Wyrok WSA we Wrocławiu, sygn. akt III SA/Wr 603/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Data orzeczenia: 2013-12-13 00:00:00+01:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: *Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: par. 13 ust. 3 pkt 3, par. 11 ust. 1, 4, par. 3 ust. 1 pkt 2,3,
journal: Dz.U. 2004 nr 187 poz 1929
law: Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na  zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich
journal: Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 4, ust. 1, ust. 5,
law: Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis, Sędziowie Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), Sędzia WSA Jerzy Strzebinczyk, Protokolant Katarzyna Jastrzębska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 13 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi G. Z. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] czerwca 2013 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesienia gruntów rolnych oddala skargę.


UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją Dyrektor D. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - po rozpatrzeniu odwołania Pani G. Z. (zwanej dalej stroną skarżącą) od decyzji z dnia [...] r. nr [...] Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w O. z siedzibą w S. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych w wysokości [...] zł utrzymał w mocy decyzję.

W uzasadnieniu przytoczył, że strona skarżąca w dniu [...] r. złożyła w organie pierwszej instancji wniosek o przyznanie pomocy na zalesianie na rok [...]. Po spełnieniu warunków organ ten [...] r. wydał decyzję o przyznaniu płatności w łącznej kwocie wynoszącej [...] zł. Płatności te sukcesywnie przekazywano na konto strony skarżącej w kolejnych latach. Dnia [...] r. wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych do działki objętej tymi płatnościami złożył Pan S. Z. - syn skarżącej, ze względu na przeniesienie prawa własności nieruchomości na podstawie umowy darowizny z dnia [...] r. Zgodnie z § 5 aktu notarialnego umowy darowizny wydanie nieruchomości nastąpiło w dniu podpisania aktu.

Pismem z dnia [...] r. skarżąca złożyła wyjaśnienia dotyczące złożenia przez jej syna wniosku z uchybieniem przewidzianego przepisami prawa 35-dniowego terminu. Poinformowała, iż nie posiadała wiedzy o konieczności dopełnienia dodatkowych formalności związanych z przeniesieniem zobowiązań zalesieniowych. Nie została o tym poinformowana przez pracownika BP ARiMR w P., w którym składała wniosek o rentę strukturalną i dowiedziała się o uchybieniu terminu dopiero dnia [...] r., przy składaniu wniosku syna.

Po wszczęciu postępowania w sprawie, wobec stwierdzonego zaprzestania przez skarżącą realizacji zobowiązania podjętego na mocy decyzji z dnia [...] r. w związku z nieskutecznym przejęciem zobowiązań przez jej syna organ pierwszej instancji wydał opisaną na wstępie decyzję, przywołując regulujący tryb zwrotu przyznanych płatności przepis § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego tj. Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. Nr 187, poz. 1929 z późn. zm.), wydanego na podstawie delegacji ustawowej zawartej w art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz. U. Nr 229, poz. 2273 oraz z 2004 r. Nr 42, poz. 386 i Nr 148, poz. 1551).

Rozpoznając wniesione odwołanie od tej decyzji organ II instancji zacytował między innymi przepis § 3 powołanego rozporządzenia, stosownie do którego płatność na zalesienie jest udzielana producentowi rolnemu, który spełnia łącznie następujące warunki:

-został wpisany do ewidencji producentów, stanowiącej część krajowego systemu ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz wniosków o przyznanie płatności,

-zobowiązał się do: zalesienia działek rolnych, na których do dnia złożenia wniosku była prowadzona działalność rolnicza, pielęgnacji założonej uprawy leśnej przez okres 5 lat od dnia wykonania zalesienia (zgodnie z planem zalesienia),

-zobowiązał się do prowadzenia założonej uprawy leśnej o której mowa w pkt 2 lit. b, przez okres 20 lat od dnia uzyskania pierwszej płatności na zalesianie.

Jak dalej zauważył, zgodnie z § 11 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego płatność przysługuje nowemu producentowi rolnemu, jeżeli między innymi w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności. W ocenie organu sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania takich środków ma miejsce niewątpliwie wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata), a rolnik nie realizuje całego zobowiązania w ramach programu zalesianie gruntów rolnych, w szczególności płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu i zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi miedzy innymi w przypadku braku złożenia w terminie określonym w rozporządzeniu oświadczenia przejmującego działki objęte wnioskiem przekazującego wraz zobowiązaniem do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek.

