Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 2399/14
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2015-03-24 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 156 par. 2, art. 28
journal: Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 2 ust. 1 w zw z art. 6 ust. 1
journal: Dz.U. 1946 nr 3 poz 17
law: Ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie: WSA Magdalena Durzyńska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Jolanta Kicińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2015 r. sprawy ze skarg Skarbu Państwa - reprezentowanego przez Prezydenta Miasta P. i Miasta P. na decyzję Ministra Gospodarki z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wydania orzeczenia z naruszeniem prawa oddala skargi.


UZASADNIENIE

Minister Gospodarki decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, utrzymał w mocy własną decyzję z [...] stycznia 2014 r. nr [...] stwierdzającą wydanie z naruszeniem prawa orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z [...] czerwca 1947 r. o przejściu na własność Państwa położonego w P. przy ul. [...] przedsiębiorstwa X, a także orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960 r. zatwierdzającego protokół zdawczo-odbiorczy tego przedsiębiorstwa w części dotyczącej nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] m2, uregulowanej w KW [...], tom. XVIII, w.l. [...], położonej przy ul. [...] w P.

Decyzja Ministra Gospodarki wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

Położona w P. przy ul. [...] parcela nr [...]o pow. [...] m2, uregulowana w KW [...], tom. [...], w.l. [...] przed wybuchem II wojny światowej, a także w dacie nacjonalizacji, stanowiły współwłasność W. N. i A. N. W okresie okupacji na nieruchomości tej, przejętej przez władze niemieckie bez tytułu prawnego, zorganizowano oddział przedsiębiorstwa X, które pobudowało na gruncie budynki fabryczne, wykorzystywane do prowadzonej działalności. W lutym 1945 r. przedsiębiorstwo przeszło pod zarząd państwowy Y, a następnie orzeczeniem Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z [...] listopada 1947 r. - wydanym na podstawie art. 2 ust. 1 i art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.; dalej: "ustawa nacjonalizacyjna") - zostało znacjonalizowane jako tzw. przedsiębiorstwo poniemieckie.

Orzeczeniem Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960 r., wydanym na podstawie § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), zatwierdzony został protokół zdawczo-odbiorczy ww. przedsiębiorstwa z [...] listopada 1949 r. Wśród składników mienia przedsiębiorstwa objętych protokołem wymienione były m.in. należąca do obywateli polskich – W. N. i A. N. parcela nr [...], o której zwrot już wówczas ten ostatni występował.

Ww. parcela aktualnie wchodzi w skład stanowiącej własność Skarbu Państwa działki nr 27 (o pow. 1745 m2). Decyzją Wojewody [...] z [...] października 1993 r. stwierdzono nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Z w P. prawa użytkowania gruntów obejmującego m.in. działkę nr [...], a to przedsiębiorstwo aktem notarialnym z [...] grudnia 1998 r. (rep. [...] nr [...]) zbyło prawo użytkowania wieczystego gruntu tejże działki oraz własność znajdujących się na niej naniesień spółce z o.o. "Y która z kolei [...] kwietnia 2006 r. (rep. A nr [...]) sprzedała je spółce z.o.o. "[...]". Ta ostatnia wybudowała na nieruchomości budynki wielorodzinnych, w których poszczególne lokale mieszkalne i związane z nimi prawa podlegały i podlegają sukcesywnemu zbywaniu.

Na wniosek R. N.- jednego z następców prawnych dawnych właścicieli, wszczęte zostało postępowanie o stwierdzenie nieważności orzeczeń Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1947 oraz Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960 r. w części odnoszącej się do nieruchomości stanowiącej dawną parcele nr [...].

Sprawa stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych była dwukrotnie rozpoznawana przez organ nadzoru.

Przy pierwszym rozpoznaniu Minister Gospodarki decyzją z [...] października 2010 r. utrzymaną w mocy własną decyzją z [...] marca 2011 r. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z [...] czerwca 1947 r. oraz umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960 r. , oceniając, że wnioskodawca nie ma interesu prawnego w ich kwestionowaniu, gdyż w jego ocenie taki interes ma wyłącznie właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa lub jego następcy prawni, z wyłączeniem osób trzecich, na których zostało ono urządzone..

