Wyrok WSA w Opolu, sygn. akt II SA/Op 248/12
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Data orzeczenia: 2012-07-05 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne: Pomoc społeczna
Skarżony organ: Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 2, art. 8, art. 39, art. 41  pkt  1.
journal: Dz.U. 2009 nr 175 poz 1362
law: Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Jeżewska Sędziowie Sędzia WSA Teresa Cisyk – spr. Sędzia WSA Ewa Janowska Protokolant St. sekretarz sądowy Grażyna Stykała po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 lipca 2012 r. sprawy ze skargi T. R. ma decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 stycznia 2012 r., nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. .


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 29 września 2011 r., nr [...], Dyrektor Ośrodka Pomocy Społecznej w Nysie, działając z upoważnienia Burmistrza Nysy, orzekł o przyznaniu T. R. specjalnego zasiłku celowego na zakup żywności, leków i opłat wysokości 30 zł, jednocześnie odmawiając przyznania zasiłku celowego. Decyzja wydana została na podstawie art. 2, art. 8, art. 39 i art. 41 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.), zwanej dalej ustawą. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, odnosząc się do stanu faktycznego organ podał, że na podstawie zaktualizowanego wywiadu środowiskowego ustalono, iż T. R. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i utrzymuje się z renty inwalidzkiej, która po odliczeniu alimentów w sierpniu 2011 r. wynosiła 550,80 zł. W miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie uiścił on opłat za czynsz i gaz, ale poniósł wydatki na telefon i internet w wysokości 136,50 zł., energię w wysokości 71,25 zł oraz wydatki na leki w kwocie 22,18 zł. Uznając, że dochód strony przekracza kryterium dochodowe ustalone zgodnie z art. 8 ustawy, które wynosi 477 zł., organ stwierdził, że T. R. nie kwalifikuje się do otrzymania pomocy w formie zasiłku celowego. Organ wskazał jednak, że na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, gdy dochód przekracza kryterium dochodowe, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może być przyznany specjalny zasiłek celowy. Odnosząc się do sytuacji wnioskodawcy organ podkreślił, że wnioskodawca posiada znaczny stopień niepełnosprawności, choruje i korzysta z usług opiekuńczych w Ośrodku. Wyjaśnił, że sytuacja życiowa T. R. jest mu dobrze znana, albowiem jest on objęty pomocą finansową co najmniej od 1994 r., a od 2004 r. otrzymuje zasiłek celowy lub specjalny zasiłek celowy, pomoc w formie nieodpłatnych usług opiekuńczych, a do dnia 29 czerwca 2011 r., również pomoc w postaci nieodpłatnych posiłków. W nawiązaniu do jednego z wyroków NSA organ zaznaczył, że udzielona pomoc społeczna nie zawsze musi być przyznana w takiej wysokości, aby w pełni mogła zaspokoić zaistniałe potrzeby, z uwagi na ograniczone środki, jakimi dysponują ośrodki pomocy społecznej, a ponadto powinna być ukierunkowana w pierwszej kolejności na te osoby, które ze względu na całkowity brak dochodów lub ich nieznaczną wysokość bez udzielenia im pomocy nie byłyby w stanie egzystować. Stosownie do tego ujawnił, że w 2011 r. Ośrodek posiadaŁ na zasiłki celowe kwotę 81 667 zł miesięcznie, jednak od 20 maja 2011 r. kwota ta wynosiła 66 666 zł, a od 9 sierpnia 2011 r. 54 166 zł. W sierpniu 2011 r. wpłynęło 663 podań o udzielenie pomocy, a we wrześniu 655 podań. Przeciętna wysokość zasiłków dla rodzin wynosiła 70 zł., a dla osób samotnych 30 zł, natomiast górna wysokość zasiłku celowego dla rodzin wynosiła 360 zł., zaś dla osób samotnych do 250 zł. Zasiłek w górnej granicy wysokości zarówno dla osób samotnych jak i w rodzinie jest jednak przyznawany w sytuacjach wyjątkowych i w okresie zimowym na zakup opału. Ponadto w wyższej wysokości przyznawany jest on osobom, które nie mają stałego źródła dochodu, gdzie występuje duża różnica między kryterium dochodowym, a posiadanym dochodem oraz długotrwała choroba lub niepełnosprawność. Poniżej średniej wysokości zasiłek jest z kolei przyznawany w przypadku, gdy osoba ma stałe comiesięczne źródło dochodu, istnieje mała różnica pomiędzy kryterium dochodowym a posiadanym dochodem lub też osoba korzysta dodatkowo z innych form pomocy społecznej. Organ zaakcentował, że nie może rozdzielić posiadanych środków finansowych na liczbę złożonych podań w danym miesiącu, albowiem nie można w sposób automatyczny przyznać zasiłku celowego w takiej samej wysokości zarówno osobie samotnej z dochodem, jak i osobie samotnej bez dochodu, czy też rodzinie z dwójką lub czwórką dzieci utrzymującej się tylko z zasiłku dla bezrobotnych i zasiłku rodzinnego. Odnośnie sytuacji w jakiej znajduje się strona organ wywiódł, że T. R. jest osobą samotną posiadającą stały dochód i dlatego nie można porównać i przyznać mu zasiłku w takiej samej wysokości jak zasiłek dla osoby samotnej bez dochodu, czy też rodziny z trójką dzieci utrzymującej się z zasiłków. Sytuacja finansowa wnioskodawcy na tle innych rodzin objętych pomocą społeczną jest w miarę dobra. Wnioskodawca ma bowiem stały comiesięczny dochód w postaci renty. Ponadto, korzysta z pomocy w formie bezpłatnych usług opiekuńczych i jest całkowicie zwolniony z ponoszenia za nie odpłatności oraz przyznano mu zasiłek celowy na zakup żywności w wysokości 60 zł, co także korzystnie wpływa na jego sytuację materialną. Większość natomiast osób samotnych korzystających z pomocy społecznej, to osoby o bardzo niskim dochodzie lub bez dochodu.

