Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt II SAB/Wa 514/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2022-02-09 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6540
659
Hasła tematyczne: Inne
Skarżony organ: Prezes Instytutu Pamięci Narodowej
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 36 ust. 1 pkt 3 i ust. 2, art. 36 ust. 4b
journal: Dz.U. 2016 poz 1575
law: Ustawa z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu.
article: art. 329
journal: Dz.U. 2022 poz 329
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sławomir Antoniuk (spr.), Sędzia WSA Piotr Borowiecki, Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 lutego 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w [...] w przedmiocie wniosku z dnia [...] września 2020 r. oddala skargę.


UZASADNIENIE

Pismem z [...] września 2020 r. M. M. złożył do Dyrektora Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w [...] (Dyrektora Oddziału IPN), na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U z 2021 poz. 177); zwanej dalej ustawą o IPN, wniosek o ujawnienie tożsamości osobowego źródła informacji TW ps. "[...]".

Po dokonaniu weryfikacji akt wskazanych we wniosku oraz dostępnych pomocy ewidencyjnych (Cyfrowe Archiwum) referent sprawy sporządził zapytanie do właściwej komórki Instytutu w celu przeprowadzenia sprawdzenia.

Pismem z [...] września 2020 r. nr [...] M. M. został poinformowany o rozpoczęciu kwerendy.

Po otrzymaniu odpowiedzi na zapytanie, wnioskodawca był systematycznie informowany o wyniku sprawdzenia, a wytypowany zapis przygotowywano do udostępnienia za pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] ([...] "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" "[...]" "[...]" "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]").

Ze względu na brak sprawdzenia odnośnie ujawnienia tożsamości osobowego źródła informacji ps. [...] "[...]", pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] poinformowano M. M., na podstawie art. 36 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 256); zwanej dalej K.p.a., o wydłużeniu realizacji sprawy do dwóch miesięcy od daty pisma, które jest spowodowane m.in. oczekiwaniem na wynik kwerendy z Oddziałowego Archiwum IPN w [...].

O wyniku sprawdzenia osobowego źródła informacji M. M. poinformowano pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] ([...] "[...]").

Wnioskodawca [...] kwietnia 2021 r. złożył ponaglenie, w trybie art. 37 K.p.a., na przewlekłą realizację przez Dyrektora Oddziału IPN w [...] wniosku z [...] września 2020 r. dotyczącego ustalenia tożsamości TW ps. "[...]".

Pismem z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] p.o. Dyrektora Biura Prawnego stwierdził, że pismo z [...] kwietnia 2021 r. nie może być zakwalifikowane jako ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a., gdyż wniosek z [...] września 2020 r. podlega rozpatrzeniu w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie inicjuje postępowania administracyjnego.

Pismem z [...] maja 2021 r. M. M. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, za pośrednictwem Dyrektora Oddziału IPN w [...], przez elektroniczną skrzynkę podawczą, skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania w zakresie rozpatrzenia wniosku z [...] września 2020 r. o ujawnienie tożsamości osobowego źródła informacji TW ps. "[...]".

Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 8, art. 12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 K.p.a., przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy. W związku z tym wniósł o zobowiązanie Dyrektora Oddziału IPN w [...] do rozpatrzenia wniosku z [...] września 2020 r. w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi, ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, w przypadku uwzględnienia skargi orzeczenie, że przewlekłość organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa lub, że naruszenie prawa nie było rażące, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu, wymierzenie organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329); zwanej dalej P.p.s.a. w maksymalnej wysokości określonej w art. 154 § 6 P.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów postępowania."