W następstwie wniesionej na te decyzje skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 września 2011 r. IV SA/Wa 968/11 uchylił decyzję Ministra z [...] marca 2011 r., oceniając stanowisko organu co do braku interesu prawnego wnioskodawcy w sprawie za błędne. Skarga kasacyjna od tego wyroku została przez Naczelny Sąd Administracyjny oddalona wyrokiem z dnia 23 stycznia 2013 r. I OSK. 25/12. Po zwrocie akt do organu, Minister Gospodarki decyzją z [...] maja 2013 r., działając na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. swoją decyzję z [...] października 2010 r. i przekazuje sprawę do ponownego rozpatrzenia, motywując to koniecznością respektowania zasady dwuinstancyjności postępowania. Decyzja ta nie została zaskarżona, a sprawa legalności orzeczeń nacjonalizacyjnych, w zakresie zakwestionowanym przez R.N., stanowiła przedmiot merytorycznego rozpoznania przez Ministra.

W efekcie rozpoznania powyższego wniosku Minister Gospodarki decyzją z [...] stycznia 2014 r., działając na podstawie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., stwierdził, że obydwa kontrolowane orzeczenia nacjonalizacyjne z [...] czerwca 1947 r. oraz [...] lutego 1960 r. w części odnoszącej się do nieruchomości położonej przy ul. [...], stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] m2, stanowiącej własność W. N. i A. N. wydane zostały z naruszeniem prawa.

Odwołując się obszernie do poglądów judykatury, w tym uchwały składu 7 sędziów NSA z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07, organ nadzoru wywodził, że przejęcie przez Państwo przedsiębiorstwa na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 6 ust. 1 tej ustawy nie obejmowało przejęcie własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy lecz stanowiła własność osoby trzeciej. W tym stanie rzeczy przejęcie w ramach nacjonalizacji poniemieckiego przedsiębiorstwa także nieruchomości stanowiącej współwłasność W. N. i A. N. rażąco narusza prawo, a w szczególności art. 6 ust. 1 powołanej ustawy, w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Nie można jednak było stwierdzić z tego powodu nieważności ww. orzeczeń, gdyż w ocenie organu w sprawie zaistniały okoliczności objęte art. 156 § 2 k.p.a., a więc nieodwracalne skutki prawne nimi wywołane, które wykluczają ich eliminację ze skutkiem ex tunc. Te skutki zaś organ wiązał z ustanowieniem na nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, w drodze uwłaszczenia przedsiębiorstwa [...], a w dalszej kolejności zbywaniem tego prawa. Odwoływał się przy tym do ochrony użytkowników wieczystych wynikającej z działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i wyrażonego w tym zakresie przez Sąd Najwyższy poglądu w uchwale z dnia 15 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 90/10.

Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy wniesiony został w imieniu Prezydenta Miasta P. wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej oraz Miasta P. We wniosku tym, nawiązując do wykładni art. 6 ust. 1ustawy nacjonalizacyjnej dokonywanej w powiązaniu z § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa i opartych na takiej wykładni orzeczeń sądów administracyjnych i Sądu Najwyższego, wywodzono, że przejęcie przedsiębiorstwa następowało w odniesieniu do wszystkich jego składników niezbędnych dla jego funkcjonowania niezależnie od tego czyją stanowiły one własność. Z tego względu wnoszący o ponowne rozpatrzenie sprawy, uznawali stanowisko Ministra za błędne.

Decyzją z [...] czerwca 2014 r. nr Minister Gospodarki utrzymał swoją decyzję z [...] stycznia 2014 r. w mocy, powielając w niej argumentację podniesioną przy pierwszym rozpoznaniu sprawy. W kontekście zaś przywoływanych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy orzeczeń sądowych, w których stwierdzano dopuszczalność przejęcia w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstw także nieruchomości stanowiących własność osób trzecich, Minister zwracał uwagę, że wyroki wydane zostały w odmiennym stanie faktyczno-prawnym, a część z nich zapadła jeszcze, przed podjęciem przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały I OPS 2/07, gdy kwestia ta budziła rozbieżności orzecznictwie.

Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: w mieniu Skarb Państwa - Prezydent Miasta P. wykonujący zadania zakresu administracji rządowej oraz Miasto Poznań, zarzucając jej naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Zdaniem skarżących, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sadu Administracyjnego i Sądu Najwyższego, przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej prawidłowo odczytany wraz z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r., prowadził wyłącznie do takiego wniosku, że ze przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ww. ustawy obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Tytułem przykładu przywoływali wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 maja 1998 r. sygn. akt. IV SA 628/98 oraz z 18 maja 2011 r. sygn. akt. I OSK 1145/10, a także postanowienie Sądu Najwyższego z 25 lipca 2001 r. sygn. akt I CKN 1350/98).

