Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1305/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2012-10-01 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6172 Notariusze i aplikanci notarialni
Hasła tematyczne: Zawody prawnicze
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Uchylono zaskarżoną uchwałę
Powołane przepisy: article: art. 74h par. 1, par. 2, par. 9, par. 10, par. 11par. 12, par. 14 pkt 4, art. 74 par. 1, par. 3, par. 4, art. 74d, art. 74e par. 2, par. 3, par. 4, art. 74f par. 1 i par. 2
journal: Dz.U. 2008 nr 189 poz 1158
law: Ustawa z dnia 14 lutego 1991 r. Prawo o notariacie - tekst jednolity
article: art. 80, art. 77 par. 1, art. 7, 107 par. 3,
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 145 par. 21 pkt 1 lit. a i c, art. 152, art. 200
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Czarnecki Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Maliszewska (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. sekr. sąd. Jadwiga Rytych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 września 2012 r. sprawy ze skargi P. M. na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...]-[...] września 2011 r. z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego 1. uchyla zaskarżoną uchwałę; 2. stwierdza, że uchylona uchwała nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego, którego termin został wyznaczony na [...]-[...] września 2011 r. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych na rzecz P. M. tytułem zwrotu kosztów postępowania


UZASADNIENIE

P. M. – U. (dalej: Skarżąca) przystąpiła w dniach 7-9 września 2011 r. do egzaminu notarialnego przed Komisją Egzaminacyjną do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W.

Komisja Egzaminacyjna uchwałą nr [...] z dnia [...] września 2011 r. ustaliła, że P. M. – U. uzyskała wynik negatywny z egzaminu notarialnego.

W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zdająca z części pierwszej egzaminu [zestaw pytań testowych] otrzymała ocenę dobrą, z drugiej części egzaminu notarialnego [dwa projekty aktów notarialnych] otrzymała ocenę niedostateczną oraz z trzeciej części egzaminu [opinia prawna] - ocenę dobra, co biorąc pod uwagę treść art. 74f § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz.U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1158 ze zmianami), stanowiło wynik negatywny egzaminu.

Skarżąca złożyła odwołanie od powyższej uchwały do Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości powołanej do rozpatrywania odwołań od wyników egzaminu notarialnego (dalej: Komisja II stopnia), kwestionując wysokość ocen uzyskanych z obu zadań składających się na drugą część egzaminu notarialnego, a polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawę opisanych przypadków (casusów) i wnosiła o ich weryfikację z uwzględnieniem jej uwag przedstawionych w odwołaniu.

W części odwołania odnoszącej się do oceny za sporządzenie projektu pierwszego aktu notarialnego zdająca zakwestionowała:

a) zarzut jednego z egzaminatorów, iż w opisie ustroju majątkowego obowiązującego w małżeństwie Pawła Nowaka i Anieli Nowak (ustrój rozdzielności majątkowej) nie odniesiono tego stanu do braku konieczności powołania zgody małżonki Pawła Nowaka i braku jej sprzeciwu co do czynności skutkującej dopłatą jako nie następującej z majątku wspólnego;

b) zarzut, iż zdająca sporządziła umowę działu spadku i zniesienia współwłasności, zamiast umowy o dział spadku i podział majątku wspólnego;

c) zarzut, iż przy składaniu oświadczeń przez współwłaścicieli o dokonaniu działu spadku i zniesieniu współwłasności pominięto, iż poszczególne działki nabyli oni na własność, lecz posłużono się określeniem "nabywa działkę";

d) uwagę jednego z egzaminatorów, iż w projekcie aktu nie zostało zamieszczone żądanie sprostowania działu I-O pierwotnej księgi wieczystej odnośnie sposobu korzystania z działki nr 26;

e) zarzut, iż wniosek wieczystoksięgowy nie zawiera adresu banku jako uczestnika postępowania wieczystoksięgowego w związku z żądaniem wykreślenia hipoteki;

f) zarzut, iż w projekcie nie zostało zamieszczone pouczenie o treści art. 17a ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn;

g) uwagę egzaminatora, iż zdająca w projekcie aktu nie podała wartości całej nieruchomości i jej poszczególnych składników.

W części odwołania odnoszącej się do oceny za opracowanie projektu drugiego aktu notarialnego skarżąca zakwestionowała zarzuty członków Komisji Egzaminacyjnej dotyczące:

a) zbędnego powołania do aktu pełnomocnika spółdzielni działającego razem z prezesem jednoosobowego zarządu;

b) wskazania wadliwej podstawy nabycia przez spółdzielnię praw do nieruchomości;

c) powołania bezprzedmiotowej zgody rady gminy na zawarcie przez spółkę "ArchiProjekt" spółkę z o.o. z siedzibą we Wrocławiu umowy zamiany;

d) zmiany kazusu poprzez wskazanie kredytu udzielonego spółce w euro (250 000) zamiast w złotych, następnie niekonsekwentnego ustanowienia hipoteki w złotych (do kwoty 1 500 000 zł) oraz nieokreślenia, że hipoteka jest hipoteką łączną, a nadto wskazania wysokości uzyskanego kredytu, która nie odpowiada kwocie ustanowionej hipoteki (przedstawiciel spółki oświadczył, iż kwota kredytu stanowi równowartość 1 025 000, bez wskazania przy tym waluty);

e) braku powołania decyzji ministra właściwego do spraw kultury i ochrony dziedzictwa narodowego w sprawie skreślenia spalonej piekarni z rejestru zabytków;

f) braku zamieszczenia w pouczeniach uprzedzenia stawających o obowiązkach użytkownika wieczystego, które wynikają z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w szczególności o przepisach tej ustawy regulujących skutki braku zmiany przeznaczenia gruntu oraz o przepisach uprawniających organ skarbowy do dokonania domiaru w podatku od czynności cywilnoprawnych;

g) niedokonania cesji na rzecz spółki uprawnień z decyzji zezwalającej spółdzielni na budowę budynku biurowo-mieszkalnego;

h) braku niezbędnej zgody Ministra Skarbu Państwa lub zgromadzenia wspólników na ustanowienie hipoteki przez spółkę;

i) zamieszczenia w projekcie aktu wniosku o wpis hipoteki w dziale III księgi wieczystej, a także zawnioskowanie tego wpisu do niewłaściwej księgi wieczystej;

j) braku powołania zgód Prezydenta Miasta Wrocławia na wykreślenie z księgi wieczystej prawa pierwokupu przysługującego Gminie Wrocław oraz jej roszczenia o zapłatę pierwszej opłaty rocznej za użytkowanie wieczyste gruntu.

