Wyrok WSA w Bydgoszczy, sygn. akt II SA/Bd 245/19
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy
Data orzeczenia: 2019-07-16 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: art. 98, art. 37
journal: Dz.U. 2018 poz 1508
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak ( spr.) Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Piechowiak asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Ewa Majchrzak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2019r. sprawy ze skargi E. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...].ST


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., znak: [...] Wójt Gminy A. K. działając na podstawie art. 104 ust. 1, ust. 3 i ust. 4 oraz art. 98 w związku z art. 37 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz.1508 ze zm.), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2018 r., poz. 1358), art. 66 ust. 1 pkt 26, art. 73 pkt 9 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2018 r., poz. 1510 ze zm.) oraz art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodek postępowania administracyjnego t.j. (Dz.U. z 2018 r., poz. 2096), uznał za nienależnie pobrane przez E. L. świadczenie w formie zasiłku stałego w łącznej wysokości [...] zł za okres od miesiąca września 2017 r. do miesiąca marca 2018 r. przyznanego decyzją własną z dnia [...].09.2017 r., nr [...] oraz orzekł o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego za okres od miesiąca września 2017 r. do miesiąca marca 2018 r. w łącznej wysokości [...] zł przyznanego decyzją własną z dnia [...].09.2017 r., nr [...].

W uzasadnieniu decyzji orzekający organ podniósł, iż w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i zebrane w sprawie dokumenty ustalono, iż E. L. prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Nie posiada orzeczonej separacji z mężem z uwagi na fakt, iż żadna ze stron nie wystąpiła o separację. Nie pracuje zawodowo, zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy w A. K. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności znak sprawy ZO 8321/689/2017 z dnia [...].09.2017 r.) do dnia [...] września 2022 r.

Wójt Gminy A. K. decyzją z dnia [...].09.2017 r., nr [...] przyznał stronie pomoc w formie zasiłku stałego od dnia [...] września 2017 r. do dnia [...] września 2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie.

Podczas przeprowadzanych wywiadów środowiskowych oraz w pisemnych oświadczeniach z dnia [...] września 2017 r. strona oświadczyła, iż nie posiada żadnego dochodu, a postępowanie sądowe o alimenty jest w toku. Z zebranej w sprawie dokumentacji wynika, iż od dnia [...].11.2016 r. pozostaje w konflikcie małżeńskim z mężem.

W dniu [...] marca 2018 r. podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego E. L. oświadczyła, iż mąż J. L. płacił jej zasądzone alimenty od miesiąca listopada 2016 r. w wysokości [...] zł miesięcznie, natomiast od miesiąca stycznia 2017 r. w wysokości [...] zł miesięcznie (pisemne oświadczenie z dnia [...] marca 2018 r.), a zatem w okresie pobierania świadczenia finansowego w formie zasiłku stałego, osiągnięty przez stronę dochód w ocenie organu I instancji był wyższy od kwoty [...]zł, tj. kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określonego w ustawie o pomocy społecznej, stanowiącego podstawę do przyznania pomocy w formie zasiłku stałego (1 osoba x [...] zł = [...] zł).

W związku z powyższym w dniu [...] marca 2018 r. zostało wszczęte postępowanie w sprawie zweryfikowania uprawnień E. L. do zasiłku stałego wypłacanego od grudnia 2016 r. do czerwca 2017 r. oraz od września 2017 r. do marca 2018 r. Od marca 2018 r. została wstrzymana wypłata zasiłku stałego.

Wójt Gminy A. K. decyzją z dnia [...].04.2018 r. nr [...].UCH.ST uchylił w całości decyzję przyznającą prawo do zasiłku stałego od dnia [...].09.2017 r. do dnia [...].09.2022 r. w wysokości [...] zł miesięcznie. Jednocześnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r., nr [...].ZWR.ST organ I instancji uznał za nienależnie pobrane świadczenia w formie zasiłku stałego za okres od września 2017 r. do marca 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł. Następnie decyzją z dnia [...] maja 2018 r. nr [...].ZWR.ST orzekł o zwrocie nienależnie pobranego zasiłku stałego za okres od września 2017 r. do marca 2018 r. w łącznej kwocie [...]zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] 1.763.2018 z dnia [...] czerwca 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z dnia [...].08.2018 r. nr GOPS.5020.2.201S.PR.ST Wójt Gminy A. K. orzekł o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego za okres od września 2017 r. do marca 2018 r., w łącznej kwocie [...]zł.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] września 2018 r., znak sprawy: KO.411.1193.2018 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.

