Wyrok WSA w Warszawie, sygn. akt IV SA/Wa 844/13
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Data orzeczenia: 2013-07-25 00:00:00+02:00 (orzeczenie prawomocne)
Symbol z opisem: 6053 Obywatelstwo
Hasła tematyczne: Obywatelstwo
Skarżony organ: Minister Spraw Wewnętrznych
Treść wyniku: Oddalono skargę
Powołane przepisy: article: art. 55, art. 56 ust. 1-2, art. 13
journal: Dz.U. 2012 poz 161
law: Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim
article: art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 81, art. 107 par. 3-4
journal: Dz.U. 2013 poz 267
law: Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
article: art. 151
journal: Dz.U. 2012 poz 270
law: Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.

SENTENCJA

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Anna Szymańska, Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), sędzia WSA Łukasz Krzycki, Protokolant st. ref. Marcin Lesner, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 lipca 2013 r. sprawy ze skargi małoletniej H. H. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. H. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego - oddala skargę -


UZASADNIENIE

Decyzją z [...] kwietnia 2013 r. Minister Spraw Wewnętrznych, po rozpoznaniu odwołania H. H. urodzonej [...] czerwca 2010 r., reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego A. H., od decyzji Wojewody [...] z [...] marca 2013 r. odmawiającej potwierdzenia obywatelstwa polskiego H. H., dalej Skarżącą, orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i potwierdził posiadanie przez Skarżącą obywatelstwa polskiego, na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm. – dalej jako "K.p.a."), w zw. z art. 55 ust. 1 ustawy z 2 kwietnia 2009 r o obywatelstwie polskim (D.U. z 2012 r., poz. 161) – dalej ustawa z 2009 r.

Stan sprawy przedstawiał się następująco:

Skarżąca, reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego, 16 lutego 2013r. złożyła do Wojewody [...] wniosek o potwierdzenie Jej obywatelstwa polskiego.

Wojewoda [...] decyzją z [...] marca 2013 r. wydał rozstrzygnięcie odmowne. W wyniku odwołania skarżącej Minister Spraw Wewnętrznych uchylił zaskarżoną decyzję i orzekł o posiadaniu przez Skarżącą obywatelstwa polskiego.

W uzasadnieniu decyzji, powołując art. 55 ust. 1 i 56 ust.1 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r o obywatelstwie polskim (D.U. z 2012 r., poz. 161) organ wskazał, że decyzja w przedmiocie potwierdzenia posiadania obywatelstwa polskiego jest decyzją deklaratoryjną a ciężar wykazania danych i okoliczności uzasadniających potwierdzenie że dana osoba posiada obywatelstwo polskie spoczywa na wnioskodawcach, którzy z mocy art. 56 ust. 2 ustawy z 2009 r. są obowiązani dołączyć do wniosku dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku. Wyjątek od tej zasady stanowi sytuacja w której uzyskanie tych informacji przez wnioskodawców jest utrudnione. W przeciwnym razie gdy wnioskodawca nie przedłoży tego rodzaju dokumentów organ zobowiązany jest do wydania decyzji odmownej. Organ II instancji wskazał, że organ I instancji dokonał prawidłowej analizy informacji i danych podanych przez przedstawiciela ustawowego małoletniej ,ustalił prawidłowo stan prawny i niezbędne do rozstrzygnięcia fakty, które winny stanowić podstawę prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie. Na podstawie przedłożonych dokumentów prawidłowo ustalił dane o jakich mowa w art. 13 ustawy z 2009 r. tj. datę i miejsce urodzenia, nazwisko ojca, imię i nazwisko rodowe matki, płeć oraz imię i nazwisko jakie zostały nadane małoletniej H. H. Prawidłowo także uznał, że przedstawiciel małoletniej nie wykazał ostatnich danych przewidzianych w art. 13 ust. 1 ustawy tj. aktualnego jej imienia i nazwiska. Na podstawie odpisu [...] aktu urodzenia mógł ustalić jakie nazwisko i imię Skarżąca otrzymała przy sporządzaniu aktu urodzenia ale nie mógł ustalić czy nosi je nadal. Oznacza to tyle, że przedstawiciel ustawowy małoletniej skarżącej, wbrew obowiązkowi wynikającemu z art. 56 ust. 2 w zw. z art. 13 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2009r. nie poparł stosownymi dokumentami danych wynikających z treści wniosku i tego braku nie uzupełnił mimo że został do tego przez organ zobowiązany pismem z 27 lutego 2013 r. Uzupełnienie tych dokumentów nastąpiło dopiero w toku postępowania odwoławczego.

