Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt I SA/Wa 1162/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2014-01-28 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne: Nieruchomości
Skarżony organ: Minister Skarbu Państwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 335  par. 1 i 2,  art. 405  par. 1,  art. 458  par. 1
journal: Dz.U. 1934 nr 57 poz 502
law: Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r. Kodeks handlowy.
article: art. 1,  art. 2  pkt 2,  art. 3  ust. 2,  art. 6  ust. 1  pkt 3,  art. 7 pkt 2
journal: Dz.U. 2005 nr 169 poz 1418
law: Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej   Polskiej
article: art. 31  ust. 3
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Jolanta Augustyniak – Pęczkowska Sędzia WSA Iwona Maciejuk Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 stycznia 2014 r. sprawy ze skargi W. S., S. S., D. S., D. S., J. S. i M. S. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] marca 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.


UZASADNIENIE

Minister Skarbu Państwa, po rozpatrzeniu odwołania W. S., A. S., S. S., D. S., D. S., J. S., H. H. i M. S., decyzją z [...] marca 2011 r. nr [...] ([...]) utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lutego 2013 r. nr [...] o odmowie potwierdzenia ww. osobom prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. S. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej firmy [...] "N." SA.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Pismem z 28 grudnia 1990 r. L. S. wystąpił do Urzędu Rejonowego w O. o ekwiwalent za mienie pozostawione przez jego ojca – F. S. w miejscowości B., powiat [...], woj. [...] (obecnie [...]), w skład którego to mienia wchodzić miała firma [...] "N." SA (której akcjonariuszem był F. S.) a także dom mieszkalny. Z analogicznym wnioskiem wystąpiła 21 grudnia 1992 r. do Urzędu Rejonowego w L. A. S. będąca również spadkobiercą F. S. Wnioski te postanowieniem z [...] marca 2011 r. został przekazane przez Wojewodę [...] do rozpoznania zgodnie z właściwością Wojewodzie [...]. Z kolei wnioskiem z 31 grudnia 2008 r. o przyznanie rekompensaty za ww. mienie w imieniu własnym jak też pozostałych spadkobierców L. S. wystąpił do Wojewody [...] W. S.

Wojewoda [...] postępowanie zainicjowane tymi wnioskami rozdzielił na dwa odrębne postępowania – jedno mające za przedmiot mienie [...] "N. SA" i drugie (rozstrzygnięte odrębną decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...] ) mające za przedmiot dom mieszkalny (dworek).

W toku postępowania ustalono, że F. S. był jednym z akcjonariuszy spółki [...] "N." SA, która to spółka – jak wynika z wykazu hipotecznego księgi wieczystej nr hip. [...] była właścicielem nieruchomości położonej osadzie fabrycznej N., k. B. W skład tej nieruchomości wchodziły grunty o powierzchni ok. [...] ha, sięgające granicami do wsi B. oraz budynki i urządzenia fabryczne. F. S. posiadał obywatelstwo polskie i do wybuchu II wojny światowej zamieszkiwał w [...] "N.". Po wkroczeniu wojsk sowieckich we wrześniu 1939 r. został aresztowany przez NKWD i osadzony w więzieniu w B., a od 1941 r. losy jego są nieznane. Postanowieniem Sądu Rejonowego w O. z [...] września 1990 r. sygn. akt [...] został on uznany z dniem [...] maja 1945 r. za zmarłego. Spadek po nim nabyli L. S., S. S. i A. S., L. S., który także zamieszkiwał na dawnych kresach wschodnich, repatriował się do Polski w grudniu 1955 r. po zwolnieniu z łagru, gdzie został osadzony po aresztowaniu w 1944 r. za przynależność do AK. Zmarł on [...] sierpnia 1996 r., a spadek po nim nabyli: żona S. S. oraz dzieci W. S., D. S., D. S., J. S., H. H. i M. S. (post. Sądu Rejonowego w O. z [...] marca 2010 r., sygn. akt [...]).

