Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt VI SA/Wa 1826/06
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2007-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6171 Radcowie prawni i aplikanci radcowscy
Skarżony organ: Rada Radców Prawnych
Treść wyniku: Uchylono uchwałę I  i II  instancji

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Emilia Święcicka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Śliwińska Sędzia WSA Ewa Marcinkowska Protokolant Karolina Pilecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 marca 2007 r. sprawy ze skargi J. L. na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu na listę radców prawnych 1. uchyla zaskarżoną uchwałę oraz utrzymaną nią w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] nr [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.; 2. stwierdza, że uchylone uchwały nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w [...] na rzecz J. L. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.


UZASADNIENIE

Wnioskiem z dnia [...] maja 2006 r. p. J. L. zwrócił się do Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o wpis na listę radców prawnych. Wnioskodawca powołał się na art. 24 i art. 25 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058, z późn. zm.) cytowanej dalej jako u.r.p. Do wniosku dołączył dyplom ukończenia studiów na Wydziale Prawa Filii Uniwersytetu [...] w [...] w roku 1993 z wynikiem "dobrym" oraz dokument potwierdzający zdanie w 1996 r. egzaminu prokuratorskiego. Ponadto z nadesłanego kwestionariusza osobowego i życiorysu wynikało, iż w latach 1993 -1998 J. L. odbywał służbę w Delegaturze Urzędu Ochrony Państwa w [...] na stanowisku [...], a od 1998 r. do dnia dzisiejszego odbywa służbę w [...] Oddziale Straży Granicznej w [...], kolejno na stanowiskach: [...],[...] i (obecnie) [...]. Według oświadczenia J. L. (zwanego dalej skarżącym) posiada on aktualne poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych oznaczonych klauzulą "ściśle tajne" oraz poświadczenie bezpieczeństwa upoważniające do dostępu do informacji niejawnych [...] oznaczonych klauzulą "[...]", oraz jest upoważniony przez Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej do: występowania z wnioskami i wydawania w jego imieniu decyzji przewidzianych w ustawie o cudzoziemcach oraz w ustawie o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz do wnoszenia i popierania oskarżenia przed sądem pierwszej instancji w sprawach podlegających rozpoznaniu w postępowaniu uproszczonym, w sprawach o wykroczenia oraz w sprawach o wykroczenia karne skarbowe. P. J. L. do wniosku załączył także opinię Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] z dnia [...] maja 2006 r. o wnioskodawcy z której wynika, iż wielokrotnie uczestniczył on w seminariach dotyczących prawa europejskiego, zwalczania przestępczości organizowanej oraz zapobiegania i ścigania handlu ludźmi.

W dniu [...] czerwca 2006 r. zespół do rozpatrzenia wniosków o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby radców Prawnych w [...], w składzie dwuosobowym, przeprowadził z wnioskodawcą rozmowę, podczas której badano, czy starający się o wpis na listę radców prawnych daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Z rozmowy sporządzono protokół, w którym zawarto informacje o wykształceniu oraz przebiegu kariery zawodowej skarżącego, oraz wskazano, iż skarżący oświadczył, że korzysta z pełni praw publicznych i posiada pełną zdolność do czynności prawnych, a także nie toczyło się i nie toczy wobec niego postępowanie dyscyplinarne ani karne. Ponadto z treści protokołu wynika, że skarżący oświadczył, iż po uzyskaniu wpisu na listę radców prawnych pozostanie na obecnym stanowisku pracy.

Uchwałą Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. nr [...], na podstawie art. 24 ust. 2c w związku z art. 24 ust. 1 pkt 5 powołanej wyżej ustawy o radcach prawnych odmówiono p. J. L. wpisu na listę radców prawnych.

