Wyrok WSA w Gliwicach, sygn. akt IV SA/Gl 114/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Data orzeczenia: 2015-11-30 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2
journal: Dz.U. 2014 poz 567
law: Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów
article: art. 17
journal: Dz.U. 2013 poz 1456
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Walentek (spr.) Sędzia WSA Renata Siudyka Protokolant Monika Rał po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 listopada 2015 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku dla opiekuna oddala skargę.


UZASADNIENIE

Burmistrz W. decyzją z dnia [...], nr [...] odmówił P.D. przyznania zasiłku dla opiekuna za okres od [...] do [...] i od dnia [...] do nadal.

Przedstawiając stan faktyczny organ podał, że na mocy decyzji z dnia [...], nr [...] P.D. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej od dnia [...] do bezterminowo. Powyższa decyzja wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012r. poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013r.

Organ wskazał, że z dniem 15 maja 2014 r. weszła w życie ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014 r., poz. 567 – zwana dalej także "ustawą"). Zgodnie z art. 2 tej ustawy zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012, poz. 1548) z dniem 1 lipca 2013 r. Natomiast stosownie do treści art. 2 ust. 1 ustawy, zasiłek ten przysługuje:

1) za okresy od dnia 1 lipca 2013 r. do dnia poprzedzającego dzień wejścia w życie ustawy, w których osoba spełniała warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.;

2) od dnia wejścia w życie ustawy, jeżeli osoba spełnia warunki do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r.

Dalej wskazano, że decyzją z dnia [...] Burmistrz W. przyznał P.D. zasiłek dla opiekuna w związku z opieką nad babcią za okres od [...] do [...]. W wyniku złożonego przez P.D. odwołania, w którym kwestionowała okres na jaki zostało przyznane jej to świadczenie Samorządowego Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] uchyliło powyższe rozstrzygnięcie. Uznano bowiem, że z wniosku jednoznacznie nie wynika na jaki okres strona ubiegała się o zasiłek, a nadto wskazano na niejasności w ustaleniu stanu faktycznego.

W trakcie przeprowadzonego ponownie postępowania, po uzupełnieniu w dniu [...] wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna poprzez złożenie formularza obejmującego okres od [...], organ I instancji w pierwszej kolejności wskazał, że z wniosku o świadczenie pielęgnacyjne z dnia [...] wynikało, że H.N. ma dwie córki: B.Z. zamieszkującą w K. oraz i L.D., która pracowała zawodowo. Fakt pracy zawodowej oraz zamieszkiwania w odległym mieście uniemożliwiał córkom opiekę nad niepełnosprawną w znacznym stopniu matką.

Następnie organ ustalił, że H.N. cierpi na [...] i nie ma z nią logicznego kontaktu. Opiekę nad nią, wg oświadczenia spisanego podczas wywiadu, sprawuje wnuczka P.D., która, jak oświadczyła, nie jest w stanie podjąć pracy zawodowej. H.D. wymaga stałej opieki i kontroli, wnuczka podaje jej posiłki, leki, ubiera ją i pomaga w zabiegach higienicznych. Dalej organ ustalił, że pierwsza z córek B.Z. mieszka w K., jest osobą schorowaną (z akt wynika, że leczy się od [...] lat w [...], a nadto choruje na [...]). Druga z córek L.D. zakończyła stosunek pracy w dniu [...], od dnia [...] do [...] była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku, natomiast od dnia [...] pobiera świadczenie przedemerytalne. Jednocześnie w wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że L.D. przebywa w miejscu zamieszkania matki, nie pracuje zawodowo.

Zważywszy na całość zebranego w sprawie materiału dowodowego organ uznał, że sytuacja dotycząca córki H.N. – B.Z. nie ulegał zmianie w stosunku do istniejącej w dacie przyznania w [...] r. świadczenia pielęgnacyjnego, gdzie uznano, że znaczna odległość od miejsca zamieszkania córki od matki stanowi przeszkodę dla sprawowania opieki. Natomiast zmianie uległa sytuacja zawodowa drugiej z córek L.D., gdyż w dacie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego pracowała zawodowo. Fakt zatrudnienia nie pozwalał na sprawowanie stałej opieki nad matką. Obecnie L.D. pobiera świadczenie przedemerytalne, nie pracuje, po ustaniu stosunku pracy, od dnia [...] do [...] była osobą bezrobotną z prawem do zasiłku.

Organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1456 – zwanej dalej "u.ś.r.") w brzmieniu z dnia 31 grudnia 2012 r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: (...) osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki nad osobą niepełnosprawną.

Organ zaakcentował, że L.D. przebywa w miejscu zamieszkania matki, nie pracuje zawodowo, i jako osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną zobowiązana jest do sprawowania nad nią opieki. Świadczenie pielęgnacyjne stanowi pomoc Państwa przeznaczoną dla osób, które obciąża obowiązek alimentacyjny, równoznacznie należy traktować zasiłek dla opiekuna. Uprawnienie do jego otrzymania, dalsza osoba - w stosunku bliskości do potrzebującego pomocy - uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad potrzebującym (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). Świadczenie pielęgnacyjne nie jest skierowane do kogokolwiek z rodziny, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób.

Zdaniem organu brak jest podstaw do zmiany porządku kolejności nabywania obowiązku alimentacyjnego przez krewnych osoby uprawnionej do pomocy. To nie rodzina decyduje, komu spośród jej członków winno być przyznane świadczenie pielęgnacyjne, a decyduje o tym przepis prawa. Z tego powodu zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. uregulowanie, musi być pojmowane przy zastosowaniu przesłanek obiektywnych.

Organ podniósł, że nie można uznać za taką obiektywną przesłankę częstych wyjazdów L.D. za granicę kraju albowiem są one wynikiem dokonanego w sposób świadomy wyboru, co nie zwalnia jej z obowiązku alimentacyjnego względem uprawnionej matki H.N. Ponadto zaświadczenie lekarskie dostarczone w dniu [...] nie jest równoznaczne z wymogiem określonym w art. 17 ust. 12 u.ś.r. Dodatkowo organ wskazał, że zgodnie z art. 2 ust. 6 ustawy o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów, zarejestrowanie P.D. w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoby poszukującej pracy lub posiadającej status bezrobotnej, nie ma wpływu na uprawnienie do zasiłku dla opiekuna w okresie od dnia 1 lipca 2013 do dnia złożenia wniosku o ustalenie zasiłku dla opiekuna. Natomiast od dnia [...], P.D. posiadała status osoby bezrobotnej, a więc składając wniosek o zasiłek dla opiekuna na okres od [...] nie spełniała wymogów zawartych w art. 2 ust. 6 tej ustawy.

W odwołaniu od powyższej decyzji P.D. podała, że jej babcia choruje na [...] a ona jest jedyną osobą, która sprawuje nad nią opiekę od wielu lat. Babcia jest przywiązana do niej emocjonalnie, tylko od niej przyjmuje posiłki i lekarstwa oraz pozwala na wykonywanie przez nią niezbędnych czynności pielęgnacyjnych, potrzebuje ją do podnoszenia i odwracania. Zdaniem odwołującej się jej matka L.D. z uwagi na problemy z kręgosłupem nie jest w stanie wykonywać tych czynności, nadto często wyjeżdża za granicę. Ponadto akcentowała szczególnie trudny kontakt z głównym specjalistą do spraw świadczeń pomocy społecznej MOPS.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt. 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz, 267 ze zm. – w skrócie "k.p.a."), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji podzielając zawarte w niej ustalenia i wnioski.

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012 r. akcentując, że zgodnie z ust. 1a świadczenie to przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Organ powołał się także na regulację zawartą w art. 128-129 § 1-2 ustawy z dnia 25.02.1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2012. 788 ze zm. w skrócie "k.r.io."), zgodnie z którą obowiązek dostarczenia środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Wskazał, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem, jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych- obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym.

Podkreślił, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa, zatem członkowie rodziny nie mogą decydować na której z osób on ciąży. Uprawnienie do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osoba "zobowiązana w dalszej kolejności" uzyska dopiero w sytuacji, gdy brak będzie osoby zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji, to jest, gdy takiej osoby nie będzie albo, gdy osoba taka nie będzie w stanie sprawować opieki nad podopiecznym.

