Wyrok NSA, sygn. akt I GSK 291/20
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2020-06-23 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne: Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: § 3 ust. 1 pkt 1 i 3
journal: Dz.U. 2003 nr 141 poz 1365
law: ROZPORZĄDZENIE MINISTRA GOSPODARKI, PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne
article: art. 28 ust. 3 i 3a
journal: Dz.U. 2017 poz 1778
law: Ustawa  z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - tekst jedn.

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Sieńczyło-Chlabicz (spr.) Sędzia NSA Małgorzata Korycińska Sędzia NSA Andrzej Kuba po rozpoznaniu w dniu 23 czerwca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M.N. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 20 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 1003/19 w sprawie ze skargi M. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości.


UZASADNIENIE

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/GI 1003/19, oddalił skargę M. N. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia.

I

W dniu 18 stycznia 2017 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS lub organ) wpłynął wniosek M.N. (dalej: skarżący, wnioskodawca, strona) o umorzenie zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne.

W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że jest osobą ciężko i przewlekle chorą, a jego sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie dochodów niezbędnych do podjęcia spłaty zadłużenia w wymiarze określonym przez ZUS. Ewentualne uiszczenie przez skarżącego należności z tytułu składek pozbawiłoby go wraz z żoną możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. W styczniu 2014 r. na skutek niedokrwiennego udaru mózgu skarżący trafił w stanie ciężkim do szpitala oraz zmagał się z poważnymi dolegliwościami serca. W wyniku tych problemów zdrowotnych skarżący nie jest w stanie wykonywać pracy zawodowej w takim zakresie jak przed 2014 rokiem. Okres po udarze udało mu się przetrwać dzięki wykorzystaniu środków pieniężnych znajdujących się na kartach kredytowych oraz powiększeniu długów za czynsz i energię. Ponadto podał, że od kwietnia 2015 r. pracuje na U. Całe wynagrodzenie z tego tytułu przeznacza na bieżące utrzymanie oraz leczenie.

ZUS decyzją z dnia z [...] maja 2017 r. odmówił wnioskodawcy umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie 113.037,77 zł.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS decyzją z dnia z [...] października 2017 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] maja 2017 r.

Po rozpoznaniu skargi na powyższą decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 12 września 2018 r. uchylił decyzję wydaną w drugiej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) w zw. Z art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a. z uwagi na okoliczność, że organ nie odniósł się w swojej decyzji do kwestii przedawnienia składek. Sąd I instancji nakazał aby ZUS rozstrzygając ponownie sprawę przede wszystkim wyjaśnił i wskazał w decyzji czy i w jakim zakresie zaległe należności składkowe uległy przedawnieniu, czy też nie.

Rozpoznając ponownie sprawę ZUS decyzją z dnia [...] maja 2019 r. utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2017 r.

ZUS uznał, że należności z tytułu składek wymienione w sentencji zaskarżonej decyzji nie uległy przedawnieniu.

Następnie organ odwoławczy dokonał analizy sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego - na podstawie wszystkich uzyskanych i przedłożonych do sprawy dokumentów.

ZUS ustalił, że skarżący prowadzi nadal działalność gospodarczą. Jest zatrudniony na U. od 20 kwietnia 2015 r. Za 2018 r. została wykazana podstawa wymiaru składek łącznie w kwocie 56.035,46 zł, czyli miesięcznie średnio około 3.319,00 zł netto. Żona skarżącego jest zgłoszona do ubezpieczeń jako osoba pobierająca świadczenie emerytalne w wysokości 2 033,39 zł netto. Świadczenie jest wolne od potrąceń. Na podstawie informacji z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. ustalono, że skarżący nie korzysta z pomocy ww. ośrodka. Posiada samochód Hyundai i30, rok produkcji 2009.

W ocenie ZUS, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wykazała okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności na podstawie art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1778 - dalej: u.s.u.s.), jak również nie ma podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365 - dalej: rozporządzenie).