W uzasadnieniu stwierdzono, że doświadczenie zawodowe p. J. L. obejmuje bardzo wąski – w odniesieniu do określonego w art. 4 ustawy o radcach prawnych – zakres prawa procesowego, cywilnego i administracyjnego. Ponadto – zdaniem organu – skarżący nie uzupełniał nabytej wiedzy prawniczej w wystarczający sposób, a ustawę o radcach prawnych i zasady etyki radcy prawnego zna powierzchownie. Organ wskazywał, iż z mocy art. 25 ust. 2 u.r.p. osoby, o których mowa w art. 25 ust. 1 u.r.p., muszą spełniać wszystkie wymagania przewidziane w art. 24 ust. 1 pkt 1-5 u.r.p., w tym przesłankę rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. W językowym ujęciu rękojmię należytego wykonywania obowiązków daje ten, wobec kogo można sformułować uzasadnione przekonanie, że obowiązki te będzie wykonywał w sposób należyty. Pojęcie to ma charakter prognostyczny – chodzi o dokonanie oceny, czy na gruncie dostępnej wiedzy o dotychczasowym postępowaniu danej osoby istnieją dostatecznie silne podstawy by sądzić, że sprosta on obowiązkom, jakie będą na nim ciążyły w związku z wykonywaniem określonego zawodu. Pojęcia "rękojmi" należytego wykonywania obowiązków na gruncie ustawy o radcach prawnych nie należy wiązać jedynie z określonego rodzaju względami czy ocenami etycznymi dotychczasowego postępowania kandydata, gdyż jest ono używane w kontekście zarówno wymogów stricte zawodowych czy kompetencyjnych, etycznych, a nawet zdrowotnych czy gospodarczych Zdaniem organu kryteria oceny "rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego" są nad wyraz istotne, ponieważ wnioskodawca, zajmujący się dotychczas bardzo wąskim wycinkiem prawa, przez wpis na listę radców prawnych niejako "z marszu" musiałby sprostać zdecydowanie poważniejszym od dotychczasowych obowiązkom. "Wykonywanie zawodu racy prawnego" stanowi termin posiadający jasno określone znaczenie ustawowe. W myśl art. 4 ust. 1 u.r.p. "wykonywanie zawodu racy prawnego polega na świadczeniu pomocy prawnej z wyjątkiem występowania w charakterze obrońcy w postępowaniu karnym i w postępowaniu w sprawach o przestępstwa skarbowe". Pomoc prawna świadczona przez radcę prawnego "ma na celu ochronę prawną interesów podmiotów, na których rzecz jest wykonywana" (art. 2 u.r.p.) i w szczególności jest nią udzielanie porad i konsultacji prawnych, opinii pranych oraz zastępstwo prawne i procesowe (art. 7 u.r.p.). Na rękojmię "prawidłowego wykonywania zawodu" należy zatem spojrzeć w świetle przepisów określających, na czym polega samo wykonywanie zawodu radcy prawnego, innymi słowy rękojmię "prawidłowego" wykonywania zawodu daje ten, kto wykazuje się cechami, od których uzależniona jest "prawidłowość" świadczenia pomocy prawnej w celu ochrony prawnej interesów podmiotów, na rzecz których jest wykonywana.

Powyższą uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. p. J. L. zaskarżył, wnosząc w odwołaniu z dnia [...] lipca 2006r. o jej uchylenie w całości i podjęcie uchwały o dokonaniu wpisu jego osoby na listę radców prawnych. Zdaniem skarżącego uchwała z dnia [...] czerwca 2006 r. została podjęta w oparciu o błędne ustalenia faktyczne i wykracza poza granice swobody oceny dowodów. Wskazywał, iż w orzecznictwie utrwalony jest pogląd dotyczący zakresu pojęciowego terminu "jest nieskazitelnego charakteru i swoim dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego". Skarżący, wskazując treść wyroków NSA o sygn. akt II SA 725/00, II SA 559/91, IV 79/86, podnosił, iż nieskazitelność charakteru, obok oceny danej osoby w kategorii prawnej, to przede wszystkim sfera etyczno-moralna. Zdaniem skarżącego na rękojmię składają się dwa elementy: cechy charakteru i dotychczasowe zachowanie wnioskodawcy, a wobec tego stanowisko organu I instancji kładące przy ustalaniu rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nacisk na kwalifikację zawodowe kandydata, a nie na sferę etyczno-moralną jego dotychczasowego zachowania, nie znajduje uzasadnienia w orzecznictwie. Skarżący podnosił, iż przyjęcie stanowiska organu doprowadziłoby do sytuacji, gdy przy badaniu omawianej rękojmi dochodziłoby do kwestionowania wyników egzaminów sędziowskich czy prokuratorskich. Skarżący zaznaczył ponadto, że uzyskanie wpisu na listę radców prawnych otwiera dopiero możliwość wykonywania zawodu radcy prawnego, a nie rodzi takiego obowiązku, a w uzasadnieniu uchwały z dnia [...] czerwca 2006 r. organ, bez powoływania się konkretne fakty i dowody stworzył domniemanie, iż z chwilą ewentualnego podjęcia zawodu skarżący będzie wykonywał ten zawód w sposób nienależyty. P. J. L. wskazał, iż w swojej dotychczasowej działalności zawodowej, od chwili zakończenia studiów prawniczych i w okresie odbywania aplikacji prokuratorskiej zawsze miał do czynienia z bezpośrednim stosowaniem prawa i koniecznością stałego pogłębiania posiadanej wiedzy. Zdaniem strony skarżącej zajmowanie stanowiska [...][...] Oddziału Straży Granicznej nadzorującego realizację zadań uregulowanych przepisami karnymi, cywilnymi, cywilnymi i administracyjnymi nakłada na niego obowiązek znajomości tych przepisów.