Zdaniem organu na gruncie omawianej sprawy doszło do niedopełnienia omawianych wymagań. Aby skutecznie przejąć uprawnienia wynikające z wniosku skarżącej jej syn powinien w terminie 35 dni licząc od dnia podpisania aktu notarialnego, czyli maksymalnie do dnia [...] r., zgodnie z regulacjami zawartymi w § 11 ust. 1-4 rozporządzenia zalesieniowego złożyć wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji wraz z wymaganymi dokumentami. Złożenie wniosku o przyznanie płatności niemal cztery miesiące po upływie terminu nie może być potraktowane za skuteczne przejęcie zobowiązań podjętych na podstawie wniosku przekazującej grunty w trybie powołanych wyżej regulacji. Termin 35 dni ma charakter prawa materialnego - stanowi okres, w którym nastąpić może ukształtowanie praw lub obowiązków jednostki w formie autorytatywnej konkretyzacji norm prawa materialnego lub bezpośrednio z mocy prawa. Jego upływ powoduje wygaśnięcie praw lub obowiązków o charakterze materialnoprawnym i nie jest możliwe jego przywrócenie w trybie przepisów k.p.a.

Odnosząc się do zarzutu strony, sformułowanego w odwołaniu o braku stosownego pouczenia w formularzu wniosku, że w przypadku zbycia gruntów nowy nabywca zobowiązany będzie do zachowania terminu określonego w § 11 rozporządzenia, organ wskazał, że na ostatniej stronie wniosku skarżąca podpisała oświadczenie, że znanej jej są zasady przyznawania płatności na zalesianie gruntów rolnych, jest świadoma skutków niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji działania "zalesianie gruntów rolnych" oraz zobowiązała się między innymi do niezwłocznego informowania na piśmie ARiMR o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, pobieranie lub wypłacanie płatności na zalesianie gruntów rolnych; o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, pozostałej w okresie trwania złożonych przez stronę zobowiązań a w szczególności jeżeli zmiana ta dotyczy: wykorzystania gruntów rolnych, wielkości powierzchni, przeniesienia własności części albo wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego.

Organ argumentował, że nie jest zatem prawdziwym twierdzenie, że przekazująca zobowiązania wynikające z zalesienia działki, nie została poinformowana o konieczności niezwłocznego powiadomienia organu o przeniesieniu prawa własności działki na inną osobę. Zachowanie się wnioskodawcy zgodnie z pouczeniem zawartym we wniosku, z pewnością umożliwiłoby uzyskanie stosowanych informacji co do szczegółowych warunków jakie na. spełnić w przypadku przeniesienia własności działek objętych wnioskiem. Ponadto zaznaczył, że w aktach sprawy znajduje się notatka służbowa pracownika BP ARiMR w P. z dnia [...] r., z której wynika, iż skarżąca została poinformowana o konieczności udania się do właściwego Biura Powiatowego ARiMR w celu uregulowania kwestii związanych ze zobowiązaniami z tytułu pomocy ONW jak i płatności zalesieniowej, niezwłocznie po przekazaniu gospodarstwa rolnego na rzecz syna.

W dalszej części organ przedstawił unormowania prawa europejskiego oraz krajowego dotyczące naliczania odsetek, a także odniósł się do aspektu ewentualnego przedawnienia należności. W tym zakresie podał, że zwrot płatności uznanej za nienależną ulega przedawnieniu, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Okres ten ogranicza się do czterech lat, jeżeli beneficjent działał w dobrej wierze (art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającym wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników (Dz. Urz. UE L 141,, z 30.04.2004 r., str. 18-58, ze zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, ze zm.),).

W niniejszej sprawie przepisy te nie mają w ocenie organu zastosowania, ponieważ wypłata płatności z tytułu wsparcia na zalesianie gruntów rolnych (data rozpoczęcia zobowiązania), uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła dnia [...] r., natomiast zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych strona odebrała [...] r., tak więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Natomiast wypłata płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych za rok 2007, 2008, 2009 i 2010, uznanych następnie za nienależnie pobrane, nastąpiła odpowiednio dnia 13.12.2007 r., 18.09.2008 r., 13.08.2009 r., i 03.09.2010 r., zawiadomienie o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwot nienależnie pobranych strona odebrała 15.02.2013 r., tak więc przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Jednocześnie w przedmiotowej sprawie nie można uznać, iż strona skarżąca działała w dobrej wierze, co stanowić mogłoby podstawę do przyjęcia krótszego (czteroletniego) okresu między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności, wykluczającego obowiązek zwrotu płatności pobranej nienależnie. Składając wniosek o przyznanie płatności na zalesianie gruntów rolnych w roku 2006, podpisała stosowne oświadczenie a zatem była świadoma ciążących na niej obowiązków, wynikających z przystąpienia do programu zalesianie gruntów rolnych. Tym samym była świadoma skutków niewykonania zobowiązania zalesieniowego.

