Wyrok WSA w Olsztynie, sygn. akt I SA/Ol 264/20
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie
Data orzeczenia: 2020-08-13 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: journal: Dz.U.UE.L 2014 nr 227 poz 69  art. 4
law: Rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiające zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu  Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich  oraz zasady wzajemnej zgodności.
journal: Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549  art. 59 ust. 6
law: Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2017 poz 2137
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 3
journal: Dz.U. 2018 poz 1312
law: Ustawa z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jedn.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Renata Kantecka Sędziowie sędzia WSA Ryszard Maliszewski sędzia WSA Przemysław Krzykowski (sprawozdawca) Protokolant referent Elżbieta Parda po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2020r. sprawy ze skargi Zespołu Szkół Rolniczych A na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu programu rolnośrodowiskowego oddala skargę


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", nr "[...]" Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako organ odwoławczy, Dyrektor) utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR (dalej jako organ I instancji, Kierownik) z dnia "[...]" którą ustalono Zespołowi Szkół A w S. (dalej jako strona, producent, skarżący) kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.

W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że strona w dniu 12 maja 2014 r. złożyła wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 na powierzchni 15,82 ha.

W dniu "[...]" Kierownik wydał decyzję, w której przyznał producentowi płatność rolnośrodowiskową oraz wskazał, że od dnia 15 marca 2014 r. rozpoczął on realizację 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego.

W związku z kontynuowaniem podjętego zobowiązania i składaniem kolejnych wniosków organ I instancji wydawał kolejne decyzje przyznające płatność rolnośrodowiskową PROW 2007-2013:

- za 2015 r. w dniu "[...]",

- za 2016 r. w dniu "[...]",

- za 2017 r. w dniu "[...]".

Kwota płatności z tytułu realizacji programu rolnośrodowiskowego wypłacona w ciągu 4 lat na rzecz strony wyniosła 49 991,20 zł.

W ostatnim roku trwania zobowiązania rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013, dnia 6 czerwca 2018 r. producent złożył - za pomocą aplikacji eWniosekPlus - wniosek o przyznanie płatności ekologicznej (PROW 2014-2020) na rok 2018, natomiast w dniu 12 czerwca 2018 r. wpłynęła zmiana do wniosku o przyznanie płatności, która zawierała również deklarację dotyczącą płatności ekologicznej (PROW 2014-2020).

W dniu 13 lipca 2018 r. do kierownika złożono kopię 1. i 3. strony Planu działalności ekologicznej z dnia 15 maja 2018 r., dotyczącą wnioskowanych pakietów w ramach rolnictwa ekologicznego (PROW 2014-2020).

Dnia 13 września 2018 r. strona złożyła (do Oddziału Regionalnego ARiMR, przekazane zgodnie z właściwością do BP ARiMR w dniu 21 września 2018 r.) zmianę do wniosku - w której wskazał, że ubiega się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 - wraz z kopią Planu działalności rolnośrodowiskowej z dnia 05.05.2014 r. oraz pismem wyjaśniającym, że nastąpiło omyłkowe zadeklarowanie pakietów w ramach rolnictwa ekologicznego PROW 2014-

2020.

Dnia "[...]" Kierownik wydał decyzję, w której odmówił stronie przyznania płatności ekologicznej PROW 2014-2020 na rok 2018 oraz odmówił przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych, poniesionych z tytułu kontroli gospodarstwa ekologicznego na rok 2018. Organ uzasadnił, że wobec wniosku z dnia 6.06.2018 r. (potwierdzonego zmianą do wniosku z dnia 12.06.2018 r.) nie może być mowy o oczywistym błędzie . Ponadto w dniu 10.07.2018 r. minął termin składania zmian do wniosku, wobec czego nie jest możliwe uwzględnienie zmiany z 21.09.2018 r. Ostatecznie organ powołał się na treść § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U z 2018 r., poz. 1784 t.j. ze zm.; dalej jako rozporządzenie ekologiczne).

