Wyrok WSA w Białymstoku, sygn. akt II SA/Bk 338/08
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2008-08-21 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne: Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy: article: par. 17 ust. 1 i 2
journal: Dz.U. 2005 nr 105 poz 881
law: Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne
article: art. 3 pkt 2, 3, 23 lit. c), art. 18 ust. 2
journal: Dz.U. 2006 nr 139 poz 992
law: Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tekst jednolity.
Teza: Paragraf 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) reguluje sytuację, w której pomniejszenie dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie będzie możliwe, gdy w rozważanym okresie w miejsce dochodu utraconego, a nie obok niego, zostanie uzyskany inny, nowy dochód. Gdy nie dojdzie do sytuacji "zastąpienia" dochodu utraconego innym, nowym dochodem, to niezależnie od uzyskiwania przez członka rodziny równolegle dochodów z innych źródeł, nie będzie można mówić o sytuacji "uzyskania innego dochodu" i zastosowanie znajdzie nie ust. 2, a ust. 1 § 17 tego aktu prawnego, przewidujący pomniejszenie dochodu rodziny o tę część dochodu utraconego, która stanowi jego przeciętną miesięczną kwotę.

TEZY

Paragraf 17 ust. 2 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) reguluje sytuację, w której pomniejszenie dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie będzie możliwe, gdy w rozważanym okresie w miejsce dochodu utraconego, a nie obok niego, zostanie uzyskany inny, nowy dochód. Gdy nie dojdzie do sytuacji "zastąpienia" dochodu utraconego innym, nowym dochodem, to niezależnie od uzyskiwania przez członka rodziny równolegle dochodów z innych źródeł, nie będzie można mówić o sytuacji "uzyskania innego dochodu" i zastosowanie znajdzie nie ust. 2, a ust. 1 § 17 tego aktu prawnego, przewidujący pomniejszenie dochodu rodziny o tę część dochodu utraconego, która stanowi jego przeciętną miesięczną kwotę.


SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2008 r. sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2008 r. znak [...] w przedmiocie przyznania zaliczki alimentacyjnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezydenta B. z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...], jak również decyzję Prezydenta B. z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak [...]; 2. stwierdza, że zaskarżone decyzje nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.


UZASADNIENIE

II SA/Bk 338/08

UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia 13 lipca 2007 r. A. G. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej na czworo dzieci: E., A., M. i K. G.

W sprawie zainicjowanej w/w wnioskiem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] uchyliło decyzję Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w B. z dnia [...] września 2007 r. wskazując, iż organ nieprawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, albowiem nie zbadał podnoszonej przez wnioskodawczynię okoliczności utraty części dochodu i nie uwzględnił tej okoliczności w rozstrzygnięciu. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...] listopada 2007 r. znak [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta B. przez Kierownika Sekcji Merytorycznej i Kontroli Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. przyznano A. G. zaliczkę alimentacyjną na czworo dzieci: E., A., M. i K. G. - w kwocie po 120 zł na każde dziecko na okres od 01 września 2007 r. do 31 sierpnia 2008 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż wnioskodawczyni spełnia warunki przyznania zaliczki określone w art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej. Z zaświadczenia II Urzędu Skarbowego w B. z dnia 29 czerwca 2007 r. wynika, iż dochód na osobę w rodzinie A. G. wynosi 303, 93 zł. W rodzinie składającej się z pięciu osób – cztery są osobami uprawnionymi do zaliczki. Z uwagi na powyższe zaliczkę ustalono na poziomie 120 zł. Podano, iż określenie dochodu rodziny A. G. nastąpiło w oparciu o stosowane odpowiednio w postępowaniu o zaliczkę alimentacyjną przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) w zw. z przepisami rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 105, poz. 881 ze zm.). Zgodnie z § 17 ust. 2 w/w rozporządzenia nie pomniejsza się dochodu rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed zgłoszeniem wniosku o zasiłek, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W oparciu o powyższe organ nie znalazł podstaw do pomniejszenia dochodu wnioskodawczyni o dochód utracony od 01 września 2006 r. z tytułu utraty zatrudnienia w Przedszkolu S. Nr [...] w B.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła A. G. wskazując, iż kwestionuje w nim dwie decyzje organu I instancji: z dnia [...] listopada 2009 r. oraz poprzednio wydaną w postępowaniu w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej – z dnia [...] września 2007 r.