W sprawie nie zaistniały również przesłanki, o których mowa w art. 4 powołanego rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, oraz w art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, skutkujące brakiem obowiązku zwrotu przez stronę nienależnie pobranych płatności z tytułu zalesiania gruntów rolnych. Na podstawie wskazanego przepisu obowiązek zwrotu nienależnej lub nadmiernej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie występuje wtedy, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. W niniejszej sprawie płatność przekazana na rachunek bankowy nie wynikała z pomyłki ARiMR. Zwrot płatności wynika natomiast z niezrealizowania podjętego przez Stronę zobowiązania.

W ostatnich fragmentach uzasadnienia wskazano, że ponieważ płatności uzyskane w ramach działań realizowanych przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa należą do instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej, mogą więc być przyznawane producentom rolnym, spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne, tylko w takiej wysokości, w jakiej zostały one konkretnie określone przez Unię Europejską. Zatem w sytuacji uzasadniających zwrot nienależnie pobranych płatności, płatności te, co do zasady podlegają zwrotowi. Wszelkie odstępstwa, zarówno na korzyść jak i niekorzyść producenta rolnego, stanowią rażące naruszenie prawa. Przepisy prawa krajowego i unijnego nie dopuszczają jakiejkolwiek uznaniowości w ustalaniu wysokości płatności podlegających zwrotowi. Uznaniowość prowadziłaby do nierównego traktowania producentów spełniających takie same warunki, co stałoby nie tylko w sprzeczności z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, ale również z jedną z naczelnych zasad Unii Europejskiej, zasadą konkurencyjności.

W skardze, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, strona zarzuciła rażące naruszenie przepisów prawa, tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., 8 k.p.a., 9 k.p.a. - przez niedostateczne wyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, art. 77 § 1 k.p.a. w związku z art. 80 k.p.a. w związku z przepisem art. 107 § 3 k.p.a., poprzez dowolną a nie swobodną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie, polegającą na braku wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a w szczególności na pominięciu faktu niepowiadomienia skarżącej ani o treści § 11 rozporządzenia zalesieniowego ani o zmianach tego przepisu § 11.

Zarzucono, że formularz wniosku o przyznanie płatności nie zawierał pouczenia, że w przypadku zbycia nowy nabywca będzie zobowiązany do zachowania terminu określonego w § 11 rozporządzenia zalesieniowego. Wbrew twierdzeniom organu odwoławczego Materiał Przeznaczony Dla Uczestników Szkoleń Realizowanych W Ramach Projektu "Zakładanie i Pielęgnacja Lasów Na Gruntach Rolnych Zgodnie Z Najnowszymi Zasadami Hodowli I Ochrony Lasu" ma znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Składając wniosek o przyznanie płatności na zalesienie w 2006 r. skarżąca otrzymała ten dokument i nie zawierał on jakichkolwiek informacji i pouczeń dotyczących treści § 11.

Takie postępowanie narusza zasady ogólne, o których mowa w art. 8 oraz art. 9 k.p.a. Obie zasady są fundamentalne i winny być stosowane, przy czym nie chodzi tu o pomoc prawną a o obowiązek informacji zwłaszcza, że organy informację o zmianie przepisów posiadały zarówno w kwietniu 2006 r., jak i w lipcu 2010 r., a takiej wiedzy skarżąca nie miała decydując się na darowiznę gruntów na rzecz swojego syna. Skarżąca wykonując nałożone obowiązki dotyczące zalesienia i mając zaufanie do organów została zaskoczona treścią obowiązujących po zmianach przepisów. Prawo do niezwłocznej i szczegółowej informacji prawnej zawarte jest również w art. 6 § 3a Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Prawo do informacji przyjmuje również Europejski Kodeks Dobrej Administracji w art. 10 ust. 3. Prawidłowość takiego stosowania prawa potwierdził TK w wyroku z 31 marca 1998 r., K 24/97, akcentując dopuszczalność bezpośredniego stosowania nowego prawa w sytuacji, gdy nowe unormowanie nie zaskakuje adresatów, którzy powinni się liczyć z konsekwencjami naruszeń dotychczasowych przepisów.