W dniu [...] października 2018 r. podczas przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono wysokość ponoszonych przez stronę wydatków, która dodatkowo oświadczyła, iż wymaga specjalistycznego i stałego leczenia - prywatnie z usługi medycznej korzysta w poradni kardiologicznej i ortopedycznej, co drugi miesiąc (z uwagi na długi okres oczekiwania na kolejną wizytę). Koszt jednej wizyty wynosi [...] zł. W ramach Narodowego Funduszu Zdrowia strona korzysta z porad lekarza psychiatry. Podane wydatki na zakup leków to kwota około [...] zł miesięcznie. Ponadto strona otrzymuje zastrzyk na osteoporozę raz na trzy miesiące, którego koszt wynosi [...] zł. W leczeniu osteoporozy strona oświadczyła, iż zamienniki nie pomagają, nie działają.

Ponadto E. L. poinformowała pracownika socjalnego, iż jest po prywatnej rehabilitacji na stawy, zwyrodnienie kręgosłupa, ucisk nerwu, ponieważ w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia jest długi termin oczekiwania. Poinformowała pracownika socjalnego, iż ponosi koszty związane z bieżącymi opłatami za media. Za energię elektryczną ok. [...] zł, telewizor i ochronę domu [...] zł miesięcznie - umowa zawarta do 2020 r. (płaci naprzemiennie z córką), za telefon [...] zł miesięcznie. W ponoszeniu codziennych wydatków związanych z utrzymaniem i opłatami bieżącymi pomaga stronie córka.

Jednocześnie E. L. oświadczyła, iż nie posiada żadnych rat, ani kredytów, a dom w którym mieszka, nie jest jej własnością – "została dopisana do domu przez córkę".

Podczas przeprowadzanego wywiadu środowiskowego strona nie przedstawiła żadnych dokumentów potwierdzających wysokość ponoszonych wydatków. Jednocześnie odmówiła podpisania oświadczenia informującego o powyższym oraz uzupełnienia oświadczenia o stanie majątkowym, a jedynie potwierdziła fakt, iż rzeczywisty jej dochód stanowią alimenty w wysokości [...] zł płacone przez męża, zasądzone wyrokiem sądowym. Według strony otrzymywana kwota alimentów jest niewystarczająca na pokrycie wszystkich kosztów związanych z utrzymaniem, tj. kosztów związanych z leczeniem, zakupem żywności, opłatami bieżącymi.

Ponadto orzekający organ wskazał, że E. L. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] września 2022 r. W orzeczeniu zawarte są wskazania dotyczące odpowiedniego zatrudnienia - praca w warunkach chronionych. Strona zarejestrowana jest w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku dla bezrobotnych, jednak nie wykazuje zaangażowania w rozwiązywaniu swojej trudnej sytuacji; w szczególności brak z jej strony jakichkolwiek działań, zmierzających do uzyskania choćby dorywczego zatrudnienia.

Z dostarczonego wyroku Sądu Rejonowego w A. K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2017 r., sygn. akt III RC 92/16 w sprawie zasadzenia alimentów od męża wynika, że zdaniem Sądu kwota [...]zł stanowi wystarczający poziom partycypowania męża w zaspokajaniu potrzeb małżonki, przy uwzględnieniu dodatkowych kwot, wydatkowanych na utrzymanie wspólnej nieruchomości. Zasądzona kwota, jak wskazano w wyroku sądowym, przy zwiększeniu dochodu przez prace dorywcze, które mogłaby strona podjąć, w pełni zaspokoiłaby jej konieczne potrzeby.

W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy i zebrane w sprawie dokumenty ustalono, iż E. L. nie szuka oszczędności w kosztach leczenia. Posiada możliwość korzystania z usług medycznych świadczonych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia, jednakże korzysta z prywatnych wizyt, usług medycznych, badań i rehabilitacji, nie czyniąc starań o pozyskanie świadczeń medycznych w ramach Narodowego Funduszu Zdrowia.

Zwrócono uwagę, że stosownie do art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty [...]zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej", a osiągnięty przez stronę dochód od miesiąca listopada 2016 r. jest wyższy od kwoty [...]zł, tj. kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej określonego w ustawie o pomocy społecznej, stanowiącego podstawę do przyznania pomocy w formie zasiłku stałego (1 osoba x [...] zł = [...] zł).