Skarżąca zakwestionowała również zarzuty egzaminatorów dotyczące projektów obu aktów notarialnych, iż nie wyliczono w nich lub błędnie wyliczono opłaty, nie podano podstaw prawnych ich określenia i nie wskazano sposobu zapłaty. Skarżąca podniosła, iż zdaje sobie sprawę z uchybień w sporządzonych przez nią projektach aktów notarialnych. Skomplikowane, rozbudowane stany faktyczne, presja czasu i stres powodowały, że błędy pojawiały się częściej niż w czasie sporządzania projektów aktów w codziennej praktyce. Autorka odwołania uważa jednak, iż niektóre z zarzutów podniesionych przez egzaminatorów nie były uzasadnione i nic powinny wpływać na obniżenie ocen. Zwróciła uwagę również na to, iż egzaminatorzy oceniając projekty obu aktów notarialnych stwierdzili, że zostały one napisane prostym, zrozumiałym językiem, obie prace są staranne, zaś ich styl został oceniony jako poprawny. W projektach aktów zostały zachowane wymagania określone w art. 85 i 92 § 1 Prawa o notariacie.

Powołując się na te okoliczności oraz na zarzuty przedstawione w odwołaniu skarżąca wnosiła o pozytywne rozpatrzenie odwołania poprzez wystawienie za drugą część egzaminu oceny pozytywnej i stwierdzenie, że uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego.

W uzupełniającym odwołanie piśmie z dnia [...] stycznia 2012 r. skarżąca wnosiła o przeprowadzenie dowodu z dokumentu w postaci kopii załączonej pracy egzaminacyjnej obejmującej sporządzony przez innego zdającego projekt drugiego aktu notarialnego i oceny egzaminatorów oraz ustalenie, że naruszona została zasada równości przy ocenianiu sporządzonego przez nią projektu drugiego aktu notarialnego. Dowód ten miał być przeprowadzony na okoliczność, że praca egzaminacyjna zdającej nie była dotknięta błędami dyskwalifikującymi ją i uzasadniającymi wystawienie oceny niedostatecznej.

Komisja II stopnia, uchwałą z dnia [...] kwietnia 2012 r., na podstawie art. 74h § 1, § 9 i § 12 ustawy z dnia 14 lutego 1991 r. - Prawo o notariacie (Dz. U. 2008 r., Nr 189, poz. 1158 ze zm.)w związku z art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymała w mocy zaskarżoną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości z siedzibą w W. z dnia [...] września 2011 r. nr [...].

Jak wynika z uzasadnienia uchwały z [...] kwietnia 2012 r., Komisja Egzaminacyjna II stopnia uznała za trafne następujące zarzuty skarżącej odnoszące się do zadania z drugiej części egzaminu notarialnego, polegającego na sporządzeniu projektu pierwszego aktu notarialnego. Za niezasadny uznano zarzut jednego z egzaminatorów, iż brak jest w tej pracy egzaminacyjnej odniesienia do faktu pozostawania Pawła Nowaka z żoną w ustroju rozdzielności majątkowej powodującego odpadnięcie konieczności powołania zgody tej ostatniej na dokonanie dopłaty, jako czynności nie obciążającej majątku wspólnego. Poglądy wyrażone przez skarżącą w tym zakresie uznano za trafne. W świetle przepisów powołanych w odwołaniu nie może ulegać wątpliwości, iż nie zachodziła potrzeba uzyskania zgody żony Pawła Nowaka na dokonanie przez niego dopłaty na rzecz siostry, ponieważ dopłata następowała w tym przypadku z majątku osobistego Pawła Nowaka.

Za trafny uznano również kolejny zarzut odwołania, w którym zdająca kwestionowała zarzut egzaminatora, iż sporządziła umowę działu spadku i zniesienia współwłasności, zamiast umowy działu spadku i podziału majątku wspólnego. Prawidłowym rozwiązaniem zadania egzaminacyjnego było w tym przypadku sporządzenie projektu aktu notarialnego obejmującego umowę działu spadku i zniesienia współwłasności, tak jak uczyniła to zdająca.

Podobnie uznano za trafny zarzut skarżącej, iż przy składaniu oświadczeń przez współwłaścicieli o dokonaniu działu spadku i zniesieniu współwłasności pominęła, iż poszczególne działki nabyli oni na własność, lecz posłużono się określeniem: "nabywa działkę". Użycie takiego zwrotu nie może być oceniane w kategoriach uchybienia mającego wpływ na ocenę pracy egzaminacyjnej, bowiem, jak słusznie zauważyła zdająca, dokonanie przez podział działu spadku i zniesienia współwłasności obejmujących nieruchomość składającą się z kilku działek może nastąpić jedynie poprzez nabycie przez uczestników czynności działowych własności poszczególnych działek. W pracy egzaminacyjnej zdająca posłużyła się więc skrótem myślowym, takim samym jak ten, którym posłużył się ustawodawca w przepisach powołanych w odwołaniu.

Za trafny uznano kolejny zarzut odwołania kwestionujący uwagę jednego z egzaminatorów, iż wniosek wieczystoksięgowy nie zawiera adresu banku, jako uczestnika postępowania wieczystoksięgowego w związku z żądaniem wykreślenia hipoteki. Dokładny adres wierzyciela hipotecznego - banku - został wskazany w § 1 projektu aktu (str. 9), gdzie został opisany dokument, który następnie został załączony do wniosku o wykreślenie hipoteki (§ 8 pkt 1 projektu aktu - str. 11). Za nietrafne natomiast uznano zarzutu skarżącej odnoszące się do nie zamieszczenia w akcie notarialnym pouczenia o treści 17a ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepisy tej ustawy, a także Prawa o notariacie, zdaniem autorki odwołania, nie nakładają na notariusza obowiązku pisemnego pouczenia o treści ostatnio powołanego przepisu. Pogląd ten nie może być uznany za trafny. Notariusz ma obowiązek udzielać stronom niezbędnych wyjaśnień dotyczących dokonywanej czynności notarialnej oraz jest obowiązany czuwać nad należytym zabezpieczeniem praw i słusznych interesów stron oraz innych osób, dla których czynność ta może powodować skutki prawne (art. 80 § 2 i 3 Prawa o notariacie). W związku z tym, iż notariusze nie są płatnikami podatku od spadków i darowizn od ustanowionych ograniczonych praw rzeczowych: użytkowania i służebności, brak tego pouczenia może spowodować dla stawających poważne skutki podatkowe w podatku od spadków i darowizn.

Zdająca zakwestionowała również zarzut jednego z egzaminatorów, iż w pracy nie podała wartości całej nieruchomości i jej poszczególnych składników. Podniosła przy tym, iż wartości te nie stanowią essentialia negotii umowy dokumentowanej projektem aktu oraz ich brak nie spowodował negatywnych skutków dla stron i miał wpływ na wyliczenie opłat. Zarzut ten nie został uznany za trafny. Sama zdająca przyznała, iż brak wskazania wartości całej przedmiotowej nieruchomości oraz poszczególnych działek wchodzących w jej skład, miał istotne znaczenie dla prawidłowego określenia wysokości opłat, które należało pobrać przy tym akcie. W przypadku tej pracy egzaminacyjnej rzeczą zdającego wszak było prawidłowo ustalić wysokość i pobrać wynagrodzenie należne notariuszowi, podatki i inne opłaty. Wykonanie tej powinności bez uprzedniego ustalenia wartości przedmiotowej nieruchomości było niemożliwe.