W związku z niezłożeniem w terminie wniosku o przyznanie kolejnej płatności

rolnośrodowiskowej (PROW 2007-2013), Kierownik w dniu "[...]" wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w ramach płatności rolnośrodowiskowej, wypłaconych na rzecz skarżącego na mocy decyzji z dnia "[...]","[...]","[...]" i "[...]".

Następnie, dnia "[...]" organ I instancji wydal decyzję, którą ustalił producentowi kwotę nienależnie pobranych płatności.

Oceniając powyższą decyzję organ odwoławczy ocenił, że organ I instancji prawidłowo przeprowadził postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatnościci, rozpatrzył całokształtt materiału dowodowego i ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności za lata 2014-2017.

Podstawę do zwrotu stanowił art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz. U. z 2019r., poz. 1505; dalej jako ustawa o Agencji). Dyrektor wskazał, że strona na podstawie § 2 ust. 1 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, ze zm., dalej jako rozporządzenie rolnośrodowiskowe), podjęła zobowiązanie w dniu 15.03.2014r. i winna je realizować do dnia 14 marca 2019 r. Z kolei zgodnie z § 4 ust. 4 rozporządzenia ekologicznego rolnik nie może realizować zobowiązania ekologicznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.).

W ocenie Dyrektora, w niniejszym przypadku nie mamy do czynienia z oczywistym błędem o jakim mowa w art. 4 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1506/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69, dalej jako rozporządzenie nr 809/2014). Jego zdaniem o oczywistym błędzie można mówić wtedy, gdy bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami istnieje możliwość wykrycia niespójności kolejnych pozycji wniosku.

W ocenie Dyrektora o takiej sytuacji nie można mówić w przedmiotowej sprawie. Producent rolny konsekwentnie złożył wniosek i poprawę do wniosku deklarując pakiety w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020.

Dodatkowo wskazano, iż jak wynika z potwierdzenia przyjęcia dokumentu z dnia 13 lipca 2017 r. producent za pośrednictwem osoby trzeciej złożył wybrane strony Planu działalności ekologicznej w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020. Mając na względzie przedstawioną sekwencję wydarzeń w ocenie Dyrektora nie można mówić o jednorazowym oczywistym błędzie ale o świadomym działaniu i wyborze ze strony producenta rolnego.

Tymczasem, jak wskazał organ odwoławczy, to beneficjent jest odpowiedzialny za złożenie prawidłowego wniosku. Zatwierdzając wniosek w aplikacji eWniosekPlus, jak również składając wniosek w wersji papierowej w dniu 21 września 2018r. producent potwierdził prawdziwość podanych danych oraz oświadczył, że znane mu są zasady przyznawania płatności oraz pomocy finansowej objętych wnioskiem o przyznanie płatności. Z wniosku wynika, że strona nie zakończyła realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2007-2013, w związku z czym nie może podjąć zobowiązania ekologicznego.

Dyrektor zauważył także, że złożona przez stronę zmiana do Wniosku nie może zostać uznana ze względu na przekroczenie terminu jej złożenia, zgodnie z art. 12, art. 13 ust. 1 i 3 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) Nr 640/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli oraz warunków odmowy lub wycofania płatności oraz do kar administracyjnych mających zastosowanie do płatności bezpośrednich, wsparcia rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.181.48 dalej jako rozporządzenie 640/2014).

W związku z powyższym organ odwoławczy wskazał, że złożenie zmiany do wniosku o przyznanie płatności lub załącznika do wniosku po dniu 16 czerwca 2018 r. skutkowałoby pomniejszeniem kwoty płatności do dodanych powierzchni, a ostateczny termin złożenia zmiany do wniosku o przyznanie płatności upływał w dniu 10 lipca 2018 r. Jeżeli od dnia 16 czerwca do dnia 10 lipca 2018 r. rolnik po raz pierwszy zadeklarowałby nowy schemat pomocowy (po raz pierwszy zaznaczyłby checkbox wskazujący, że ubiega się o nowe płatności, które nie były wskazane we wniosku o przyznanie płatności), taką deklarację należałoby traktować jak złożenie nowego wniosku dla tego schematu pomocowego (oznacza to, że dla wniosku złożonego w terminie od 16 czerwca do dnia 10 lipca 2018 r. naliczane byłyby sankcje terminowe). Dlatego wniosek o przyznanie płatności na rok 2018 został rozpatrzony jedynie w zakresie, w jakim został on wypełniony i złożony w ustawowym

terminie, a także w oparciu o przedłożone w ustawowym terminie załączniki.