Pouczenie to winno być czytelne, jasne i zrozumiałe, zredagowane w sposób na tyle przystępny i zrozumiały dla rolnika, by mógł on, nie posiadając wyspecjalizowanej wiedzy prawniczej, odnieść informacje zawarte w tym pouczeniu do swojej sytuacji faktycznej i prawnej i stwierdzić, że mogą one kształtować jego sytuację prawną przez powstanie obowiązku zwrotu płatności w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania. Potraktowanie przez organ zawartych informacji we wniosku o przyznanie płatności za spełniające wymogi pouczenia świadczy o niedokładnym ustaleniu istotnych dla postępowania faktów, co stanowi naruszenie art. 7 k.p.a.

Organ nie przeprowadził, nawet w ograniczonym zakresie, postępowania wyjaśniającego w tym przedmiocie, mimo iż skarżąca już w piśmie z dnia 6 lipca 2011 r., podnosiła i obszernie wyjaśniała, że nie była świadoma swojego prawnego położenia, znaczenia okoliczności darowania przez nią ziemi objętej zalesieniem, w tym przede wszystkim wynikającego stąd obowiązku informacyjnego, jak również terminu, w ciągu którego powinien być on spełniony i nie mogła przypuszczać, że dopuściła się naruszenia tego przepisu, albowiem nikt z pracowników Agencji nie wyjaśnił jej zobowiązań oraz zobowiązań jej syna.

W odpowiedzi organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy te sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres sądowej kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j.t. Dz. U. z 2012 r. poz. 270, zwanej dalej w skrócie – "p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy administracji rolnej.

Skarga może zostać uwzględniona, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art.145-150 p.p.s.a.).

W rozpoznawanym przypadku, który dotyczy zbadania legalności decyzji w sprawie zwrotu otrzymanych płatności z tytułu pomocy na zalesienie gruntów, Sąd nie stwierdził naruszeń prawa. Zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem procesowym oraz prawem materialnym.

Zasadniczą, bezpośrednią podstawę prawną wydania decyzji stanowi przepis § 13 ust. 3 pkt 3 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 sierpnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na zalesianie gruntów rolnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 Nr187, poz.1929 ze zm.; zwane dalej rozporządzeniem zalesieniowym), zgodnie z którym płatność na zalesianie podlega wstrzymaniu oraz zwrotowi w pełnej wysokości za cały okres jej pobierania, w przypadku przeniesienia przez producenta rolnego własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, a producent rolny, który przejął własność lub współwłasność wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności albo ich części, nie spełnił warunków, o których mowa w § 11. Według zaś § 11 ust. 1 rozporządzenia zalesieniowego w przypadku gdy w okresie od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności do dnia wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie nastąpi przeniesienie własności lub współwłasności wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem albo ich części na rzecz innego producenta rolnego w wyniku umowy sprzedaży lub innej umowy, płatność przysługuje temu producentowi rolnemu, jeżeli:

1) w terminie 35 dni od dnia przeniesienia własności tych działek, złoży on wniosek o przyznanie płatności do kierownika biura powiatowego Agencji;

2) zobowiąże się do kontynuowania realizacji zobowiązań, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 2 i 3, złożonych przez poprzedniego właściciela lub współwłaściciela tych działek.

Cytowane przepisy ust. 1-2 stosuje się również, w przypadku gdy przeniesienie własności lub współwłasności działek rolnych objętych wnioskiem o przyznanie płatności nastąpiło po dniu wydania decyzji w sprawie płatności na zalesianie (§ 11 ust. 4).

W niniejszej sprawie nie jest kwestionowana okoliczność, że w dniu [...] roku doszło do przeniesienia w wyniku zawartej umowy darowizny prawa własności działek (objętych wnioskiem skarżącej z dnia [...] r., na zalesienie których przyznano jej płatność na mocy decyzji organu pierwszej instancji) na rzecz syna skarżącej, który wszakże nie dotrzymał wskazanego wyżej 35-dniowego terminu prawa materialnego do złożenia wniosku o przyznanie płatności oraz zobowiązania się do kontynuowania realizacji zobowiązań uprzednio złożonych przez stronę skarżącą. Kwestia ta została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu administracyjnym ostateczną decyzją organu w sprawie odmowy przyznania płatności obdarowanemu synowi strony skarżącej. Decyzja ostateczna wiąże organ po myśli art. 110 kodeksu postępowania administracyjnego.