Jako nietrafny został także oceniony kolejny zarzut odwołania, w którym zdająca zakwestionowała uwagę jednego z egzaminatorów, iż w projekcie pierwszego aktu notarialnego nie zostało zamieszczone żądanie sprostowania działu I-O pierwotnej księgi wieczystej odnośnie sposobu korzystania z działki nr 26. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności danych katastru nieruchomości z oznaczeniem nieruchomości w księdze wieczystej sąd rejonowy dokonuje - na wniosek właściciela nieruchomości - sprostowania oznaczenia nieruchomości na podstawie danych katastru nieruchomości. W świetle tego przepisu, a także ze względu na ustanowienie w projekcie aktu ograniczonych praw rzeczowych i złożenie wniosku o ich ujawnienie w księdze wieczystej, wniosek o sprostowanie wpisu w dziale I-O księgi wieczystej prowadzonej dla nieruchomości stanowiącej działkę nr 26 należy uznać za konieczny. Uwaga egzaminatora była więc w pełni uzasadniona. Niezależnie od tego organ odwoławczy zauważył, iż zamieszczony w projekcie aktu opis dokumentów (wypisu z rejestru gruntów i kartoteki budynku), które mogłyby posłużyć do dokonania w/w wpisu sprostowania działu I-O księgi wieczystej, był niezbyt precyzyjny, bowiem nie wynika z niego, która z działek wchodzących w skład nieruchomości podlegającej działowi spadku i zniesieniu współwłasności jest zabudowana. Wynika to jedynie z oświadczenia stawających.

Z innych niekwestionowanych uwag egzaminatorów, a także niedostrzeżonych przez nich uchybień, organ odwoławczy zwrócił uwagę na:

a) brak wskazania przedmiotu działu spadku oraz po kim dział ten został dokonany, a także przedmiotu zniesienia współwłasności;

b) dwukrotne powtórzenie tej samej jednostki redakcyjnej - § 5 - projektu aktu;

c) brak wskazania w § 5 [str. 10 projektu] wartości działek nr 25 i 26;

d) wadliwe określenie służebności, przez co nie została rozwiązana kolizja ograniczonych praw rzeczowych ustanowionych w §§ 5 i 6 [str. 11 projektu];

e) brak ustalenia wartości ograniczonych praw rzeczowych (art. 13 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn);

f) zbiorowo złożone wnioski wieczystoksięgowe (§ 8 projektu aktu), zamiast przez uprawnione osoby (art. 6262 § 5 k.p.c.);

g) brak wskazania podstaw prawnych pobranych: wynagrodzenia notariusza, opłat sądowych i podatku PCC, a także podstawy prawnej niepobrania podatku od nieodpłatnego zniesienia współwłasności;

h) pobranie wynagrodzenia notariusza bez podatku VAT;

i) niepobranie taksy notarialnej na podstawie § 11 ust. 2 i 3 rozporządzenia w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej od ustanowionego na rzecz osoby trzeciej użytkowania;

j) pobranie podatku PCC w zaniżonej wysokości (1 000 zł zamiast 8 000 zł).

W odniesieniu do drugiego aktu notarialnego, Komisja odwoławcza część zauważonych przez egzaminatorów i Komisję Egzaminacyjną uchybień skarżącej uznała za nie mające wpływu na ostateczną ocenę jej pracy.

Należą do nich: zbędne przywołanie do aktu pełnomocnika spółdzielni działającego razem z prezesem jednoosobowego zarządu (swoista "nadreprezentacja spółdzielni" ponad tę, wymaganą w art. 54 § 1 zd. drugie prawa spółdzielczego; podanie wadliwej podstawy prawnej nabycia praw do nieruchomości przez spółdzielnię oraz zamieszczenie w projekcie aktu wniosku o wpis hipoteki i zawnioskowanie tego wpisu do niewłaściwej księgi wieczystej.

Nadto, w odniesieniu do tego samego – drugiego aktu notarialnego – dwa zarzuty skarżącej zostały uznane za trafne.

Mianowicie – skarżąca zasadnie zakwestionowała uwagę jednego z egzaminatorów dotyczącą powołania bezprzedmiotowej uchwały rady gminy wyrażającej zgodę na zawarcie przez "ArchiProjekt" spółkę z o.o. umowy zamiany nieruchomości. Podniosła, iż powołała tę zgodę w odniesieniu do kwestii odłączenia działki z nieruchomości opisanej w kazusie, co stanowiło element umowy zamiany.

Organ odwoławczy, przywołując orzecznictwo SN przyznał, że wbrew poglądom zawartym w Uchwale Komisji Egzaminacyjnej I stopnia, zgoda właściciela nieruchomości – Gminy Wrocław na zawarcie umowy zamiany była konieczna, co trafnie podniosła skarżąca w odwołaniu.

Także uznano za słuszne zarzuty skarżącej w zakresie w jakim wytknięto jej uchybienie polegające na wskazaniu waluty kredytu ("euro" zamiast "złote"), uznając je za nieistotne jak również w zakresie nie wskazania, że ustanowiona hipoteka jest hipoteką łączną.

Za częściowo trafny uznano nadto zarzut skarżącej, iż brak w projekcie aktu cesji na rzecz spółki uprawnień z decyzji zezwalającej na budowę budynku biurowo-mieszkalnego może być konwalidowany poprzez ujęcie tej zgody w odrębnym dokumencie.

Za nietrafne natomiast uznano zarzuty dotyczące braku powołania decyzji ministra właściwego ds. kultury dziedzictwa narodowego w sprawie skreślenia spalonej piekarni z rejestru zabytków, brak pouczeń o obowiązkach użytkownika wieczystego, a ponadto – braku zgody Ministra skarbu Państwa lub zgromadzenia wspólników na ustanowienie hipoteki, co czyniło tę czynność nieważną z mocy art. 5a ust. 2 ustawy o zasadach wykonywania uprawnień przysługujących Skarbowi Państwa.

Organ odwoławczy wyraził pogląd, iż negatywnej oceny wystawionej skarżącej nie może zmienić fakt, że ci sami egzaminatorzy, którzy ocenili sporządzony przez nią projekt drugiego aktu notarialnego, pozytywnie ocenili sporządzony przez innego zdającego projekt drugiego aktu notarialnego również dokumentującego nieważną czynność prawną.

Nie jest bowiem, w ocenie organu, sięganie do prac innych zdających w ramach postępowania odwoławczego skarżącej.

Komisja II stopnia mimo to uznała, iż analiza treści pracy egzaminacyjnej skarżącej nie pozwoliła na uwzględnienie odwołania, gdyż potwierdzała zasadność zarzutów, jakie zostały przedstawione we wcześniejszym etapie postępowania, a w szczególności w uzasadnieniu ocen cząstkowych.

