Wyrok WSA w Krakowie, sygn. akt III SA/Kr 792/22
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Data orzeczenia: 2022-10-28 00:00:00+02:00 (orzeczenie nieprawomocne)
Symbol z opisem: 6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: oddalono skargę
Powołane przepisy: article: Art. 61  ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2021 poz 2268
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie : SWSA Janusz Kasprzycki SWSA Tadeusz Kiełkowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 października 2022 r. sprawy ze skargi W. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 lutego 2022 r. znak SKO.PS/4110/606/2021 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę


UZASADNIENIE

Burmistrz C. decyzją Nr [...] z dnia 21 czerwca 2021 r., działając na podstawie art. 60 ust. 1 i ust. 2 pkt. 2, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2e, ust. 2f, art. 62 ust. 2 oraz 110 ust. 7 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 1876 ze zm.) oraz art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) orzekł o ustaleniu odpłatności dla W. F. za pobyt matki – I. F. w Domu Pomocy Społecznej w B. w okresie: od 16.10.2015 r. do 31.10.2015 r. w kwocie 274,66 zł miesięcznie; od 01.11.2015 r. do 29.02.2016 r. w kwocie 532,16 zł miesięcznie; od 01.03.2016 r. do 28.02.2017 r. w kwocie 536,98 zł miesięcznie; od 01.03.2017 r. do 28.02.2018 r. w kwocie 536,33 zł miesięcznie; od 01.03.2018 r. do 28.02.2019 r. w kwocie 638,79 zł miesięcznie; od 01.03.2019 r. do 31.03.2019 r. w kwocie 774,37 zł miesięcznie; od 01.04.2019 r. do 31.01.2020 r. w kwocie 745,38 zł miesięcznie; od 01.02.2020 r. do 19.02.2020 r. w kwocie 488,35 zł miesięcznie.

Na skutek odwołania W. F., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z dnia 24 lutego 2022 r., znak SKO.PS/4110/606/2021, wydaną na podstawie art. 61 ust 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 2268) oraz art. 138 § 1 pkt ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U z 2021 r. poz. 735 ze zm.) – utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zreferował przebieg postępowania i – w nawiązaniu do orzecznictwa sądów administracyjnych – wyjaśnił, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy, ewentualnie w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zatem umowa, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., służy jedynie określeniu wysokości opłaty, natomiast sam obowiązek jej uiszczenia wynika z mocy ustawy, a nie z umowy. Skoro więc obowiązek członków rodziny osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej, polegający na wnoszeniu związanych z tym opłat, wynika wprost z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., to w sytuacji uchylania się od tego obowiązku przez osoby zobowiązane, gmina, która zastępczo poniosła te wydatki, może egzekwować ich zwrot na drodze administracyjnej. Z mocy ustawy o pomocy społecznej, obowiązek partycypacji osób bliskich w ponoszeniu kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, ciąży od daty umieszczenia danej osoby w placówce. Decyzja o ustaleniu opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ma charakter konstytutywny, przy czym deklaratoryjność czy konstytutywność decyzji nie przesądza o skutkach z niej wynikających. Kwestia, jaki skutek – ex tunc, czy ex nunc – ma określone orzeczenie, zależy od właściwości stosunku materialnoprawnego oraz stanu faktycznego konkretnej sprawy. Każdy akt stosowania prawa odnosi się do określonego stanu faktycznego i w związku z tym jego skutki prawne mogą być powiązane w czasie z zaistnieniem tego stanu faktycznego. Akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki, pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. Konstytutywna decyzja może działać, zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Decyzja o ustaleniu opłaty winna obejmować okres od dnia zaistnienia zdarzenia prawnego w postaci umieszczenia osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. O ile bowiem skonkretyzowanie i zindywidualizowanie tego ustawowego obowiązku pozwoli na ustalenie osoby zobowiązanej do ponoszenia opłaty i wysokości tej opłaty, to samo zobowiązanie istnieje począwszy od dnia powstania tego obowiązku, czyli z dniem umieszczenia osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej, albowiem decyzja wydania na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego, jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

