Wyrok WSA w Łodzi, sygn. akt III SA/Łd 1109/17
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Data orzeczenia: 2018-04-20 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6550
Hasła tematyczne: Środki unijne
Skarżony organ: Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 151, art. 250
journal: Dz.U. 2017 poz 1369
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
article: art. 29 ust. 1
journal: Dz.U. 2016 poz 1512
law: Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
article: art. 40
journal: Dz.U. 2012 poz 1164
law: Ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - tekst jednolity.
journal: Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 1
law: Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina

SENTENCJA

Dnia 20 kwietnia 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Krzyżaniak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Alberciak (spr.), Sędzia NSA Irena Krzemieniewska, , Protokolant Referent- stażysta Aneta Lubasińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 kwietnia 2018 roku sprawy ze skargi W. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013 1. oddala skargę. 2. przyznaje i nakazuje wypłacić z funduszu Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi radcy prawnemu M. S. prowadzącemu "A" Kancelarię Radców Prawnych przy al. B 39 lok. 7A w Ł. kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych obejmującą podatek od towarów i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu.


UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...), nr (...), wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych ustaw (Dz. U. z 2017r., poz. 935), art. 29 ustawy z 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2016r., poz. 1512), art. 7 ust. 1 i 2, art. 17 ust. 1, art. 18 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2, art. 31a, art. 32b ustawy z dnia 26 stycznia 2007r. o płatnościach w ramach systemu wsparcia bezpośredniego (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1164), art. 49 ustawy z dnia 5 lutego 2015r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego. (Dz.U. z 2015r., poz. 1551), art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 55, art. 56, art. 68 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jedn. Dz. U z 2017r., poz. 201), dalej O.p., art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia z dnia 30 listopada 2009r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz.U. (WE). 2009.L.316.65), art. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1913/2006 z dnia 20 grudnia 2006r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania agromonetarnego systemu euro w rolnictwie i zmieniającego niektóre rozporządzenia (Dz.Urz.UE.L.365.21), art. 45 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 1290/2005 z dnia 21 czerwca 2005 r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej (Dz.Urz.UE.L.2005.209.1), art. 106 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013r. w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz.Urz.UE.L.347.2013.549), art. 3 ust. 1 i 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.Urz.UE.L.1995.3.1), Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia (...), nr (...) w przedmiocie ustalenia W. W. kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące okoliczności faktyczne i prawne.

W dniu 14 maja 2013r. do organu wpłynął wniosek M. A. o przyznanie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2013.

Decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. przyznał stronie płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na rok 2013 w łącznej wysokości 2 517,56 zł.

W dniu 17 lipca 2014r. do Biura Powiatowego ARiMR wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M. A..

Pismem z dnia 29 sierpnia 2014r Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zwrócił się z prośbą do Banku Ax w K. o dokonanie zwrotu płatności bezpośrednich wypłaconych na rachunek zmarłej M. A. ewentualnie o udostępnienie informacji na temat osoby, która dokonała wypłaty ww. środków.

Bank Ax w P. w piśmie z dnia 5 września 2014r. wyjaśnił, iż nie może udzielić żądanych informacji z uwagi na zachowanie tajemnicy bankowej.

Pismem z dnia 1 października 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. wystąpił do Sądu Rejonowego w K. z prośbą o udzielenie informacji, czy po zmarłej w dniu 21 września 2012r. M. A. toczyło się postępowanie w sprawie stwierdzenia nabycia spadku. W odpowiedzi na powyższe zapytanie Sąd Rejonowy w K. poinformował, że nie było prowadzone żadne postępowanie spadkowe.

Ponadto w odpowiedzi na pismo z dnia 10 października 2014r. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K., Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. poinformował, że w organie podatkowym nie został zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia po zmarłej M. A..

W dniu 4 listopada 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zawiadomił Prokuraturę Rejonową w K. w oparciu o art. 304 § 2 K.p.k. w zw. z art. 270 § 1, art. 297 § 1 i art. 11 § 2 K.k. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na zagarnięciu cudzej rzeczy ruchomej (pieniędzy) przyznanych po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, oraz na podrobieniu i przedłożeniu przez nieznanego sprawcę podrobionego wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 oraz 2014 dotyczącego M. E.A..

W dniu 26 kwietnia 2016r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. wpłynął wyrok Sądu Rejonowego w K. z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) uznający Z. W.i W. W. winnych zarzucanych im czynów, tj. występku z art. 286 § 1 z zw. art. 297 § 1, art.270 § 1, art. 11§ 2 art. 12, art. 13 § 1 K.k. Ponadto, na mocy art. 46 § 1 K.k. Sąd Rejonowy w K. orzekł o obowiązku naprawienia przez Z. W. i W. W. szkody poprzez solidarną zapłatę na rzecz Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa kwoty 5 872,85 zł. Powyższy wyrok został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R.V Wydział Karny Odwoławczy z dnia 2 lutego 2016r. sygn. akt (...).