W dniu [...] maja 2012 r. P. M. – U. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na uchwałę Komisji II stopnia i zaskarżając ją w całości zarzuciła:

1. obrazę prawa materialnego, tj. art. art. 2, 7 oraz 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez przyjęcie odmiennych założeń i standardu oceny w odniesieniu do zaproponowanego przez Skarżącą rozwiązania zadania polegającego na sporządzeniu projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego), niż w stosunku do pozostałych osób zdających egzamin notarialny, co doprowadziło do niedopuszczalnego nierównego traktowania zdających znajdujących się w tej samej sytuacji i charakteryzujących się tymi samymi cechami relewantnymi, gdyż pozostałym osobom zdającym egzamin notarialny, które zaproponowały podobny sposób rozwiązania zadania polegającego na sporządzeniu projektu li aktu notarialnego i miały ten sam błąd co Skarżąca, polegający na obciążeniu nieruchomości hipoteką bez zgody Ministra Skarbu Państwa, a nawet błąd o większym ciężarze gatunkowym, polegający na sporządzeniu nieważnej umowy zamiany, nie zarzucono dokonania nieważnej czynności prawnej, który to zarzut postawiono Skarżącej, i osoby te otrzymały pozytywny wynik z egzaminu;

2. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. naruszenie art. 74h § 9 ustawy Prawo o notariacie, co polegało na błędnym i niedokładnym rozpoznaniu odwołania Skarżącej poprzez:

i) brak wyprowadzenia właściwych wniosków z uznanych przez Komisję II stopnia za trafne zarzutów Skarżącej w odniesieniu do projektu I i II aktu notarialnego (druga część egzaminu notarialnego);

ii) wydanie - w następstwie nieprawidłowej oceny odwołania Skarżącej – wewnętrznie sprzecznej uchwały. Komisja II stopnia z jednej strony stwierdziła szereg pozytywnych elementów rozwiązania Skarżącej i to zarówno w zakresie projektu 1, jak i II aktu notarialnego, by ostatecznie - wydając uchwałę - zupełnie tej okoliczności nic wziąć pod uwagę;

iii) stwierdzenie nowych i - częściowo irrelewantnych uchybień - w projekcie I aktu notarialnego, w sytuacji, gdy rolą Komisji II stopnia jest rozpoznanie odwołania w jego granicach, a w pozostałym zakresie jedynie na korzyść strony odwołującej się;

iv) brak dokonania komplementarnej oceny rozwiązania Skarżącej w świetle treści jej odwołania, wówczas bowiem - co zresztą wynika z samej skarżonej uchwały - konieczne byłoby wystawienie oceny pozytywnej.

3. obrazę przepisów prawa materialnego, tj- art. 74e § 2 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nieuwzględnienie, a w części niewłaściwe zastosowanie ustalonych przez ustawodawcę kryteriów oceny pracy zadania pisemnego egzaminu notarialnego;

4. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 74d § 6 w zw. z art. 74d § 5 ustawy Prawo o notariacie, poprzez niewłaściwe zastosowanie ustalonej przez ustawodawcę skali ocen, polegające na nieuzasadnionym utrzymaniu oceny negatywnej, pomimo że w uzasadnieniu uchwały Komisji II stopnia nie zostało wskazane w sposób jednoznaczny, dlaczego Komisja II stopnia nie uznała za zasadne podwyższenie oceny z drugiej części egzaminu, a jednocześnie w większości przypadków podzieliła trafność argumentacji Skarżącej wobec zarzutów podniesionych przez Komisję I stopnia; nadto -jak w dalszej części skargi zostanie wykazane -główny zarzut dotyczący nieważności czynności prawnej ustanowienia hipoteki również nie był zasadny,

5. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 7, 77, 107 § 3 oraz 138 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art.74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez nie podjęcie w toku postępowania odwoławczego kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy, brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału zgromadzonego w sprawie, w tym wniosków dowodowych Skarżącej oraz zarzutów sformułowanych przez Skarżącą w odwołaniu, o czym świadczy pominięcie okoliczności wskazujących na pozytywną ocenę pracy podniesionych przez Skarżącą w odwołaniu oraz oparcie się przez Komisję II stopnia jedynie na uchybieniach zawartych (zdaniem Komisji II stopnia) w pracy Skarżącej, przy całkowitym braku rozważenia pozytywnych elementów pracy w treści Uchwały;

6. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 8 oraz art. 10 ustawy. Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art.74h § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez naruszenie prawa strony do czynnego udziału w sprawie poprzez uniemożliwienie Skarżącej wypowiedzenia się co do zgromadzonych dowodów w ramach postępowania odwoławczego - opinii co do jej odwołania, i to pomimo faktu, że Skarżąca skierowała do Komisji II stopnia wniosek, który takiego wypowiedzenia się wymagał;

7. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 36 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego w związku z art. 74h § 12 ustaw) Prawo o notariacie, co polegało na nie rozpoznaniu sprawy w wyznaczonym przez Komisję II stopnia terminie w sytuacji nie przesłania Skarżącej stosownej informacji (w tymże terminie) o nowej dacie zakończenia rozpoznawania jej sprawy,

8. obrazę przepisów postępowania, tj. art. 139 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, w związku z art. 74b § 12 ustawy Prawo o notariacie, poprzez działanie Komisji II stopnia, polegające na tym, iż jako organ odwoławczy, dokonując oceny zasadności podniesionych w odwołaniu zarzutów, sformułowała wobec pracy Skarżącej nowe zarzuty, co w konsekwencji wpłynęło na utrzymanie negatywnej oceny jej pracy.

W konsekwencji, zdaniem skarżącej, dopuszczenia się przez Komisję II stopnia wskazanych powyżej naruszeń prawa procesowego i materialnego, doszło do podjęcia przez Komisję II stopnia błędnej decyzji o utrzymaniu oceny najniższej z możliwych, podczas gdy ocena ta powinna być pozytywna.

Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła:

1. na podstawie przepisu art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o uwzględnienie przez Komisję II stopnia niniejszej skargi w całości, poprzez dokonanie zmiany zaskarżonej uchwały z dnia [...] kwietnia 2012 roku w sprawie polegającej na uchyleniu uchwały nr [...] z dnia [...] września 2011 roku Komisji Egzaminacyjnej nr [...] do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości i ustalenie, że Skarżąca uzyskała pozytywny wynik z egzaminu notarialnego;

2. o dopuszczenie pełnomocnika Skarżącej do udziału w posiedzeniu Komisji II stopnia wyznaczonego celem ustosunkowania się do wniosku powołanego w pkt 1, względnie o dopuszczenie pełnomocnika Skarżącej do udziału w posiedzeniu niektórych członków Komisji II stopnia przeprowadzonego w przedmiocie wstępnej oceny niniejszej skargi lub o dopuszczenie pełnomocnika Skarżącej do udziału w posiedzeniu niektórych członków Komisji II stopnia wyznaczonego stosownie do treści art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W razie nieuwzględnienia wniosku złożonego w trybie art. 54 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i przekazania skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wniosła o uchylenie przez Sąd w całości zaskarżonej uchwały z dnia [...] kwietnia 2012 r. i przekazanie sprawy Komisji II stopnia do ponownego rozpoznania.