Na poparcie swoich roszczeń wnioskodawcy przedłożyli szereg archiwalnych dokumentów związanych z działalnością spółki [...] "N." SA, a także oświadczenia świadków – J. B. i J. S. z dnia [...] grudnia 1992 r., którzy wskazywali m.in., że do ww. spółki, w której 35% udziałów miał F. S., należało [...] ha gruntów oraz budynki przemysłowe wraz z przynależną im infrastrukturą. W aktach sprawy zgromadzone zostały także dokumenty z postępowania prowadzonego przed sądem powszechnym z powództwa L. S. o ustalenie m.in., że F. S. był współwłaścicielem udziałów wynoszących 35% w [...] "N." SA, które to postępowanie zostało umorzone na podstawie art. 182 § 1 k.p.c. postanowieniem Sądu Okręgowego w P. z [...] stycznia 2007 r. sygn. akt [...].

W efekcie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, Wojewoda [...] decyzją z [...] lutego 2013 r. nr [...], działając na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"), odmówił W. S., A. S., S. S., D. S., D. S., J. S., H. H. i M. S. potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez F. S. poza obecnymi granicami państwa polskiego firmy [...] "N." SA - położonej w osadzie fabrycznej N. k. B., pow. [...], dawne woj. [...]. Zdaniem Wojewody w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 1 oraz art. 2 i art. 3 ustawy zabużańskiej warunkującej przyznanie prawa do rekompensaty, ponieważ właścicielem nieruchomości, za które miałaby być ona przyznana była ww. spółka, będąca rodzajem działalności osób fizycznych lub prawnych, a nie osoba fizyczna. Ustawa zabużańska nie przewiduje natomiast rekompensaty za nieruchomości pozostawione poza obecnymi granicami RP przez osoby prawne, ale wyłącznie osoby fizyczne.

Od decyzji tej ww. wnioskodawcy wnieśli odwołanie, zarzucając Wojewodzie błędną wykładnię art. 1, 2 i 3 zabużańskiej oraz art. 2, 21 ust. 1, 31 ust. 3, 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP poprzez uznanie, że rekompensata za mienie zabużańskie nie przysługuje, jeśli właścicielem mienia była osoba prawna, a jej akcje lub udziały przysługiwały osobom fizycznym.

W następstwie rozpatrzenia powyższego odwołania Minister Skarbu Państwa decyzją z [...] marca 2013 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...].

Przywołując treść art. 1, art 1a, art 2 i art. 3 ustawy zabużańskiej, Minister wywodził, że z przepisów tych wynika, iż prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, opuścił byłe terytorium RP z przyczyn, o których mowa w art. 1 tej ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z wymienionych przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty. Spadkobierca właściciela może natomiast to prawo zrealizować, jeżeli jest obywatelem polskim, a właściciel nieruchomości spełniał opisane wyżej wymogi.

Ze zgromadzonego zaś w sprawie materiału dowodowego wynika w sposób niebudzący wątpliwości, że nieruchomości położone w osadzie fabrycznej N., stanowiące [...], były własnością spółki [...] "N." Spółka Akcyjna, a więc osobie prawnej. Osoba prawna nie posiada obywatelstwa, nie jest również możliwe "opuszczenie" przez nią byłego terytorium RP oraz ustalenie przyczyn tego opuszczenia. Nie może więc spełniać wymogów określonych w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Organ odwoławczy odwołał się w tym względzie do poglądów wyrażonych w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1285/10 oraz z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11. Zdaniem Ministra przepisy ustawy nie przewidują również potwierdzenia prawa do rekompensaty akcjonariuszom spółek prawa handlowego, które były właścicielami nieruchomości, pozostawionych na byłym terytorium RP.

W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, że Wojewoda [...] dokonując subsumpcji stanu faktycznego pod przepisy ustawy zabużańskiej słusznie uznał, iż w niniejszej sprawie wnioskodawcy, będący następcami prawnymi akcjonariusza powyższej spółki. Odnosząc się natomiast zarzutów odwołania Minister uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z zasadą legalizmu sformułowaną w art. 6 k.p.a., organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. Organy administracji publicznej przestrzegając zasady praworządności, nie mogą zatem odmawiać stosowania obowiązujących przepisów, nawet wówczas, gdy dostrzegają ich niezgodność z ustawą lub Konstytucją. Tym bardziej więc nie mogą odmówić ich stosowania, gdy niezgodność taka w ich ocenie nie ma miejsca.

Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli W. S., S. S., D. S., D. S., J. S. i M. S. – wszyscy reprezentowani przez adw. [...], zarzucając jej naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy zabużańskiej oraz art. 2, art. 21 ust. 1, art. 31 ust. 3, art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, polegające na uznaniu, iż rekompensata za mienie zabużańskie nie przysługuje, jeśli właścicielem mienia była osoba prawna, nawet wówczas, gdy jej akcje lub udziały przysługiwały wyłącznie osobom fizycznym.

Zdaniem skarżących żaden przepis ustawy zabużańskiej nie wskazuje wprost, iż prawo do rekompensaty przysługuje jedynie wówczas, gdy właścicielem mienia pozostawionego poza obecnymi granicami państwa polskiego była osoba fizyczna lub osoby fizyczne. Art. 1 tej ustawy wspomina jedynie o osobach, a art. 2 o właścicielu nieruchomości - nie wskazując wprost, iż chodzi wyłącznie o osoby fizyczne. Nawet gdyby jednak ograniczenie prawa rekompensaty do osób fizycznych wyinterpretować z treści całokształtu regulacji ustawy zabużańskiej, to taka interpretacja zastosowana do stanu faktycznego niniejszej sprawy, byłaby sprzeczna z Konstytucją. Wskazywali oni, że organy powinny w szczególności uwzględnić fakt, iż akcjonariuszami przedmiotowej spółki były tylko i wyłącznie osoby fizyczne, a nadto tylko i wyłącznie członkowie rodziny S. Co więcej, zgodnie z protokołem Rady familijnej rodziny ś.p. J. S. z dnia [...] maja 1938 roku akcjonariusze zdecydowali aby akcje [...] "N." SA zostawały zawsze w posiadaniu rodziny ś.p. J. S. Nie ma zatem wątpliwości, iż spółka akcyjna będąca właścicielem mienia była spółką wyłącznie rodzinną, w której akcje przysługiwały wyłącznie osobom fizycznym, a akcje te były imienne, a nie na okaziciela. Ponadto spółka, której dotyczy niniejsze postępowania nie była spółką publiczną, której akcje mogłyby zostać nabyte na rynku. Zdaniem skarżących nie ma wątpliwości co do tego, że osoby będące akcjonariuszami były obywatelami polskimi. Wobec tego spółka akcyjna była jedynie pewną formą organizacyjną, której celem było ułatwienie zarządzania tak ogromnym majątkiem. Dzięki zaś takiej strukturze zarządzanie majątkiem mogło być efektywne i sprawne, gdyż funkcjonowały precyzyjne procedury podejmowania decyzji oraz podział kompetencji. Jedynie zatem pod względem formalnym ten ogromny majątek przysługiwał spółce. W potocznym natomiast rozumieniu i odczuciu innych osób, nie budziło wątpliwości, iż majątek ten jest własnością rodziny S., która po prostu przyjęła taki system organizacji swojej działalności.

W ocenie skarżących bardzo rygorystyczna wykładnia przesłanek umożliwiających potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie jest sprzeczna z licznymi wartościami konstytucyjnymi i nie znajduje racjonalnego uzasadnienia. Skarżący odwołali się przy tym wyrażonej w art. 2 Konstytucji RP zasady demokratycznego państwa prawnego, urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz ustanowionej w art. 21 i rozwiniętej w art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP zasady równej dla wszystkich ochrony własności i dziedziczenia, a także ustanowionej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasady proporcjonalności.

W oparciu o tak sformułowane i uzasadnione zarzuty wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] z [...] lutego 2013 r. w całości oraz zasądzenie od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących kosztów postępowania według norm przepisanych. Wnieśli także o przeprowadzenie przez Sąd dowodu uzupełniającego z kserokopii protokołu Rady familijnej rodziny ś.p. J. S. z dnia [...] maja 1938 r. na okoliczność treści powyższego protokołu.