Zawiadomieniem z dnia 31 stycznia 2017r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. poinformował W. W. o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przyznanych M. A. na podstawie decyzji z dnia (...).

W dniu 8 lutego 2017r. do Biura Powiatowego ARiMR w S. wpłynęło podanie W. W., w którym zwrócił się z prośbą wskazanie podstawy wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności skoro, jak wskazał w przedmiotowym podaniu, takie postępowanie zostało uprzednio umorzone przez Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w W..

Decyzją z dnia (...) Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2013r. w łącznej wysokości 2 275,02 zł

W dniu 24 kwietnia 2017r. W.W. złożył odwołanie, w którym wyjaśnił, że gospodarstwo M. A. (teściowej) było i jest od 15 lat administrowane przez żonę – Z. W. z domu A., która opłacała podatek rolny i zawierała umowy dzierżawy. Skarżący wyjaśnił, że po śmierci teściowej wraz z żoną chciał przejąć gospodarstwo, jednakże okazało się to nie możliwe ze względu na to, że jest rencistą strukturalnym, a żona emerytką strukturalną. Wskazał, że w odpowiedzi o możliwość gospodarowania na przedmiotowym gruncie rolnym otrzymał z KRUS i ARiMR odpowiedź, że jest to wykluczone i grozi odebraniem renty i emerytury. Skarżący podniósł, że jest rolnikiem i nikt przy ustalaniu warunków otrzymywania renty i emerytury strukturalnej nie przewidział, że może odziedziczyć ziemię (a nie chce je sprzedać) nie będzie mógł wznowić pracy rolnika (...) ". Zdaniem skarżącego dopłaty z ARiMR są przypisane do danego obszaru i uprawy w danym roku, co oznacza, że bez znaczenia jest, czy wniosek składa właściciel, dzierżawca lub poddzierżawca istotne jest to, aby we wniosku zgadzała się zadeklarowana uprawa i obszar działki. W. W. podkreślił, iż "(...) przez 9 lat teściowa była osobą leżącą w związku z tym wszystkie formalności były dokonywane przez żonę.(...) ". Podał, że od pierwszej decyzji wydanej przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. upłynęły 4 lata, dlatego sprawa dotycząca ustalenia nienależnie pobranych płatności powinna być umorzona.

W dniu 20 czerwca 2017r. skarżący załączył do akt sprawy decyzję nr (...) z dnia (...) o stwierdzeniu nieważności decyzji Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w W. oraz decyzję w sprawie ustalenia wymiaru łącznego zobowiązania pieniężnego na 2015r. z dnia 29 stycznia 2015r. Podkreślił, iż " (...) ziemia była administrowana przez Z. W. od 10 lat. Zawsze było to podkreślane przy płaceniu podatku. Obecnie dopłaty pobiera dzierżawca wraz z żoną, czyli nie ma znaczenia kto otrzymuje dopłaty tylko musi być zgodność obszaru i uprawy.

Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. utrzymując zaskarżoną decyzję w mocy wskazał, że zasady i tryb dochodzenia nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności reguluje art. 29 ustawy o ARiMR.

Organ powołał treść ww. artykułu i wskazał m.in., że do należności, o których mowa w ust. 1 stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1991r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015r., poz. 613, z późn. zm.), z wyjątkiem przepisów dotyczących umarzania należności, odraczania płatności, rozkładania płatności na raty oraz zaokrąglania należności, z tym że termin, o którym mowa w art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, wynosi 60 dni (art. 29 ust. 7 ustawy).

Organ wyjaśnił, że zasady przyznawania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013r. regulowała ustawa z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach do gruntów rolnych i płatności cukrowej (tekst jedn. Dz.U. z 2012r., poz. 1164). Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 ustawy, płatności są przyznawane na wniosek rolnika, natomiast wysokość płatności w danym roku kalendarzowym ustala się zgodnie z zapisem art. 7 ust. 4 ustawy i jest to iloczyn deklarowanej przez rolnika powierzchni kwalifikującej się do objęcia płatnościami, i stawki na 1ha tej powierzchni, po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości oraz niezgodności. Na podstawie art. 7 ustawy, rolnikowi przysługuje jednolita płatność obszarowa do będącej w jego posiadaniu w dniu 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie tej płatności, powierzchni gruntów rolnych wchodzących w skład gospodarstwa rolnego, kwalifikujących się do objęcia tą płatnością zgodnie z art. 124 ust 2 akapit pierwszy rozporządzenia nr 73/2009, jeżeli spełnia warunki określone w pkt 1 - 3. Natomiast zgodnie z art. 7 ust. 2 rolnikowi, który w danym roku spełnia warunki do przyznania jednolitej płatności obszarowej, przysługują płatności uzupełniające do powierzchni upraw: 1) (uchylony), 2) roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, 3) innych roślin i do powierzchni gruntów ornych, na których nie jest prowadzona uprawa roślin (uzupełniająca płatność podstawowa)

- do których została przyznana jednolita płatność obszarowa.

