Postanowienie WSA w Warszawie, sygn. akt V SO/Wa 61/15
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2016-07-21 00:00:00+02:00 ()
Symbol z opisem: 6537 Egzekucja należności pieniężnych, do których  nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 ust. 3  ustawy o f
Hasła tematyczne: Prawo pomocy
Skarżony organ: Minister Finansów
Treść wyniku: Odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych
Powołane przepisy: article: art. 246 par. 1 pkt 2,  art. 255, art. 260 par. 1 i par. 3
journal: Dz.U. 2016 poz 718
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący – sędzia WSA Bożena Zwolenik po rozpoznaniu w dniu 21 lipca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu w sprawie z wniosku W.S. o wyłączenie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków od orzekania w sprawach o sygn. akt: V SAB/Wa 8/14, V SAB/Wa 20/14, V SAB/Wa 35/14, V SAB/Wa 43/14, V SAB/Wa 44/14, V SAB/Wa 45/14, V SAB/Wa 46/14, V SAB/Wa 12/15, V SAB/Wa 13/15, V SAB/Wa 14/15, V SAB/Wa 15/15, V SAB/Wa 25/15, V SAB/Wa 26/15, V SAB/Wa 27/15, V SAB/Wa 28/15, V SAB/Wa 29/15, V SAB/Wa 35/15, V SAB/Wa 45/15, V SAB/Wa 46/15, V SAB/Wa 47/15, V SAB/Wa 48/15, V SAB/Wa 49/15, V SAB/Wa 50/15, V SAB/Wa 51/15, V SAB/Wa 53/15, V SAB/Wa 54/15, V SAB/Wa 59/15, V SAB/Wa 60/15, V SAB/Wa 61/15, V SAB/Wa 62/15, V SAB/Wa 63/15, V SAB/Wa 64/15, V SAB/Wa 65/15, V SA/Wa 2743/15 V SA/Wa 2818/15, V SA/Wa 2819/15, V SA/Wa 2820/15, V SA/Wa 2821/15, V SA/Wa 3968/15, V SA/Wa 3969/15, V SA/Wa 3970/15, V SA/Wa 3971/15, V SA/Wa 3972/15 V SA/Wa 3973/15, V SO/Wa 6/14, V SO/Wa 7/14, V SO/Wa 8/14, V SO/Wa 9/14, V SO/Wa 10/14, V SO/Wa 11/14, V SO/Wa 12/14, V SO/Wa 13/14, V SO/Wa 14/14, V SO/Wa 15/14, V SO/Wa 16/14, V SO/Wa 18/14, V SO/Wa 4/15, V SO/Wa 5/15, V SO/Wa 6/15, V SO/Wa 7/15, V SO/Wa 8/15, V SO/Wa 9/15, V SO/Wa 10/15, V SO/Wa 11/15, V SO/Wa 12/15, V SO/Wa 13/15, V SO/Wa 14/15, V SO/Wa 15/15, V SO/Wa 16/15, V SO/Wa 17/15, V SO/Wa 46/15, V SO/Wa 47/15, V SO/Wa 48/15, V SO/Wa 49/15, V SO/Wa 50/15, V SO/Wa 51/15, V SO/Wa 52/15, V SO/Wa 53/15, V SO/Wa 54/15, V SO/Wa 55/15 i V SO/Wa 61/15 postanawia: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r.


UZASADNIENIE

Pismem z dnia [...] października 2015 r. W.S. złożył wniosek o wyłączenie sędziego Ewy Wrzesińskiej-Jóźków ze składów orzekających w sprawach ze skarg wniesionych przez niego na rozstrzygnięcia wydane przez Ministra Finansów. Postanowieniem z dnia 17 grudnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił ten wniosek podnosząc, że fakt, iż strona nie akceptuje rozstrzygnięć procesowych Sądu czy zarządzeń wydawanych w toku postępowania, czy też pozostaje w subiektywnym przeświadczeniu o stronniczości bądź złej woli sędziego rozpatrującego jej sprawę, nie może stanowić podstawy wyłączenia sędziego.