W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentacje przedstawiona w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

na wstępie wskazać należy, że zawarty w skardze wniosek dowodowy Sąd postanowił oddalić (vide protokół z rozprawy). Przewidziana bowiem w art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) możliwość prowadzenia postępowania dowodowego przed sądem administracyjnym ograniczona została jedynie do przeprowadzenia dowodu uzupełniającego z dokumentów i to wyłącznie w przypadku, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości. Dla rozpoznania niniejszej sprawy okoliczność czy akcjonariuszami spółki [...] "N." SA byli wyłącznie członkowie rodziny S., a tę okoliczność miał potwierdzać "protokół Rady familijnej rodziny ś.p. J. S." z [...] maja 1938 r., nie ma zaś istotnego znaczenia. Istotą sporu bowiem nie jest to czy akacjami spółki dysponowali wyłącznie członkowie ww. rodziny, ale to czy akcjonariusz spółki mającej przed 1 września 1939 r. siedzibę na dawnych kresach wschodnich, może dochodzić rekompensaty na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. - o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.; dalej: "ustawa zabużańska"), za nieruchomości stanowiące własność tej spółki. Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że dowodem w sprawie może być wyłącznie dokument oryginalny (względnie jego uwierzytelniona kopia), a nie – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - kserokopia. Tylko taka forma dokumentu umożliwia bowiem skuteczną weryfikację wiarygodności jego strony formalnej. Te względy zadecydowały o oddaleniu wniosku.

Przechodząc zaś do oceny zasadności skargi, Sąd uznał, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw.

Ustawa zabużańska - w myśl art. 1 - określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r., dokonanego na podstawie wskazanych w ust. 1 tego artykułu tzw. "układów republikańskich" oraz wskazanej w ust. 1a umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. zawartej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich. Przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2 art. 1). Warunki natomiast jakie łącznie spełniać musi określony podmiot aby uzyskać prawo do rekompensaty, ustanowione zostały w art. 2 tej ustawy. Tak więc musiał być właścicielem pozostawionego mienia (zd. pierwsze tego artykułu), w dniu 1 września 1939 r. musiał być obywatelem polskim, oraz opuścić Kresy z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt.1), a także posiadać aktualnie obywatelstwo polskie (pkt 2). W przypadku jego śmierci prawo to przysługuje wszystkim jego spadkobiercom albo niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (tj. posiadają obywatelstwo polskie), o czym z kolei stanowi art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Niespełnienie natomiast wymogów, o których mowa m.in. w art. 2, stosownie do art. 7 pkt 2 powołanej ustawy obliguje wojewodę do wydania decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.

Mimo że w redakcji ww. przytoczonych przepisów nie wskazano expressis verbis, że prawo do rekompensaty przysługuje wyłącznie osobom fizycznym, to ze względu na określenie przez ustawodawcę przymiotów jakimi muszą się legitymować beneficjenci tego prawa, wykluczona jest możliwość skutecznego jego dochodzenia przez osoby prawne (a więc także spółki kapitałowe). Zważyć bowiem należy, że takie cechy jak: obywatelstwo, miejsce zamieszkania (wymóg udokumentowania miejsca zamieszkania po repatriacji do kraju w jego powojennych granicach ustanowiony został w art. 6 ust. 1 pkt 3 ustawy) czy możliwość opuszczenie określonego miejsca są cechami, którymi jak trafnie podniosły organy legitymować mogą się wyłącznie osoby fizyczne. Są one wszak elementami indywidualizującymi jedynie ludzi, wskazującymi na stosunek prawny łączący ich z państwem, czy związek z określoną miejscowością. Cech tych w sposób oczywisty pozbawiona jest więc osoba prawna, a takimi są obecnie i były na gruncie przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 27 czerwca 1934 – Kodeks Handlowy (Dz.U. Nr 57, poz. 502 ze zm.; dalej: "k.h.") spółki akcyjne. Taka wykładnia przepisów ustawy zabużańskiej jest powszechnie akceptowana w orzecznictwie sądów administracyjnych, czego wyrazem są poglądy wyrażone w przywołanych w uzasadnieniach kwestionowanych decyzji wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2011 r. sygn. akt I OSK 1285/10, z dnia 26 kwietnia 2012 r. sygn. akt I OSK 606/11 (dostępne w internetowej bazie orzeczeń http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Z tego względu zarzut błędnej wykładni przez organy art. 1-3 ustawy zabużańskiej, a w konsekwencji zarzut wadliwego ich zastosowania nie ma w ocenie Sądu usprawiedliwionych podstaw.

W niniejszej sprawie nie ta jednak okoliczność, choć szczególnie akcentowana w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, jest determinująca dla oceny trafności rozstrzygnięcia o odmowie potwierdzenia następcom prawnym F. S. rekompensaty z tytułu pozostawienia przez niego poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej nieruchomości tworzących majątek spółki [...] "N." SA. Podstawą odmowy potwierdzenia żądanego prawa było bowiem ustalenie, że nieruchomości, za które wnioskodawcy oczekiwali rekompensaty, nigdy nie stanowiły własności F. S., ale były własnością przywołanej spółki, której ww. był jedynie akcjonariuszem. Tymczasem celem ustawy zabużańskiej jest przyznanie świadczeń osobom, które utraciły własność nieruchomości położonych na dawnych Kresach Wschodnich II RP w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. (por. art. 2 zd. pierwsze ustawy).

To natomiast, że własność położonej osadzie fabrycznej N., k. B. o pow. [...] ha [...] m2 stanowiła własność spółki [...] "N." SA potwierdza znajdujący się w aktach sprawy wyciąg z wykazu księgi hipotecznej nr hip. [...].Jak wynika z treści działu II tej księgi przedmiotową nieruchomość spółka nabyła na mocy umowy sprzedaży od J. S. Powyższej okoliczności skarżący nie negują, jednakże ich zdaniem spółka [...] "N." SA, była wyłącznie formą organizacyjną ułatwiająca gospodarowania tak znacznym majątkiem przez rodzinę S., której członkowie byli jedynymi jej akcjonariuszami. Zatem ich zdaniem wyłącznie pod względem formalnie majątek ten przysługiwała spółce, co w efekcie prowadzić powinno do wniosku – jak można domniemywać z treści skargi – że w zakresie prawa do rekompensaty akcjonariusze tejże spółki (w tym F. S.) winni być traktowani tak jak współwłaściciele nieruchomości, w udziałach odpowiadających pakietowi akcyjnemu jakim dysponowali.

Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Zważyć wszak należy, że spółka akcyjna (niezależnie od tego w czyich rękach znajdują się jej akcje – jednej rodziny, osób niespokrewnionych czy wreszcie osób fizycznych i prawnych) jest odrębnym i samodzielnym bytem prawnym (osobą prawną), który uzyskuje osobowość prawną przez zarejestrowanie. Taki też status miały tego rodzaju spółki na gruncie kodeksu handlowego z 1934 r. (por. art. 335 § 1 k.h.). Cechą tego rodzaju spółki jest zaś to, że jej akcjonariusze nie odpowiadają osobiście za zobowiązania spółki (art. 335 § 2 k.h.), a odpowiedzialność ta następuje co do zasady z majątku spółki, który należy odróżnić od majątku osobistego jej akcjonariuszy. W konsekwencji powyższego prawo inkorporowane w akcjach nie kreuje praw podmiotowych akcjonariuszy do mienia stanowiącego własność spółki, ale uprawnia ich jedynie do udziału w wypracowanym zysku rocznym spółki (por. art. 355 § 1 k.h.), jak też umożliwia podejmowanie przez nich określonych czynności faktycznych i prawnych w związku z działalnością spółki i jej organów (np. umożliwia udział w walnym zgromadzeniu oraz wykonywanie na nim prawo głosu – art. 405 § 1k.h.). Bez znaczenia przy tym z punktu widzenia oceny praw akcjonariuszy do nieruchomości stanowiących własność spółki, jest przywoływana przez skarżących, a przewidziana w art. 458 § 1 k.h., hipotetyczna możliwość uzyskania takich praw w przypadku likwidacji spółki.

Oznacza to, że F. S., jako akcjonariusz ww. spółki, choć spełniał kryteria określone w art. 1 ust. 1a ustawy zabużańskiej (opuścił w warunkach przymusu nieruchomości w okolicznościach związanych z wojną – co wiązać należy z jego aresztowaniem we wrześniu 1939 r.) oraz art. 2 pkt 1 tej ustawy (posiadał w dniu 1 września 1939 r. obywatelstwo polskie), to z całą pewnością nie spełniał podstawowego kryterium przewidzianego w zd. pierwszym art. 2 powołanej ustawy, warunkującego uzyskanie rekompensaty – tj. nie był w dacie wybuchu II wojny światowej właścicielem ani współwłaścicielem nieruchomości, za której pozostawienie przyznania przewidzianego ustawą zabużańską prawa domagali się jego spadkobiercy. W konsekwencji zaś prawa tego także oni nie mogli nabyć. Ich uprawnienia są wszak pochodnymi uprawnień właściciela lub współwłaściciela pozostawionych nieruchomości, co wynika expressis verbis z treści art. 3 ust. 2 ustawy zabużańskiej. Konsekwencją tego stanu rzeczy był więc obowiązek organu wojewódzkiego orzeczenia, stosownie do art. 7 ust. 2 tej ustawy, o odmowie potwierdzenia wnioskodawcom żądanego prawa, co w niniejszej sprawie miało miejsce.

Nie można zgodzić się ze skarżącymi, że wyłączenie z prawa do rekompensaty akcjonariuszy (będących osobami fizycznymi) spółki mającej siedzibę na dawnych Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej sprzeczne jest z przywołanymi w skardze wzorcami konstytucyjnymi. Przede wszystkim nie można tracić z pola widzenia, że przewidziane ustawą zabużańską prawo do rekompensaty jest wyrazem realizacji zobowiązań jakie przyjęło na siebie państwo polskie przeszło 60 lat temu w tzw. układach republikańskich. To zobowiązanie dotyczyło zaś zrekompensowania obywatelom polskim strat w mieniu nieruchomym, poniesionych na skutek przemieszczeń związanych ze zmianą polskiej granicy wschodniej. Przy czym zarówno obecnie jak i w aktach uprzednio obowiązujących (opartych na prawie zaliczenia) prawo to nie jest i nie było świadczeniem odszkodowawczym w rozumieniu art. 21 ust. 2 Konstytucji, lecz ma charakter sui generis publiczno-prawnej pomocy majątkowej dla obywateli polskich, którzy objęci zostali przemieszczeniem na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach, zawierającym w sobie jedynie element odszkodowawczy, wyrażający się w powiązaniu kwoty rekompensaty z wartością utraconej nieruchomości. Pamiętać przy tym należy, że pozbawienie obywateli polskich mieszkających na Kresach Wschodnich własności w związku z ich przesiedleniem w obecne granice państwa nie zostało dokonane z inicjatywy i na rzecz państwa polskiego, lecz było wynikiem "narzuconych" okoliczności geopolitycznych. W konsekwencji nie obejmuje ono i nigdy nie miało obejmować wyrównania utraconych zysków z działalności prowadzonej na Kresach przez osoby zmuszone do ich opuszczenia, a do tego musiało by sprowadzać się przyznanie rekompensaty akcjonariuszom bądź udziałowcom spółek kapitałowych. W tym stanie rzeczy nieuwzględnienie przez prawodawcę utraconego przez osoby fizyczne prawa inkorporowanego w akcjach lub udziałach spółek mających siedzibę na Kresach, będące efektem faktycznego lub prawnego zakończenia działalności tych spółek w związku z okolicznościami związanymi z wojną i powojenną zmianą granicy wschodniej państwa polskiego, nie narusza - wbrew temu co twierdzą skarżący - ustanowionej w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP zasady proporcjonalności (adekwatności). Nie może być także oceniane jako niedopuszczalne na gruncie aksjologii konstytucyjnej różnicowanie sytuacji prawnej jednostki w zakresie ochrony jej praw majątkowych.

Skoro zatem zaskarżona decyzja Wojewody [...] nie narusza przepisów prawa materialnego, jnie narusza ich także utrzymująca ją w mocy decyzja Ministra Skarbu Państwa. Sąd nie stwierdził także, by w toku prowadzonego postępowania przed organami obydwu instancji doszło do istotnego naruszenia norm postępowania administracyjnego. To zaś powoduje, że wniesioną przez W. S., S. S., D. S., D. S., J. S. i M. S. skargę, uznać należy za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw, czego konsekwencją musi być jej oddalenie.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.