Przepis art. 7 ust. 1a ustawy stanowi, że jednolita płatność obszarowa przysługuje do powierzchni gruntów rolnych nie większej niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa w art. 6 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 1122/2009, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności.

W analizowanej sprawie postępowanie dotyczy nienależnie pobranych płatności bezpośrednich ustalonych w trybie art. 29 ustawy o Agencji. Przedmiotowe środki w wysokości 2 517,56 zł, w tym z tytułu płatności obszarowej (JPO) w wysokości 2 275,02 zł oraz 242,54 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej zostały przyznane i wypłacone w oparciu o decyzję z dnia (...), o przyznaniu M.A. (teściowej skarżącego) płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013r. Jak wynika z akt sprawy wnioskodawczyni – M. A. zmarła w dniu 21 września 2012r., o czym organ powziął wiadomość w dniu 17 lipca 2014r., tj. data wpływu odpisu aktu zgonu do organu. Zatem zarówno w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności bezpośrednich na rok 2013 oraz w dniu wydania decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2013r. (tj. (...)) oraz w dniu 15 stycznia 2014r., tj. w dniu wypłaty płatności na rachunek bankowy zawarty we wniosku M. A. o wpis do ewidencji producentów, wnioskodawczyni nie żyła.

W konsekwencji w rozpatrywanej sprawie prawo do płatności w ogóle nie powstało (nie mogło powstać na podstawie decyzji nieistniejącej), a zmarła M.A. nie stała się, co oczywiste, beneficjentem płatności i związanych z nią obowiązków dotyczących jej zwrotu. Przekazana więc przez organ na konto zmarłej wnioskodawczyni kwota pieniężna nie była płatnością we właściwym, prawnym tego słowa znaczeniu. Stanowiła wydatkowanie środków publicznych bez podstawy prawnej, a zatem środki przekazane na rachunek bankowy M. A. należy traktować jako nienależne. Do ich zwrotu, jest zobowiązana osoba, która je pobrała. Ze znajdującego się w aktach sprawy wyroku Sądu Rejonowego w K. II Wydział Karny z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) z wynika, że osobą tą był W. W..

Na podstawie art. 29 ust. 1a ustawy o Agencji, przepis ust. 1 stosuje się również do podmiotów niebędących stronami postępowania w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej, które nienależnie lub nadmiernie pobrały środki publiczne, o których mowa w ust. 1. W świetle powyższej regulacji nie ma przeszkód prawnych do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranego świadczenia wobec osoby niebędącej stroną postępowania o przyznanie płatności.

W ocenie organu odwoławczego w sprawie nie doszło do przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia pochodzącego ze środków krajowych, czyli uzupełniającej płatności obszarowej UPO, w wysokości 242,54 zł. Stosownie bowiem do treści art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, do należności z tytułu nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności stosuje się przepisy działu III Ordynacji podatkowej. Zgodnie z art. 68 § 1 O.p., zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. W przedmiotowej sprawie wypłata płatności bezpośredniej za 2013r. nastąpiła w dniu 15 stycznia 2014r. na rachunek bankowy wskazany we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia (...) ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego w wysokości 242,54 zł została doręczona w dniu 11 kwietnia 2017r., czyli przed upływem okresu 3 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiła wypłata nienależnie pobranego wsparcia. Zatem termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia pochodzącego ze środków krajowych w przedmiotowym stanie faktycznym nie upłynął.

W przypadku natomiast środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej (jednolita płatność obszarowa) badając okres przedawnienia należy mieć na uwadze art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95. Zgodnie art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata. W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1. Stosownie natomiast do treści ust. 3, państwa Członkowskie zachowują możliwość stosowania dłuższego okresu niż okres przewidziany odpowiednio w ust. 1 i 2. Zgodnie z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95, "nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem. Co więcej, jak wynika z treści powyżej przywołanego przepisu art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała.

W analizowanym stanie faktycznym składanie przez W. W. wniosku o przyznanie płatności M. A. z podrobionym podpisem przez Z. W., w kolejnych latach tj. 2012-1014, zdaniem organu należy uznać za nieprawidłowość trwałą i powtarzającą się, dlatego czteroletni termin okres przedawnienia biegnie od dnia, kiedy nieprawidłowość ustała, co miało miejsce w dniu 6 maja 2014r., kiedy to strona niniejszego postępowania po raz ostatni złożyła wniosek M. A.. Biorąc pod uwagę powyższe, termin przedawnienia roszczeń o zwrot jednolitej płatności obszarowej przyznanej na mocy decyzji z dnia (...) w wysokości 2 275,02 zł, nie upłynął albowiem decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia (...) ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego została doręczona w dniu 11 kwietnia 2017r.

