Wyrok NSA, sygn. akt I OSK 1029/22
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia: 2022-09-06 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku: Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy: article: art 7, art 77 § 1, art 75, art 80, art 107 § 3
journal: Dz.U. 2020 poz 256
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
article: art 1, art 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej

SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie: Sędzia NSA Marian Wolanin Sędzia del. WSA Maria Grzymisławska-Cybulska (spr.) po rozpoznaniu w dniu 06 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. akt I SA/Wa 2697/21 w sprawie ze skargi J. B., A. D., A. B., A.P., A. D., A. D., B. D., B. S., D. A., E. G., Ewy D., G. D., H. B., K. D., K. D, L. D., M. S., M. D., M.D, M. W., M. S., P. D., P. D., T. G. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżących do Sądu I instancji solidarnie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. I SA/Wa 2697/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Powyższy wyrok wydano w następujących okolicznościach faktycznych

i prawnych.

Pismem z dnia 22 grudnia 1992 r. (data wpływu) E.D. wystąpił do Urzędu Rejonowego w W. o rewindykację następujących dóbr

i nieruchomości położonych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej:

1. Dobra P. i rewiry leśne:

2. rewir R.

3. rewir P.

4. rewir B.

5. rewir R.

Dobra P. i folwarki:

1. folwark P.

2. folwark Z.

3. folwark D.

oraz nieruchomości w L:

1. pałac przy ul. [...] wraz z parkiem,

2. kamienica czynszowa przy ul. [...],

3. kamienica przy ul. [...], w której było zlokalizowane muzeum [...].

Następnie wnioskiem z 2 stycznia 2008 r. adwokat R. S., działający w imieniu J. B., K. H., I. D., M. D., E. G., K. R., A. S., A.D, G. D., B. D., M. B. D., T. D. – wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez W. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, składającej się z:

- ok. [...] ha lasów,

- [...] ha użytków rolnych,

- budynków (w tym młyna wodnego i parowego, tartaku)

- pałacu L. i [...] ha parku wokół pałacu,

- kamienicy czynszowej w. L.,

- kamienicy przeznaczonej na Muzeum [...].

Po rozpoznaniu tych wniosków Wojewoda Mazowiecki decyzją z [...] grudnia 2017 r. odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] W. D. majątku [...]. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał, iż W.D. nie wypełnił podstawowej przesłanki wynikającej z ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a mianowicie nie przysługiwał mu tytuł prawny do majątku [...].

Od powyższej decyzji strony wniosły odwołanie. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Mazowieckiego z [...] grudnia 2017 r.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lutego 2018 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. B., K. D., I. D., M. D., E. G., K. D., A. S., M. W., T. G., A. D., G. D., B. D., A. D., P. D., M. . DD., E. D., D.A, A. P., L. D., P. D., A. D. A. B. – reprezentowani przez adwokata.

Wyrokiem z 10 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 463/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] oraz decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Od powyższego wyroku Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł skargę kasacyjną, którą wyrokiem z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. I OSK 143/19 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że prawo własności do majątku powierniczego przysługiwało posiadaczowi powiernictwa (ordynatowi) jako podmiotowi, który łączył w swoich rękach uprawnienia właściciela zwierzchniego oraz użytkowego, a zatem w stosunku do ostatniego ordynata mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją nr [...] z dnia [...] grudnia 2020 r. Wojewoda Mazowiecki (dalej również jako: "Wojewoda") odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty spadkobiercom W. D. z tytułu pozostawienia przez niego nieruchomości wchodzących w skład [...] D.

Od powyższej decyzji strony odwołały się do Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako: "Minister") decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Minister wskazał, że zatwierdzony w 1893 r. projekt Aktu [...] (składał się z 22 artykułów określających zarówno cele, podstawy majątkowe, jak i następstwo w kierowaniu majoratem. W skład [...] weszły wymienione na liście fundacyjnym (1) dobra klucza p. w pow. S., (2) klucza z. w pow. J. (jest poza zakresem roszczeń zabużańskich) oraz nieruchomość przy ul. [...] w L. wraz z mieszczącymi się tam zbiorami Muzeum [...]. Dalej Minister zauważył, że nieruchomości W. i A. D. w L. składały się z dwóch oddzielnych kompleksów. Pierwszy z nich to muzealny, przy ul. [...], mieszczący Muzeum [...], Bibliotekę [...] oraz pracownie i mieszkanie kustosza. Drugi kompleks stanowiły zabudowania przy dawnym pl. [...] a mianowicie pałac ([...]), sąsiednia kamienica (ul. [...]) i dom przy ul. [...]. Ten ostatni, położony na sporej działce ([...] m²), był piętrowym budynkiem posiadającym w sumie 14 pokoi i 2 kuchnie (K. K., [...] w drugiej połowie XIX wieku, [w:] L. [...] Kraków 1995). Minister podniósł, że w artykule I aktu fundacyjnego wskazany został majątek nieruchomy oraz ruchomy, który przeznaczony został do objęcia instytucją powiernictwa. Akt ten został sporządzony na podstawie wykazu sporządzonego przez W. D. w L. w dniu 3 kwietnia 1891 r. Dokument ten nie został jednak przedłożony przez strony w trakcie toczącego się postępowania. Organ II instancji zauważył, że w artykule I aktu fundacyjnego precyzyjnie wskazane zostały nieruchomości objęte węzłem powiernictwa wraz ze wskazaniem numerów wykazów hipotecznych, w których uregulowany został stan prawny owych nieruchomości. Powyższe oznaczało, że każda z nieruchomości włączona do [...] (w tym również te objęte wnioskiem stron) miała uregulowany stan prawny. Dalej Minister, wskazał, że akta sprawy nie zawierają wykazu z dnia 3 kwietna 1891 r., jak również sądowego spisu inwentarza powiernictwa, o którym mowa w artykule VIII, które stanowiłyby wiarygodny dowód potwierdzający, jakie ostatecznie składniki majątku oraz w jakim stanie faktycznym i prawnym zostały włączone w skład [...].

Odnosząc się do nieruchomości gruntowych położonych w tzw. "Kluczu p." Minister wskazał, że strony opierają swoje żądanie w zakresie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości ziemskie klucza p. odwołując się do treści protokołu z dnia 6 lutego 1939 r. Komisarza [...] w J. inż. I.W. w sprawie ustalenia obszaru niepodlegającego obowiązkowi parcelacyjnemu na mocy art. 5 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej w nieruchomościach ziemskich [...], położonych w pow. s.

i j., będących w użytkowaniu W. D. (k. 1099). Minister podkreślił, że nie bez znaczenia jest, iż jakkolwiek protokół ten datowany był na 1939 r., to jego podstawą było Orzeczenie Okręgowego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] maja 1929 r. oraz decyzja Ministra Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1932 r. Ponadto protokół ten miał charakter jedynie wniosku właściciela, nie miał zatem przesądzającego charakteru co do stanu prawnego nieruchomości w postaci ordynacji klucza p. w okresie wybuchu II wojny światowej.

Minister zauważył, że z analizy akt sprawy wynika, że powierzchnia tych gruntów z biegiem lat ulegała stopniowemu zmniejszeniu. Ponadto majątek ordynacji był zadłużony. Klucz p. jak i zarzecki obciążone były pożyczką.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji wskazano nadto, że z orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] maja 1929 r. wynika, że w tzw. Kluczu p. znajdowały się nieruchomości ziemskie: P. (whl. [...]), D. (whl. [...]), B. (whl. [...]), M. (whl. [...]), Z. (whl. [...]), S. (whl. [...]), S. (whl. [...]), P. (whl. [...]), R. (whl. [...]) i B. (whl. [...]), objęte księgą gruntową Sądu Okręgowego L., położone w powiecie S.. Obszar użytków rolnych wraz z drogami wynosił [...] ha. Okręgowy Urząd Ziemski postanowił zatwierdzić wniosek [...] W. D. i wyłączyć od obowiązku parcelacji m.in. [...] ha użytków rolnych na deputaty dla administracji leśnej. Minister wskazał, że z zestawienia arkuszy posiadłości gruntowych Klucza Poturzyca, wynika, że w skład K. P. wchodziły grunty: P., Z, D., B., B., P., R. S. i S. Część gruntów została rozparcelowana. Natomiast z zestawienia sporządzonego przez mierniczego F. W. z dnia [...] października 1932 r. wynika, że w Kluczu P. było [...] ha użytków rolnych". Decyzją Ministra Reform Rolnych wydaną

w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 1932 r. zwolniono od obowiązku parcelacyjnego z nieruchomości ziemskich [...] P. – Z., położonych w pow. s. i j. [...] ha użytków rolnych." Dalej wskazano, że w aktach znajduje się jednakże spisany dnia 6 lutego 1939 r. w Zarządzie Dóbr [...] przez inż. I. W., Komisarza Ziemskiego Starostwa w J. protokół w sprawie umiejscowienia wyłączeń z mocy art. 4 i 5 ustawy o wykonywaniu reformy rolnej. Z protokołu wynika m.in., że część nieruchomości wchodzących w skład Klucza p. została rozparcelowana (np. M.) albo sprzedana (niektóre parcele nieruchomości D. o powierzchni [...] ha). Łącznie z majątków P. (whl. [...]), Z. (whl. [...]) i D[...] (whl. 398) wyłączono od parcelacji [...] ha gruntów. Wchodziły w to grunty o różnym przeznaczeniu - rolnym, łąki, ogrody, pastwiska, drogi i nieużytki. To, jak zauważył Minister, wskazuje, że powierzchnia ordynacji ulegała stopniowemu zmniejszeniu.