Podkreślono również, że w dniu wydania decyzji ostatecznej, orzekającemu organowi nie były znane dowody w sprawie, mające istotny wpływ na wysokość przyznanego świadczenia, tj. zasiłku stałego i zdaniem organu strona zataiła fakt posiadania dochodu, tj. alimentów w wysokości [...] zł płaconych przez męża (zasądzonych wyrokiem Sądu Rejonowego w A. K. III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] stycznia 2017 r., sygn. akt III RC 92/16), naruszając obowiązek wynikający z art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej t.j. (Dz. U. z 2017 r., poz.1769 z późn. zm.).

Organ I instancji zbadał też sprawę w kontekście regulacji zawartej w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, wskazującej na przypadki uzasadniające odstąpienie przez organ od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, umorzenie należności, odroczenie ich zwrotu lub też rozłożenie na raty. Na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego organ I instancji nie dopatrzył się jednak w sprawie przypadku szczególnego, przejawiającego się zwłaszcza tym, że żądanie zwrotu świadczeń byłoby nadmiernie obciążające lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. W szczególności zwrócono uwagę, że zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2008 r. (I OSK 2065/10) dokonując oceny zasadności zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej należy mieć na uwadze, że pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

W ocenie organu I instancji sytuacja życiowa strony do takich nie należy, bowiem strona ma możliwość uzyskania dodatkowego dochodu chociażby poprzez wykonywanie pracy dorywczej. Nie wykluczone jest także - przy spełnieniu określonych warunków - uzyskanie stałego zatrudnienia. Powyższe potwierdza zarówno uzasadnienie wyroku zasądzającego alimenty od małżonka, w którym również sąd wskazał na możliwość zarobkowania, jak i treść orzeczenia o niepełnosprawności, gdzie w żadnej mierze nie wykluczono możliwości podjęcia pracy, a jedynie wskazano na warunki takiego zatrudnienia. W toku postępowania ustalono, że strona nie podejmuje działań zmierzających do poczynienia oszczędności w budżecie, jakim dysponuje.

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że trudności w sytuacji życiowej strony mogą być przez nią przezwyciężone podjętymi staraniami, a świadczenia z pomocy społecznej nie służą przy tym zastępowaniu aktywnych starań o poprawę własnej sytuacji życiowej. Stąd też organ uznał, że brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku o umorzenie należności oraz do zastosowania pozostałych instrumentów, wskazanych w art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.

W odwołaniu od powyższej decyzji E. L. wniosła o jej zmianę, odstąpienie od egzekucji i umorzenie zasądzonej kwoty.

W uzasadnieniu odwołania wskazała na uchybienia organu w prowadzonym postępowaniu, a także opisała swoją trudną sytuację materialną, rodzinną. Wskazała na wadliwość przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, podczas którego nie ustalono pełnego stanu faktycznego; w tym jej stanu zdrowia i potrzeb związanych z leczeniem. Zaznaczyła, iż jej stan zdrowia nie pozwala na podjęcie zatrudnienia, co zostało potwierdzone załączonym do odwołania zaświadczeniem.

Odwołująca podniosła, że zasądzone alimenty na leczenie, zgodnie z ordynacją podatkową nie stanowią dochodu. Mąż z dużą dowolnością wywiązuje się z obowiązku alimentacyjnego, nie ponosi kosztów związanych z jej wyżywieniem i utrzymaniem zamieszkiwanego domu. Tym samym, pozostaje ona bez środków finansowych, a chęć życia i przetrwania była na tyle determinująca, że skorzystała z zasiłku stałego z przeświadczeniem, iż pomoc ta się należy. Wskazała, iż złożyła wniosek o umorzenie zwrotu żądanej kwoty, gdyż w jej sytuacji materialnej zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego i przepisem art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, zwrot byłby nadmiernym obciążeniem i niweczyłby skutki udzielonej pomocy. Strona nie zgodziła się z ustaleniami organu co do jej możliwości zarobkowych z uwagi na stan zdrowia, a także leczenia w placówkach NFZ, ponieważ stan jej zdrowia wymaga bieżącego leczenia, bez długotrwałego oczekiwania. Jej zdaniem, decyzja GOPS pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem wyroku Sądu Rejonowego zasądzającym alimenty na leczenie. Pozbawienie jej tych środków, naraża ją na utratę życia i zdrowia. Wobec tego, iż jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do ciężkiej pracy, samotną i bez dochodu, stwierdziła, że była uprawniona do zasiłku stałego.