Organ stwierdził, że w zakresie pobranych środków wspólnotowych (jednolita płatność obszarowa w wysokości 2 275,02 zł) termin przedawnienia roszczeń o zwrot nie minął.

Zgodnie z art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015r., kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich lub płatności niezwiązanej do tytoniu, o którym mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w przypadku określonym w art. 54 ust. 3 lit. a pkt i rozporządzenia nr 1306/2013. Kierownik biura powiatowego Agencji odstępuje od ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności bezpośrednich gdy kwota płatności nie jest wyższa od kwoty stanowiącej równowartość 100 euro. W odniesieniu do płatności bezpośrednich, dla przeliczenia kwoty płatności na złote należy stosować kurs euro ustalony zgodnie z art. 106 ust. 3 rozporządzenia Europejskiego i Rady nr 1306/2013 zgodnie z którym, państwa członkowskie dokonują przeliczenia na walutę kwoty pomocy wyrażonej w euro na podstawie ostatniego kursu wymiany walut ustalonego przez Europejski Centralny przed dniem 1 października roku, dla którego pomoc została przyznana. Kurs wymiany euro na dzień 30 września 2012r., ustalony przez Europejski Bank Centralny wynosił 4,2288 zł. Zatem równowartość kwoty 100 euro przeliczonej na złote według ww. kursu euro wynosiła 422,88 zł.

W analizowanej sprawie kwota nienależnie pobranych płatności za 2013r. wynosiła: 2 275,02 zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz 242,54 zł z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni upraw podstawowych. Z uwagi na fakt, że kwota z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni upraw podstawowych była mniejsza niż 100 euro Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. prawidłowo odstąpił od jej dochodzenia. W analizowanym przypadku natomiast nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwot nienależnie pobranych płatności w zakresie JPO określone w art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 5 lutego 2015r.

Organ podkreślił, że odrębną kwestię stanowią przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu, o którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od odpłatności. W orzecznictwie NSA podkreśla się, że przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie, tj. płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, a błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika. Pojęcie "pomyłki", jest definiowane w słowniku języka polskiego jako spostrzeżenie, sąd niezgodny z rzeczywistością, niewłaściwe postępowanie, posunięcie. W analizowanej sprawie, płatności przyznane na mocy decyzji nr (...) do powierzchni zgłoszonej we wniosku nie zostały wypłacone wnioskodawczyni na skutek pomyłki ARiMR. Wniosek o przyznanie płatności bezpośrednich jest wnioskiem składanym z inicjatywy rolnika, w którym dobrowolnie kształtuje się jego zakres. Rolnik musi być wpisany do ewidencji producentów rolnych. W przedmiotowej sprawie wniosek dotyczył M. A. i był podpisany jej nazwiskiem. Organ I instancji w toku prowadzonego postępowania i w dacie wypłaty płatności nie posiadał wiadomości o śmierci M. A., jaki i sfałszowaniu jej podpisu na wniosku przez córkę – Z. W., wobec powyższego nie można stwierdzić, że płatność została dokonana na skutek pomyłki organu. Okoliczność sfałszowania podpisu M. A. na wniosku przez Z. W. została stwierdzona w wyroku Sądu Rejonowego w K. II Wydział Karny z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...).

W ocenie organu odwoławczego nie można także uznać, że została spełniona druga przesłanka wymieniona w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, a mianowicie, że błąd organu jest tego rodzaju nie mógł zostać wykryty przez rolnika. W ocenie organu odwoławczego nie można twierdzić, że błąd w postaci składania wniosku opatrzonego sfałszowanym podpisem M. A. nie mógł zostać wykryty przez W. W.. W niniejszej sprawie zachodzi istotna okoliczność wynikająca z faktu, że odwołujący prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w K. II Wydział Karny z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) uznany został winnym przestępstwa z art. 286 § 1 K.k. i art. 297 § 1 K.k. w zw. z art. 11 § 2 w zw. z art. 12 K.k. Według przyjętego opisu czynu: w okresie od 14 maja 2013r. do dnia 27 listopada 2013r. W. W. "(...) działając wspólnie i w porozumieniu z Z. W., w celu osiągnięcia korzystności majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do spełnienia warunków odnoście dopłat z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów położonych w miejscowości K. (...) doprowadził Agencie Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział Regionalny Biuro Powiatowe w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. w S. posłużył się autentycznym wnioskiem (...) z podrobionym przez Z. W. podpisem M. A., uprawionej do dopłat i pomocy finansowej (...) skutkiem czego wydano (....) decyzję z dnia (...) o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2013r w kwocie 2 517,56 zł, które to środki zostały przekazane na konto zmarłej w dniu 15 stycznia 2014r. M. A. i wypłacone przez niego jako osobę upoważnioną do korzystania z rachunku bankowego zmarłej. (...)". Zgodnie z art. 286 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadza inną osobę do korzystnego rozporządzenia własnym lub cudzym mieniem za pomocą wprowadzenia jej w błąd albo wyzyskania błędu lub niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania. Przestępstwo oszustwa określone w art. 286 § 1 k.k. jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Ustawa wymaga, aby zachowanie sprawcy było ukierunkowane na określony cel, którym w przypadku oszustwa jest osiągnięcie korzyści majątkowej. Sprawca, podejmując zachowanie, musi mieć wyobrażenie pożądanej dla niego sytuacji, która stanowić ma rezultat jego zachowania.

