Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 1100/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2023-02-21 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne: Wodne prawo
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 234 ustawy Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne
journal: Dz.U. 2021 poz 624
law: Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Saniewski Sędziowie Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 lutego 2023 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia stanu wody na gruncie oddala skargę.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...], wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Wójt Gminy B. umorzył postępowanie w sprawie podjęcia interwencji dotyczącej podwyższonego stanu wody w jeziorku we wsi B., polegające na usunięciu zapór i przepustów postawionych przez B. W..

W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że J. K. wystąpił o podjęcie interwencji dotyczącej podwyższonego stanu wody w znajdującym się w sąsiedztwie jego domostwa zbiorniku wodnym, zwanym potocznie "Jeziorkiem". Wnioskodawca wskazał, że wody z ww. zbiornika odpływają kanałami odpływowymi przez sztucznie utworzone zbiorniki wodne znajdujące się na terenie należącym do B. W.. Przyczyną podwyższonego stanu wody są działania Pana W. polegające na podwyższeniu stanu wody w swoich zbiornikach, poprzez ustawianie zapór wodnych i przepustów na wejściu i wyjściu wody przy jego zbiornikach. W ocenie wnioskodawcy te zabiegi znacząco podwyższyły nie tylko stan wody w zbiornikach B. W. ale również w jeziorku, gdyż woda nie ma możliwości swobodnego odpływu. Wnioskodawca wskazał, że przez podwyższony stan wody ma poważne problemy z budynkami: popękane fundamenty i ściany w budynku gospodarczym, w piwnicy popękały stropy, pęknięcia świadczące o osiadającym budynku. Wnioskodawca wniósł, by stan wody obniżył się do poziomu, który był faktycznie przed około 30 laty. Jest to jedyna możliwość, by pęknięcia nie postępowały i nie tworzyły się nowe, a będzie to tylko możliwe poprzez całkowite usunięcie zapór i przepustów postawionych przez Pana W., tak by woda swobodnie mogła odpływać oraz oczyszczenie rowu za budynkiem urzędu gminy, gdzie woda z posiadłości B. W. dalej przepływa.

Organ przeprowadził m.in. dowód z opinii biegłego geodety na okoliczność czy poziom wody w zbiorniku wodnym w B. - tzw. " Jeziorku" wzrósł w stosunku do poziomu, który istniał w drugiej połowie XX wieku oraz z opinii biegłego z zakresu melioracji wodnych.

Zgodnie z opinią geodety z dnia [...] października 2020 r. "poziom lustra wody w zbiorniku "Jeziorko" obniżył się o 10 cm względem danych z lat poprzednich". Według stanu na [...] stycznia 1989r., wysokość lustra wody zbiornika wodnego w B. kształtowała się na poziomie 76,0 m n.p.m. w układzie Kronsztadt, a obecnie kształtuje się na poziomie 75,90 m n.p.m.

Biegły z zakresu melioracji i urządzeń wodnych w swojej opinii z lipca 2021 r. wskazał, "(...), że budynek gospodarczy Pana J. K. zafundowano na nasypie o grubości średnio ok. 1 metra, jednak w dwóch warstwach. Warstwa górna ma zagęszczenie bardzo słabe ID-0,25, natomiast warstwa dolna, bardziej zagęszczona o wielkości: ID=0,35. Zasadniczo żaden z wymienionych stopni zagęszczenia nie kwalifikuje takiego podłoża do budowy i to szczególnie wtedy, gdy tak jak tu, nasyp, przedzielony cienką warstwą piasku średniego, spoczywa jeszcze na torfie". Ponadto w opinii wskazano, że wykonanie nasypu pod istniejący budynek gospodarczy spowodowało, że zablokowany został swobodny odpływ wody z dolnej części skarpy wysoczyzny i blokada ta podniosła poziom wody w grunt nasypowy, podnosząc tym samym poziom depresji. Organ podkreślił, iż w ocenie biegłego, właściciel działki nr [...], na jej części obecnie zabudowanej, podnosząc na niej teren nasypem, zmienił stan wody podnosząc jednocześnie jej zwierciadło. Ponadto zmienił natężenie jej przepływu. W tej sytuacji żądanie obniżenia poziomu wody w dolinie wydaje się być bezpodstawne. W opinii biegły wskazał, że właściciel działki o tyle podniósł wodę pod swym budynkiem, o ile w czasie lustracji, żądał jej obniżenia w dolinie. Biegły zwrócił uwagę na fakt, że wykonany nasyp pod budynkiem gospodarczym podściela, pod cienką warstwą piasku średniego, warstwa torfu metrowej grubości, czyli warstwa gruntu słabego. Na podstawie opinii geotechnicznej i analizie przekroju warstwowego podłoża biegły stwierdził, że przy takiej lokalizacji budynku już wstępnie można było założyć, że przyczyną destrukcji budynku gospodarczego jest jego nadmierne i nierówne osiadanie.

Organ na podstawie opinii biegłego ustalił, że obecny stan budynku gospodarczego wynika ze złej lokalizacji i wadliwej zabudowy z wliczeniem w to nasypu. W ocenie organu, działania Pana W. polegające na zamontowaniu podczas budowy stawów rybnych zastawki i przepustu nie przyczyniły się do destrukcji budynku gospodarczego wnioskodawcy.