Odnosząc się do zarzutu braku dopuszczalności prowadzenia niniejszego postępowania, w sytuacji jednoczesnego braku ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014-2020 za rok 2018, odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych wskazano, że wydanie decyzji o ustaleniu kwot nienależnie pobranych płatności nie musi zostać poprzedzone ponownym rozstrzygnięciem sprawy dotyczącej płatności, o których zwrocie stanowi decyzja o ustaleniu.

Odnosząc się do zarzutów naruszenia prawa procesowego Dyrektor z uwagi na fakt, że ustalenie kwoty nienależnie pobranej na podstawie art. 29 ust.1 ustawy

o Agencji może nastąpić również w decyzji przyznającej płatności, wskazał, że do postępowania w sprawie ustalenia i kwoty należności rolnośrodowiskowej podlegającej zwrotowi za lata 2014-2017, zastosowanie miały zasady określone zarówno w art. 21 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju

Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (t.j. Dz.U z 2018 r., poz. 1936 ze zm.; dalej jako ustawa PROW 2007-2013), jak i w art. 27 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t.j. Dz.U z 2020 r., poz. 217.; dalej jako ustawa PROW 2014-2020) a to oznacza, że podobnie jak w przypadku postępowania w sprawie przyznania płatności ograniczenia doznają pewne ogólne zasady określone w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej jako k.p.a.). Dlatego organ odwoławczy nie zgodził się z zarzutem naruszenia art. 8, 9, 1 k.p.a.

Następnie Dyrektor wskazał, że w jego ocenie, strona nie dotrzymała warunku zobowiązania rolnośrodowiskowego wynikającego z § 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego (obowiązek złożenia wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej albo informacji o realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego), którego niespełnienie wiąże się z obowiązkiem zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zgodnie z § 39 ust. 2 pkt. 4 ww. rozporządzenia.

W oparciu o art. 1 ust. 2 i art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia18 grudnia 1995 r., w sprawie ochrony interesów finansowych Wspolnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. ze zm., dalej: jako rozporządzenie 2988/95), wskazano, że obowiązek zwrotu płatności nienależnej nie uległ przedawnieniu. Co więcej termin upływu przedawnienia zostal przerwany w dniu 28.06.2019 r. tj. w dniu doręczenia decyzji z dnia "[...]", w której producent został poinformowany o odmowie przyznania płatności ekologicznej i braku możliwości rozpatrzenia zmiany do wniosku w oparciu o podnoszony argument "błędu oczywistego", oraz w dniu 07.10.2019 r. tj. w dniu poinformowania strony o wszczęciu postępowania w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności i rozpoczął swoj bieg od nowa.

Dyrektor nie znalazł także podstaw do uwzględenienia przesłanek wykluczających obowiązek zwrotu, na podstawie (dla kampanii 2014 r) art. 5 ust. 3

rozporządzenia Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegołowe zasady wykonanii rozporzqdzenia Rady (WE) Nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 ze zm., dalej jako rozporządzenie 65/2011 oraz (dla kampanii 2015 r. 2016 i 2017 r.) art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz.U.UE.L.2014.227.69 ze zm.; dalej, jako rozporządzenie 809/2014), gdyż przekazanie płatności stronie nie wynikały z pomyłki ARiMR.

Organ nie znalazł także podstaw (szczegółowo przedstawiajac wyliczenie i podstawę prawną) do odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności, gdyż kwoty płatności z poszczegółnych decyzji przekraczały 100 euro.

Powyższą decyzję zaskarżyła w całości strona, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji oraz o zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.