Stosownie do treści art. 297 § 1 k.k. podlega karze ten, kto, w celu uzyskania dla siebie lub kogo innego, od banku lub jednostki organizacyjnej prowadzącej podobną działalność gospodarczą na podstawie ustawy albo od organu lub instytucji dysponujących środkami publicznymi - kredytu, pożyczki pieniężnej, poręczenia, gwarancji, akredytywy, dotacji, subwencji, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji lub podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego, przedkłada podrobiony, przerobiony, poświadczający nieprawdę albo nierzetelny dokument albo nierzetelne, pisemne oświadczenie dotyczące okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania wymienionego wsparcia finansowego, instrumentu płatniczego lub zamówienia. Czyn zabroniony przewidziany w art. 297 § 1 k.k. ma charakter umyślny, przy czym przepis wymaga, aby sprawca działał w celu uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, dotacji, subwencji, akredytywy, potwierdzenia przez bank zobowiązania wynikającego z poręczenia lub z gwarancji, lub z innego podobnego świadczenia pieniężnego na określony cel gospodarczy, elektronicznego instrumentu płatniczego lub zamówienia publicznego. Znamię "działanie w celu uzyskania" dopełnione zostało w art. 297 § 1 k.k. sformułowaniem "dla siebie lub kogo innego". Oznacza to, iż komentowany przepis wymaga jedynie kierunkowego nastawienia sprawcy, bez konieczności podejmowania opisanych zachowań po to, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla siebie. Znamiona przestępstwa przewidzianego w art. 297 § 1 k.k. realizować będzie zatem zarówno działanie sprawcy, który przedkłada fałszywe lub stwierdzające nieprawdę dokumenty albo nierzetelne pisemne oświadczenia po to, aby uzyskać dla siebie kredyt, pożyczkę bankową, gwarancję kredytową, dotację, subwencję lub zamówienie publiczne, jak i wtedy gdy podejmuje on te działania, aby uzyskać jedną z wymienionych instytucji dla jakiegokolwiek innego podmiotu.

Z ustaleń zwartych w prawomocnym wyroku skazującym skarżący manifestował swoją wolę w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. złożył wniosek zmarłej w dniu 21 września 2012 r. M.A. w celu uzyskania dopłat, które następnie pobrał z jej konta bankowego. Związek pomiędzy działaniem skarżącego a osiąganiem celu uzyskania korzyści majątkowej trwał niezmiennie, według opisu czynu, zarówno w chwili składania wniosku o przyznanie płatności, w chwili wydawania decyzji w przedmiocie przyznania płatności na 2013r., jak i wypłaty dopłat. W orzecznictwie i doktrynie przyjmuje się, że mimo braku wyraźnej regulacji w k.p.a., okoliczności (fakty) potwierdzone prawomocnym wyrokiem skazującym, organ administracji publicznej obowiązany jest traktować jako udowodnione. Zatem wiążące ustalenia wyroku skazującego określające stan świadomości odwołującego wyłączają możliwość przyjęcia, iż w analizowanym stanie faktycznym zaistniała druga przesłanka, o której mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009, tj. "błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach".

Organ odwoławczy podkreślił, że w przypadku dokonania nadmiernie płatności, rolnik zwraca daną kwotę powiększoną o odsetki, wynika to z art. 80 ust. 1 rozporządzenia nr 1122/2009. Stosownie natomiast do treści art. 47 § 1 O.p. w zw. z art. 29 ust. 7 ustawy o Agencji, termin płatności nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności wynosi 60 dni od daty doręczenia decyzji ustalającej wysokość kwoty, na rachunek wskazany w tej decyzji. W myśl art. 51 § 1 O.p., zaległością podatkową jest podatek niezapłacony w terminie płatności Stosownie natomiast do art. 53 § 1 O.p., od zaległości podatkowych, z zastrzeżeniem art. 52 § 1 pkt 2 i art. 54, naliczane są odsetki za zwłokę. Odsetki za zwłokę naliczane są od dnia następującego po dniu upływu terminu płatności podatku lub terminu, w którym płatnik lub inkasent był obowiązany dokonać wpłaty podatku na rachunek organu podatkowego ( art. 53 § 4 O.p.).