Zdaniem Kolegium L.D. była zobowiązana w pierwszej kolejności zapewnić opiekę swojej matce H.N. Częste wyjazdy za granicę nie zwalniają jej z obowiązku zapewnienia opieki matce. Wyjazdy te są dobrowolnie i wynikają jedynie z jej wyboru. Zaznaczono, że w takiej sytuacji zapewnienie opieki matce nie musi być realizowane w formie starań osobistych, a może polegać na opłaceniu osoby trzeciej, która tę opiekę zapewni. W kwestii zgłaszanych dolegliwości zdrowotnych kręgosłupa organ stwierdził, że nigdy wcześniej nie powoływała się ona na nie. Ponadto zaznaczył, że z materiału dowodowego nie wynika jakoby H.N., która jest chora na [...] wymagała podnoszenia czy odwracania (wywiad środowiskowy, pismo z [...]).

W ostateczności Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że ustalenia faktyczne w konfrontacji z mającymi zastosowanie w sprawie przepisami prawa dały pełne podstawy do wydania decyzji o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach P.D. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzję Burmistrza W. z dnia [...]. Zaskarżonej decyzji zarzuciła :

- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie naruszenie art. 7, art. 77 § 1 kpa

- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a zwłaszcza art. 132 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Zdaniem strony skarżącej organy nie podjęły wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Podniosła że jej babcia H.N. choruje na [...], natomiast w przypadku tego schorzenia istotne znaczenie ma stopień jego zaawansowania, jak i stosunek osobisty łączący chorego z osobą sprawującą opiekę. Organy, rozpatrujące sprawę, wiedząc o rodzaju schorzenia nie wzięły tego aspektu pod uwagę co doprowadziło do błędnego wniosku, że matka skarżącej jest w stanie zapewnić opiekę H.N. Następnie skarżąca przytoczyła fakty ze swojego życia mające zobrazować silną więź emocjonalną łączącą ją z babcią. Ponadto stwierdziła, że w uzasadnieniu prawnym organy ograniczyły się jedynie do analizy art. 128 i 129 § 1 i 2 Kodeksu rodzinnego, gdy tymczasem w art. 132 K.r.io. unormowano sprawę obowiązku alimentacyjnego zobowiązanego w dalszej kolejności – zgodnie z którym obowiązek ten powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi.

Podkreśliła, że nie neguje faktu, iż jej matka, L.D. jest zobowiązana do alimentacji swojej matki w pierwszej kolejności. Jednakże nie jest ona w stanie uczynić zadość temu obowiązkowi ze względu na charakter choroby H.N., na brak między nimi więzi emocjonalnej oraz brak koniecznej do sprawowania takiej opieki siły fizycznej.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o oddalenie skargi powołując się na argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.

Na rozprawie sądowej pełnomocnik skarżącej akcentował więź emocjonalną pomiędzy skarżącą a jej babcią, jako istotną okoliczność z punktu widzenia sprawowania opieki nad osobą ze schorzeniem [...], której nie uwzględniono w toczącym się postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz.1647) sąd ten sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 wspomnianego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej P.p.s.a.) wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem. Jednocześnie po myśli art. 134 §1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna nie wykazała bowiem takich naruszeń prawa, które uzasadniałyby wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji.

Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie była decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławcze w B. z dnia [...] utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza W. z dnia [...] odmawiającą przyznania P.D. zasiłku dla opiekuna z tytułu opieki nad babcią H.N.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2014r. poz. 567 ze zm. zwanej tak jak dotychczas "ustawą"). Ustawa ta określa warunki nabywania oraz zasady ustalania i wypłacania zasiłków dla opiekunów osobom, które utraciły prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z dniem 1 lipca 2013 r. w związku z wygaśnięciem z mocy prawa decyzji przyznającej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (art. 1 ustawy). Uchwalenie tej ustawy było konsekwencją wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 grudnia 2013r. sygn. akt 27/13 (opublikowanego w Dz. U. z dnia 16 grudnia 2013 r. poz. 1557). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej uznał art. 11 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2012r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw przewidujący, że wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1, tj. z dniem 1 lipca 2013r..