W piśmie z 1933 r., skierowanym do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego [...] dr B. L. wskazuje, że "Klucz p. obejmuje około [...] ha ubytków ekonomicznych." Dalej, Minister przywołał obszerny fragment monografii prof. dr hab. K. K. na temat losów ordynacji i jej zadłużenia.

W ocenie Ministra, na znaczne uszczuplenie majątku ordynacji wskazują także zapisy ww. oświadczenia W. D. dot. zgłoszenia mienia pozostawionego poza granicami Generalnego Gubernatorstwa z [...] października 1940 r., gdzie W. D.wskazał, że majątek ziemski w Kluczu P. liczył wówczas już jedynie [...] ha.

W uzasadnieniu decyzji organu II instancji podkreślono, że obrót nieruchomościami należącymi do [...] nie skończył się w lutym 1939 r. Potwierdza to umowa sprzedaży z dnia 15 lipca 1939 r., zawarta pomiędzy W. D. a F. D., mająca za przedmiot dwie parcele z majątku Z. i S., o łącznej powierzchni [...] ha.

Co do powierzchni lasów majątku [...], Minister wskazał, że wynika ona

z zestawienia drzewostanów inż. W. K. z dnia [...] kwietnia 1938 r., które wskazuje powierzchnię zalesioną [...] ha oraz opis lasów klucza P. autorstwa inż. W. K. i dr W. K. z dnia [...] października 1934 r., który wykazuje [...] ha powierzchni lasów.

Minister zauważył, że strony wnosiły również o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez ordynata budynków (w tym młyna wodnego i parowego, tartaku). Minister wskazał, że na dowód istnienia budynków strony przedłożyły następujące dokumenty: odpis not. Spisu budynków będących

w administracji lasów w użyciu według polis asekuracyjnych i stanu w dniu 1 stycznia 1935 r., dotyczący gospodarstwa leśnego Klucza p., sporządzony dnia 4 stycznia 1935 r. wykaz budynków mieszkalnych i gospodarczych rewiru P. z dnia 12 czerwca 1935 r., wykazujący szereg budynków bez określenia ich położenia, wykaz budynków w Folwarku P., Folwarku Z. i Folwarku D., bez daty i autora, odnoszący się do umowy dzierżawy o nieznanej treści i pomiędzy nieznanymi stronami, wykazujący szereg budynków gospodarczych. Minister zwrócił uwagę, że większość z tych dokumentów pochodzi z 1935 r. Tymczasem, jak zostało wykazane powyżej, nieruchomości gruntowe będące własnością ordynacji ulegały ciągłemu uszczupleniu. W związku z tym, niemożliwe jest określenie liczby, rodzaju

i powierzchni budynków, które były w posiadaniu ordynacji w dniu 1 września 1939 r. oraz w chwili opuszczenia jej przez właścicieli. Jako przykład odłączeń wskazano transakcje z lipca 1939 r.: w aktach sprawy znajduje się akt sprzedaży rep. [...] z dnia [...]07.1939 r. na rzecz F. D. parceli [...] (Zawisznia, whl [...] ks. gr.) i [...] oraz wniosek do Sądu Okręgowego [...]

o zatwierdzeniu ww. umowy sprzedaży.

W ocenie Ministra materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dostarcza informacji pozwalających na określenie, jaka rzeczywiście powierzchnia gruntów należała do ordynacji w dacie najbliższej wybuchowi II wojny światowej. Obrót nieruchomościami jeszcze w 1939 r. rzutuje na ustalenia w zakresie tego, jakie w istocie składniki majątkowe wchodziły w skład [...] według stanu na dzień 1 września 1939 r. W aktach sprawy brak jest jakiejkolwiek inwentaryzacji majątku ordynackiego, w tym w szczególności według stanu na okres wybuchu II wojny światowej. Strony nie przedstawiły jakiegokolwiek dowodu na okoliczność co wchodziło w skład dóbr [...] w kluczowym dla sprawy okresie po wszystkich uszczupleniach, w tym parcelacjach, spłatach zadłużeń, egzekucjach

i innych czynnościach, które mogły zmienić skład majątku ordynackiego. W czasach poprzedzających bezpośrednio wybuch II wojny światowej majątek ordynacki nie był już niepodzielny, a ordynat miał swobodne prawo dysponowania tym majątkiem-dzielenia go, darowania różnych jego składników na rzecz członków swojej rodziny, zbywania w inny sposób. W niniejszej sprawie nie sposób również bagatelizować znaczenia dla sprawy okoliczności związanych z zadłużeniem majątku, wyprzedawaniem go w celu spłaty, faktem podlegania majątku przedwojennej reformie rolnej - wszakże przy takich okolicznościach niemożliwe jest ustalenie składu majątku ordynackiego w kluczowym dla sprawy okresie (skoro był wyprzedawany, parcelowany, jego substancja jeszcze w 1939 r. podlegała zmianom), a dowody w postaci dokumentów zgromadzone w sprawie to właściwie takie, które właśnie na powyższe wskazują (zostały wygenerowane na potrzeby parcelacji, sprzedaży czy postępowania egzekucyjnego). Trudno mówić

o "pozostawieniu nieruchomości", której właściciel nie mógł sprzedać i która - gdyby nie wojna i tak pozostawałaby poza sferą możliwości swobodnego dysponowania nią, tym bardziej, kiedy nie ma wiarygodnych dowodów na okoliczność ostatecznej substancji majątku ordynackiego, który miał zostać pozostawiony. Zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji samo przeznaczenie nieruchomości na cele reformy rolnej oznaczało wyłączenie danej części ziemskiej spod możliwości swobodnego dysponowania nią przez jej dotychczasowego właściciela, który nieruchomości takiej nie mógł już "pozostawić" w rozumieniu ustawy zabużańskiej.