Analizując wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek na podstawie art. 28 ust. 3a i 3b u.s.u.s. Zakład wskazał, że w trakcie prowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że skarżący prowadzi działalność gospodarczą, a jednocześnie jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę, a wysokość wynagrodzenia średnio miesięcznie w 2018 r. wynosi około 3.319,00 zł. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie 2.033,39 zł miesięcznie. Biorąc pod uwagę te dochody, łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi około 5.352,00 zł, zatem znacznie przewyższa wartość minimum socjalnego, określonego przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, które dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego określono na poziomie 1921,27 zł. Ustalony stan faktyczny wskazuje na niełatwą sytuację materialną, a przedstawione wydatki ponoszone w gospodarstwie domowym, na które składają się koszty z tytułu miesięcznych opłat w kwocie 800,00 zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych w kwocie 200,00 zł oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 150 zł, nie uwzględniono natomiast podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym, czyli zakupu żywności, artykułów higienicznych, ubrań itp., wydają się realne i nie pozwalają na jednorazowe uregulowanie należności z tytułu składek bez ryzyka pozostawienia skarżącemu możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Jednak Zakład nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem. Ponadto skarżący jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Hyundai i30 z 2009 roku, którego wartość Zakład oszacował na kwotę 13.600,00 zł i który został nabyty w 2018 r., a zatem w okresie, w którym skarżący posiadał już zadłużenie z tytułu składek i starając się o jego umorzenie wskazywał na swoją trudną sytuację finansową. Bardzo ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do całkowitego umorzenia zaległości.

Dalej ZUS stwierdził, że skarżący nie przedłożył dokumentów, które stwierdzałyby, iż jest niezdolny do podjęcia zatrudnienia. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przedmiotowej sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy - skarżący prowadzi działalność gospodarczą i pracuje na podstawie umowy o pracę.

W przedmiotowej sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby skarżącemu uzyskiwanie dochodu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 20 listopada 2019 r. oddalił skargę wnioskodawcy.

Zdaniem WSA w sprawie nie zachodziła zasadnicza przesłanka umorzenia, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Z akt sprawy wynika, że wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie skarżący wniósł, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto działalność gospodarcza jest przez skarżącego prowadzona, więc może stanowić źródło pozyskania środków finansowych niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS. Dodatkowo skarżący uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę. Posiada także majątek ruchomy w postaci samochodu osobowego Hyundai i30.

Następnie Sąd I instancji stwierdził, że organ prawidłowo rozważył zaistnienie przesłanek przewidzianych w § 3 rozporządzenia, czyli okoliczności związanych z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.

Jak podkreślił WSA, zaległości objęte wnioskiem o umorzenie powstały wskutek niewywiązywania się strony z nałożonych przepisami prawa obowiązków. W interesie podmiotu gospodarczego leży bowiem znajomość obowiązujących go przepisów prawa. Umorzenie tych zaległości niewątpliwie stawiałoby skarżącego w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych podmiotów, a zatem naruszało zasadę równości wobec prawa. Tym bardziej, że skarżący spłaca zaległości cywilnoprawne z tytułu zaciągniętych zobowiązań z tytułu kart kredytowych w kwocie 22.000,00 zł i pomimo trudnej sytuacji finansowej posiada środki na regulowanie tych zobowiązań, nie opłacając jednocześnie wymagalnych zobowiązań wobec ZUS z tytułu składek. Ponadto sytuacja finansowa skarżącego, biorąc pod uwagę przychód na osobę w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie z żoną nie może być uznana za trudną i noszącą znamiona ubóstwa. Nie udowodniono również, że zostanie skarżący pozbawiony środków finansowych potrzebnych do zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w przypadku podjęcia się przez skarżącego ratalnej spłaty zadłużenia. Aktualny dochód w gospodarstwie domowym kształtuje się na poziomie znacząco wyższym od ustalonego minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego i pracowniczego, co potwierdza, że możliwe jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych rodziny strony.

Również przesłanka określona w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia nie mogła znaleźć zastosowania, albowiem skarżący nie przedłożył dokumentów, które stwierdzałyby, że jest niezdolny do podjęcia pracy. Przesłanka przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ma zastosowanie jedynie w sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskiwanie dochodu. W przedmiotowej sprawie nie została udowodniona całkowita i trwała niezdolność do pracy. Skarżący prowadzi działalność gospodarczą i pracuje na podstawie umowy o pracę.