Podnosili oni ponadto, że w decyzjach nie zostało wyjaśnione czy poprzedni właściciele nieruchomości mieli informację bądź byli obecni przy sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa. Jeśli bowiem posiadali wiedzę, że jest on sporządzany mogli wnieść do protokołu zastrzeżenia i zarzuty co mogło skutkować wyłączeniem części gruntu (do której legitymowali się tytułem prawnym) spod nacjonalizacji. Zarzucili także Ministrowi, że stwierdzając, iż orzeczenia nacjonalizacyjne w części odnoszące się do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...]o pow. [...] m2 położonej przy ul. [...], wydane zostały z naruszeniem prawa, orzekł w istocie stosunku do całej obecnej działki nr [...] o pow. [...] m 2 , a więc o [...] m2 większej od nieruchomości, która stanowiła własność A. N.

W oparciu o tak sformułowane i uzasadnione zarzuty wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z [...] stycznia 2014 r. oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedziach na skargi organ wniósł o ich oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. O oddalenie skarg wnieśli również uczestnicy postępowania R. N. i M. T.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

przed merytorycznym rozpoznaniem sprawy objętej skargami, sąd administracyjny w pierwszym rzędzie zobligowany jest do oceny legitymacji skargowej jednostek ją wnoszących. Uprawnionym wszak do wniesienia skargi jest, poza publicznoprawnymi podmiotami wymienionymi w art. 50 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") wyłącznie ten kto ma w tym interes prawny. Względnie ten, któremu ustawy szczególne przyznają takie prawo (art. 50 § 2 p.p.s.a.). Oparcie legitymacji skargowej na kryterium interesu prawnego oznacza, że ze skargą może wystąpić - co do zasady – jedynie ten podmiot, który wykaże związek między chronionym przez przepisy prawa materialnego własnym interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej. Ma ono więc charakter materialnoprawny. Interes prawny, kreuje także przymiot strony w postępowaniu administracyjnym, o czym stanowi art. 28 k.p.a.

Tak rozumianego własnego interesu prawnego w sprawie o stwierdzenie nieważności aktów nacjonalizacyjnych z [...] czerwca 1947 r. i [...] lutego 1960 r., a w konsekwencji przymiotu strony, nie ma jednostka samorządu terytorialnego - Miasto P., które nie legitymują się obecnie i nie legitymowało w przeszłości tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości objętej powyższymi aktami. Ta bowiem stanowiła i stanowi nadal własność Skarbu Państwa. Podmiotem, który reprezentuje Skarb Państwa w sprawach dotyczących gospodarowania nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa jest zaś, o ile nie ma w tym zakresie odrębnych uregulowań ustawowych, starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej (por. art. 11 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - Dz.U. z 2010 r., Nr 102 poz. 651 ze zm.), względnie minister właściwy do spraw Skarbu Państwa (np. w odniesieniu do nieruchomości o których mowa w art. 60 ust. 1 tej ustawy). Jako że, przez starostę, w myśl art. 4 pkt 9b 1 powołanej ustawy, należy rozumieć również prezydenta miasta na prawach powiatu, a takim jest Miasto [...], to legitymowany do udziału w sprawie (mającym interes prawny) jest Prezydent Miasta [...], ale jako podmiot reprezentujący Skarb Państwa, a nie jako organ wykonawczy gminy (miasta na prawach powiatu). Zważyć wszak należy, że nawet w sytuacji, gdyby efektem postępowania nadzorczego była eliminacja z obrotu prawnego aktu nacjonalizującego nieruchomość ze skutkiem ex tunc (co w niniejszej sprawie nie miało miejsca) pozostawałoby to z punktu widzenia praw czy obowiązków Miasta [...] prawnie obojętne. Tym bardziej sfery praw czy obowiązków tej jednostki samorządu terytorialnego, mających źródło w normach prawa materialnego, nie dotyczy decyzja Ministra Gospodarki, której konsekwencją jest wyłącznie uzyskanie przez dawnych właścicieli (ich następców prawnych) prejudykatu niezbędnego do dochodzenia od Skarbu Państwa przed sądem powszechnym, na podstawie art. 4171 § 2 k.c., odszkodowania za szkodę wyrządzoną niezgodnym z prawem znacjonalizowaniem ich gruntów.