Odnosząc się do nieruchomości położonej przy ul. [...] i [...], na potwierdzenie prawa własności do ww. nieruchomości oraz jej rodzaju i powierzchni, Minister wskazał, że do akt sprawy przedłożone zostały następujące dokumenty: polisa ubezpieczeniowa nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 r. (dot. ul. [...]), polisa ubezpieczeniowa nr [...] z dnia [...] stycznia 1939 r. (dot. ul. [...] - k. 1116, t. 4 akt adm.), pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia 18 maja 2016 r., wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że budynek w L. przy ul. [...] [przed 1939 r. - ul. [...] został wybudowany przed 1917 r., budynek w L. przy ul. [...] został wybudowany przed 1917 r. a jego łączna powierzchnia wynosi [...] m.kw., zaś budynek w. L. przy ul. [...] miał na dzień inwentaryzacji przeprowadzonej w 1951 r. powierzchni [...] m.kw.; pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia 2 czerwca 2016 r. wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że według stanu na dzień 12 października 2009 r. łączna powierzchnia budynku znajdującego się pod adresem: L. ul. [...] stanowiła [...] m.kw.; rzuty inwentaryzacyjne poszczególnych kondygnacji budynków przy ul. [...] i [...]; projekt centralnego ogrzewania w budynku przy ul. [...] z 27 czerwca 1904 r. (z treści którego wynika, że właścicielem budynku była A. D.); plan dodatkowy przerobienia części w domu mieszkalnym A. D. przy ul. K., plan na przebudowanie części domu mieszkalnego A. D. na ul. [...] w L., plany na budowę domu czynszowego na realności przy ul. [...], plany na budowę domu dla A. D. w L. z dnia 3 maja 1902 r., projekt centralnego ogrzewania w budynku D. w L., projekt fasady głównej pałacu przy ul. [...] w związku z nadbudową II p. zatwierdzonego 8 czerwca 1902 r., z treści którego wynika, że właścicielem przedmiotowej nieruchomości była A. D.; projekt fasady głównej i rzuty skrzydła bocznego pałacu przy ul. [...], zatwierdzonego 23 czerwca 1903 r.; plan sytuacyjny realności przy ul. [...] i [...] (zestawienie działek obu nieruchomości), z treści którego wynika, że nieruchomość przy ul. [...] miała powierzchnię [...] ha, zaś przy [...] powierzchni [...] ha (dokument nie zawiera adnotacji urzędowych, co nie pozwala na ustalenie kiedy i przez kogo został sporządzony); pismo [...] Obwodowej Administracji z dnia 4 lipca 2016 r., zgodnie z którym budowle znajdujące się w L. pod adresem [...] i [...] zostały wpisane do wykazu zabytków o znaczeniu lokalnym, zaświadczenie archiwalne wraz z tłumaczeniem przysięgłym Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 5 czerwca 2012 r., zgodnie z którym A. D. widnieje jako właścicielka budynku w L. na ul. [...], według stanu na 1915 rok; (...) do początku II wojny światowej we wrześniu 1939 r. D. W. widnieje jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego w L. na ul. [...] (...). Według stanu na koniec 1939 r. - początek 1940 r. w spisie budynków Dzielnicy [...] miasta L. podlegających nacjonalizacji jako właściciel budynku na ul. [...] w L. widnieje D. W. Syn [...] (...)", zaświadczenie archiwalne wraz z tłumaczeniem przysięgłym Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 5 czerwca 2012 r., zgodnie z którym w latach poprzedzających II wojnę światową, zwłaszcza we wrześniu 1939 r. D. W. został zarejestrowany jako właściciel budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, znajdującego się w L. przy ul. [...]. Pod koniec 1939 r. początek 1940 r. w liście budynków [...] dzielnicy mieszkaniowej L. przeznaczonych do nacjonalizacji jako właściciel budynku mieszkalnego przy ul. [...] figuruje D. W. T. (jak zaznaczono w dokumencie), pismo Wydziału ds. Ochrony [...] z dnia 19 lipca 2016 r., pismo z dnia 19 czerwca 1933 r. do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego [...] - adwokata dr B. L. pismo z dnia 4 października 1933 r. do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego [...] - adwokata dr B. L., pismo adw. B. K. z dnia 20 lipca 1933 r., stanowiące sprzeciw wierzycieli: M.M., dr L. M., S.M. w sprawie przeciwko W.D. i Centralnemu Zarządowi [...], szacunkowe obliczenie powierzchni dawnego pałacu i kamienicy [...] przy ul. [...], obecnie [...], opinia sporządzona przez mgr. Inż. J. L. geodetę uprawnionego, rzeczoznawcę majątkowego B. S. oraz geodetę J. L. z dnia 12 maja 2021 dotycząca określenia powierzchni gruntów nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w L. przy ul. [...], ]...] i [...], której za podstawę przyjęto: oryginalną sekcję "Szczegółowej mapy katastralnej [...]" z 1849 r. w skali 1:2880, zawierającą m.in. numerację parcel, "Mapę [...]" wykonaną w Oddziale Pomiarowo-Regulacyjnym Miejskiego Departamentu Technicznego w maju 1917 r. w skali 1:8000, "Mapę warstwicową L." z marca 1917 r., wykonaną w Oddziale Pomiarowo-Regulacyjnym miejskiego Departamentu Technicznego w skali 1:5000, i w której konkluzji stwierdzono, że: nieruchomość przy ul. [...], w granicach parcel nr ]...],[...], [...], [...], [...] , [...] miała powierzchnię [...] m² (z pomiaru metodą QGIS) oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną cofniętym wobec linii budynkiem pałacu złożonego z korpusu głównego i zestawionego z nim pod kątem skrzydła bocznego (widocznych m.in. na planach inwentaryzacyjnych) wraz z urządzonym otoczeniem w postaci m.in. drogi wewnętrznej (podjazdu) oraz parku, nieruchomość przy ul. [...] w L., w granicach parcel [...] i [...], miała łączną powierzchnię [...] m² (z "Planu realności....") oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną od linii ulicy budynkiem czteroskrzydłowej kamienicy z wewnętrznym podwórzem (widocznej m.in. na planach inwentaryzacyjnych) wraz z tylnym podwórzem (plan sytuuje na tym podwórzu dwa budynki pomocnicze/pawilony o nieznanych parametrach).

Minister wskazał, że jak wynika z zaświadczenia Wydziału do spraw Ochrony [...] z 19.07.2016 r. w 1877 r.: " budynek na ul. [...] jest zabytkiem architektury

o znaczeniu lokalnym zgodnie z decyzją Komitetu Wykonawczego [...] Rady Obwodowej Deputowanych Ludowych nr [...] z dnia [...] lutego 1980 r., nr ochronny [...] (...) Budynek przy ul. [...] (Pałac [...]) został przebudowany z willi [...] wybudowanej przed 1849 r. W toku 1873 pałac rozbudowano według projektu architekta [...] - rozszerzono część czołową i ozdobiono ją wystrojem klasycystycznym. W roku 1902 według projektu architekta [...] przeprowadzono jeszcze jedną przebudowę (...) Pałac na planie [...], zbudowany z cegły na kamiennych fundamentach, trójkondygnacyjny

z suterenami, z dwoma dwukondygnacyjnymi oficynami, otynkowany (...) D. wykupili sąsiednią działkę nr [...] [brak powierzchni], na której

z czasem wybudowano duży budynek. W roku 1895 na zamówienie A.D firma architektoniczna [...] wykonała projekt budynku czynszowego z trzema oficynami [[...]]. Projekt z niedużymi zmianami został zrealizowany w 1898r. W ww. zaświadczeniu wskazano, że: "budowla w zabudowie obwodowej składała się

z czterech prostokątnych brył: czołowej trójkondygnacyjnej i trzech oficyn; murowana z cegły na kamiennych fundamentach, otynkowana, wszystkie bryły pokryte dachami dwuspadowymi; czołowy budynek powstał w stylu historyzmu, w jego wystroju połączono elementy neobaroku i neoklasycyzmu. Centralna kompozycja dziewięcioosobowej fasady zaakcentowana jest głównym trójcentrowym wejściem, ozdobionym portalem z trójkątnym frontem (...) Fasada zaakcentowana czteroma szerokimi belkami na wspornikach, zakończona profilowanym gzymsem na wspornikach i zwieńczona kamiennymi attykami nad oknami, które są połączone metalowymi kratami. Parter podkreślony rustyką i oknami z segmentowymi przejściami. Okna drugiej kondygnacji ozdobione portalami z trójkątnymi frontami, które przechodzą w obramowania okien pierwszej kondygnacji. W zachodnią ścianę czołowego budynku wmurowane dwa portale: renesansowy i barokowy". W aktach sprawy znajduje się plan budowy ww. budynku .

Minister wskazał, że szczegółowy opis techniczny budynków przy [...] zawierają powojenne dokumenty sporządzone przez ukraińskie państwowe instytucje właściwe do ewidencji nieruchomości: Plan budynku przy ul. [...] wykonany w 2009 r. oraz plan budynku przy ul. [...] z 1981 r.. Dokumenty złożono do akt w postaci kserokopii planów sporządzonych przez Obwodowe Biuro Technicznej Inwentaryzacji i Wyceny w wyniku oględzin nieruchomości. Jak zauważył Minister, nie zawierają one naniesień zmian powojennych, jedynie bieżący szczegółowy techniczno - architektoniczny opis budynków.

Minister wskazał, że jakkolwiek powierzchnia gruntów, na których posadowione zostały budynki przy ul. [...] została oszacowana

w przedłożonej przez pełnomocnika stron na etapie postępowania odwoławczego opinii sporządzonej przez mgr. Inż. J. L. geodetę uprawnionego, rzeczoznawcę majątkowego B. S. z dnia 12 maja 2021 r., to jednak uwagę zwraca fakt nieadekwatnych źródeł, w oparciu o które opinia została sporządzona (mapa z 1849 r. i mapa z okresu I wojny światowej). Ich charakter

i okres, z którego pochodzą uniemożliwia wiarygodne ustalenie obszaru poszczególnych parcel według stanu na wrzesień 1939 r.

Ponadto Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podzielił stanowisko Wojewody Mazowieckiego w zakresie wątpliwości co do tego, komu przysługiwał tytuł własności do nieruchomości położonych w. L przy ul. [...] i nr [...].