Treść stanowiącego podstawę zaskarżonej w tej sprawie decyzji art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2014r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów wskazuje na wolę ustawodawcy przywrócenia świadczenia pielęgnacyjnego unormowanego w art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (dalej także u.ś.r.) w brzmieniu obowiązującym w dniu 31 grudnia 2012r. Przepis ten ogranicza się do stwierdzenia, że zasiłek dla opiekuna przysługuje osobie, jeżeli decyzja o przyznaniu jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasła z mocy prawa na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy z dnia 7 grudnia 2014r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw z dniem 1 lipca 2013r. Hipotezą tego przepisu objęta jest zatem osoba, która utraciła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przywołanego tam przepisu i we wskazanym okresie wskutek wygaszenia decyzji przyznającej owe świadczenie, zaś dyspozycja omawianego przepisu zawarta w pierwszej jego części sprowadza się do stwierdzenia, że wskazany zasiłek przysługuje. W art. 2 ust. 2 nie wprowadzono względem ust. 1 żadnej nowej treści normatywnej, tj. jakiejkolwiek nowej materialnoprawnej przesłanki warunkującej uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego w omawianym powyżej kształcie, tj. w brzemieniu art. 17 u.ś.r. w dacie 31 grudnia 2012 r. Przepis art. 2 ust. 2 cytowanej ustawy ogranicza się do stwierdzenia, że zasiłek dla opiekuna przysługuje za wskazany w nim okres, jeżeli w okresie tym osoba spełnia warunki określone w ustawie o świadczeniach rodzinnych w brzemieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012r.

Mając powyższe na uwadze należy zatem stwierdzić, że prawo do zasiłku dla opiekuna przysługuje osobie, której przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, a które następnie utraciła wskutek wygaszenia decyzji przyznającej owo świadczenia na podstawie art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej z dnia 7 grudnia 2012 r. Przedmiotowy zasiłek w okresie od 1 lipca 2013r. do dnia 14 maja 2014r., przysługuje zatem o ile nie nastąpi zmiana stanu faktycznego sprawy względem tego ustalonego w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne przejawiająca się w niemożności prawnej kontynuacji tego świadczenia. Natomiast od dnia 15 maja 2014 r. świadczenie to jest przyznawane niejako na nowo, którego materialnoprawną podstawę stanowi "stary" art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce albo ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, a także opiekunowi faktycznemu dziecka, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W myśl natomiast art. 17 ust. 1a tej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1.

Zaznaczyć nadto należy, że prawo ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o., który sprowadza się do obowiązku dostarczania środków utrzymania (niekiedy także środków wychowania) i obciąża krewnych w linii prostej (zstępnych i wstępnych) oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych, w związku z czym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Jak z powyższego zatem wynika, uregulowanie zawarte w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i powyższa regulacja kodeksowa (art. 132 k.r.o.) posługują się tym samym zwrotem pojęciowym, odnoszącym się do osoby zobowiązanej w bliższej kolejności do udzielania pomocy potrzebującemu członkowi rodziny to jest: "gdy osoba ta nie jest w stanie". W tej sytuacji, z racji wspomnianego wyżej powiązania obu instytucji, to jest świadczenia pielęgnacyjnego i obowiązku alimentacyjnego, w/w zwrot pojęciowy winien być wykładany w sposób jednolity. Słusznie przy tym organy wskazały, że obowiązek ten powstaje z mocy prawa a nie z wyboru dokonanego w danej rodzinie przez jej członków. Obowiązek alimentacyjny osoby zobowiązanej w dalszej kolejności powstaje dopiero przy spełnieniu się określonych prawem przesłanek i jest to wówczas jej własny obowiązek (a nie cudzy przez nią wypełniany).

Z akt niniejszej sprawy wynika, że decyzją z dnia [...] skarżąca P.D. nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad swoją niepełnosprawną w znacznym stopniu babcią H.N. na okres od [...] do bezterminowo. Decyzja ta była zatem wynikiem oceny przyjętej przez organ, iż skarżąca spełniała warunki do świadczenia pielęgnacyjnego przewidziane w przepisach dotychczasowych, tj. w art. 17 u.ś.r. w wersji obowiązującej na dzień 31 grudnia 2012 r.

