Postanowienie WSA w Krakowie, sygn. akt I SA/Kr 1929/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2016-04-13 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6111 Podatek akcyzowy
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku: utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy: article: art. 260
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Paweł Dąbek po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 października 2015r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu postanawia: - utrzymać w mocy postanowienie Starszego Referendarza sądowego z dnia 3 marca 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych -


UZASADNIENIE

Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wpłynął wniosek M.C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 13 października 2015r., nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego z tytułu wewnątrzwspólnotowego nabycia pojazdu.

Jak wynika z uzasadnienia wniosku, zawartego w nim "oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach", oraz nadesłanych dokumentów M.C. prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną N.C. (ur. w 1978r.),

z którą w 2013r. zawarł umowę majątkową małżeńską, wprowadzającą rozdzielność majątkową. Małżonkowie mają na utrzymaniu dwie córki: I.D.

(ur. w 1999r.) oraz C.P. (ur. w 2004r.).

Wnioskodawca w 2007r. miał ciężki wypadek, który spowodował u niego uraz głowy i trwały niedowład kończyn dolnych i częściowo górnych i w związku z którym

w latach 2008-2009 przeszedł rehabilitacje w Niemczech. Jak podał, obecnie jego stan zdrowia nie pozwala na prowadzenie działalności gospodarczej, ani na podjęcie pracy zarobkowej, dlatego też pozostaje na utrzymaniu żony, której działalność gospodarcza nie przynosi zysków.

Zgodnie z zeznaniem podatkowym PIT – 36 dochód N.C.

za 2015r. wyniósł 28 965,18 zł, przy przychodzie na poziomie 172 786,85 zł. Saldo rachunku prowadzonego przez Deutsche Bank dla jej firmy: "S" N.C. na dzień 31.01.2016r. wynosiło 0,36 zł, natomiast salda kont osobistych N.C, prowadzonych przez PKO Bank Polski S.A., na dzień 04.02.2016r., wynosiły odpowiednio: 168,49 zł. i 0 zł.

W oświadczeniu zawartym w formularzu PPF wnioskodawca podał,

iż miesięczne koszty utrzymania rodziny obejmują: spłatę kredytu w wysokości 3000zł, opłaty za energię elektryczną, wodę, wywóz śmieci i inne opłaty za dom

w wysokości 1000 zł oraz wydatki na jedzenie i środki czystości w kwocie 1000 zł.

W oświadczeniu z dnia 5 lutego 2016r., nadesłanym do tut. Sądu, w związku

z wezwaniem wystosowanym w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm. – dalej p.p.s.a.) M.C. stwierdził natomiast, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 2.050 zł i obejmują: opłatę za energię elektryczną – 250 zł, opłatę za mieszkanie, wodę i wywóz śmieci – 600 zł, opłatę za telewizję i internet – 50 zł, opłatę za telefon – 50 zł, wydatki na jedzenie – 800 zł, koszty paliwa

do samochodu żony – 300 zł, alimenty na dziecko – 300 euro – płacone "za pomocą" rodziców wnioskodawcy.

Z oświadczenia N. C. z dnia 9 lutego 2016r. wynika z kolei,

że miesięczne koszty utrzymania rodziny wraz ze spłatą zaległości wynoszą 8.600 zł i obejmują: kredyt hipoteczny – 2.800 zł, kredyt gotówkowy – 850 zł, opłatę za mieszkanie, wodę, ogrzewanie i wywóz nieczystości – 600 zł, energię elektryczną – 250 zł, opłatę za telewizję i internet – 50 zł, opłatę za telefon – 150 zł, wydatki

na jedzenie – 800 zł, koszty paliwa – 300 zł, koszty utrzymania syna lat 17 – 500 zł, spłatę zadłużenia do firmy "T" – 1.500 zł, spłatę zaległości wynikającej z ugody sądowej – 800 zł.

Wnioskodawca podał, iż nie posiada oszczędności, lokat bankowych, rachunków bankowych, samochodów, czy przedmiotów o wartości powyżej 5.000 zł. Podniósł też, że jego zadłużenie wobec urzędu skarbowego, banków i innych instytucji wynosi około 10.000.000 zł.

Strona jest właścicielem lokalu mieszkalnego o powierzchni 87,60 m2, znajdującego się w K. przy ul. B. o wartości około 500.000 zł. Nieruchomość ta obciążona jest licznymi hipotekami przymusowymi na rzecz Skarbu Państwa – Naczelnika Urzędu Skarbowego .