Odnosząc się do nieruchomości położonej przy ul. [...] ([...]) [...], jako dowody na okoliczność przysługiwania tytułu własności oraz rodzaju

i powierzchni ww. nieruchomości przedłożono m.in.: polisę ubezpieczeniową nr [...] z dnia 2 stycznia 1939 r. (dot. ul. [...]), plan rekonstrukcji domu na pomieszczenie [...] przy ul. [...], pismo Magistratu [...] dot. zatwierdzenia planu skanalizowania realności I.kons. [...] m (l.orj. [...]) skierowane do T.D [drugiego [...], właściciela realności, w związku z załatwieniem podania z 12 czerwca 1913 r. wraz z planami; plan rekonstrukcji stropów w [...] z 1934 r. poświadczenie odbioru w stanie gotowym do użytku budynku przy [...] w związku z przebudową stropów, wystawione przez Magistrat [...] właścicielowi realności, W. D. w październiku 1934 r.; zaświadczenie Wydziału do spraw Ochrony [...] Rady Miejskiej z 19.07.2016 r., pismo Biura ds. Inwentaryzacji z dnia 18 maja 2016 r., wraz z oryginałem tłumaczenia przysięgłego, z treści którego wynika, że budynek w L. przy ul. [...] miał na dzień inwentaryzacji przeprowadzonej w 1951 r. powierzchni [...] m.kw. wraz z planami budynku przy ul. [...] według stanu inwentaryzacji z 1951 r.

W opinii sporządzonej dnia 12 maja 2021 r. dotyczącej określenia powierzchni gruntów nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych w L. przy ul. [...], [...] i [...], wskazano w konkluzji, że nieruchomość przy ul. [...], w granicach parceli nr [...], miała powierzchnię [...] m² (z pomiaru metodą [...]) oraz stanowiła nieruchomość miejską zabudowaną budynkiem czteroskrzydłowym w zabudowie zwartej (widocznym m.in. na planach inwentaryzacyjnych), z wewnętrznym podwórzem oraz z dziedzińczykiem od strony północnej, ograniczonym murem kurtynowym). Minister zauważył, że brak jest w aktach sprawy dokumentów potwierdzających ciągłość stanu prawnego gruntu, do momentu wybuchu II wojny światowej. Z powyższych względów organ I instancji nie uznał za udowodnione, aby ww. nieruchomość położona przy ul. [...] wchodziła w skład ordynacji majątku D. w momencie wybuchu II wojny światowej. Akt fundacyjny powiernictwa pochodził jeszcze z XIX w. i to że wówczas jakiś składnik majątkowy przeznaczono na rzecz powiernictwa nie oznacza, że w majątku ordynackim pozostał aż do wybuchu II wojny światowej. Tym samym akt fundacyjny ordynacji nie jest wiarygodnym dowodem na okoliczność zakresu rzeczowego ordynacji według stanu na 1 września 1939 r.

Reasumując, Minister stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w toku postępowania nie wynika jednoznacznie, kto był właścicielem nieruchomości [...] przy ul. [...]. Brak jest ponadto dokumentów potwierdzających stan prawny nieruchomości gruntowej zabudowanej kamienicą, w której mieściło się Muzeum [...] przy [...]. Odnośnie nieruchomości z Klucza p. akta sprawy wskazują, iż były one systematycznie wyprzedawane

i rozparcelowywane. W ocenie Ministra spraw Wewnętrznych i Administracji organ

I instancji w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie mógł prawidłowo ustalić, jakie składniki majątkowe wchodziły w skład majątku ordynackiego według stanu na dzień 1 września 1939 r. Wszelkie ustalenia dokonane przez organ wojewódzki w powyższym zakresie zostały oparte o dowody, które uprawdopodobniają pewne okoliczności, ale nie dowodzą składu [...] na okres wybuchu II wojny światowej i zakresu jego uszczuplenia do dnia 1 września 1939 r. na skutek zadłużenia ordynacji, parcelacji majątku [...] w związku z reformą rolną na podstawie ustawy z 28 grudnia 1925 r. o wykonaniu reformy rolnej, możliwości zbywania przez ordynata majątku ordynackiego na rzecz innych osób, jakie stwarzała ww. ustawa.

Skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. B., K. D., A. B., M. D., E. G., K. D., M. W., T. G., A. D., G. D., B. D., A.D, P. D., M. D., E. D., D. P., A. P, L. D., P. D., A.D, B. S., H. B., M. S., M. S. wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i zasądzenie kosztów postępowania.

W piśmie procesowym z dnia 20 stycznia 2022 r. Skarżący podtrzymali stanowisko zaprezentowane w skardze i wnieśli o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów z dokumentów: umowy dzierżawy z dnia 6 kwietnia 1935 r. na okoliczność bezpodstawnego negowania przez Ministra danych zawartych w protokole z dnia 6 lutego 1939 r., a także nakazu płatniczego z 1936 r. dotyczącego podatku od nieruchomości przy ul. [...] i nakazu zapłaty z 1935 r. dotyczącego nieruchomości przy ul. [...] na okoliczność tego, że ich właścicielem był W. D.

Sąd I instancji postanowieniem z dnia 31 stycznia 2022 r. dopuścił ww. dowody z dokumentów.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2022 r. sygn. I SA/Wa 2697/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych

i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty. Wskazując motywy rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że organy orzekające uznały, że w związku z brakiem w aktach sprawy spisu inwentarza sporządzonego przez sąd brak jest obiektywnego dowodu potwierdzającego co rzeczywiście wchodziło w skład powiernictwa. Sąd I instancji zauważył, że w aktach sprawy znajdują się inne dokumenty, którym organy orzekające odmówiły mocy dowodowej dokonując ich oceny z naruszeniem art. 80 k.p.a. Jak wskazano w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, z orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] maja 1929 r. wynika jakie nieruchomości ziemskie wchodziły w skład klucza p. ([...]) i że były objęte księgą gruntową Sądu Okręgowego w L. oraz że stanowiły [...] ha użytków rolnych wraz z drogami, [...] ha gruntów podbudowlanych, [...] ha sadów, [...] ha stawów rybnych, [...] ha lasów, [...] ha użytków rolnych stanowiących enklawy i półenklawy, a także [...] ha gruntów na terenie miasta S. Sąd I instancji zwrócił przy tym uwagę, że w orzeczeniu tym wskazano grunty podlegające wyłączeniu na cele gospodarstwa leśnego. Dalej w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano, że decyzją Ministra Reform Rolnych wydaną w porozumieniu z Ministrem Rolnictwa z dnia 18 kwietnia 1932 r. zwolniono od obowiązku parcelacyjnego [...] ha użytków rolnych znajdujących się w kluczu p. i z. łącznie. Sąd I instancji wskazał dalej, że w aktach sprawy znajdują się również arkusze posiadłości gruntowych z 1931 r. i 1932 r., a także zestawienie gruntów [...] D. sporządzone przez mierniczego F. W. w dniu 15 października 1932 r., z którego wynika jakie grunty zawierał klucz p. Wskazano również, że w dniu 6 lutego 1939 r. został sporządzony przez inż. I. W. – Komisarza Ziemskiego Starostwa w J. protokół w sprawie umiejscowienia wyłączeń z art. 4 i 5 ustawy o wykonywaniu reformy rolnej, który stanowił wykonanie orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia [...] maja 1929 r. i decyzji Ministra Reform Rolnych z dnia [...] kwietnia 1932 r. Protokół ten wskazuje jakie grunty wchodzą w skład klucza p. i w jakiej części uległy parcelacji (parcele B. i M.). Dalej Sąd I instancji wskazał, że jeśli chodzi o powierzchnię lasów wchodzących w skład ordynacji, wynika ona z zestawienia drzewostanów sporządzonych przez komisarza ochrony lasów [...] urzędu Wojewódzkiego W.P z dnia 9 lutego 1938 r. sporządzonego przy udziale inż. W.K. – nadleśniczego klucza p., czy inż. W. K. z dnia 16 kwietnia 1938 r., które wskazują powierzchnię zalesioną [...] ha, a także z opisu lasów klucza p. autorstwa inż. W. K. i dr W. K. z dnia 23 października 1934 r. , wskazującego powierzchnię lasów na [...] ha.