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, wskazując, że nie pozostaje w przewlekłości. W pierwszej kolejności wyjaśnił, że skarga z [...] maja 2021 r. została przesłana dwukrotnie przez skarżącego ([...] maja 2021 r. i [...] maja 2021 r.) jako załącznik na [...] za pośrednictwem e-PUAP, w nieczytelnym, niemożliwym do odczytania przez pracownika organu formacie. Na dzień [...] maja 2021 r. pracownik Kancelarii Oddziału IPN w [...], zobowiązany do odbioru korespondencji i przekazania służbowego do dalszej realizacji nie posiadał możliwości technicznych do odczytania przesłanego dokumentu. Mailem z [...] maja 2021 r. M. M., za pośrednictwem e-PUAP, został zawiadomiony, że wysłany przez niego załącznik (skarga) jest nieczytelny i nie ma możliwości otworzenia go. Ponadto w ww. mailu zwrócono się o przesłanie pliku w innym formacie, co skarżący wielokrotnie w korespondencji z organem czynił. M. M. na powyższe zawiadomienie nie odpowiedział do dnia sporządzenia niniejszej odpowiedzi na skargę. W związku z otrzymywaniem przez organ od skarżącego licznej korespondencji sporządzonej w formacie uniemożliwiającym jej odczytywanie, organ stworzył procedurę umożliwiającą otwieranie korespondencji zaszyfrowanej kodem [...] i od [...] czerwca 2021 r. pracownicy Kancelarii Ogólnej Oddziału IPN w [...] odpowiedzialni za rejestrowanie i otwieranie korespondencji kierowanej do Oddziału IPN w [...] mają możliwość techniczną, by ją odczytać. Skarga z [...] maja 2021 r. zgodnie z prezentatą została odczytana [...] lipca 2021 r. i dlatego dopiero wówczas organ przekazał do Sądu akta sprawy wraz z odpowiedzią na skargę. W konsekwencji przesłania przez skarżącego skargi w formacie doc.xml, a więc, zgodnie z informacją umieszczoną w BIP Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w formacie nieakceptowalnym dla przesłania Sądowi załączników, skarga M. M. wraz z aktami nie mogła zostać przesłana przed uzyskaniem przez organ technicznych możliwości skonwertowania jej do właściwego formatu.

Organ wskazał, że wniosek złożony przez skarżącego o informacje ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji podlega rozpatrzeniu w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie inicjuje postępowania administracyjnego. Przekazanie powyższych informacji ma charakter czynności materialno-technicznej, której termin realizacji nie został określony przepisami K.p.a., ani przepisami ustawy o IPN. Realizacja tego wniosku nie jest sprawą administracyjną rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej. W związku z tym brak jest podstawy prawnej do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w realizacji wniosku z [...] września 2020 r. Niezależnie od powyższego organ podał, że wynik sprawdzenia dotyczący osobowego źródła informacji TW o pseudonimie "[...]", został skarżącemu udostępniony przy piśmie z [...] listopada 2020 r. nr [...] (sprawdzenia w Oddziałowym Archiwum IPN w [...]) oraz przy piśmie nr [...] z [...] listopada 2020 r. (sprawdzenia w Oddziałowym Archiwum IPN w [...]), a więc przed terminem złożenia przez skarżącego ponaglenia oraz skargi.

Oddziałowe Archiwum IPN w [...] udostępniło skarżącemu wszystkie dokumenty żądane przez niego we wniosku z [...] września 2020 r. Pismem z [...] lutego 2021 r. nr [...], M. M. został poinformowany o zakończeniu realizacji wniosku. Organ podkreślił, że wyniki kwerend są udostępniane wnioskodawcy do weryfikacji we własnym zakresie. Może on również zawnioskować o kontynuowanie kwerendy, jeżeli jest w posiadaniu dodatkowych informacji. W toku realizacji wniosku M. M., organ podejmował wszelkie czynności zmierzające do załatwienia wniosku bez zbędnej zwłoki. Wyniki działań archiwalnych były udostępniane sukcesywnie skarżącemu, który był informowany na bieżąco o wynikach realizacji jego wniosku.

Pismem z [...] listopada 2021 r. M. M. poinformował, że w aktach sprawy brak istotnego dokumentu, tj. wypisu z dziennika rejestracyjnego WUSW w [...] nr [...], z którego wynika, że TW ps. "[...]" należy identyfikować z A. M. Oznacza to zatem, że choć organ zakończył postępowanie to nie wydał orzeczenia w sprawie nieprzeprowadzenia dalszej kwerendy na imię i nazwisko A. M. W związku z tym skarga jest zasadna i nastąpiło rażące naruszenie terminów obowiązujących przy załatwieniu wniosku z [...] września 2020 r. (420 dni).