W związku z tym organ decydując o przyznaniu zasiłku dla opiekunów winien był ustalić, czy w stanie faktycznym sprawy zaistniały zmiany, które skutkowałyby utratą prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie art. 17 u.ś.r., a tym samym odmowy przyznania prawa do przedmiotowego zasiłku.

W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że H.N. ma dzieci, tj. dwie córki, a więc osoby zobowiązane w bliższej, niż skarżąca, kolejności w rozumieniu art. 132 k.r.o. do spełnienia obowiązku alimentacyjnego. Zatem obowiązek alimentacyjny w pierwszej kolejności spoczywa na dzieciach H.N., tj. na córkach, natomiast skarżącą, będącą jej wnuczką, obciąża w dalszej kolejności. Pomimo to świadczenie zostało przyznane skarżącej.

Z akt wynika, że P.D. ubiegając się o świadczenie pielęgnacyjne do wniosku z dnia [...] złożyła oświadczenie - że jedna z córek H.N. B.Z. ze względu na miejsce zamieszkania (K.) nie jest w stanie opiekować się matką, natomiast druga córka L.D. zamieszkuje pod tym samym adresem co jej niepełnosprawna matka, jednakże pracuje zawodowo.

W rozpoznawanej sprawie organ ustalił, że sytuacja dotycząca pierwszej z córek H.N. nie uległa zmianie. Natomiast zmianie uległa sytuacja drugiej z nich. Organ I instancji wskazał, że w dacie wydania decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne L.D. pracowała zawodowo, w związku z tym przyjęto, że fakt zatrudnienia nie pozwalał jej na sprawowanie stałej opieki nad matką. Tymczasem z bezspornych ustaleń organu wynika, że w dniu [...] stosunek pracy L.D. ustał. Od [...] do [...], była ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku, natomiast od dnia [...] pobiera świadczenie przedemerytalne i nie pracuje zawodowo. Jednocześnie L.D. przebywa w miejscu zamieszkania jej niepełnosprawnej matki, a nadto nie stwierdzono istnienia takich przeszkód, które uniemożliwiłyby jej wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego wobec niej. W ocenie Sądu organ odmawiając przyznania świadczenia za okres od 1 lipca 2013 r. do dnia 14 maja 2014 r. prawidłowo uznał, że uległa zmianie sytuacja faktyczna w stosunku do tej jaka legła u podstaw przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro przyznając świadczenie organ uznał, że ze względu na pozostawanie w zatrudnieniu L.D. nie może wykonywać opieki nad niepełnosprawną matką, to ustanie zatrudnienia [...] i nie pozostawanie w zatrudnieniu oznacza, że odpadła przyczyna, która nie pozwalała jej na sprawowanie opieki, co spowodowało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, a więc innej osobie niż zobowiązanej w pierwszym stopniu do alimentacji. Jednocześnie Sąd podziela stanowisko, że w tym czasie nie zaistniały żadne inne okoliczności uniemożliwiające w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez nią opieki nad chorą matką. Za taką okoliczność, jak słusznie uznały organy, nie mogły być uznane częste wyjazdy za granicę do partnera życiowego, na które L.D. się powoływała. Także bycie osobą zarejestrowaną w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna w okresie od [...] do [...] nie uniemożliwiało jej sprawowania takiej opieki. W związku z tym zasadnie uznano, że nastąpiła zmiana w stanie faktycznym sprawy względem stanu ustalonego w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, która uniemożliwia prawną kontynuację tego świadczenia od 1 lipca 2013 r. do 14 maja 2014 r.