Odpowiadając na zarzuty sformułowane w odwołaniu organ odwoławczy wyjaśnił, że przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, zostały określone w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i szeroko omówione w uzasadnieniu niniejszej decyzji. Ustawodawca unijny na gruncie rozporządzenia nr 1122/2009 nie przewidział możliwości odstąpienia od obowiązku zwrotu płatności, w sytuacji gdy rolnik dział w dobrej wierze, czy błędnym przekonaniu co do zasad dotyczących przyznania płatności, że dopłaty przyznawane do gospodarstwa, a nie osobie która posiada działki rolne i faktycznie na nich gospodaruje prowadząc wybraną przez siebie produkcyjną lub hodowlaną działalność. Decyzja o przyznaniu M. A., zmarłej w dniu 21 września 2012r. płatności bezpośrednich na rok 2013 z dnia (...) nie weszła w ogóle do obrotu prawnego, co oznacza, że przelane środki już w chwili dokonania przelewu, wobec braku informacji o sfałszowaniu podpisu strony na jej wniosku, jaki i informacji o zgonie w dacie wydania decyzji, stały się płatnościami nienależnymi. W. W. pobrał te środki, stąd jest obowiązany do ich zwrotu, jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu płatności, o których mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009.

W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi skarżący podtrzymując argumentację zawartą w odwołaniu podkreślił, że jego żona – Z. W. administrowała ziemią matki – M. A. i przez 9 lat wspólnie opłacali należy podatek rolny. Zdaniem skarżącego dopłaty przynależą do ziemi i upraw, co oznacza, że uprawnienie do ich pobierania posiada dzierżawca, poddzierżawca itd. Podał, że wspólnie z żoną byli rolnikami, ze względu jednak na przejście na emeryturę i przyznaną rentę strukturalną nie mogli przejąć gospodarstwa rolnego po zmarłej M. A.. Skarżący zaprzeczył, że nie było prowadzone postępowanie spadkowe po zmarłej M.A.. W załączeniu przedstawił decyzję Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Regionalnego ARiMR w W. z dnia 22 września 2016r. o stwierdzeniu nieważności decyzji z dnia 8 lipca 2016r., nr (...) Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w K. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR w Ł. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 1066 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (§ 2 art. 1 tej ustawy).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 – dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.

Stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Przeprowadzona przez sąd w rozpoznawanej sprawie kontrola aktu administracyjnego we wskazanym wyżej aspekcie nie wykazała, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem prawa w stopniu obligującym do ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Przedmiotem kontroli jest decyzja Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia (...) w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2013. Postępowanie w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 1512 ze zm.), na podstawie którego organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych.

Ustalenie w drodze decyzji administracyjnej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w trybie art. 29 ust. 1 ustawy dotyczy wszystkich wymienionych w tym przepisie środków publicznych, co do których ustalono, że ich pobranie (wypłata) nastąpiło w sposób nieuprawniony.

Wskazać w tym miejscu należy, że nie ulega wątpliwości, iż ustalenie tego, czy środki publiczne, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, zostały pobrane nienależnie, wymaga wnikliwej i szczegółowej analizy stanu faktycznego danej sprawy, a ponadto równie wnikliwej analizy szczegółowych przepisów prawa materialnego regulujących przyznanie danej płatności.

W rozpoznawanej sprawie nie można pomijać art. 40 ustawy z dnia 26 stycznia 2007 r. o płatnościach w ramach systemów wparcia bezpośredniego, z którego wynika, że w zakresie odnoszącym się do ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych jednolitej płatności obszarowej oraz płatności uzupełniającej odsyła on do art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.

Z nienależną płatnością mamy do czynienia w sytuacji, w której wypłacona rolnikowi przez organ administracji kwota staje się następnie świadczeniem, które przestało być należnym na skutek wygaśnięcia obowiązku jego wypłacenia. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy. Środków tych należy dochodzić od podmiotu, który rzeczywiście podejmie wypłacone przez ARiMR środki.

W rozpoznawanej sprawie analizując zastosowane w sprawie przepisy prawa wspólnotowego i krajowego, sąd przyjął, że w art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. U. UE L 2009.316.65) - określenie "nienależne" odnosi się nie tylko do sytuacji, w której akt stanowiący podstawę prawną przyznania płatności zostanie następnie wyeliminowany z obrotu prawnego na podstawie regulacji krajowych (k.p.a.), ale także do sytuacji, gdy nie zachodziły okoliczności uzasadniające udzielenie płatności na gruncie obowiązujących regulacji prawnych.