Skarżący odniósł się także do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazując, iż w protokole z dnia [...] czerwca 2006 r. znajduje się nieprecyzyjny zapis, iż w stosunku do niego nie prowadzono postępowania dyscyplinarnego, albowiem w roku 1999 r. w [...] Oddziale Straży Granicznej prowadzono wobec niego postępowanie dyscyplinarne w związku ze spowodowaniem kolizji w ruchu drogowym. Postępowanie zostało zakończone orzeczeniem o uznaniu winnym i odstąpieniu od wymierzenia kary, orzeczenie załączono do odwołania. Skarżący wskazał, iż z protokołem z dnia [...] czerwca 2006 r. zapoznał się w dniu sporządzenia odwołania, w związku z czym nie mógł on zgłosić uwag do jego treści.

Ponadto p. J. L. stwierdził, iż ocena organu o powierzchownej znajomości ustawy o radcach prawnych i zasad etyki radcy prawnego nie znajduje swojego uzasadnienia w zgromadzonym materiale dowodowym.

Uchwałą Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r. nr [...], podjętą po rozpatrzeniu złożonego odwołania, na podstawie art. 138 § 1 k.p.a. w związku z art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych, utrzymano w mocy zaskarżoną uchwałę Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. W uzasadnieniu decyzji organ zawarł szeroki wywód dotyczący przesłanki rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego, a potwierdzający stanowisko zawarte w uchwale I instancji. Organ ponadto wskazał, iż wnioskodawca pracuje zawodowo w ważnym resorcie państwowym, jednakże jego doświadczenia zawodowe, nie poparte aplikacją radcowską, nie wykraczają poza wzorowe wykonywanie obowiązków służbowych oraz niektórych wycinkowych elementów pomocy prawnej (głównie wydawanie decyzji administracyjnych). Egzamin prokuratorski z roku 1996 r. dokumentuje posiadanie w odległym czasie kwalifikacji prokuratorskich, nie wykazuje jednak sam przez się znajomości zagadnień wykonywania radcy prawnego. Aktualne zajęcia zawodowe bez wątpienia dokumentują dużą wiedzę wnioskodawcy jako praktyka działu administracji państwowej, pozostają jednak w dalszym ciągu bez związku z nabyciem przez niego praktycznej wiedzy o sposobach prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego. Rozmowa kwalifikacyjna, w jakiej brał udział skarżący, ujawniła brak należytych wiadomości co do wykonywania zawodu radcowskiego i brak jest jakichkolwiek powodu, by nie dawać wiary ustaleniom zespołu kwalifikacyjnego organu I instancji. Ponadto organ podnosił, iż skarżący odbył aplikację prokuratorską i zdał egzamin prokuratorski przed wieloma laty, w innych realiach otoczenia społeczno-gospodarczego i pod rządami zmienionego w swej treści prawa. Jest rzeczą oczywistą, że samo wykonywanie zawodu "prawnika", w dodatku w niektórych tylko dziedzinach stosowania prawa, nie uzasadnia przyjęcia założenia, że wiedzę i praktykę aplikacyjną skarżący uzupełnił i zaktualizował w sposób wystarczający do rozpoczęcia świadczenia pomocy prawnej w zakresie objętym znowelizowaną ustawą o radcach prawnych.