Trafnie ZUS przyjął, że w sprawie nie występuje również okoliczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która uniemożliwiłaby skarżącemu uzyskiwanie dochodu. Stan zdrowia lub fakt pozostawania w stałym leczeniu z powodu przewlekłych schorzeń nie jest samoistną przesłanką do umorzenia należności w oparciu o obowiązujące przepisy, gdyż przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny może stanowić przesłankę umorzenia należności z tytułu składek tylko wtedy, gdy pozbawia zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu uniemożliwiającego opłacanie należności.

W ocenie WSA organ orzekający w sprawie prawidłowo przeanalizował ustalony w sprawie stan faktyczny i nie naruszył prawa odmawiając skarżącemu umorzenia zaległych składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego.

II

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył M.N. zaskarżając to orzeczenie w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach oraz zasądzenie kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj:

- art. 28 ust. 3 u.s.u.s. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, pomimo należytego i wyczerpującego przedstawienia stanowiska, które obrazuje ciężką sytuację zdrowotną i materialną skarżącego;

- § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia poprzez ich niezastosowanie w sytuacji, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, a nadto w związku z przewlekłą chorobą zobowiązanego pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

2) naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, 7, 77 § 1, 80 i 81 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż organ administracji publicznej uwzględnił wszystkie przestawione okoliczności przez skarżącego, gdy organ administracji publicznej nie uwzględnił wszystkich okoliczności przedstawionych przez skarżącego, a także wydał decyzję w oparciu o swobodny wybór materiału dowodowego, w sytuacji gdy organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.

Argumentację na poparcie zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną ZUS wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

III

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

W postępowaniu kasacyjnym obowiązuje wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. zasada związania Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami i granicami zaskarżenia, wskazanymi w skardze kasacyjnej. Przytoczone w tym środku prawnym przyczyny wadliwości kwestionowanego orzeczenia determinują zakres jego kontroli przez Sąd drugiej instancji. Do podjęcia działań z urzędu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest jedynie w sytuacjach określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., które w tej sprawie nie występują.

Jak słusznie akcentuje się w orzeczeniach sądów administracyjnych w sytuacji gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego jak i naruszenie przepisów postępowania – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w pierwszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zarzut naruszenia przepisów postępowania.

Na usprawiedliwienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia art. 6, 7, 77 § 1, 80 i 81 k.p.a. w zw. z art. 123 u.s.u.s.

Przepis art. 6 k.p.a. określa zasadę praworządności stosowania prawa przez organy administracji publicznej. W tym ujęciu praworządność oznacza zgodność z normami (przepisami) prawa obowiązującego. Do norm tych należą w szczególności normy prawa materialnego stosowane przez organ administracji publicznej i normy proceduralne regulujące postępowanie (por. wyrok NSA z dnia 24 lutego 2026 r., sygn. akt I OSK 1315/14). Natomiast wynikająca z art. 7 k.p.a. zasada prawdy obiektywnej zobowiązuje organy administracji publicznej do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, z uwzględnieniem interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek wymaga od organu stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. wyczerpującego zebrania materiału dowodowego oraz jego ocenę zgodnie z art. 80 k.p.a. w celu dokładnego ustalenia sytuacji osobistej i materialnej dłużnika i na tej podstawie zbadania, czy zaistniały przesłanki umorzenia należności. Dopiero wówczas organ jest uprawniony do wyboru określonego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności o charakterze uznaniowym (umorzenie bądź odmowa umorzenia). Przy czym, wymaga podkreślenia, że to na wnioskującym o umorzenie zaległych składek ciąży obowiązek przedstawienia i wykazania swojej sytuacji majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lutego 2018 r., sygn. akt II GSK 1513/16).

Uwzględniając powyższe, według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie ma podstaw, aby twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do naruszenia wskazanych przez stronę przepisów postępowania w sposób, w jaki przedstawiono to w skardze kasacyjnej, zwłaszcza zaś, aby skutkiem zarzucanego ich naruszenia był istotny w przedstawionym powyżej rozumieniu tego pojęcia wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej w tym zakresie, że ZUS w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie administracyjne, a WSA trafnie uznał, że w aspekcie procesowym działania ZUS były prawidłowe i zgodne z naczelnymi zasadami tego postępowania.