Sąd I instancji zauważył, że protokół z dnia 6 lutego 1939 r. sporządzony został przez komisarza ziemskiego w wykonaniu wprawdzie orzeczenia z 1929 r.

i decyzji z 1932 r., jednak nie można zrobić założenia, jak uczyniły to organy orzekające, że komisarz nie sprawdził przed sporządzeniem protokołu stanu majątkowego [...], zważywszy przede wszystkim na okoliczność, że miał on stanowić podstawę do określenia w decyzji Ministra Reform Rolnych gruntów podlegających wyłączeniu z parcelacji. Uzasadniając wyrok Sąd I instancji wskazał, że dysponując przedstawionymi dowodami, w tym arkuszami posiadłości gruntowych, zawierającymi dane wskazujące na skład majątkowy ordynacji organy orzekające winny je skonfrontować, tymczasem w aktach brak jest porównania tych dowodów pochodzących wprawdzie z różnych dat, ale umożliwiających porównanie wskazanych w nich powierzchni poszczególnych rodzajów gruntów ordynacji. Sąd I instancji wskazał ponadto, że jakkolwiek Minister powołuje się na umowę sprzedaży [...] zawartą w dniu [...] lipca 1939 r. z F. D., argumentując, że majątek był wyprzedawany na większą skalę, to jednak poza tą umową częściowo dotyczącą klucza poturzyckiego brak jest w aktach sprawy dowodów potwierdzających zawieranie innych umów sprzedaży, co w konsekwencji oznacza, że Minister opiera się na domniemaniach, co jest niedopuszczalne. Dalej Sąd I instancji wskazał, że z protokołu z dnia 6 lutego 1939 r. wynika, że parcelacji poddano B. i M., a także sprzedano niektóre parcele nieruchomości D. Jednak poza powyższymi dowodami brak jest innych dowodów potwierdzających sprzedaż majątku ordynacji, co w konsekwencji oznacza, że Minister opiera się na domniemaniach, uchylając się jednocześnie od dokładnego zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w aktach sprawy i jego szczegółowego omówienia jak również skonfrontowania.

Sąd I instancji nie podzielił też stanowiska Ministra, że brak jest dowodów na pozostawanie nieruchomości położonej w L. przy ul. [...] będącej własnością [...] z uwagi na to, że brak jest w aktach sprawy dokumentów potwierdzających ciągłość stanu prawnego gruntu do momentu wybuchu II wojny światowej, a akt fundacyjny z XIX wieku nie jest wiarygodnym dowodem. Sąd I instancji wskazał, że w aktach sprawy znajdują się bowiem inne dowody dotyczące tej nieruchomości, których część Minister wprawdzie wskazał

w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jednak w żaden sposób się do nich nie odniósł, tj. pismo magistratu [...] wskazujące na T. D. (drugiego [...]) jako właściciela przy ul. [...], pismo magistratu

[...] z dnia 11 października 1934 r. wskazujące W. D. jako właściciela realności przy [...], polisa ubezpieczeniowa z 2 stycznia 1939 r. wystawiona na rzecz [...] P. jako jej właściciela, czy też oświadczenie W. D.z dnia 30 października 1940 r.

Odnosząc się do nieruchomości położonych przy ul. [...] i [...] Sąd

I instancji wskazał, że Minister podzielił stanowisko Wojewody w zakresie wątpliwości co do tego, komu przysługiwał tytuł własności do nich, powołując się na pisma z 19 czerwca 1933 r. oraz 4 października 1933 r. kierowane do Wojewódzkiego Urzędu Rozjemczego [...] przez adw. B. L., czy monografię

K. K., z których wynika, że realności przy ul. [...] stanowią własność P.D. Choć z monografii, tak często powoływanej przez Ministra wynika jednocześnie, że P. D. w 1932 r. przeniósł własność przedmiotowych nieruchomości przy ul. [...] na W.D. Jednak w aktach sprawy brak jest aktu przenoszącego własność. Jednocześnie Minister odmówił wiarygodności dowodom w postaci zaświadczeń archiwalnych Archiwum Państwowego Obwodu [...] z dnia 5 czerwca 2012 r., w których wskazano, że do początku II wojny światowej D.W. widnieje jako właściciel dwupiętrowego budynku mieszkalnego w L. na ul. [...] oraz jako właściciel budynku mieszkalnego o trzech kondygnacjach, znajdującego się w L. przy ul. [...] z powodu tego, że w aktach brak jest dokumentów źródłowych, które potwierdzałyby te informacje. Ponadto w materiale dokumentacyjnym znajdują się polisy ubezpieczeniowe z 2 stycznia 1939 r. dotyczące nieruchomości przy ul. [...] i [...] wskazujące jako właściciela W. D., a do których Minister w ogóle się nie odniósł. Dalej Sąd wskazał, że Minister w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zakwestionował również możliwość ustalenia powierzchni gruntów nieruchomości przy [...] podnosząc, że opinia z 12 maja 2021 r. została sporządzona w oparciu o dokumenty pochodzące z 1849 r. i z okresu I wojny światowej, pomijając inne dowody znajdujące się w aktach sprawy, jak np. plany historyczne, plany realności przy [...], które były przedmiotem analizy w opinii.

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku podniesiono, że w wyrokach WSA

z dnia 10 października 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 463/18 i NSA z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 143/19 zostało już przesądzone, że przysługujący W. D. - ostatniemu [...] węzeł uprawnień i obowiązków należy zdefiniować jako własność w rozumieniu art. 2 ust. 1 ustawy zabużańskiej,

a ponadto, że bez znaczenia jest czy nieruchomości będące przedmiotem wniosku były majątkiem osobistym [...] czy wchodziły w skład [...]. W ocenie Sądu I instancji, odmawiając potwierdzenia prawa do rekompensaty za majątek wchodzący w skład [...] Minister nadmiernie skupił się na fakcie jego zadłużenia

i wyprzedawania celem spłaty oraz na fakcie podlegania majątku ordynacji przedwojennej reformie rolnej. W aktach sprawy brak dowodów, by w zakresie nieruchomości objętych wnioskiem, doszło do przymusowego wykupu nieruchomości stanowiących własność poprzednika prawnego skarżących. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wskazano też, że Minister podnosił również, że skoro majątek [...] podlegał reformie rolnej, nie było podstaw do przyznania rekompensaty

z tytułu jego pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej, jednakże pomimo wieloletniego postępowania nie ustalono, by rzeczywiście poprzednikowi prawnemu skarżących odebrane zostało prawo własności

w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej.

Formułując wskazania dla organu, Sąd I instancji podał, że ponownie rozpoznając sprawę organ ustali, na podstawie przywołanych w zaskarżonym wyroku dokumentów urzędowych oraz pozostałych znajdujących się w aktach sprawy dowodów jaka była przed dniem 1 września 1939 r. powierzchnia gruntów wchodzących w skład [...], jak również jakie znajdowały się na nich budynki,

a następnie wyda stosowną decyzję. Przy czym, przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ uwzględni dowody załączone do pisma strony z dnia 20 stycznia 2022 r., które Sąd dopuścił postanowieniem z dnia 31 stycznia 2022 r., tj. umowę dzierżawy z dnia 6 kwietnia 1935 r., nakaz płatniczy z 1936 r. dotyczący nieruchomości przy ul. [...] oraz nakaz zapłaty z 1935 r. dotyczący nieruchomości przy ul. [...] i dokona ich oceny w świetle zebranego dotychczas materiału dowodowego.

W przewidzianym prawem terminie skargę kasacyjną wywiódł Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku

i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W złożonej skardze kasacyjnej Sądowi I instancji zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – dalej jako: p.p.s.a. w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego – dalej jako: k.p.a, art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie wynikające z przyjęcia, że organ naruszył ze skutkiem mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., w sytuacji kiedy organ administracji publicznej w niniejszej sprawie zadośćuczynił wszystkim wymogom stawianym przez art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. a do przesądzenia jakoby miał tego organ nie uczynić doszło w wyniku następujących błędów popełnionych w zaskarżonym wyroku:

a) wadliwe przyjęcie, że: "podstawą wydania przez organ decyzji odmawiającej potwierdzenia prawa do rekompensaty było uznanie, że skarżący nie wykazali przysługiwania ich poprzednikowi prawnemu prawa własności do nieruchomości objętych wnioskiem o rekompensatę (...)" w sytuacji kiedy zasadniczym powodem wydania negatywnej decyzji w niniejszej sprawie było stwierdzenie przez organ administracji publicznej, że jakkolwiek ostatni ordynat był właścicielem majątku [...], to skarżący nie wykazali co wchodziło w skład majątku ordynackiego w kluczowym dla sprawy okresie, uwzględniając bowiem, że majątek ten był parcelowany, przeznaczony na cele reformy rolnej, a nadto był mocno zadłużony, a więc niewątpliwie ulegał uszczupleniu, to wobec braku księgi hipotecznej majątku, czy jego inwentaryzacji, nie ma wiarygodnych podstaw do ustalenia jego składu na istotny dla sprawy moment, gdyż dokumenty związane z parcelacją majątku nie są wiarygodnymi źródłami dowodowymi, aby w oparciu o nie ustalić tak istotne dla sprawy okoliczności;