Organ odwoławczy podzielił ocenę organu I instancji, że p. J. L. nie posiada wystarczającej wiedzy praktycznej oraz przygotowania zawodowego do wykonywania tak rozległych przedmiotowo czynności zawodowych, jakie od radcy prawnego wymaga ustawa korporacyjna i inne ustawy systemowe.

Pismem z dnia [...] września 2006 r. na p. J. L. złożył skargę na powyższą uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnosząc o stwierdzenie nieważności ewentualnie uchylenie przedmiotowej uchwały oraz poprzedzającej ją uchwały Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r.

Zaskarżonym uchwałom p. J. L. ponownie zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. w postaci błędnej

jego wykładni polegającej na przyjęciu, że pojęcie "rękojmi należytego wykonywania

zawodu" przede wszystkim odnosi do wymogów zawodowych, kompetencyjnych, zdrowotnych a nawet gospodarczych, podczas gdy utrwalone orzecznictwo

Naczelnego Sądu Administracyjnego i Sądu Najwyższego wyraźnie wskazuje że pojęcie

to odnosi się sfery etyczno-moralnej, ponownie przytaczając zarzuty zawarte w odwołaniu.

Skarżący ponadto zarzucił obydwu uchwałom szereg naruszeń prawa procesowego.

Zdaniem skarżącego naruszono 68 § 1 i 2 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 8 k.p.a. poprzez sporządzenie protokołu z dnia [...] czerwca 2006 r. bez jego udziału i po zakończeniu rozmowy kwalifikacyjnej. Z protokołem nie został zapoznany i nie przedstawiono go do podpisu, jego treść odbiega od rzeczywistego przebiegu rozmowy. Protokół ten był podstawą podjęcia niekorzystnej dla skarżącego uchwały.

W uzasadnieniu p. J. L. wskazywał, iż został wezwany na dzień [...] czerwca 2006 r. na rozmowę do siedziby Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...]. Rozmowę kwalifikacyjną przeprowadzili członkowie zespołu do rozpatrzenia wniosków o wpis na listę radców prawnych Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], przy czym rozmowa nie była protokołowana równolegle z jej prowadzeniem. Z protokołem zapoznał się dopiero w dniu [...] lipca 2006 r. tj. w dacie złożenia odwołania. Zdaniem skarżącego zarówno treść jak i zawartość protokołu w sposób istotny odbiega od rzeczywistego przebiegu rozmowy kwalifikacyjnej, a ponadto poza dwoma członkami zespołu wymienionymi z imienia i nazwiska w protokole w rozmowie kwalifikacyjnej przez cały jej przebieg uczestniczyła również trzecia osoba, która z nieznanych mu powodów nie została wymieniona w protokole, nie wskazano również w jakim charakterze uczestniczyła w rozmowie.

Skarżący wskazał ponadto na naruszenie przez zaskarżoną uchwałę art. 10 k.p.a., art. 50 k.p.a. i § 10 Regulaminu postępowania Krajowej Rady Radców Prawnych i rad okręgowych izb radców prawnych w należących do ich właściwości sprawach radców prawych i aplikantów radcowskich oraz prowadzenia list radców prawnych i aplikantów poprzez niepowiadomienie go o terminie i miejscu posiedzenia rady na którym będzie rozpatrywany jego wniosek i na którym mógł być obecny celem złożenia wyjaśnień.

Innym zarzutem jaki stawiał skarżący jest naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak przeprowadzenia przez oba organy samorządu radców prawnych wszechstronnego postępowania dowodowego w przedmiocie złożonego wniosku, a oparcie się jedynie na własnym przekonaniu, bez wskazania dowodów na podstawie których uznano fakty za udowodnione oraz przyczyn, z powodu których nie dano wiary dowodom przedstawionym przez skarżącego. Organ wskazał, iż posiada on doświadczenie zawodowe tylko w zakresie prawa procesowego, cywilnego i administracyjnego, zdaniem skarżącego zakres działów prawa objętych zdanym egzaminem prokuratorskim, jest szerszy. Ponadto, zmiana przez niego miejsc pracy oraz obejmowanie kolejnych stanowisk kierowniczych powinno doprowadzić organ do wniosku, iż musiał on uzupełniać swoją wiedzę prawniczą w związku z rozwojem kariery zawodowej. Organ w ogóle nie uwzględnił dowodu w postaci opinii z dnia [...] maja 2006 r. Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...] o wnioskodawcy z której wynika, iż wielokrotnie uczestniczył on w seminariach dotyczących prawa europejskiego, zwalczania przestępczości organizowanej oraz zapobieganiu i ściganiu handlu ludźmi.