W tym stanie rzeczy skarga Miasta [...], jako wniesiona przez podmiot nie mający w sprawie interesu prawnego, podlegać musi z przyczyn formalnoprawnych oddaleniu.

Merytorycznemu rozpoznaniu podlegała natomiast skarga Skarbu Państwa reprezentowanego przez wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej Prezydenta Miasta Poznania.

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez ten podmiot skargi, Sąd uznał, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżona decyzji Ministra Gospodarki z [...] czerwca 2014 r. nie narusza prawa w stopniu, który prowadzić musiałby do jej uchylenia. Aczkolwiek należy w tym miejscu zauważyć, że w świetle wyżej poczynionych uwag dotyczących braku interesu prawnego w sprawie Miasta [...], błędne było oparcie przez Ministra rozstrzygnięcia - wydanego po rozpatrzeniu wniosku złożonego zarówno w imieniu Miasta [...]jak i Prezydenta Miasta [...] wykonującego zadania z zakresu administracji rządowej - wyłącznie na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., zamiast jednoczesnego umorzenie w stosunku do Miasta [...] postępowania odwoławczego na zasadzie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Dopuszczalność kumulowania w jednej decyzji odwoławczej dwóch rozstrzygnięć, w okolicznościach złożenia środków prawnych przez kilka podmiotów, z których część nie jest do tego legitymowana, jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie, z uwagi na konieczność respektowania wynikającej z art. 138 § 1 k.p.a. zasady łącznego rozpoznawania odwołań w jednym terminie i jednej decyzji (por. wyrok NSA z 22 grudnia 2008 r. sygn. akt II OSK 1109/07 Lex nr 513841, z 8 kwietnia 2014 r. II OSK 2638/12 Lex nr 1485589).

Zważywszy jednak na to, że in meriti sprawa legalności nacjonalizacji nieruchomości stanowiącej dawną własność A. N. i W. N., w ramach przejmowania na własność Państwa przedsiębiorstwa [...], została przez Ministra Gospodarki oceniona i rozstrzygnięta prawidłowo, a praw i gwarancji procesowych stron w prowadzonym przez ten organ postępowaniu nadzorczym nie naruszono, za niecelowe Sąd uznał uchylenie zaskarżonej decyzji li tylko ze względu na ww. wadę procesową. Stanowiłoby to bowiem wyraz nadmiernego formalizmu, który nie tylko nie prowadziłby do ochrony praw i wolności jednostki, ale wręcz by w te praw godził, gdyż konsekwencją takiego orzeczenia byłoby odsunięcie w czasie możliwości dochodzenia przez osoby pokrzywdzone w przeszłości bezprawnymi działaniami organów władzy publicznej skutecznego dochodzenia z tego tytułu przewidzianego prawem odszkodowania.

W sprawie poza sporem jest, że nieruchomości gruntowe - na których został zorganizowany poznański oddział przedsiębiorstwa X w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz.U. Nr 3, poz. 17 ze zm.; dalej: "ustawa nacjonalizacyjna"), nie stanowiły własności tegoż przedsiębiorstwa, lecz były własnością osób trzecich. Niesporne także pozostaje, że jedną z tych nieruchomości stanowiła położona przy ul. [...] parcela nr [...] o pow. [...] m2, beuregulowana w KW [...], tom. XVIII, w.l. [...] będąca własnością A. N. i W. N. Potwierdza to sama treść protokołu zdawczo-odbiorczego zatwierdzonego orzeczeniem z Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960 r., a także samo uzasadnienie tego orzeczenia. Okolicznością niesporną jest również, że materialnoprawną podstawą przejęcia przedsiębiorstwa był art. 2 ustawy nacjonalizacyjnej, który stanowił o przejęciu bez odszkodowania tzw. przedsiębiorstw poniemieckich. Na ten przepis wskazuje zarówno orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu nr [...] z [...] czerwca 1947 , jak też stanowiące integralną część aktu nacjonalizacji wspomniane orzeczenia Ministra Przemysłu Ciężkiego z [...] lutego 1960.

Istotą sporu jest natomiast to, czy w sytuacji, gdy przedsiębiorstwo zorganizowane zostało na nieruchomościach osób trzecich, nacjonalizacja obejmować mogła także te nieruchomości. Skarżący bowiem - nawiązując do wyrażanych w przeszłości w części orzecznictwa sądowego poglądów - wywodzili, że przejęcie na własność Państwa przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej wykładanego w powiązaniu z § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność państwa (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.), obejmowało przejęcie własności wszystkich jego składników niezbędnych do funkcjonowania przedsiębiorstwa niezależnie od tego czyją stanowiły własność, a więc majątku przedsiębiorstwa w najszerszym znaczeniu.