b) nieuwzględnienie w zaskarżonym wyroku, iż dokumenty mające świadczyć o własności zostały wygenerowane przez urzędy w trakcie i na potrzeby przeprowadzania reformy rolnej, w sytuacji kiedy przy ocenie dowodów powyższe powinno być uwzględnione, stąd trudno w realiach niniejszej sprawy mówić o spełnieniu przesłanki pozostawienia nieruchomości;

c) wadliwe przyjęcie, że wymienione przez wnioskodawców składniki majątkowe wchodziły faktycznie w okresie wybuchu II wojny światowej w skład majątku [...], a nie były od niego oderwane, w tym nieuwzględnienie, że w czasach poprzedzających bezpośrednio wybuch II wojny światowej majątek [...] nie był już niepodzielny, w sytuacji kiedy organ nie zajmował się - przy wydawaniu ostatniej decyzji - już tym czy [...] był posiadaczem, czy też właścicielem majątku [...], lecz tym czy możliwe jest ustalenie co do tego majątku wchodziło (nie kiedykolwiek), lecz we wrześniu 1939 r. po wszystkich uszczupleniach, w tym parcelacjach, spłatach zadłużeń, egzekucjach i innych czynnościach, które mogły zmienić skład majątku [...] organ uwzględniał (wbrew stanowisku stron postępowania), że majątek [...] przed wojną był podzielny, a wynikało to z faktu, iż potrzeba zmiany stosunków własnościowych w Polsce międzywojennej wypierała nie odpowiadające już realiom i potrzebom przepisy ABGB, którym nie przypisywano już wówczas decydującego znaczenia regułom obowiązującym w okresie międzywojennym na terenie państwa polskiego, w tym też na Kresach Wschodnich (np. art. 77 ustawy z dnia 28 grudnia 1925 r. o wykonywaniu reformy rolnej mówił: "Obszary przekraczające podstawowe normy władania (art. 4 i 5) należące do ordynacji lub nieruchomości ziemskich, związanych węzłami substytucji powierniczej albo ograniczeniami własności stale do tych majątków przywiązanemu mogą być rozparcelowane z wolnej ręki lub przymusowo wykupione z zastosowaniem postanowień tej ustawy względnie sprzedane Państwowemu Bankowi Rolnemu lub Skarbowi Państwa w osobie Ministra Reform Rolnych, a to bez względu na szczegółowe postanowienia ustawowe, statutowe lub umowne ograniczające prawo rozporządzania danym majątkiem"); powyższe oznacza, że ordynat miał swobodne prawo do dysponowania tym majątkiem - dzielenia go, darowania różnych jego składników na rzecz członków swojej rodziny, itp., co nie pozostaje bez znaczenia w szczególności dla ustaleń w przedmiocie tego, kto był właścicielem przedmiotowych nieruchomości;

d) wadliwe ustalenie w zaskarżonym wyroku znaczenia dla sprawy okoliczności związanych z zadłużeniem majątku, wyprzedawaniem go w celu spłaty, faktem podlegania majątku przedwojennej reformie rolnej (w wyroku błędnie uznano, że argumenty te stanowiły podstawę do odmowy przyznania prawa do rekompensaty i wskazano, że przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie przewidują możliwości odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z uwagi na takie argumenty) w sytuacji kiedy przedstawione okoliczności, w szczególności okoliczność, że majątek podlegał reformie rolnej - nie były traktowane przez organ jako negatywne przesłanki potwierdzenia prawa do rekompensaty, lecz jako okoliczności mające znaczenia dla ustalenia, czy i w jaki sposób można ustalić w niniejszej sprawie skład majątku [...] w kluczowym dla sprawy okresie (skoro był wyprzedawany, parcelowany, jego substancja jeszcze w 1939 r. podlegała zmianom), a dowody w postaci dokumentów zgromadzone w sprawie to jedynie takie, które właśnie na powyższe wskazują (zostały wygenerowane na potrzeby parcelacji, sprzedaży, czy postępowania egzekucyjnego);

e) brak dokonania w wyroku odpowiedniego rozróżnienia na potrzeby niniejszej sprawy pojęcia "własności nieruchomości" od pojęcia "pozostawienia nieruchomości" i prawidłowego zbadania w kontekście wszystkich okoliczności sprawy, czy właściciel nieruchomości pozostawił je w rozumieniu ustawy zabużańskiej w sytuacji kiedy ustawa zabużańska odwołuje się do obu pojęć, co oznacza, że w sprawach o rekompensatę za mienie zabużańskie mogą występować sytuacje, w których dana osoba była właścicielem mienia zabużańskiego, ale nie pozostawiła go lub odwrotnie - nie była właścicielem jakiegokolwiek mienia zabużańskiego, ale pozostawiła go (np. jako dzierżawca czy samoistny posiadacz), wskazać zaś należy, iż w niniejszej sprawie organ poddał w wątpliwość przede wszystkim spełnienie przesłanki pozostawienia nieruchomości przez W. D., natomiast w wyroku skupiono się na kwestii tytułu własności do nieruchomości;

f) przy prawidłowym przyjęciu, że majątek ordynacki podlegał zmniejszeniu - wadliwe ustalenie w kwestionowanym wyroku znaczenia tej okoliczności dla sprawy, w szczególności w kontekście ustaleń czy można mówić (uwzględniając charakter prawa do rekompensaty) o pozostawieniu nieruchomości, której właściciel nie mógł sprzedać i która - gdyby nie wojna - i tak pozostawałaby poza sferą możliwości swobodnego dysponowania nią oraz czy można potwierdzić prawo do rekompensaty, kiedy nie ma wiarygodnych dowodów na okoliczność ostatecznej substancji majątku [...], który został pozostawiony;

g) wadliwe przyjęcie w zaskarżonym wyroku, że konieczne w sprawie było udowodnienie przez organ, że poprzednikowi prawnemu skarżących odebrane zostało prawo własności w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej w sytuacji kiedy samo przeznaczenie nieruchomości na cele reformy rolnej było jednoznaczne z przesądzeniem o braku możliwości dalszego swobodnego władania taką nieruchomością w sposób typowo właścicielski, co powoduje, że nie można uznać w takim przypadku za spełnioną przesłankę pozostawienia nieruchomości;

h) wadliwe przyjęcie, że mienie ordynackie mogłoby podlegać lub mogłoby zostać przejęte na cele reformy rolnej w sytuacji kiedy mienie, o którym mowa w sprawie zostało przeznaczone mocą stosownych rozporządzeń i dokumentów na cele reformy rolnej, a w oparciu o dokumenty wskazujące na taką okoliczność w zaskarżonym wyroku zasugerowano potwierdzić w niniejszej sprawie prawo do rekompensaty, z czym organ nie zgadza się, wskazując, że przeznaczenie nieruchomości na cele reformy rolnej oznaczało wyłączenie danej części ziemskiej spod możliwości swobodnego dysponowania nią jej dotychczasowego właściciela, który nieruchomości takiej nie mógł już "pozostawić" w rozumieniu ustawy zabużańskiej.

2. Naruszenie art. 133, art. 134 oraz art. 106 § 4 p.p.s.a., poprzez przyjęcie przez Sąd za podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia licznych okoliczności faktycznych nie mających oparcia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym, które w szczególności nie stanowiły faktów powszechnie znanych, a co za tym idzie poprzez orzekanie poza podstawą faktyczną niniejszej sprawy, czyli poza jej granicami.

3. Naruszenie art. 141 § 4 oraz art. 153 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a., poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niewykonalnych i niekonkretnych wskazań dla organów administracji co do dalszego sposobu postępowania w sprawie, a przez to nienależyte uzasadnienie orzeczenia Sądu, co poddaje w wątpliwość przeprowadzenie przez Sąd należytego i prawidłowego procesu rozumowania mającego być podstawą wydanego wyroku.