W rozpoznawanej sprawie - jak wynika to z akt administracyjnych - ZUS dopuścił wszystkie dowody na okoliczność sytuacji skarżącego. Dowody te stanowiły podstawę poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Poczynione przez ZUS ustalenia oraz ich ocena znajdują zaś swoje szczegółowe odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego decyzji. Treść skargi kasacyjnej wskazuje zaś, że jej autor wyłącznie polemizuje z oceną stanu faktycznego dokonaną przez organ administracji. Okoliczność, że strona nie godzi się z wnioskami wyciągniętymi z oceny dowodów zgromadzonych w sprawie nie oznacza, iż dowody te nie zostały wyczerpująco przez organ rozpatrzone, czy też dowolnie ocenione. Innymi słowy, to że wynik postępowania nie dał skarżącemu oczekiwanego rezultatu - nie świadczy o naruszeniu wskazywanych przepisów k.p.a. Skarżący nie wykazał również, że w niniejszej sprawie nie mógł wypowiedzieć się co do przeprowadzonych dowodów (art. 81 k.p.a.).

Przechodząc do naruszenia przepisów prawa materialnego sformułowanych na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., należy je uznać także za niezasadne.

Przede wszystkim zamierzonego skutku nie mógł odnieść zarzut naruszenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podnosząc zarzut naruszenia tego przepisu autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował bowiem jednostki redakcyjnej, która jego zdaniem została naruszona. Podkreślenia wymaga, że zarzucany art. 28 ust. 3 u.s.u.s. składa się z ośmiu punktów. Z uwagi na to, że zarzut naruszenia tego przepisu nie został przez autora skargi kasacyjnej dokładnie określony - uchyla się on spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 24 czerwca 2015 r., sygn. akt II GSK 1184/14). Naczelny Sąd Administracyjny nie może zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych. Nie jest też uprawniony, ani zobowiązany poszukiwać za stronę naruszeń prawa, jakich mógł dopuścić się wojewódzki sąd administracyjny (por. wyrok NSA z dnia 7 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2321/11).

Ponadto treść sformułowanego zarzutu nie koresponduje z brzmieniem zarzucanego przepisu. Mianowicie autor skargi kasacyjnej upatruje naruszenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s., poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Tymczasem taką możliwość umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne dopuszcza art. 28 ust. 3a u.s.u.s., nie zaś zarzucany art. 28 ust. 3 u.s.u.s.

Nieusprawiedliwiony jest również zarzut naruszenia § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia.

Zgodnie z zarzucanym § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku, gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Podkreślenia wymaga, że decyzja w sprawie umorzenia należności składkowych posiada charakter uznaniowy, co oznacza, że organ może, ale nie musi udzielić stosownej ulgi, nawet w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ww. przesłanek. Świadczy o tym użycie w ww. przepisie wyrażenia "może umorzyć". Nawet zatem w przypadku wystąpienia powyższych okoliczności ZUS nie jest bezwzględnie zobowiązany do umorzenia należności składkowych (por. wyrok NSA z dnia 8 sierpnia 2018 r., sygn. akt I GSK 1830/18). Nie oznacza to jednak, że decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może być dowolna.

Odnosząc powyższą regulację do okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, że powołane przez wnoszącego skargę kasacyjną okoliczności nie wskazują na zaistnienie przesłanek, o których mowa w cyt. przepisie rozporządzenia.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w zaskarżonym wyroku odniósł się do wymienionych przesłanek zasadnie przyjmując, że żadna z nich nie zachodziła w przypadku skarżącego. W tym zakresie została dokonana analiza sytuacji życiowej i majątkowej skarżącego, prawidłowo wyważająca interes społeczny i interes strony, co znalazło odzwierciedlenie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA, że sytuacja finansowa skarżącego, biorąc pod uwagę przychód na osobę w gospodarstwie domowym prowadzonym wspólnie żoną - nie może być uznana wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej - za trudną i noszącą znamiona ubóstwa.