Powyższe zarzuty odnoszą się również do stwierdzenia przez organy obu instancji powierzchownej znajomości przepisów ustaw o radcach prawnych i zasad etyki radcy prawnego. Z uzasadnienia obydwu uchwał nie wynika, na podstawie jakich dowodów organy obu instancji oparły takie twierdzenia, zwłaszcza że jedyny sporządzony w toku postępowania przez organy samorządu dokument - protokół z dnia [...] czerwca 2006 r. - w ogóle nie zawiera zapisów na ten temat.

Ponadto skarżący zarzucił zaskarżonej uchwale naruszenie 8 k.p.a. poprzez zawarcie w uzasadnieniu decyzji sformułowań o charakterze ogólnym w postaci zapisów - "nie uzupełniał wiedzy w odpowiedni sposób" oraz "powierzchowna znajomość przepisów", oraz naruszenie art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a. poprzez uchybianie terminom procesowym do podejmowania czynności wyjaśniających i załatwienia sprawy oraz niepowiadamianie strony o niezałatwieniu sprawy w terminie i przyczynach zwłoki.

Do skargi załączono kopię pisma Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2006 r. wzywające skarżącego na rozmowę kwalifikacyjną oraz wzywające do dostarczenie akt osobowych lub świadectwa pracy i zakresu obowiązków służbowych z ostatniego miejsca zatrudnienia, ewentualnie informacji o odbytych szkoleniach z zakresu prawa.

W odpowiedzi na skargę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych wniosło o oddalenie skargi. Organ powtórzył argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały.

Na rozprawie w dniu 7 marca 2007 r. skarżący poparł skargę i podkreślił, iż w protokole z dnia [...] czerwca 2006 r. znalazły się stwierdzenia wskazujące, iż złożył oświadczenie o określonej treści, dotyczące postępowania dyscyplinarnego. Skarżący podnosił, iż takich oświadczeń nie składał. Ponadto p. J. L. poinformował, że akta osobowe funkcjonariuszy straży granicznej są dokumentacją poufną i nie mógł sam przedłożyć ich Okręgowej Izbie Radców Prawnych w [...], albowiem o akta winien wystąpić wymieniony organ.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle paragrafu drugiego powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Innymi słowy, wchodzi tutaj w grę kontrola aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywana pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia.

Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn. zm.)

Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, albowiem zaskarżona uchwała Krajowej Rady Radców Prawnych oraz uchwała organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania administracyjnego, a w szczególności art. 7 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 68 k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, w jakim mogło to mieć wpływ na wynik sprawy.

Przedmiotem rozpoznania przez Sąd była skarga na uchwałę Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych z dnia [...] sierpnia 2006 r., którą utrzymano w mocy uchwałę Rady Okręgowej Izby radców Prawnych w [...] z dnia [...] czerwca 2006 odmawiającą p. J. L. wpisu na listę radców prawnych.

Podstawą prawną zaskarżonej uchwały był art. 24 ust. 1 i art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania uchwały. W myśl art. 24 ust. 1 na listę radców prawnych może być wpisany ten, kto ukończył wyższe studia prawnicze w Rzeczypospolitej Polskiej i uzyskał tytuł magistra lub zagraniczne studia prawnicze uznane w Rzeczypospolitej Polskiej (pkt 1), korzysta z pełni praw publicznych (pkt 3), ma pełną zdolność do czynności prawnych (pkt 4), jest nieskazitelnego charakteru i swym dotychczasowym zachowaniem daje rękojmię prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego(pkt 5), odbył w Rzeczypospolitej polskiej aplikację radcowską i złożył egzamin radcowski, z zastrzeżeniem art. 25 ust. 2 (pkt 6).

Przepis art. 25 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy obejmuje sytuację określoną wnioskiem, albowiem przepis ten stanowi, iż wymogu odbycia aplikacji radcowskiej i złożenia egzaminu radcowskiego nie stosuje się do osób, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski, adwokacki lub notarialny.