Kolejnym pismem z [...] grudnia 2021 r. skarżący podał, że w dniu dzisiejszym zapoznał się w Czytelni Oddziału IPN z aktami sprawy kwerendy osobowej na dane A. M. ur. [...].03.1931 r. nr [...] z [...] listopada 2021 r. –(9 kart zapisów ewidencyjnych). Z ewidencji tej wynika, że ww. był tajnym współpracownikiem ps. "[...]". Dokumentację sprawy (teczkę) zniszczono jako nieprzydatną, ponieważ zmarł w 1986 r. Do kompletu dowodów w sprawie brakuje odpisu z akt [...] k. 224 z wykazem osobowych źródeł informacji na kontakcie pionu [...] w [...] i jednostek podległych, wśród których wymieniono i śladowo scharakteryzowano ww. jako: rektor domu, klasztor [...]. Redemptorystów w [...].

Zaznaczył, że o identyfikację TW ps. "[...]" zwrócił się z wnioskiem z [...] września 2020 r., na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o IPN. Po wielu miesiącach oczekiwania otrzymał "wyniki" kwerendy i oświadczono, że nie można zidentyfikować TW. Była to informacja nieprawdziwa, bowiem pracownicy organu mieli wszystkie dokumenty (zapisy ewidencyjne) niezbędne do jego zidentyfikowania.

Pismem z [...] grudnia 2021 r. skarżący, zastępowany przez radcę prawnego I. C., wniósł o uzupełnienie skargi i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według zestawienia kosztów.

Wskazał, że organ uchybił terminowi określonemu w art. 54 § 2 P.p.s.a. poprzez przekazanie akt sprawy wraz ze skargą na przewlekłość postępowania po upływie 30 dni od dnia jej otrzymania. Zaznaczył, że wniósł skargę na przewlekłość organu [...] maja 2021 r., a organ przekazał sądowi skargę wraz z odpowiedzią na skargę i aktami administracyjnymi [...] lipca 2021 r. Stanowisko organu wskazujące na brak możliwości technicznych otwarcia korespondencji zaszyfrowanej kodem [...] nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż jego prawo do poddania sprawy pod rozstrzygniecie sądu nie powinno być ograniczane przez brak terminowego przekazania skargi wraz z dokumentami, co skutkuje naruszeniem art. 8 § 1 K.p.a. i art. 12 § 1 K.p.a. Brak możliwości technicznych istniejący po stronie organu stanowi jego ryzyko organizacyjne i nie może go obciążać ani pozbawiać praw.

Ponadto zwrócił uwagę, że organ w odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania nie odniósł się do faktu, że od [...] września 2020 r. nie został zrealizowany jego wniosek w zakresie ustalenia tożsamości TW ps. "[...]" o nr [...]. Podał, że [...] kwietnia 2021 r. złożył ponaglenie na brak realizacji wniosku. Organ nie odniósł się do jego ponaglenia w terminie 7 dni w formie postanowienia, co stanowi naruszenie art. 37 § 5 i 6 K.p.a. Działanie organu administracji jest dotknięte przewlekłością, gdyż organ administracji do dnia dzisiejszego nie przedstawił danych ewidencyjnych z akt, w których byłyby zawarte dane osobowe, a które to znajdowały się w kartotece osobowej. Jeśli organ nie był w posiadaniu tych danych powinien albo poinformować o braku danych albo wydać decyzję o odmowie udostępnienia dokumentów. Żadna z tych czynności nie została przez organ administracji podjęta w sprawie.