Ponadto odwołując się do wyroku WSA o sygn. IV SA/GL 112/16 skarżąca podkreśliła, że katalog zdarzeń i kryterium przyznawania zasiłku stałego jest zamknięty i odmowa przyznania zasiłku stałego nie może wynikać z faktu uzyskiwania innego poza wymienionymi w ustawie o pomocy społecznej art. 37 ust. 4 rodzaju dochodu. Zaznaczyła, że katalog ten nie odnosi się do alimentów. Z tych względów wydaną decyzję uważa za bezzasadną i wnosi o rozpatrzenie odwołania i przychylenie się do jej wniosku.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w e [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2019 r., znak sprawy: [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.

Stanowisko strony, co do uprawnienia do zasiłku stałego w sytuacji dysponowania prawem do zasądzonych alimentów, zdaniem Kolegium - zgodnie z art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy - nie znajduje uzasadnienia.

Ponadto zwrócono uwagę, iż powoływany przez stronę w odwołaniu art. 37 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej nie reguluje kwestii dochodu stanowiącego podstawę uprawnienia do świadczeń z pomocy społecznej. Zgodnie z jego treścią w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i renty socjalnej, świadczenia pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka i utraty prawa do zasiłku dla bezrobotnych na skutek upływu ustawowego okresu jego pobierania lub zasiłku dla opiekuna, zasiłek stały nie przysługuje. Teza powołanego przez skarżącą wyroku WSA w Gliwicach z dnia 21 października 2016 r., sygn. akt IV SA/G1 112/16 stanowi, iż zbieg prawa do zasiłku stałego z prawem do emerytury z systemu ubezpieczenia społecznego, nie wyklucza przyznania świadczenia w formie zasiłku stałego.

Mając na względzie ustawową definicję świadczenia nienależnie pobranego, w sytuacji, gdy strona nie poinformowała organu o uprawnieniu do alimentów, pobrany w okresie od września 2017 r. do marca 2018 r. zasiłek stały, zdaniem Kolegium należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane, przy czym podkreślono, że organ I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy w toku prawidłowo przeprowadzonego postępowania.

W przedmiotowej sprawie, oceniając zarówno sytuację materialną, życiową jak i rodzinną skarżącej – okoliczności nie wskazują na to, aby w odniesieniu do sytuacji skarżącej zachodził "szczególnie uzasadniony przypadek", który uzasadniałby możliwość skorzystania z dobrodziejstwa regulacji określonej w art. 104 ust. 4 ustawy.

Na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i pozostałego materiału dowodowego ustalono, że zainteresowana utrzymuje się z alimentów zasądzonych od męża w kwocie [...]zł. Zdaniem strony kwota ta nie wystarcza na jej utrzymanie w tym leczenia, przy czym wskazuje na konieczność leczenia prywatnego. Zainteresowana wspólnie zamieszkuje w jednym domu z córką przy czym koszty utrzymania (prąd, TV, ochrona domu) opłaca naprzemiennie. W tym zakresie nie zostały złożone żadne dokumenty potwierdzające wysokość ponoszonych wydatków. Skarżąca jest osobą niepełnosprawną legitymującą się umiarkowanym stopniem niepełnosprawności ze wskazaniem pracy w warunkach chronionych. Strona jest zarejestrowana w PUP, a z przedłożonego zaświadczenia wynika, że obecnie nie ma dla niej propozycji pracy.

Wskazać zdaniem Kolegium należy, iż skarżąca nie jest osobą nieporadną, czy też w podeszłym wieku. Posiadane schorzenia nie czynią, by nie mogła podjąć zatrudnienia. Korzysta z mieszkania, w którego kosztach partycypuje córka. Nie jest osobą samotną pomimo, iż wskazuje, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, to córka wspiera ją w trudnej sytuacji również materialnie. Wobec trudnej sytuacji, organ zaproponował pomoc żywnościową oraz pomoc finansową na zakup żywności, jednak strona odmówiła złożenia podania.