W dalszej części uzasadnienia organ II instancji powołując się na art. 12 ustawy z 2009 r. stwierdził, że na stronie ciąży obowiązek załączenia do wniosku dokumentu obcojęzycznego którym posługuje się jako dowodem w postępowaniu, jego tłumaczenia na język polski a zaniechanie pełnomocnika polegające na nie przestawieniu tłumaczenia organ uznał za niewłaściwe. Obowiązek ten wynika z art. 12 tej ustawy. Zdaniem organu to nie strona ani nie pełnomocnik decydują o tym jakie dokumenty i w jakiej formie należy przestawić organowi. Jednakże mimo tego braku organ uznał, że na podstawie przedstawionego bez tłumaczenia zaświadczenia z 17 stycznia 2013 r. o posiadaniu obywatelstwa [...], potwierdzonego "za zgodność" przez pełnomocnika – złożonego na okoliczność aktualnego imienia i nazwiska Skarżącej – możliwe jest ustalenie tych danych i odstąpił od wymogu uzupełnienia akt poprzez złożenie tłumaczenia tego dokumentu na język polski. Na podstawie tego dokumentu możliwe stało się ustalenie obecnego imienia i nazwiska Skarżącej jako że dokument ten jest dokumentem urzędowym i aktualnym. Tym samym w toku postępowania odwoławczego została usunięta przyczyna dla której organ I instancji odmówił potwierdzenia obywatelstwa polskiego skarżącej. W tym stanie organ II instancji ustalił, że małoletnia urodziła się [...] czerwca 2010 r. w K. lub K. jako córka A. i V. z d. V. Nabyła obywatelstwo [...]. Na podstawie przepisów obowiązujących w chwili zdarzenia powodującego zmiany w statusie obywatelstwa a zatem przepisów ustawy z 15 lutego 1962 r o obywatelstwie polskim (D.U. Nr. 10, poz. 49) jako dziecko rodziców z których jedno było obywatelem polskim (tu ojciec) nabyła obywatelstwo polskie poprzez urodzenie z ojca, obywatela polskiego. Posiadanie przez jej ojca obywatelstwa polskiego potwierdza decyzja z [...] stycznia 2008 r. [...] Wojewody [...] Obywatelstwa tego nie utracił. Brak jest dowodów na to, aby rodzice małoletniej, w myśl art. 6 ust. 1 zdanie drugie ustawy złożyli oświadczenie o wyborze dla córki obywatelstwa obcego państwa.

Skargę na powyższą decyzję wywiódł pełnomocnik Skarżącej zarzucając decyzji naruszenie art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 i 56 ust. 1 i 2 w zw. z art. 13 ustawy z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim poprzez błędne uzasadnienie prawne rozstrzygnięcia prowadzące do wniosku, że co do zasady na stronie postępowania a nie na organie administracji spoczywa ciężar zgromadzenia materiału dowodowego istotnego do rozstrzygnięcia sprawy o potwierdzenie obywatelstwa polskiego a ewentualne podejmowane czynności dowodowe z urzędu stanowią naruszenie art. 56 ustawy o obywatelstwie polskim. Naruszenie to nie miało istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia ale ze względu na zawartą w uzasadnieniu regułę interpretacyjną w zakresie rozkładu ciężaru dowodu i roli organu administracji może mieć wpływ na podobne postępowania oraz na treść podejmowanych przez organy decyzji.