Organ uznał, że opinie biegłych sporządzone na potrzeby niniejszego postępowania są wyczerpujące, logiczne i spójne. Dokumentacja zgromadzona w sprawie wskazuje, że poziom wody w "Jeziorku" nie został podniesiony w wyniku działań B. W. , ale obecnie jest nawet niższy o 10 cm niż 30 lat temu. Obiekty budowlane stanowiące własność J. K. zostały zlokalizowane w naturalnej, głęboko wciętej dolinie w odległości około 20 m od "Jeziorka". Dolinę zalegają grunty organiczne, tj. torfy i namuły, tj. grunty o małej nośności, nie nadające się pod zabudowę bez ich wymiany, lub bez zastosowania specjalnych fundamentów. Proces osiadania, w odniesieniu do tego rodzaju gruntów trwa bardzo długo. Obliczenia biegłego wykazały, że budynek gospodarczy Pana J. K. nadal jest w fazie osiadania. Organ wskazał również, że w czasie wykonywania odwiertów geotechnicznych zwierciadło wody w "Jeziorku" znajdowało się na rzędnej:75,91 m n.p.m. w układzie Kronsztadt, zaś w przekroju otworów nr [...] odpowiednio na rzędnych 76,61 i 76,81 m n.p.m.. Różnice poziomu wód w "Jeziorku" i obu otworach geotechnicznych wynoszące względem "Jeziorka" odpowiednio: 0,70 m i 0,90 m świadczą o tym, że budynek postawiono nad powierzchnią depresyjną wody napływającej gruntem z wysoczyzny do "Jeziorka" oraz, że ta woda bezpośrednio i negatywnie oddziałuje na budynek. Wody gruntowe w otworze 1 znajdują się nad warstwą torfu, czyli już w gruncie nasypowym, co świadczy o tym, że bez nasypu woda spływałaby wierzchem do "Jeziorka". Zaś w obecnej sytuacji, została zablokowana przez nasyp i podniosła swój poziom depresji do rzędnej 76,61 oraz w otworze 2 do 76,81 m n.p.m. W ocenie organu, w sprawie nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy działaniami B. W., a negatywnymi zmianami w konstrukcji budynku gospodarczego J. K.. Przeprowadzone dowody nie wykazały aby działania Pana W. szkodliwie wpływały na nieruchomość Pana J. K. czy też przyczyniły się do podwyższenia wody w "Jeziorku". Ponadto, w przekonaniu organu, w chwili wszczęcia postępowania upłynęło już 5 lat od dnia, w którym wnioskodawca dowiedział się o pogarszającym się stanie budynku, co ma istotne znaczenie dla prowadzonego postępowania, z uwagi na art. 234 ust. 5 Prawa wodnego. Wobec powyższego, postępowanie jest bezprzedmiotowe i należało je umorzyć.

W odwołaniu J. K. zarzucił wydanej decyzji :

-naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 7 kpa, gdyż w postępowaniu w sprawie wydania decyzji nie zostały podjęte wszelkie niezbędne działania konieczne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej;

- naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 2 k.p.a. polegającego na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącym na organie I instancji (...) obowiązkowi i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.;

- naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 78 § 1 k.p.a. polegającego na odmowie uwzględnienia wniosków dowodowych strony w przedmiocie wydania opinii uzupełniającej, zawartych w piśmie z dnia [...] lipca 2021 r., podczas gdy niezbędne jest zweryfikowanie specjalistycznych informacji w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego;

- naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 5 Ustawy Prawo Wodne poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy z protokołu przesłuchania J. K. nie można stwierdzić, iż wskazał on, że szkodliwe oddziaływanie urządzeń wodnych wykonanych przez Pana B. W. rozpoczęło się dawniej niż przed 5 laty.

Do odwołania dołączono ocenę stanu technicznego budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem położonego w B. przy ul. [...]. Ponadto, złożono wniosek o przeprowadzenie dowodu z pisma K. - P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] września 2021 r. na okoliczność wykazania faktu, że pikiety nr [...] z operatu [...] wskazują wysokość gruntu, ponieważ odległość pomiędzy aktualną linią brzegową (pomierzoną przez biegłego), a w/w pikietami z 1992r. wynoszą około 9,5 (pikieta 18) i około 14 m (pikieta 19). Ponadto, nie jest pewne, że mapa topograficzna wskazuje jednoznacznie wysokość lustra wody, gdyż należy uwzględnić dokładność pomiaru (błędy pomiaru), jak również generalizacje wyników (różnice mogą wynosić do 0,2 m), a ponadto wartość wysokości została podana z dokładnością do jednego decymetra.

Decyzją z dnia [...] września 2022r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło zaskarżoną decyzję i odmówiło nałożenia na B. W. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.

Sprawa związana z negatywnym oddziaływaniem podwyższonego stanu wody na nieruchomość stanowiącą własność odwołującego była już przedmiotem oceny Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które dwukrotnie uchylało decyzje organu I instancji umarzające postępowanie w sprawie.

Ponownie rozpoznając sprawę organ uzyskał opinię geotechniczną gruntów w sąsiedztwie budynku gospodarczego znajdującego się na działce przy ul. [...] w B. , sporządzoną przez Zakład Badań Geologicznych [...] oraz opinię techniczną, wykonaną przez P. P. K. I. w zakresie budowli hydrotechnicznych mgr inż. M. S. dotyczącą ustalenia przyczyn destrukcji budynku gospodarczego na działce nr [...] w B. . Ponadto organ dysponował opinią geodezyjną, w której geodeta określił poziom lustra wody zbiornika "Jeziorko".

W opinii geotechnicznej z maja 2021 r., w podsumowaniu i wnioskach autorzy opinii wskazali: "Na podstawie wykonanych badań stwierdza się, że w strefie oddziaływania fundamentów budynku zalegają grunty słabonośne tj. nasypy niebudowlane oraz grunty organiczne (torfy i namuły organiczne). Są one powodem uszkodzeń konstrukcji budynku (spękań jego ścian). Ich powolna konsolidacja na skutek obciążenia budynkiem powoduje osiadania. Ze względu na różną miąższość gruntów organicznych (zilustrowaną na przekroju geotechnicznym), osiadanie gruntów może być nierównomierne. (...) Ewentualne obniżenie lustra wody w "Jeziorku" spowoduje również obniżenie poziomu wody gruntowej w jego sąsiedztwie. Odpływ wody z warstwy torfów spowoduje komprymację szkieletu gruntowego. B. to skutkowało przyspieszonym osiadaniem gruntów organicznych i w konsekwencji zwiększy zakres uszkodzeń budynku".