Dalej organ odwoławczy wskazał, że matka odwołującego się została umieszczona w domu pomocy społecznej od dnia 16 października 2015 r. Od tej daty na odwołującym się ciąży obowiązek ponoszenia odpłatności za pobyt matki, a także gminy w zakresie obowiązku ponoszenia wskazanych opłat. Obowiązek ten jest wtórny i ma charakter subsydiarny, tj. pomocniczy, a warunkiem wstępnym uruchomienia postępowania w sprawie ustalenia wysokości opłat ponoszonych przez te podmioty jest stwierdzenie, że mieszkaniec domu kosztów tych z własnych dochodów nie jest w stanie pokrywać, co wynika z art. 61 ust. 1 u.p.s. – w części stwierdzającej, że osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Inaczej mówiąc, jeżeli osoba umieszczona w placówce jest w stanie ponosić koszty pobytu w instytucji, obowiązki osób bliskich i jednostki samorządu terytorialnego nie powstają. Zatem małżonek, krewni oraz gmina uiszczają opłatę dopiero wtedy, gdy mieszkaniec domu nie jest w tym zakresie samowystarczalny. Odpłatność osób, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jest kaskadowo subsydiarna. tzn., że zstępni odpowiadają przed wstępnymi, a wskazani krewni przed małżonkiem. Kolejność wnoszenia opłat za pobyt mieszkańca domu statuowana przez art. 61 ust. 1 u.p.s. jest zbieżna z obowiązkiem dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) uregulowanym w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. kodeks rodzinny i opiekuńczy, gdzie ów obowiązek obciąża zstępnych przed wstępnymi (art. 129 k.r.o.). Jednocześnie pomocnicza (subsydiarna) odpowiedzialność gminy zachodzi w dwóch sytuacjach, o odmiennie zakreślonych przesłankach ustawowych. Otóż, w pierwszej sytuacji, gmina ponosi własną, ustawową odpowiedzialność partycypacyjną w kosztach utrzymania pensjonariusza domu pomocy społecznej wynikającą z art. 61 ust. 1 pkt 3 u.p.s. w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tej ustawy. Jej normatywną przesłanką jest niewywiązanie się przez mieszkańca domu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.), małżonka, jak i krewnych (art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.) z powinności pokrycia pełnej odpłatności z uwagi na wskazane przywołanym przepisem ograniczenia finansowe w partycypacji w rzeczonej odpłatności. Z kolei, w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a u.p.s., z obowiązku opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym w takowej sytuacji przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, o czym stanowi art. 61 ust. 3 u.p.s. Odpowiedzialność ta, jak wynika wprost z brzmienia cytowanego przepisu, ma charakter zastępczy, względem mieszkańca domu, małżonka, zstępnych i wstępnych, jeśli ci nie wywiązują się z własnego – ustawowego, uprzednio zindywidualizowanego i skonkretyzowanego na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. obowiązku wnoszenia opłat. Dopiero zaistnienie okoliczności uzasadniających uiszczenie opłat za pobyt w DPS przez gminę stanowi podstawę roszczeń regresowych gminy dochodzonych w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji (art. 104 ust. 1 ustawy), którego materialnoprawną podstawę prowadzenia stanowi decyzja wydana na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy, określająca na rzecz osób uchylających się od uiszczenia opłaty wysokość należności podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu.