Podniosła, iż samotnie wychowuje czwórkę uczących się dzieci w wieku od 7 do 18 lat. Do dnia 31 sierpnia 2007 r. otrzymywała zaliczkę alimentacyjną w kwocie po 250 zł na każde dziecko, a więc 1.000 zł miesięcznie. Na mocy zakwestionowanych decyzji od 01 września 2007 r. przyznano jej po 120 zł zaliczki na każde dziecko, a więc 480 zł miesięcznie, co jest rozwiązaniem zdecydowanie mniej korzystnym. Podała, iż w roku 2006, z którego dochody były podstawą ustalenia wysokości zaliczki, pracowała na dwóch etatach: w S. M. "Z." w B. oraz w Przedszkolu S. Nr [...] w B., z tym, że to drugie zatrudnienie utraciła z dniem 31 sierpnia 2006 r., co spowodowało zmniejszenie jej dochodów w 2006 r. O fakcie tym poinformowała MOPR w B. w dniu 06 września 2007 r. Obecnie dochód w jej rodzinie na osobę wynosi 267, 62 zł, co ustaliła na podstawie zaświadczenia wydanego przez SM "Z.". Podniosła, iż jest w trudnej sytuacji materialnej, stara się zapewnić godne warunki życia dzieciom, które uczą się i rosną, a w związku z tym potrzebują przyborów szkolnych, książek i ubrań. Zwróciła uwagę, iż pomimo ukończenia studiów pedagogicznych zatrudniła się na dwóch etatach i pracowała po 243 godziny miesięcznie, aby zapewnić byt rodzinie.

Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. znak [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.

W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, iż decyzja o przyznaniu zaliczki alimentacyjnej ma charakter związany, a jej treść nie zależy od uznania organu, ale jest determinowana przepisami prawa. Podzielił ustalenia zawarte w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej. Wskazał, iż z uwagi na wysokość dochodu – 303, 93 zł na osobę w rodzinie wnioskodawczyni, który to dochód nie przekracza kwoty 583 zł przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej, a przekracza połowę tej sumy tj. kwotę 291, 50 zł oraz z uwagi na fakt, iż w rodzinie A. G. są cztery osoby uprawnione do zaliczki alimentacyjnej – zaliczka przysługuje w wysokości 120 zł na każdego uprawnionego, a więc tak jak ustalił organ I instancji.

Ustosunkowując się do zarzutu utraty przez w/w dochodu w 2006 r. z tytułu zakończenia zatrudnienia w Przedszkolu S. organ podał, iż w roku tym wnioskodawczyni oprócz dochodu utraconego uzyskiwała jeszcze wynagrodzenie za pracę w S. M. "Z." w B., zatem ustanie zatrudnienia w Przedszkolu nie doprowadziło do sytuacji utraty dochodu i nie miało wpływu – w oparciu o przepisy ustawy o zaliczce alimentacyjnej oraz § 17 przywoływanego przez organ I instancji rozporządzenia z dnia 02 czerwca 2005 r. – na zwiększenie kwoty świadczenia. Organ podał również, iż inne okoliczności podane przez skarżącą takie jak trudna sytuacja rodzinna i majątkowa nie mogą mieć wpływu na kształt rozstrzygnięcia.

Skargę do sądu administracyjnego złożyła A. G. wskazując, iż kwestionuje zarówno decyzję SKO z dnia [...] marca 2008 r., jak i poprzednio wydaną decyzję kasacyjną tego organu z dnia [...] listopada 2007 r.

Podniosła, iż wymienione decyzje są krzywdzące. Wskazała, iż wyrokami Sądu Okręgowego w sprawie sygn. akt I C [...] z dnia 27 marca 2002 r. i Sądu Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt IV RC [...] z dnia 18 października 2005 r. zostały jej przyznane alimenty łącznie w kwocie 1.100 zł miesięcznie, które Ośrodek Pomocy Rodzinie wypłacał w zmniejszonej wysokości. Po wydaniu zaskarżonych decyzji dodatkowo odebrano jej jeszcze 620 zł miesięcznie. Wyraziła niezrozumienie dla sytuacji, w której organy administracji mogą samodzielnie ustalać wysokość zaliczki alimentacyjnej po jej uprzednim sądowym ustaleniu. Wniosła o przyznanie zaliczki alimentacyjnej w wysokości określonej powołanymi wyrokami sądów. Podniosła, iż jej dochody w 2007 r. uległy dalszemu zmniejszeniu i ta tendencja utrzymuje się również w roku 2008. Podała, iż nadal pracuje w S. M. "Z.".