W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącej akceptując w pełni treść rozstrzygnięcia wskazał, że decyzja zawiera co prawda wszystkie elementy o jakich mowa w art. 107§ 1 k.p.a. jednakże jej uzasadnienie prawne w przywołanym fragmencie budzi poważne wątpliwości co do wykładni art. 56 ustawy dokonanej przez organ II instancji. Po drugie, z treści uzasadnienia wynika, że ciężar dowodu spoczywa na wnioskodawcy a organ ma wyłącznie uprawnienia do weryfikacji dokumentów dołączonych do wniosku które to stanowisko jest nie do zaakceptowania i godzi w fundamentalne założenia postępowania administracyjnego. Przyjęcie przez organ biernej postawy sprowadzającej się do roli arbitra przerzuca na stronę obowiązek wyjaśnienia sprawy. Pojawia się także wątpliwość co do potrzeby przeprowadzenia postępowania wyłącznie w celu weryfikacji dokumentów przedłożonych przez stronę w sytuacji w której mogą to być dokumenty urzędowe korzystające ze szczególnej mocy dowodowej i obdarzone cechą ostateczności tym bardziej, że zgodnie z art. 10 ust. 3 w zw. z art. 55 ustawy z 2 kwietnia 2009 r. w sprawach potwierdzenia obywatelstwa polskiego stosuje się przepisy postępowania administracyjnego, których celem jest dojście do prawdy obiektywnej i przeprowadzanie dowodów nawet z urzędu gdy jest to wymagane dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego i wydania zgodnej z prawem decyzji. Organ i wnioskujący mają obowiązek współdziałania w toku prowadzonego postępowania administracyjnego dla realizacji słusznego interesu strony. Zaprezentowana przez organ wykładnia prawa mogłaby doprowadzić do konieczności udowadniania danych nie mających żadnego znaczenia w sprawie.

Pomimo zmiany przepisów ustawy o obywatelstwie polskim na organie nadal spoczywa obowiązek prowadzenia postępowania zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego i obowiązek wnikliwego ustalenia stanu faktycznego. Dopiero w sytuacji, w której informacje przekazane przez stronę nie znalazłyby potwierdzenia w zebranym w wyniku podjętych przez organ lub z urzędu bądź na wniosek strony czynnościach, istnieje podstawa prawna do wydania decyzji niezgodnej z wnioskiem.

W tej sprawie skarżąca nie tylko spełniła wszystkie wymagania formalne wniosku ale również czynnie uczestniczyła w postępowaniu, poprzez przedstawiciela ustawowego, załączając dokumenty wymagane dla potwierdzenia twierdzeń wniosku. Dane osobowe skarżącej potwierdzono przy pomocy dokumentu urzędowego tj aktu urodzenia i kserokopii paszportu [...] z oświadczeniem, że po urodzeniu nie dokonywano zmiany tych danych, co przy braku rozbieżności pomiędzy dokumentami w pełni wystarczało do wydania pozytywnej decyzji.

Pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie decyzji w części dotyczącej jej uzasadnienia prawnego, gdyż w sentencji postanowienia organ rozstrzygnął zgodnie z wnioskiem i interesem strony.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Ponadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej "P.p.s.a", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Kierując się powyższymi kryteriami Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie skarga nie zasługuje na uwzględnienie gdyż zarzuty skargi nie są tego rodzaju aby w świetle art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. z 2012 r. poz. 270) skutkowały koniecznością jej uchylenia.

W postępowaniu administracyjnym obowiązują zasady legalności (art. 6 K.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 K.p.a.), oficjalności (art. 77 § 1 K.p.a.), prawdy materialnej (art. 81 K.p.a.). Nakładają one na organ administracji obowiązek wszechstronnego zebrania materiału dowodowego w celu ustalenia faktów istotnych w sprawie, a następnie obowiązek dokonania subsumcji stanu faktycznego pod określoną normę prawa materialnego. Z drugiej jednak strony obowiązek ten nie zwalnia strony od czynnego udziału w sprawie. Niekiedy ustawodawca nakłada na strony obowiązek przedstawienia określonych dowodów, z których wnioskujący wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne. Obowiązek czynnego udziału stron w postępowaniu zagwarantowany jest przepisem art. 77 § 1 K.p.a. Wydając rozstrzygnięcie organ, zgodnie z art. 107 § 3 K.p.a. w powiązaniu z wyrażoną w art. 11 K.p.a. zasadą przekonywania, ma obowiązek w uzasadnieniu decyzji wskazać fakty które uznał za udowodnione, dowody na których się oparł i przyczyny z powodu których innym dowodom nie dał wiary (uzasadnienie faktyczne) oraz wyjaśnić podstawę prawną decyzji z przytoczeniem przepisów prawa (uzasadnienie prawne). Naruszenie tych przepisów postępowania (jak i innych) może być powodem uchylenia zaskarżonej decyzji o ile mogło mieć wpływ na wynik sprawy.