Rozpoznając wniosek o wpis na listę radców prawnych osób, o których mowa a art. 25 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, zdaniem Sądu, samorząd adwokacki może, a nawet powinien badać, czy konkretna osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Możliwy jest przepływ z jednego do innego zawodu prawniczego, nie oznacza to jednak, ze przepływ taki ma następować automatycznie, bez oceny umiejętności niezbędnych do należytego wykonywania nowego dla danej osoby zawodu prawniczego. W warunkach obowiązywania konstytucyjnej zasady równości i równego traktowania, przesłankami oceny winny być m.in. czas trwania aplikacji, zakres przedmiotowy szkolenia oraz praktyczny kontakt z wykonywaniem danego zawodu prawniczego. Należy mieć także na uwadze i uwzględniać dotychczasowe umiejętności kandydata wynikające z dotychczasowej praktyki w stosowaniu prawa, poddawać ocenie podnoszenie kwalifikacji, aktualizowanie zdobytej wiedzy, ale także uzyskane doświadczenie i dorobek zawodowy w dotychczas wykonywanym zawodzie prawniczym, z uwzględnieniem, czy polegał na stosowaniu prawa.

Podkreślić przy tym należy, że organ nie może obejść – obowiązującej w dacie orzekania - normy ustawowej poprzez przyjęcie, że osoby, które zdały egzamin sędziowski, prokuratorski lub notarialny – nie praktykując świadczenia pomocy prawnej - nie posiadają wymogu kwalifikacji dających rękojmię wykonywania zawodu radcy prawnego czy adwokata. Na marginesie zwrócić należy uwagę, że taka interpretacja działałaby w drugą stronę i osoby, które mają praktykę radcowską, adwokacką czy dorobek naukowy nie mogłyby wykonywać zawodu sędziego z tego względu, że dotychczas w praktyce nie orzekały.

Zdaniem Sądu w przedmiotowej sprawie za prawidłowe należy uznać badanie przez organ I instancji czy osoba ubiegająca się o wpis na listę radców prawnych daje rękojmię należytego wykonywania zawodu radcy prawnego, a w związku z tym bezpodstawne są zarzuty skarżącego dotyczące naruszenia przepisu 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p, a wskazujące, że przy ustalaniu rękojmi prawidłowego wykonywania zawodu radcy prawnego nacisk należy położyć na sferę etyczno-moralną jego dotychczasowego zachowania, a nie na kwalifikacje zawodowe kandydata,. Prawidłowa była także forma badania czy kandydat spełnia ww. przesłankę, o której mowa w art. 24 ust. 1 pkt 5 ust. ustawy o radcach prawnych tj. rozmowa członków Rady z kandydatem. Ze względu na fakt, iż ww. rozmowa stanowiła czynność postępowania mającą istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy (m.in. na jej podstawie organ odmówił dokonania wpisu skarżącego na listę radców prawnych, wskazując iż nie daje on rękojmi co do prawidłowego wykonywania zawodu adwokata) należało w myśl art. 67 k.p.a. sporządzić z niej protokół.

W tym miejscu podkreślić należy, iż aby protokół stanowił podstawę ustaleń dotyczących okoliczności faktycznych musi odpowiadać wymogom formalnym określonym w art. 68 kodeksu postępowania administracyjnego. Powinno więc z niego wynikać kto, gdzie i kiedy jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono. Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole.

Zdaniem Sądu sporządzony w przedmiotowej sprawie protokół nie spełnia wymogów stawianych takim dokumentom przez art. 68 § 1 k.p.a. i czyni tym samym wątpliwe ustalenia faktyczne w nim zawarte, zwłaszcza, że są one kwestionowane przez uczestnika tych czynności, któremu nie udostępniono do wglądu i podpisania spornego protokołu.

