Wyrok NSA oz. w Gdańsku, sygn. akt I SA/Gd 1799/98
NSA oz. w Gdańsku
Data orzeczenia: 2001-03-07 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 611  Podatki  i  inne świadczenia pieniężne, do  których   mają zastosowanie przepisy Ordynacji  podatkowej, oraz egzekucja t
Powołane przepisy: article: art. 6 ust. 4
journal: Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416
law: Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 26 lipca 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Teza: W odniesieniu do osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci o uprawnieniu do szczególnego opodatkowania, wynikającym z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, przesądza tytuł prawny, jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej.

TEZY

W odniesieniu do osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci o uprawnieniu do szczególnego opodatkowania, wynikającym z art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 poz. 416 ze zm./, przesądza tytuł prawny, jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej.


SENTENCJA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił na podstawie art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę Jana S. na decyzję Izby Skarbowej w (...) z dnia 10 lipca 1998 r. w przedmiocie określenia wysokości zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1995 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę.


UZASADNIENIE

Po rozpatrzeniu odwołania Jana S. Izba Skarbowa w B. decyzją z dnia 10 lipca 1998 r. (...) utrzymała w mocy decyzję Inspektora Kontroli Skarbowej w Urzędzie Kontroli Skarbowej w B. z dnia 27 marca 1998 r., na podstawie której określono podatnikowi wysokość zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 1995 r. w kwocie 2.151,90 zł oraz wysokość odsetek za zwłokę na dzień wydania decyzji. W podstawie prawnej tej ostatnio wymienionej decyzji powołano m.in. art. 45 ust. 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 1993 nr 90 póz. 416 ze zm./.

Powodem określenia wysokości zobowiązania podatkowego w innej kwocie niż deklarował to Jan S. w zeznaniu PIT-34 o wysokości dochodu osiągniętego w 1995 r. przez osobę samotnie wychowującą małoletnie dzieci było stwierdzenie w trakcie kontroli skarbowej, że podatnik nie spełniał warunku uprawniającego do ustalenia podatku dochodowego od osób fizycznych w sposób określony w art. 6 ust. 4 cyt. ustawy, tj. jako osoba samotnie wychowująca małoletnie dzieci.

Stwierdzenie powyższe oparto o ustalenie tego rodzaju, iż na mocy wyroku Sądu Rejonowego w B. z dnia 30 września 1982 r. nastąpiło rozwiązanie małżeństwa podatnika z Barbarą S. Wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem Sąd powierzył matce. Podatnikowi Sąd zastrzegł prawo utrzymywania osobistych kontaktów z synem, a ponadto zasądził od podatnika na rzecz syna alimenty.

Barbara S. zeznała, że bezpośrednią opiekę nad synem w 1995 r. sprawował podatnik, m.in. pokrywał koszty jego utrzymania, a ponadto stwierdziła, że za 1995 r. rozliczyła się jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

Organ odwoławczy na tle przepisów podatkowych w związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a w szczególności art. 133 par. 1 Krio stanowiącego o obowiązku alimentacyjnym rodziców względem dziecka zauważył, iż wydatki ponoszone przez podatnika mieściły się w ramach obowiązku alimentacyjnego. Nie miało również znaczenia dla statusu podatnika faktyczne wykonywanie opieki nad małoletnim synem, skoro nie sprawował władzy rodzicielskiej, bowiem ta powierzona została matce.

Zatem tylko matka posiadała prawo do preferencyjnego opodatkowania jako osoba samotnie wychowująca dzieci.

W skardze z dnia 7 sierpnia 1998 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego Jan S. wnosząc o uchylenie wydanych w sprawie decyzji zarzucił im naruszenie art. 75 par. 1 i art. 107 par. 3 Kpa oraz naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 6 ust. 5 cyt. ustawy oraz art. 106, art. 93 par. 1 i art. 97 par. 2 Krio. W uzasadnieniu skargi zakwestionowano stanowisko organów podatkowych polegające na bezpośrednim łączeniu statusu podatnika z uregulowaniem Sądu w wyroku rozwodowym. Zdaniem skargi decydujący powinien być stan faktyczny danego przypadku, a nie tylko formalnie istniejące i to z bardzo odległego czasu uregulowanie Sądu.