Organ wyraża swe stanowisko w formie decyzji (czy postanowienia) która obejmuje rozstrzygnięcie jak i uzasadnienie prawne. Skarga, w której Skarżący kwestionuje uzasadnienie jest więc skargą na decyzję a wady uzasadnienia są wadami decyzji. Tym samym sąd administracyjny oceniając decyzję pod względem jej zgodności z prawem ocenia w takim wypadku nie tylko kwestionowany fragment uzasadnienia ale decyzję. Jak wskazuje NSA w wyroku z 19 kwietnia 2013 r. II OSK 2596/13 (opub. w cebois.nsa.gov.pl). gdy skarżący podnosi zarzuty w stosunku do uzasadnienia decyzji w razie gdyby je podzielił może uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję. W stanie faktycznym sprawy będącej przedmiotem rozważań NSA jak i powołanego przez skarżącego wyroku NSA z 30 czerwca 1983 r. I SA 178/1983 była decyzja kasatoryjna, a więc decyzja w której organ w jej uzasadnieniu określił okoliczności jakie organ będzie musiał wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy - co wynika z art. 138 § 2 K.p.a. Wadliwość dokonanej przez organ administracji wykładni prawa ma w takim wypadku istotne znaczenie w sprawie, gdyż może doprowadzić do wadliwych ustaleń faktycznych a w konsekwencji do wydania niezgodnej z prawem decyzji.

W niniejszej sprawie sytuacja przedstawia się inaczej.

Lektura skargi wskazuje, że Skarżąca zgadza się z treścią decyzji – jest ona dla Niej korzystna i zgodna z wnioskiem. Gdyby więc nie wcześniejsza decyzja organu I instancji na podstawie art. 107 § 4 K.p.a. mógłby odstąpić od uzasadniania zaskarżonej decyzji.

Kwestionowane przez skarżącą, a zawarte w treści uzasadnienia stwierdzenia o tym, iż ciężar dowodowy wykazania danych o jakich mowa w art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim "obarcza wnioskodawców" gdyż z przepisu tego wynika, że są oni "obowiązani dołączyć dokumenty potwierdzające dane i informacje zawarte we wniosku" oraz pogląd iż organ może co najwyżej dokonywać w tym postępowaniu weryfikacji dokumentów przedłożonych przez stronę oraz że niewypełnienie obowiązków dotyczących dostarczenia dokumentów niezbędnych do rozpoznania sprawy obliguje organ do wydania decyzji odmownej - nie jest poglądem prawidłowym, gdyż sprzecznym z ogólnymi zasadami postępowania administracyjnego, o których była mowa wyżej. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wadliwość ta nie ma jednak istotnego wpływu na treść rozstrzygnięcia, gdyż nie powoduje żadnych negatywnych konsekwencji dla strony. Sprawa została bowiem pozytywnie dla tej strony rozstrzygnięta.

Ze skargi wynika, że intencją skarżącej jest niedopuszczenie do sytuacji w której w innych, podobnych sprawach wychodząc z rygorystycznej interpretacji art. 56 ust 2 ustawy o obywatelstwie polskim organ przerzucałby ciężar dowodzenia w całości na stronę – co byłoby sprzeczne z wyżej wskazanymi zasadami postępowania administracyjnego a w szczególności z art. 7 i 77 K.p.a., które nakazują stronie współdziałanie z organem administracji przy ustalaniu okoliczności faktycznych mających istotne znaczenie w sprawie.

Szczegółowe ustalenie zakresu współpracy strony z organem w każdym wypadku zależy od faktycznych uwarunkowań konkretnej sprawy i formułowanie w tym zakresie ogólnych i abstrakcyjnych wniosków nie jest słuszne.