Skoro stosowne regulacje wspólnotowe i krajowe przewidują przyznanie płatności w wysokości określonej w zależności od zadeklarowanej powierzchni posiadanych gruntów rolnych, a jednocześnie normują również przypadki, w których płatności nie przyznaje się wskutek stwierdzonych nieprawidłowości we wniosku, to ich przyznanie i wypłacenie wbrew tym unormowaniom powoduje, że są one nienależne.

Zatem wszczęcie i prowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie kwoty nienależnie pobranych płatności w rozpoznawanej sprawie uznać należało za prawidłowe.

Jak wynika z akt administracyjnych decyzją z (...) przyznano M. A.płatności na rok 2013 w łącznej wysokości 2 517,56 zł, w tym jednolita płatność obszarowa w wysokości 2 275,02 zł oraz uzupełniająca płatność obszarowa w wysokości 242,54 zł. Z akt sprawy wynika także, że na rachunek skarżącej zostały przekazane ww. płatności w dniu 15 stycznia 2014 r.

Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w dniu 17 lipca 2014 r. do Biura Powiatowego ARiMR w K. został przesłany odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika, że wnioskodawczyni M. A. zmarła w dniu 21 września 2012 r.

W dniu 4 listopada 2014r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. zawiadomił Prokuraturę Rejonową w K. w oparciu o art. 304 § 2 K.p.k. w zw. z art. 270 § 1, art. 297 § 1 i art. 11 § 2 k.k. o podejrzeniu popełnienia przestępstwa polegającego na zagarnięciu cudzej rzeczy ruchomej (pieniędzy) przyznanych po rozpatrzeniu wniosku o przyznanie płatności na rok 2012, oraz na podrobieniu i przedłożeniu przez nieznanego sprawcę podrobionego wniosku o przyznanie płatności na rok 2013 oraz 2014 dotyczącego M. E. A..

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015r., sygn. akt (...) Sąd Rejonowy w K. II Wydział Karny - po rozpoznaniu sprawy przeciwko W.W.- oskarżonego o to, że: V. w okresie od 14 maja 2013r. do dnia 27 listopada 2013r. W. W. "(...) działając wspólnie i w porozumieniu z Z.W., w celu osiągnięcia korzystności majątkowej poprzez wprowadzenie w błąd co do spełnienia warunków odnoście dopłat z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów położonych w miejscowości K. (...) doprowadził Agencie Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Oddział Regionalny Biuro Powiatowe w ten sposób, że w dniu 14 maja 2013r. w S. posłużył się autentycznym wnioskiem (...) z podrobionym przez Z.W. podpisem M. A., uprawionej do dopłat i pomocy finansowej (...) skutkiem czego wydano (....) decyzję z dnia (...) o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za 2013r. w kwocie 2 517,56 zł, które to środki zostały przekazane na konto zmarłej w dniu 15 stycznia 2014r. M. A. i wypłacone przez niego jako osobę upoważnioną do korzystania z rachunku bankowego zmarłej - uznał oskarżonego W. W. za winnego popełnienia zarzucanych mu w punkcie IV i V aktu oskarżenia czynów, tj. występków z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 297 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. wymierzył mu karę 6 miesięcy pozbawienia za każdy z czynów.

Powyższy wyrok, na skutek apelacji, został utrzymany w mocy wyrokiem Sądu Okręgowego w R. V Wydział Karny Odwoławczy z dnia 2 lutego 2016 r., sygn. akt (...).

A zatem skarżący w dniu 14 maja 2013r. złożył wniosek o przyznanie płatności na 2013 rok z podrobionym przez Z. W. podpisem wnioskodawczyni M. A., a następnie pobrał płatności z konta bankowego zmarłej M. A.. Rację ma zatem organ, że zmarła M. A. nie stała się beneficjentem płatności, a środki przekazane na jej rachunek bankowy należy traktować jako nienależne. Wobec powyższego do ich zwrotu zobowiązany jest skarżący, który je pobrał.

W tym miejscu wskazać należy, że adresatem decyzji wydanej w omawianym trybie może być każdy, kto pobrał środki publiczne w kwocie nienależnej lub nadmiernej wynikającej ze stosunków publicznoprawnych. Ustalenie osoby zobowiązanej następuje podczas wszczętego z urzędu postępowania administracyjnego w tym przedmiocie. Oznacza to, że wszczęte postępowanie zakreślone ramami omawianego art. 29 ustawy o Agencji stanowi nowe i samodzielne postępowanie do wydania decyzji administracyjnej o ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Chodzi wówczas także o osobę, która nie była rolnikiem a faktycznie uzyskała środki pochodzące z wymienionych w ustawie funduszy. Błąd dotyczył wówczas zaistnienia zdarzenia, a więc stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależnie pobraną płatność. Krąg podmiotów, które mogą być adresatami decyzji o ustalenie nienależnie pobranych środków wyznacza sformułowanie "pobranych środków". Należy zatem rozumieć je jako rzeczywiste pobranie środków w różnych formach. Przedmiotowy przepis, nie ogranicza kręgu adresatów, którzy płatność tę otrzymali (por. wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2315/11).