Z treści protokołu nie wynika przede wszystkim, czy skarżącemu zadawano jakiekolwiek pytania dotyczące ustawy o radcach prawnych i zasad etyki radcy prawnego (których to powierzchowną znajomość zarzucono skarżącemu w uzasadnieniu uchwały I instancji), brak jest treści pytań zadawanych skarżącemu Nie wskazano także treści odpowiedzi skarżącego. W protokole znajdują się jedynie szczątkowe informacje o wykształceniu oraz przebiegu kariery zawodowej skarżącego, oraz zapisy o złożeniu przez skarżącego oświadczenia o korzystaniu z pełni praw publicznych i posiadaniu pełną zdolność do czynności prawnych, a także że nie toczyło się i nie toczy wobec niego postępowanie dyscyplinarne ani karne. Skarżący zarówno w odwołaniu jak i w skardze zaprzecza, jakoby składał oświadczenie, iż nie toczyło się wobec niego postępowanie dyscyplinarne, wskazując iż toczyło się wobec niego takie postępowanie dyscyplinarne w związku ze spowodowaniem kolizji w ruchu drogowym i przedstawiając orzeczenie o uznaniu winnym i odstąpieniu od wymierzenia gminy. Ponadto, zdaniem skarżącego w rozmowie kwalifikacyjnej przez cały jej przebieg uczestniczyła również osoba, która z nieznanych mu powodów nie została wymieniona w protokole, ze wskazaniem w jakim charakterze uczestniczyła w rozmowie. Organ nie zaprzeczył tym twierdzeniom.

Wskazać należy także, iż zgodnie z wyrokiem NSA z 26 stycznia 2000 r. sygn. SA/Rz 2134/9 (niepubl.), jeżeli zaniedbano dopełnienia niezbędnych formalności i wymogów wynikających z przepisów k.p.a., to taka wadliwość protokołu powoduje, że nie może on stanowić podstawy dla ustaleń w zakresie okoliczności faktycznych występujących w sprawie.

Tym samym w ocenie Sądu tak sporządzony protokół nie stanowi należytego odzwierciedlenia rzeczywistego stanu rzeczy i nie odpowiada wskazanym wyżej wymogom art. 68 k.p.a.

Zdaniem Sądu przy wydawaniu zaskarżonej decyzji naruszono niżej wymienione przepisy prawa procesowego. Postępowanie w sprawie wpisu na listę radców prawnych odbywa się w trybie przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co oznacza, że przy rozpoznawaniu takich spraw organy samorządu adwokackiego zarówno organ I jak i II instancji jest obowiązany do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 k.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z dnia 7 grudnia 1984 r. (sygm. akt III SA 729/84, ONSA 1984, Nr 2, poz. 117) podkreślił, że w celu realizacji tej zasady konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa, zwłaszcza w zakresie dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, konkretnego ustosunkowania się żądań i twierdzeń stron oraz uwzględnienia w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli, przy założeniu że wszyscy obywatele są równi wobec prawa. Organ ponadto jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i ocenić cały materiał dowodowy (art. 7, art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w przepisie art. 107 § 3 k.p.a.

Jak wynika z akt administracyjnych, skarżący złożył opinię Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej w [...]. Opinia ta nie została poddana jakiejkolwiek ocenie, mimo że opiniujący wskazał na uczestnictwo skarżącego w szeregu seminariów dotyczących różnych dziedzin prawa.

Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych w obszernym uzasadnieniu uchwały przeprowadziło szeroki wywód w zakresie rozumienia przepisu art. 24 ust. 1 pkt 5 u.r.p. W wywodach tych, o charakterze teoretycznym, nie odniesiono się do treści tego dowodu, wskazując jedynie iż "... samo wykonywanie zawodu "prawnika", w dodatku w niektórych tylko dziedzinach stosowania prawa, nie uzasadnia przyjęcia założenia, że wiedzę i praktykę aplikacyjna skarżący uzupełnił i zaktualizował w sposób wystarczający do rozpoczęcia świadczenia pomocy prawnej w zakresie objętym znowelizowaną ustawą o radcach prawnych..."