Organ odwoławczy wskazał następnie, że zgodnie z przepisem art. 61 ust 2d ustawy o pomocy społecznej w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2 (art. 61 ust. 2e). Wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że opłata ustalona dla odwołującego się dotyczy różnicy między opłatą wnoszona przez mieszkankę domu pomocy społecznej, opłatami ustalonymi dla pozostałych zstępnych, a średnim kosztem utrzymania we wskazanym domu pomocy. W zaskarżonej decyzji wyjaśniono, że opłata ta została ustalona proporcjonalnie do ilości osób zobowiązanych (3 osób zstępnych). Zgodnie z dominującym orzecznictwem sądowoadministracyjnym, choć niejednolitym w tym przedmiocie, organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób zobowiązanych w tej samej kolejności do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej. Postępowanie to jednakże może zakończyć się wydaniem trzech odrębnych decyzji administracyjnych kierowanych w stosunku do każdego zobowiązanego, w sytuacji gdy organ przyjmuje koncepcje orzeczniczą polegającą na podziale opłaty proporcjonalnie do liczby osób zobowiązanych. Organ I instancji wskazał w piśmie przesłanym do akt sprawy, że postępowanie względem A. W. siostry odwołującego się i jednej z trzech osób zobowiązanych zakończyło się decyzją ostateczną z dnia 11 sierpnia 2020 r. ustalającą opłatę, która została uiszczona w całości. Odrębną decyzją ustalono też opłatę względem J. F. W tej sytuacji niecelowym byłoby powtarzanie przeprowadzonego postępowania ponownie – zwłaszcza wobec ostateczności wspomnianych decyzji. Organ odwoławczy zaznaczył, że w decyzji pierwszoinstancyjnej zawarto stosowne obliczania polegające na wskazaniu średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej w okresie pobytu matki odwołującego się w domu pomocy społecznej oraz wysokość opłaty wnoszonej przez mieszkankę domu pomocy społecznej w okresie od dnia umieszczenia do dnia zgonu w dniu 19 lutego 2020 r.

W końcowej części uzasadnienia decyzji organ odwoławczy odniósł się do odwołania W. F. W tym kontekście organ odwoławczy wyjaśnił, że osoby zobowiązane do alimentacji i wspierania jak zstępni nie zostały poprzez zagwarantowanie stałej opieki w placówce ich osobie bliskiej zwolnione ze swoich obowiązków nałożonych na nich przede wszystkim z mocy właściwych przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przejęcie przez pomoc społeczną obowiązku sprawowania faktycznej całodobowej opieki nad osobą jej wymagającą ma wyłącznie na celu przeciwdziałanie takim sytuacjom, w których brak możliwości sprawowania w sposób fizyczny tej opieki przez rodzinę mógłby doprowadzić do życia osoby niepełnosprawnej lub w zaawansowanym wieku w warunkach poniżej godności ludzkiej. Pomoc społeczna wyręcza w takim wypadku rodzinę, jednak nie zastępuje jej całkowicie w wykonywaniu obowiązków sprawowania opieki. Pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem odpłatny. Wysokość odpłatności ustalana jest zarządzeniem organu wykonawczego gminy. W przypadku gdy dochody świadczeniobiorcy nie pokrywają w całości kosztów jego pobytu, w dalszej kolejności zobowiązani są jego małżonek, zstępni oraz wstępni. Wyłącznie wtedy, gdy opłaty wnoszone przez wymienione podmioty, których zamknięty katalog zawarty jest w treści art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, nie pokrywają w całości kosztów pobytu świadczeniobiorcy w domu pomocy społecznej lub gdy takich podmiotów brak – odpłatność ponieść musi gmina, z której osoba została skierowana do takiej placówki. Jak bowiem stanowi art. 17 ust. 1 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej do zadań własnych gminy o charakterze obowiązkowym, należy ponoszenie odpłatności za pobyt mieszkańca gminy w tym domu. Zadania te, jako własne, pokrywane są ze środków publicznych znajdujących się w budżecie gminy. Jest oczywiste, iż realizacja zadań gminy wymagających wydatków z budżetu gminnego wymaga działania w sposób zgodny z prawem, efektywny i oszczędny. Nie jest więc dopuszczalne ponoszenie wydatków z budżetu gminy na opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej, która to opłata może zostać poniesiona przez jego rodzinę.