W odwołaniu od powyższej decyzji T. R. wniósł o jej uchylenie. Argumentując swój wniosek zarzucił organowi, że podjął rozstrzygnięcie nie uwzględniające zapisów art. 2 ust.1 i art. 3 ust. 1 ustawy, a tym samym odstąpił od zajęcia stanowiska w kwestii wynikającej z art. 41 tej ustawy, nie wskazując jak strona ma rozdysponować przyznane świadczenie na określone w decyzji cele oraz pomijając wydatki na konserwację mieszkania, zakup odzieży, czy specjalistycznego obuwia. Podniósł również, że nie korzysta z pomocy w formie dodatku mieszkaniowego, a uzyskiwane przez niego dochody nie pozwalają na opłatę czynszową i spłatę długu. Zdaniem odwołującego, organ nie wskazał natomiast jakie działania zamierza podjąć w związku z orzeczoną wobec strony eksmisją. Stwierdził ponadto, że organ lakonicznie wspomina o świadczeniach na rzecz innych osób, podając w tym zakresie "suche dane", które nie stanowią stanu faktycznego. Nie wyjaśnia przy tym, jak to się stało, że we wcześniejszym okresie, przy dużej licznie bezrobotnych w gminie, strona uzyskiwała pomoc o wartości przekraczającej jedną trzecią jej dochodu, a z chwilą zmniejszenia bezrobocia pomoc uległa zmniejszeniu. Odwołujący podał, że nie ma pomocy w dotarciu do placówek służby zdrowia, jest pozbawiony prawa do ciepłego posiłku oraz pomocy w postaci usług opiekuńczych. Zgłosił również zarzuty, co do pracy przydzielonych mu opiekunek, które "mienie skarżącego dewastują" oraz zaakcentował, że wspomniane przez organ usługi opiekuńcze i bezpłatne posiłki nie mają związku ze sprawą.