Ponadto podał, że nie można podzielić stanowiska organu wyrażonego w piśmie z [...] kwietnia 2021 r. nr [...], że jego pismo nie może być zakwalifikowane jako ponaglenie w rozumieniu art. 37 K.p.a., gdyż wniosek z [...] września 2020 r. podlega rozpoznaniu w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie inicjuje postępowania administracyjnego. Podkreślił, że w katalogu czynności określonych w art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. znajduje się czynność w postaci wydania wyników kwerendy, która jest inicjowana na podstawie złożonego wniosku o udzielenie informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym IPN zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, o którym mowa w art. 36 ust. 4b ustawy o IPN. Zgodnie z ww. regulacją osoby uprawnione mają prawo do uzyskiwania, na wniosek, informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu zbiorów danych, rejestrów kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Oznacza to, że sama czynność wydania wyników kwerendy stanowi zakończenie postępowania administracyjnego, które jest inicjowane na skutek złożenia wniosku o przeprowadzenie kwerendy. Można uznać, że wydanie wyników jest skutkiem pozytywnego rozpatrzenia wniosku o dokonanie kwerendy i nie wymaga sporządzania dodatkowego aktu administracyjnego w tym zakresie. Przepisy K.p.a. przyznają zgodnie z art. 107 § 4 K.p.a. możliwość odstąpienia od uzasadnienia decyzji, gdy uwzględnia ona w całości żądanie strony. Tym bardziej, że zgodnie z art. 36 ust. 6 ustawy o IPN odmowa udostępnienia dokumentów - wymaga wydania decyzji administracyjnej przez Dyrektora Oddziału IPN. Tym samym nie można podzielić stanowiska organu, że wniosek składany w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN nie inicjuje postępowania administracyjnego i stanowi czynność materialno- techniczną. Czynność wydania wyników kwerendy stanowi czynność w ramach postępowania administracyjnego, której skutek ma charakter materialno-techniczny.

Skoro zatem organ był zobowiązany na skutek złożonego wniosku do przedstawienia wyników kwerend, ale ani nie wykonał tej czynności, ani też nie wydał decyzji o odmowie ich przedstawienia to skarga jest zasadna.

Pismem z [...] stycznia 2022 r. organ podtrzymał wnioski i twierdzenia zawarte w odpowiedzi na skargę. Jednocześnie stwierdził, że wskazał przyczyny i uzasadnienie nieprzekazania akt sprawy wraz ze skargą na przewlekłość postępowania, przez co uchybił terminowi określonemu w art. 54 § 2 P.p.s.a. Powtórzył, że skarga M. M. z [...] maja 2021 r. została złożona w formacie zaszyfrowanym, a konsekwencją powyższego był brak możliwości zapoznania się organu z treścią przesłanego dokumentu i tym samym ustalenie, czy dokument jest skargą i którego postępowania administracyjnego dotyczy (którego wniosku przez niego złożonego). Skarżący drogą mailową został [...] maja 2021 r. powiadomiony o braku możliwości otworzenia korespondencji zatytułowanej jako skarga. Ponadto w ww. mailu zwrócono się do M. M. o przesłanie pliku w innym formacie, co wielokrotnie w korespondencji z organem czynił. W przedmiotowej sprawie skarżący pomimo działań organu nie podjął żadnej czynności nakierowanej na realne załatwienie sprawy, nie odpowiadał na korespondencję kierowaną przez organ, a dotyczącą przesyłania pism. Podkreślił, że kilkaset razy komunikował się z organem w zainicjowanych przez niego sprawach, za pomocą różnych źródeł kontaktu, a w przedmiotowej sprawie nie udzielił odpowiedzi na przesłaną korespondencję. Ponadto podał, że M. M. w okresie wieloletniego funkcjonowania organu był autorem setek skarg na bezczynność/przewlekłość organu (ok. 360 skarg rocznie) i organ wypełniał obowiązki wynikające m.in. z art. 54 § 2 P.p.s.a. Tym samym nieuzasadnione są twierdzenia skarżącego w zakresie przyczyn uchybienia przez organ obowiązkowi nieprzekazania akt sprawy wraz ze skargą na przewlekłość postępowania.