Na podstawie poczynionych wyżej ustaleń trafnie uznano, że także od 15 maja 2014 r. P.D. nie spełnia warunku do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonego w art. 17 ust. 1a ustawy. Jak już wskazano prawo do ubiegania się o zasiłek dla opiekunów musi wywodzić się z obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 128 k.r.o. (por. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. w sprawie o sygn. akt P 27/07 oraz z dnia 15 listopada 2006 r. w sprawie o sygn. akt P 23/05). Natomiast obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Zasiłek dla opiekunów – jak słusznie zauważyły organy orzekające - nie jest bowiem skierowane do kogokolwiek z rodziny, krewnych czy osób zaprzyjaźnionych z osobą potrzebującą opieki, w zależności od tego, kto tej opieki się podejmie. Jest to świadczenie przeznaczone wyłącznie dla określonej wyżej kategorii osób. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Zdaniem Sądu, nie ulega wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym członkiem rodziny. W rozpatrywanej sprawie taka okoliczność nie występuje. Matka skarżącej L.D. spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, nie pracuje zawodowo, pozostaje na świadczeniu przedemerytalnym, mieszka pod tym samym adresem co jej niepełnosprawna matka. Natomiast okoliczności wyjazdów za granicę do partnera, jak już wskazano wyżej, nie sposób uznać za niezależną od woli osoby zobowiązanej do alimentacji, a zatem sama w sobie nie uniemożliwia wywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego. W toku postępowania L.D. złożyła również oświadczenie, że ze względu na stan zdrowia nie może sprawować opieki. Na tą okoliczność przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia [...], w którym wskazano na przewlekłe [...]. Tymczasem trafnie organ uznał, że z materiału dowodowego nie wynika, aby charakter schorzenia H.N. (choroba [...]) oraz rodzaj wykonywanych czynności w zakresie opieki, uniemożliwiał jej sprawowanie z racji dolegliwości kręgosłupa.

W ocenie Sądu, słusznie Kolegium uznało, że argumenty podnoszone przez L.D. mające świadczyć o niemożności sprawowania przez nią opieki nad matką nie są tego rodzaju, aby zwalniały z ciążącego na niej względem matki obowiązku alimentacyjnego i w konsekwencji, aby powodowały przejście tego obowiązku na wnioskodawczynię jako wnuczkę. Również eksponowany przez skarżącą szczególny rodzaj więzi między nią a chorą babcią umożliwiającej sprawowanie opieki nie stanowi okoliczności zwalniającej z obowiązku alimentacyjnego jej córki zobowiązanej w pierwszej kolejności do alimentacji. Ponadto można tylko zauważyć, że z oświadczenia B.Z. ani L.D. nie wynika, aby ze względu na rodzaj i zaawansowanie schorzenia H.N. czynności opiekuńcze może wykonywać wyłącznie jej wnuczka z uwagi na łączącą ją więź z chorą. Wręcz przeciwnie z wyjaśnień B.Z. wynika, że obie córki udzielają wsparcia w tych czynnościach w miarę

możliwości, które w przypadku pierwszej z nich uwarunkowane są odległością zamieszkania oraz chorobami na które się leczy, a w przypadku drugiej wyjazdami za granicę do partnera.

Ustalone przez organy w niniejszej sprawie okoliczności faktyczne nie wskazują zatem, aby córka L.D. nie mogła wywiązać się wobec swojej matki z obowiązku dostarczania środków utrzymania i zapewnienia opieki matce. Tym samym uznać należy, że organy administracyjne prawidłowo w niniejszej sprawie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dokonały trafnej oceny jego wyników stwierdzając, że po stronie L.D. jako osoby zobowiązanej do alimentacji w stosunku do H.N. nie występują przeszkody, które nie pozwalałyby się jej z tego obowiązku wywiązywać. Zatem mimo zaistniałych okoliczności i faktu sprawowania opieki nad babcią przez wnuczkę – P.D., co bezpośrednio wynika ze zgromadzonych w materiałach dokumentów (oświadczeń) oraz wobec jednoznacznego sformułowania art. 17 ust. 1a u.ś.r., w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., nie została spełniona przesłanka warunkująca przyznanie zasiłku dla opiekunów, a zatem brak jest możliwości przyznania wnioskowanego zasiłku.

Prowadząc postępowanie w niniejszej sprawie organy administracji nie naruszyły przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., gdyż zgromadziły w sposób wyczerpujący materiał dowodowy i ustaliły wszystkie istotne okoliczności, a dokonana przez te organy ocena dowodów nie nosi znamion dowolności.

W tej sytuacji, wobec niespełnienia warunku z art. 17 ust. 1a u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym na dzień 31 grudnia 2012 r., organy administracji nie miały podstaw do przyznania skarżącej wnioskowanego zasiłku dla opiekunów. Z tych wszystkich względów, wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi, Sąd skargę oddalił, działając na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.