Nadto skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dowodów uzupełniających z dokumentów załączonych do skargi:

• projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego przeprowadzona w dniu 9 września 2012 roku), oznaczonego numerem kodowym [...] wraz z uzasadnieniami obu ocen cząstkowych projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego przeprowadzona w dniu 9 września 2012 roku), oznaczonego numerem kodowym [...] wraz z uzasadnieniami obu ocen cząstkowych;

• projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego przeprowadzona w dniu 9 września 2012 roku), oznaczonego numerem kodowym [...] wraz z uzasadnieniami obu ocen cząstkowych;

• projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego przeprowadzona w dniu 9 września 2012 roku), oznaczonego numerem kodowym [...] wraz z uzasadnieniami obu ocen cząstkowych;

• a także ze znajdującego się w aktach sprawy projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego przeprowadzona w dniu 9 września 2012 roku), oznaczonego numerem kodowym [...] wraz z uzasadnieniami obu ocen cząstkowych;

- na okoliczność nierównego potraktowania Skarżącej przez Komisję I i II stopnia w porównaniu do potraktowania innych osób zdających ten sam co Skarżąca egzamin notarialny, w części dotyczącej sporządzenia projektu II aktu notarialnego (część druga egzaminu notarialnego). Dokumenty te służą wyjaśnieniu istotnych wątpliwości, a więc nierównego traktowania osób zdających ten sam co Skarżąca egzamin notarialny, znajdujących się w tej samej sytuacji faktycznej i posiadających identyczną cechą relewantną co Skarżąca, a więc analogiczny błąd w rozwiązaniu tego zadania, czyli brak zgody Ministra Skarbu Państwa na ustanowienie hipoteki, przy czym tylko w przypadku Skarżącej poskutkowało to zarzutem sporządzenia nieważnej czynności prawnej i w konsekwencji wystawieniem i utrzymaniem oceny niedostatecznej. Nadto w pracy oznaczonej numerem kodowym [...] została udokumentowana nieważna czynność prawna - umowa zamiany, a egzaminatorzy zarzutu takiego wobec osoby zdającej nie sformułowali.

.

W ocenie Komisji Egzaminacyjnej II Stopnia wyrażonej w odpowiedzi na skargę, skarga P. M. - nie zasługuje na uwzględnienie i winna zostać oddalona.

Komisja Egzaminacyjna II Stopnia nie podzieliła zarzutów zamieszczonego w naruszenia zasad postępowania administracyjnego - art. 7, art. 8, art. 9, art. 10 art. 77, art. 107, art. 138 i art. 139 kpa.

Komisja II stopnia, wydając decyzję w myśl art. 138 § 1 pkt 1 kpa, rozpoznała sprawę jako organ odwoławczy, w granicach zaskarżenia wskazach w odwołaniu dokonując w tym zakresie weryfikacji opinii egzaminatorów. Oceny wyrażone w tych opiniach Komisja II stopnia podzieliła w całości, nie dostrzegając w nich istotnych uchybień, które powodowałyby konieczność podwyższenia ocen cząstkowych.

Organ odwoławczy stwierdził, iż po ponownym sprawdzeniu ww. pracy egzaminacyjnej brak było podstaw do wystawienia za nią oceny wyższej niż przyznana przez członków Komisji Egzaminacyjnej, tj. wyższej niż dostateczna. Stwierdzone przez egzaminatorów uchybienia, które ostatecznie okazały się uzasadnione, a także wady omawianej pracy egzaminacyjnej, które wyżej zostały opisane, miały istotne znaczenie dla końcowej oceny tej pracy egzaminacyjnej. Sprawiają one, iż brak było podstaw do uwzględnienia wniosku odwołania i przyznania za opracowany przez skarżącą projekt pierwszego aktu notarialnego oceny co najmniej dobrej.

Reasumując, organ podtrzymał pogląd, iż brak było podstaw do podwyższenia oceny za projekt pierwszego aktu notarialnego oraz do zmiany na pozytywną oceny za projekt drugiego aktu notarialnego, a także oceny z drugiej części egzaminu, a w konsekwencji do zmiany oceny końcowej z egzaminu notarialnego.

Wskazane uchybienia w pełni uzasadniały brak podstaw do podwyższenia ocen; nie jest więc trafny pogląd skarżącej w zakresie wskazanych uchybień przez Komisję II stopnia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

W świetle powołanych przepisów ustawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 – dalej także p.p.s.a.).

Dokonując oceny zasadności wniesionej przez P. M. – U. skargi, Sąd doszedł do przekonania, iż zasługuje ona na uwzględnienie.

Mianowicie – w ocenie Sądu – wydając sporną uchwałę Komisja Egzaminacyjna II stopnia dopuściła się - mogącego mieć wpływ na wynik sprawy - naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., a także art. 107 § 3 k.p.a. – polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, bez wyraźnego wskazania przyczyn nieuwzględnienia twierdzeń i zarzutów strony skarżącej.

Nadto, co nie mniej istotne, organ naruszył w istotny sposób przepisy art. 74h par. 12 Prawa o notariacie, a także par. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. regulującego sposób postępowania Komisji Odwoławczej. Korzystanie przez komisje egzaminacyjne w sprawach dotyczących ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego ze swoistego luzu decyzyjnego wpływa na zakres kontroli sądowoadministracyjnej. Skoro przepis prawa daje organowi administracji możliwość wyboru rozwiązania, to każdy wybór mieszczący się w ustawowych granicach jest zgodny z prawem i on sam nie może zostać zakwestionowany co do zasady przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, do których zaliczyć trzeba uchwały komisji egzaminacyjnych ustalające wynik egzaminu radcowskiego, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygnięcie nie było dowolne. Sądowa kontrola uchwał ustalających wynik egzaminu radcowskiego polega na zbadaniu, czy organy nie dopuścił się rażących uchybień, czy dysponowały niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonały wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego rozstrzygnięcia. Jest to więc kontrola prawidłowości postępowania poprzedzającego wydanie uchwały i jego zgodności z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.

Uznanie administracyjne w indywidualnej sprawie dotyczącej ustalenia wyniku egzaminu notarialnego wyposaża komisje egzaminacyjne w prawo wyboru konsekwencji prawnych. Innymi słowy, komisje egzaminacyjne mają prawo, po dokonaniu subsumcji, do wybrania rozwiązania optymalnego ze względu na przyjęty przez siebie punkt widzenia (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Zakamycze 2005, s. 364). Wybór danego rozwiązania, które jest równowartościowe prawnie wobec innych dopuszczalnych przez ustawę, nie jest zupełnie dowolny i swobodny.

Zgodnie z art. 74 § 1, § 3 i § 4 ustawy - Prawo o notariacie egzamin notarialny przeprowadzają komisje, o których mowa w art. 71 b § 1 lub § 2. Przepisy art. 71 h stosuje się odpowiednio. Egzamin notarialny polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego, zwanej dalej "zdającym", do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu. Egzamin notarialny składa się z trzech części pisemnych.

Zgodnie z art. 74d ustawy - Prawo o notariacie pierwsza część egzaminu notarialnego polega na rozwiązaniu testu składającego się z zestawu 100 pytań zawierających po 3 propozycje odpowiedzi, druga część egzaminu notarialnego składa się z 2 zadań polegających na opracowaniu projektów aktów notarialnych na podstawie opisanego przypadku (casusu), trzecia część egzaminu notarialnego polega na opracowaniu opinii prawnej na podstawie przedstawionego problemu prawnego. Członkowie komisji dokonują oceny za część drugą i trzecią egzaminu notarialnego przy zastosowaniu następującej skali ocen:

1) oceny pozytywne:

a) celująca (6),

b) bardzo dobra (5),

c) dobra (4),

d) dostateczna (3);

2) ocena negatywna - niedostateczna (2).

Zgodnie z art. 74e § 2, § 3, § 4 ustawy - Prawo o notariacie oceny rozwiązania każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego dokonują niezależnie od siebie dwaj członkowie komisji, biorąc pod uwagę w szczególności zachowanie wymogów formalnych, właściwość zastosowanych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu. Każdy z członków komisji sprawdzających pracę pisemną wystawia ocenę cząstkową i sporządza pisemne uzasadnienie wystawionej oceny cząstkowej i przekazuje je niezwłocznie przewodniczącemu komisji, który załącza wszystkie uzasadnienia ocen cząstkowych dotyczące prac zdającego do protokołu z przebiegu egzaminu notarialnego. Ostateczną ocenę z pracy pisemnej z każdego z zadań z części drugiej i trzeciej egzaminu notarialnego stanowi średnia ocen cząstkowych przyznanych przez każdego członka komisji sprawdzającego pracę pisemną, przy czym:

1) oceny pozytywne to:

a) celująca - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 5,51 do 6,00,

b) bardzo dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 4,51 do 5,50,

c) dobra - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,51 do 4,50,

d) dostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi od 3,00 do 3,50;

2) ocena negatywna - niedostateczna - jeżeli średnia arytmetyczna wystawionych ocen wynosi poniżej 3,00.

Zgodnie z art. art. 74f § 1 i 2 ustawy - Prawo o notariacie pozytywny wynik z egzaminu notarialnego otrzymuje zdający, który z każdej części egzaminu notarialnego otrzymał ocenę pozytywną. Komisja podejmuje uchwałę o wyniku egzaminu notarialnego większością głosów obecnych członków.

Zgodnie z art. art. 74h § 1, § 2, § 9, § 10, § 11, § 12 ustawy - Prawo o notariacie od uchwały o wyniku egzaminu notarialnego zdającemu przysługuje odwołanie do komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości w terminie 14 dni od dnia otrzymania uchwały, o której mowa w art. 74f § 2.

Minister Sprawiedliwości powołuje, w drodze zarządzenia, komisję egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości, zwaną dalej "komisją odwoławczą", w składzie 9 członków.

Do zadań komisji odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego.

Uchwały są podejmowane większością 2/3 głosów w obecności wszystkich członków komisji odwoławczej.

Od uchwały komisji odwoławczej służy skarga do sądu administracyjnego.

Do postępowania przed komisją odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego.

Zgodnie z art. 74h § 14 pkt 4 ustawy - Prawo o notariacie Minister Sprawiedliwości określi, w drodze rozporządzenia tryb i sposób działania komisji odwoławczej.

§ 5 ust.3 i 4 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 lipca 2009 r. w sprawie komisji egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu notarialnego (Dz. U. z dnia 20 lipca 2009 r.) stanowi, że Przewodniczący lub członek komisji odwoławczej sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. Głosowanie jest jawne. W pierwszej kolejności komisja odwoławcza głosuje nad ostateczną oceną testu lub pracy pisemnej z tej części egzaminu notarialnego, która została zakwestionowana w odwołaniu, następnie komisja odwoławcza głosuje w sprawie uchwały komisji egzaminacyjnej do spraw aplikacji notarialnej przy Ministrze Sprawiedliwości o wyniku egzaminu notarialnego.

Powołane wyżej przepisy w sposób jednoznaczny wskazują, że postępowanie w sprawie egzaminu notarialnego jest odrębnym postępowaniem administracyjnym, które prowadzone jest przez powołane w tym celu organy - komisje. W postępowaniu tym obowiązuje zasada dwuinstancyjności. Art.74h § 1 ustawy Prawo o notariacie wskazuje organ właściwy do rozpoznawania odwołań od uchwał o wyniku egzaminu notarialnego - Komisję Egzaminacyjną II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości (art.74h § 2 - Komisja Odwoławcza). Z kolei z mocy art.74 h § 12 ustawy Prawo o notariacie do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. W przedmiotowej sprawie Komisja Odwoławcza stanęła na stanowisku, że postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia wyniku egzaminu notarialnego toczy się w przedmiotowych ramach zakreślonych zakwestionowaną w odwołaniu częścią egzaminu i zarzutami odwołania.

Wskazać należy, że przepisy Prawa o notariacie, gdy chodzi o kwestionowanie uchwał Komisji Egzaminacyjnej określają jedynie kwestie następujące: przewidują zaskarżalny charakter uchwał Komisji Egzaminacyjnej (art. 74h § 1 ustawy), regulują zagadnienia organizacyjne związane z powołaniem Komisji Odwoławczej (sposób powołania, skład, wynagradzanie, wygaśnięcie członkostwa, odwołanie członka Komisji, wyłączenie członka Komisji - art. 74h § 2 - § 8 ustawy).

W zakresie o postępowania przed Komisją Odwoławczą, Prawo o notariacie reguluje sposób podejmowania uchwał (art. 74h § 10 ustawy), zaskarżalność uchwał Komisji Odwoławczej do sądu administracyjnego (art. 74h § 11 ustawy). Prawo o notariacie nakazuje także odpowiednie stosowanie przepis k.p.a. (art. 74h § 12 ustawy) oraz zawiera upoważnienie dla Ministra Sprawiedliwości do określenia w drodze rozporządzenia m.in. trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej (art. 74h § 14 pkt 4 ustawy).

Korzystając z upoważnienia ustawowego Minister Sprawiedliwości wydał cytowane wyżej rozporządzenie MS z dnia 16 lipca 2009 r. W § 5 omawianego rozporządzenia Minister Sprawiedliwości uregulował sposób postępowania Komisji Odwoławczej.

Na wstępie rozważań należy ocenić wzajemny stosunek uregulowań zwartych w ustawie oraz w rozporządzeniu, co pozwoli na określenie procedury obowiązującej przed Komisją Odwoławczą, a w szczególności ustalenie, czy jest to procedura odwoławcza przewidziana przepisami k.p.a.