Zaznaczył, że skarżący w uzupełnieniu do skargi wskazał, że organ w odpowiedzi na skargę na przewlekłość postępowania nie odniósł się do faktu, że od [...] września 2020 r. nie został zrealizowany jego wniosek w zakresie ustalenia tożsamości TW ps. "[...]" o nr [...]. Twierdzenie te są niezgodne ze stanem faktycznym. W odpowiedzi na skargę na stronie 9, organ odniósł się do podnoszonej kwestii, wyjaśniając, że wyniki sprawdzeń odnośnie wskazanego osobowego źródła informacji były udostępnione skarżącemu przy piśmie nr [...] z [...] listopada 2020 r. (sprawdzenia w Oddziałowym Archiwum IPN w [...]) oraz przy piśmie nr [...] z [...] listopada 2020 r. (sprawdzenia w Oddziałowym Archiwum IPN w [...]), a więc przed terminem złożenia ponaglenia oraz skargi.

Organ podtrzymuje stanowisko, że wniosek o informacje ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji podlega rozpatrzeniu w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie inicjuje postępowania administracyjnego. Przekazanie informacji o tożsamości informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji ma charakter czynności materialno - technicznej. której termin realizacji nie został określony przepisami K.p.a., ani przepisami ustawy o IPN. Realizacja ww. wniosku nie jest sprawą administracyjną rozstrzyganą w drodze decyzji administracyjnej.

W ocenie Dyrektora Oddziału IPN w [...] wystąpienie o podanie informacji znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji wobec tego, że nie inicjuje postępowania administracyjnego, w którym stosuje się przepisy K.p.a., w tym przepisy określające terminy załatwienia sprawy, nie daje podstawy prawnej do wniesienia skargi na przewlekłe prowadzenie przez organ postępowania w realizacji wniosku z [...] września 2020 r.

Oddziałowe Archiwum IPN w [...] udostępniło skarżącemu wszystkie żądane dokumenty. Pismem nr [...] z [...] lutego 2021 r. M. M. został poinformowany o zakończeniu realizacji wniosku.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

W myśl art. 119 pkt 4 P.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, przy czym zgoda stron na rozpatrzenie skargi w trybie uproszczonym nie jest wymagana. Z uwagi na to, że przedmiotem złożonej skargi jest przewlekłe prowadzenie przez Dyrektora Oddziału IPN w [...] postępowania – Sąd rozpoznał skargę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym.

Z uwagi na przedmiot rozpoznania w niniejszym postępowaniu kwestia realizacji przez organ obowiązku wynikającego z art. 54 § 2 P.p.s.a. pozostaje bez wpływy na końcowy wynik załatwienia sprawy.

Skarga jest dopuszczalna, bowiem przed jej wniesieniem M. M. pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. wystąpił z ponagleniem w trybie art. 37 § 1 K.p.a.

W doktrynie pojawiają się też stanowiska przemawiające za dopuszczalnością skargi na bezczynność organu IPN bez potrzeby uprzedniego wnoszenia ponaglenia. "Skoro przyjmiemy, że zrealizowanie wniosku przez quasi-pokrzywdzonego złożonego na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 5, art. 35 ust. 1 i ust. 2 ustawy jest czynnością materialno-techniczną, a odmowa realizacji wniosku następuje w drodze decyzji administracyjnej, to powstaje pytanie, jaki jest tryb wniesienia skargi na bezczynność IPN w tym zakresie. (...) Istnieją tu dwa teoretycznie dwa rozwiązania: 1) skarga będzie zasadna dopiero wtedy, gdy wnioskodawca przed wniesieniem skargi do sądu administracyjnego złożył zażalenie w trybie art. 37 § 1 k.p.a., 2) z uwagi na fakt udzielenia informacji w formie czynności materialno-technicznej, a także ze względu na treść art. 52 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odnoszącego się jedynie do aktów, a nie bezczynności, wniesienie takiej skargi nie jest uzależnione od uprzedniego wezwania organu do usunięcia naruszenia prawa. Wydaje się, że drugie rozwiązanie jest prawidłowe, bowiem skoro realizacja wniosku quasi-pokrzywdzonego, złożonego na podstawie art. 34 ust. 1 i ust. 5, art. 35 ust. 1 i ust. 2 ustawy, jest czynnością materialno-techniczną, to nie można wnioskodawcy obciążać obowiązkiem domagania się, aby organ administracji działał tak, jakby miał wydać decyzję odmowną. Jeśli Instytut Pamięci Narodowej uchybia trzydziestodniowemu terminowi na realizację wniosku osoby zainteresowanej, wówczas taka osoba od razu, za pośrednictwem organu, może złożyć do właściwego sądu administracyjnego skargę na bezczynność" - Przemysław Szustakiewicz, Zagadnienia proceduralne stosowania art. 33 i 34 ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, LEX.

Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, choć nie ze wszystkimi twierdzeniami organu należy się zgodzić.

W pierwszej kolejności skąd orzekający w niniejszym składzie nie podziela poglądu prezentowanego przez organ, że sprawa w trybie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN i nie jest rozpatrywana w ramach przepisów postępowania administracyjnego.

Udostępnianie dokumentów przez Instytut Pamięci zostało uregulowane w Rozdziale 4 ustawy o IPN. W świetle art. 36 ust. 1 pkt 3 i ust. 2 tej ustawy, dokumenty zgromadzone przez Instytut Pamięci udostępnia się celu publikacji materiału prasowego, w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984 r. – Prawo prasowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 1914), z upoważnienia redakcji albo wydawcy, na pisemny wniosek skierowany do dyrektora oddziału Instytuty Pamięci. Dokumenty określone w ust. 1, które zostały zdigitalizowane, udostępnia się w terminie 7 dni od dnia złożenia wniosku (ust. 4a). Osoby, które korzystają z dokumentów, o których mowa w ust. 1, do celów, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, mają prawo do uzyskiwania, na wniosek, informacji ze znajdujących się w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci zbiorów danych, rejestrów i kartotek organów bezpieczeństwa państwa, w tym dotyczących tożsamości tajnych informatorów lub pomocników przy operacyjnym zdobywaniu informacji (ust. 4b). Analizując powyższe uregulowania prawne należy dojść do przekonania, iż realizacja wniosku o udostępnienie informacji z zasobu archiwalnego IPN następuje w formie czynności materialno-technicznej. Natomiast odmowa udzielenia wnioskowanej informacji, z uwagi na przesłanki przez ustawodawcę określone, w formie decyzji administracyjnej, od której przysługuje odwołanie do Prezesa Instytutu Pamięci, a następnie skarga do sądu administracyjnego (art. 36 ust. 6, 8, 11 ustawy o IPN).

Wprawdzie ustawa o IPN nie reguluje terminów załatwienia sprawy załatwianej na podstawie art. 36 ust. 4b (czyni to jedynie w odniesieniu do udostępniania dokumentów zdygitalizowanych – ust. 4a), niemniej jednak nie oznacza to, co postuluje organ, że realizacja wniosku w oparciu o powołany przepis nie jest zdeterminowana jakimikolwiek terminami. Zgodnie z art. 43 ust. 1 ustawy o IPN, postępowanie w sprawach uregulowanych w ustawie prowadzi się według przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej. Zatem w odniesieniu do wniosku realizowanego w oparciu o art. 36 ust. 4b ustawy o IPN zastosowanie będą miały terminy określone w Rozdziale 7 K.p.a. Należy jednak mieć na względzie, iż wniosek rozpatrywany w powyżej wskazanym trybie nie wszczyna postępowania jurysdykcyjnego zmierzającego do ustalenia konkretnego prawa. Skoro organ IPN nie prowadzi w tego typu sprawach postępowania wyjaśniającego, postanowienia art. 35 i 36 K.p.a. powinny być stosowane w sposób uwzględniający specyfikę procedowania polegającego na przeglądzie zasobów aktowych, przygotowaniu i udostępnieniu informacji zawartych w posiadanych dokumentach.