Zarzuciła zaskarżonej decyzji:

I. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wydanie rozstrzygnięcia, tj.:

- art. 6 k.p.a. poprzez brak podjęcia czynności dotyczących wyjaśnienia zakresu wniosku złożonego przez skarżącego w dniu 21 września 2018 r. w zakresie wypłaty płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013, co w konsekwencji prowadziło do uznania, iż skarżący nie złożył wniosku o płatność rolnośrodowiskową za rok 2018 i tym samym nie realizował podjętego zobowiązania rolnośrodowskowego,

- art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaniechanie podjęcia czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz błędne rozpatrzenie całości materiału dowodowego, na skutek czego uznano, że beneficjent nie realizował zgodnie z harmonogramem podjętego zobowiązania rolnośrodowiskowego,

- art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewyczerpujące zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie, co w rezultacie doprowadziło do niepodjęcia wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.,

II. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

- § 39 ust 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego poprzez uznanie, że skarzący nie złożyt wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, co winno skutkowac obowiązkiem zwrotu wcześniej otrzymanych ptatności rolnośrodowiskowych w ramach PROW 2007-2013,

- § 23 ust 2 rozporządzenia rolnośrodowiskowego w zw. z art. 21 ust 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015 r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 1312 ze zm., dalej jako ustawa obszarowa) poprzez błędne uznanie, ze skarzący nie złożyt w terminie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych PROW 2007-2013 za rok 2018,

- § 4 ust 4 rozporządzenia ekologicznego poprzez uznanie, że rolnik podjął kolejne zobowiązanie (zobowiązanie ekologiczne).

W uzasadnieniu wskazano, że z dniem 15 marca 2014r. skarżący podjął się wykonania 5 letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego na powierzchni 15,82 ha. W latach 2014-2017 składano z tego tytułu wnioski w ramach programu PROW 2007-2013. Program rolnośrodowiskowy winien być realizowany zatem przez skarżącego do dnia 15 marca 2019r. Z uwagi na realizację programu rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013 skarżący nie mógł realizować programu ekologicznego w ramach PROW 2014-2020. Sporządzanie wniosków o dofinansowanie od wielu lat było zlecane do wykonania pracownikom ośrodka doradztwa rolniczego, dlatego w czerwcu 2018 r. wniosek do systemu eWniosekPlus wprowadził i zatwierdził doradca zatrudniony w Ośrodku Doradztwa Rolniczego w O. i miał być on piątym i ostatnim, który dotyczył programu rolnośrodowiskowego.

Wskazano, że przedmiotowe postępowanie jest nierozerwalnie związane z postępowaniem dotyczącym odmowy przyznania płatności rolnośrodowiskowej w ramach PROW 2007-2013 za rok 2018.

Skarżący wypełniając wniosek o płatność ekologiczną PROW 2014-2020, zaznaczył realizację tożsamych z uprzednio składanymi w ramach wniosków o płatności rolnośrodowiskowe PROW 2007-2013 "pakietów" określających rodzaj uprawy, które prowadzi. Dlatego, też korygując wniosek o płatność nie powinno być wątpliwości, że zamysłem skarżącego do samego początku byto złożenie wniosku o płatności rolnośrodowiskowe PROW 2007- 2013 za rok 2018.

Zatem w ocenie strony skarżącej organ mając świadomość, że ze Beneficjent nie zawierał umowy na realizację programu ekologicznego w ramach PROW 2014-2020, po złożeniu wniosku o płatność ekologiczną PROW 2014-202 powinien powziąć wątpliwość i podjąć działania w zakresie wyjaśnienia zakresu wniosku. Gdyby takie działania podjęto nie istniałoby ryzyko odmowy wypłaty płatności z uwagi uchybienie terminu do złożenia wniosku. Wychwycenie nieprawidłowości w złożonym przez skarżącego wniosku o płatność, mogło być niemalże natychmiastowe i powinno to skutkować podjęciem przez organ czynności wyjaśniających. Wszystkie zatem przedstawione okolicznosci uprawniały do organ do zakwalifikowania przedmiotowej sytuacji, jako oczywistej omyłki.