Użycie w art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim zwrotu "obowiązany" nie wyłącza w żadnym razie obowiązku organu do działania z urzędu, nakłada jedynie na stronę, obowiązek udokumentowania swych twierdzeń zawartych we wniosku. Nie może być natomiast powodem do odmowy uwzględnienia wniosku w sytuacji, w której strona ma trudności w uzyskaniu niezbędnych dla rozstrzygnięcia dokumentów. Wykładnia teleologiczna nowych uregulowań prawnych znajdujących umocowanie w art. 56 ustawy o obywatelstwie polskim miała na celu usprawnienie postępowania administracyjnego poprzez nałożenie na stronę zainteresowaną obowiązku przedłożenia istotnych w sprawie dokumentów, na których podstawie organ będzie w stanie ustalić czy strona nabyła lub utraciła polskie obywatelstwo. Z oczywistych względów to strona, a nie organ wie jakiego rodzaju dokumenty mogą świadczyć o posiadaniu przez jej poprzedników prawnych, a w następstwie nią samą obywatelstwa. Zwrócić należy uwagę, co wydaje się że umknęło stronie, że strona – zgodnie z art. 56 ust. 2 tej ustawy ma obowiązek przedłożenia dokumentów potwierdzających dane zawarte we wniosku czyli dane osoby której potwierdzenie dotyczy, dane jej wstępnych do drugiego stopnia oraz inne informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego i prawnego. Nie znaczy to, że w każdym przypadku dokumenty te będą wystarczające do pozytywnego rozstrzygnięcia wniosku.

Jak to wskazał NSA w wyroku z 15 listopada 2012 r. II OSK2598/11, Lex 1291977, w sprawach o poświadczenie obywatelstwa polskiego dopuszczalne jest zobowiązanie strony do udowodnienia okoliczności objętych wnioskiem ze względu na fakt, że to strona a nie organ ma znacznie większe możliwości prawne w zakresie zebrania tych dowodów od organów państwa obcego. Wprowadzenie ustawą z 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim obowiązku przedłożenia przez wnioskujących dokumentów uzasadniających wniosek stanowi wyraz zasady współdziałania obywateli z organami administracji i w żadnym razie nie wyklucza działania organu z urzędu.

Mimo częściowej wadliwości uzasadnienia w zakresie wykładni prawa procesowego Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wadliwość ta nie ma wpływu na treść rozstrzygnięcia gdyż ostatecznie decyzja wydana przez organ jest decyzją zgodną z prawem. Organ dokonał analizy zebranych dowodów, ustalił które z przepisów prawa materialnego mają zastosowanie w niniejszej sprawie, dokonał subsumcji stanu faktycznego pod normę prawa, co doprowadziło organ do prawidłowego, korzystnego dla strony rozstrzygnięcia. WSA w pełni podziela zaprezentowaną przez organ ocenę dowodów, która ostatecznie doprowadziła go do potwierdzenia posiadania przez Skarżącą obywatelstwa polskiego. Wadliwość w zakresie wykładni prawa procesowego nie może skutkować uchyleniem zaskarżonej decyzji z powodów wskazanych wyżej. Wskazać należy że zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /t.j. D.U. z 2012, poz. 270/, nie znajduje podstaw pogląd skarżącego o możliwości uchylenia w części uzasadnienia. Wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego uzasadnia dopiero stwierdzenie, że doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Chodzi więc o takie naruszenie przepisów, które mogło spowodować, że wynik sprawy mógłby być inny gdyby nie doszło do tego naruszenia (por. wyrok NSA z 6 lipca 2011 II OSK 642/11, Lex 1083668, wyrok WSA w Gdańsku I SA/Gd 672/11 z 27 września 2011 r, 11, Lex 948913). Błędna wykładnia przepisu art. 56 ust. 2 ustawy o obywatelstwie polskim tego kryterium nie spełnia.

Odnosząc się do motywów, którymi kierowała się skarżąca przy formułowaniu skargi – wpływ uzasadnienia na inne podobne postępowania - zdaniem WSA dbałość skarżącej o wyniki przyszłych postępowań poprzez możliwość wywierania tym orzeczeniem wpływu na praktykę orzeczniczą organów i treść podejmowanych rozstrzygnięć pozostaje bez jakiegokolwiek znaczenia dla oceny trafności rozstrzygnięcia w tej sprawie. Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji związany jest granicą danej sprawy a pogląd wyrażony w treści wyroku co do zasady nie odnosi skutku na inne, nawet podobne postępowania. Interes faktyczny innych potencjalnych skarżących nie jest interesem prawnym o jakim mowa w art. 57 § 1 pkt. 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a.

Z tych względów skarga nie mogła być uwzględniona.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.