Jak wskazano wyżej, w art. 74h § 12 ustawy zapisano, że do postępowania przed Komisją Odwoławczą stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a.

Odpowiednie stosowanie przepisów polega na tym, że niektóre z nich stosowane są wprost, inne ulegają modyfikacji, a jeszcze inne w ogóle nie mogą być stosowane, zaś ocena zakresu "odpowiedniego" stosowania przepisu powinna uwzględniać systematykę i cele regulacji, w obrębie której dany przepis ma być odpowiednio zastosowany. Odpowiednie zastosowanie przepisów z jednej regulacji prawnej w innej regulacji w żadnym wypadku nie może niweczyć rozwiązań przyjętych w regulacji, w której te przepisy mają być stosowane.

Podkreślić należy, że w art. 74h § 14 Prawa o notariacie ustawodawca działając zgodnie z art. 92 ust. 1 Konstytucji upoważnił Ministra Sprawiedliwości do wydania rozporządzenia w celu wykonania ustawy.

Art. 74h § 9 ustawy stanowi, że do zadań Komisji Odwoławczej należy rozpatrywanie odwołań od wyników egzaminu notarialnego, jednak procedura odwoławcza nie została uregulowana w ustawie, natomiast ustawa zawiera upoważnienie ustawowe dla Ministra obejmujące m.in. określenie trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej. W tym stanie rzeczy uregulowanie trybu i sposobu działania Komisji Odwoławczej zawarte w rozporządzeniu wydanym w granicach i na podstawie upoważnienia ustawowego jest uregulowaniem szczególnym, mającym pierwszeństwo przed uregulowaniami zawartymi w przepisach ogólnych, choćby były to przepisy rangi ustawowej.

Zatem "odpowiednie" stosowanie przepisów k.p.a. przewidziane w art. 74h § 12 ustawy, to takie stosowanie k.p.a., które zapewnia poszanowanie wszelkich odrębności wynikających z unormowań szczególnych zawartych w przepisach rozporządzenia. Nie jest więc tak, że przepisy k.p.a, jako przepisy ustawowe mają pierwszeństwo przed przepisami rozporządzenia. Jest przeciwnie, przepisy rozporządzenia, jako prawidłowo wydane (na podstawie i w granicach upoważnienia ustawowego) mają pierwszeństwo stosowania jako przepisy szczególne, zaś przepisy k.p.a. powinny być stosowane tylko w kwestiach nieuregulowanych w przepisach szczególnych i w taki sposób, aby nie niweczyły przyjętych uregulowań szczególnych.

W tym stanie rzeczy, odpowiedzi na pytanie o zakres i sposób rozpatrywania odwołania od wyniku egzaminu zawartego w uchwale Komisji Egzaminacyjnej należy poszukiwać przede wszystkim w przepisach rozporządzenia MS z 16 lipca 2009 r.

Z przepisów § 5 ust. 2 pkt 1 omawianego rozporządzenia wynika, że przewodniczący Komisji Odwoławczej wskazuje osobę odpowiedzialną za sporządzenie opinii dotyczącej zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu mając na uwadze zakres odwołania i wiedzę członków komisji z zakresu prawa objętego odwołaniem. Z § 5 ust. 3 wynika, że przewodniczący lub członek Komisji sporządza pisemną opinię dotyczącą zasadności poszczególnych zarzutów podniesionych w odwołaniu, wraz ze stanowiskiem. Z § 5 ust. 4 rozporządzenia wynika, że Komisja głosuje nad ostateczną oceną z tej części egzaminu, która została zakwestionowana w odwołaniu, a następnie w sprawie uchwały o wyniku egzaminu notarialnego.

Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie wypowiadał się już niejednokrotnie o roli i sposobie działania Komisji Odwoławczej (vide – wyroki NSA z 13 grudnia 2011 r. sygn. akt: II GSK 1421/10 i II GSK 1289/10). Sąd ten stanął na stanowisku, iż z powołanych uregulowań wynika, że postępowanie odwoławcze przed Komisją Odwoławczą jest postępowaniem szczególnym, którego zakres określa strona w odwołaniu. Komisja kontroluje tylko tę część egzaminu, która została zakwestionowana przez stronę i tylko pod kątem zarzutów podniesionych przez stronę. Nie jest to zatem drugoinstancyjne postępowanie administracyjne w rozumieniu k.p.a., tylko szczególne postępowanie odwoławcze, które ma na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, nie zaś skontrolowanie całego przebiegu egzaminu ani też ponowne sprawdzenie prac egzaminacyjnych. Komisja Odwoławcza ma skontrolować działanie Komisji Egzaminacyjnej tylko w części zakwestionowanej w odwołaniu i tylko w zakresie określonym zarzutami odwołania. Sformułowanie, zawarte w § 5 ust. 4 in fine rozporządzenia MS z dnia 16 lipca 2009 r., iż Komisja głosuje w drugiej kolejności wynik egzaminu notarialnego, oznacza tylko tyle, że zmiana oceny z zaskarżonej części egzaminu może wpłynąć na zmianę oceny całości, zatem ta kwestia musi także podlegać głosowaniu.

Tymczasem, w kontrolowanej sprawie – uznając za zasadne liczne zarzuty merytoryczne skarżącej odnoszące się do oceny I oraz II aktu notarialnego, Organ wskazał (odnośnie aktu I), iż swoje rozstrzygnięcie oparł m.in. na "innych niekwestionowanych uwagach egzaminatorów, a także niedostrzeżonych przez nich uchybieniach", uznając je następnie za "mające istotne znaczenie dla końcowej oceny tej pracy".

Tego rodzaju stwierdzenia, wskazujące na wykroczenie kognicją Komisji poza dozwolone granice, zakreślone zarzutami podniesionymi w odwołaniu, należy uznać za mogące mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie egzaminu notarialnego skarżącej, naruszenie wyżej wskazanych przepisów Prawa o notariacie.

Niezależnie od powyższego, Uchwały Komisji Egzaminacyjnej, które są oparte na ocenie członków tej Komisji dokonanej w określonej w ustawie skali ocen korzystają ze swoistego "luzu decyzyjnego" i mają charakter rozstrzygnięć uznaniowych. Niemniej jednak należy - zdaniem Sądu - stanowczo podkreślić, że organ administracji publicznej jest obowiązany kierować się zasadą prawdy obiektywnej także wówczas, gdy decyzja wydana w sprawie indywidualnej ma charakter uznaniowy. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia. Wybór taki nie może być jednak dowolny, a więc musi on wynikać z wszechstronnego i dogłębnego rozważenia wszystkich okoliczności faktycznych sprawy (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt II SA 2875/95, Wokanda 1996, Nr 6, s. 32; podobnie /w:/ wyroku NSA z dnia 19 lipca 1982 r., II SA 883/82, PiP 1983, Nr 6, s. 141).

Kontrola decyzji uznaniowej przez sąd administracyjny polega w szczególności na sprawdzeniu, czy jej wydanie poprzedzone było prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy. Sąd administracyjny kontroluje, czy w toku postępowania administracyjnego podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano zatem wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności.

