiekuńczego, pozostawanie w relacji z niepełnosprawnym członkiem rodziny w obowiązku alimentacyjnym i wywiązywanie się z tego obowiązku dobrowolnie odciążając w ten sposób państwo od konieczności zapewnienia instytucjonalnej opieki tym osobom) stąd też taki sztuczny podział opiekunów łamie zasadę równości oraz godzi w społeczne poczucie sprawiedliwości.

Takie zróżnicowanie opiekunów (ze względy tylko i wyłącznie czy niepełnosprawność podopiecznego powstała przed ukończeniem 18, czy odpowiednio dla kontynuującego naukę, 25 roku życia i to niezależnie od jego wieku, a więc może być "niepełnosprawnym dorosłym" czy inna osoba w rodzinie, która posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i wymaga stałej bądź długotrwałej codziennej pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych ale jej niepełnosprawność powstała po ukończeniu 18, czy odpowiednio 25 roku życia) nie znajduje żadnego racjonalnego uzasadnienia i nie wytrzymuje krytyki ze strony zapisów konstytucyjnych mówiących także o konieczności zapewnienia pomocy RP w zabezpieczaniu egzystencji niepełnosprawnego, o nakazie ochrony i opieki nad rodziną w ogólnym przesłaniu, i łamie te zasady nie tylko w aspekcie socjalno- ekonomicznym, ale przede wszystkim w społecznym poczuciu sprawiedliwości i nie może w demokratycznym państwie prawa być ignorowane przez władze.

Skarżący uznał, iż nie można w sposób niedyskryminujący dzielić prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego, dokonując przedmiotowego podziału opiekunów wyłącznie ze względu na wiek, w którym podopieczny nabył niepełnosprawność, gdyż z tego jedynie faktu nie wynika żadna dodatkowa, uzasadniona (tym bardziej konstytucyjnie) potrzeba zróżnicowania wsparcia i to dla opiekuna.

Ingerencją w nabyte prawa własności, wywodzące się z prawomocnej decyzji administracyjnej, ustawodawca pozbawił Skarżącego jedynego źródła utrzymania i ubezpieczenia.

Ustawodawca nie zapewnił Skarżącemu (mimo iż opieka nad niepełnosprawnym jest swoistym rodzajem pracy) prawa do zasiłku dla bezrobotnych itp. świadczeń z chwilą wygaszenia z mocy ustawy wcześniej nabytych praw do świadczenia pielęgnacyjnego.

Skarżący od 1 lipca 2013 r. nie ma prawa do żadnego świadczenia opiekuńczego, pozostaje nadal opiekunem niepełnosprawnej matki, bez pomocy państwa dla niepełnosprawnej jak i dla siebie, jako opiekuna.