Przechodząc do oceny zasadności skargi należy wskazać, iż pojęcie przewlekłego prowadzenia postępowania obejmuje takie działanie organu, które nacechowane jest opieszałością i nieskutecznością. Ma ono miejsce także w sytuacji, gdy organ nie podejmuje działań mimo, że nie istnieją przeszkody do prowadzenia postępowania i rozpatrzenia wniosku strony. Niepodejmowanie przez organ działań prowadzi w konsekwencji do braku możliwości realizacji przez stronę jej praw. Instytucja skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ administracji publicznej, tak jak skarga na bezczynność organu, ma na celu zasadniczo doprowadzenie do wydania rozstrzygnięcia w sprawie. Kontrola Sądu zmierza zatem do ustalenia, czy istotnie organ administracji publicznej postępowanie w sprawie prowadzi przewlekle i bezpodstawnie nie kończy go wydaniem rozstrzygnięcia.

W doktrynie przyjmuje się, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić, gdy organ administracji w jego toku podejmuje czynności zbędne lub też powstrzymuje się od podjęcia czynności niezbędnych do rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy, co prowadzi do nieracjonalnego przedłużenia terminu jej załatwienia (J. P. Tarno, Bezczynność organu a przewlekłe prowadzenie postępowania, Casus 2013 r., str. 11).

Wyjaśnić również należy, że celem skargi na przewlekłość organu administracji publicznej jest zwalczanie braku działania (zwłoki) w załatwianiu sprawy administracyjnej. Przy badaniu zasadności skargi na przewlekłość organu administracji Sąd bierze pod uwagę stan sprawy istniejący w chwili rozpoznawania skargi.

Zgodnie z art. 12 K.p.a., organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Zasada szybkości postępowania wyrażona we wskazanym przepisie ściśle związana z regulacjami zawartymi w art. 35-38 K.p.a., nie może jednak pozostawać w sprzeczności z obowiązkiem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz dokładnego wyjaśnienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela. Niekiedy może to się wiązać z koniecznością dłuższego prowadzenia postępowania, wówczas, stosownie do treści art. 36 § 1 K.p.a., organ obowiązany jest zawiadomić o tym strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy. W art. 35 K.p.a. określone zostały terminy do załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej. Przepis ten zobowiązuje organy administracji publicznej do załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki, co stanowi realizację zasady zawartej w art. 12 K.p.a. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od daty wszczęcia postępowania (art. 35 § 3 K.p.a.). Ponadto w każdym przypadku niezałatwienia sprawy w ustawowym terminie organ powinien podać stronom przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy, co wynika z art. 36 § 1 K.p.a., zaś ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 K.p.a.). Podkreślić należy, że samo informowanie o niezałatwieniu sprawy w terminie nie chroni organu przed zarzutem przewlekłego prowadzenia postępowania, ponieważ działania organu w tym zakresie również podlegają kontroli sądu administracyjnego.

Jak wynika z akt sprawy M. M. pismem z [...] września 2020 r. złożył do Dyrektora Oddziału IPN, na podstawie art. 36 ust. 4b ustawy o IPN, wniosek o ujawnienie tożsamości ponad 30 osobowych źródeł informacji, m.in. TW ps. "[...]". Po dokonaniu weryfikacji akt wskazanych we wniosku oraz dostępnych pomocy ewidencyjnych (Cyfrowe Archiwum) referent sprawy sporządził zapytanie do właściwej komórki Instytutu w celu przeprowadzenia sprawdzenia. Pismem z [...] września 2020 r. nr [...] skarżący został poinformowany o rozpoczęciu kwerendy. Poinformowano wnioskodawcę również, iż z uwagi na szczegółowy zakres kwerendy oraz ilość spraw realizowanych przez IPN sprawdzenia mogą potrwać do kilku miesięcy. Po otrzymaniu odpowiedzi na zapytanie, M. M. był systematycznie informowany o wyniku sprawdzenia, a wytypowany zapis przygotowywano do udostępnienia za pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] ([...] "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]", "[...]" "[...]" "[...]" "[...]", "[...]", "[...]" /przy tej pozycji poinformowano, iż Archiwum IPN w [...] nie wytypowało sygnatur materiałów archiwalnych i kwerenda jest kontynuowana w Oddziałowym Archiwum IPN w [...]/, "[...]", "[...]"). Ze względu na brak sprawdzenia odnośnie ujawnienia tożsamości osobowego źródła informacji ps. [...] "[...]", pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...] poinformowano skarżącego, na podstawie art. 36 § 1 K.p.a., o wydłużeniu realizacji sprawy do dwóch miesięcy od daty pisma, które było spowodowane m.in. oczekiwaniem na wynik kwerendy z Oddziałowego Archiwum IPN w [...]. M. M. o wyniku sprawdzenia osobowego źródła informacji "[...]" M. M. poinformowano pismem z [...] listopada 2020 r. nr [...]: "[...] "[...]"[...] – zapisy ewidencyjne 2 karty, Referat Informacji i Sprawdzeń Oddziałowego Archiwum IPN w [...] nie wytypował sygnatur materiałów archiwalnych".