Pismem z dnia [...] stycznia 2016 r. wnioskodawca złożył zażalenie na postanowienie Sądu z dnia 17 grudnia 2015 r. W zażaleniu wniósł również o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, załączając do zażalenia wniosek o przyznanie prawa pomocy złożony na urzędowym formularzu PPF.

W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że podstawowym źródłem jego utrzymania jest emerytura w wysokości 648 [...], jednocześnie nie wykazując żadnego majątku. Wyjaśnił, że jego dochód tygodniowy stanowi kwota 151,20 [...] zwana "zasiłkiem dla osób o niskich dochodach" lub "małą emeryturą" dla osób opłacających składkę ubezpieczenia do [...] co najmniej przez 5 lat. Do miesięcznych kosztów zaliczył spłatę zobowiązania finansowego w wysokości 6.200 [...] spłacanego w tygodniowych ratach po 75 [...] (325 [...] w miesiącu) oraz koszty prowadzonych postępowań sądowych (191 [...] w miesiącu). Wnioskodawca przedstawił miesięczne zestawienie dochodów i wydatków. Dochód stanowi kwota 648 [...], a wydatki wynoszą 641 [...]. Opisując miesięczne wydatki, wskazał spłatę pożyczki (325 [...]), koszty postępowania sądowego w Polsce (191 [...]), wydatki na energię elektryczną, gaz, wodę, ścieki (około 48 [...]), opłatę telefoniczną (35 [...]) i [...] (42 [...]).

W związku z tym, iż złożone oświadczenia okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, zarządzeniem starszego referendarza sądowego z [...] lutego 2016 r., wezwano go do udzielenia dodatkowych informacji oraz złożenia określonych dokumentów. W szczególności ustalenia wymagało, czy wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową na terytorium A. "dla osób o niskich dochodach", to czy osiąga inne dochody, czy jest osobą bezrobotną, czy w ciągu ostatniego roku podejmował prace na terytorium W., a jeśli tak, to jakiego rodzaju i w jakich okresach, gdzie i na podstawie jakiego tytułu prawnego wnioskodawca zamieszkuje i jakie są związane z tym opłaty, czy wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe na terytorium A., czy też na terytorium Polski, czy samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, czy posiada członków rodziny, w tym również w Polsce, na których ciąży obowiązek wzajemnej pomocy, obowiązek alimentacyjny, czy wnioskodawca w ciągu ostatniego roku przebywał na terytorium Polski, czy podróżował komunikacją lotniczą, bądź inną komunikacją, jak często, jakie wydatki z tego tytułu poniósł w ciągu ostatniego roku, czy posiada majątek ruchomy, jakie są jego miesięczne wydatki związane z niezbędnym utrzymaniem, a także czy posiada rachunki bankowe bądź środki pieniężne zgromadzone w inny sposób. Wnioskodawcę wezwano również do złożenia dokumentów, tj. wyciągów i wykazów z rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych, tytułu prawnego, na podstawie którego wnioskodawca korzysta z mieszkania, dokumentu, z którego wynika, że korzysta z pomocy finansowej, pomocy socjalnej bądź innej pomocy na terytorium A. ze wskazaniem jej miesięcznej wysokości wraz z tłumaczeniem dokumentu na język polski.

Odpowiadając na wezwanie pismem z [...] marca 2016 r. wnioskodawca wskazał sygnatury spraw wszczętych jego skargami i wnioskami oraz prowadzonymi przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Jednocześnie wyjaśnił, że do wskazanych spraw przesłał poszerzone informacje wraz z załączonymi dokumentami o stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. Do ww. pisma z [...] marca 2016 r. nie załączył żadnych dokumentów.