Zasada proporcjonalności wg Skarżącego również nie została dochowana przez Polskę. Opiekun pozbawiony praw nabytych ma w perspektywie pozostawienie bez opieki niepełnosprawnego i poszukiwanie zatrudnienia, w tym czasie oddanie niepełnosprawnego do Domów Pomocy Społecznej (dalej: DPS, czyli instytucjonalna opieka nad niepełnosprawnymi), bądź życie z zasiłków Pomocy Społecznej, czyli w polskich realiach w skrajnym ubóstwie (państwo skazało opiekunów ON na wyniszczenie ich zdrowia, kiedy przyszło im utrzymywać się w lipcu i sierpniu z kwot rzędu 300 zł na miesiąc, jakie można uzyskać w różnych regionach Polski z Pomocy Społecznej i to łącznie już z dwóch tytułów tj. zasiłku okresowego spowodowanego ubóstwem oraz zasiłku celowego na zakup żywności, z czego muszą dodatkowo ponieść jeszcze koszty związane nie tylko z wyżywieniem ale i opłatami na czynsz, media itd., zatem mają wyżywić się z kilkudziesięciu złotych). Nagminne przekazywanie niepełnosprawnych w faktycznych uwarunkowaniach polskich wymagałoby ze strony państwa budowy nowych DPS co spowodowałoby znaczący wzrost kosztów, niewspółmiernie wyższych niż kwota świadczenia pielęgnacyjnego wraz z opłaconymi składkami rentowo-emerytalnymi oraz zdrowotnymi. Szacuje się w różnych źródłach, iż koszt utrzymania ON w państwowych DPS, współfinansowanych teoretycznie przez gminy, a faktycznie gminy nie posiadają żadnych środków na ten cel i próbują obciążać kosztami ON oraz jej rodzinę, która częstokroć nie jest w stanie ponieść takich wydatki» natomiast wszczynane są wobec nich postępowania egzekucyjne, jest na poziomie od 3500 do 4500 zł miesięcznie, czas oczekiwania w kolejce na miejsce w takich placówkach to nawet 24 miesiące. czym występuje chroniczny brak wolnych miejsc w wielu rejonach kraju (dla przykładu w Wałbrzychu - na 120 000 (!) mieszkańców jest jeden DSP i dysponuje, bagatela, 48 (!) miejscami, wszystkie zajęte: ON z chorobami psychicznymi nie ma w ogóle zorganizowanej pomocy w tym mieście; w innej miejscowości sytuacja podobna: w gminie Bydgoszcz, ON wymagające całodobowej opieki z powodu choroby Alzheimera mogą "liczyć" na 15 (!) miejsc, wszystkie zajęte itd.), a w przypadku ON leżących: z poważnymi dolegliwościami, koszty urastają do kwot ponad 6000 zł i są realizowane tylko w prywatnych jednostkach i to nie każdych, i najczęściej oddalonych od miejsca zamieszkiwania rodziny wiele kilometrów, co utrudnia a czasami uniemożliwia rodzinie kontakty osobiste z ON, podczas gdy sumaryczna pomoc dla opiekuna ON z tytułu świadczenia pielęgnacyjnego i opłacanych ubezpieczeń rentowo-emerytalnych oraz zdrowotnych wynosi do 30 czerwca 2013 r. 709,9 zł miesięcznie, a od 1 lipca 2013 r. 846,42 zł miesięcznie).

Gdyby 1 lipca 2013 r. wykluczeni przez państwo opiekunowie, których jest w Polsce około 150 000 zdecydowali się oddać jednocześnie niepełnosprawnych członków swoich rodzin do DPS okazałoby się w ciągu jednego dnia, że rodziny w Polsce zostały same, bo państwo jest niewydolne, a wolne miejsca w tych "domach" to czysta fikcja i nie ma żadnej realnej alternatywy dla ON, którzy w przeważającej części wymagają całodobowej pomocy (a nie doraźnej) jak pozostawanie ON pod opieką rodziny, przy czym państwo właśnie rodzinie wypowiedziało umowę w trybie natychmiastowym więc gdzie mają podziać się ON? Gdzie jest ustawowe i konstytucje zabezpieczenie egzystencji ON Polsce? W ustawie o pomocy społecznej, która "idealnie" funkcjonuje, ale na "papierze"?

W Polsce wartości egzystencjalne ON w stopniu znacznym nie są zabezpieczone, potrzebom egzystencjalnym ON państwo nie chce sprostać, a ustawa o pomocy społecznej nie jest realizowana w wymaganym zakresie jeżeli dochodzi do ustawicznej niewydolności pomocy systemowej ustawy.

W Polsce nie buduje się DPS, a miejsca są zwalniane dopiero wraz ze śmiercią pensjonariusza, stąd te "komitety kolejkowe" i okresy oczekiwań. Opieka krótkotrwała to niewystarczająca forma wsparcia dla ON. Dwie godziny pracy pracownika socjalnego dziennie nie rozwiązuje problemu ON ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Również praca wolontariuszy nie jest wyjściem z trudnej sytuacji dla ON. Należy bezwzględnie pamiętać, że mowa jest tutaj o ludziach, którzy są niezdolni do samodzielnej egzystencji, oni nie potrzebują zrobienia zakupów czy wyniesienia śmieci itp. (chociaż i tego sami nie zrobią), oni potrzebują opiekuna do zapewnienia funkcji życiowych i to każdego dnia. Rodzinne domy pomocy, będące alternatywą ustawy o pomocy społecznej dla DPS, to kolejna niewydolna forma wsparcia, gdyż trzeba wiedzieć, że na przełomie kilku lat w Polsce zostało utworzonych nowych około 20 (!) miejsc dla ON.

Tu nie ma proporcji zachowanych: potrzeby egzystencjalne ON wobec realnych form wsparcia państwa.

Nie dość, że państwo nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań zapewniając właściwą, dostępną pomoc instytucjonalną, to kosztami tej zorganizowanej opieki nad ON chce obciążać wyłącznie ON i jednocześnie jej rodzinę, zaś ze swojego zobowiązania, czyli pokrywania kosztów potrzeb egzystencjalnych ON, nie wywiązuje się finansowo, ponieważ gminy nie posiadają na ten cel właściwych środków.