Nie powielając prawidłowej oceny Sądu I instancji w powyższym zakresie dodać jedynie wypada, że jak wynika z niepodważonego skutecznie przez autora skargi kasacyjnej stanu faktycznego sprawy – skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą. Jednocześnie jest zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu umowy o pracę, a wysokość wynagrodzenia średnio miesięcznie w 2018 r. wynosi około 3.319,00 zł netto. Gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która uzyskuje dochód ze świadczenia emerytalnego w kwocie 2.033,39 zł netto miesięcznie. Zatem łączny dochód gospodarstwa domowego skarżącego wynosi około 5.352,00 zł. Skarżący jest współwłaścicielem samochodu osobowego marki Hyundai i30 z 2009 r., którego wartość ZUS oszacował na kwotę 13.600,00 zł. Co istotne pojazd ten został nabyty w 2018 r., a zatem w okresie, w którym skarżący posiadał już zadłużenie z tytułu składek i starając się o jego umorzenie wskazywał na swoją trudną sytuację finansową. Poza tym skarżący nie korzysta z pomocy społecznej, co jest dowodem na to, że jego sytuacja finansowa nie jest na tyle trudna, aby spłata zadłużenia pozbawiała go środków do życia.

Naczelny Sąd Administracyjny dostrzega oczywiście, że skarżący posiada zaległości cywilnoprawne z tytułu kart kredytowych w kwocie 22 000,00 zł, jednakże konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2019 r., sygn. akt I GSK 573/19).

Powyższej oceny nie może również zmienić podnoszona przez autora skargi kasacyjnej okoliczność, iż organ rentowy nie poinformował wcześniej wnioskodawcy o zaistniałym stanie zaległości. Jak twierdzi skarżący wielokrotnie otrzymywał zwroty nadpłaconego podatku w wyniku rocznego zeznania podatkowego, który rozlicza wspólnie z żoną, i ani razu nie został wezwany do zwrotu niezapłaconych należności z tytułu składek.

Należy podkreślić, że powoływana okoliczność nie ma wpływu dla oceny zasadności wniosku o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek. W postępowaniu w sprawach o umorzenie należności ocenie podlegają bowiem nie tyle przyczyny powstania zadłużenia, co sytuacja finansowa wnioskodawcy, a przede wszystkim jej wpływ na możliwość spłaty zadłużenia (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2014 r., sygn. akt II GSK 384/12).

Wobec powyższego Sąd I instancji zasadnie podzielił stanowisko ZUS, że opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawiłoby skarżącego możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Skarżący nie wykazał, iż opłacenie należności – choćby w formie układu ratalnego – mogłoby pozbawić stronę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.

Natomiast odnosząc się do przesłanki określonej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia należy wskazać, że zarówno organ rentowy, jak i Sąd I instancji – nie kwestionowali problemów zdrowotnych skarżącego. Jednakże stan zdrowia - nie pozbawiał skarżącego całkowicie możliwości uzyskiwania dochodu, skoro dochód taki skarżący uzyskuje z tytuły wykonywania pracy w wymiarze pełnego etatu Ponadto skarżący prowadzi działalność gospodarczą. W tym miejscu podkreślić należy, że - stosownie do § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia - nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (por. wyroki NSA z dnia: 8 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 318/16; 29 września 2011 r., sygn. akt II GSK 913/10).

Z zebranego materiału dowodowego nie wynika również, że skarżący sprawuje opiekę nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która to opieka pozbawiałoby go możliwości uzyskiwania dochodu.

Podkreślenia wymaga, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych Zakład Ubezpieczeń Społecznych musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia.

W tym stanie sprawy Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, jako nie mającą usprawiedliwionych podstaw (art. 184 p.p.s.a.).

Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a. odstąpił od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Zgodnie z treścią tego przepisu, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, sąd może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w całości lub w części.

Naczelny Sąd Administracyjny zastosował powyższą regułę z uwagi na szczególny charakter sprawy odnoszący się do stanu majątkowego i sytuacji życiowej skarżącego.