Decyzją z dnia 30 stycznia 2012 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy, a następnie w oparciu o art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej wyjaśnił cele pomocy społecznej. Na podstawie art. 3 ust. 3 i 4 tej ustawy wskazał na zasady udzielania pomocy, a odwołując się do regulacji art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy na przesłanki jej udzielenia. Powołując przepisy art. 39 ust. 1 i 2 ustawy, regulujące przyznanie zasiłku celowego oraz art. 41 ustawy odnoszący się do formy wsparcia w postaci specjalnego zasiłku celowego organ wyjaśnił z kolei, że przepis art. 41 ustawy pozwala na przyznanie specjalnego zasiłku celowego niezależnie od dochodu osoby ubiegającej się o to świadczenie, co oznacza, że organ winien ocenić sytuację zdrowotną i dochodową wnioskodawcy. Z konstrukcji tego przepisu wynika bowiem, że organ "może" przyznać specjalny zasiłek celowy, a zatem decyzja podjęta w tym zakresie ma charakter uznaniowy. To z kolei powoduje, że wydając decyzję w przedmiocie przyznania specjalnego zasiłku celowego organ winien każdorazowo wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy, w tym zwłaszcza powody ubiegania się przez daną osobę lub rodzinę o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, rozmiar posiadanych przez siebie środków finansowych, jak również potrzeby innych osób uprawnionych do świadczeń z pomocy społecznej. Powołując się na zgromadzony materiał dowodowy w sprawie, organ odwoławczy podzielił ustalenia dokonane przez organ pierwszej instancji. Przy czym podkreślił, że wysokość uzyskiwanego dochodu powoduje, że wnioskodawca nie jest uprawniony do otrzymania zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy. Może być mu jednak przyznany specjalny zasiłek celowy, o którym mowa w art. 41 pkt 1 ustawy i dlatego prawidłowo rozpoznano wniosek strony pod kątem uregulowań zawartych w tym przepisie. Zgadzając się z twierdzeniami, że sytuacja życiowa strony jest sytuacją szczególną, z uwagi na stan zdrowia, niepełnosprawność, całkowitą niezdolność do pracy i samodzielnej egzystencji oraz korzystanie z usług opiekuńczych, jako zasadne organ odwoławczy przyjął przyznanie stronie specjalnego zasiłku celowego. Odnosząc się do wysokości przyznanego świadczenia stwierdził, że przyznając zasiłek w wysokości 30 zł, organ pierwszej instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego. Wyjaśnił bowiem organ szczegółowo, jakimi kryteriami się kieruje przy przyznawaniu świadczeń i dlaczego przyznał stronie świadczenie w takiej a nie innej wysokości. W tym zakresie wskazał kwotę środków przeznaczonych w 2011 r. na realizację zadań własnych, w tym na wypłaty zasiłków celowych, podał przeciętną i górną wysokość przyznawanych zasiłków oraz zasady ich przyznawania w takich wysokościach, a także ile podań zostało złożonych w sierpniu i wrześniu 2011 r. Dostrzegł ponadto, że T. R. jest wprawdzie osobą samotną niepełnosprawną lecz posiadającą stały, comiesięczny dochód i dlatego nie można porównać jego sytuacji z sytuacją osoby samotnej bez dochodu, czy też rodziny z dziećmi bez dochodu. Skoro korzysta on z usług opiekuńczych oraz pomocy w postaci bezpłatnych posiłków, nie można organowi pierwszej instancji czynić zarzutu, że nie objął on strony pomocą. Wskazując na regulacje art. 3 ust. 3 i 4 ustawy, Kolegium zaznaczyło, że wysokość świadczenia z pomocy społecznej nie zależy tylko od potrzeb zgłoszonych przez stronę we wniosku, wobec czego organ nie ma obowiązku przyznawania świadczenia w wysokości, która w całości pokrywa żądanie zawarte we wniosku. Co do zarzutów odwołania Kolegium stwierdziło, że kwestia przyczyn przyznania świadczenia, w takiej a nie innej wysokości, została przez organ pierwszej instancji wyjaśniona. Zagadnienia dotyczące dodatku mieszkaniowego oraz podjęcia działań w związku z eksmisją nie są z kolei objęte zaskarżoną decyzją, gdyż wykraczają poza granice sprawy. Dalej organ odwoławczy dostrzegł też, że strona od lat korzysta z pomocy w postaci bezpłatnych usług opiekuńczych i posiłków. Zaskarżoną decyzją przyznano natomiast pomoc na cele wskazane we wniosku, a zatem rozdysponowanie zależy od uznania strony.

T. R. złożył na decyzję odwoławczą skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu. Wnosząc w skardze o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, podniósł względem decyzji odwoławczej zarzut naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez:

- wydanie decyzji na podstawie okoliczności, które z akt sprawy nie wynikają i przyjęcie, że Ośrodek Pomocy Społecznej w Nysie nie ma wystarczających środków finansowych na objęcie skarżącego opieką, w takim zakresie, w jakim jej rzeczywiście potrzebuje, podczas gdy w aktach sprawy brak jest dowodów wskazujących na wysokość środków finansowych Ośrodka, koszty związane z jego działaniem oraz zasady rozdzielania środków między osoby korzystające pomocy.

- uznanie, że zebrany materiał dowodowy jest wystarczający do udzielenia pomocy materialnej w wysokości 30 zł tytułem specjalnego zasiłku celowego pomimo, że nie ustalono okoliczności przemawiających za uzasadnionym ograniczeniem skarżącemu środków materialnych, braku wykładni co do tego czym jest mieszkanie, pominięcia kwestii wyjaśnienia do jakiego stanu materialnego doprowadził skarżącego dodatek mieszkaniowy w okresie jego pobierania i jaka była pomoc Ośrodka w sytuacji, w jakiej wówczas znalazł się skarżący oraz pomimo pominięcia tego, co wynika z wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 9 lutego 2006 r. o sygn. akt II SA/Op 386/05, że każda przyznana pomoc wzajemnie się wyklucza i winna na nią być wydana odrębna decyzja.

Skarżący podkreślił, że w jego ocenie argumentacja organu nie jest poprawna, a zebrany materiał dowodowy nie jest wystarczający do przyjęcia, że środki finansowe Ośrodka są tak małe, iż nie jest on w stanie udzielić odpowiedniej pomocy. Ponadto wskazał, że od kilku miesięcy jest pozbawiony pomocy w postaci ciepłego posiłku i usług opiekuńczych, co pogarsza jego i tak nienajlepszą sytuację bytową, a Ośrodek nie interesuje się tym, że orzeczono wobec niego eksmisję i wszczęto egzekucję komorniczą.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu podtrzymało w całości argumenty przytoczone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Odnosząc się do zarzutów skarżącego organ stwierdził, że w decyzji wyjaśniono przyczyny przyznania zasiłku w takiej, a nie innej wysokości, natomiast organ pierwszej instancji szczegółowo wywiódł zasady rozdziału środków pomiędzy osoby uprawnione i tym samym nie przekroczył granic uznania administracyjnego. Ponadto, brak jest przy tym przepisów, z których wynikałby obowiązek organu udowadniania stronie jakie są koszty jego działalności.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne powołane są m.in. do sprawowania kontroli nad działalnością administracji publicznej, pod względem jej zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów. Sąd przy rozpatrywaniu sprawy nie bada zatem ani celowości, ani słuszności zaskarżonego rozstrzygnięcia, a ogranicza się do stwierdzenia, czy w świetle ustalonego stanu faktycznego oraz obowiązującego stanu prawnego dopuszczalne było wydanie zaskarżonego aktu.

W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej P.p.s.a.

Przedmiotem oceny w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 30 stycznia 2012 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Nysy z dnia 29 września 2011 r., przyznającą T. R. specjalny zasiłek celowy w wysokości 30 zł z przeznaczeniem na zakup żywności, leków i pokrycie opłat oraz odmawiająca przyznania zasiłku celowego. Rozstrzygnięciom tym skarżący zarzuca nieuwzględnienie wszystkich jego potrzeb, a ponadto podnosi, że organ nie wykazał w oparciu o materiał dowodowy, jakimi środkami finansowymi dysponuje oraz, że nie ma wystarczających środków na udzielenie mu pomocy w szerszym zakresie.

Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie kontrola legalności wykazała, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja pierwszoinstancyjna odpowiadają przepisom prawa.

Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2008 r. Nr 115, poz. 728 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Podkreślić przyjdzie, że stosownie do treści art. 2 ust. 1 tej ustawy, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy, pomoc społeczna służy wspieraniu osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwieniu im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być jednak odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, a potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 3 i 4 ustawy). W myśl art. 3 ust. 2 ustawy, zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Zgodnie z przepisem art. 7 omawianej ustawy, pomocy udziela się osobom i rodzinom w szczególności z powodu ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, potrzeby ochrony ofiar handlu ludźmi, potrzeby ochrony macierzyństwa lub wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, trudności w integracji cudzoziemców, którzy otrzymali w RP status uchodźcy lub ochronę uzupełniającą, trudności w przystosowaniu do życia po zwolnieniu z zakładu karnego, alkoholizmu lub narkomanii, zdarzenia losowego i sytuacji kryzysowej, klęski żywiołowej lub ekologicznej.

Powołane przepisy, jak wynika z ich treści określają ogólne zasady pomocy społecznej, z których wynika, że przyznanie pomocy społecznej jest zależne od całokształtu sytuacji życiowej osoby bądź rodziny, a także zakresu środków przeznaczanych na ten cel. Oznacza to, że przyznanie świadczenia z pomocy społecznej dla osoby znajdującej się w trudnej sytuacji życiowej, nawet jeśli jest ona związana z którąkolwiek okolicznością określoną w art. 7 ustawy, nie jest prawem bezwarunkowym i nie wiąże się z przerzuceniem wszelkich kosztów utrzymania na organy pomocy społecznej będących dysponentami środków publicznych, przeznaczonych na realizację zadań pomocy społecznej.

Mając powyższe na względzie należy uznać, że T. R., jako osoba samotnie gospodarująca, niepełnosprawna oraz bierna zawodowo, był uprawniony do ubiegania się o przyznanie pomocy społecznej. W złożonym wniosku domagał się on udzielenia pomocy społecznej w postaci zasiłku celowego, bądź specjalnego zasiłku celowego. Stosownie do żądania skarżącego dostrzec należy, że w myśl art. 39 ust. 1 i ust. 2 ustawy, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Przyznanie tego rodzaju zasiłku w każdym przypadku uzależnione będzie jednak od spełnienia obligatoryjnej przesłanki, jaką jest uzyskanie dochodu niższego od kryterium dochodowego, wynikającego z art. 8 ust. 1 ustawy oraz § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 29 lipca 2009 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. Nr 127, poz. 1055). W myśl tych regulacji, prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, 41, 53a, 78 i 91 ustawy, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 477 zł, stanowiącej tzw. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Niespełnienie wskazanego wymogu bezwzględnie wyłącza możliwość przyznania pomocy w formie zasiłku celowego, co oznacza, że niezależnie od zaistniałych trudności życiowych i istnienia "niezbędnej potrzeby bytowej", organ obowiązany będzie odmówić przyznania zasiłku celowego osobie samotnie gospodarującej, jeśli jej dochód przekroczy ustawowe kryterium dochodowe.

Z kolei forma pomocy społecznej w postaci specjalnego zasiłku celowego uregulowana została w art. 41 pkt 1 ustawy, który stanowi, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. Na gruncie tej regulacji wskazać należy, że przyznawanie świadczeń na specjalnych zasadach ma charakter wyjątkowy, ponieważ beneficjenci nie muszą spełniać ogólnych kryteriów otrzymania pomocy. Nie wymaga się bowiem, aby ich dochód nie przekroczył limitów wskazanych w przepisie art. 8 ustawy. Sytuacja osób ubiegających się o te specjalne świadczenia jest o tyle lepsza, że o ile co do zasady powinni oni samodzielnie przezwyciężyć powstałe trudności, to jednak wyjątkowość zaistniałych okoliczności czyni zasadnym ich wnioski. Odstępstwo od konieczności spełnienia kryterium dochodowego powoduje, że przyznanie pomocy takim osobom i rodzinom, w sytuacji ograniczonych środków finansowych i dużej liczby uprawnionych oraz osób oczekujących na wsparcie, wymaga zaistnienia wyjątkowych okoliczności. Organ pomocy społecznej jest więc zobowiązany do badania sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc pod kątem wystąpienia "przypadku szczególnie uzasadnionego". Wyjątkowość tej sytuacji życiowej powinna być jednak niezwiązana z wysokością uzyskiwanego przez nią dochodu.

Rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie tej formy pomocy zapada w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i art. 41 ustawy. Regulacja tych przepisów stanowi, iż omawiane zasiłki mogą być przyznane odpowiednio "w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej" albo w innych "szczególnie uzasadnionych przypadkach", zatem dają one organowi możliwość załatwienia sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny oraz zgodnie z możliwościami organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków.

Różnica pomiędzy wymienionymi wyżej zasiłkami polega na tym, że udzielenie pomocy społecznej na podstawie przepisu art. 39 ust. 1 ustawy jest uzależnione od spełnienia warunku w postaci nieprzekroczenia przez wnioskodawcę wskazanego wyżej kryterium dochodowego. Wykazanie, że dochód strony postępowania przekracza kwotę 477 zł czyni niemożliwym przystąpienie przez organ do badania, czy w danej sprawie wystąpiła ocenna przesłanka w postaci konieczności zaspokojenia niezbędnej potrzeby życiowej, takiej jak: pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z tego też względu Sąd podzielił stanowisko organu, że w przypadku ustalenia, iż dochód T. R. wynosił w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku 550,80 zł, a zatem przekroczone zostało kryterium dochodowe, stąd prawidłowo odmówiono przyznania zasiłku celowego na podstawie art. 39 ust. 1 ustawy.

Kontrolując natomiast legalność zaskarżonej decyzji w zakresie przyznanego skarżącemu specjalnego zasiłku celowego, Sąd miał na uwadze, że rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania takiego świadczenia wydawane jest w ramach uznania administracyjnego, co pozwala organowi na wybór rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze, w świetle celów określonych omawianą ustawą. O ile działanie w granicach uznania administracyjnego nie pozwala na dowolność w załatwianiu sprawy, albowiem organ związany jest zarówno przepisami procedury administracyjnej, jak i przepisami ustawy, oznacza ono pewną swobodę organu przy podejmowaniu decyzji. Dokonując kontroli legalności rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne, w konsekwencji Sąd badał, czy w procesie dochodzenia do tej decyzji właściwy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wpływ na podjęte rozstrzygnięcie oraz, czy w ramach uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów. Inaczej mówiąc, Sąd oceniał, czy podjęte przez organ rozstrzygnięcie nie jest dowolne. Zważyć bowiem trzeba, że nawet przy wydawaniu decyzji uznaniowej organ administracyjny jest obowiązany do przestrzegania przepisów postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy społecznej. Z przepisów regulujących zasady przyznawania pomocy społecznej wynika natomiast zasada indywidualizacji i fakultatywności świadczeń. Pierwsza z nich dotyczy, z jednej strony, indywidualnego rozpoznania świadczeń, z drugiej zaś strony, dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do indywidualnych właściwości świadczeniobiorcy (por. H. Szurgacz, Wstęp do prawa pomocy społecznej, Wrocław 1993 r., s. 44-46). Zasada fakultatywności polega z kolei na braku możliwości domagania się przez wnioskodawcę przyznania świadczeń pomocowych określonego rodzaju oraz w określonej formie i rozmiarze.

W świetle poczynionych uwag, zdaniem Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji, zgodnie z przedstawionymi wyżej wymogami dokonały prawidłowych ustaleń co do stanu faktycznego oraz przeprowadziły jego prawidłową ocenę, która uzasadniała przyznanie specjalnego zasiłku celowego w wysokości 30 zł. Organy szczegółowo przeanalizowały sytuację wnioskodawcy związaną z orzeczoną niepełnosprawnością, samotnym gospodarowaniem, biernością zawodową, a także zwróciły uwagę na posiadanie zaległości z tytułu czynszu za mieszkanie. Trafnie uznały, działając w ramach uznania administracyjnego, że sytuacja w jakiej znalazł się T. R. stanowi "szczególny przypadek", o jakim mowa w art. 41 pkt 1 ustawy. Ustalając natomiast wysokość świadczenia organ zbadał sytuację finansową wnioskodawcy, mając na uwadze uzyskiwane, stałe dochody oraz fakt korzystania przez niego z innych form pomocy. Wbrew zarzutom skargi, organ podał w sposób zrozumiały informację dotyczącą wielkości środków pieniężnych jakimi dysponuje w skali miesiąca, podał także liczbę wnioskodawców domagających się pomocy. Ponadto przedstawił kryteria jakimi kieruje się przy rozdziale posiadanych finansów. Wskazał też na przeciętną wysokość zasiłków podając, że dla rodzin wyniosła ona 70 zł, natomiast dla osób samotnych - przeciętnie - 30 zł. Organ wytłumaczył też, że zgodnie z przyjętymi regułami, zasiłki w wyższej wysokości przyznawane są osobom pozbawionym stałego źródła dochodu lub w przypadku dużej różnicy pomiędzy posiadanym dochodem a kryterium dochodowym oraz długotrwałej choroby lub niepełnosprawności. Z kolei, zasiłki poniżej średniej wysokości otrzymują osoby posiadające comiesięczne dochody, gdy różnica między dochodem a kryterium dochodowym jest niewielka, a także osoby, które - podobnie jak skarżący - korzystają z innych form pomocy społecznej. W ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze dokonało powtórnej oceny i analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz szczegółowo, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 K.p.a., przedstawiło w uzasadnieniu decyzji okoliczności oraz fakty przemawiające za uznaniem decyzji pierwszoinstancyjnej za zgodną z prawem. W sposób dostateczny wyjaśniło też skarżącemu, że wpływ na wysokość przyznanego zasiłku miała ograniczona wysokość środków finansowych jakimi dysponował Ośrodek, duża ilość osób wymagających pomocy, jak również fakt, że skarżący korzysta z innych form pomocy społecznej.

Podsumowując stwierdzić trzeba, że z zaskarżonej decyzji, podobnie jak i z decyzji pierwszoinstancyjnej wyraźnie wynika, jakie czynniki zadecydowały o przyznaniu T. R. zasiłku w wysokości 30 zł, a to wyklucza możliwość postawienia organom zarzutu przekroczenia granic uznania administracyjnego i dopuszczenia się dowolności przy rozpatrywaniu wniosku.

Dlatego też, w opinii Sądu, bezzasadny jest zarzut skarżącego, że organ nie wykazał, w oparciu o materiał dowodowy, wysokości posiadanych środków finansowych oraz tego, że z uwagi na ograniczone środki nie jest możliwe udzielenie skarżącemu pomocy w większym wymiarze. Wskazać bowiem należy, że organ pierwszej instancji nie ma obowiązku przedstawiania szczegółowego rozliczenia środków pieniężnych, jakimi dysponuje. Żadne przepisy prawa nie zobowiązują też organu do przedkładania stronie postępowania dowodów w zakresie posiadanych środków finansowych i kosztów związanych z działalnością Ośrodka. Odnotować też trzeba, że oceniając legalność decyzji o przyznaniu świadczenia z pomocy społecznej, Sąd nie bada prawidłowości gospodarowania środkami pieniężnymi przez organ. Kwestie związane z przyznaniem dodatku mieszkaniowego, bądź dotyczące prawidłowości działań organów w zakresie przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych bądź gorących posiłków, nie mogły mieć natomiast wpływu na rozstrzygniecie zaskarżonej decyzji, albowiem wykraczają poza granicę sprawy o przyznanie zasiłku celowego, bądź specjalnego zasiłku celowego i stanowią przedmiot rozpoznania w odrębnych postępowaniach.

W świetle powyższego Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie narusza zarówno prawa materialnego, jak i proceduralnego. Z tego też względu na podstawie art. 151 P.p.s.a. orzeczono o oddaleniu skargi.

-----------------------

11