Powyżej wskazane ustalenie przesądza również o fakcie, że nieprawidłowo zastosowano § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, gdyż nie można się zgodzic z uznaniem ze skarzący nie złożyt wniosku o przyznanie kolejnej płatności rolnośrodowiskowej, co winno skutkować obowiązkiem zwrotu wcześniej otrzymanych ptatności. To z kolei rodzi naruszenie § 4 ust. 4 rozporządzenia ekologicznego na skutek uznania, że skarżący złożył wniosek o wypłatę zobowiqzania rolnośrodowiskowego w ramach PROW 2014-2020.

Dodatkowo, w ocenie skarżącego, postępowanie w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych płatnosci z tytutu programu rolnośrodowiskowego nie powinno być wszczęte przed wydaniem decyzji ostatecznej w przedmiocie przyznania płatności rolnośrodowiskowej za rok 2018 r.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

W ocenie Sądu zaskarżona decyzja nie została wydana z naruszaniem prawa, zaś poniesione w skardze zarzuty nie zasługują na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności odnieść należy się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania tj. naruszenia art. 6, 7, 77 § 1, 80, 107 § 3 k.p.a.

Zwrócić należy uwagę, że co do zasady, w sprawach z zakresu wniosków o płatność ze środków Unii Europejskiej (w niniejszym przypadku płatności rolnośrodowiskowej) nie ma zastosowania art. 7 i 77 k.p.a., gdyż przepisy art. 3 ustawy obszarowej, regulują kwestie dowodowe samodzielnie, a uregulowania te stanowią lex specialis wobec powołanych uregulowań k.p.a. I tak, zgodnie z treścią art. 3 ust. 2 powołanej wyżej ustawy w postępowaniach, o których mowa w ust.1, organ administracji publicznej:

1) stoi na straży praworządności;

2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy;

3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania;

4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art.79a oraz art.81Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.

Z kolei stosownie do ust 3. art. 3 strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniach, o których mowa w ust.1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.

Z powyższych regulacji wynika, że w tych szczególnych postępowaniach obowiązki organu w zakresie postępowania dowodowego zostały określone w sposób węższy, niż ma to miejsce na zasadach ogólnych wynikających z k.p.a., bowiem obowiązki organu nie obejmują wymogu samodzielnego poszukiwania i zebrania całego materiału dowodowego, ale ograniczają się do wszechstronnego rozpatrzenia dowodów dostarczonych przez samą stronę.

Tym samym podkreślić należy, że ustawodawca w omawianej kategorii spraw uczynił pewien wyjątek od zasady inkwizycyjności wyrażonej w art. 7 k.p.a. Przepis art. 3 ustawy obszarowej modyfikuje i odmiennie niż k.p.a. rozkłada tzw. ciężar dowodów pomiędzy stroną i organem postępowania administracyjnego. O ile bowiem w ramach postępowania administracyjnego to na organie ciąży obowiązek udowadniania wszystkich okoliczności faktycznych, o tyle w postępowaniach toczących się na podstawie tej ustawy to na stronie ciąży obowiązek wykazania wszystkich okoliczności, na które powołuje się ona w ramach prowadzonego postępowania. Organy administracji publicznej nie mają zatem obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Ograniczono również stosowanie zasady informowania stron i innych uczestników postępowania przez organ administracji publicznej (art. 9 k.p.a.) oraz zasadę czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). Takie ograniczenie wynika z charakteru przyznawanych środków, które są przyznawane bezzwrotnie, jeśli beneficjenci zrealizują warunki pomocy. Z tych względów ich sytuacja prawa nie może być oceniania przez ten sam pryzmat, co adresata aktu lub czynności administracyjnej realizowanego w zakresie imperium państwa.

Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny w sprawie i prawidłowo przeprowadziły postępowanie, zgodnie z modyfikacjami wynikającymi art. 3 ustawy obszarowej. Ponadto organ odwoławczy dokonał całościowej ponownej merytorycznej oceny sprawy w zgodzie z zasadą dwuinstancyjności wynikającą z art. 15 k.p.a.

