Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt III SA/Wa 713/05
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2005-10-24 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6539 Inne o symbolu podstawowym 653
Skarżony organ: Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku: Stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Jarecka po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] października 2005 r. sprawy ze skargi "B." Sp. z o.o. w likwidacji na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2005r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] sierpnia 2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił "B." Sp. z o.o. w likwidacji umorzenia odsetek od należności z tytułu nieopłaconych składek: na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, powołując się na art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, iż w dniu [...] lutego 2004 r. płatnik złożył wniosek o umorzenie odsetek należnych od nieopłaconych składek. Przeprowadzono postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie stanu majątkowego i możliwości płatniczych Spółki. Na tej podstawie organ I instancji ustalił, iż nie zostały spełnione przesłanki umorzenia z art. 28 ust. 1 i ust. 3a w zw. z art. 32 powołanej ustawy. Organ wskazał, iż Spółka została poinformowana o toczącym się postępowaniu wyjaśniającym, jednakże próby skontaktowania się z Prezesem Spółki nie dały rezultatu, w związku tym nie ustalono stanu majątkowego płatnika. Ponadto stwierdzono, iż zadłużenie objęte jest postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym z rachunku bankowego i wierzytelności, które zobowiązany posiada w "C." Sp. z o.o., a organ nie ma możliwości prawnych umorzenia przedmiotowych należności.

We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Spółka wniosła o uchylenie powyższej decyzji i umorzenie odsetek w całości, po uprzednim wnikliwym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego. W uzasadnieniu wniosku wskazano m.in., iż postanowieniem Sądu Rejonowego w R. z [...] kwietnia 2004 r. otwarty został proces likwidacji Spółki, ze względu na całkowitą utratę płynności finansowej. Nastąpiło to wskutek upadłości "C", głównego usługobiorcy Spółki. We wniosku podniesiono również, iż powołane w decyzji argumenty, nie są przekonywujące i nie wynikają ani z dobrej woli, ani z przepisów prawa. Zarzucono organowi nieuwzględnienie treści art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych a także opieszałość w wydawaniu decyzji.

Decyzją z [...] stycznia 2005 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego – dalej powoływanej jako K.p.a., Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. Rozpatrując ponownie sprawę organ wskazał, iż nie zachodzą przesłanki określone w art. 28 w zw. z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Podniesiono, iż właściwy Urząd Skarbowy w D. nie stwierdził całkowitej nieściągalności należności. Ponadto nie zostało zakończone postępowanie likwidacyjne i nie wyczerpano wszystkich możliwości dochodzenia należności. Wskazano również, iż składki finansowane przez ubezpieczonych nie podlegają umorzeniu.

W skardze z [...] lutego 2005 r. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, przedstawiając szczegółowo trudną sytuację finansową w jakiej się znajduje.

W skardze podniesiono, iż decyzje organu i i II instancji "są niesprawiedliwe, użyto kłamliwych argumentów, nie uwzględniono racji wnioskodawcy". W ocenie strony skarżącej art. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie stanowi przeszkody, a wręcz umożliwia umorzenie długu.

Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 oraz 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - dalej powoływanej jako p.p.s.a. ) - zważył co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Na wstępie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem.

Zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Cytowany przepis daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy strona nie podnosi w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego indywidualnego aktu administracyjnego.

Przenosząc powyższe na grunt rozpatrywanej sprawy należy stwierdzić, iż zaskarżona decyzja narusza przepisy procedury administracyjnej w stopniu dającym podstawę do stwierdzenia jej nieważności.

Nieważność decyzji może mieć miejsce wyłącznie w przypadkach ściśle określonych w przepisach, tj. w art. 156 § 1 pkt 1 – 6 oraz art. 156 § 1 pkt 7 K.p.a., jeżeli zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Prowadząc postępowanie administracyjne organy są zobowiązane do przestrzegania z urzędu przepisów dotyczących ich właściwości. Kwestie właściwości rzeczowej i miejscowej regulują przepisy art. 19 i nast. K.p.a., instancyjnej zaś - art. 127 K.p.a. Niezachowanie przez organ wymagań określonych tymi przepisami stanowi naruszenie przepisów o właściwości, prowadzące w konsekwencji do wady decyzji powodującej jej nieważność.

Organem uprawnionym do rozstrzygania spraw w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Jego kompetencje w tym zakresie wynikają z art. 83 ust. 1 pkt. 3 u.s.u.s., w którym zakreślono prawo Zakładu do wydawania decyzji w zakresie ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek.

Z kolei w art. 32 powołanej ustawy, normodawca nakazał stosować przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne do składek na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych.

Tak jak nie ma wątpliwości, co do właściwości Zakładu w pierwszej instancji, tak w zakresie rozstrzygnięcia sprawy w drugiej instancji – zdaniem Sądu – doszło do naruszenia przepisów, regulujących kompetencje organów.

Istotnym na gruncie tego problemu jest art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym w dniu wydawania zaskarżonej decyzji stanowił, iż od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie nie przysługuje.

Nie oznacza to jednak, że strona pozbawiona była prawa do rozpatrzenia jej sprawy przez drugą instancję. Zdaniem Sądu, ówcześnie obowiązujący art. 83 ust. 4 u.s.u.s. wyłączał w odniesieniu do decyzji w sprawach o umarzanie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne jedynie możliwość ich zaskarżenia do sądu powszechnego. Nie wskazywał natomiast jaki środek zaskarżenia był właściwy dla tych decyzji.

Zgodnie z art. 123 u.s.u.s. w sprawach uregulowanych ustawą stosuje się przepisy K.p.a., chyba że ustawa stanowi inaczej. Tak więc do postępowania przed Zakładem stosuje się także art. 15 oraz art. 127 wyżej powołanej ustawy. Z tych względów przyjąć należy, iż postępowanie przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych jest dwuinstancyjne. Odwołanie od decyzji Zakładu przysługuje do organu administracji publicznej wyższego stopnia, co wynika z art. 127§ 2 K.p.a.

W świetle art. 17 K.p.a. organami wyższego stopnia - uprawnionymi do rozpatrywania odwołań - w stosunku do organów administracji publicznej (art. 66 ust. 4 u.s.u.s.) są odpowiednie organy nadrzędne lub właściwi ministrowie. Organem nadrzędnym jest organ sprawujący nadzór nad działalnością danego organu. W myśl art. 66 ust. 2 u.s.u.s. nadzór nad zgodnością działań Zakładu z obowiązującymi przepisami sprawuje minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego.

A zatem, w stanie prawnym obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji, organem właściwym do rozpatrywania odwołań od decyzji w sprawach umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, wydawanych w pierwszej instancji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych był Minister Polityki Społecznej.

W niniejszej sprawie, na skutek błędnego pouczenia, odwołanie od decyzji ZUS rozstrzygnął organ niewłaściwy – Prezes ZUS.

Wskazać należy, iż ustawą z dnia 1 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 150 poz. 1248) wprowadzono zmiany w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Nowa regulacja, co do trybu odwoławczego przewiduje, iż od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji oraz orzekł o jej niewykonalności w całości.