Postanowieniem z dnia 3 marca 2016r. Starszy Referendarz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych na podstawie art. 244 §1, art. 245 §3, art. 246 §1 pkt 2 w zw. z art. 258 §1 i 2 pkt 7 p.p.s.a., uznając że sytuacja finansowa strony skarżącej nie wykazuje, że spełnione zostały przesłanki prawa pomocy, a zwolnienie M. C.

od kosztów sądowych byłoby przekroczeniem ustawowych ram tej instytucji.

W odpowiedzi na powyższe postanowienie, strona skarżąca pismem z dnia

29 marca 2016r. wniosła do tut. Sądu sprzeciw, którym zaskarżyła w całości ww. postanowienie, zarzucając mu naruszenie art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. oraz wnosząc o jego zmianę poprzez orzeczenie przyznania stronie pomocy prawnej w postaci zwolnienia skarżącego od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego

w całości. W uzasadnieniu sprzeciwu strona podniosła, że zaskarżone postanowienie jest wadliwe i jako takie ostać się nie może. Podkreśliła przy tym, że w objętym sprzeciwem postanowieniu, referendarz sądowy wskazał, iż żona skarżącego osiąga stały dochód, jak również w dniu 1 grudnia 2015 roku wpłynęła na jej konto kwota 95.169,71zł

od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w W., która w zupełności wystarczałaby do pokrycia kosztów sądowych w sprawach o sygn. akt: l SA/Kr 1975

i l SA/Kr 1924 – 1942/15, których łączna opłata ma wynosić 20.585,00zł. W ocenie strony, Sąd błędnie zakłada, przyjmując, iż ww. kwota uzyskana przez żonę skarżącego od komornika mogłaby zostać spożytkowana na pokrycie kosztów niniejszego postępowania oraz pozostałych postępowań skarżącego

przez tut. Sądem, a to z tego względu, iż nie jest to majątek żony skarżącego, a jej

syna – P. L. Jest to kwota wyegzekwowanych alimentów

należnych małoletniemu P.L., uzyskanych po przeprowadzeniu

postępowania egzekucyjnego przez ww. komornika od jego ojca, a byłego partnera żony skarżącego, R. L. Postępowanie było toczone do sygn. akt: [...]

Powyższe w ocenie strony świadczy o dwóch rzeczach. Po pierwsze małżeństwo C. posiada na utrzymaniu trójkę dzieci – córki skarżącego oraz syna jego żony. Po wtóre, nie można wymagać od żony skarżącego,

aby przeznaczała majątek jej syna – małoletniego P.L. – do zaspokajania potrzeb majątkowych jej męża, gdyż byłoby to nie tylko wbrew dobru małoletniego, lecz również stanowiłoby naruszenie prawa. Jednocześnie strona podkreśliła, iż obowiązek alimentacyjny wyprzedza każde inne zobowiązanie finansowe, w tym zobowiązania do pokrywania kosztów sądowych.

Strona twierdzi nadto, że tut. Sąd błędnie wywodzi, iż fakt osiągania dochodów przez żonę skarżącego umożliwia jej pokrycie zobowiązań finansowych – opłat od skarg – męża, w sytuacji, gdy wszystkie zarobione przez nią pieniądze przeznaczane są na spłatę kredytów, pokrycie bieżących wydatków związanych

z prowadzeniem przez nią działalności gospodarczej, a do tego utrzymaniem kolejnego członka rodziny – syna P.L..

Strona skarżąca podniosła, że przedstawiła ona wyczerpująco swoją sytuację finansową, z której per se wynika, iż nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania, dodając, że tut. Sądem zalega już kilkadziesiąt spraw strony obejmujących ten sam stan faktyczny, różniących się tylko konkretnymi pojazdami. Stąd też i koszty tego postępowania należy pomnożyć przez wszystkie sprawy, które już zalegają przez tut. Sądem oraz kolejne, które zostaną przez stronę złożone

w najbliższym czasie. Strona nadmieniła, że łączne koszty postępowania

we wszystkich sprawach – wedle wiedzy przez nią posiadanej – będą mogły opiewać na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych, których to kosztów strona nie będzie

w stanie ponieść, gdyż "(...) po prostu nie ma na to środków".