Również M. S. - biegły z zakresu budowli hydrotechnicznych oraz melioracji wodnych - w swojej opinii wskazuje na posadowienie budynku na nasypie, którego stopień zagęszczenia nie kwalifikuje jako podłoża do budowy. Biegły wskazuje: Już sama lokalizacja tego budynku, prawie na stopie skarpy, lub inaczej; ok.0,50 m powyżej wody w Jeziorku, licząc od terenu macierzystego - bo nasyp jest tutaj jego sztuczną podstawą, jak również budowlą - źle prognozowała jego eksploatację. Ponadto: "Oznacza to, że gdyby nie było nasypu, to woda gruntowa z wysoczyzny - widoczna w otworze 2 - płynęłaby do "Jeziorka": albo płytko pod ziemią, albo wypływałaby jako źródło na powierzchnię i po niej spływała swobodnie do "Jeziorka". Potwierdza to analiza poziomu jej lustra w otworze 1, w którym zwierciadło wyraźnie znajduje się już w nasypie, czyli nad terenem macierzystym. W związku z tym, trzeba dojść do wniosku, że jednak, bez postawienia nasypu, spływałaby ona swobodnie do "Jeziorka". Ale nie zmienia to też faktu, że w tych okolicznościach, nasyp blokuje odpływ wody, w stosunku do stanu pierwotnego". Dalej biegły wskazuje: "(...) Właściciel działki nr [...], na jej części obecnie zabudowanej (nr [...] 253/B), podnosząc na niej teren nasypem, zmienił stan wody podnosząc jednocześnie jej zwierciadło wyżej. Ponadto zmienił jej natężenie odpływu". W ocenie biegłego, wobec takiego działania, żądanie obniżenia poziomu wody w dolinie wydaje się być bezpodstawne. Właściciel działki o tyle podniósł wodę pod swym budynkiem o ile, żądał jej obniżenia. Biegły zwraca uwagę, iż z uwagi na brak urządzeń czy znaków pomiarowych przy akwenach znajdujących się w dolinie tj. przy "Jeziorku" i stawach wykonanych przez B. W., brak jest punktu odniesienia dla oceny stanu poziomu wody. Ponadto dla "Jeziorka" nie wyznaczono linii brzegu. Biegły wskazuje, że w czasie sporządzania opinii zwierciadło wody w źródełku znajdowało się na rzędnej 75,91 m n Kr, natomiast w otworach badawczych na rzędnej 76,61 m i 76,81 m. Różnice rzędnych poziomów wód świadczą o tym, że budynek postawiono nad powierzchnią depresyjną wody napływającej gruntem z wysoczyzny do "Jeziorka" i że ta woda może bezpośrednio oddziaływać na budynek. Oddziaływanie "Jeziorka" jest wsteczne. Na mapie sytuacyjno- wysokościowej z 1989 r. rzędna zwierciadła wody w "Jeziorku" wynosiła 76,00 m n Kr. Biegły wskazuje, że na przestrzeni lat stan wody w "Jeziorku" nie został podwyższony a obniżony.

Opisując urządzenia wykonane przez B. W. biegły wskazał, że należą do nich: syfon, przepust oraz mnich, który piętrzy wody i jest jedyną zaporą. Wybudowanie w/w urządzeń zmieniło kwalifikację inwestycji ze zwykłego korzystania z wody na korzystanie szczególne, na które wymagane jest pozwolenie wodnoprawne. W ocenie biegłego, żądanie przez Pana Kamińskiego dotyczące obniżenia wody w "Jeziorku" o ok. 20 cm jest żądaniem szkodliwym zarówno dla stateczności jego budynku gospodarczego, jak i dla całej doliny trzech stawów. Jako przyczynę destrukcji budynku stanowiącego własność wnioskodawcy, biegły wskazał jego posadowienie na słabym gruncie.

W dołączonej do odwołania opinii sporządzonej na zlecenie wnioskodawcy, oceniając stan posadowienia budynków biegły wskazał, iż zostały one posadowione na warstwie nasypu budowlanego, warstwa (Ps) piasku średniego. Stan wody gruntowej, przed podniesieniem poziomu wody w stawach, najprawdopodobniej wahał się w obrębie warstwy II maksymalnie do stropu warstwy PS+H. Podniesienie poziomu wody w stawach spowodowało podniesienie poziomu wody gruntowej do warstwy (T) torfy. Ten stan i naturalne wahania poziomu wody gruntowej, spowodowane głównie warunkami atmosferycznymi, wywołały wahania poziomu wody gruntowej wewnątrz warstw (T) torfu. Jest to najprawdopodobniej powodem nadmiernego osiadania budynków i ich spękania (...). Biegły stwierdził, że stan techniczny budynków jest jednoznacznie związany ze zwiększonym osiadaniem, komprymowaniem się warstwy (T) - torfu znajdującej się pod budynkami; zwiększone osiadanie związane jest czasowo z podniesieniem poziomu wody w stawach, które zmniejszając szybkość odpływu, prawdopodobnie podniosło poziom wody gruntowej pod budynkami tak, że nastąpiła zmiana wilgotności torfów. Dodatkowo, co stanowi główną przyczynę komprymacji torfów wystąpiły w tej warstwie wahania poziomu zawilgocenia związane ze zmiennymi warunkami atmosferycznymi i brakiem zabezpieczenia od góry gruntami nieprzepuszczalnymi. Biegły, na stronie 2 opinii, na podstawie oceny stanu spękań stwierdza, "(...) że wystąpiły one w okresie niedawnym, co ma potwierdzać oświadczenie inwestora lokalizujące czasowo powstanie spękań w czasie na okres od (...)". Biegły zaleca przywrócenie niższego poziomu wody w stawach długoterminowo, co przywróci równomierny stan zawilgocenia warstwy (T) torfów. Obniżenie poziomu wody należy prowadzić stopniowo (nie szybciej niż 5 cm miesięcznie, przy braku nawalnych opadów) do poziomu pierwotnego.

W piśmie K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia [...] sierpnia 2021 r. wskazano m.in., że geodeta wykonujący prace na zlecenie Wójta Gminy B. zgłosił wykonanie prac do Powiatowego Ośrodka Dokumentacji Geodezyjnej i Kartograficznej w B. , a operat techniczny został włączony do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego. Praca wykonana została do celów prawnych i podlega ocenie organu, który zlecił jej wykonanie. Ponadto wskazuje, że wyniki pomiarów w zakresie stanu lustra wody nie są gromadzone w żadnej z baz danych wymienionych w art. 4 ust. 1a pkt 1-5 - 8-19 ustawy Pgik, zatem nie stanowią one treści mapy zasadniczej (...), a wytyczne przeprowadzenia pomiaru lustra wody nie są uregulowane w przepisach z dziedziny geodezji i kartografii. K. -Pomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru geodezyjnego i Kartograficznego zwraca również uwagę, że pomiar wykonany został z wykorzystaniem metody precyzyjnego pozycjonowania, zapewniającą wykonanie pomiarów zapewniających określenie wysokości szczegółu terenowego względem punktów wysokościowej osnowy geodezyjnej lub pomiarowej, z dokładnością nie mniejszą niż 10 cm. Zwraca również uwagę na to, że pikiety nr [...] z operatu [...] wykazują wysokość gruntu, ponieważ odległości pomiędzy aktualną linią brzegową (pomierzoną przez biegłego), a ww. pikietami wynoszą ok. 9,5 (pikieta 18) i około 14 m (pikieta 19). Podkreśla, iż nie jest pewne, że mapa topograficzna wskazuje jednoznacznie wysokość lustra wody, gdyż należy uwzględnić dokładność pomiaru (błędy pomiaru), jak również generalizacje wyników (różnice mogą wynosić do 0,2 m), a ponadto wartość wysokości została podana z dokładnością do jednego decymetra.