W ocenie Sądu uzasadnienie decyzji organu II instancji spełnia wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a., opisuje bowiem ustalenia faktyczne oraz dowody na podstawie, których poczyniono te ustalenia oraz ich ocenę, a ponadto wskazuje podstawę prawną rozstrzygnięcia i ustosunkowuje się do zarzutów odwołania.

Podkreślić należy, że jednym z warunków uzyskania płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013 jest złożenie prawidłowo wypełnionego wniosku i oznaczenie przez stronę w złożonym wniosku działki (działek) i powierzchni obszaru użytkowanego rolniczo, co do którego strona ubiega się o otrzymanie danej płatności. Zadeklarowany w ten sposób obszar podlega weryfikacji organu, dokonywanej w drodze kontroli administracyjnej lub kontroli na miejscu i dopiero wówczas stanowi podstawę przyznania płatności.

Zgodnie z treścią art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o Agencji, w razie dokonania nienależnej lub nadmiernej wypłaty rodzajowo określonych środków publicznych przewiduje się wydanie decyzji. Jak prawidłowo wskazał organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji przepis ten nie uzaleznia konieczności wydania

decyzji od przyczyny, z powodu której nastąpiła taka wyplata. Regulacja ta obejmuje więc swoim zakresem sytuację, gdy stwierdzona została nieprawidłowość, której następstwo stanowi obowiązek zwrotu. Przedmiotem postępowania prowadzonego na podstawie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji jest ustalenie,czy w danej sprawie doszło do nienależytego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, przy czym prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jest postępowaniem odrębnym i niezależnym, co więcej nie musi być poprzedzone wyeliminowaniem z obrotu prawnegc decyzji o przyznaniu płatności, bowiem w toku tego postępowania powinny być brane pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne odnoszące się do przeslanek zwrotu środków nienależnie lub na nadmiernie pobranych (zob. wyrok WSA z Łodzi z dnia 28.04.2014 r., sygn. akt III SA/Łd 1251/13, wyrok WSA w Lublinie z dnia 24 września 2013 r., sygn. akt III SA/Lu 416/13).

Tym samym wskazać należy, że w sytuacji jednoczesnego braku ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy o przyznanie platności ekologicznej PROW 2014-2020 za rok 2018, wydanie decyzji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych platności nie musi zostać poprzedzone ponownym rozstrzygnięciem sprawy dotyczącej płatności, o których zwrocie stanowi decyzja o ustaleniu. (zob. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. akt II GSK 1518/11; z dnia 11 kwietnia 2013r., sygn. akt 11 GSK 96/12, z dnia 7 marca 2017r., sygn. II GSK 4569/16).

Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że skarżący w dniu 15 marca 2014 r. rozpoczął realizacjię zobowiązania rolnośrodowiskowego PROW 2007-2013. Tym samym skladając wnioski o przyznanie platności rolnośrodowiskowej strona skarżąca

zobowiązała się m.in. do realizacji 5-letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego, zgodnie z warunkami i wymogami określonymi w przepisach prawa krajowego i wspólnotowego, w tym do spełniania warunów przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu rolnośrodowiskowym.

Sąd w pełni podziela ustalenia dokonane przez organ, że skarzący nie dotrzymał warunku zobowiązania rolnośrodowiskowego wynikającego z § 23 ust. 2 i 3 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, przewidującego obowiązek złożenia wniosku o przyznanie kolejnej platności rolnośrodowiskowej albo informacji o realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, którego niespełnienie wiąże się z obowiązkiem zwrotu płatności rolnośrodowiskowej zgodnie z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Dodatkowo wskazać należy, że wniosek skarżącego sformułowany był jasno i wyraźnie co do przedmiotu żądania, jak i jego zakresu, zatem nie było podstaw do wezwania skarżącego do skonkretyzowania wniosku lub jego uzupełnienia.

W dniu 6 czerwca 2018 r. skarżący złożył wniosek gdzie zostały wpisane pakiety w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020. Skarżący nie złożył wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013. Następnie konsekwentnie przez kolejne tygodnie wnioskodawca składał dokumenty dotyczące uzyskania płatności w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020, zaś dopiero w dniu 21 września 2018 r. złożył zmianę do wniosku ubiegając się o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013.

Jak już wskazywano postępowanie w przedmiocie przyznania płatności wszczynane jest wyłącznie na wniosek zainteresowanego producenta rolnego. Żądanie producenta rolnego zawarte we wniosku wyznacza zakres przedmiotowy prowadzonego postępowania, który nie może być modyfikowany w jakikolwiek sposób przez organ. Wydając decyzję w sprawie przyznania płatności organ opiera się przede wszystkim na oświadczeniu wnioskodawcy zawartym we wniosku, że spełnia on ustawowe warunki do przyznania płatności. Wypełniając wniosek o przyznanie płatności wnioskodawca składa oświadczenie woli i wiedzy, za które ponosi odpowiedzialność i nie może tej odpowiedzialności za wadliwe wypełnienie takiego wniosku przerzucać na organ administracji publicznej. To producent rolny ponosi odpowiedzialność za merytoryczną treść składanego wniosku. Skarżący składając wniosek oświadczył, że zna zasady przyznawania płatności objętych wnioskiem. To bowiem wnioskodawca bierze na siebie odpowiedzialność za zgłoszone dane.

Faktu tego nie zmienia podnoszona w skardze okoliczność, że skarżący korzystał przy wypełnianiu wniosku z pomocy pracownika ośrodka doradztwa rolniczego. Dlatego błąd jest niezawiniony przez skarżącego, bo wniosek wypełniał inny podmiot. Wskazać bowiem należy, że wypełniający faktycznie wniosek doradca działał na zlecenie skarżącego oraz w oparciu o dane przez niego dostarczone i nie przejął odpowiedzialności za treści, które wnioskodawca winien był sprawdzić i ewentualnie skorygować. Dodać wypada, że nikt inny poza skarżącym nie mógł orientować się lepiej co do tego jakie działki rolne posiada, uprawia i do jakiej zgłasza płatności. Skorzystanie z pomocy profesjonalisty przy wypełnianiu wniosku, jakkolwiek wskazuje na dobre intencje w zakresie poprawności ubiegania się o płatności, to nie zwalnia wnioskodawcy od odpowiedzialności za błędy popełnione przez profesjonalny podmiot przy sporządzaniu wniosku o przyznanie płatności. Ryzyko związane z błędnym wypełnieniem wniosku obciąża samego wnioskodawcę (por. wyroki NSA z dnia 14 lipca 2015 r. II GSK 1481/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd podziela zatem ustalenia organu odwoławczego, dotyczące braku uznania w niniejszym przypadku wystąpienia błędu po stronie skarżącego.

Zgodnie z brzmieniem art. 59 ust 6 rozporządzenia 1306/2013 w przypadkach, które zostaną określone przez Komisję na podstawie art. 62 ust. 2 lit. h), wnioski o przyznanie pomocy i wnioski o płatność lub wszelkie inne komunikacje, wnioski lub prośby mogą być korygowane i dostosowywane po ich złożeniu w przepadku stwierdzenia przez właściwy organ oczywistych błędów.

W myśl zaś art. 4 rozporządzenia 809/2014 wnioski o przyznanie pomocy, wnioski o wsparcie, wnioski o płatność i dokumenty uzupełniające złożone przez beneficjenta mogą zostać skorygowane i poprawione w dowolnym czasie po ich złożeniu w przypadku stwierdzenia oczywistych błędów uznanych przez właściwy organ na podstawie ogólnej oceny danego przypadku, pod warunkiem że beneficjent działał w dobrej wierze.