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości podtrzymując argumentację z uzasadnienia zaskarżonej decyzji.

Decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. znak [...] Kierownik Działu Świadczeń Rodzinnych MOPR w B. działając z upoważnienia Prezydenta B. na podstawie art. 155 Kpa zmienił własną decyzję z dnia [...] listopada 2007 r. i orzekł o przyznaniu A. G. zaliczki alimentacyjnej na czworo dzieci tj. E., A. i M. w wysokości po 120 zł na okres od 01 września 2007 r. do 30 września 2008 r. i na K. w kwocie 120 zł na okres od 01 września 2007 r. do 29 lutego 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, iż postanowieniem z dnia [...] lutego 2008 r. komornik sądowy umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko W. G. w części dotyczącej egzekucji na rzecz K. G., albowiem wierzyciel wystąpił z wnioskiem o umorzenie, którym komornik był związany. W związku z powyższym zaliczka alimentacyjna w/w należała się tylko do lutego 2008 r. Jednocześnie decyzją tą organ przedłużył czasokres uprawniający do zaliczki na pozostałą trójkę rodzeństwa do końca września 2008 r. z uwagi na zmianę stanu prawnego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga podlegała uwzględnieniu, albowiem zaskarżona decyzja oraz decyzja pierwszoinstancyjna zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego i naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a.

Istota sporu w sprawie niniejszej sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy okoliczność ustania z dniem 31 sierpnia 2006 r. stosunku pracy A. G. zawartego z Przedszkolem S. nr [...] w B., a w związku z tym uzyskanie dochodu przez w/w z tego zatrudnienia jedynie do końca sierpnia 2006 r. ma wpływ na wysokość zaliczki alimentacyjnej, o którą ubiega się skarżąca.

W regulującej problematykę zaliczki alimentacyjnej ustawie z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz o zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm., powoływanej dalej jako ustawa o zaliczce alimentacyjnej), ustalono, iż podstawowym kryterium, w oparciu o które ustala się prawo do zaliczki, a następnie jej wysokość, jest dochód. Tak więc co do zasady przedmiotowe świadczenie przysługuje, gdy dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 583 zł (art. 7 ust. 2 ustawy). W takiej sytuacji zaliczka przysługuje w wysokościach określonych przepisem art. 8 ust. 1 ustawy, czyli: 170 zł lub 250 zł, gdy w rodzinie jest jedna lub dwie osoby uprawnione do zaliczki (pkt 1 tego przepisu) lub też 120 zł, ewentualnie 170 zł, gdy w rodzinie są trzy lub więcej osób uprawnionych do zaliczki (pkt 2 przepisu). Zaliczka może zostać przyznana w zwiększonej wysokości w przypadku, gdy dochód rodziny nie przekracza 50 % kwoty 583 zł, czyli nie jest wyższy niż 291, 50 zł (art. 8 ust. 2).

Z powyższego wynika, iż prawidłowe ustalenie wysokości dochodów w rodzinie osoby ubiegającej o zaliczkę alimentacyjną ma zasadnicze znaczenie dla określenia wysokości tego świadczenia.

W sprawie niniejszej przyznano skarżącej zaliczkę alimentacyjną po 120 zł na każde dziecko na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej i było to wynikiem ustalenia, iż dochód w rodzinie skarżącej w przeliczeniu na osobę wyniósł 303, 93 zł i nie przekroczył kwoty 583 zł.

Ustawa o zaliczce alimentacyjnej nie definiuje pojęcia dochodu ani nie wskazuje, jaki okres uzyskiwania dochodów powinien być wzięty pod uwagę i jak należy ten dochód w tym okresie wyliczać. W art. 18 ust. 2 tej ustawy znajduje się natomiast odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów o świadczeniach rodzinnych, jeżeli nie są sprzeczne z ustawą o zaliczce alimentacyjnej.