Prowadząc postępowanie, organ przesłuchał w charakterze stron B. W. i J. K.. W protokole przesłuchania J. K. zapisano: "Szkodliwe oddziaływanie urządzeń posadowionych przez p. W. wskazano na 15 lat temu i ulega pogłębieniu." W protokole przesłuchania B. W. zapisano m.in.: "Stawek (...) był wybudowany w latach 80 XX wieku. Zastawki powstały w momencie budowy stawów. Pan W. zaprzecza, żeby stan wody się podniósł przez budowę stawów i zapór. P. W. podkreśla, że inni mieszkańcy w pobliżu jeziorka nie zgłaszają problemów związanych z podnoszeniem wody."

Stosownie do treści art. 234 ust. 3 u.p.w., jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Z treści przywołanego przepisu wynika, iż nie każda zmiana stanu wody na gruncie uzasadnia władczą ingerencję organów administracji publicznej. Wymienione w tym przepisie organy mogą podejmować działania wyłącznie w sytuacji, gdy zmiana stanu wody na gruncie szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie,

W ocenie organu odwoławczego zgromadzone w sprawie dowody stanowić mogą podstawę dla rozstrzygnięcia sprawy.

Zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy mają dowody z opinii biegłych wykonane na zlecenie organu I instancji. Nie budzi wątpliwości, że na działce nr [...] wybudowane zostały stawy wraz z dodatkowymi urządzeniami tj. syfonem, przepustem i mnichem. Urządzenia te, zwłaszcza mnich, mogą piętrzyć wodę. Stawy połączone są naturalnym zbiornikiem wodnym - tzw. "Jeziorkiem", z którego woda odpływa w kierunku stawów. Przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena, czy urządzenia na działce nr [...] wybudowane zostały zgodnie z prawem. Stanowić to może przedmiot odrębnych postępowań prowadzonych przez wyspecjalizowane organy.

Jak jednak wynika z opinii M. S., piętrzenie wody przez mnich obejmowało tylko stawy, bez wpływu na poziom wody w Jeziorku. W trakcie wizji terenowej przeprowadzonej z udziałem stron, dokonano pomiarów poziomu lustra wody w "Jeziorku" i stawach, który utrzymywał się na rzędnej 75,90 m i był niższy od stanu wykazanego na mapie zasadniczej wg stanu na rok 1992. Zwrócić również należy uwagę, iż w aktach sprawy brak dowodów pozwalających na weryfikację twierdzeń wnioskodawcy o podwyższeniu poziomu wody w "Jeziorku".

Odwołując się przy tym do pisma K.-P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjno - Kartograficznego zauważyć należy, iż dane w zakresie stanu lustra wody nie są gromadzone w bazach danych prowadzonych zgodnie z ustawą prawo geodezyjne i kartograficzne. W ocenie organu odwoławczego, brak jest uzasadnionych podstaw pozwalających na zakwestionowanie wyników opinii geodezyjnej sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy, z której wynika, że stan lustra wody, określony jako miejsce przecięcia się poziomu lustra wody z gruntem, ustalony został na rzędnej 75,90 m.

Zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego, przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć okoliczności wskazanym w opinii M. S.. Biegły wykorzystując ustalenia zawarte w opinii geotechnicznej wskazał również: "Położenie wody gruntowej w otworze 1 znajduje się w gruncie nasypowym, czyli nad terenem rodzimym i warstwą torfu. Zaś w otworze 2 widać, że część warstwy torfu znajduje się nad wodą gruntową, a to służy zwiększonemu osiadaniu. Położenie wody gruntowej w otworze 1 nad warstwą torfu, czyli już w gruncie nasypowym świadczy o tym, że bez nasypu woda spływałaby tędy wierzchem do "Jeziorka". Zaś w obecnej sytuacji, została zablokowana przez nasyp i podniosła swój poziom depresji do rzędnej 76,61 oraz w otworze 2 do 76,81 m n Kr. (...)"Właściciel poprzez budowę nasypu na swojej działce, sam sobie zmienił warunki przepływu wody i w efekcie podniósł jej poziom pod swoim budynkiem".

W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, w okolicznościach niniejszej sprawy brak jest podstaw do uznania, że B. W. swoim działaniem przyczynił się do zmiany stanu wody, czego konsekwencją byłoby szkodliwe oddziaływanie na grunty stanowiące własność J. K.. Nie wynika to z dowodów zgromadzonych przez organ I instancji. Nie stwierdza tego również opinia przedstawiona przez odwołującego. Autor opinii co prawda odwołuje się do podniesienia poziomu wody w stawach, ale nie przywołuje żadnych okoliczności potwierdzających tego rodzaju twierdzenia.

Okolicznością kluczową w procesie stosowania art. 234 ust. 3 p.w. jest stwierdzenie wystąpienia zmiany stanu wody na gruncie, wpływu tego stanu na grunty sąsiednie i możliwości przypisania odpowiedzialności za ten stan właścicielowi nieruchomości na której zmiany stanu wody nastąpiły. Brak podstaw do przypisania odpowiedzialności nie może być utożsamiany z bezprzedmiotowością postępowania, która skutkować musi jego umorzeniem. Brak podstaw do nałożenia obowiązków określonych przywołanym przepisem powinien skutkować wydaniem decyzji merytorycznej o odmowie ich nałożenia.