Z powyższego, zdaniem orzekającego organu wynika, iż trudna sytuacja strony nie może stanowić szczególnie uzasadnionego przypadku do zastosowania wnioskowanej ulgi w postaci umorzenia, czy też pozostałych ulg - rozłożenia na raty, odroczenia, o które to strona może w każdym czasie wystąpić. Zgodzić się należy ze stanowiskiem, iż trudna sytuacja bytowa, wyznaczenie krótkiego czasu, w którym ma być wykonany obowiązek zwrotu świadczenia, stosunkowo znaczna wysokość kwoty objętej obowiązkiem zwrotu w stosunku do kwoty aktualnych dochodów osoby lub rodziny zobowiązanej - nie zwalniają z obowiązku zwrotu świadczenia nienależnego. Znaczny ciężar związany z wykonaniem obowiązku zwrotu świadczenia nie jest równoznaczny ze szczególnym przypadkiem, z jakim spotyka się adresat decyzji orzekającej zwrot świadczenia nienależnie pobranego - zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 23 sierpnia 2017 r., sygn. IV SA/Wr 243/17, wyrok NSA w Warszawie z dnia 10 października 2017 r. sygn. I OSK 2663/16, system Lex.

Zaznaczono, iż strona może ubiegać się o odroczenie terminu płatności, czy też rozłożenia na raty, by w ramach posiadanych możliwości dokonać zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W tym zakresie strona winna podjąć wspólne działania z organem w rozwiązywaniu trudnej sytuacji.

W skardze do Sądu E. L. wniosła o uchylenie decyzji organu odwoławczego zarzucając, iż decyzje w jej sprawie zostały wydane na podstawie nieprawidłowo przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i błędnych ustaleń.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na uchybienia organów administracji w prowadzonym postępowaniu, a także opisała swoją trudną sytuację materialną, rodzinną. Wskazała na wadliwość przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, który jej zdaniem był nierzetelny. Ponadto nie odpowiadano na jej pisma, zastosowano nadinterpretację na jej niekorzyść oraz postawiono w negatywnym świetle poprzez manipulację dowodami i informacją, co pokazuje stronniczość i niechęć wobec petenta. Natomiast SKO opierając się na wadliwych danych, również wydało decyzję, zdaniem strony skarżącej – krzywdzącą.

Wywiad środowiskowy przeprowadzony nieprawidłowo, bez gruntownego i wnikliwego zbadania sprawy, dokumentacji i sytuacji finansowej, jest w ocenie skarżącej zaprzeczeniem idei pomocy społecznej, bowiem nie pozwala na precyzyjne określenie sytuacji, a jedynie zawiera sugestie typu "...nie czyni Pani żadnych starań by zmienić swoją sytuację, .. ..proszę czynić oszczędności na leczeniu, ...odstąpić od leczenia prywatnego, .... podjąć zatrudnienie dorywcze..." Pomoc społeczna zdaniem skarżącej nie polega na umoralnianiu, a na zapobieganiu ubóstwa. Brak profesjonalizmu i wiedzy doprowadziły do błędnych wniosków, a co za tym idzie błędnie odmówiono skarżącej prawo do skorzystania z dobrodziejstw regulacji określonych w art. 104 ust 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez niesłuszne odebranie możliwości skorzystania z tego przepisu.

Strona nie zgodziła się z ustaleniami organu co do jej możliwości zarobkowych z uwagi na stan zdrowia, a także leczenia w placówkach NFZ, ponieważ stan jej zdrowia wymaga bieżącego leczenia, bez długotrwałego oczekiwania. Jej zdaniem decyzja GOPS pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem wyroku Sądu Rejonowego zasądzającym alimenty na leczenie. Pozbawienie jej tych środków, naraża ją na utratę życia i zdrowia. Wobec tego, iż jest osobą niepełnosprawną, niezdolną do ciężkiej pracy, samotną i bez dochodu stwierdziła, że była uprawniona do zasiłku stałego.

Ponadto, odwołując się do wyroku WSA o sygn. IV SA/GL 112/16 skarżąca podkreśliła, że katalog zdarzeń i kryterium przyznawania zasiłku stałego jest zamknięty i odmowa przyznania zasiłku stałego nie może wynikać z faktu uzyskiwania innego poza wymienionymi w ustawie o pomocy społecznej art. 37 ust. 4 rodzaju dochodu. Zaznaczyła, że katalog ten nie odnosi się do alimentów.

W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonego orzeczenia, ponieważ zostało ono podjęte zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych aktów administracyjnych sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 z późn.zm.), przywoływanej dalej jako: "P.p.s.a.", wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji wydanej przez organ administracji, możliwe jest jedynie wówczas gdy doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też do naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji. Nadto wskazania wymaga, iż sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.), co daje mu podstawy do całościowej kontroli zaskarżonego aktu oraz postępowania administracyjnego poprzedzającego jego wydanie.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja, jak i utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji, zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa, w stopniu skutkującym koniecznością ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiot sądowej kontroli w niniejszym postępowaniu stanowi decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji, o ustaleniu wysokości nienależnie pobranego przez E. L. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego, jednak bez jednoczesnego określenia terminu zwrotu tej należności.