Ponadto w ocenie Sądu organy samorządu zawodowego dokonały autorytatywnego stwierdzenia co do braku wiedzy i umiejętności praktycznych wymaganych od radcy prawnego. Nie przeprowadziły równocześnie w tym zakresie żadnego dowodu. Co prawda pismem z dnia [...] czerwca 2006 r. "poproszono" skarżącego o dostarczenie akt osobowych lub świadectwa pracy i zakresu obowiązków służbowych z ostatniego miejsca zatrudnienia, ewentualnie informacji o odbytych szkoleniach z zakresu prawa. Skarżący nie ustosunkował się do wymienionego pisma, niemniej organ samorządu radców prawnych nie skorzystał z zawartego w art. 24 ust. 2c u.r.p. uprawnienia do wglądu do akt osobowych i dyscyplinarnych ubiegającego się o wpis, a tym samym nie zbadał, jaki jest faktyczny zakres obowiązków służbowych skarżącego, w szczególności związanych z pełnieniem [...] funkcji w organach straży granicznej oraz jakie są umiejętności kandydata wynikające z dotychczasowej praktyki w stosowaniu prawa oraz stopień aktualizowania zdobytej wiedzy i dorobek zawodowy w dotychczas wykonywanym zawodzie prawniczym.

Należy w tym miejscu podzielić utrwalony w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego pogląd, iż obowiązek zebrania całego materiału dowodowego w postępowaniu administracyjnym oznacza, że organ administracji publicznej winien z własnej inicjatywy gromadzić w aktach dowody, które jego zdaniem będą konieczne do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy oraz winien gromadzić w aktach sprawy także dowody wskazane lub dostarczone przez strony, jeżeli mają one znaczenie dla sprawy (wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2001 r., NSA I SA 301/00, LEX nr 53964). Natomiast jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym. Zarzut dowolności zostaje wykluczony dopiero ustaleniami dokonanymi w całokształcie materiału dowodowego (art.80 k.p.a.), zgromadzonego i rozpatrzonego w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku niezbędnego wydania decyzji o przekonywującej treści (wyrok NSA w Warszawie z dnia 4 lipca 2004 r., I SA 1768/99, LEX nr 54171).

Jako podstawowe argumenty uzasadniające odmowę wpisu wyartykułowano brak należytych wiadomości co do wykonywania tego zawodu. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały nie przedstawiono jednakże, z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a., jakiej to wiedzy dotyczącej zawodu radcy prawnego skarżący nie posiada. W tym zakresie organ odwoławczy powołał się na ustalenia zespołu kwalifikacyjnego Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...], które ta komisja miała poczynić w trakcie rozmowy kwalifikacyjnej ze skarżącym.

Z akt sprawy nie wynika jednak, jakie to ustalenia w zakresie wiedzy kandydata o zasadach dotyczących wykonywania zawodu radcy prawnego komisja ta poczyniła, albowiem w aktach osobowych znajduje się protokół z [...] czerwca 2006 r., który nie zawiera jakichkolwiek informacji dotyczących braku u skarżącego wiadomości co do wykonywania zawodu radcowskiego.

Jednocześnie organ administracji wydając zaskarżoną uchwałę dopuścił się naruszenia art. 80 k.p.a. Stosownie bowiem do tego przepisu organ administracji ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona, a z materiału tego nie wynika, by udowodniono skarżącemu brak znajomości zasad wykonywania zawodu radcy prawnego. Zatem stwierdzenie organu odwoławczego, iż skarżący nie wykazał się znajomością tych zasad, w świetle art. 80 k.p.a., należy uznać za dowolne.

Mimo obszerności uzasadnienia decyzji organ nie wskazał konkretnie, jakie fakty uznał za udowodnione oraz nie wskazał przyczyn, z powodu których odmówił innym dowodom wiarygodności i mocy dowodowej, co spoczywało na nim z racji art. 107 § 3 k.p.a.

Naruszenie wskazanych wyżej wymogów procesowych ma istotne znaczenie dla oceny materiału dowodowego, a co za tym idzie ma wpływ na rozstrzygnięcie. Powyższe uchybienie uzasadnia wyeliminowanie zaskarżonych uchwał z obrotu prawnego na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

W związku z tym przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ administracji powinien wziąć pod uwagę wskazane uchybienia, by w następstwie prawidłowo przeprowadzonego postępowania administracyjnego zgromadzić niezbędne dowody oraz dokonać ich oceny stosownie do art. 7, 8, 68, 77 § 1 i 80 k.p.a. wydając uchwałę z zachowaniem wymagań art. 107 § 3 k.p.a.

W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 200 w związku z art. 205 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.

Na podstawie art. 152 powołanej ustawy orzeczono, że zaskarżona uchwała i uchwała I instancji nie podlegają wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku.