Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 200/21
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2021-07-14 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Skarżony organ: Inne
Treść wyniku: Odrzucono skargę

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, , Sędzia WSA Grzegorz Rudnicki (spr.), Sędzia WSA Mirosław Montowski, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 14 lipca 2021 r. sprawy ze skargi I.M. na czynności materialno-techniczne Ośrodka [...] postanawia: I. odrzucić skargę; II. zwrócić skarżącemu I.M. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem uiszczonego wpisu.


UZASADNIENIE

Uzasadnienie.

Pismem datowanym na 30 grudnia 2020 r. skarżący skierował do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę "na bezprawną czynność materialno –techniczną", określoną, jako "skierowanie do MOW w M. mojego syna K. M. - decyzja [...]" przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w W. bez podstawy prawnej (brak prawomocnego postanowienia Sądu Opiekuńczego kierującego syna do MOW)" oraz "z ostrożności procesowej (...) na kolejną bezprawną czynność przetwarzania danych mojego syna K. oraz moich danych w systemie ORE w związku z pierwotnym bezprawnym skierowaniem syna do MOW w M.".

Jako podstawę wskazując art. 146 p.p.s.a. skarżący wniósł "o rozpoznanie skargi i stwierdzenie bezprawności i bezskuteczności czynności materialno-technicznej Dyrektora Ośrodka Rozwoju Edukacji w W. z dnia 06.11.2020r. kierującego syna do MOW".

Uzasadniając swoje żądanie skarżący wyjaśnił, że 2 lipca 2020 r. Sąd Rejonowy w K. w sprawie sygn. akt [...] wydał nieprawomocne postanowienie o umieszczeniu syna skarżącego K. M. (lat 15) w ośrodku MOW. Postanowienie to zostało zaskarżone do sądu II instancji, który uchylił ww. postanowienie.

W sposób "najwyraźniej bezprawny" Ośrodek Rozwoju Edukacji w W. 6 listopada 2020 r. poinformował skarżącego, że K.M. został skierowany do ośrodka MOW w M., a dane rodzica są przetwarzane w związku z tym skierowaniem do MOW.

Syn skarżącego nie został jednak prawomocnie skierowany do MOW; 3 grudnia 2020 r. Dyrektor PCPR w K. poinformował skarżącego, że "wszczął postępowanie administracyjne za okres 01.12.2020 do 30.11.2021 dotyczące pobytu syna K. w placówce socjalizacyjnej "N." w K. (to jest placówka Powiatowej pieczy instytucjonalnej, a nie MOW w M. podlegający Min. Edukacji). Informacja Dyrektora PCPR w K. dowodzi, iż syn K. nie trafi do MOW w M., tylko będzie przez kolejne 12 m-cy przebywał w K. w pieczy instytucjonalnej".

W datowanej na 28 stycznia 2021 r. odpowiedzi na skargę, złożonej przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w W. zawarty został wniosek "o nieuwzględnienie skargi" i wyjaśniono, że Ośrodek Rozwoju Edukacji w W. jest jednostką budżetową Skarbu Państwa. Na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (Dz. U. z 2011 r., Nr 296, poz. 1755) ORE wskazuje staroście właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania nieletniego, w stosunku do którego sąd orzekł umieszczenie w Młodzieżowym Ośrodku Wychowawczym właściwy MOW. Na podstawie rozporządzenia ORE nie posiada kompetencji do decydowania o umieszczeniu w MOW (kompetencja zastrzeżona dla sądu rodzinnego) lub o skierowaniu do MOW (kompetencja starosty), a jego rola sprowadza się do zarządzania systemem oraz wskazania optymalnego dla nieletniego MOW. W zakresie tym ORE nie działa z urzędu, a jedynie na wniosek starosty (§ 3 ust. 1 rozporządzenia).

W niniejszej sprawie wnioskiem z 28 lipca 2020 r. Starosta Powiatowy w K. zwrócił się o wskazanie MOW, zaś ORE realizując nałożone na niego obowiązki prawne wskazało MOW w P.