Postanowieniem z dnia 14 kwietnia 2016 r. starszy referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie starszy referendarz sądowy wskazał, że pismo wnioskodawcy z [...] marca 2016 r. nie stanowi wyczerpującej i rzetelnej odpowiedzi na zarządzenie z [...] lutego 2016 r. Na podstawie tego pisma nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy.

W sprzeciwie od ww. postanowienia wnioskodawca zarzucił, iż referendarz sądowy pominął jego oświadczenie złożone w pkt 13 urzędowego formularza wniosku PPF, a powinien dokładnie zapoznać się z treścią wniosku o przyznanie prawa pomocy i załącznikami do tego wniosku. Wnioskodawca dodał również, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, o której mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. Nr 88, poz. 553 ze zm.). Złożone oświadczenie dotyczy wszystkich punktów części I i II uzupełnionego wniosku, stosownie do przepisu art. 255 p.p.s.a.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718, zwanej dalej "p.p.s.a.") - w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw wszczętych po dniu 14 sierpnia 2015 r. - rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, Sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność.

Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.).

Stosownie do art. 245 § 1, 3 i 4 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej.

Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Zgodnie z § 1 pkt 2 tego artykułu osoba fizyczna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, iż to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy.

Podkreślić również należy, że rozpoznający wniosek referendarz sądowy albo Sąd oceniają spełnienie ustawowych przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy, a oświadczenie o którym mowa w art. 233 § 1 w związku z § 6 ustawy z dnia 6 Kodeksu karnego nie zastępuje obowiązku przedstawienia na wezwanie Sądu lub referendarza sądowego dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W ocenie Sądu zaskarżone sprzeciwem postanowienie starszego referendarza sądowego WSA w Warszawie z dnia 14 kwietnia 2016 r. wydane zostało prawidłowo, w poprawnie ustalonym stanie faktycznym.

Dokonując oceny złożonego w niniejszej sprawie wniosku, zawartych w nim oświadczeń, przedstawionych dokumentów oraz dodatkowych wyjaśnień w zestawieniu z treścią wezwania oraz udzieloną odpowiedzią, Sąd stwierdza, że na ich podstawie nie można ustalić faktycznej sytuacji finansowej i rodzinnej wnioskodawcy. Powoływane okoliczności, takie jak jego zamieszkiwanie w W., stanowią pewne utrudnienie w przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, jednakże nie zwalniają strony z obowiązków nałożonych w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy.

Sąd podkreśla, iż ocena zasadności wniosku o prawo pomocy polega na dokonaniu porównania wysokości obciążeń finansowych w postępowaniu sądowym z rzeczywistymi możliwościami płatniczymi wnioskującej strony, biorąc pod uwagę jej wydatki niezbędne dla utrzymania siebie oraz rodziny. Aby dokonać takiego porównania niezbędne jest posiadanie pełnej wiedzy z zakresu możliwości majątkowych wnioskującej strony. Możliwość zaś uzyskania takiej wiedzy została zagwarantowana w przepisach ustawy p.p.s.a., a mianowicie w art. 255 p.p.s.a. Jak stanowi bowiem ww. przepis: "Strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego".

Odpowiadając na skierowane do niego na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwanie, wnioskodawca wskazał jedynie, iż już przekazał do Sądu poszerzone informacje wraz z załączonymi dokumentami o stanie majątkowym i możliwościach majątkowych do spraw o wskazanych przez siebie sygnaturach, nie przedkładając jakichkolwiek wyjaśnień i dokumentów do niniejszej sprawy. Tym samym uznać należało, jak to słusznie uczynił starszy referendarz sądowy, iż wnioskodawca nie wykonał wezwania, skutkiem czego uniemożliwił dokonanie porównania wysokości obciążeń finansowych z jakimi powinien się liczyć w postępowaniu sądowym z jego rzeczywistymi możliwościami płatniczymi. Na dokonanie porównania tego rodzaju nie pozwalały również wskazane dokumenty i wyjaśnienia złożone w sprawach wyszczególnionych w odpowiedzi na wezwanie Sądu. We wszystkich tych sprawach wnioskodawcy odmawiano bowiem przyznania prawa pomocy z uwagi na niepełne i nieprecyzyjne przedstawienie sytuacji finansowej i rodzinnej, a więc z uwagi na nieprawidłowe wykonanie wezwania do przedstawienia informacji i dokumentów. W takim stanie rzeczy zasadnym zatem było przyjęcie, iż wnioskodawca nie wykazał, że ustawowa przesłanka przyznania prawa pomocy w odniesieniu do niego wystąpiła, a w rezultacie powyższego wydanie postanowienia o odmowie udzielenia prawa pomocy.

