Postanowienie WSA w Białymstoku, sygn. akt II SAB/Bk 29/09
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Data orzeczenia: 2010-01-21 00:00:00+01:00 ()
Symbol z opisem: 648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Prezydent Miasta
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy
Powołane przepisy: article: art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260
journal: Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Stanisław Prutis (spr.) po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Stowarzyszenia F. Z. w B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia [...] grudnia 2009 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia F. Z. w B. na bezczynność Prezydenta Miasta B. w przedmiocie informacji publicznej p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego


UZASADNIENIE

Stowarzyszenie F. Z. w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego.

Wnioskodawca podał, że działa jako organizacja społeczna i organizacja pożytku publicznego, nie osiąga zysku i nie prowadzi działalności gospodarczej, a w związku tym nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych. Wskazał, że w roku 2006 poniósł stratę w wysokości 1.085,71 zł, w 2007 - 10.178, 47 zł, w 2008 – 6.296, 18 zł, zaś w 2009 r. – 30.000 zł. Stowarzyszenie nie posiada żadnych nieruchomości i ruchomości. Stan środków finansowych na koncie bankowych wynosi 0 zł, przy czym zostało ono zablokowane tytułem prowadzonej egzekucji komorniczej.

Pismem z dnia 9 listopada 2009 r. referendarz sądowy wezwał Stowarzyszenie do złożenia oświadczenia dotyczącego uszczegółowienia danych dotyczących sytuacji finansowej poprzez udokumentowanie dochodów i wydatków za 2009 r., przedłożenie wyciągu z rachunku bankowego za okres sierpień – październik 2009 r., sprawozdania z działalności za 2008 r. bilansu za 2008 r. oraz dokumentów poświadczających wysokość aktualnego zadłużenia z tytułu prowadzonej egzekucji komorniczej (k. 67). Wnioskodawca w wyznaczonym terminie nie ustosunkował się do treści wezwania.

Wobec powyższego postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. referendarz sądowy nie uwzględnił wniosku.

W uzasadnieniu podkreślił, że ciężar dowodu co do okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na skarżącym, który w sprawie niniejszej nie wykazał w sposób przekonujący, iż nie jest w stanie tych kosztów ponieść. Nadto w oparciu o przedstawione dokumenty nie ma możliwości zweryfikowania oświadczeń strony o ilości posiadanych środków finansowych za okres trzech ostatnich miesięcy oraz aktualnej wysokości zadłużenia, co w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej i pozytywne rozpatrzenie złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Ponadto podniesiono, że koszty sądowe nie mogą zostać postawione w ostatniej kolejności ich zaspokojenia.

Powyższe postanowienie zostało doręczone skarżącemu w dniu 29 grudnia 2009 r. (k. 74). W dniu 5 stycznia 2010 r. do tutejszego sądu wpłynął plik pism skarżącego, w których kwestionuje on odmowę przyznania prawa pomocy postanowieniem z dnia 7 grudnia 2010 r. oraz ponownie wnosi o przyznanie tego prawa w zakresie całkowitym. Pisma potraktowano jako sprzeciw od w/w postanowienia.

W sprzeciwie wnioskodawca ponownie wskazał straty, które poniósł w latach 2006, 2007, 2008 i 2009. Dodatkowo wskazał zadłużenie na kwotę około 20.000 zł z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych oraz nieuregulowanych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniach odwoławczych. Wnioskodawca podał, iż nie zatrudnia ani nie wynagradza żadnej osoby, członkowie Stowarzyszenia nie otrzymują żadnych świadczeń, wszystkie prace wykonywane są nieodpłatnie w ramach wolontariatu. Stowarzyszenie nie ponosi wydatków związanych z ubezpieczeniami społecznymi i zdrowotnymi, podatkami od osób fizycznych, obecnie także z powodu braku środków nie ponosi wydatków związanych z wynajęciem pomieszczenia, energią elektryczną i tym podobnych opłat eksploatacyjnych - korzysta z pomieszczeń użyczonych bezpłatnie do spotkań i przechowywania dokumentów, telefon Stowarzyszenia z powodu zaległości na kwotę ok. 300 zł został odłączony. Narastające zadłużenie związane jest z kosztami prowadzenia działalności statutowej, którego strona skarżąca nie ma możliwości pokrycia z uwagi na brak wpływów. Stowarzyszenie aktualnie nie posiada na rachunku bankowym środków finansowych a przejściowy fakt obecności pewnych sum pieniężnych na koncie wynikał z opóźnienia rozliczenia zobowiązań i zadłużenia. Poniesiona strata to nieopłacone faktury, na które chwilowo zostały zaciągnięte pożyczki od członków Stowarzyszenia. Wskazano, że w 2007 i 2008 r. wnioskodawca otrzymał darowiznę w wysokości 10.000, jednak zgodnie z wolą darczyńcy została ona przeznaczona na cele edukacji ekologicznej. Z kolei roczne składki członków w wysokości od 15 do 20 zł nie przekraczają kwoty 300 zł i są przeznaczane na koszty pocztowe. Końcowo zaznaczono, że statut Stowarzyszenia jako organizacji pożytku publicznego wyklucza i uniemożliwia pokrycie kosztów sądowych, kar, grzywien i opłat.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:

Wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego podlegał oddaleniu, bowiem strona nie wykazała w sposób wiarygodny, że nie posiada środków na pokrycie kosztów zainicjowanego postępowania sądowego.

Podkreślenia wymaga, że podmiot inicjujący postępowanie sądowe winien liczyć się z koniecznością ponoszenia wynikających z tego tytułu kosztów. Wywiązanie się z obowiązku odpłatności ustanowionego w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) oznacza, że strona powinna w pełni wykorzystać dostępne dla niej środki, by w kosztach sądowych w miarę możliwości uczestniczyć, a jeśli tych środków nie posiada, powinna to w sposób przekonujący i nie budzący wątpliwości uzasadnić i wykazać. Może to nastąpić poprzez przedłożenie stosownych dokumentów. Nie jest możliwe przyznanie prawa pomocy w oparciu o dokumentację niepełną czy zawierającą sprzeczne informacje (vide: postanowienie NSA z dnia 12 września 2008 r., II OZ 903/08, postanowienie z dnia 29 października 2009 r., II OZ 934/09).

Powyższe zasady znajdują odzwierciedlenie w art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którymi prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na wnioskodawcy (J. P. Tarno "Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Kraków 2005, s. 592).

W ocenie sądu skarżący nie wykazał, że jego sytuacja majątkowa uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim nie przedstawił wiarygodnych dokumentów, które potwierdzałyby deklarowany obrót środkami finansowymi, a więc i wysokość obecnego zadłużenia. Za takie dokumenty nie można bowiem uznać pism sporządzonych przez samego skarżącego, niemających waloru dokumentów księgowych. Zdaniem sądu wskazywane wpływy, jak i ponoszone wydatki mogłyby być podstawą oceny sytuacji majątkowej organizacji tylko wówczas, gdyby wynikały z dokumentów mających walor obiektywny, których nie przedłożono. Oświadczeniom, wynikającym z pism sporządzonych przez skarżącego, nie towarzyszą konkretne dowody w postaci wyciągów z konta bankowego, czy aktualnego zaświadczenia prowadzącego egzekucję komornika o wysokości pozostającej do ściągnięcia należności.

Wątpliwości budzi również analiza kwot deklarowanych wpływów i strat za poszczególne lata ubiegłe oraz rok 2009. Zgodnie z oświadczeniem wnioskodawcy jego wynik finansowy za 2008 r. to strata w wysokości 6.296,18 zł. Na dzień złożenia sprzeciwu Stowarzyszenie zadeklarowało już zadłużenie w wysokości 30.000 zł i i 20.000 z tytułu prowadzonych egzekucji komorniczych oraz nieuregulowanych kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniach odwoławczych. Nie przedłożono przy tym dowodów potwierdzających to wyliczenie.

Powyższe okoliczności oraz powtarzane oświadczenia o braku środków finansowych tworzą, zdaniem sądu, mało czytelny i mało wiarygodny obraz rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącej organizacji. W latach poprzednich Stowarzyszenie posiadało znaczne, bo kilkunastotysięczne obroty, w tym kilkunastotysięczne wpływy, a jednocześnie deklarowało trudną sytuację finansową, w tym brak środków na koszty sądowe. Obecnie sytuacja powtarza się, bowiem organizacja deklaruje stały wzrost zadłużenia (do kwoty 30.000 zł), przy braku jakichkolwiek wpływów, a jednocześnie podaje, że "wszystkie środki są przeznaczane na spłatę zadłużenia oraz koszty np. korespondencji", co wskazuje na istnienie określonych źródeł dochodu. Poddaje to w wątpliwość prawdziwość informacji przekazywanych sądowi.

W tym miejscu podkreślenia wymaga, że działalność statutowa Stowarzyszenia, jak wynika z dokumentów organizacyjnych, polega na wspieraniu i propagowaniu inicjatyw związanych z ochroną środowiska. Częścią tej działalności jest występowanie przed sądem w roli organizacji społecznej wspierającej inicjatywy proekologiczne i protestującej przeciwko naruszeniom środowiska naturalnego. Z bardzo dużej ilości postępowań przed tutejszym sądem, w których organizacja powyższa jest stroną wynika, że poddawanie kontroli administracyjnej i sądowej różnego rodzaju przedsięwzięć stanowi bardzo znaczną część tej statutowej działalności. Niedopuszczalne jest zatem w takiej sytuacji traktowanie kosztów sądowych jako ostatnich w kolejności zaspokojenia.

Należy ponadto wskazać, że często treść pism składanych w tych postępowaniach wskazuje, iż ich autor nie jest w stanie w pełni i na bieżąco śledzić biegu poszczególnych spraw i być wystarczająco zorientowanym w ich przedmiocie. Pisma te adresowane są jednocześnie do wielu organów, często niemających ze sprawą związku. Wynikająca z tego faktu ilość korespondencji zwiększa niepotrzebnie koszty działalności Stowarzyszenia.

Racjonalny i rzetelny podmiot winien być świadomy skutków finansowych swoich działań i powinien tak gospodarować polityką finansową, by uwzględniać w swoim budżecie wszelkie wydatki związane z prowadzoną działalnością i eliminować wydatki niepotrzebne.

Wiadomym jest skarżącemu, że prowadzenie spraw sądowych wiąże się z różnego rodzaju kosztami (np. wpis sądowy). Skoro Stowarzyszenie spłaca zadłużenie i pokrywa, nawet w minimalnym zakresie, koszty korespondencji, to też winno liczyć się z wydatkami związanymi ze swym udziałem w sprawach sądowych (wpis, inne opłaty) i traktować je również jako koszt swej statutowej działalności. Prawidłowa gospodarka finansami polega na takim, racjonalnym określeniu własnych możliwości, by przynajmniej częściowo ponosić odpowiedzialność za podejmowane działania.

Reasumując, sąd administracyjny oceniając całokształt zebranego w sprawie materiału dowodowego dotyczącego sytuacji majątkowej skarżącego, nie dał w pełni wiary jego oświadczeniom, jakoby znajdował się w sytuacji krytycznej, uniemożliwiającej uiszczenie kosztów postępowania sądowego.

Także prowadzenie działalności jako organizacja non profit nie jest przesłanką do "faworyzowania" Stowarzyszenia w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych. Fakt, że stowarzyszenie jest organizacją non profit nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków - chociażby w drodze obowiązkowych składek członkowskich – na prowadzenie działalności statutowej, w zakres której wchodzą również spory sądowe (postanowienie NSA z dnia 09 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 i postanowienie NSA z dnia 06 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 588/06 w: "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – orzecznictwo" pod red. B. Dautera, str. 438, Warszawa 2007). Strona skarżąca inicjując, a następnie uczestnicząc w postępowaniu sądowoadministracyjnym, powinna zatem przewidzieć możliwość ponoszenia związanych z tym kosztów (postanowienie NSA z dnia 09 listopada 2007 r., sygn. akt. II OZ 1090/07, postanowienie NSA z 12 lutego 2008 r., sygn. akt II OZ 80/08).

Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 245 § 1 i 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 i art. 260 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.