Z przepisu art. 3 pkt 2 i pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) zawierającego definicję dochodu rodziny i dochodu osoby uczącej się lub pozostającej pod opieką opiekuna prawnego wynika, iż dla potrzeb ustalenia prawa do świadczeń z tej ustawy ustala się dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. W sprawach o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej, w których stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, dochód rodziny w przeliczeniu na osobę należało zatem ustalić biorąc pod uwagę dane z roku kalendarzowego poprzedzającego okres zasiłkowy.

W przedmiotowej sprawie wniosek skarżącej o ustalenie prawa do zaliczki alimentacyjnej został złożony w dniu 13 lipca 2007 r. (data wpływu do kancelarii komornika), zatem dotyczył okresu zasiłkowego rozpoczynającego się 01 września 2007 r. (skarżąca posiadała ustalone prawo do zaliczki alimentacyjnej w okresie od 01 września 2006 r. do 31 sierpnia 2007 r. decyzją MOPR w B. z dnia [...] września 2006 r. - k. 19 akt adm. I inst., część akt za rok 2006). Znaczenie dla rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej mógł mieć zatem tylko i wyłącznie dochód z 2006 r., jako roku poprzedzającego okres zasiłkowy, którego dotyczył wniosek z dnia 13 lipca 2007 r., a nie mogły być wzięte pod uwagę dochody skarżącej wynikające z przedłożonych zaświadczeń ze S. M. "Z." z dnia 16 sierpnia 2007 r. i z dnia 30 października 2007 r., zawierające informacje o dochodach uzyskanych w miesiącach przypadających w roku 2007. Wobec treści art. 3 pkt 2 i 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który nakazuje uwzględniać dochód uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (w sprawie niniejszej dochód z 2006 r.), bez znaczenia dla treści rozstrzygnięcia o wysokości zaliczki pozostawała również informacja skarżącej, iż jej dochód w latach 2007 - 2008 ulega dalszemu zmniejszeniu. Prawidłowo zatem organy uwzględniły w swoich ustaleniach jedynie dochód z roku 2006.

Sąd nie podziela jednak stanowiska wyrażonego w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, iż na ustalenie dochodu rodziny skarżącej za 2006 rok w przeliczeniu na osobę (art. 7 ust. 2) i dochodu rodziny (art. 8 ust. 2), nie ma wpływu fakt utraty przez skarżącą z końcem sierpnia w/w roku zatrudnienia w Przedszkolu S. Nr [...] w B.

Ustawa o zaliczce alimentacyjnej podobnie jak nie definiuje pojęcia dochodu, nie czyni tego również w odniesieniu do pojęcia utraty dochodu, w związku z czym należało – w oparciu o powoływany już przepis art. 18 ust. 2 tej ustawy – sięgnąć do ustawy o świadczeniach rodzinnych.

Zgodnie z przepisem art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych utrata dochodu może być spowodowana m.in. utratą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z wyłączeniem pracy wykonywanej na podstawie umowy o dzieło. Pogłębionej wykładni tego przepisu dokonał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1323/07, nie publ., w którym wskazał, iż w sytuacji zatrudnienia lub wykonywania innej pracy zarobkowej w ramach kilku stosunków prawnych, o których mowa w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych (stosunek pracy, stosunek służbowy, umowa o pracę nakładczą, agencyjną, umowa zlecenia, umowa o dzieło, członkostwo w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub usług rolniczych, prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej) - każdy z nich stanowi odrębne źródło dochodu. Rozwiązanie jednego z nich stanowi utratę tego konkretnego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, z którą związany był określony dochód. NSA wprost wskazał, iż osoba, która utraciła jedno z w/w źródeł dochodu wskutek rozwiązania umowy o pracę i nadal wykonuje pracę dotychczas świadczoną równolegle w ramach jednego ze stosunków prawnych określonych w art. 3 pkt 22 ustawy o świadczeniach rodzinnych – jest osobą, która utraciła zatrudnienie, a więc utraciła dochód w rozumieniu art. 3 pkt 23 lit. c) w/w ustawy. Zdaniem NSA pod pojęciem utraty dochodu należy zatem rozumieć m.in. utratę zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w ramach jednego, konkretnego stosunku pracy.