Orzeczenia o wykonywaniu władzy rodzicielskiej mogą być zmienione w razie zmiany okoliczności, czy decyzji rodziców lub potrzeb dziecka. Jednakże nie jest konieczne, by w każdym przypadku występować do Sądu. Korzystać należy z prawa udania się do Sądu wówczas, jeżeli będzie brak zgody między rodzicami, co do konkretnego uregulowania. Taki pogląd wymagał ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego co do pieczy nad synem i na tę okoliczność skarżący zgłosił wnioski dowodowe, które nie zostały uwzględnione.

W odpowiedzi na skargę z dnia 27 listopada 1998 r. wnoszono o jej oddalenie.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.

Według przepisu art. 6 ust. 4 powołanej na wstępie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych osoby samotnie wychowujące dzieci mogą podlegać preferencyjnemu opodatkowaniu, jeżeli złożą stosowny wniosek. Natomiast przepis art. 6 ust. 5 wymienia osoby, którym przysługuje status osoby samotnie wychowującej dzieci, a mianowicie rodzica albo opiekuna prawnego stanu wolnego: pannę, kawalera, osobę rozwiedzioną, wdowę oraz wdowca.

Tak skonstruowany katalog osób samotnie wychowujących dzieci wskazuje na to, że pomieszczono tam dwie grupy osób stanu wolnego, z których jedną można ocenić li tylko na podstawie okoliczności faktycznych, a mianowicie rodzic /opiekun prawny/ stanu wolnego jako panna, kawaler, wdowa i wdowiec, a wówczas jest to osoba stricte samotna. Natomiast druga grupa wymaga posiłkowania się sytuacją prawną danej osoby. Mianowicie chodzi o rodzica /opiekuna prawnego/ stanu wolnego będącego osobą rozwiedzioną. Ta okoliczność faktyczna będzie ustalana na podstawie wyroku rozwodowego. W takim zaś przypadku zarówno po stronie byłej małżonki, jak i byłego małżonka wystąpi ten sam przymiot - rodzic stanu wolnego będący osobą rozwiedzioną. Z istoty pojęcia "osoba samotnie wychowująca dzieci" należy wyprowadzić taki stan, w którym nie wystąpi konkurencja wspomnianych osób.

Za nieznośną prawnie uznać bowiem należałoby taką sytuację, w której z tego samego stanu faktycznego dwie osoby wysnują wniosek, że są osobami samotnie wychowującymi dzieci, co miało miejsce w sprawie niniejszej.

Wobec tego, iż status osoby rozwiedzionej kreuje wyrok rozwodowy, to idąc dalej tym tokiem prawnym za osobę samotnie wychowującą dzieci uznać należy osobę, której w wyroku rozwodowym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej, gdyż obejmuje ona m.in. wychowanie dzieci.

Za nie pozbawione racji uznać należy stwierdzenie skargi, że w miarę upływu czasu mogą nastąpić takie zmiany, które uzasadniałyby zmiany w zakresie orzeczonej władzy rodzicielskiej. Jednakże nie powinno to następować w drodze porozumień czy faktów dokonanych, lecz poprzez formalny wyraz w orzeczeniu sądowym. Skoro status osoby samotnie wychowującej dzieci będącej osobą rozwiedzioną znajduje swoje źródło w rozstrzygnięciu sądowym, to wszelkie zmiany powinny następować również w tej formie, niezależnie od tego, iż w ten sposób unika się zbędnego postępowania dowodowego.

Przyjmując taki pogląd, iż w przypadku osoby rozwiedzionej samotnie wychowującej dzieci uprawnienie do preferencyjnego opodatkowania z przepisu art. 6 ust. 4 cyt. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych wynika z tytułu prawnego jakim jest orzeczenie sądowe o sprawowaniu władzy rodzicielskiej, co jest zbieżne ze stanowiskiem organów podatkowych, to prowadzi on do nieuwzględnienia zarzutów skargi.

Stąd Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368 ze zm./ skargę oddalił.