ORE realizując obowiązki wynikające z art. 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016 r.), dalej "RODO" poinformował skarżącego pismem z 6 listopada 2020 r. o przetwarzaniu jego danych osobowych wskazując okoliczności, w jakich ORE weszło w posiadanie danych skarżącego, oznaczenie i kontakt z administratorem danych osobowych, zakres przetwarzanych danych oraz pouczenie o prawach osoby, której dane są przetwarzane.

W odpowiedzi na przedmiotowe pismo, wnioskiem z 23 listopada 2020 r. skarżący złożył wniosek o dostęp do danych osobowych własnych oraz swojego syna K.a M.. W odpowiedzi ORE odpowiedziało pismem z 3 grudnia 2020 r., uwzględniając go w części dotyczącej skarżącego oraz odmawiając udostępnienia danych K. M. z uwagi na brak uprawnień po stronie skarżącego dla pozyskania tychże danych, wobec ujawnienia w rejestrze, iż skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej, a zatem nie jest przedstawicielem ustawowym małoletniego K. M.

Odnosząc się do podniesionych w skardze zarzutów ORE wyjaśniło też, że nie posiada kompetencji do kierowania nieletnich do MOW; kompetencje te zastrzeżone są dla właściwych miejscowo starostów (§ 3 ust. 5 rozporządzenia). ORE, jako administrator systemu, wskazuje jedynie na wniosek uprawnionego starosty MOW, do którego nieletni może być skierowany uwzględniając okoliczności wskazane we wniosku. W niniejszej sprawie opisane w zarzucie skargi działania polegające na skierowaniu przez ORE nieletniego do MOW, w ogóle nie wystąpiły.

ORE nie ma kompetencji do badania zasadności wniosku składanego przez starostę w trybie § 3 ust. 1 rozporządzenia i pozostaje wnioskiem tym związany. ORE, jako podmiot wykonujący w zakresie prowadzenia rejestru działania publiczne zobowiązany jest, zgodnie z zasadą legalizmu, do działania na podstawie i w granicach prawa. W obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do kwestionowania przez ORE wniosku właściwego starosty o wskazanie MOW, zatem wyznaczenie w niniejszej sprawie MOW przez ORE mieściło się w granicach obowiązującego prawa i było wykonaniem prawnego obowiązku.

Odnosząc się do bezprawności przetwarzania danych skarżącego oraz K. M. ORE wyjaśniło, że podstawą przetwarzania danych jest art. 6 ust. 1 lit. c RODO zgodnie, z którym przetwarzanie jest zgodne z prawem, jeżeli jest niezbędne do wypełnienia obowiązku prawnego ciążącego na administratorze. ORE, jako jednostka sektora finansów publicznych realizująca zadania określone w rozporządzeniu, mieści się w kręgu podmiotów, dla których przetwarzanie danych w oparciu o powołaną podstawę jest niezbędne. ORE zrealizował ciążące na nim ex lege obowiązki wynikające z art. 14 RODO, a na wniosek strony z 23 listopada 2020 r. także te wywodzące się z art. 15 RODO. Jednocześnie wobec ujawnionych danych w rejestrze informacji o pozbawieniu skarżącego władzy rodzicielskiej nad nieletnim K. M, skarżący nie mógł zostać uznany za osobą uprawnioną do pozyskania danych osobowych K. M. Skarżący nie zwracał się z wnioskiem o usunięcie jego danych z rejestru.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do art. 3 § 2 pkt. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sprawowana przez sądy administracyjne kontrola administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach innych, niż określone w pkt 1-3 tego artykułu akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r. poz. 900, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2019 r. poz. 768, 730, 1520, 1556 i 2200), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Kognicja sądu administracyjnego, wynikająca z dyspozycji ww. przepisu obejmuje więc kontrolę takich aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej, które ustalają (odmawiają ustalenia), stwierdzają (odmawiają stwierdzenia), potwierdzają (odmawiają potwierdzenia) uprawnienia lub obowiązki wynikające z prawa administracyjnego. Te akty lub czynności muszą więc wywoływać dla określonego podmiotu skutki prawne, a więc w sposób prawnie wiążący wpływać na jego sytuację prawną; przy czym powinien istnieć ścisły związek między ustaleniem, stwierdzeniem lub potwierdzeniem (oraz ich odmowami), a możliwością realizacji uprawnienia (podobnie WSA w Gliwicach w wyroku z 6 lutego 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 686/19, CBOSA).

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnia, że kwestia kognicji sądu administracyjnego w sprawach wymienionych w art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. została omówiona w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 3/07 (CBOSA). Sąd Naczelny trafnie zwrócił uwagę na to, ze "w przepisie tym mowa jest o aktach lub czynnościach z zakresu administracji publicznej, innych niż decyzje i postanowienia wydawane w administracyjnych postępowaniach jurysdykcyjnych, co zdaje się wyraźnie wskazywać, że chodzi o sprawy indywidualne, podobnie jak w przypadku spraw załatwianych w drodze decyzji administracyjnej, tyle tylko, że w sprawach tych nie orzeka się w drodze decyzji administracyjnej, lecz mogą być podejmowane akty lub czynności dotyczące określonych adresatów. Tak jak decyzja czy postanowienie administracyjne są kierowane do określonych podmiotów, tak akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, są kierowane przez organ administracji publicznej również do określonych podmiotów. Z omawianego przepisu można wnosić, iż wolą ustawodawcy było objęcie kontrolą sądu administracyjnego tych prawnych form działania administracji publicznej, które mogą być i są podejmowane przez organy administracji publicznej w stosunku do podmiotów administrowanych, w sprawach, dla których załatwienia nie jest przewidziana forma decyzji lub postanowienia administracyjnego".

Ponadto, jak stwierdził NSA, z art. 3 § 2 pkt. 4 p.p.s.a. wynika, że akt lub czynność musi dotyczyć uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. "Oznacza to, że konieczne jest odniesienie takiego aktu lub czynności do przepisu prawa powszechnie obowiązującego, który określa uprawnienie lub obowiązek określonego adresata. Inaczej mówiąc musi istnieć związek między przepisem prawa, który określa uprawnienie lub obowiązek a aktem lub czynnością, które dotyczą tak określonego uprawnienia lub obowiązku oznaczonego podmiotu. Uprawnienie lub obowiązek wynika z przepisu prawa, jeżeli ich powstanie nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji administracyjnej".

Powołując się na uzasadnieniu uchwały składu pięciu sędziów NSA z dnia 23 czerwca 1997 r., OPK 1/97 (ONSA z 1997 r., z. 4, poz. 149), Sąd zwrócił też uwagę na to, że właśnie to, że istnienie lub nieistnienie uprawnienia lub obowiązku wynikać ma z przepisów prawa, wyraźnie wskazuje, że chodzi tu o uprawnienie lub obowiązek określonej osoby (podmiotu administrowanego), których źródłem jest obowiązujący powszechnie przepis prawny.

Prowadzi to do wniosku, że o akcie lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., na który może być wniesiona skarga do sądu administracyjnego, można mówić wówczas, gdy akt (czynność) podjęty jest w sprawie indywidualnej, skierowany jest do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, zaś samo uprawnienie lub obowiązek, którego akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego.

Ze skargi wynika, że skarżący za takie czynności organu administracji publicznej uznał dwie okoliczności: 1. skierowanie przez Ośrodek Rozwoju Edukacji w W. (dalej: ORE") jego syna do określonego Młodzieżowego Ośrodka Wychowawczego (dalej: "MOW") i 2. przetwarzania przez ORE danych osobowych skarżącego i jego syna.

Ad. 1.

Ze znajdującego się w aktach spraw pisma MOW z 29 lipca 2020 r., wprost wynika, że Ośrodek ten nie kierował małoletniego syna skarżącego do jakiegokolwiek MOW.

Kierowanie młodocianych do ORE nie mieści się w zakresie kompetencji ORE. Zgodnie bowiem z § 1 rozporządzenia Ministra Edukacji z 27 grudnia 2011 r. w sprawie szczegółowych zasad kierowania, przyjmowania, przenoszenia, zwalniania i pobytu nieletnich w młodzieżowym ośrodku wychowawczym (Dz.U. z 2011 r., Nr 296, poz.1755) nieletni, wobec którego sąd rodzinny orzekł o umieszczeniu w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, kierowany jest do ośrodka wskazanego przez Ośrodek Rozwoju Edukacji, zwany dalej "ORE", przez starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania nieletniego, a w przypadku braku miejsca zamieszkania - starostę właściwego ze względu na miejsce pobytu nieletniego. Rolą natomiast ORE jest wyłącznie wskazanie danych adresowych ORE, dysponującego wolnymi miejscami. Jak wynika bowiem z § 2 ust. 1 i 2 cyt. rozporządzenia, wszystkie MOW na terenie kraju współpracują z ORE za pośrednictwem systemu teleinformatycznego i ramach współpracy są do niezwłocznego przekazywania ORE informacji o wolnych miejscach.

Tryb postępowania administracyjnego w takich sprawach określony został w § 3 ust. 1 – 9 ww. rozporządzenia. Starosta sporządza wniosek o wskazanie odpowiedniego dla nieletniego ośrodka i przekazuje wniosek do ORE, podając wymienione w ust. 2 dane. Na podstawie wniosku i zawartych w nim danych nieletniego (informacji o nieletnim i jego środowisku ustalone w wywiadzie środowiskowym przeprowadzonym przez kuratora sądowego, o kompleksowej diagnozie osobowości nieletniego oraz właściwych kierunkach oddziaływania na nieletniego zawartych w opinii rodzinnego ośrodka diagnostyczno-konsultacyjnego, innej specjalistycznej placówki, biegłego lub biegłych, o stanie zdrowia nieletniego, o ewentualnym orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego i ewentualnej najkorzystniejszej dla nieletniego formy kształcenia specjalnego oraz formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej) ORE wskazuje staroście odpowiedni dla tego nieletniego ośrodek oraz powiadamia o tym sąd rodzinny i wskazany ośrodek. Następnie starosta wydaje skierowanie dla nieletniego do wskazanego przez ORE ośrodka i przekazuje skierowanie do wskazanego ośrodka. O wydaniu skierowania starosta powiadamia rodziców lub opiekunów, a także osobę odpowiedzialną za pieczę zastępczą, jeżeli nieletni został umieszczony w pieczy zastępczej. Ponadto, to sąd rodzinny zleca ewentualne doprowadzenie nieletniego do ośrodka wskazanego przez ORE, zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 41 § 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070, z p. zm.). Wskazanie, o którym mowa powyżej, kierowane jest wyłącznie do starosty.

Dlatego też "wskazanie" Staroście przez ORE odpowiedniego ośrodka wychowawczego nie stanowi aktu lub czynności w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., co oznacza, że nie podlega on kognicji sądu administracyjnego.

Ad. 2.

Jak słusznie wyjaśnił w odpowiedzi na skargę ORE, przetwarzanie otrzymanych od starosty we wniosku o wskazania odpowiedniego MOW danych osobowych zarówno prawnych opiekunów nieletniego, jak i samego nieletniego, jest niezbędne do tego, aby po pierwsze wykonane zostało orzeczenie sądu powszechnego o tymczasowym umieszczeniu nieletniego w takim ośrodku, a po drugie starosta mógł skierować nieletniego do stosownego MOW. Dlatego też takie przetwarzanie danych osobowych jest w pełni zgodne z art. 6 ust. 1 lit. c rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) - Dz. U. UE. L. 2016. 119.