Powyżej przywołany wyrok zapadł w sprawie dotyczącej zasiłku rodzinnego i odnosił się do art. 5 ust. 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w którym użyto pojęcia "dochód utracony", jednak, zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, ma on także zastosowanie w sprawie dotyczącej zaliczki alimentacyjnej.

Skład orzekający stoi bowiem na stanowisku, iż w procesie interpretacji przepisów regulujących zasady przyznawania świadczeń z szeroko rozumianej pomocy państwa (w tym dotyczących zaliczki alimentacyjnej) szczególna uwaga powinna być skierowana na dobro rodziny i innych osób wymagających wsparcia publicznego. Rola rodziny i jej znaczenie w społeczeństwie zostały w Konstytucji wielokrotnie podkreślone (vide W. Skrzydło "Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz" Zakamycze 2002, tezy do art. 71). W szczególny sposób jest to widoczne w przepisie art. 71 Konstytucji, zgodnie z którym państwo w swojej polityce społecznej i gospodarczej uwzględnia dobro rodziny. Rodziny znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zwłaszcza wielodzietne i niepełne, mają prawo do szczególnej pomocy ze strony władz publicznych. Nadto wynikająca z Konstytucji zasada równości wobec prawa (art. 32 zd. 1) zobowiązuje państwo do stwarzania równych szans, także w sensie ekonomicznym, tym obywatelom, którzy z różnych powodów zostali ich pozbawieni lub których szanse są mniejsze na skutek trudnej sytuacji osobistej i finansowej.

Wielokrotnie zwracano na to uwagę również w orzecznictwie sądów administracyjnych (vide np. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 03 października 2007 r. w sprawie sygn. akt IV SA/Wr 333/07, Lex nr 341007 oraz wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2006 r. w sprawie sygn. akt I OSK 743/05). Przykładem tej linii orzecznictwa jest też powoływany powyżej wyrok NSA z dnia 12 czerwca 2008 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1323/07.

Nadto nie może ujść uwadze, iż zaliczka alimentacyjna jest formą pomocy państwa dla tych osób, wobec których dłużnicy alimentacyjni nie wypełniają swoich zobowiązań, a prowadzona z ich majątku egzekucja jest bezskuteczna. Zakres tych zobowiązań jest determinowany przede wszystkim potrzebami uprawnionych do alimentacji, a zaliczka skierowana jest na pomoc w zaspokojeniu podstawowych i najpilniejszych potrzeb oraz wypełnienie luki finansowej, która powstała na skutek braku dobrowolnej alimentacji. Z tego względu stosowanie wyłącznie gramatycznej, rygorystycznej wykładni w/w przepisów, bez odwołania się do norm konstytucyjnych, mogłoby prowadzić do zniekształcenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego zamiarem było przynajmniej częściowe zastąpienie należnych świadczeń alimentacyjnych zaliczką.

Podzielić należy ocenę wyrażoną przez SKO, iż decyzja w sprawie zaliczki alimentacyjnej ma charakter związany w tym sensie, iż przesłanki jej wydania zostały szczegółowo ustalone w przepisie art. 7 ustawy o zaliczce alimentacyjnej. Są to: wiek oraz dochód rodziny w przeliczeniu na osobę, który nie może przekroczyć 583 zł. Jak to już wyżej wyjaśniono, prawo do zaliczki uzależnione jest od dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Jeżeli zatem w roku kalendarzowym, będącym podstawą obliczania tego dochodu, nastąpiła jego utrata, to fakt ten nie może zostać pominięty przy ustalaniu dochodu kształtującego wysokość zaliczki. W tym miejscu po raz kolejny należy odwołać się do przepisu art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, zgodnie z którym w sprawach nieuregulowanych w tej ustawie stosuje się odpowiednio przepisy o świadczeniach rodzinnych, o ile nie są sprzeczne z ustawą o zaliczce. Używając sformułowania "przepisy o świadczeniach rodzinnych", a nie "ustawa o świadczeniach rodzinnych" ustawodawca, zdaniem składu orzekającego w sprawie niniejszej, wskazał na szerokie zastosowanie regulacji o świadczeniach rodzinnych do spraw o zaliczkę alimentacyjną. Obejmuje ono zatem nie tylko przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. definiujące pojęcie dochodu rodziny i utraty dochodu (art. 3 pkt 23), ale również przepisy aktów wykonawczych, w tym rozporządzenia z dnia 02 czerwca 2005 r. w zakresie, w jakim mogą posłużyć prawidłowemu ustaleniu wysokości zaliczki, z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni regulacji o pomocy państwa osobom najuboższym i nie pozostają w sprzeczności z regulacją ustawy o zaliczce alimentacyjnej.

Podkreślić trzeba, iż przepis art. 18 ust. 2 wskazuje wyraźnie na odpowiednie zastosowanie przepisów o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim nie zostało to uregulowane w ustawie o zaliczce, a zarówno utrata dochodu, jak i ewentualny wpływ takiej utraty na wysokość zaliczki nie zostały w ustawie o zaliczce alimentacyjnej uregulowane.

Uwzględniając powyższe argumenty nie można przyjąć, jak uczynił to NSA w wyroku z dnia 08 maja 2007 r. w sprawie sygn. akt I OSK 1613/06 (Lex nr 328247), iż z uwagi na jednoznaczną konstrukcję przepisu art. 7 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej, nie znajduje odpowiedniego zastosowania przy ustalaniu dochodu rodziny w sprawach o zaliczkę alimentacyjną przepis art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiujący pojęcie "utraty dochodu". Interpretacja ta jest, zdaniem sądu orzekającego w sprawie niniejszej, zbyt rygorystyczna, albowiem w jej wyniku dochodzi do przesądzenia o istnieniu bądź nie prawa do zaliczki bez uwzględnienia faktu niekorzystnej zmiany w sytuacji materialnej strony, jaką jest utrata dochodu.

Reprezentując pogląd, iż przepisy o świadczeniach rodzinnych regulujące kwestie związane z ustaleniem dochodu i jego utratą mają zastosowanie w sprawach o zaliczkę alimentacyjną stwierdzić należy, iż ustanie zatrudnienia skarżącej w Przedszkolu S. Nr [...] w B. z dniem 31 sierpnia 2006 r. stanowiło utratę dochodu, o której mowa w art. 3 pkt 23 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który to fakt winien być uwzględniony przy ustalaniu prawa do spornego świadczenia, czego w sprawie niniejszej nie uczyniono.

Sposób ustalania dochodu w przypadku, gdy w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nastąpiła jego utrata reguluje § 17 ust. 1 i 2 wskazanego powyżej rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 02 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne. Z mocy art. 18 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych należało zatem zastosować wskazany przepis rozporządzenia również w sprawie niniejszej, co uczyniły organy, jednak w sposób błędny (stosując ust. 2 cytowanego przepisu z pominięciem ust. 1) i bez pogłębionej argumentacji w tym przedmiocie.

Zasadą jest (§ 17 ust. 1 rozporządzenia), iż w przypadku utraty dochodu przez członka rodziny, od dochodu rodziny odejmuje się przeciętną miesięczną kwotę utraconego dochodu. W paragrafie 2 tego przepisu ustanowiono natomiast wyjątek, zgodnie z którym nie pomniejsza się dochodu rodziny o dochód utracony, jeżeli w tym samym roku kalendarzowym osoba uzyskała inny dochód i nie utraciła go przed zgłoszeniem wniosku o zasiłek, bez względu na przerwę w uzyskiwaniu dochodów w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Stosując przywołany ust. 2 § 17 organy oceniły, iż otrzymywane przez skarżącą przez cały rok 2006 wynagrodzenie z tytułu stosunku pracy ze SM "Z." stanowi, w rozumieniu tej regulacji, "uzyskanie innego dochodu", które uniemożliwia pomniejszenie dochodu za 2006 r. o dochód utracony z tytułu zatrudnienia w Przedszkolu S.

Powyżej zaprezentowane stanowisko jest wynikiem błędnej interpretacji § 17 ust. 2 rozporządzenia z dnia 02 czerwca 2005 r., nie uwzględniającej brzmienia ustępu 1. Nietrafna jest ocena, iż dochód uzyskiwany równolegle (jednocześnie) obok dochodu, który następnie został utracony w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, stanowi w rozumieniu tego przepisu "uzyskany inny dochód" uniemożliwiający pomniejszenie dochodu za ten rok o dochód utracony na podstawie § 17 ust. 1 rozporządzenia.