W skardze do WSA J. K. zarzucił zaskarżonej decyzji:

1. naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 2 k.p.a. przez niezebranie i nierozważenie całego materiału dowodowego, a w konsekwencji niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało błędnym uznaniu przez organ, że poziom wody w "Jeziorku" nie został podniesiony w wyniku działań Pana W., ale obecnie jest niższy o 10 cm niż 30 lat temu, że różnice poziomu wód w "Jeziorku" i obu otworach geotechnicznych wynoszą względem "Jeziorka" odpowiednio: 0,70 m i 0,90 m, a skutkiem tego uznanie przez organ, że nie zaistniał związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy działaniami Pana W., a negatywnymi zmianami w konstrukcji budynku gospodarczego Pana J. K.,

2. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 78 § 1 k.p.a. polegające na pominięciu wniosków dowodowych strony, w przedmiocie wydania opinii uzupełniającej, zawartych w piśmie z dnia [...] lipca 2021 roku (zastrzeżeń i wniosków) podczas, gdy niezbędne jest zweryfikowanie specjalistycznych informacji w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego, pomimo iż przedmiotem dowodu była okoliczność mająca znaczenie dla sprawy, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

3. naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 10 § 1 k.p.a. poprzez niezawiadomienie strony o zakończeniu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji pozbawienie skarżącego możliwości czynnego udziału w sprawie, a w szczególności możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, a także zgłoszenia nowych wniosków dowodowych, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy,

4. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 234 ust. 3 i 5 Ustawy Prawo Wodne poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy z protokołu przesłuchania J. K. nie można stwierdzić, iż wskazał on, że szkodliwe oddziaływanie urządzeń wodnych wykonanych przez Pana B. W. rozpoczęło się dawniej niż przed 5 laty, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,

5.naruszenie przepisu prawa procesowego, tj. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.k. poprzez uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz odmowę nałożenia na B. W. obowiązku przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie było przedwczesne wobec nieustalenia czy decyzja Wójta Gminy B. z dnia [...] sierpnia 2021 roku, [...] .DM została wydana na podstawie prawidłowo ustalonego stanu faktycznego, co mogło miało wpływ na wynik sprawy,

Ponadto wniósł o przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 PPSA dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci:

1. wykazu obiektów mostowych dla przepustów na okoliczność wskazania wysokości przepustu znajdującego się pod drogą nr [...],

2. mapy B. - sporządzona przez inż. S. W. na okoliczność wykazania zamulenia przepustu pod drogą nr [...],

3. mapy dla celów prawnych, na okoliczność wykazania układu wysokości Konsztadt 60,

4. pisma Zarządu Dróg Wojewódzkich w B. z dnia [...].09.2022 r. na okoliczność wykazania, iż stwierdzono duże zamulenie przepustu, że przepust został wyczyszczony,

5. pisma Zarządu Dróg Wojewódzkich w B. z dnia [...].09.2022 r. na okoliczność wykazania roku budowy przepustu, wymiaru światła pionowego i poziomego przepustu,

6. opinii sporządzonej przez inż. S. W. U. Geodezyjno - Kartograficzne na okoliczność wykazania, że po analizie pomiarów wykonanych w dniu [...] września 2022 roku, wysokość lustra wody jeziorka znajduje się wyżej o 0,90 m względem przepustu dolnego światła pod drogą nr [...],

W ocenie skarżącego decyzja jest nieprawidłowa z następujących przyczyn:

Skarżący był reprezentowany przez adwokata, który w ocenie skarżącego został pominięty w toczącym się postępowaniu. O pominięciu pełnomocnika może świadczyć fakt, że organ II instancji nie rozpatrzył złożonych wniosków dowodowych, nie zawiadomił pełnomocnika o zakończeniu postępowania administracyjnego zgodnie z art. 10 k.p.a., a także doręczył decyzję w dniu [...] października 2022 roku, w sytuacji gdy decyzja ta została doręczona stronie w dniu [...] września 2022 roku.

Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2021 roku ([...]) Wójt Gminy B. zarządził przeprowadzenie oględzin przy udziale biegłego z zakresu melioracji wodnych. Biegły sporządził opinię w lipcu 2021 roku. Opinię tą oparto na dokumentach zgromadzonych w sprawie, oględzinach, badaniach geologicznych, przy geodecie wykonującym pomiary niwelacyjne. W opinii przyjęto pomiary wykonane przez geodetę S. K., brak jednak w przedmiotowej opinii załączonego dokumentu, potwierdzającego uprawnienia w/w geodety. Nie wykonano pomiaru przepustu pod drogą 544, a w konsekwencji nie zbadano wysokości dolnego przepustu pod szosą. Przepust pod drogą nr [...] został zbudowany w 1931 roku i miał on za zadanie utrzymywanie poziomu wody w tzw. "Jeziorku". Tymczasem Pan W. pomiędzy Jeziorkiem", a przepustem wybudował stawy, a także zainstalował tzw. mnich spiętrzający wodę.

Odwołujący ustosunkowując się do treści opinii dotyczącej przyczyny destrukcji budynku gospodarczego położonego na działce nr [...] (nr ewid. Budynku 56) obręb: B. wskazał, iż ją kwestionuje. W przedmiotowej opinii przyjęto, iż "skutki osiadania budynku zauważył Pan Kamiński w 2005 roku. Tak więc ok. 20 lat temu" (str. 15 w/w opinii). Jest to błędnie ustalony stan faktyczny. Na podstawie przesłuchania J. K. nie można stwierdzić, iż wskazał on, że szkodliwe oddziaływanie urządzeń wykonanych przez B. W. rozpoczęło się dawniej niż przed 5 laty. J. K. w toku całego postępowania konsekwentnie podnosił, że problemy z budynkami: popękane fundamenty i ściany w budynku gospodarczym widoczne od środka tegoż budynku, w piwnicy popękane stropy pojawiły się po 2017 roku. J. K. podtrzymał to stanowisko podczas oględzin w dniu 4 maja.2021 roku. J. K. wskazał, że w/w opinia jest niepełna, brak jest odniesienia, kiedy ujawniły się negatywne konsekwencje dla nieruchomości stanowiącej własność skarżącego. W. zwrócić uwagę na fakt, iż w oględzinach towarzyszył komisji również geodeta wykonujący pomiary niwelacyjne w wielu wskazanych przez komisję, istotnych miejscach. W opinii przyjęto pomiary wykonane przez geodetę S. K., brak jednak w niniejszej opinii załączonego dokumentu, potwierdzającego uprawnienia w/w geodety. Nadto w przedmiotowej opinii wskazano (str, 10), "że poziom w stawach jest utrzymywany przez mnich zbudowany przez Pana W.. Jest to niezgodne z projektem, a więc i z prawem wodnym. Mnich ten, posadowiony w ujściu ze stawu dolnego, spiętrza wodę w obu stawach o ok. 13 cm". (z załączonej do skargi dokumentacji wynika, iż wodę podniesiono o 90 cm od dolnego przepustu znajdującego się pod drogą 544). Opiniujący nie wskazał, czy przedmiotowy mnich ma wpływ na poziom lustra wody w "Jeziorku", co w ocenie odwołującego ma istotne znaczenie dla niniejszej sprawy. Z opinii nie sposób wywieść, czy spiętrzenie wody w obu stawach, a w konsekwencji utrzymywanie poziomu wody "jeziorku" o 13 cm, miało negatywne konsekwencje, dla nieruchomości stanowiącej własność Pana J. K.. W opinii przyjęto (str. 11), że obniżenie lustra wody w dolinie, tak jak proponuje Pan Kamiński, może spowodować negatywne skutki dla środowiska. W opinii nie załączono dokumentów, czy zostały przeprowadzone przez osobę sporządzającą opinię badania i obliczenia opuszczenia poziomu wody na zagrożenie środowiska w tym zbiorniku.