Strona uznała, iż pozbawienie jej w takiej sytuacji prawa do pomocy prawnej

w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów niniejszego postępowania

w całości spowoduje, iż Sąd nie będzie mógł rozpatrzyć merytorycznej części skargi, czego konsekwencją będzie uprawomocnienie się krzywdzącej dla strony decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:

Przepis art. 259 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j., Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.) stanowi m.in., że od postanowień, wydanych przez referendarza sądowego przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.

Z treści art. 260 p.p.s.a. wynika natomiast, iż rozpoznając sprzeciw sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.

W myśl przepisu art. 245 §1 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane

w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 §3 p.p.s.a.),

zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu

od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 §4 p.p.s.a.).

Zgodnie z art. 246 §1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej,

następuje: w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postepowania, a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Instytucja przyznania prawa pomocy osobie fizycznej przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 §1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. nie ma –

w oparciu o ww. ustalenia – charakteru bezwzględnego, tylko fakultatywny. Zgodnie z jednolitą linią orzeczniczą Sąd może, a nie musi, przyznać taką pomoc (por. postanowienia NSA: z dnia 30 listopada 2010r. sygn. I FSK 790/2010; z dnia 30 września 2011r., sygn. II FZ 409/11). Udzielenie jej stronie w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest instytucją o charakterze wyjątkowym, stosowaną wobec podmiotów o bardzo trudnej sytuacji materialnej noszącej znamiona ubóstwa. Stanowi bowiem odstępstwo zarówno od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, jak i od konstytucyjnego obowiązku ponoszenia danin publicznych wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Jest jednocześnie formą dofinansowania strony skarżącej z budżetu państwa, przez co powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków

na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zasadę jest natomiast, że strona będąca osobą fizyczną partycypuje

w kosztach postępowania, jeżeli posiada stały miesięczny dochód, czy ma jakiekolwiek środki majątkowe (por. postanowienia NSA z dnia 22.12.2004r. sygn. akt OZ 862/04, postanowienie NSA z dnia 27.02.2012r., sygn. akt I FZ 561/11, postanowienie NSA z dnia 01.07.2014r., sygn. akt I FZ 152/14, postanowienie NSA

z dnia 07.07.2014r., sygn. akt II FZ 953/14, postanowienie NSA z dnia 21.07.2014r., sygn. akt II FZ 1096/14).

W kontekście powyższego, należy zauważyć, że ubiegający się o pomoc winien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach,

do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc Państwa, czyli w rzeczywistości o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli, skoro to z ich środków pochodzą dochody budżetu Państwa pokrywające koszty sądowe w razie przyznania prawa pomocy

(por. postanowienie SN. z dnia 24.09.1984r. sygn. II CZ 104/84 i postanowienie NSA z dnia 10.01.2005r., sygn. akt FZ 478/04).

Podkreślenia wymaga, że okoliczności przedmiotowej sprawy wskazują,

że wnioskodawca wprawdzie nie pracuje, ale utrzymywany jest przez żonę prowadzącą działalność gospodarczą i – jak twierdzi strona skarżąca – nieuzyskującą dochodu, które to stanowisko Sąd poddaje w wątpliwość. Miesięczne wydatki rodziny obejmują – w zależności od oświadczenia – od 2050 zł do 8600 zł, co – w ocenie Sądu – stawia pod znakiem zapytania oświadczenia o braku dochodowości działalności gospodarczej żony skarżącego. W tym kontekście Sąd zwraca nadto uwagę na fakt, że historia rachunków bankowych małżonki skarżącego potwierdza przepływy środków finansowych w znacznej wartości.

Za okres od 1 listopada 2015r. do 4 lutego 2016r. na rachunku

nr [...] w PKO Banku Polskim S.A. suma uznań wyniosła 10.360 zł, zaś obciążeń 10.320 zł. Na rachunku nr [...] w PKO Banku Polskim S.A. za ten sam okres suma uznań wyniosła 102.530,56 zł, a suma obciążeń 102.597,89 zł. Jak podkreśla się w orzecznictwie, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania, lecz właśnie "przychodu", gdyż istnieją legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów tak, by w końcowym rozliczeniu minimalizować bądź w ogóle eliminować obciążenia podatkowe. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienia NSA z dnia 25 lutego 2010 r., sygn. akt I FZ 10/10 oraz z dnia 27 listopada 2014 r., sygn. akt II FZ 1843/14).