II. Naruszenie prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 ww. ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wynikające z:

a) wadliwej wykładni art. 2 i art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynikającej z błędnego przyjęcia, że dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w myśl ustawy zabużańskiej wystarczające jest albo "legitymowanie się tytułem własności" do mienia zabużańskiego, albo "pozostawienie nieruchomości" w sytuacji kiedy obie przesłanki (tj. własności nieruchomości i pozostawienia nieruchomości) muszą być spełnione łącznie;

b) wadliwej wykładni art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź braku przy dokonywaniu wykładni ww. przepisu interpretacji wynikającej również z niego przesłanki "pozostawienia" nieruchomości, przez którą należy rozumieć niemożność dalszego swobodnego władania nieruchomością w sposób typowo właścicielski, który dawałby możliwość, np. jej sprzedaży, co na gruncie niniejszej sprawy nie pozostawało bez znaczenia, gdyż wbrew temu co przyjęto w zaskarżonym wyroku - Minister wcale nie uznał, że zadłużenie majątku lub to, że podlegał on reformie rolnej stanowiło przesłanki negatywne potwierdzenia rekompensaty, lecz Minister wskazał, że okoliczności te rzutują na spełnienie ustawowej przesłanki "pozostawienia nieruchomości."

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału, wydanym na podstawie art. 15zzs⁴ ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r.

o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem

i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 1842, ze zm.), o czym strony zostały poinformowane.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2022, poz. 329 – dalej jako: "p.p.s.a."),

z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu I instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.

Za bezzasadny uznać należało zarzut dotyczący naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021, poz. 735 - dalej jako: "k.p.a."), bowiem prawidłowo Sąd I instancji ustalił, że w toku postępowania administracyjnego naruszono wymienione przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Dokumentacja akt niniejszej sprawy wskazuje, że prawidłowo Sąd I instancji ocenił, że organy prowadzące postępowanie tym standardom nie sprostały. Podkreślenia przy tym wymaga, że Sąd w niniejszym wyroku, nie przesądza o merytorycznym kierunku rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ale wskazuje że stanowisko organów przedstawione w uzasadnieniach zaskarżonych decyzji, nie znajduje oparcia w dokumentacji akt sprawy.

Wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, to właśnie brak wiarygodnych, w ocenie Ministra, źródeł dowodowych przesądził o odmownym załatwieniu przez niego wniosku Skarżących. W zaskarżonej decyzji literalnie wskazano, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie mógł dać podstawy do ustalenia "jakie składniki majątkowe wchodziły w skład majątku [...] według stanu na dzień 1 września 1939 r.". Innymi słowy, organ stwierdził, że "skarżący nie wykazali przysługiwania ich poprzednikowi prawnemu prawa własności do nieruchomości objętych wnioskiem o rekompensatę". Zasadnie w tej sytuacji Sąd I instancji, wskazał, że w istocie organy nie wyjaśniły dlaczego poszczególnym dowodom odmówiły wiary, jednocześnie przyjmując w to miejsce ustalenia oparte na domniemaniach, które nie zostały udokumentowane w aktach sprawy.

Niezasadnie Minister wskazuje, że w zaskarżonym wyroku nie uwzględniono, iż dokumenty mające świadczyć o własności nieruchomości zostały wygenerowane przez urzędy w trakcie i na potrzeby przeprowadzania reformy rolnej (pkt I.1.b skargi kasacyjnej). Sąd I instancji mając na uwadze tę okoliczność bardzo konkretnie wskazał, że dysponując dowodami zgromadzonymi w sprawie, w tym arkuszami posiadłości gruntowych, zawierającymi dane wskazujące na skład majątkowy ordynacji organy winne były je skonfrontować, i dokonać porównania tych dowodów, pochodzących wprawdzie z różnych dat, ale umożliwiających porównanie wskazanych w nich powierzchni poszczególnych rodzajów gruntów ordynacji. Sąd I instancji, w istocie wyręczając w tym zakresie organy, dokonał zestawienia treści sporządzonego przez inż. I. W. – Komisarza Ziemskiego Starostwa w J. w dniu 6 lutego 1939 r. protokołu oraz treści orzeczenia Okręgowego Urzędu Ziemskiego [...] z dnia 14 maja 1929 r. i na tej podstawie - odwołując się do konkretnych dokumentów w aktach sprawy - wskazał na podstawę przyjętych przez siebie ustaleń. Należy zauważyć, że organy nie wskazywały dowodów, które podważałyby wiarygodność przyjętych przez Sąd I instancji ustaleń. Skuteczne zarzucenie naruszenia przepisu art. 80 k.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Jedynie to, bowiem może być przeciwstawione uprawnieniu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie o innej niż przyjęta doniosłości poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie. Dokonana ocena materiału dowodowego może być, bowiem skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy rozumowanie wykracza poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia związku przyczynowo-skutkowego. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w niniejszej sprawie.

Minister zarzuca Sądowi I instancji, że w sprawie nie uwzględniono wszystkich uszczupleń, parcelacji, spłat zadłużeń, egzekucji "i innych czynności, które mogły zmienić skład majątku [...]" (pkt I.1.c skargi kasacyjnej). Sam jednak Minister nie przedstawia materiału dowodowego, który podważałby ustalenia Sądu I instancji, poczynione na podstawie akt sprawy. Wbrew stanowisku autora skargi kasacyjnej, brak jest podstaw do ustalenia, że właściciel nieruchomości utracił prawo własności danej nieruchomości bądź jej części, w sytuacji gdy brak jest dowodu, wskazującego że do takiej utraty doszło.

Skarżący kasacyjnie podnosi, że skoro majątek był parcelowany, przeznaczony na cele reformy rolnej, a nadto był mocno zadłużony, miał liczne obciążenia, to niewątpliwie ulegał uszczupleniu. Zauważyć jednak trzeba, że jakkolwiek majątek był zadłużony, to skarżący kasacyjnie nie odwołał się do konkretnych dowodów, na których oparł swoje ustalenia, że spowodowało to przejście konkretnych nieruchomości na Skarb Państwa, bądź innych wierzycieli. Mając to na uwadze nie można więc zgodzić się, że w zaskarżonym wyroku wadliwie ustalone zostało znaczenie dla sprawy okoliczności związanych z zadłużeniem majątku i jego wyprzedaży (zarzut pkt I.1.d skargi kasacyjnej).

Minister kwestionuje też spełnienia przesłanki "pozostawienia nieruchomości" w sytuacji, "w której właściciel nie mógł jej sprzedać" (pkt I.1.f skargi kasacyjnej). Zasadności swojego stanowiska Minister upatruje w fakcie, że zebrane w sprawie materiały wskazują na znaczne zadłużenie pozostawionych nieruchomości. Należy jednak zauważyć, że ustawodawca w żaden sposób nie uzależnił przesłanki "pozostawienia nieruchomości" od faktu, by pozostawiona nieruchomość była niezadłużona (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r. sygn. I OSK 2845/20).

Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej, dotyczącego wadliwego przyjęcia

w zaskarżonym wyroku, że konieczne w sprawie było udowodnienie przez organ,

że poprzednikowi prawnemu skarżących odebrane zostało prawo własności w wykonaniu przedwojennych przepisów o reformie rolnej, należy wskazać, że stanowisko Sądu I instancji jest prawidłowe. Co do zasady, w sytuacji gdy brak jest dowodu, wskazującego, że doszło do utraty prawa własności, brak jest podstaw do ustalenia, że właściciel nieruchomości utracił prawo własności do niej. Zagadnienie to było przedmiotem analizy na gruncie innej sprawy, dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wówczas Sąd stanął na stanowisku, które należy podzielić, że nawet fakt, że toczyło się postępowanie w oparciu o ustawę z 1925 r., przy braku dowodu, że nastąpiło przeniesienie prawa własności nieruchomości nie uprawnia do przyjęcia, że doszło do utraty prawa własności (por. wyrok NSA z dnia 12 października 2021 r. sygn. I OSK 2845/20). Podzielając to stanowisko należy dodać, że zasadniczym studium parcelacji prowadzonej na podstawie przepisów ustawy z 1925 r. było wyodrębnienie działek przez właściciela z nieruchomości ziemskiej w zatwierdzonym projekcie parcelacji. Przeniesienie prawa własności tych działek na ewentualnych nabywców następowało sukcesywnie w trakcie wykonywania parcelacji i wówczas dokonywano odpowiednich wpisów w księgach wieczystych (hipotecznych, gruntowych), bowiem wtedy dochodziło do czynności prawnych (sprzedaż, zamiana, darowizna) – por. uchwała TK z dnia 19 września 1990 r. sygn. W 3/99, trybunal.gov.pl. Nietrafny okazał się zatem zarzut wadliwego przyjęcia, że możliwe było "pozostawienie" w rozumieniu ustawy z 2005 r. nieruchomości, co do której toczyło się postępowanie w trybie przedwojennych przepisów o reformie rolnej (pkt. I.1.h skargi kasacyjnej). Należy przy tym zauważyć, że Sąd I instancji akcentował, że nie wszystkie nieruchomości objęte wnioskiem skarżących zostały przeznaczone na cele reformy rolnej i udzielił wskazówek czym kierować się dokonując ustaleń w tym zakresie.