Organ odwoławczy wyjaśnił, że dowody braku obecności odwołującego się w Polsce w okresie od 2007 r do 2018 r. nie mają wpływu na podejmowane rozstrzygnięcie. Organ I instancji bowiem postępowanie w sprawie odpłatności za pobyt Pani I. F. prowadził w roku 2020, a odwołujący się osobiście odebrał pismo w sprawie prowadzenia postępowania i konieczności podania dochodów, podpisania umowy i konsekwencji braku podpisania umowy. Nieprzebywanie na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej nie stanowi o braku obowiązku ponoszenia opłat za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Odmienne oczekiwania odwołującego się nie znajdują bowiem oparcia w przepisach prawa. Art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. b u.p.s. uzależnia wysokość opłaty od dochodów, nie zaś od ponoszonych wydatków czy rzeczywistych możliwości finansowych. Skarżący nie jest stroną postępowania w sprawie skierowania jego matki do domu pomocy społecznej, nie jest jej przedstawicielem ustawowym, ani tez jej pełnomocnikiem, to nie mógł skutecznie zaskarżyć decyzji w zakresie skierowania matki do domu pomocy społecznej. Skarżący ma w tej sprawie jedynie interes faktyczny, ponieważ umieszczenie jego matki w domu pomocy społecznej może rodzić dla niego konsekwencje finansowe. Osoby zobowiązane do ponoszenia opłat za pobyt krewnych w domach pomocy społecznej nie są stronami postępowań o skierowanie krewnego do domu pomocy społecznej, czy też postępowań nadzwyczajnych dotyczących tego rodzaju spraw. Nadto w prowadzonym postępowaniu strona była pouczona, że po ustaleniu opłaty na wniosek oparty na podstawie art. 64 u.p.s. możliwe jest prowadzenie postępowania w sprawie zwolnienia całkowicie lub częściowo z ustalonej opłaty za pobyt osoby bliskiej w domu pomocy społecznej. Rozstrzygnięcie podejmowane w trybie art. 64 u.p.s. jest jednak oparte o uznanie administracyjne i na uwadze należy mieć, że interes wnioskodawcy w takim postępowaniu nie może uzyskać przewagi nad interesem społecznym związanym z partycypacją rodziny w kosztach pobytu jej członka w domu pomocy społecznej. Nie można bowiem doprowadzać do sytuacji, w której obowiązki członków rodziny (w tym zakresie syna) w zakresie pokrywania kosztów pobytu w domu pomocy społecznej jego matki byłyby w sposób zbyt swobodny i nieznajdujący uzasadnienia w wyjątkowych okolicznościach przerzucane na jednostki samorządu terytorialnego, powodując nadmierne obciążenie sektora finansów publicznych, a w konsekwencji całego społeczeństwa. Wniosek o zwolnienie z odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jest bowiem de facto wnioskiem o udzielenie pomocy ze środków publicznych.

Pismem z dnia 8 kwietnia 2022 r. W. F. złożył skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakwie z dnia 24 lutego 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji: 1) naruszenie prawa materialnego – art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, albowiem organ nie ustalił czy mieszkaniec DPS posiada małżonka, który zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., w pierwszej kolejności po mieszkańcu ma obowiązek uczestniczyć we wnoszeniu opłat za pobyt mieszkańca w DPS; 2) naruszenie prawa materialnego – art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, albowiem organ powinien prowadzić postępowanie jednocześnie w stosunku do wszystkich osób należących do tego samego kręgu podmiotów zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS; 3) naruszenie prawa materialnego – art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji nałożenie obowiązku zwrotu kwot wskazanych w decyzji pomimo braku udziału w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji przez dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 12 października 2015 roku nr [...] i braku udostępnienia akt pomimo bycia spadkobiercą strony tego postępowania; 4) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wypływ na rozstrzygnięcie sprawy – art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego poprzez brak ustalenia istotnych okoliczności faktycznych tj. stanu cywilnego mieszkańca DPS, tj. czy ewentualnie posiadała małżonka (a jeśli lak to w jakiej dacie), który zgodnie z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., w pierwszej kolejności po mieszkańcu ma obowiązek uczestniczyć we wnoszeniu opłat za pobyt mieszkańca w DPS, 5) naruszenie przepisów postępowania art. 10 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie mocy wydanej przez Burmistrza C. decyzji, pomimo że przed wydaniem decyzji strona została pozbawiona możliwości wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i złożenia stosownych wniosków o uzupełnienie zebranego materiału dowodowego, 6) naruszenie przepisów postępowania art. 105 § 1 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania pomimo jego wcześniejszego umorzenia decyzją nr [...] Burmistrza C. z dnia 19 marca 2021 r. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumentację na poparcie sformułowanych zarzutów i wniosków; została ona uzupełniona pismem z dnia 27 czerwca 2022 r.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o oddalenie skargi w pełni podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Organ odwoławczy ustosunkował się też do zarzutów skargi, uznając je za niezasadne.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 137) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 329, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie rozstrzyga sprawy administracyjnej merytorycznie, lecz ocenia zgodność aktu z prawem.

Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie ze wskazanymi wyżej kryteriami, należało uznać, że odpowiada ona prawu i nie ma podstaw do pozbawienia jej mocy wiążącej. Skarga okazała się niezasadna.

Podmioty zobowiązane do ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej wymienia przepis art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w punktach od 1 do 3, ustanawiając jednocześnie kolejność ponoszenia przez te podmioty owej odpłatności. W punkcie pierwszym ustawodawca wymienia mieszkańca domu, a w przypadku osób małoletnich jego przedstawiciela ustawowego, w drugim małżonka i zstępnych przed wstępnymi, a w punkcie trzecim gminę, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Jednocześnie w ust. 2 art. 61 ustawodawca określa granice obciążenia poszczególnych grup podmiotów odpłatnością za pobyt w domu pomocy społecznej. Małżonek oraz zstępni i wstępni ponoszą odpłatność stosownie do treści umowy zawartej z kierownikiem ośrodka pomocy społecznej (powiatowego centrum pomocy rodzinie). W sytuacji, gdy nie dojdzie do zawarcia umowy lub ustalona umową (umowami) kwota partycypacji nie pokrywa całości średniego kosztu utrzymania osoby w placówce, odpłatność w/w osób jest ustalana decyzją, przy czym ustawodawca w art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej zastrzega, że decyzyjne obciążenie małżonka i krewnych w linii prostej, kosztami pobytu osoby bliskiej w domu pomocy, może nastąpić jedynie wtedy, gdy dysponują oni dochodem przewyższającym 300% kryterium dochodowego (osoby samotnie gospodarującej lub na osobę w rodzinie), albowiem na koszty pobytu małżonka lub krewnego w linii prostej w domu pomocy społecznej może być przeznaczona nadwyżka ponad 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie lub osoby samotnie gospodarującej. Natomiast gmina (z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej) ponosi odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez podmioty wymienione punktach 1 i 2 tj. samego mieszkańca oraz jego małżonka czy krewnych w linii prostej.

Decyzja o ustaleniu opłat zabezpiecza interes gminy, która zastępczo musi wyłożyć za osoby zobowiązane, brakujące koszty utrzymania mieszkańca domu pomocy społecznej. Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny prezentował pogląd, że wydanie decyzji opartej o treść art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, tj. dotyczącej obowiązku zwrotu wydatków wyłożonych zastępczo przez gminę na pokrycie kosztów utrzymania mieszkańca w domu pomocy społecznej, powinno nastąpić dopiero po decyzyjnym skonkretyzowaniu i zindywidualizowaniu obowiązku wnoszenia opłat przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej (zob. wyrok NSA z dnia 30 października 2012 r., I OSK 653/12, CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 11 czerwca 2018 r. (I OPS 7/17, CBOSA) stwierdził, że obowiązek wnoszenia, przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby, a w konsekwencji wydanie decyzji o zwrocie kosztów poniesionych zastępczo przez gminę na podstawie art. 104 ust. 3 w związku z art. 61 ust. 3 tej ustawy, wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 tej ustawy lub w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 w związku z art. 61 ust. 1 i 2 oraz art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Nie ulega wątpliwości, że wydanie decyzji na podstawie art. 59 ust. 1 w zw. z art. 61 ust. 1 i 2 u.p.s. w celu ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej może obejmować okres przed wydaniem decyzji, ponieważ decyzja ta konkretyzuje obowiązek powstający z mocy prawa z dniem zaistnienia takiego zdarzenia prawnego jak umieszczenie osoby uprawnionej w domu pomocy społecznej.