Jak wynika z powyższych ustaleń skarżący wnioskiem z [...] września 2020 r. zainicjował w Oddziale Instytutu IPN w [...] postępowanie obejmujące kilkadziesiąt osób będących informatorami lub pomocnikami przy operacyjnym zdobywaniu informacji. Ponadto Odział Archiwum IPN w [...] w celu realizacji wniosku zwrócił się o dokonanie kwerendy do Referatu Informacji i Sprawdzeń OAIPN w [...] ([...] "[...]" – k. – 17 akt administracyjnych). Mnogość podmiotów podlegających sprawdzeniu i rozproszenie zasobów archiwalnych (w Oddziałach [...],[...] i [...]) niewątpliwie pozwala zakwalifikować sprawę jaką szczególnie skomplikowaną w rozumieniu art. 35 § 3 k.p.a., o czym poinformowano stronę przy piśmie z [...] września 2020 r. Wraz z upływem 2 miesięcy od wniesienia wniosku (pismem z [...] listopada 2020 r.) skarżący został poinformowany o postępach kwerendy (przygotowano do udostępnienia informację dotyczącą 17 podmiotów) i przedłużeniu terminu realizacji pozostałej części wniosku do 2 miesięcy. W przypadku [...] "[...]" wydłużenie terminu realizacji wniosku zostało spowodowane oczekiwaniem na wynik kwerendy z Oddziałowego Archiwum IPN w [...]. Końcową informację o wynikach kwerendy dotyczącej [...] "[...]" przedstawiono skarżącemu przy piśmie z [...] listopada 2020 r. Pismem z [...] lutego 2021 r. nr [...], M. M. został poinformowany o zakończeniu realizacji wniosku.

Wprawdzie realizacja wniosku skarżącego w części dotyczącej [...] "[...]" przekroczyła 2 miesiące, jednakże zdaniem Sądu, w realiach analizowanego przypadku czas procedowania przez organ nie został wydłużony bez uzasadnionej przyczyny. Poszukiwanie stosowanych dokumentów w dwóch archiwach zamiejscowych względem Oddziału IPN prowadzącego postępowanie i oczekiwanie na wynik kwerendy, a także sama złożoność wniosku i wynikająca z tego czasochłonność jego realizacji, nie wskazują na nieuzasadnioną opieszałość organu. Przy ocenie sprawności działania organu powyższe okoliczności należało brać pod uwagę bowiem w świetle art. 35 § 5 K.p.a., do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. poz. 2320), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu.

W ocenie Sądu udostępnienie informacji będącej wynikiem dokonanej kwerendy realizuje wniosek strony w części dotyczącej TW "[...]", albowiem tylko tym kluczem poszukiwań posłużył się skarżący we wniosku z [...] września 2020 r. Nie sposób wobec tego zarzucić organowi, że dokonał nieskutecznych poszukiwań w dostępnych zasobach. Jeżeli zainteresowany na skutek dokonanych przez siebie czynności i analiz potrafi powiązać "pseudonim" z konkretnymi danymi osobowymi jest uprawniony do złożenia kolejnego, precyzyjnie sformułowanego wniosku.

Resumując, skargę skarżącego zarzucającą Dyrektorowi Oddziału IPN w [...] przewlekłość w realizacji wniosku z [...] września 2020 r. w części odnoszącej się do [...] "[...]" należało uznać za niezasadną.

Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.