Niezasadny jest również zarzut podniesiony w pkt I.1.e skargi kasacyjnej, gdzie Minister wskazuje, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku nie dokonano właściwego rozróżnienia "własności nieruchomości" i "pozostawienia nieruchomości." Autor skargi kasacyjnej wskazuje, że organ poddał w wątpliwość przede wszystkim spełnienie przesłanki pozostawienia nieruchomości przez Włodzimierza Dzieduszyckiego, natomiast w wyroku skupiono się na kwestii tytułu własności do nieruchomości. Ustosunkowując się do tej argumentacji należy wskazać, że kontroli Sądu I instancji podlegało rozstrzygnięcie zaprezentowane przez organy, z uwzględnieniem argumentacji przedstawionej w zaskarżonej decyzji i to do niej ustosunkował się Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Skarżący kasacyjnie w pkt I. 2 skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 133, art. 134 oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. poprzez przyjęcie przez Sąd za podstawę faktyczną zaskarżonego orzeczenia licznych okoliczności faktycznych, nie mających oparcia w zgromadzonym w aktach sprawy materiale dowodowym.

W uzasadnieniu tego zarzutu wskazano, że Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (str. 30) stanął na stanowisku, że nie można robić założenia, jak uczyniły to organy, że komisarz przed sporządzeniem protokołu nie sprawdził stanu ordynacji, przy czym Sąd I instancji "nie podał na czym oparł swoje założenie".

Odnosząc się do tak sformułowanych zarzutów należy przede wszystkim zauważyć, że przepis art. 133 p.p.s.a. składa się §§1-3, a Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, który z tych przepisów - w jego ocenie - Sąd I instancji naruszył. Podobnie, przepis art. 134 p.p.s.a. składa się z §§ 1 i 2, a Autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, który z tych przepisów został naruszony. Wątpliwości tych nie rozstrzyga również uzasadnienie skargi kasacyjnej, w zakresie dotyczącym zarzutów sformułowanych w jej pkt I.2. Z kolei art. 106 § 4 p.p.s.a. stanowi, że fakty powszechnie znane sąd bierze pod uwagę nawet bez powoływania się na nie przez strony.

Mając zatem na uwadze powyższe należy wskazać, że nie mogły odnieść oczekiwanego skutku zarzuty dotyczące naruszenia art. 133, art. 134 oraz art. 106 § 4 p.p.s.a. Naruszenia powyższych przepisów strona skarżąca kasacyjnie upatruje bowiem de facto w nieprawidłowej, w jej przekonaniu, ocenie materiału dowodowego. Tymczasem, orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania. Skoro wyrok wydawany jest na podstawie akt sprawy, to tym samym badając legalność zaskarżonej decyzji sąd ocenia jej zgodność z prawem materialnym i procesowym w aspekcie całości zgromadzonego w postępowaniu administracyjnym materiału dowodowego (por. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2008 r., II OSK 795/07, LEX nr 483232). Podstawą orzekania sądu jest zatem materiał zgromadzony przez organy w toku całego postępowania przed tymi organami oraz przed sądem (uwzględniając treść art. 106 § 3 p.p.s.a.). Należy zatem odróżnić poddanie sądowej kontroli działalności administracji publicznej na podstawie innego materiału niż akta sprawy, od wydania wyroku na podstawie akt sprawy, z przyjęciem np. odmiennej oceny materiału dowodowego zawartego w tych aktach (por. wyrok NSA z dnia 7 lipca 2022 r. sygn. III OSK 941/21 oraz z dnia 5 kwietnia 2012 r., I OSK 1749/11, LEX nr 1145067).

Zamierzonego skutku wywołać nie mógł też zarzut naruszenia art. 141 § 4 oraz art. 153 w związku z art. 106 § 3 p.p.s.a. (pkt I.3 skargi kasacyjnej), poprzez zawarcie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku niewykonalnych i niekonkretnych wskazań dla organów administracji, co do dalszego sposobu postępowania

w sprawie. Odnosząc się do argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej, w części dotyczącej zarzutów podniesionych w jej pkt. I.3 należy zauważyć, że Sąd I instancji wskazał, że organ nie może domniemywać, że doszło do uszczuplenia majątku,

w sytuacji braku dowodów pozwalających na poczynienie ustaleń w tym zakresie. Organy prowadząc postępowanie odmówiły wiarygodności przedłożonym dokumentom nie powołując jednak konkretnego materiału dowodowego, na którym oparły swoje ustalenia. Jakkolwiek organy podnoszą, że nieruchomości gruntowe będące własnością [...] ulegały ciągłemu uszczupleniu, to nie wykazały, które konkretnie z wymienionych w akcie fundacyjnym nieruchomości, i kiedy zostały zbyte, ani na czym opierają swoje ustalenia w tej kwestii. To powoduje, że wątpliwości organów opierają się na domniemaniach. Sąd I instancji wskazał organom, bardzo konkretnie, jak mają czynić ustalenia dotyczące powierzchni gruntów wchodzących w skład [...], a mianowicie, że dysponując przedstawionymi wyżej dowodami, w tym arkuszami posiadłości gruntowych, zawierającymi dane wskazujące na skład majątkowy [...], organy orzekające winny je skonfrontować ze sobą. Tymczasem, jak wskazał Sąd I instancji, zarówno w decyzji organu I instancji, jak w decyzji Ministra brak jest porównania tych dowodów pochodzących wprawdzie z różnych dat, ale umożliwiających porównanie wskazanych w nich powierzchni poszczególnych rodzajów gruntów [...]. Stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku jest prawidłowe. Rozpoznając sprawę niniejszą należało wyjaśnić stan faktyczny sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentować poczynione ustalenia w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnić wydaną decyzję. Uzasadnienie decyzji musi zatem zawierać oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, i wskazywać którym dowodom organ dał wiarę oraz dowody, którym tej wiary odmówił i ze wskazaniem przyczyn takiego stanu rzeczy.

W świetle powyższego, nie mogły również odnieść skutku zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego.

Skarżący kasacyjnie zarzucił Sądowi I instancji naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 1 tej ustawy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wynikające

z wadliwej wykładni art. 2 i art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wynikającej z błędnego przyjęcia, że dla potwierdzenia prawa do rekompensaty w myśl ustawy zabużańskiej wystarczające jest albo "legitymowanie się tytułem własności" do mienia zabużańskiego, albo "pozostawienie nieruchomości" w sytuacji kiedy obie przesłanki (tj. własności nieruchomości i pozostawienia nieruchomości) muszą być spełnione łącznie.

Zarzut ten został błędnie sformułowany jako dotyczący naruszenia przepisu prawa materialnego. Zarzucono naruszenie przepisu postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.) a dalsza treść zarzutu dotycząca prawa materialnego to w istocie powiązanie, które ma podkreślać zarzut naruszenia art. 145, czyli przepisu procesowego.

Należy jednak wskazać, że Minister błędnie przypisuje Sądowi I instancji pogląd, że do potwierdzenia prawa do rekompensaty wystarczające jest "legitymowanie się tytułem własności" do mienia zabużańskiego albo "pozostawienie nieruchomości". Nie ulega bowiem wątpliwości, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie, gdyż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Powyższe prowadzi do wniosku, że prawo do rekompensaty przysługuje: właścicielowi, za pozostawione nieruchomości. Sąd I instancji, wbrew argumentacji skargi kasacyjnej, nie przedstawił odmiennego stanowiska.

Na uwzględnienie nie zasługiwał również zarzut wadliwej wykładni art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. bądź braku (przy dokonywaniu wykładni tego przepisu) interpretacji przesłanki "pozostawienia" nieruchomości, przez którą należy rozumieć niemożność dalszego swobodnego władania nieruchomością w sposób typowo właścicielski. Minister podkreślił, że wcale nie uznał, że zadłużenie majątku lub to, że podlegał on reformie rolnej stanowiło przesłanki negatywne potwierdzenia rekompensaty, ale że okoliczności te rzutują na spełnienie ustawowej przesłanki "pozostawienia nieruchomości". Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że okoliczności zadłużenia majątku lub i objęcia go reformą rolną w kontekście potwierdzenia prawa do rekompensaty stanowiły przedmiot rozważań NSA i na stanowisko to trafnie powołał się Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

Mając na względzie powyższe, na zasadzie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak

w pkt 1 sentencji.

O kosztach postępowania kasacyjnego rozstrzygnięto w pkt 2 sentencji na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.