Za zasadnością takiego rozstrzygnięcia przemawia stanowisko również prezentowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. W postanowieniu z dnia 27 lipca 2011 r. o sygn. akt II OZ 650/11 podkreślono, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przywołać warto również stanowisko wyrażone w postanowieniu z 5 listopada 2010 r. o sygn. akt II GZ 318/10, w uzasadnieniu którego Sąd stwierdził, iż czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Strona wezwana do uzupełnienia oświadczenia winna z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. To w jej interesie leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jak również nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por. postanowienia NSA z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Odmowę przyznania prawa pomocy uzasadnia także sytuacja, gdy strona podaje fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04).

W jednym z ostatnich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podniósł, iż nie można zaakceptować sytuacji, kiedy strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy kwestionuje zasadność przedłożenia Sądowi dokumentów, o które była wzywana na podstawie art. 255 p.p.s.a. Ponadto stanął na stanowisku, że wybiórcze przedstawienie dokumentów pozbawia Sąd możliwości oceny rzeczywistych zdolności płatniczych wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2016 r. o sygn. akt II GZ 916/15).

Należy również podkreślić, iż ani referendarz sądowy ani Sąd rozpoznający sprzeciw nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego wnioskodawcy nie są znane, mimo ciążącego na nim obowiązku wykazania przesłanek prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r. o sygn. akt II GZ 774/13). W szczególności skład orzekający w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy nie ma obowiązku kierowania do wnioskodawcy ponownych wezwań o przedstawienie dokumentów, których przedłożenia już uprzednio odmówiono (por. postanowienie NSA z dnia 4 listopada 2014 r. o sygn. akt I OZ 959/14).

Wreszcie należy wskazać, że wnioskodawca jest osobą, która zainicjowała liczne postępowania sądowe i administracyjne (119 postępowań sądowoadministracyjnych). W postanowieniu z dnia 12 marca 2013 r. o sygn. akt II OZ 159/13 Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, zgodnie z którym, wszczynając liczne postępowania sądowe czy administracyjne strona powinna liczyć się z faktem, że wiążą się one z koniecznością ponoszenia określonych kosztów i zabezpieczyć środki na ten cel. Przyjęcie odmiennej interpretacji oznaczałoby przerzucenie na Skarb Państwa całości kosztów ponoszonych przez wnioskodawcę w związku z uczestnictwem we wszczętych z jego inicjatywy postępowaniach sądowych i administracyjnych. Podzielając powyższe stanowisko dodać trzeba, iż przyznanie prawa pomocy nie jest uzależnione od ilości toczących się spraw przed Sądem, lecz wyłącznie od sytuacji finansowej wnioskującej strony, która winna być wykazana zgodnie z obowiązującymi przepisami (por. postanowienia NSA z dnia 28 maja 2013 r. o sygn. akt II OZ 395/13; z dnia 3 października 2012 r. o sygn. akt II GZ 341/12; z dnia 12 lipca 2012 r. o sygn. akt II GZ 235/12 ). Jak zaś wskazano powyżej, wnioskodawca nie wykazał w niniejszej sprawie, że spełnia przesłanki do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie częściowym.

W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 § 1 i 3 p.p.s.a.