Stanowisko skarżących uznać jednak należy za błędne. Żaden bowiem przepis ustawy nacjonalizacyjnej, a zwłaszcza mające zastosowanie w sprawie art. 2 i art. 6 powołanej ustawy nie pozwalają na przyjęcie, iż wraz z tym przedsiębiorstwem nacjonalizacji podlegały te składniki mienia, które wprawdzie funkcjonalnie były z nim związane, ale stanowiły przedmiot własności osób trzecich. Jak wyjaśnił to Naczelny Sąd Administracyjny w przywoływanej przez Ministra Gospodarki uchwale z dnia 5 listopada 2007 r. sygn. akt I OPS 2/07 (ONSAiWSA 2008/1 poz. 5) - przesądzającej, iż przejęcie przez Państwo na własność przedsiębiorstwa, na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 6 ust. 1 tej ustawy, nie obejmowało przejęcia własności nieruchomości włączonej do tego przedsiębiorstwa, która nie należała do przedsiębiorcy, lecz stanowiła własność osoby trzeciej - zasadniczym celem przejęcia przedsiębiorstw na podstawie omawianej ustawy nie było odebranie majątku, ale przede wszystkim to, aby przejęte przedsiębiorstwa dalej funkcjonowały, z tym że w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni, ponieważ przedsiębiorstwa przejęte na zasadzie art. 2 lub art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej, przechodziły na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w celu ich dalszego prowadzenia (art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej). Z tych względów użyte w tej ustawie określenia "przechodzą na własność Państwa przedsiębiorstwa" (art. 2 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) i "przejmuje Państwo na własność przedsiębiorstwa" (art. 3 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej) wyraźnie wskazują, iż dotyczy to nie przejęcia na własność Państwa określonego majątku określonych podmiotów, ale przejęcia na własność Państwa przedsiębiorstw jako takich w celu dalszego ich funkcjonowania w zarządzie Państwa albo samorządu terytorialnego lub spółdzielni. W uzasadnieniu tej uchwały wyrażono również pogląd, który skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela, iż § 75 ust. 2 i 3 rozporządzenia z 1947 r. rozszerzające działanie ustawy nacjonalizacyjnej ewidentnie przekracza zakres upoważnienia udzielonego w ustawie nacjonalizacyjnej, a akty nacjonalizacyjne wydane na tej podstawie są nieważne, w myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Stąd, niezależnie nawet do tego, że o treści przepisu ustawy nie może przesądzać przepis wydanego do niej rozporządzenia wykonawczego, powoływanie się na § 75 ust. 2 i 3 ww. rozporządzenia w celu wywiedzenia dopuszczalności przejmowania przy okazji nacjonalizacji przedsiębiorstw na podstawie ustawy z 1946 r. nieruchomości nie stanowiących własności przedsiębiorcy, uznać należy za nie trafne.

Sąd nie podziela zatem poglądów wyrażonych w przywołanych w skardze orzeczeniach, które to poglądy zresztą w świetle treści ww. uchwały straciły obecnie na aktualności.

Skoro zatem na gruncie unormowań ww. ustawy niedopuszczalne było przejęcie na rzecz Państwa w ramach nacjonalizacji przedsiębiorstwa nieruchomości wprawdzie włączonych do tego przedsiębiorstwa, ale stanowiących własność osób trzecich, to nie budzi wątpliwości Sądu, że wywołujące skutek prawnorzeczowy orzeczenie nacjonalizacyjne z [...] czerwca 1947 r. jak też zatwierdzające protokół zdawczo-odbiorczy przejętego przedsiębiorstwa orzeczenie z [...] lutego 1960, w którym stanowiąca własność A. i W. N. nieruchomość została wymieniona, w tej części podjęte zostały z rażącym naruszeniem art. 6 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy, a to z kolei uprawniało organa prowadzący postępowanie nadzorcze do ich eliminacji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., ale to mogłoby nastąpić jedynie wówczas gdyby na przeszkodzie takiemu rozstrzygnięciu nie stały okoliczności, o których stanowi art. 156 § 2 in fine k.p.a., w postaci nieodwracalnych skutków prawnych tymi orzeczeniami wywołanych. Wówczas bowiem organ, mimo stwierdzonych materialnoprawnych wad badanych aktów, może jedynie- stosownie do art. 158 § 2 k.p.a. - orzec o ich wydaniu z naruszeniem prawa. Taka właśnie sytuacja zaistniała w niniejszej sprawie.