Jak wskazuje się w orzecznictwie w art. 4 rozporządzenia 809/2014 mowa jest o "oczywistym błędzie wniosku" nie zaś np. o "oczywistej omyłce pisarskiej lub rachunkowej". O zakwalifikowaniu danego błędu jako błędu oczywistego decydować musi łatwość jego wykrycia. Przyjąć należy, iż błąd jest oczywisty, jeżeli ujawnia się go bez żadnych dodatkowych informacji od wnioskodawcy, bądź konfrontacji z innymi dokumentami, wyłącznie na podstawie weryfikacji samego wniosku przez organ. Jeżeli z porównania kolejnych części wniosku wynika występująca między nimi sprzeczność, która powoduje, że wniosek jest niespójny, to błąd jest oczywisty i może być poprawiony w każdym czasie (por. wyroki: NSA: z 15.10.2013 r., sygn. akt II GSK 942/12, z 27.03.2014 r. sygn. akt II GSK 71/13, z 28.03.2017 r. sygn. akt II GSK 1670/15, WSA w Lublinie z 14.12.2016 r. sygn. akt II SA/Lu 624/16).

W niniejszym przypadku skarżący zarówno składając pierwotnie wniosek w aplikacji eWniosekPlus, jak również składając w dniu 12 czerwca 2018 r. zmiany do wniosku wpisał pakiety w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020. Dopiero w dniu 21 września 2018 r. składając ponownie zmianę do wniosku wpisał, że ubiega się o przyznanie płatności rolno środowiskowej PROW 2007-2013. Nie sposób zatem uznać, że w takiej sytuacji mamy odczynienia z oczywistym błędem wniosku. Dodatkowo podkreślić należy, iż jak wynika z potwierdzenia przyjęcia dokumentu z dnia 13 lipca 2017 r. producent za pośrednictwem osoby trzeciej złożył wybrane strony Planu działalności ekologicznej w ramach działania rolnictwo ekologiczne PROW 2014-2020.

Reasumując, mając na względzie przedstawioną chronologię wydarzeń w ocenie Sądu podzielić należy stanowisko Dyrektora, że w niniejszej sprawie nie sposób mówić o oczywistym błędzie wniosku w rozumieniu art. 4 rozporządzenia 809/2014, ale konsekwentnym działaniu i wyborze ze strony producenta rolnego.

Dodatkowo jak prawidłowo wskazano w zaskarżonej decyzji modyfikacja pierwotnego wniosku nastąpiła po upływie terminu w dniu 21 września 2018 r. Ustawowy termin złożenia wniosków o przyznanie płatności ekologicznej w 2018 r. na podstawie § 1 rozporządzenia z dnia 14 maja 2018 r. w sprawie przedłużenia terminu składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu w 2018 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 897) przedłużony został do 15 czerwca 2018 r. (bez sankcji). Złożenie wniosku z sankcjami możliwe było jeszcze w terminie 25 dni kalendarzowych tj. do 10 lipca 2018 r. był to termin graniczny. Tym samym, Sąd zgadza się z ustaleniami dokonanymi przez organ, że skarżący nie złożył w terminie wniosku o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej PROW 2007-2013.

Zdaniem Sądu organ odwoławczy prawidłowo w ustalonym stanie faktycznym dokonał wykładni art. 4 rozporządzenia 809/2014. Trafnie również w niepowtarzalnych okolicznościach niniejszej sprawy organ ocenił kwestię dobrej wiary wnioskodawcy w świetle przywołanego przepisu.

Z uwagi zaś na brzmienie § 4 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 wydanego na podstawie art. 45 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2018 r. poz. 627). Rolnik nie może realizować zobowiązania ekologicznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie, o którym mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW).

Tym samym Dyrektor prawidłowo ustalił, że z uwagi na brak realizacji 5 - letniego zobowiązania rolnośrodowiskowego nastąpił obowiązek, wynikający z § 39 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia rolnośrodowiskowego, do zwrotu otrzymanych płatności .

Sąd podziela również w pełni szczegółowo poczynione ustalenia organu dotyczące braku ziszczenia się przesłanki przedawnienia oraz przesłanek uzasadniajacych odstąpienie od ustalenian kwoty nienależnie pobranych płatności. Przy czym wskazać należy, że przesłanki te nie były kwestionowane przez stronę skarżącą.

W tej sytuacji, nie znajdując podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.