W okolicznościach faktycznych sprawy zakończonej kontrolowaną decyzją, istniały w świetle przedstawionego wyżej stanu prawnego, podstawy do wydania decyzji o ustaleniu należnych od skarżącego opłat z tytułu pobytu jego matki I. F. w domu pomocy społecznej zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Z uwagi na brak zgody skarżącego na przeprowadzenie wywiadu (pismo z dnia 19 kwietnia 2021 r.) ziściły się podstawy do ustalenia opłaty w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy. Szczegółowe wyliczenia zawarte w decyzji organu I instancji uwzględniające średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w B. w poszczególnych latach oraz opłatę wnoszoną przez I. F. zgodnie z decyzją z dnia 29 października 2015 r. – są prawidłowe i nie budzą wątpliwości. Zważywszy że I. F. miała troje dzieci (A. W., J. F. i W. F.), organ prawidłowo zastosował regułę z art. 61 ust. 2f ustawy, wedle której wysokość opłaty ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. W okolicznościach niniejszej sprawy prowadzanie osobnych postępowań i wydanie osobnych decyzji w stosunku do poszczególnych osób obowiązanych należy uznać za dopuszczalne, a w każdym razie niepodobna w tym upatrywać istotnego naruszenia prawa, które mogłoby mieć wpływ na rozstrzygniecie. W szczególności niepodobna zakładać, że skarżący, który nie wyraził zgody na przeprowadzenie wywiadu, mógłby być obciążony mniejszą kwotą niż ta, która nań przypada przy proporcjonalnym podziale.

Zarzuty skargi są bezzasadne. Na podstawie oświadczenia I. F. zawartego w wywiadzie środowiskowym w sprawie skierowania do domu pomocy społecznej organy ustaliły, że jest ona wdową. To, że okoliczność ta nie została wyartykułowana w uzasadnieniu decyzji, nie stanowi naruszenia prawa ani nawet wadliwości tego uzasadnienia – organy mogły zakładać, że stan cywilny I. F., matki skarżącego, jest skarżącemu znany. O prowadzeniu osobnego postępowania w stosunku do poszczególnych osób obowiązanych była już mowa wyżej – w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd nie dopatrzył się istotnego naruszenia prawa w tym zakresie. Skarżący nie był stroną postępowania zakończonego decyzją Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z dnia 12 października 2015 r. Poza tym, hipotetycznie rzecz ujmując, ewentualny brak udziału strony w postępowaniu administracyjnym sam przez się nie powoduje, że decyzja ostateczna w tym postępowaniu wydana nie wywiera skutków prawnych, ani też nie powoduje, że decyzję tę można pomijać w toku dalszych czynności jurysdykcyjnych. W ocenie Sądu, nie doszło do istotnego naruszenia uprawnień procesowych skarżącego (art. 10 k.p.a.). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może okazać się skuteczny tylko w razie wykazania, że ewentualne uchybienie organu miało wpływ na wynik sprawy – ten warunek w niniejszej sprawie nie został spełniony. W szczególności skarżący nie wskazał, w jaki sposób dodatkowo uzupełniłby swoje stanowisko w sprawie (w tym kontekście skarżący wskazuje jedynie na "badanie stanu cywilnego" swojej matki, o czym była już mowa wyżej, oraz na bliżej nieokreśloną "informację o statusie spadkobiercy"). Decyzja o umorzeniu postępowania w sprawie zobowiązania skarżącego do zwrotu zastępczo poniesionych opłat nie stanowiła przeszkody do wydania zaskarżonej decyzji – decyzji merytorycznej o ustaleniu odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej. Również twierdzenia skarżącego zawarte w piśmie z dnia 27 czerwca 2022 r. nie wskazują na zasadność zarzutów skargi. W szczególności nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący był wprowadzony w błąd, ani też nie ma podstaw do przyjęcia, że subiektywne przekonanie skarżącego, iż "70% mamy emerytury pójdzie na ten DPS a resztę będzie pokrywać MOPS C." – jest w jakikolwiek sposób uzasadnione.

W ocenie Sądu, istotne dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktyczne zostały należycie wyjaśnione, toteż nie doszło do naruszenia przepisów prawa procesowego statuujących zasadę prawdy obiektywnej (art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a.). Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a w szczególności nie narusza przepisów prawa powołanych w skardze.

Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.