W tej sytuacji trafnie organ przyjął, że przejęcie omawianego zobowiązania strony skarżącej przez nowego właściciela nie było skuteczne i wobec tego doszło do spełnienia przesłanek opisanych w cytowanym wyżej § 13 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia zalesieniowego do wydania decyzji nakładającej obowiązek zwrotu przyznanej uprzednio płatności.

Organ zasadnie przy tym analizował zaistniały przypadek także na tle rozwiązań prawnych wprowadzonych rozporządzeniem Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 ( Dz.U.UE.L.2004.141.18 ze zm.). Zgodnie z art. 73 ust. 4 tego aktu, regulującym zwrot nienależnych płatności, obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Jednakże w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem danej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli o decyzji o zwrocie nie powiadomiono zainteresowanego w terminie 12 miesięcy od płatności. Według ust. 5 - obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.

Organ słusznie przyjął i wykazał w uzasadnieniu swej decyzji, że nie zaistniały ani przesłanki wyłączające rolnika z obowiązku zwrotu płatności określone w ust. 4 zacytowanego przepisu, ani nie zaszły podstawy do przyjęcia, że skarżąca działała w warunkach dobrej wiary, co pozwoliłoby na zastosowanie czteroletniego, zamiast dziesięcioletniego, okresu przedawnienia (o czym mowa w ust. 5, zdanie drugie).

Na tym tle należy podnieść, że przede wszystkim nie wystąpiła okoliczność zaistnienia pomyłki organu (co jest oczywiste) ani też takiego błędu, który nie mógłby zostać wykryty przez skarżącą. Natura bowiem błędu strony skarżącej oraz wskazywany w skardze brak jej profesjonalizmu - pojmowane w kategoriach obiektywnych - nie mogą prowadzić do uznania, że był to błąd nie do uniknięcia, niezawiniony, czy nieświadomy. Lektura akt administracyjnych bowiem prowadzi do przeciwnego wniosku. Występując o przyznanie wsparcia finansowego ze środków publicznych dany beneficjent jednocześnie nakłada na siebie obowiązki, których niedochowanie obwarowane jest negatywnymi konsekwencjami. Zważyć trzeba, jak trafnie podkreślił organ, że we wniosku o zalesienie gruntów w dziale XII strona skarżąca oświadczyła, że zna zasady przyznawania płatności na zalesienie gruntów rolnych i jest świadoma skutków prawnych niewykonania zobowiązań wynikających z realizacji tego działania. Nadto zobowiązała się do prowadzenia uprawy leśnej na gruntach objętych wnioskiem przez 20 lat, a przede wszystkim zobowiązała się do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie stanu faktycznego lub prawnego, objętych wnioskiem, powstałej w okresie trwania złożonych zobowiązań, w szczególności jeżeli zmiana ta dotyczy przeniesienia własności części albo wszystkich działek rolnych objętych wnioskiem na rzecz innego producenta rolnego. Obowiązki prawne wnioskodawcy zostały zatem wprost wyartykułowane w treści formularza wniosku, są jasno wyrażone, w sposób nie budzący wątpliwości co do ich zakresu nawet dla osoby nie posiadającej doświadczenia, w tym rolnika nieobeznanego z prawem, a ich znajomość strona skarżąca poświadczyła własnoręcznym podpisem. Omawiane powinności wynikają z przyjętych uregulowań prawnych w rozporządzeniu zalesieniowym, które w tej materii nie uległy zasadniczym zmianom by mogły mieć wpływ na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Wbrew zarzutom skargi, w szczególności przepis § 11 ust.1 pkt 1 rozporządzenia zalesieniowego dotyczący konieczności zachowania 35-dniowego terminu od dnia przeniesienia własności działek obowiązywał w dacie złożenia przez stronę skarżącą wniosku o zalesienie, to jest w dniu 7 czerwca 2006 roku. Co więcej – wymóg ten ujęty był już w tekście pierwotnym komentowanego przepisu. Dodatkowo w aktach znajduje się notatka pracownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w P., sporządzona w sprawie o przyznanie renty strukturalnej w dniu [...]., z której wynika, że informowano stronę skarżącą o konieczności uregulowania we właściwym Biurze Powiatowym ARiMR kwestii związanych z zobowiązaniami ONW oraz z tytułu zalesień, niezwłocznie po przekazaniu gospodarstwa na rzecz syna.