Zarzut dowolności wykluczają dopiero ustalenia dokonane w całokształcie materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), zgromadzonego i zbadanego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (tak m.in. /w:/ wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 listopada 1994 r., III ARN 55/94, OSNAPiUS 1995, Nr 7, poz. 83).

W świetle przepisu art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej, stojąc na straży praworządności oraz dążąc do załatwienia sprawy zgodnie z prawdą obiektywną, mają obowiązek uwzględniać z urzędu słuszny interes obywatela oraz interes społeczny, który w przedmiotowej sprawie w świetle art. 74 § 3. Prawa o notariacie polega na sprawdzeniu przygotowania prawniczego osoby przystępującej do egzaminu notarialnego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu notariusza, w tym wiedzy i umiejętności jej praktycznego zastosowania z zakresu: materialnego i procesowego prawa cywilnego, prawa rodzinnego i opiekuńczego, prawa gospodarczego, spółek prawa handlowego, prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, materialnego i procesowego prawa administracyjnego, prawa finansowego, prawa prywatnego międzynarodowego, prawa Unii Europejskiej, prawa konstytucyjnego, prawa o ustroju sądów i prokuratur, samorządu notarialnego oraz innych organów ochrony prawnej działających w Rzeczypospolitej Polskiej, a także warunków wykonywania zawodu notariusza i etyki tego zawodu.

Należy stwierdzić, iż Komisja Egzaminacyjna II Stopnia winna wyjaśnić w sposób precyzyjny i jednoznaczny, dlaczego przyjęła, iż skarżąca uzyskała wynik negatywny z egzaminu radcowskiego.

W kontrolowanej sprawie, zdaniem Sądu, Komisja Egzaminacyjna II stopnia zaniechała sporządzenia uzasadnienia swojej uchwały w taki sposób, by dawała ona jasną i precyzyjna odpowiedź na pytanie, dlaczego elementy negatywne pracy skarżącej zdominowały elementy pozytywne, świadczące na rzecz jej przygotowania do zawodu radcy prawnego. W szczególności w tym kontekście wątpliwości nasuwa fakt, iż Komisja w znacznej części – o to w odniesieniu do każdego z dwóch aktów notarialnych składających się na część II egzaminu – podzieliła argumentację skarżącej. Tym samym – zdyskwalifikowała w tym zakresie poglądy prawne zawarte w Uchwale Komisji Egzaminacyjnej nr [...]. z dnia [...] września 2011 r., a także – poglądy egzaminatorów, którzy wystawili skarżącej "oceny cząstkowe". Nie można oprzeć się wrażeniu, że w tej sytuacji z powodu braku dostatecznych argumentów przemawiających za ocena niedostateczną, Komisja sięgnęła po nie wskazane uprzednio przez egzaminatorów "inne niedostrzeżone uchybienia". W tej sytuacji, winna była raczej ze szczególną starannością rozważyć zastosowanie wobec skarżącej mniej drastycznego środka, czyli podwyższenia oceny wystawionej skarżącej. Przeciwne postępowanie należy uznać za sprzeczne z zasada pogłębiania zaufania do organów administracyjnych wyrażonej w art. 8 k.p.a., z której wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Warto zauważyć, iż Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r., sygn. akt III SA 729/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 117, podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się do żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli. Organ administracji jest ponadto obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

W konsekwencji uznać należy, iż - wbrew stanowisku organu odwoławczego - w spornej uchwale nie przeprowadzono pełnego wyjaśnienia przyjętej przez ten organ oceny z zakresu drugiej części egzaminu notarialnego, a więc nie wyjaśniono w sposób wszechstronny, dlaczego każdy z dwóch aktów notarialnych składających się na część II egzaminu notarialnego nie zasługiwał w żaden sposób na podwyższoną ocenę.

Mając powyższe na względzie, w toku ponownego postępowania Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie dokonać ponownie pogłębionej analizy całego zgromadzonego dotychczas materiału dowodowego, która pozwoli na podjęcie właściwej decyzji, zgodnej z treścią przepisów ustawy Prawo o notariacie, kierując się stosownymi wytycznymi Sądu wskazanymi w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Organ odwoławczy winien przede wszystkim wyciągnąć w uzasadnieniu uchwały prawidłowe wnioski z faktu uwzględnienia zarzutów skarżącej.

Uzasadniając wydane na rozprawie sądowej postanowienie o odmowie uwzględnienia wniosku dowodowego skarżącej, należy zwrócić uwagę, iż postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym i w konsekwencji dokonywanie przez ten sąd ustaleń faktycznych jest dopuszczalne w zakresie uzasadnionym celami postępowania administracyjnego i powinno umożliwiać sądowi dokonywanie ustaleń, które będą stanowiły podstawę oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji. Oznacza to, że sąd w istocie nie może dokonywać ustaleń, które mogłyby służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu sprawy załatwionej zaskarżoną decyzją. Jeżeli zachodzi potrzeba dokonania ustaleń, które mają służyć merytorycznemu rozstrzygnięciu, sąd powinien uchylić zaskarżoną decyzję i wskazać organowi zakres postępowania dowodowego, które organ ten powinien uzupełnić (tak również: B. Dauter /w:/ B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005 r., s. 257 i powołany tam m.in. wyrok NSA z dnia 7 lutego 2001 r., sygn. akt V SA 671/00).

W związku z powyższym Sąd uznał, iż to Komisja Egzaminacyjna II stopnia zobowiązana będzie w toku ponownego postępowania administracyjnego, a nie Sąd w toku rozprawy, odnieść się do powołanych przez stronę skarżącą dowodów (uchwał), dokonując ich analizy w kontekście wyjaśnienia zarzutów nierównego traktowania skarżącej w stosunku do innych uczestników tego samego egzaminu.

Reasumując Sąd stwierdził w zaskarżonej uchwale naruszenie prawa procesowego mogące mieć istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia w postaci niedostatecznego rozpatrzenia materiału sprawy (prac egzaminacyjnych) oraz twierdzeń skarżącej (art. 7, 77 k.p.a.) oraz niedostateczne odzwierciedlenie motywów, jakimi kierował się organ (art. 107 § 3 k.p.a.) w treści uzasadnienia. Niezależnie od powyższego w sposób istotny naruszony został art. 74h ustawy Prawo o notariacie poprzez sformułowanie nowych zarzutów wobec skarżącej przez organ II instancji.

Biorąc pod uwagę wskazane uchybienia organu odwoławczego, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Jednocześnie Sąd stwierdził, że uchylona uchwała Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nie będzie podlegać wykonaniu do daty uprawomocnienia się niniejszego wyroku, działając w tym zakresie na podstawie art. 152 p.p.s.a.

Ponadto, orzekając o zwrocie skarżącej kosztów postępowania, Sąd oparł swoje rozstrzygnięcie na podstawie przepisu art. 200 p.p.s.a.