Trzeba również pamiętać, iż rozwiązaniem dla ON leżących nie są dzienne formy zorganizowanej pomocy, gdyż przewożenie (codzienne) tych osób jest niemożliwe bądź niewskazane.

Bilans zysków i strat dla Polski jest korzystniejszy przy zachowaniu opiekunów przy niepełnosprawnych, w dodatku życie niepełnosprawnego w rodzinie ma lepsze skutki dla jego zdrowia psychicznego aniżeli przebywanie w DPS, które wg ON oraz ich opiekunów uznane są za "umieralnie", w których ON wykluczone są ze społeczeństwa, nie mają zapewnionej wystarczającej indywidualnej opieki, a często naruszane są ich prawa człowieka i godność osobista i nie mają codziennego kontaktu ze swoją rodziną. Gdyby zaś opiekunowie zdecydowali się nie porzucać opieki nad niepełnosprawnymi Polska również poniesie tego skutki finansowe w postaci wydatków na zasiłki celowe czy okresowe wypłacane przez Pomoc Społeczną dla opiekunów ON, koszty administracyjne na postępowania odwoławcze opiekunów, postępowania sądowe, docelowo na odszkodowania z tytułu bezprawnego pozbawienia opiekunów ON praw nabytych. Innymi słowy, pozbawienie praw nabytych opiekunów ON nie spowoduje oszczędności w budżecie krajowym, gdyż pojawią się nowe, dotychczas nie istniejące koszty, albo ze strony niepełnosprawnych w DPS albo przez ubieganie się przez opiekunów ON o Pomoc Społeczną i ich wystąpień o swoje prawa nabyte. Działania władz krajowych są podyktowane zatem jedynie dążeniem do przeprowadzenia podziału ON (i ich opiekunów), przez wprowadzenie kryterium wiekowego, dokonując nieuprawnionego poróżnienia niepełnosprawnych w swoich uprawnieniach do jednakowego traktowania i iluzorycznym przekonaniem, iż dokonuje oszczędności, gubiąc po drodze istotę regulacji - pomoc ON i ich dobro.

Samo powołanie się na "kryzys gospodarczy" czy trudną sytuację budżetu państwa nie zasługuje na uznanie za przekonujący argument, konstytucyjnie uzasadniający przyzwolenie na ingerencję ustawy w prawa nabyte, różnicujące sytuację opiekunów ON. Waga interesu finansowego państwa jest nieproporcjonalnie niższa od wagi interesów osób, których niepełnosprawność powstała po przekroczeniu kryterium wiekowego, oraz ich opiekunów. Odmowa pomocy w zaspokojeniu potrzeb egzystencjalnych ON (oraz ich opiekunom) nie może być w tym przypadku usprawiedliwiana koniecznością wprowadzenia mechanizmów oszczędnościowych w budżecie państwa. Naganne jest szukanie oszczędności za wszelką cenę zwłaszcza tam, gdzie normy rangi konstytucyjnej zapewniają określone prawa czy gdzie egzystencja osób słabszych zdrowotnie jest ciężko naruszona. TK formułował wielokrotnie obowiązek stosowania zasady sprawiedliwości społecznej, określając ją jako dyrektywę programową, która ma za zadanie określić aktywność państwa i jego organów w stosunkach wewnętrznych państwa, zatem przestrzeganie jej jest bezwzględnie konieczne. TK również stwierdził, że stan sprawiedliwości społecznej zostanie osiągnięty dzięki "korekcie zasady równości na korzyść obywateli będących w najtrudniejszej sytuacji ekonomicznej" (por. orzeczenie TK z dnia 28 maja 1986, U 1/86, OTK1986 s. 32-52).

O nielegalności działania władz Polski dowodzi się także we wniosku RPO do TK, który został sformułowany w wyniku podjętej, zorganizowanej akcji powiadamiania Rzecznika przez pokrzywdzonych opiekunów ON z prośbą o interwencję. Wniosek ten, z dnia 24 czerwca 2013 r. oznaczony sygn. K27/13 dowodzi niekonstytucyjności art. 11 ust. 1 oraz ust. 3 ustawy zmieniającej z art. 2 Konstytucji RP (z zasadą zaufania do państwa i prawa oraz zasadą ochrony praw nabytych).