W ocenie składu orzekającego przepis § 17 ust. 2 reguluje sytuację – w której pomniejszenie dochodu uzyskanego w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy nie będzie możliwe wówczas, gdy w rozważanym okresie w miejsce dochodu utraconego, a nie obok niego, zostanie uzyskany inny, nowy dochód. Gdy nie dojdzie do sytuacji "zastąpienia" dochodu utraconego innym, nowym dochodem, to niezależnie od uzyskiwania przez członka rodziny równolegle dochodów z innych źródeł, nie będzie można mówić o sytuacji "uzyskania innego dochodu", o której mowa w § 17 ust. 2 rozporządzenia i zastosowanie znajdzie nie ust. 2, a ust. 1 § 17 tego aktu prawnego, przewidujący pomniejszenie dochodu rodziny o tę część dochodu utraconego, która stanowi jego przeciętną miesięczną kwotę.

Zastosowanie celowościowej wykładni tego przepisu pozwala uwzględnić realne i rzeczywiste zmiany, jakie zachodzą w sytuacji zarobkowej osób ubiegających się o świadczenia publiczne, w tym zaliczkę alimentacyjną. Trzeba bowiem pamiętać, jak to już wyżej podnoszono, iż przepisy regulujące pomoc finansową państwa dla jednostek najuboższych mają na celu ich wsparcie. Zbyt rygorystyczne stosowanie tych przepisów może zatem zniweczyć ich cel i w sposób nieuprawniony ograniczyć liczbę osób, których sytuacja przemawia za prawem do korzystania ze środków publicznych.

Nadto taka celowościowa wykładnia pozostaje w zgodzie z omówionym powyżej wyrokiem NSA w sprawie sygn. akt I OSK 1323/07. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 08 marca 2007 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1983/06 (Lex nr 317245) dotyczącym zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku wskazał, iż tylko takie rozumienie przepisu § 17 uwzględnia interesy osób wymagających wsparcia finansowego ze strony państwa.

W sprawie niniejszej utrata przez skarżącą zatrudnienia w Przedszkolu S. Nr [...] w B. z dniem 31 sierpnia 2006 r. wiązała się zatem z utratą dochodu, która to okoliczność powinna zostać uwzględniona przy ustalaniu wysokości dochodów skarżącej dla celów określenia wielkości zaliczki alimentacyjnej niezależnie od trwającego przez cały rok 2006 zatrudnienia w S. M. "Z." i uzyskiwania z tego tytułu dochodów. Po "utracie dochodu" skarżąca bowiem w 2006 r. nie uzyskała żadnego "nowego" dochodu. Powyższą okoliczność organy zbagatelizowały w wyniku błędnej interpretacji przepisu § 17 ust. 1 i 2 w/w rozporządzenia tj. błędnego zastosowania ust. 2 zamiast ust. 1 tego przepisu, w związku z czym zaskarżona decyzja, jak i decyzja organu I instancji zapadły z naruszeniem w/w przepisu oraz art. 3 pkt 23 lit. c) ustawy o świadczeniach rodzinnych stosowanych z mocy art. 18 ust. 2 ustawy o zaliczce alimentacyjnej odpowiednio w sprawie niniejszej.

Podnieść również trzeba, iż organ odwoławczy ma obowiązek orzekać na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dacie wydawania orzeczenia, której to zasadzie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. uchybiło. Zaskarżona decyzja zapadła w dniu [...] marca 2008 r., podczas gdy już od dnia 03 listopada 2007 r. obowiązywał przepis art. 45 ustawy z dnia 07 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. Nr 192, poz. 1378 ze zm.), zgodnie z którym okres zasiłkowy rozpoczynający się w dniu 01 września 2007 r., na który ustala się prawo do zaliczki alimentacyjnej, przedłuża się do dnia 30 września 2008 r. Zmiana decyzji w tym zakresie, jak wynika z w/w przepisu, następuje z urzędu i nie wymaga zgody strony. Tymczasem SKO, orzekając po wejściu w/w regulacji w życie i nie dostrzegając jej, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, w którym okres zasiłkowy w przedmiotowej sprawie ustalono do 31 sierpnia 2008 r., uchybiając w/w przepisowi.