W oględzinach towarzyszył komisji również geodeta wykonujący pomiary niwelacyjne w wielu wskazanych przez komisję, istotnych miejscach. Ten sam geodeta, [...] października 2020 roku sporządził opinię geodezyjną w sprawie naruszenia stanu wody w "Jeziorku" w miejscowości B.. Z uwagi na fakt, że pomiary z przedmiotowej opinii były podstawą wydania opinii z zakresu melioracji wodnych, odwołujący zgłosił zastrzeżenia. Odwołujący podniósł, że z opinii geodezyjnej wynika, iż w mapie z 1992 roku o numerze [...], wysokość terenu na którym stała woda, według punktów o numerach [...] tegoż operatu, wynosi odpowiednio 76,01 i 76,18 m. npm w układzie Kronsztad. Skoro różnica wynosi 17 cm to nie może być to lustro wody, tylko grunt. A jeżeli lustro wody, to wyjaśnić należy tą różnicę i skale mapy - odległość pomiędzy punktami 18 i 19 od linii brzegowej "jeziorka". I w związku z tym, organ winien przeprowadzić dowód z opinii uzupełniającej.

W niniejszej sprawie sporządzono także Opinię Geotechniczną, na podstawie której nie można jednoznacznie stwierdzić, co jest przyczyną destrukcji budynku. Opiniujący wskazał na poziom wody gruntowej, natomiast nie ustalił na jakim poziomie znajdowałby się poziom wody gruntowej, gdyby stan poziomu lutra wody w "Jeziorku" byłby 20 cm niższy. W związku z powyższymi wątpliwościami, skarżący zwrócił się o wydanie opinii uzupełniającej. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2021 roku (WIŚR.6331.26.2020-2021.DM) Wójt Gminy B. odmówił uwzględnienia żądań strony, zawartych w piśmie z dnia [...] lipca 2021 roku z uwagi na to, że dotyczą okoliczności nie mających znaczenia dla niniejszej sprawy. Ze stanowiskiem tym nie zgadza się skarżący.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje:

Skarga została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329) (dalej jako: "p.p.s.a.").

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624 z późn. zm.).

Stosownie do art. 234 ust. 1 u.p.w. właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:

1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;

2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.

Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 u.p.w.).

Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3).

Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (art. 234 ust. 5 u.p.w )

Z powyższego wynika zatem, że przesłankami poniesienia przez właściciela gruntu odpowiedzialności administracyjnej za zmianę stosunków wodnych na gruncie w świetle art. 234 ust. 1 pkt 1 u.p.w. jest stwierdzenie:

1) zmiany stanu wody na gruncie oraz

2) szkodliwego oddziaływania takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie.

Zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać np. na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Należy też zauważyć, że zastosowanie przytoczonego przepisu nie jest uzależnione od tego, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (vide: wyrok WSA w Krakowie z dnia 16 stycznia 2017 r. sygn. akt II SAB/Kr 191/16, LEX nr 2197710, wyrok WSA w Lublinie z 23 maja 2017 r. II SA/Lu 1134/16, LEX nr 2342075 CBOSA).

W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest więc ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich, tj. czy powoduje lub może powodować powstanie szkody. Zwrócić również należy uwagę, że hipoteza przepisu art. 234 ust. 1 pkt 1 u.p.w. odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20, CBOSA). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się ponadto, że zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., II OSK 437/10 CBOSA). Oznacza to, że sama zmiana stosunków wodnych o ile nie powoduje szkodliwego oddziaływania na grunty sąsiednie jest niewystarczająca do pociągnięcia do odpowiedzialności właściciela gruntu.

W tych okolicznościach wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 u.p.w. wymaga dokładnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie.

Sam fakt dokonania określonej zmiany jak już wskazano, nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust.3 ustawy. Konieczne jest ustalenie, że dokonana przez właściciela nieruchomości zmiana spowodowała zmianę stanu wody na gruncie i powoduje szkodliwe oddziaływanie na nieruchomości sąsiednie.

Celem art. 234 ust. 3 p.w. jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, zakaz ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, gdy może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie.

Przepis art. 234 p.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 p.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie" (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 9 sierpnia 2022 r. II SA/Ol 437/22 LEX nr 3397020). Przedmiotem postępowania dotyczącego zmiany stanu wód na gruncie jest ustalenie, czy wskazywany fakt zmianę taką stanowi oraz czy nowopowstały stan stanowi przyczynę szkód na gruncie sąsiednim.