Zgodzić się bowiem należy z Ministrem, że wobec ustanowienia na spornej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego, które to prawo podlegało dalszemu obrotowi cywilnoprawnemu, a jego nabywców chroni ustanowiona w art. 5 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2013 r., poz. 707 ze zm.) rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych, zaistniały skutki prawne o charakterze nieodwracalnym, a więc takie, których organ administracji publicznej w ramach własnych kompetencji i dostępnych mu środków prawnych nie jest w stanie znieść. Brak stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej w takich okolicznościach, ze względu na działanie rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych i potrzebę zapewnienia w ten sposób ochrony prawnej osobie trzeciej, jak podkreślał to Sąd Najwyższy w przywoływanej przez organ uchwale 7 sędziów z 15 lutego 2011 r. sygn. akt III CZP 90/10 (OSNC 2011/7-8/76) "ma istotne znaczenie dla prawnej stabilizacji stosunków prawnorzeczowych. Chodzi o wtórny efekt decyzji nadzorczej (art. 156 § 2 k.p.a.) w postaci sanowania pierwotnej, wadliwej decyzji administracyjnej i stwierdzenie, że wytworzony przez tę decyzję stan prawnorzeczowy w sferze obrotu cywilnoprawnego może być definitywny. Prawną konsekwencją takiego stanu rzeczy jest przyjęcie, że w wyniku działania rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych doszło do nabycia przez określony podmiot prawa użytkowania wieczystego na nieruchomości, stanowiącej - w chwili nabycia - własność Skarbu Państwa, a nie innego podmiotu (art. 232 k.c.)".

W tym stanie rzeczy prawidłowe i zgodne z prawem było działanie Ministra Gospodarki, polegające na ograniczeniu swojego rozstrzygnięcia, do stwierdzenia na podstawie art. 158 § 2 w zw. z art. 156 § 2 k.p.a., że kontrolowane w postępowaniu nadzorczym orzeczenia w zakresie odnoszącym się do położonej w P. przy ul [...] nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] o pow. [...] m2, wydane zostały z naruszeniem prawa.

Wbrew zarzutom skargi w toku tego postępowania nie naruszono przywołanych w niej przepisów procedury administracyjnej ani przepisów prawa materialnego. Postępowanie to zostało bowiem przez Ministra przeprowadzone przy poszanowaniu ustanowionej w art. 7 k.p.a., a rozwiniętej w art. 77 § 1 k.p.a., zasady prawdy obiektywnej. Kluczowe zaś z punktu widzenia przedmiotu postępowania ustalenia stanu faktycznego znajdują potwierdzenie w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym, przy ocenie którego nie uchybiono zasadzie swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Podjęte zaś co do istoty sprawy ostateczne rozstrzygnięcie odpowiada prawu i zostało uzasadnione w sposób odpowiadający standardom wyznaczonym treścią art. 107 § 3 k.p.a. Podnoszone natomiast zarzuty dotyczące niewyjaśnienia okoliczności czy byli właściciele nieruchomości wiedzieli o sporządzaniu protokołu zdawczo-odbiorczego zatwierdzonego orzeczeniem z 1960 r., są o tyle chybione, że dla oceny legalności tegoż orzeczenia, okoliczności te są irrelewantne. Niezależnie wszak od tego, czy zgłaszaliby oni zastrzeżenie do umieszczenia w protokole zdawczo-odbiorczym nacjonalizowanego przedsiębiorstwa ich nieruchomości czy nie, umieszczenie jej w tym protokole w obowiązującym wówczas porządku prawnym było niedopuszczalne.

Z kolei zarzut objęcia zaskarżonym rozstrzygnięciem części kontrolowanych orzeczeń w zakresie dotyczącym większego areału nieruchomości (działki nr [...] o pow. [...]m2) niż ten, który przynależny był w dacie nacjonalizacji A. i W. N., pozbawiony jest jakichkolwiek usprawiedliwionych podstaw. Stoi on bowiem w sprzeczności z treścią podjętego w sprawie rozstrzygnięcia, które expressis verbis wskazuje na działkę nr [...]o pow. [...] m2.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.