ORE, jako administrator danych przekazanych mu przez Starostę, postąpił zgodnie z art. 11 ust. 1 i 2 ww. rozporządzenia UE, zgodnie z którym jeżeli danych osobowych nie pozyskano od osoby, której dane dotyczą, administrator podaje osobie, której dane dotyczą, określone w rozporządzeniu informacje. Wśród tych informacji znajduje się również informacja o prawie wniesienia skargi do organu nadzorczego (art. 14 ust. 2 lit. e rozporządzenia UE).

Owym "organem nadzorczym" w takim postepowaniu nie jest jednak sąd administracyjny, a Prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Właściwość ta wynika z art. 1 ust. 2 pkt. 4 w zw. z art. 7 ust. 1 (t. jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 1781 ze zm.).

Postępowanie przed Prezesem Urzędu jest postępowaniem jednoinstancyjnym i kończy się wydaniem postanowienia, na które służy skarga do sądu administracyjnego (art. 7 ust. 2 i ust. 3 oraz 4 ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych). Zgodnie z art. 34 ust. 1 i 2 cyt. ustawy, wyłącznie Prezes Urzędu jest organem właściwym w sprawie ochrony danych osobowych i jest organem nadzorczym w rozumieniu rozporządzenia 2016/679, w rozumieniu dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/680 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych przez właściwe organy do celów zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań przygotowawczych, wykrywania i ścigania czynów zabronionych i wykonywania kar, w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylającej decyzję ramową Rady 2008/977/WSiSW (Dz. Urz. UE L 119 z 04.05.2016, str. 89) oraz w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/794 z dnia 11 maja 2016 r. w sprawie Agencji Unii Europejskiej ds. Współpracy Organów Ścigania (Europol), zastępującego i uchylającego decyzje Rady 2009/371/WSiSW, 2009/934/WSiSW, 2009/935/WSiSW, 2009/936/WSiSW i 2009/968/WSiSW (Dz. Urz. UE L 135 z 24.05.2016, str. 53).

Jak ponadto wynika z art. 60 ww. ustawy, postępowanie w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych jest prowadzone przez Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych, a nie przez sąd administracyjny.

Sąd administracyjny jest natomiast właściwy (a więc leży to w jego kognicji) dopiero do sądowej kontroli postanowienia tego organu, wydanego w postępowaniu administracyjnych przed Prezesem Urzędu Ochrony Danych Osobowych (art. 7 ust. 4 cyt. ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych.

Tym samym, nie leży w kognicji sądu administracyjnego w rozumieniu art. 3 § 1 i § 2 p.p.s.a. prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie naruszenia przepisów o ochronie danych osobowych.

Ponadto, jak wynika z akt sprawy, skarżący został pozbawiony władzy rodzicielskiej (czemu nie przeczył ani w postepowaniu administracyjnym, ani w postępowaniu przed tut. Sądem). Oznacza to, że nie jest ustawowym przedstawicielem nieletniego syna, a więc nie może reprezentować go w postępowaniu administracyjnym na podstawie art. 30 § 2 k.p.a. Podobnie, nieletni nie ma zdolności do czynności prawnych i w postępowaniu przed sądem może je podejmować tylko przez swojego przedstawiciela ustawowego (art. 27 p.p.s.a.). Nie jest zaś ustawowym przedstawicielem rodzic, pozbawiony praw rodzicielskich.

Zgodnie z art. 58 § 1 pkt. 1 i 5 p.p.s.a. Sąd odrzuca skargę jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego lub jeżeli jedna ze stron nie ma zdolności sądowej, a nie działa za niego przedstawiciel ustawowy.

Z powyższych przyczyn, na podstawie art. 58 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił, jak w sentencji. O zwrocie wpisu Sąd postanowił na podstawie art. 232 § 1 pkt. 1 p.p.s.a. Sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19 (...) - Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.