Materialnoprawną podstawę rozstrzygania przez organy administracji publicznej w niniejszej sprawie stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 12 marca 20014 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2018 r. poz. 1508 z późn. zm.). W myśl art. 6 pkt 16 ustawy, świadczenie nienależnie pobrane, to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. Zgodnie z dyspozycją art. 98 ww. ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.

Zgodnie zaś z przepisem art. 104 ustawy, należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust.1). W przypadku posiadania uprawnień do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kwoty nienależnie pobranych świadczeń pieniężnych podlegają potrąceniu z bieżących wypłat (ust. 2).

W. należności, o których mowa w ust. 1, w tym należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (ust. 4).

Należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (ust. 5). Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności należności lub rozłożenie spłaty należności na raty. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty odroczonej należności lub po dniu ustalonym jako ostatni dzień spłaty ostatniej raty należności (ust. 6). Należności, o których mowa w ust. 1, podlegają zwrotowi na rachunek bankowy odpowiednio gminy, powiatu lub samorządu województwa (ust.8).

Odnosząc powyższe do okoliczności przedmiotowej sprawy na wstępie wskazać należy, iż istotną wadę, zwłaszcza decyzji organu pierwszej instancji, stanowi całkowite pominięcie w sprawie obowiązku rozważenia i uwzględnienia z uwzględnieniem okoliczności tej sprawy - określenia terminu zwrotu świadczeń uznanych za nienależnie pobrane. Mając na uwadze charakter, istotę i cel pomocy społecznej, a nadto zasady wykładni celowościowej i funkcjonalnej cytowanych wyżej przepisów w tym art. 98 i art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, nie może budzić wątpliwości, że ustalając wysokość należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej jak również z tytułu nienależnie pobranych świadczeń organ ma obowiązek jednocześnie w drodze decyzji ustalić termin ich zwrotu.

W tym zakresie podkreślenia wymaga, iż stosując odpowiednio dyspozycję art. 104 ust. 3 ustalając termin zwrotu z oczywistych względów organ musi ustalić termin realnie wykonalny, możliwy w okolicznościach danej sprawy, tak aby umożliwił on osobie zobowiązanej dokonanie zwrotu bez niweczenia chociażby celu i skutków udzielonej pomocy. Zważyć również należy, ze określenie terminu zwrotu jako obligatoryjny element decyzji i to element o charakterze uznania administracyjnego, musi znaleźć również stosowne uzasadnienie, zgodne z art. 107 § 3 K.p.a.

Nie do przyjęcia jest bowiem sytuacja, w której rozstrzygnięcie decyzji nie zawiera - tak jak w rozpatrywanej sprawie – określonego przepisem art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej – obligatoryjnego jej elementu dotyczącego terminu zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń. Takie uchybienie uniemożliwia skuteczne prowadzenie ewentualnej egzekucji niewykonanego obowiązku.

W sytuacji, gdy organy pominęły tę zasadniczą dla strony część rozstrzygnięcia zważyć należy, że aczkolwiek w istocie kwestia ewentualnego odstąpienia od żądania zwrotu nastąpić winna na wniosek strony lub pracownika socjalnego dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o ustaleniu wysokości kwoty podlegającej zwrotowi i terminu zwrotu, to przy samym ustalaniu terminu zwrotu organy nie mogą też pominąć konkretnych okoliczności danej sprawy, chociażby możliwości płatniczych zobowiązanego, które rzutują na realny, możliwy do spełnienia termin wykonania zwrotu nienależnego świadczenia.

Nie spełnia prawidłowo określonego terminu wykonania obowiązku zapis zawarty w uzasadnieniu decyzji o wykonalności decyzji 15 dnia od jej odbioru. Strona ma prawo do kontroli instancyjnej decyzji, zatem stwierdzenie, że decyzja stanie się również ostateczna w tym terminie jest nieuzasadnione. Określenie terminu powinno znaleźć się w sentencji decyzji i uwzględnić gwarantowane stronie prawo do zaskarżenia decyzji .

Mając na uwadze powyższe uchybienia przepisom procedury jak również wynikające z nich błędne zastosowanie przepisów prawa materialnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c, w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji wyroku.