Wniosek RPO, w części dotyczącej zaskarżonych przepisów, jest popierany przez Skarżącego, przy czym w uznaniu Skarżącego jest zbyt powściągliwy w postawionych zarzutach wobec szeregu innych niekonstytucyjnych artykułów ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Dzisiaj już wiadomo, że Komisja Ustawodawcza Sejmu RP przyznała rację RPO uznając, iż kwestionowane przez Rzecznika przepisy ustawy zmieniającej w jej opinii są niezgodne z art. 2 Konstytucji RP (OPINIA nr 250 Komisji Ustawodawczej, uchwalona w dniu 28 sierpnia 2013 r. dla Marszałka Sejmu RP w sprawie wniosku RPO - sygn. akt K 27/13).

W świetle przedstawionych regulacji prawnych Skarżący uznał, iż ingerencja w jego prawa nabyte, w prawa własności wywodzone z prawomocnej decyzji administracyjnej zostały mu odebrane przez zmiany w przepisach ze złamaniem legalności działania, z pogwałceniem przytaczanych na początku odwołania zapisów Konstytucji RP, przepisów EKPC, w ujętym zakresie.

Ponadto "granice wykładni językowej nie są bezwzględne i ich przekroczenie jest uzasadnione w sytuacji odwołania się do wartości konstytucyjnych" (wyroki NSA o sygn. akt I OSK 722/09 i I OSK 723/09). A zatem literalne brzmienie kwestionowanego zapisu art. 17 ust. 1 b ustawy świadczeniowej, oraz art. 11 ust. 1 i ust. 3 ustawy zmieniającej, nie mają charakteru bezwzględnego i przy odwołaniu się do zapisów konstytucyjnych nie są wcale literalnie wiążące, a także należy uznać, iż istnieje konieczność przyznania pierwszeństwa wykładni prokonstytucyjnej nad literalnym zapisem.

Analizując zebrany w sprawie materiał i ustalone na jego podstawie okoliczności, należy uznać, że SKO w W. wydało błędną decyzję. Z tego też względu niniejszą skargę należy ocenić za w pełni uzasadnioną; stąd Skarżący wnosi jak na wstępie

W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z tych samych powodów jakie zawarł w swojej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga odnosząca się ściśle do istoty rozstrzygnięcia decyzji ostatecznej nie jest zasadna.

1. Sąd administracyjny bowiem kontroluje jedynie legalność zaskarżonych decyzji administracyjnych, a orzeczenia kwestionowane przez skarżącego odpowiadają prawu, (art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.), art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) dalej: p.p.s.a.

2. Z akt sprawy wynika, że skarżący otrzymywał świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji administracyjnej Prezydenta W. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] od dnia [...] kwietnia 2012 r. W dniu 1 lipca 2013 r. decyzja ta wygasła z mocy przepisów nowelizujących (ustawa z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r. poz. 1548). Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2013 r., sygn. akt K 27/13 Trybunał Konstytucyjny jednakże orzekł, iż art. 11 ust. 1 i 3 tej ustawy nowelizującej jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP.

Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że w tej sprawie doszło do naruszenia praw słusznie nabytych oraz zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa w odniesieniu do tej grupy osób , które pobierały świadczenie pielęgnacyjne na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym przed wejściem w życie ustawy zmieniającej, które jednocześnie nie spełniły przesłanek nabycia świadczenia pielęgnacyjnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu nadanym ustawą zmieniającą. Trybunał podkreślił, że deklarowana przez ustawodawcę konieczność racjonalizowania systemu świadczeń opiekuńczych w celu wyeliminowania nadużyć, sama w sobie nie uzasadnia znoszenia praw słusznie nabytych. Przedsięwzięcie racjonalizujące nie może bowiem abstrahować od zastanych stosunków prawnych, zwłaszcza gdy mają charakter chronionych konstytutywnie praw podmiotowych. Ponadto zdaniem Trybunału sposób ukształtowania okresu przejściowego powinien uwzględniać złożoność sytuacji życiowej osób niepełnosprawnych.