Również wydana z upoważnienia Prezydenta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. na podstawie art. 155 Kpa decyzja z dnia [...] kwietnia 2008 r. zmieniająca decyzję z [...] listopada 2007 r. (pierwszoinstancyjną) na skutek częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego zapadła z obrazą powołanych wyżej przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej i o świadczeniach rodzinnych, albowiem również nie uwzględniono w niej faktu utraty przez skarżącą dochodu w 2006 r. i nie dokonano ponownego obliczenia dochodu w/w za rok 2006 oraz ponownego ustalenia zaliczki przy zastosowaniu § 17 ust. 1 rozporządzenia z dnia 02 czerwca 2005 r.

Decyzją tą wydłużono co prawda na podstawie art. 45 ustawy z dnia 07 września 2007 r. okres zaliczkowy na troje dzieci skarżącej do 30 września 2008 r., jednak pozostaje to bez wpływu na ocenę, iż zaskarżona decyzja, w dacie jej wydawania, dotknięta była obrazą w/w przepisu.

Wobec stwierdzonych naruszeń przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy zaistniałych zarówno na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego, jak i odwoławczego oraz w postępowaniu prowadzonym w oparciu o przepis art. 155 Kpa zakończonym decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. - przy zastosowaniu art. 135 p.p.s.a. należało wyeliminować z obrotu prawnego zarówno decyzję zaskarżoną, jak i poprzedzającą jej wydanie decyzję pierwszoinstacyjną z dnia [...] listopada 2008 r. oraz decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r.

W wyniku prowadzonego postępowania na skutek niniejszego wyroku należy ponownie dokonać wykładni przepisów ustawy o zaliczce alimentacyjnej z uwzględnieniem stanowiska zaprezentowanego powyżej. W szczególności zwrócić należy uwagę na kwestie związane z utratą dochodu, co do których regulacja znajduje się w przepisach o świadczeniach rodzinnych i rozporządzeniu z dnia 02 czerwca 2005 r. Należy dokonać ponownego ustalenia wysokości zaliczki przysługującej skarżącej mając na uwadze zmianę stanu prawnego – ustawą z dnia 07 września 2007 r. oraz fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na rzecz K. G. Co prawda tę ostatnią okoliczność uwzględniono w decyzji zmieniającej z dnia [...] kwietnia 2008 r. wskazując, iż zaliczka alimentacyjna na rzecz K. G. przysługuje do dnia 29 lutego 2008 r. (było to wynikiem złożenia przez w/w wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na jej rzecz przeciwko ojcu W. G.), jednak uchylenie również i tej decyzji niniejszym wyrokiem rodzi po stronie organu obowiązek uwzględnienia tego faktu w ponownej decyzji.

Skład orzekający za konieczne uznaje również jednoznaczne wskazanie w przyszłym rozstrzygnięciu kwot (dochodu, odliczonych składek), w oparciu o które dojdzie do ustalenia wysokości zaliczki, albowiem zaświadczenia z urzędu skarbowego znajdujące się w aktach administracyjnych zawierają ręczne dopiski dotyczące w/w danych (vide np. zaświadczenie znajdujące się przed informacją komornika z dnia 04 września 200 r. o bezskuteczności egzekucji), których źródło pochodzenia nie zostało wskazane i niemożliwe jest ustalenie, które z tych danych (wpisane ręcznie czy wynikające z treści zaświadczenia) były podstawą ustalenia wysokości zaliczki. Rozważyć należy celowość uzyskania ponownych, jednoznacznych zaświadczeń.

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

W pkt 2. wyroku orzeczono na podstawie art. 152 cyt. ustawy.

Z uwagi na to, że sprawa ze skargi na orzeczenie w przedmiocie zaliczki alimentacyjnej jest objęta ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych w oparciu o art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. sąd pomimo uwzględnienia skargi nie orzekał o zwrocie kosztów sądowych, albowiem takie koszty po stronie skarżącej nie powstały, jak również nie został zgłoszony wniosek o zwrot innych niezbędnych kosztów postępowania.