Sąd wskazuje również, że podnoszony przez wnioskodawcę fakt pozostawania z żoną w rozdzielności majątkowej, nie ma znaczenia dla przedmiotowej sprawy w kontekście przesłanek przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego1964r. (Dz.U. z 1964r., nr 9 poz. 59 ze zm.) Kodeks rodzinny i opiekuńczy, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 06.10.2004r., sygn. akt GZ 71/04, ONSAiWSA 2005). Obowiązek ten rozszerza się także na partycypowanie w kosztach zaistniałych procesów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 04.12.2008r, sygn. akt I FZ 460/08). Nadto podkreślenia wymaga, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Jako nietrafione należy zatem ocenić założenie, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jednego małżonka z pomocy finansowej na rzecz drugiego w zakresie prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 28.12.2012r., sygn. akt II FZ 981/12, postanowienie NSA z dnia 29.06.2010r., sygn. akt I FZ 229/09, postanowienie NSA z dnia 26.11.2008r., sygn. akt I FZ 463/08). Prawa pomocy nie można też przyznać jednemu z małżonków, jeśli okazałoby się, że dochody drugiego pozwalają na pokrycie kosztów postępowania (por. postanowienie SN z dnia 05.05.1967r., sygn. akt I Cz 37/67), zwłaszcza,

że w przedmiotowej sprawie skarżący wraz z żoną – mimo rozdzielności majątkowej – faktycznie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe. Jest to kluczowy dla sprawy fakt wpływający na podjęte w sprawie rozstrzygnięcie.

Ustosunkowując się do kwestii, iż dnia 1 grudnia 2015r. na konto osobiste żony skarżącego wpłynęła kwota 95.169,71 zł od Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Wieliczce, która – w ocenie Referendarza sadowego – w zupełności wystarczałaby na pokrycie wpisów od skarg w sprawach o sygn. akt I SA/Kr 1975/15 i I SA/Kr 1924/15 do I SA/Kr 1942/15, toczących się przed tut. Sądem ze skarg M.C. a wynoszących 20.585 zł (czyli mniej niż ¼ ww. kwoty).

W ocenie skarżącego – co ujawnia w złożonym na postanowienie Referendarza sprzeciwie – ww. suma 95.169,71 zł nie stanowi majątku żony skarżącego, a jej małoletniego syna – P.L., gdyż jest to kwota wyegzekwowanych alimentów należnych małoletniemu, po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego od byłego partnera żony skarżącego a ojca małoletniego jej syna, R.L.. Zdaniem strony – podkreślającej, że obowiązek alimentacyjny wyprzedza każde inne zobowiązanie finansowe, w tym do pokrywania kosztów sądowych – nie można wymagać od żony skarżącego, aby przeznaczyła majątek małoletniego syna na zaspokojenie potrzeb majątkowych jej męża, bowiem byłoby to nie tylko wbrew dobru małoletniego, ale stanowiłoby naruszenie prawa.

W kontekście powyższej okoliczności, Sąd podkreśla, że użyte w ww. art. 246 p.p.s.a. sformułowanie "gdy (osoba fizyczna) wykaże" oznacza, że to na podmiocie wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się

w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Powołany przepis nie pozostawia wątpliwości, że inicjatywa w zakresie uprawdopodobnienia okoliczności świadczących o trudnej sytuacji materialnej spoczywa na wnioskodawcy. Tymczasem oświadczenie skarżącego, zawarte

w sprzeciwie do postanowienia z dnia 3 marca 2016r. – nie jest poparte żadnymi dowodami, dokumentami. Sąd z własnej inicjatywy nie jest uprawniony –

w kontekście prawa pomocy, o które wnioskuje strona – do przeprowadzania

w zakresie powołanej okoliczności postępowania dowodowego.

Jednocześnie Sąd nadmienia, że powyższa okoliczność jest jedną, a nie jedyną okolicznością decydującą o odmownym rozpatrzeniu przez Sąd wniosku strony o przyznanie prawa pomocy.

Podsumowując powyższe rozważania, Sąd stwierdza, że przyznanie prawa pomocy w zaistniałej sytuacji wykraczałoby poza ustawowe ramy instytucji prawa pomocy, bowiem nie zostały wykazane przesłanki do jej przyznania. Wobec tego stwierdzenia, zaskarżone postanowienie Referendarza sądowego z dnia

3 marca 2016r. oddalające wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych należy uznać za prawidłowe. Sąd orzekł więc – na zasadzie art. 260 p.p.s.a. – jak w sentencji postanowienia.