Wszystko to prowadzi do wniosku, że na gruncie przepisu art. 234 ust. 3 p.w. organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego dla danej strony spływu wód, lecz tylko powinny zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości istnieje związek przyczynowo - skutkowy wyrażający się w negatywnej zmianie stanu wód na innych gruntach. Tylko bowiem w takim przypadku zasadne jest nakazanie takiemu właścicieli wykonania określonych prac. Taką też tezę postawił zasadnie NSA na gruncie poprzednika obecnej regulacji, art. 29 ust. 3, w sposób następujący: "1. Nie jest tak, że w sprawach prowadzonych na podstawie art. 29 ust. 1 i 3 p.w. organy administracji winny oczekiwać na wystąpienie szkód albo prowadzić postępowanie dowodowe tylko na okoliczność prawdopodobieństwa ich wystąpienia. 2. Organy nie są zobligowane do ustalania i poszukiwania wszelkich powodów ujemnego w ocenie danej osoby oddziaływania na jej nieruchomości zmian stanu wody na działkach sąsiednich, ani też badania czy i na ile prawdopodobne jest wystąpienie w przyszłości na działkach wnioskodawcy szkód oraz jakiego rodzaju będą to szkody. 3. Organy powinny zatem zbadać, czy pomiędzy konkretnym działaniem właściciela jednej nieruchomości, a szkodą na innych gruntach istnieje związek przyczynowo-skutkowy. Jeżeli taki związek przyczynowo-skutkowy wystąpi, to należy wydać określone nakazy" (wyrok NSA z dnia 6 lipca 2017 r. II OSK 2795/15, LEX nr 2342647).

W tych okolicznościach wnioski dowodowe zgłaszane przez skarżącego dotyczące badania wysokości przepustów pod drogą, zamulenia rowów nie pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z działaniami B. W., zatem nie zasługują na uwzględnienie. Ustalono, że poziom wody w "Jeziorku" nie został podniesiony w wyniku działań B. W., ale obecnie jest nawet niższy o 10 cm niż 30 lat temu a przyczyną szkody w postaci pękania obiektu skarżącego jest usytuowanie go na niestabilnym gruncie. W świetle zgromadzonych i ocenionych przez organ dowodów w sprawie nie można więc postawić zarzutu, że materiał dowodowy jest niepełny i wymagane było przeprowadzenie innych dowodów, w tym z opinii uzupełniającej.

Sprawa z art. 234 ust. 3 p.w. wiąże się z ustaleniem konkretnego działania właściciela określonej nieruchomości związanego ze zmianą stosunków wodnych oraz w konsekwencji ze szkodą na gruntach sąsiednich. Skoro zastosowanie powołanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Ustalenie wspomnianego wyżej związku przyczynowo-skutkowego wymaga odpowiedniej wiedzy z zakresu gospodarki wodnej, hydrologii, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, tj. wiedzy specjalistycznej, wykraczającej poza wiedzę pracowników organu (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 listopada 2021 r., sygn. II SA/Kr 911/21). Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18, CBOSA). W sprawach zatem o przywrócenie stosunków wodnych na gruncie i wydanie decyzji na podstawie ustawy Prawo wodne, opinia biegłego jest co do zasady niezbędna.

W kontrolowanej sprawie, z uwagi na jej charakter, organ odwołał się do wiedzy specjalistycznej i przeprowadził dowód z opinii biegłych.

W opinii geotechnicznej z maja 2021 r. stwierdzono, że w strefie oddziaływania fundamentów budynku zalegają grunty słabonośne tj. nasypy niebudowlane oraz grunty organiczne (torfy i namuły organiczne). Są one powodem uszkodzeń konstrukcji budynku (spękań jego ścian).

Biegły z zakresu budowli hydrotechnicznych oraz melioracji wodnych - w swojej opinii wskazał na posadowienie budynku na nasypie, którego stopień zagęszczenia nie kwalifikuje jako podłoża do budowy. Biegły wskazał, że już sama lokalizacja tego budynku, prawie na stopie skarpy, lub inaczej; ok.0,50 m powyżej wody w "Jeziorku", licząc od terenu macierzystego - bo nasyp jest tutaj jego sztuczną podstawą, jak również budowlą - źle prognozowała jego eksploatację.

Z opinii geotechnicznej z maja 2021r. i opinii biegłego z zakresu budowli hydrotechnicznych oraz melioracji wodnych można zatem wywieść wspólny, zgodny wniosek w odniesieniu do przyczyn wskazywanej przez skarżącego szkody. Powodem uszkodzeń konstrukcji budynku (spękań jego ścian) jest posadowienie obiektu na niewłaściwym podłożu. Pozostaje to bez związku z pracami, które wykonał B. W.. Biegły bardzo szczegółowo opisał charakter robót wykonanych przez B. W., brak ich wpływu na nieruchomość skarżącego i ewentualne skutki doprowadzenia do zmian u skarżącego. W uzasadnieniu decyzji przytoczono odpowiednie fragmenty ustaleń i wniosków biegłych, w szczególności biegłego z zakresu budowli hydrotechnicznych oraz melioracji wodnych.

Opisując urządzenia wykonane przez B. W. biegły wskazał, że należą do nich: syfon, przepust oraz mnich, który piętrzy wody i jest jedyną zaporą. Wybudowanie w/w urządzeń zmieniło kwalifikację inwestycji ze zwykłego korzystania z wody na korzystanie szczególne, na które wymagane jest pozwolenie wodnoprawne. Kwestia legalności tych robót nie wpływa jednak na przedmiot niniejszej sprawy. Tu istotne jest ustalenie czy wykonane roboty negatywnie wpłynęły na grunt skarżącego, a więc czy pozostają w związku przyczynowo - skutkowym z zaistniałą szkodą. Taki związek biegły wykluczył wskazując jako bezpośrednią przyczynę szkody- wadliwe podłoże na którym posadowiony jest budynek skarżącego.

W kontrolowanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, ustalenia faktyczne poczynione przez organy są pełne i prawidłowe. Ustalenia organów obu instancji, jak również ich ocena prawna, znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym zebranym w aktach administracyjnych, który był wystarczający do wydania decyzji. Lektura akt sprawy pozwala stwierdzić, że organy w sposób wszechstronny i staranny przeprowadziły postępowanie wyjaśniające i dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych koniecznych dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd ustalenia te akceptuje w całości i uznaje za wiarygodne.

W zarzutach skargi skarżący wskazywał na konieczność uzupełnienia materiału dowodowego w postaci opinii uzupełniającej i konieczność badania innych czynników, które wystąpiły na gruntach. Nie ma natomiast podstaw, by uznać, że pozostawały one w związku z przesłankami odpowiedzialności badanymi przez organ. Skoro opinia biegłych nie tylko wskazuje, że prace wykonane przez B. W. nie wpływały na szkodę w postaci pękania ścian w budynku skarżącego lecz jednoznacznie wskazywała jaka jest przyczyna powstałej szkody, słusznie organ nie uwzględnił wniosku skarżącego o prowadzenie innych dowodów.