Zrealizowanie wyroku Trybunału, który zakwestionował art. 11 ust. 1 i 3 ustawy zmieniającej, będzie wymagało zmiany prawa. Sam bowiem wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie tworzy ani roszczeń o wypłatę utraconych świadczeń po 30 czerwca 2013 r. ani nie tworzy podstawy do ubiegania się o nowe świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy, które przewiduje obowiązująca ustawa. Wynika to z tego, że zgodnie z wnioskiem RPO – wyrok Trybunału dotyczył norm prawa intertemporalnego, które zmaterializowały się już w dniu orzekania przez Sąd Konstytucyjny, a nie przepisów, które określały nowe przesłanki nabycia świadczeń (s. 25 uzasadnienia wyroku).

3. Zaskarżona decyzja, jak i decyzja ją poprzedzająca, zasadnie została oparta na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 b ustawy. Z przepisu tego m.in. wynika, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała: nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Z ustaleń postępowania wyjaśniającego natomiast wynika, że matka skarżącego urodziła się 7 listopada 1946 r. Natomiast jej niepełnosprawność datuje się od 1980 r. – powstała zatem w trzydziestym czwartym roku jej życia. Okoliczność ta zatem zdecydowanie sprzeciwia się pozytywnemu rozstrzygnięciu w sprawie, jak oczekiwał tego skarżący, wnosząc o tego rodzaju świadczenie ponownie zanim wygasła wspomniana decyzja z 2012 r.

Można w tym miejscu nadmienić, że w uchwale z dnia 3 grudnia 2013 r., sygn.. akt I OPS 5/13 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, iż osobie, którą nie obciąża obowiązek względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej racy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r., nie przysługuje świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 i ust. 1 a ustawy.

Jakkolwiek orzeczenie to odnosi się do innej sytuacji faktyczno-prawnej (kręgu osób, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym), to rozumowanie zawarte w tezie uchwały pozwala przyjąć, iż Sąd ten oparł się na literalnym brzmieniu przepisu nie wychodząc poza ów krąg określony przez prawodawcę. Podobne podejście do problemu osób, zarysowanego w art. 17 ust. 1 b ustawy można przyjąć zatem i w niniejszej sprawie. Należało wobec tego zgodzić się z rozstrzygnięciami organów pomocy społecznej orzekających w tej sprawie.

4. Do Trybunału Konstytucyjnego wpłynął wniosek o zbadanie zgodności przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 7 grudnia 2012 roku o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z przepisami art. 2 i art. 32 ust. 1 w związku z art. 69 Konstytucja RP, w zakresie nieuzasadnionego pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, podmiotów sprawujących opiekę nad osobami, których niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nie osiemnastego roku życia bądź w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej po ukończeniu 25 roku życia, czym naruszone zostały zasady demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasada sprawiedliwości społecznej, oraz zasada równości wobec prawa i obowiązek zapewnienia osobom niepełnosprawnym pomocy w zabezpieczeniu egzystencji.

Do chwili orzekania Sądu w niniejszej sprawie Trybunał nie wydał wyroku w związku z tym zagadnieniem.

Zgodnie z art. 145 a K.p.a. jednak można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzeknie o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej (§ 1). Skargę o wznowienie postępowania w takim przypadku wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego (§ 2). Skargę taką wnosi się do organu administracji państwowej, który wydał decyzję w I instancji (art. 148 § 1).

Z tego względu Sąd odmówił zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego na wniosek Skarżącego wniesiony w toku postępowania w tej sprawie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Stanowi on, że Sąd może zawiesić postępowanie z urzędu jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania toczącego się np. przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Przepis ten zatem nie zobowiązuje Sądu do zawieszenia postępowania. Sąd jednocześnie wziął pod uwagę, że ewentualne zakwestionowanie przepisu art. 17 ust. 1 b ustawy przez Trybunał Konstytucyjny może stanowić podstawę wznowienia postępowania administracyjnego w tej sprawie, a wobec tego sytuacja prawna Skarżącego zostałaby ostatecznie ukształtowana w tym postępowaniu nadzwyczajnym. Do tego samego wiodłoby zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego w obecnej chwili, jego podjęcie po wydaniu wyroku przez Trybunał Konstytucyjny i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, gdyby Trybunał stwierdził niezgodność podstawy prawnej rozstrzygnięcia z Konstytucją. Tym samym orzeczenie Sądu, zawarte w sentencji wyroku, ma i ten walor, że wyraźnie skraca czas oczekiwania strony postępowania administracyjnego na ewentualne nowe orzeczenie organu administracyjnego w sprawie.

5. Na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd zatem orzekł jak w sentencji wyroku.