W tym kontekście, a także zważywszy na jasno sformułowane zobowiązanie się przez skarżącą w części XII formularza wniosku do niezwłocznego poinformowania na piśmie organu o przeniesieniu własności działek rolnych na rzecz innego producenta rolnego – nie można uznać za zasadny zarzutu powołania się w skardze na materiały przeznaczone dla uczestników szkoleń. Jakkolwiek strona skarżąca nie przedstawiła Sądowi tych materiałów, więc nie sposób ocenić, czy pochodzą one od organów Agencji i jakie informacje zawierają etc., to nawet przyjmując, że nie było w nich mowy na temat obowiązującego terminu do powiadomienia organu o zmianach w sferze własności działek lub innych wymagań prawnych do otrzymywania płatności bądź warunków uniknięcia obowiązku ich zwrotu – w świetle brzmienia omówionego zobowiązania strony skarżącej oraz na tle obowiązującego stanu prawnego na dzień składania wniosku – treść owych "materiałów" nie ma skutku prawnego.

Tym samym, w przytoczonych okolicznościach sprawy, nie można dopatrzyć się naruszenia przez organ norm art. 8 i art. 9 kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 10 § 3 Kodeksu Dobrej Administracji lub art. 6 § 3a Europejskiej Konwencji Praw Człowieka ani nie można przyjąć, że strona skarżąca działała w dobrej wierze albowiem, niestety, nie można przypisać staranności w jej działaniu, z przyczyn o których wyżej mowa. Jak wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 stycznia 2012 r., sygn. akt II GSK 1209/11 (Lex nr 1137853) generalnie przyjmuje się, że dobra wiara polega na usprawiedliwionym w danych okolicznościach przekonaniu, że podmiotowi przysługuje prawo, czyli że działał zgodnie z prawem. Dobra wiara jest oparta na przesłankach obiektywnych, wywodzących się ze stosunku będącego podstawą i przyczyną konkretnego stanu faktycznego. W dobrej wierze jest ten, kto powołuje się na pewne prawo lub stosunek prawny mniemając, że to istnieje, choćby mniemanie to było błędne, jeżeli tylko błędność mniemania należy w danych okolicznościach uznać za usprawiedliwioną. W złej wierze jest natomiast ten, kto powołując się na pewne prawo lub stosunek prawny wie, że owo prawo lub stosunek prawny nie istnieje, albo też wprawdzie tego nie wie, ale jego braku wiedzy w danych okolicznościach nie można uznać za usprawiedliwiony. Zła wiara występuje, gdy brak świadomości o nieistnieniu pewnego prawa lub stosunku jest "wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach stosowności". W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego.

Skoro strona skarżąca mimo podpisanego oświadczenia oraz pouczenia organu o niezwłocznym informowaniu na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku, a w szczególności, jeżeli zmiana dotyczy przeniesienia posiadania gospodarstwa rolnego na rzecz innego producenta rolnego – nie dopełniła tego wymogu - w konsekwencji nie działała w dobrej wierze, nie znajdował zatem zastosowania przepis art. 73 ust. 5 rozporządzenia 796/2004.

W toku prowadzonego postępowania organy obu instancji podjęły wszelkie działania niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, zgodnie z zasadą zaufania oraz informowania stron (art. 6, 7 k.p.a.) oraz zebrały wyczerpujący materiał dowodowy, dokonując jego oceny w sposób nie naruszający zasady swobodnej oceny dowodów (art. 77 k.p.a.). Zapewniły również stronie skarżącej czynny udział w każdym stadium postępowania. Nie naruszono również zasad ogólnych postępowania wynikających z art. 8, 9 i 11 k.p.a. Okoliczności podnoszone przez skarżącą nie mogły prowadzić do odstąpienia od ustalenia przypadającej do zwrotu kwoty nienależnie pobranych świadczeń z tytułu płatności na zalesienie.

W tej sytuacji, wobec prawidłowo dokonanych przez organy ustaleń okoliczności faktycznych oraz ich oceny prawnej w świetle znajdujących zastosowanie przepisów europejskiego oraz krajowego prawa materialnego, skarga podlegała oddaleniu na mocy art. 151 p.p.s.a.