Biegły rzeczowo odniósł się do opinii sporządzonej na zlecenie wnioskodawcy. Ustosunkowano się też do pisma K. - P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjno - Kartograficznego, iż dane w zakresie stanu lustra wody nie są gromadzone w bazach danych prowadzonych zgodnie z ustawą prawo geodezyjne i kartograficzne. Nie zmienia to faktu, że brak jest uzasadnionych podstaw pozwalających na zakwestionowanie wyników opinii geodezyjnej sporządzonej na potrzeby niniejszej sprawy, z której wynika, że stan lustra wody, określony jako miejsce przecięcia się poziomu lustra wody z gruntem, ustalony został na rzędnej 75,90 m.

Zadaniem organu była ocena wyłącznie zmian w stosunkach wodnych dokonanych przez B. W. i ich wpływu na grunt skarżącego a nie ocena przyczyn i skutków wszelkich zmian w środowisku wodnym na przestrzeni długiego okresu czasu.

W sytuacji, gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, iż brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną.

Skarżący kwestionował również ustalenie organu w odniesieniu do momentu powstania szkody a więc, że wystąpiła ona wcześniej niż 5 lat temu. Organ słusznie odwołał się jednak do złożonego przez skarżącego oświadczenia. Z protokołu z przesłuchania stron z [...] czerwca 2020r. wynika, że szkodliwie oddziaływanie urządzeń posadowionych przez B. W. miało miejsce już 15 lat temu. Oświadczenie to zostało potwierdzone własnoręcznym podpisem skarżącego. Obecne zatem twierdzenia skarżącego są niewiarygodne. Gołosłowny był zarzut poddający w wątpliwość kwalifikacje geodety sporządzającego opinię. Bez wpływu na wynik postępowania należy uznać zarzuty dotyczące udziału pełnomocnika w postępowaniu.

Naczelną zasadą postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej. Została ona wyrażona w art. 7 k.p.a. Z zasady tej wynika obowiązek organu administracji publicznej wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co jest niezbędnym elementem właściwego zastosowania normy prawa materialnego. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy, a więc podjąć ciąg czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i następnie go rozpatrzyć.

Kluczowym dowodem w niniejszym postępowaniu była opinia biegłego. Prawidłowo zatem organ przeprowadził ten dowód i właściwie go ocenił. Dopiero w sytuacji, gdy w przedstawionej opinii, pojawią się jakiekolwiek wątpliwości i niejasności, organ ma obowiązek wystąpić do biegłego, który wydał opinię, o wyjaśnienie wątpliwych okoliczności poprzez złożenie dodatkowych wyjaśnień bądź wydanie opinii uzupełniającej, bądź też może zwrócić się o wydanie opinii do innego biegłego (M. Bartnik [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz do art. 61-126. Tom II, red. M. Karpiuk, P. Krzykowski, A. Skóra, Olsztyn 2020, art. 84). Pogląd ten zbieżny jest ze stanowiskiem prezentowanym w judykaturze. Co prawda organ prowadzący postępowanie dowodowe nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje niezbędnymi do tego wiadomościami specjalnymi, to powinien jednak dokonać oceny tego dowodu pod względem formalnym, m.in. zbadać, czy dowód ten zawiera wymagane przepisami prawa elementy, czy biegły dostatecznie wyczerpująco odpowiedział na zadane mu pytania, czy zawarta w opinii konkluzja została wystarczająco uzasadniona, czy wywód biegłego nie zawiera niejasności czy pomyłek. Opinia biegłego nie wiąże organu administracji, który jest obowiązany poddać ją swej ocenie jak każdy dowód, gdyż to organ - nie zaś biegły - rozstrzyga sprawę (Wyrok WSA w Poznaniu z 6 września 2018r. sygn. akt II SA/Po 295/18 CBOSA). Podobne stanowisko zajął WSA w Rzeszowie wskazując, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, lecz jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu, tzn. czy stanowisko biegłego nie pozostaje w sprzeczności z innymi ustaleniami uzyskanymi w sprawie w trakcie postępowania (Wyrok WSA w Rzeszowie z 18 grudnia 2018r. sygn. akt II SA/Rz 135/18 CBOSA).

W rozpoznawanej sprawie biegli a przede wszystkim biegły M. Szafran ustalił niezbędne dane do ich oceny przez organ i ustosunkował się do uwag zgłoszonych do opinii złożonej przez pełnomocnika skarżącego. Należy przy tym zauważyć, że stanowisko skarżącego przedstawił rzeczoznawca budowlany a nie specjalista z zakresu badania stosunków wodnych. W tych warunkach organ dochował wszelkich zasad zmierzających do rzetelnego wyjaśnienia sprawy.

Sąd uznał, że rozpoznając sprawę organy nie naruszyły procedury – w niezbędnym zakresie gromadząc materiał dowodowy oraz dokonując jego wnikliwej oceny z poszanowaniem reguł określonych w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Tak zgromadzony i oceniony materiał dowodowy stał się podstawą do prawidłowego zastosowania przepisów prawa materialnego i wydania decyzji wskazującej na brak związku przyczynowego między działaniem B. Wróblewskiego a szkodą powstałą u skarżącego. Organ odwoławczy wprawdzie wydał orzeczenie reformatoryjne ale z uwagi na wadę formalną a nie merytoryczną. Dokonując ustaleń o charakterze merytorycznym organ I instancji powinien wydać decyzję merytoryczną a nie zakończyć postępowania rozstrzygnięciem formalnym o umorzeniu postępowania.

Sąd nie dostrzegł również uchybień w zakresie realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli art. 8 k.p.a.) oraz innych podnoszonych w skardze zarzutów, które miałyby istotny wpływ na wynik sprawy. W szczególności lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że Kolegium, jako organ ponownie merytorycznie rozpoznający sprawę w jej całokształcie, prawidłowo wyjaśniło przesłanki, którymi kierowało się przy załatwieniu sprawy.

Uzasadnienia obu tych decyzji czynią zadość wymogom z art. 107 § 3 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze Sąd skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.