W sprawie nie doszło do sytuacji o jakiej mowa w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009. Art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji stanowi, że obowiązek dokonania zwrotu nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku, gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego związanych z obliczaniem przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od płatności.

Celem wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, określonego w art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, gdy błąd ARMiR spowodował wypłatę nienależnych płatności i jednocześnie brak było możliwości wykrycia tego błędu przez rolnika, a w przypadku, gdy błąd dotyczył stanu faktycznego, który miał wpływ na nienależną płatność, gdy ponadto nie doszło do wydania decyzji, o której mowa w art. 29 ust. 1 ustawy oraz jej doręczenia stronie w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.

Możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności wymaga zatem spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.

Istotne w rozpoznawanej sprawie jest więc to, czy stan faktyczny sprawy nie uprawniał do odstąpienia od obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności, a w szczególności, czy nie zaistniały przesłanki w rozumieniu art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009.

W ocenie sądu, organy prawidłowo uznały, że przyznanie wnioskodawczyni płatności do gruntów rolnych na rok 2013 nie wynikało z pomyłki ARiMR, gdyż w dniu wydawania decyzji o przyznaniu płatności Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w K. nie wiedział, że wniosek nie został podpisany przez M. A. oraz w dacie wydawania decyzji o przyznaniu płatności oraz wypłaty płatności nie posiadał informacji, że wnioskodawczyni – M. A. nie żyła.

W sprawie nie upłynął również termin przedawnienia środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, o którym mowa w art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz.U. UL. 1995.312.1). Zgodnie z art. 3 ust. 1 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.

W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.

Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.

Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.

Stosownie do treści art. 1 ust. 2 ww. rozporządzenia nr 2988/95 - nieprawidłowość oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa wspólnotowego wynikające z działania lub zaniedbania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Wspólnot lub w budżetach, które są zarządzane przez Wspólnoty, albo poprzez zmniejszenie lub utratę przychodów, które pochodzą ze środków własnych pobieranych bezpośrednio w imieniu Wspólnot, albo też w związku z nieuzasadnionym wydatkiem.

W rozpatrywanej sprawie za czas dopuszczenia się nieprawidłowości przez skarżącego należy uznać datę złożenia wniosku o przyznanie płatności na 2013 rok, czyli 14 maja 2013r. (płatność wypłacono stronie na rachunek bankowy w dniu 15 stycznia 2014r.).

Jednak skoro w rozpoznawanej sprawie zaniedbanie będące podstawą naruszenia przepisów prawa wspólnotowego powtarzało się (2012 i 2013 rok), nieprawidłowość jest "powtarzająca się" w rozumieniu art. 3 ust. 1 akapit drugi tego rozporządzenia. Odpowiadający mu termin przedawnienia rozpoczyna zatem bieg dopiero od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. Organ powziął wiadomość, że doszło do nieprawidłowości wynikającej z wydania decyzji z dnia (...) w stosunku do M. A. w dniu 17 lipca 2014 r., a więc w dacie, kiedy do Biura ARIMR wpłynął odpis skrócony aktu zgonu M. A.. Natomiast w dniu 6 maja 2014 r. skarżący po raz ostatni złożył w imieniu M. A. wniosek o przyznanie płatności.

Decyzja Dyrektora Ł. Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w S. z dnia (...) ustalającą kwotę nienależnie pobranych płatności została wydana w dniu (...) i doręczona skarżącemu w dniu 2 października 2017 r. - a zatem przed upływem czteroletniego okresu przedawnienia przewidzianego w art. 3 ust.1 rozporządzenia Rady (WE), EURATOM nr 2988/95.

Ponadto upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1, co oznacza, iż maksymalny termin przedawnienia nie może przekroczyć ośmiu lat.

Mają powyższe na względzie, sąd stwierdza, że nie upłynął również okres odpowiadający podwójnemu terminowi przedawnienia, tj. 8 lat.

Ponadto prawidłowo organy uznały, że termin roszczeń o zwrot nienależnie pobranego wsparcia pochodzącego ze środków krajowych również nie upłynął. Jednakże z uwagi na fakt, że kwota z tytułu uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni upraw podstawowych (242,54 zł) była mniejsza niż 100 euro Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w S. prawidłowo odstąpił od jej dochodzenia.

Wobec powyższego, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 3 ust. 2 pkt 1 i 2 o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8 i art. 107 § 3 k.p.a.

Z uwagi na przedstawione powyżej okoliczności, sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu sąd orzekł w pkt 2 sentencji wyroku na podstawie art. 250 p.p.s.a. w związku z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. a w związku z § 8 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2016 r., poz. 1715 ze zm.).

B.K.

-----------------------

1